O **Ducado de Nápoles** nun principio foi unha provincia bizantina dirixida por un gobernador militar (*dux*). Como noutros territorios bizantinos de Italia, a nobreza local dá convertido o ducado nun estado autónomo e a volver hereditario o cargo de *duque*. O estado, que durou outros cinco séculos na alta Idade Media, tamén se coñece co nome de **Ducado napolitano**.

Territorio
----------

No século VII o ducado comprendía, ademais de Nápoles, a estreita área das zonas costeiras (como as veciñas Amalfi e Gaeta) que os longobardos non deran feito a conquistar. Estendíase tamén na área da actual provincia de Nápoles comprendendo, ademais da cidade, o vesubiano, a península sorrentina, a área flegrea, Afragola, o nolano, o aversano e as illas de Ischia e Procida. Ao principio do século IX o Ducado comprendía tamén Salerno. No 866 a illa de Capri foi doada a Amalfi como consecuencia dun tratado. a poboación da capital, Nápoles, oscilaba daquela entre os trinta mil e os trinta e cinco mil habitantes. o pazo ducal estaba situado no antigo barrio de Nilo, entre o actual outeiro de Monterone e Spaccanapoli. O complexo estaba caracterizado por patios, pórticos e xardíns.

Orixes e historia
-----------------

O patriciado napolitano da época ducal estaba representado polas chamadas "familias magnaticias", inscritas nos *asentos* da cidade medieval: entre elas merecen mención a liñaxe dos Capece, dos Ferrario, dos Melluso, dos Pappansogna, dos Boccia, dos di Gennaro, dos Russo e dos Morfisa, que tiveron particular importancia na vida civil da cidade a partir do século X.

o Ducado de Nápoles na Italia do ano 1000.
o Ducado de Nápoles no 1112.
A data de nacemento do Ducado de Nápoles é incerta. Se é certo en efecto que en Nápoles había un *dux* (duque) ata a guerra gótica (o primeiro foi Conón, nomeado por Belisario), é ben certo tamén que ao principio non tiña poderes civís senón só militares (a máxima autoridade civil era o *Iudex Campaniae*). A formación do Ducado foi un proceso gradual, que levou a unha cada vez maior importancia do *dux*, que no 638 se converteu finalmente na máxima autoridade civil e militar.

Do 638 en adiante, os poderes civís e militares centralizáronse nun duque (*dux*), nomeado polo emperador e sometido ao exarca de Rávena e despois do fin do exarcado ao *stratega* de Sicilia.

No 661, diminuído o perigo longobardo, Constante II, nomeou duque a Basilio, un funcionario local: foi o primeiro paso cara a formación dun estado independente de Bizancio. No 763, o duque Estevo II de Nápoles cuñou moedas locais, coa efixie do patrón e o propio monograma. Segundo algúns historiadores comeza neste momento a autonomía do Ducado, que, porén, continuou a formar parte, polo menos nominalmente, do Imperio bizantino. No 818, á morte do duque Antimo, Nápoles volveu por un breve período so o control directo dos bizantinos, que enviaron os funcionarios propios Teoctisto e o *protospatario* Teodoro a gobernar a cidade. No 821, con Estevo III, o cargo ducal volveu á clase dirixente local. En Palermo no 831 estableceuse a dinastía árabe, pero xa en Nápoles se entrevé unha política filo-musulmá en vista dunha proxección máis mediterránea que continental do Ducado.

Un ulterior paso significativo cara a completa autonomía foi dado en 840 cando o duque Serxio I de Nápoles declarou hereditario o cargo ducal.

O Ducado de Nápoles viuse envolto, desde o seu nacemento e por toda a súa existencia, nunha continua e case ininterrompida secuencia de guerras, principalmente defensivas, contra a presión dos seus poderosos e numerosos veciños. Entre estes, principalmente, os principados longobardos de Benevento, de Salerno e de Capua, os corsarios sarracenos, os emperadores bizantinos, os pontífices e, finalmente, os normandos, que o conquistaron definitivamente no 1137, poñendo fin á súa historia.

No 836 os napolitanos deberon aliarse cos sarracenos para facer fronte ao enésimo asedio dos príncipes de Benevento (o quinto en vinte anos); no 846 e no 849 de novo derrotaron a frota sarracena en dúas batallas navais en Ostia e Gaeta, coa axuda dos bizantinos e dos amalfitanos. No século X ademais, deberon defenderse tamén das miras do emperador Odón II de Saxonia

No 1027 o duque Serxio IV de Nápoles doou o condado de Aversa á banda de mercenarios normandos de Rainulfo Drengot, que os flanquearan na enésima guerra contra o principado de Capua, creando así o primeiro asentamento normando na Italia meridional. Desde a base de Aversa, ao cabo dun século, os normandos estarán en posición de someter toda a parte meridional de, dando vida ao reino de Sicilia. o Ducado de Nápoles foi precisamente un dos últimos territorios a caer en mans normandas, coa capitulación do duque Serxio VII de Nápoles no 1137.

Listaxe dos duques de Nápoles
-----------------------------

A seguir vai un elenco cronolóxico dos **duques de Nápoles**, que rexeron o Ducado de Nápoles desde 598 (institución do ducado) ao 1137 (conquista normanda de Nápoles):

### Duques sen título hereditario

* Maurenzio (598 ou 599).
* Godiscalco (599-600).
* ... (600-603).
* Gonduíno (603-60?).
* ... (60?-610).
* Xoán de Compsa (antes do 610-616).
* ... (616-661).
* Basilio do 661 ao 666 (nomeado polo emperador bizantino Constante II).
* Teofilacto I do 666 ao 670.
* Cosme do 670 ao 672.
* André I do 672 ao 677.
* Cesario I do 677 ao 684.
* Estevo I do 684 ao 687.
* Bonelo do 687 ao 696.
* Teodosio do 696 ao 706.
* Cesario II do 706 ao 711.
* Xoán I do 711 ao 719.
* Teodoro I do 719 ao 729.
* Xurxo do 729 ao 739.
* Gregorio I do 740 ao 755.
* Estevo II do 755 ao 800 (estableceu en 763 a independencia *formal* do imperio bizantino, asociou ao poder o seu fillo *Cesario*, e despois o outro fillo Gregorio II do 788 ao 794).
* Teofilacto II do 794/800 ao 801.
* Antimo do 801 ao 818.
* Teoctisto de Nápoles do 818 c. Ao 821 (este período foi cuberto por un representante do imperio Bizantino, para poñer termo a unha guerra de sucesión).
* Teodoro II no 821.
* Estevo III do 821 ao 832.
* Bono do 832 ao 834.
* León no 834.
* André II do 834 ao 840.
* Contardo no 840.

### Duques con título hereditario

Estes duques foron máis independentes cós seus predecesores e non foron escollidos polo emperador, senón que foron os descendentes de Serxio I, que foi elixido polos cidadáns.

#### Dinastía Sergii

* Serxio I do 840 ao 864 (conde de Cumas).
* Gregorio III do 864 ao 870.
* Serxio II do 870 ao 877.
* Atanasio do 878 ao 898.
* Gregorio IV do 898 ao 915.
* Xoán II do 915 ao 919.
* Marino I do 919 ao 928.
* Xoán III do 928 ao 968.
* Marino II do 968 ao 977.
* Serxio III do 977 ao 998.
* Xoán IV do 998 ao 1002.
* Serxio IV do 1002 ao 1027 (ano no que doou o condado de Aversa a Rainulfo Drengot, primeiro cabaleiro normando na Italia meridional) - do 1027 ao 1030 o ducado foi dirixido por Pandolfo IV de Capua - (2ª rexencia) do 1030 ao 1036.
* Xoán V do *1036* ao 1042.
* Serxio V do 1042 ao 1082.
* Serxio VI do 1082 ao 1097 ou 1107.
* Xoán VI do 1097 ou 1107 ao 1120/1123.
* Serxio VII do 1120/1123 ao 1137 (conquista normanda de Nápoles).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Francesca Luzzati Laganà, *Il ducato di Napoli*, pp. 327–338 in *Storia d'Italia* diretta da G. Galasso, vol. III: *Il mezzogiorno dai Bizantini a Federico II*, UTET, 1983.

### Outros artigos

* Duques de Nápoles.
* Exarcado de Italia.
* Imperio romano de Oriente.
* Ducado de Roma.
* Reino de Nápoles.
* Reino de Sicilia
* Reino das Dúas Sicilias.

Notas
-----

1. ↑  "Sapere.it". Arquivado dende o orixinal o 02 de maio de 2014. Consultado o 18 de xuño de 2013.
2. ↑  C. Villa, *L’Italia mediterranea e gli incontri di civiltà*, Laterza, Roma-Bari 2001, p. 61.

| * v
* c
* e
Territorios bizantinos de Italia |
| --- |
| Eparquías (580-584) | 
Annonaria • 
Urbicaria • 
Emilia • 
Campania • 
Calabria
 |
| Exarcado e ducados (584-751) | 
Exarcado de Rávena • 
Pentápole • 
Ducado de Perugia/Corredor umbro • 
Ducado de Roma • 
Ducado de Nápoles • 
Ducado de Venecia • 
Provincia Maritima Italorum (Liguria) • 
Ducado de Calabria
 |
| Themata do Catapanato de Italia e ducados formalmente pertencentes ao Imperio bizantino (751-1071) | 
Thema de *Sikelia* (Sicilia) • 
Thema de *Langobardia* (Puglia) • 
Thema de *Lucania* • 
Ducado de Nápoles • 
Ducado de Amalfi • 
Ducado de Gaeta
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1051600
* WorldCat
* VIAF: 204148874633649622807
* GND: 1126472255

 |