Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Romanización.
A **romanización do alfabeto ruso** é o proceso de transliterar a lingua rusa escrita en alfabeto cirílico ó alfabeto latino, como é o caso do galego e outras linguas. Este tipo de transliteración é necesaria para permitir a lectura de palabras escritas orixinariamente en cirílico a lectores afeitos ó alfabeto latino.

A romanización é tamén esencial para os usuarios que, por unha razón ou outra, teñen dificultades para a escritura en caracteres cirílicos, sexa porque non teñen un teclado ou un procesador de textos axeitado ou porque non teñen facilidades para facelo.

Transliteración sistemática do cirílico ó latino
------------------------------------------------

Cómpre ter en conta que moitos sistemas de transcrición están pensados para lectores dun alfabeto en particular, e as letras do alfabeto latino difiren en distintas linguas e úsanse para sons diferentes. Por exemplo, a palabra rusa *Воронин* transcríbese como *Voronin* en inglés, checo ou español, *Voronine* en francés e *Woronin* en alemán ou polaco.

### Transliteración científica ou universitaria

*Artigo principal**:* Transliteración científica.
A transliteración científica, tamén coñecida como o *International Scholarly System*, é un sistema que se usa en Lingüística dende ó século XIX. Baséase no alfabeto checo e no alfabeto latino usado nalgunhas linguas eslavas do sur e forma a base dos sistemas GOST e ISO.

### GOST

#### GOST 16876 (1971)

*Artigo principal**:* GOST 16876-71.
Desenvolvido pola Administración Nacional para a Xeodesia e a Cartografía do Consello de ministros da URSS. O GOST 16876-71 estivo en servizo durante uns 30 anos e é o único sistema de romanización que non usa diacríticos. Foi substituído polo GOST 7.79.

#### GOST ST SEV 1362 (1978)

Este estándar é equivalente ó GOST 16876-71 e foi adoptado como estándar oficial polo COMECON.

#### GOST 7.79 (2002)

GOST 7.79-2000 *Sistema de estándares sobre información, biblioteconomía, e publicacións – Regras para a transliteración dos caracteres cirílicos usando o alfabeto latino* é o sistema sobre transliteración máis moderno dentro dos estándares GOST. Esta normalización é unha adopción da ISO 9:1995 e é actualmente o oficial para Rusia e para CEI.

### ISO

*Artigo principal**:* ISO 9.
#### ISO/R 9

ISO/R 9, feito en 1954 e actualizado en 1968, foi a adopción da transliteración científica pola ISO. Cobre ó ruso e mais outras sete linguas eslavas.

#### ISO 9

ISO 9:1995 é o estándar actual de transliteración da ISO. Baseouse no seu predecesor ISO/R 9:1968, ó cal substitúe. Para o ruso só difire no tratamento de cinco letras modernas. É o primeiro sistema biunívoco (dunha letra a unha letra) e independente da lingua e relaciona os seus equivalentes mediante o uso dos diacríticos. Representa correctamente o orixinal e permite a transliteración de texto nos dous sentidos do cirílico en calquera alfabeto contemporáneo e viceversa.

### Sistema de romanización da ONU

O UNGEGN (*United Nations Conference on the Standardization of Geographic Names*), un grupo de traballo da ONU, recomendou en 1987 un sistema de romanización para nomes xeográficos, que se baseou na versión de 1983 do GOST 16876-71. Pódese atopar nalgúns produtos cartográficos internacionais.

### ALA-LC

*Artigo principal**:* ALA-LC romanización do ruso.
As táboas de romanización para os alfabetos eslavos da American Library Association e da Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos (ALA-LC) están en uso nas librerías norteamericanas dende a súa creación en 1997. A versión non ambigua do sistema require do uso dalgúns diacríticos e de dígrafos que na práctica non se usan.

### BGN/PCGN

*Artigo principal**:* BGN/PCGN romanización do ruso.
O sistema BGN/PCGN é intuitivo en lectura e escritura para os anglófonos. En varias publicacións úsase un modo simplificado para obter versións inglesas do nome ruso cos seguintes cambios:

* convertendo *ë* en *yo*,
* simplificando *-iy* en *-yy* e finalmente a *-y*
* omitindo os apóstrofos de *ъ* e *ь*.

Pode escribirse usando só as letras básicas e a puntuación atopadas nos teclados anglosaxóns: non hai diacríticos e non se necesitan caracteres especiais, aínda que o carácter Interpunct (•) pódese usar opcionalmente para evitar ambigüidades.

Este estándar é parte do sistema de romanización BGN/PCGN que foi desenvolvido pola *United States Board on Geographic Names* e polo *Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use*. A parte do sistema correspondente á lingua rusa foi adoptado polo BGN en 1944, e polo PCGN en 1947.

Táboa de transliteración
------------------------

Sistemas comúns para a romanización do ruso| Cyrillic | Universitaria | ISO/R 9:1968 | GOST 1971 | ONU | ISO 9:1995; GOST 2002 | ALA-LC | BGN/PCGN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | a | a | a | a | a | a | a |
| Б б | b | b | b | b | b | b | b |
| В в | v | v | v | v | v | v | v |
| Г г | g | g | g | g | g | g | g |
| Д д | d | d | d | d | d | d | d |
| Е е | e | e | e | e | e | e | e, ye † |
| Ё ё | ë | ë | yo | ë | ë | ë | ë, yë † |
| Ж ж | ž | ž | zh | ž | ž | zh | zh |
| З з | z | z | z | z | z | z | z |
| И и | i | i | i | i | i | i | i |
| Й й | j | j | j | j | j | ĭ | y |
| К к | k | k | k | k | k | k | k |
| Л л | l | l | l | l | l | l | l |
| М м | m | m | m | m | m | m | m |
| Н н | n | n | n | n | n | n | n |
| О о | o | o | o | o | o | o | o |
| П п | p | p | p | p | p | p | p |
| Р р | r | r | r | r | r | r | r |
| С с | s | s | s | s | s | s | s |
| Т т | t | t | t | t | t | t | t |
| У у | u | u | u | u | u | u | u |
| Ф ф | f | f | f | f | f | f | f |
| Х х | x | ch | x | h | h | kh | kh |
| Ц ц | c | c |   cz, c  | c | c | t͡s | ts |
| Ч ч | č | č | ch | č | č | ch | ch |
| Ш ш | š | š | sh | š | š | sh | sh |
| Щ щ | šč | šč | shh | šč | ŝ | shch | shch |
| Ъ ъ | ʺ | ʺ | ʺ | ʺ | ʺ |   ʺ  | ʺ |
| Ы ы | y | y | y' | y | y | y | y |
| Ь ь | ʹ  | ʹ | ʹ | ʹ | ʹ | ʹ | ʹ |
| Э э | è | ė | eh | è | è | ė | e |
| Ю ю | ju | ju | yu | ju | û | i͡u | yu |
| Я я | ja | ja | уа | ja | â | i͡a | ya |
| Letras anteriores a 1918 |
| І і | i | i |   i, i' \*\* | ĭ | ì | ī | – |
| Ѳ ѳ | f | ḟ | fh | ḟ | f̀ | ḟ | – |
| Ѣ ѣ | ě | ě | уе | ě | ě | i͡e | – |
| Ѵ ѵ | i | ẏ | yh | ẏ | ỳ | ẏ | – |
| Letras anteriores ó século XVIII |
| Ѕ ѕ | dz | – | – | – | ẑ | – | – |
| Ѯ ѯ | ks | – | – | – | – | – | – |
| Ѱ ѱ | ps | – | – | – | – | – | – |
| Ѡ ѡ | ô, o | – | – | – | – | – | – |
| Ѫ ѫ | ǫ, u | – | – | – | ǎ | – | – |
| Ѧ ѧ | ę, ja | – | – | – | – | – | – |
| Ѭ ѭ | jǫ, ju | – | – | – | – | – | – |
| Ѩ ѩ | ję, ja | – | – | – | – | – | – |

Notas
**\***  ALA-LC: *ъ* non se romaniza ó final dunha palabra.
† BGN/PCGN: *ye* e *yë* úsanse para indicar iotacismo nunha palabra inicial, e logo dunha vogal, *й*, *ъ*, or *ь*.
**‡**  GOST 7.79-2000: Recoméndase usar *C* antes de *I, Е, Y, J* e *CZ* nos outros casos.
\*\* GOST 7.79-2000: o *і* cirílico no ucraíno e no búlgaro sempre se translitera como a letra latina *i*, así como nos textos en Ruso Antigo e Búlgaro Antigo onde se usaba antes de vogal. En caso de que caia antes dunha consoante, por exemplo na palabra *мiрь*, translitérase como *i'*.
**††**  ʹ é o carácter Unicode 02B9, "modifier letter prime". Ver .

Alfabeto latino
---------------

Nunha segunda acepción, a **romanización do ruso** pode tamén usarse para o caso do uso do alfabeto latino para escribir ruso. Este alfabeto non é necesario que sexa moi semellante á ortografía tradicional cirílica. A transición do alfabeto cirílico ó latino foi proposta moitas veces ó longo da historia, pero nunca a grande escala excepto para transcricións ad hoc da grafía (p.e. volapuk) e da fonética (p.e. translit) debido a restricións técnicas (p.e. ASCII, SMS, IRC).

Así e todo, houbo propostas sistemáticas, algunhas do final dos anos 1990, cando a caída da Unión Soviética coincidiu coas restricións tecnolóxicas. Algúns suxeriron harmonizar os glifos das vogais dentro dos cinco pares. Baseándose nos glifos latinos comúns *a, e, i/ı, o, u/y*, isto levaríase a cabo poñendo marcas diacríticas (p.e. diéreses, caron, circunflexo) nas duras e nas brandas, unificándoas e deixando que o contexto decida cal delas é a correcta, ou deixando as máis comúns sen acento e adoptando diacríticos separados ou caracteres especiais para as duras e as brandas. Outra opción sería usar dígrafos coa *y* ou a *j* -escollendo un deles- para as vogais brandas mentres que *й* podería representarse co outro glifo. 
Suxeriuse o uso obrigatorio de marcas para sinalar a vogal tónica, especialmente no caso da *о*.

| Base | Dura | Branda |
| --- | --- | --- |
| a | ă, å | а | я | ä, â |
| e | ĕ, ə | э | е | ë, ê |
| ı (i) | ĭ, ı | ы | и | ï/i, î |
| o | ŏ, ø | о | ё | ö, ô |
| u (y) | ŭ, ů | у | ю | ü, û |
|  | •, ’, | | ъ | ь |  :, ~, - |

O concepto representado polo signo duro e o signo brando é alleo ó alfabeto latino, polo que hai quen opina que a mellor opción é amosar marcas diacríticas (p.e. til) tamén nas consoantes (p.e. *ñ, ł*).

Algunhas letras latinas, como o *w* e o *q*, e mesmo o *x* ou *h*, non teñen equivalente no alfabeto cirílico moderno e poden, polo tanto, usarse libremente para sons que doutro xeito requirirían diacríticos ou dígrafos.

A táboa seguinte amosa as consoantes, non na orde tradicional senón onde sexa posible un par de consoante xorda coa súa correspondente sonora. Moitas das adaptacións son directas e incuestionables. A aproximación diacrítica, á esquerda da táboa, está orientada máis ó checo ou ó turco. A aproximación con dígrafos, dereita da táboa, está máis orientada ó polaco, inglés, alemán ou francés. Como se explicou arriba, non dá unha correspondencia biunívoca senón que aproxima equivalentes para moitas propostas.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| b | б | п | p |
| v | в | ф | f |
| g (ğ, w) | г | к | k |
| d | д | т | t |
| z | з | с | s |
|  |  | ц | c, ţ; ts |
|  |  | ч | č, ç, ť, ţ; q; ch, cz, tsh, tš, tş |
| ž, ʒ, ƶ, ż; j, x; zh | ж | ш | š, ş; w; sh, sz |
|  |  | щ | ŝ; w; šč, şç, šh, şh, shh, sch … |
| j, y | й | х | h, x |
| l | л | р | r |
| m | м | н | n |

Onde *г* adoita máis ben como /v/ ou /w/, proponse usar *ğ* ou *ģ*.

Véxase tamén
------------

* Romanizacións informais do ruso
* Romanización do búlgaro
* Romanización do ucraíno
* Rusificación dos ordenadores
* Codificación Volapuk
* Alfabeto de chat ruso
* Faux Cyrillic
* *Kyrillisches Alphabet* (de [:de:Hauptseite Wikipedia Alemá]) amosa como transliterar entre ó ruso e o alemán.
* Estándares GOST
* Lingua rusa
* Lingua búlgara
* Lingua ucraína
* Latinización na Unión Soviética

Notas
-----

* U.S. Board on Geographic Names Foreign Names Committee Staff, 1994. *Romanization Systems and Roman-Script Spelling Conventions*, pp. 84–85.

Ligazóns externas
-----------------

* Resumo dos sistemas de romanización para o ruso (Adobe PDF) por Thomas T. Pedersen.
* Sistema recomendado pola ONU para o ruso (Adobe PDF)
* American Library Association & Library of Congress Romanization.
* Transliterador en liña entre o Cirílico e o Latino GOST 7.79-2000 Arquivado 05 de abril de 2008 en Wayback Machine..
* Disposición de teclado ruso transliterado (fonético)[*Ligazón morta*].
* Base de datos de translacións e transliteracións de topónimos rusos.
* Comparativa da transliteración do ruso en varias linguas europeas, morse, braille, xeorxiano e árabe.
* Umschrift des russischen Alphabets—Transliteración do ruso en varios sistemas incluíndo DIN 1460 (1982) [=ISO/R9:1968], GOST ST SEV 1362 (1978), e BSI BS 2979 (1958)
* GOST 7.79-2000[*Ligazón morta*] (en ruso) — Sistema de estándares na información, bibliotecomía e publicacións. Regras para a transliteración da escritura co alfabeto cirílico no alfabeto latino.