| Erinaceomorfos*Erinaceomorpha*Ourizos e ximnuros |
| --- |
| *Erinaceus europaeus* (erinaceino)
Hylomys suillus (galericino)*Hylomys suillus* (galericino) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Superreino: | Eukaryota |
| Reino: | Animalia |
| Subreino: | Eumetazoa |
| Superfilo: | Deuterostomia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Superclase: | Tetrapoda |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Eutheria |
| Infraclase: | Placentalia |
| Superorde: | Laurasiatheria |
| Orde: | **Erinaceomorpha**Gregory, 1910 |
| Familia: | **Erinaceidae**G. Fischer, 1814 |

 |
| Subfamilias |
| * *Erinaceinae*
* *Galericinae*
 |

A dos **erinaceomorfos** (*Erinaceomorpha*) é unha orde de mamíferos placentarios laurasiaterios que inclúe unha soa familia, a dos erinaceidos (*Erinaceidae*), antes incluída na antiga orde dos insectívoros, hoxe desbotada.

A orde inclúe os coñecidos ourizos de Eurasia e África (subfamilia dos *Erinaceinae*) e os menos coñecidos en occidente ximnuros, do sueste asiático (subfamilia dos *Galericinae*).

Características
---------------

Os erinaceidos teñen un corpo xeralmente semellante, na súa forma, ao das musarañas, co fociño longo e a cola curta. Porén, son moito máis grandes, xa que o tamaño do seu corpo varía normalmente desde 10 a 15 cm de lonxitude, e alcanzan de 40 a 60 g de peso (no caso do ximnuro de cola curta, *Hylomys suillus*, o maior dos ximuros ou ratas lunares, a lonxitude chega a de 26 a 45 cm, e o peso, de 1 a 1,4 kg).

Todas as especies teñen cinco dedos en cada pata, nalgúns casos dotados de fortes garras para escavar. As orellas e osollos son grandes. Os ourizos teñen os pelos modificados en espiñas afiadas, que forman unha cuberta protectora sobre a parte superior do corpo e os flancos, mentres que os ximnuros teñen só pelo normal.

A maioría das especies teñen glándulas anais odoríferas, que están moito máis desenvolvidas nos ximnuros, que desprenden cheiros que se perciben a gran distancia.

Os erinaceidos son omnívoros, aínda que a maior parte da súa dieta está composta por insectos, vermes e outros pequenos invertebrados. Pero tamén comen sementes e froitos e, ocasionalmente, ovos de aves, así como calquera prea que estea ao seu alcance.  
 Os seus dentes son afiados e adecuados para atravesar ás presas invertebradas. A fórmula dentaria é: 2-3.1.4.3 / 3.1.2-4.3.

Os ourizos son de hábitos nocturnos; en cambio os ximnuros son menos nocturnos, e poden ser activos tamén durante o día.

Moitas especies viven en tobos simples, mentres que outras constrúen niños temporais sobre a superficie do solo con follas e herbas, ou se refuxian en ocos de troncos das árbores ou en agochos similares.

Os erinaceidos son animais solitarios fóra da temporada de cría, e o pai non desempeña ningún papel na crianza da prole.

As femias dos erinaceidos paren tras un período de xestación de ao redor de seis a sete semanas. As crías acabadas de nacer son cegas e carecen de pelo, aínda que aos ourizos empezan a brotarlle as espiñas ás 36 horas do nacemento.

Taxonomía
---------

### Descrición dos taxons

A orde dos *Erinaceomorpha* foi descrita en 1910 polo paleontólogo estadounidense William King Gregory.

Pol súa parte a familia dos *Erinaceidae* fora descrita anteriormente, en 1814 polo anatomista e paleontólogo alemán, nacionalizado ruso, Johann Fischer von Waldheim na súa obra Gotthelf Fischer (1814): *Zoognosia tabulis synopticus illustrata, in usum praelectionum*, *Editio tertia, Volumen tertimum. Mosquae, Typis Nicolai Sergeidis Vsevolosky*, editada pola Academia Médico-Cirurxica Imperial de Moscova.

### Etimoloxías

Orde
O nome *Erinaceomorpha* está formado polos elementos do latín científico *erinace-*, de *Erinaceus*, nome de xénero, derivado do latín *ericĭus*, "ourizo cacho", coa desinencia *-āceus*, "semellante a", e *-morpha*, forma neutra derivada do grego antigo μορφή *morphé*, "forma", unidos ambos os elementos pola vogal de unión *-o-*. Literalmente: "os semellantes aos ourizos".

Familia
O nome da familia *Erinceidae* está formado, como é usual, coa raíz do nome do xénero tipo da familia, *Erinaceus*, e a desinencia *´-idae*, derivada do grego εἶδος *eîdos*, "forma", usada para formar os nomes da familias de animais.

Nomes vulgares
**Erinaceomorfos** e **erinaceidos** son, obviamente, as adaptacións ao galego dons nomes latinos correspondentes.

**Ximnuro** é un termo orixinado a finais do século XIX, derivado do latín científico *Gymnura* (antigo nome de xénero), tirado do grego antigo γυμνόσ *gymnós*, "espido, espida" e ουρά *ourá*, "cola de animal", "rabo".

### Clasificación

Describíronse 12 xéneros e 43 especies de erinaceomorfos, algúns deles e delas fósiles. Na actualidade, a orde comprende os seguintes taxons:

**Orde *Erinaceomorpha*** Gregory, 1910

*Atelerix algirus*.
*Erinaceus concolor*.
Cría de *Paraechinus aethopicus*.
*Deinogalerix koenigswaldi*. Museo de Historia natural de Leiden.
* **Familia *Erinaceidae*** G. Fischer, 1814
	+ Subfamilia *Erinaceinae* G. Fischer, 1814 - ourizos
		- *Atelerix* Pomel, 1848
			* *Atelerix albiventris* Wagner, 1841
			* *Atelerix algirus* Lereboullet, 1842
			* *Atelerix frontalis* A. Smith, 1831
			* *Atelerix sclateri* Anderson, 1895
		- *Erinaceus* Linnaeus, 1758
			* *Erinaceus amurensis* Schrenk, 1859
			* *Erinaceus concolor* Martin, 1837
			* *Erinaceus europaeus* Linnaeus, 1758
			* *Erinaceus roumanicus* Barrett-Hamilton, 1900
		- *Hemiechinus* Fitzinger, 1866
			* *Hemiechinus auritus* Gmelin, 1770
			* *Hemiechinus collaris* Gray, 1830
		- *Mesechinus* Ognev, 1951
			* *Mesechinus dauuricus* Sundevall, 1841
			* *Mesechinus hughi* Thomas, 1908
		- *Paraechinus* Trouessart, 1879
			* *Paraechinus aethiopicus* Ehrenberg, 1832
			* *Paraechinus hypomelas* Brandt, 1836
			* *Paraechinus micropus* Blyth, 1846
			* *Paraechinus nudiventris* Horsfield, 1851
	+ Subfamilia *Galericinae* Pomel, 1848 - ximnuros
		- *Echinosorex* Blainville, 1838
			* *Echinosorex gymnura* Raffles, 1822
		- *Hylomys* Müller, 1840
			* *Hylomys megalotis* Jenkins & M. F. Robinson, 2002
			* *Hylomys parvus* Robinson & Kloss, 1916
			* *Hylomys suillus* Müller, 1840
		- *Neohylomys* Shaw & Wong, 1959
			* *Neohylomys hainanensis* Shaw e Wong, 1959
		- *Neotetracus* Trouessart, 1909
			* *Neotetracus sinensis* Trouessart, 1909
		- *Podogymnura* Mearns, 1905
			* *Podogymnura aureospinula* Heaney & Morgan, 1982
			* *Podogymnura truei* Mearns, 1905

Evolución
---------

O dos erinaceidos é un grupo relativamente primitivo de mamíferos placentarios, que cambiaron moi pouco desde a súa orixe no eoceno. O chamado 'ourizo xigante' (realmente un ximnuro) *Deinogalerix* †, do mioceno do Gargano, era do tamaño dun coello grande, e podía comer vertebrados ou prea, en lugar de insectos.

Notas
-----

1. 1 2 3  *Erinaceomorpha* en *MSW*.
2. 1 2  Wroot, Andrew (1984): Macdonald, D. ed. *The Encyclopedia of Mammals*. New York: Facts on File. pp. 750–757. ISBN 0-87196-871-1.
3. 1 2  *Erinaceidae* en *MSW*.
4. ↑  *gymnure*  Arquivado 26 de setembro de 2015 en Wayback Machine. en Oxford Dictionaries.
5. ↑  
O Gargano é un macizo montañoso e, por extensión, in importante promontorio no leste de Italia, que forma a "espora" da "bota" da península italiana.
6. ↑  Savage, R. J. G. & Long, M. R. (1986): *Mammal Evolution: an illustrated guide*. New York: Facts on File. ISBN 0-8160-1194-X, pp. 48–49.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Erinaceomorfos Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Erinaceomorfos*** |

### Bibliografía

* McKenna, M. C. & Bell, S. K. (1997): *Classification of Mammals: Above the Species Level*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
* Martin, Robert D. (1984) en: Macdonald, D. ed. *The Encyclopedia of Mammals*. Nova York: Facts on File. ISBN 0-87196-871-1, pp. 126–127.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. eds. (2005): *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*, 3rd ed. Baltinore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0, pp. 212–219.

### Outros artigos

* Insectívoros
* Laurasiaterios
* Taxonomía dos mamíferos

### Ligazóns externas

* *Erinaceomorpha* na ADW.
* *Erinaceomorpha* na EOL.
* *Erinaceidae* na ADW.
* *Erinaceidae* na EOL.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6241223
* AAT: 300310319
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Erinaceomorpha
* Dyntaxa: 6010509
* EOL: 1692
* EPPO: 1ERINO
* Fossilworks: 40338
* GBIF: 829
* iNaturalist: 152872
* IRMNG: 11547
* ITIS: 709661
* MSW: 13600001
* Plazi: ID
* WoRMS: 1465485

 |