recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jordi Sánchez Ribas**, nado en Barcelona o 11 de novembro de 1994, é un futbolista español que xoga como dianteiro no Albacete, da Segunda División.

Traxectoria
-----------

Formouse nas canteiras do Horta, o Damm e o Badalona, e en 2013 debutou co primeiro equipo deste último na Segunda División B. Tras pasar por varios equipos modestos da provincia de Barcelona, en 2016 recalou no Valencia Mestalla, tamén de Segunda B. Marcou 16 goles en 72 partidos en dúas tempadas co filial do Valencia, co que xogou unha fase de ascenso a Segunda. Ademais, debutou co primeiro equipo nun amigable ante o Alcoyano.

En 2018 fichou polo Numancia, co que debutou na Segunda División nun partido contra o Almería. Contabilizou sete partidos na categoría de prata, todos eles comezando dende o banco, e marcou un gol ante o Alcorcón. En xaneiro saíu cedido ao Ibiza, de Segunda B, co que xogou ata o final da tempada. Para a campaña 2019/20 regresou ao Mestalla como cedido, e disputou 25 partidos, todos como titular, marcando 8 goles, pero o equipo acabou descendendo a Terceira División.

En agosto de 2020 asinou por dúas tempadas co Castellón, da Segunda División. Nas filas do equipo branco e negro disputou 19 partidos oficiais antes de ser cedido en xaneiro de 2021 ao UCAM Murcia, de Segunda B. Co conxunto universitario marcou 4 goles nos 12 partidos que disputou.

O 21 de xuño de 2021 fichou polo Albacete da Primeira División da RFEF. Co equipo adestrador por Rubén de la Barrera xogou 36 partidos da liga regular, marcando 6 goles, e acabou a liga na terceira posición, clasificándose para a promoción de ascenso a Segunda. Foi titular na vitoria de semifinais contra o Rayo Majadahonda en Balaídos e unha semana despois tivo un papel protagonista na final ante o Deportivo da Coruña. Nun estadio de Riazor ateigado, foi o autor do gol da vitoria na prórroga co que o Albacete logrou o ascenso, culminando a remontada que iniciara no tempo regulamentario o seu compañeiro Alberto.

Notas
-----

1. ↑  Guidotti, Marc (27 de agosto de 2020). "Jordi Sánchez también llega a Castalia desde Soria". *Marca* (en castelán). Consultado o 13 de xuño de 2022.
2. ↑  "Jordi Sánchez refuerza el ataque del UCAM Murcia" (en castelán). 29 de xaneiro de 2021. Consultado o 13 de xuño de 2022.
3. ↑  Sevilla, Juanma (21 de xuño de 2021). "El Albacete ficha a Jordi Sánchez". *As* (en castelán). Consultado o 13 de xuño de 2022.
4. ↑  Barreiros, Pedro (11 de xuño de 2022). "A prórroga noquea ao Deportivo". *La Voz de Galicia*. Consultado o 13 de xuño de 2022.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador Arquivado 13 de xuño de 2022 en Wayback Machine. no sitio web do Albacete *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q56317755
* BDFutbol: 301815
* Soccerway: 296587
* Transfermarkt: 291693

 |
**George Montagu**, nado en 1753 en Lackham House, Wiltshire, (Hampshire, Inglaterra) e finado o 20 de xuño de 1815 en Kingsbridge, Devon, foi un naturalista inglés.

Traxectoria
-----------

Montagu é coñecido sobre todo pola súa obra *Ornithological Dictionary* (1802), que contribuíu de forma significativa ao coñecemento das aves do Reino Unido. Montagu mostrou que moitas das especies que se supoñían diferentes eran en realidade a mesma ave pero coas plumaxes de verán e inverno, ou ben machos e femias da mesma especie.

O seu estudo das especies do xénero *Circus* levouno ao descubrimento de que *Circus pygargus*, coñecido como *Montagu's Harrier* en inglés, criaba no sur de Inglaterra. Montagu tamén estivo implicado nos primeiros rexistros de certas aves no Reino Unido (como por exemplo, *Larus minutus*, *Emberiza cirlus*, *Bubulcus ibis* e *Gelochelion nilotica*.

En 1798 Montagu deixou á súa muller instalándose en Knowle House, cerca de Kingsbridge, en Devon. Foi alí onde escribiu os dous volumes de *Ornithogical Dictionary; or Alphabetical Synopsis of British Birds*.

Montagu estivo tamén interesado na bioloxía mariña e fluvial e, en 1803, publicou *Testacea Britannica, a History of British Marine, Land and Freshwater Shells*. Nesta obra describe 470 especies de moluscos, 100 das cales eran novas para Gran Bretaña.

Montagu describiu algunhas especies novas de crustáceos para William Elford Leach, do Museo Británico, e foi o primeiro en informar sobre a presenza de varias especies de peixes das que no se tiña constancia en augas inglesas, así como do descubrimento de novas especias como *Coryphoblennius galerita*. Tamén foi o primeiro en describir o morcego pequeno de ferradura *Rhinolophus hipposideros*.

Montagu morreu de tétano despois de pisar un cravo oxidado en Knowle House.

A colección de aves de Montagu foi comprada polo Museo Británico, e unhas 200 delas se encontran na actualidade no *Tring Museum*. As súas copias con anotacións do *Dictionary*, *Testacea* foron legadas á Sociedade linneana de Londres.

Abreviatura
-----------

A abreviatura **Montagu** emprégase para recoñecer a George Montagu como autoridade na descrición e nomenclatura en zooloxía.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Mearns, Barbara & Mearns, Richard (1988): *Biographies for Birdwatchers*. Academic Press. ISBN 0-12-487422-3
* Moss, Stephen (2004): *A Bird in the Bush: A Social History of Birdwatching*. Aurum. ISBN 1-84513-085-5

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2268111
* WorldCat
* VIAF: 55227637
* CERL: cnp00604399
* FAST: 325026
* GND: 129453773
* ISNI: 0000 0000 6323 6556
* LCCN: nr93025451
* ODNB: 19017
* OL: OL2514238A
* SNAC: w68k7wjr
* SUDOC: 073363154
* WikiTree: Montague-809

 |
**Jordi Bargalló i Poch**, nado en Sant Sadurní d'Anoia o 5 de decembro de 1979, é un xogador de hóckey a patíns catalán, que ocupa a demarcación de medio e que actualmente xoga no UD Oliveirense de Portugal.

Traxectoria
-----------

Debutou no club da súa cidade natal, o Noia Freixenet en 1997, e permaneceu no club 5 tempadas. Na tempada 2002/2003 asina por primeira vez co **HC Liceo**, proclamándose campión da Copa de Europa. Na tempada 2006/2007 pasa a formar parte do Igualada HC, retornando dúas campañas máis tarde ao equipo galego do HC Liceo, equipo do que foi capitán. Xogou nel até a tempada 2015/2016 (7 campaña), na cal proclamou que ía marchar do HC Liceo facendo así que o mercado se disparase. Ao final da tempada acabou por fichar polo U.D. Oliveirense, de Portugal.

Foi internacional pola selección española, formando parte do equipo campión do Campionato do Mundo "A" (2005 e 2009) e do Campionato de Europa (2006 e 2008).

Equipos
-------

* CE Noia: 1997-2002
* H.C. Liceo: 2002-2006
* Igualada HC: 2006-2008
* H.C. Liceo: 2008-

Palmarés
--------

### CE Noia

* **1 Copa CERS:** 1997-98
* **1 Copa do Rei:** 1998

### HC Liceo

* **3 Copa de Europa:** 2002-03, 2010-11 e 2011-12
* **2 Copa Continental:** 2002-03 e 2012
* **2 Copa Intercontinental:** 2004 e 2012
* **1 Copa do Rei:** 2004
* **1 Copa CERS:** 2010
* **1 OK Liga:** 2013

### Selección catalá

* **1 Golden Cup:** 2010
* **1 Copa América:** 2010

### Selección española

* **3 Campionatos do Mundo "A":** 2005, 2009 e 2011
* **4 Campionato de Europa:** 2006, 2008, 2010 e 2012
* **1 Torneo das Nacións de Montreux:** 2005

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Jordi Bargalló i Poch Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey a patíns*** |

### Ligazóns externas

* Jordi Bargalló en hoqueipatins.cat
Pancarta posta no Castelo de Ponferrada por membros da asociación e do partido de El Bierzo durante a campaña *O Bierzo é máis ca un preámbulo*
O **Foro Cultural Provincia Do Bierzo** é unha asociación cultural sen ánimo de lucro da bisbarra do Bierzo, na provincia de León, comunidade autónoma de Castela e León, España. Entre os seus obxectivos figura a defensa dos sinais de identidade do Bierzo.

Legalizada en outono de 2007, desenvolve a súa actividade dende finais de 2005 dándose a coñecer a través dunha rolda de prensa convocada para anunciar a reivindicación de instalar a bandeira do Bierzo no balcón do concello de Ponferrada, petición avalada por unha recollida de firmas realizada pola asociación.

Orixinalmente a asociación chamouse *Foro Cultural pola Provincia do Bierzo* modificándose a súa denominación pola actual en outono de 2007. Encádrase dentro do movemento bercianista. Entre as súas actuacións destaca a recollida, xunto ao Partido de El Bierzo, de 5.000 firmas reivindicando a devolución da Cruz de Peñalba.

Segundo afirman néganse a recibir subvencións públicas financiando a súa actividade a través das achegas dos seus afiliados, donativos e outras actividades (rifas, lotería,...).

Teñen un acordo de colaboración co Partido de El Bierzo polo cal asesoran este en temas culturais. O Partido, así mesmo, aprobou a creación dunha sección chamada corrente de opinión da que os membros da asociación afiliados ao Partido forman parte.

Desenvolven a súa actividade no que denominan Rexión do Bierzo, que abrangue os límites da antiga Provincia do Vierzo.

Editan unha publicación gratuíta chamada Bierzo Opinión, da cal afirman realizar entre 4.000 e 5.000 exemplares distribuídos por varios concellos do Bierzo.

Notas
-----

1. 1 2  Datos da asociación no rexistro da Xunta de Castela e León.
2. ↑
3. ↑  Noticia da presentación pública das firmas
4. ↑  "Noticia en eBierzo.com". Arquivado dende o orixinal o 16 de maio de 2008. Consultado o 09 de decembro de 2013.
5. ↑  nº 0 de Bierzo Opinión. formato PDF

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos da asociación no rexistro da Xunta de Castela e León.
**Foro** foi un partido político español da década dos 1990 fundado e liderado por Eduard Punset.

Foro foi inscrito no rexistro de partidos políticos do Ministerio do Interior en xuño de 1991 por Eduard Punset, tras abandonar este o Centro Democrático e Social (CDS). Foi presentado en febreiro de 1992, como unha plataforma de debate político, para pasar a actuar como partido político pouco tempo despois.

Definíase como de centro liberal, e propugnaba un discurso rexeneracionista con listas abertas, limitación dos mandatos presidenciais e reforma da lei electoral española. Presentouse ás eleccións europeas de 1994 en coalición co Centro Democrático e Social, con Punset como cabeza de lista. A coalición obtivo 183.418 votos (0,99%) sen conseguir ningunha acta de eurodeputado.

Foro disolveuse en marzo de 1995, e Punset abandonou a política.

Notas
-----

1. ↑  Aizpeolea, Luis R. (13-2-1992). "Punset lanza Foro, una plataforma que cuestiona la política convencional". *elpais.com* (en castelán). Consultado o 22-5-2019.
**Happy Tree Friends** (Felices Amigos do Bosque, en tradución libre) é un deseño animado en Adobe Flash de humor negro de Mondo Mini Shows, creada por Kenn Navarro, Aubrey Ankrum, Rhode Montijo e Warren Graff.

Como se mostra na web oficial, "non se recomenda para nenos". Mesmo con aparencia fofa e típica de deseños infantís dos personaxes, o deseño é moi violento, e case todos os episodios contén sangue, sufrimento, traxedias e mortes violentas. Eles morren de maneira máis horrible, que adoita implicar a destrución de varios lugares. Mentres a violencia desas mortes é comparable á Itchy & Scratchy (o curto deseño mostra en Os Simpsons), o deseño Happy Tree Friends mostra derramamento de sangue e desmembramentos con detalles máis vívidos e esaxerados.

O show case non ten diálogo; con todo, cando os personaxes falan, as súas palabras son inintelixibles. A pesar de ser obvia a reacción de cada personaxe, as súas palabras dificilmente poden ser entendidas, con excepción dalgúns, que ten a fala severamente truncada, pero poden ser entendidas nalgunhas ocasións. As súas palabras son en inglés.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q207627
* AlloCiné: 7391
* FilmAffinity: 909559
* IMDb: tt0770762
* Metacritic: happy-tree-friends
* OFDb: 40841
* TMDb: 1126
* TVcom: happy-tree-friends

 |
*Artigo principal**:* Semana Santa de Viveiro.
A **Irmandade da Santa Cruz** é unha das oito confrarías que existen na Semana Santa de Viveiro.

Procesións
----------

Durante a Semana Santa de Viveiro, a Confraría do Santísimo Cristo da Piedade encárgase de sacar as seguintes procesións:

* Procesión da Paixón (Venres Santo)
* Procesión da Esperanza da Resurrección (Sábado Santo)

Estandarte
----------

O estandarte da Irmandade da Santa Cruz foi confeccionado polas monxas Concepcionistas de Viveiro e data do ano 1953. O seu tecido é de veludo granate, con grandes bordados en fío dourado. O motivo central aparece enmarcado por unha orla vexetal, no que aparece disposto, situado sobre unha base rochosa a Santa Cruz coa Saba Santa colgada dos seus brazos. Ao redor da mesma, diferentes liñas radiais imitan escintileos. Baixo o emblema principal sitúanse os símbolos da Paixón de Cristo: os cravos, rodeados pola Coroa de Espiñas. No reverso do estandarte, aparece bordada igualmente en fío dourado a inscrición «Irmandade da Santa Cruz» así como a data de confección en números romanos.

| * v
* c
* e
  Confrarías e Irmandades da Semana Santa de Viveiro |
| --- |
| Venerable Orde Terceira Franciscana  ·  Confraría do Santísimo Rosario  ·  Confraría do Santísimo Cristo da Piedade  ·  Irmandade do Prendemento  ·  Irmandade das Sete Palabras  ·  Irmandade da Santa Cruz  ·  Confraría do Nazareno dos de Fóra  ·  Confraría da Misericordia |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O **Goberno Enclaustrado**, coñecido tamén como **sistema Insei**, é unha característica da historia do Xapón, da súa política e ás veces dos negocios. En case todos os gobernos e unidades administrativas o gobernante nominal non ten un poder práctico, senón que simplemente rexenta e son os conselleiros os que teñen o poder real.

Características
---------------

Os títulos utilizados para exercer o goberno enclaustrado son:

* Sodanyaku - conselleiros nos bancos,
* Sessho and Kampaku - rexentes na Corte Imperial de Kioto,
* Shikken - no shogunato Kamakura
* Kanrei - no shogunato Ashikaga
* Tairo e Karo - no shogunato Tokugawa

O goberno enclaustrado foi un procedemento utilizado por diversos emperadores xaponeses mediante o cal se retiraban a un mosteiro e entregaban o poder a un sucesor mais continuaban a exercer o seu poder e influencia por detrás. Os emperadores retirados reciben o nome de *Jōkō* (上皇). O primeiro emperador retirado que exerceu este tipo de goberno no Xapón foi a emperatriz Jito.

O termo *emperador retirado* emprégase principalmente ao tratar un período da historia xaponesa na que esta era unha práctica común: un emperador retirado podía ter máis influencia que cando estaba no trono porque retiña o prestixio do título e tiña máis liberdade para falar en público.

Aínda que a influencia real do goberno enclaustrado pode ter sido esaxerada por algúns historiadores, haina que ver no contexto do dominio progresivo que a clase dos guerreiros exercía sobre a aristocracia. En épocas posteriores, o emperador caía na sombra do seu shogun, tal e como se realmente houbese aínda un emperador enclaustrado presente.

### Emperadores

Entre os emperadores famosos que adoptaron o goberno enclaustrado destacan:

* Shirakawa (1053-1129, r. 1073-1087 e goberno enclaustrado de 1087 a 1129).
* Toba (1103-1156, r. 1107-1123 e goberno enclaustrado de 1129 a 1156).
* Go-Shirakawa (1127-1192, r. 1155-1158 e goberno enclaustrado de 1158 a 1192).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q865416
* EBID: ID
* NDL: 00945468

 |
Diagrama dun minueto e trío.
A **forma ternaria** é un mecanismo que lle dá estrutura a unha peza musical.

É unha estrutura de tres partes. As partes primeira e terceira constitúen unha repetición xa que son idénticas ou case idénticas entre si, mentres que a segunda é altamente contrastante. Por esta razón, a forma ternaria é frecuentemente representada como A-B-A. A sección contrastante B é usualmente coñecida como 'Trío'.

Polo menos en pezas escritas antes do s. XIX, a primeira sección dunha peza ternaria non cambia de tonalidade, e termina na mesma coa que comezou (tónica). A sección media está xeralmente nunha tonalidade distinta, a maioría das veces na dominante da primeira sección (unha quinta xusta ascendente). Ten xeralmente un carácter contrastante; por exemplo, nunha marcha, o altamente rítmico e estridente carácter da marcha contrástase usualmente cun trío máis lírico e fluído. É pouco común, pero o trío pode engadirse tamén con diferente indicación de compás (contrapondo 3/4 ao 4/4 da marcha, por exemplo).

A forma ternaria, ademais de nas marchas, atópase bastante en arias operísticas barrocas (as chamadas arias da capo), e en moitas formas de danza, como as polcas escritas pola familia Strauss. Tamén na forma minueto (o scherzo), que no período clásico se atopaba no terceiro movemento das sinfonías, cuartetos de corda, sonatas e obras semellantes.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Forma binaria
* Forma sonata
* Bar (forma musical)

### Ligazóns externas

* *Formas binarias y ternarias (I)*: emisión do 2 de febreiro de 2020 de *El rincón de la teoría*, programa de Radio Clásica.
* *Formas binarias y ternarias (II)*: emisión do 9 de febreiro de 2020 de *El rincón de la teoría*.
* *Minueto con trío (I)*: emisión do 16 de febreiro de 2020 de *El rincón de la teoría*.
* *Minueto con trío (II)*: emisión do 23 de febreiro de 2020 de *El rincón de la teoría*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1195015
* EBID: ID
* MAG: 162200851

 |
Úmero humano. A diáfise umeral é a parte alongada e fina do óso.
*Para outro tipo de fractura no úmero: **Fractura umeral***

A **fractura da diáfise umeral** é unha fractura que afecta á parte diafisaria do óso do mesmo nome, o úmero. O tratamento deste tipo de fracturas adoita ser ortopédico. Soamente nos casos máis graves o tratamento é mediante cirurxía. A fractura diafisaria do terzo medio en persoas novas é unha das indicacións de tratamento cirurxico. Tamén son subsidiarios de tratamento cirúrxico as persoas obesas, xa que o tratamento ortopédico nestes doentes sería de moi difícil control.
As fracturas da diáfise umeral poden presentar adoito moitas complicacións, xa que por este óso pasan nervios, arterias e veas importantes para o organismo. O principal problema neste tipo de fracturas é a lesión do nervio radial

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre medicina é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Higinio Carracedo Ruzo**, coñecido como **O Sereno**, nado na Somoza (A Estrada) cara a 1907 e finado na mesma parroquia o 28 de novembro de 1938, foi un policía e político galego.

Traxectoria
-----------

Policía municipal da Estrada. Logo da folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido xunto con Manuel Coto Chan, Manuel Vázquez Otero e Manuel Pereira Rial acusados de cortar os fíos telegráfico e telefónico a noite do 5 ao 6 de outubro, deixando incomunicada a vila da Estrada; xulgados en novembro polo Tribunal de Urxencia, excepto Manuel Pereira que foi absolto, foron condenados a un ano, catro meses e un día de prisión, e en decembro foron trasladados á colonia penitenciaria do Dueso. Logo do triunfo da Frente Popular en febreiro de 1936 foi indultado. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e agochouse, liderando a resistencia local contra o golpe franquista. Os fuxidos levaban un libro de actas no que anotaron o seu nomeamento como responsábel do comité organizador da resistencia, o Comité Popular Anti-fascista da Estrada. Para darlle caza os fascistas organizaron unha batida con 26 falanxistas e 5 gardas civís despois de descubrir que o seu pai, Antonio Carracedo, tiña agochados no cortello o concelleiro e deputado provincial Manuel Coto Chan e o tamén fuxido José Silva Rey, fillo do cego de Guimarei. Leváronos detidos, torturáronos e confesaron que Hixinio estaba oculto na súa propia casa mais non sabían onde. Foron 31 homes e tampouco o atoparon, así que, decidiron prenderlle lume á casa, obrigándoo a saír do forno que o ocultaba, cunha escopeta que lle ía recargando a súa muller, Isaura Pazos, conseguiu fuxir da casa tras ferir a dous dos falanxistas, entre eles o xefe local, Felipe Castro. Alcanzárono moi preto, xunto a un regato, e alí mesmo o mataron o 28 de novembro de 1938.

Vida persoal
------------

Casou con Isaura Pazos Campos.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 10-11-1934, p. 13.
2. ↑  *El País*, 14-12-1934, p. 2.
3. ↑  A preguerrilla: de cando coller as armas.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Higinio Carracedo Ruzo na páxina web *Nomes e Voces*.
* Mortos
* Manuel Coto Chan e o socialismo estradense
* A Estrada homenajea a dos vecinos perseguidos en el franquismo
estrutura do formiato.
O **formiato** (ou **formato**) ou **metanoato** é o anión derivado do ácido fórmico. A súa fórmula represéntase xeralmente como HCOO−. É o produto da desprotonación do ácido fórmico. É o anión carboxilato máis simple. Tamén se denominan formiatos aos compostos que son sales ou ésteres do ácido fórmico.

Bioquímica
----------

O formiato prodúcese en grandes cantidades nas mitocondrias das células hepáticas das células embrionarias e nas células cancerosas polo ciclo do folato.

O formiato oxídase reversiblemente pola acción do encima formiato deshidroxenase:

HCO2- → CO2 + H+ + 2 e-

Ésteres e sales de formiato
---------------------------

Os ésteres de formiato teñen a fórmula ROC(O)H. Moitos destes ésteres fórmanse cando se disolven alcohois espontaneamente en ácido fórmico.

Os sales de formiato teñen a fórmula M(O2CH). Eses sales teñen tendencia á descarboxilación. Por exemplo, o sal formiato de níquel hidratado, descarboxílase a aproximadamente 200 °C para dar un po fino de metal níquel:

Ni(O2CH)2(H2O)x → Ni + 2 CO2 + x H2O + H2
Estes finos pos son útiles como cataliadores de hidroxenación.

Exemplos
--------

* etil formato, CH3CH2(HCOO)
* formiato de sodio, Na(HCOO)
* formiato de cesio, Cs(HCOO)
* metil formiato, CH3(HCOO)
* metil cloroformiato, CH3OCOCl
* trietil ortoformiato
* trimetil ortoformiato, C4H10O3

Notas
-----

1. ↑  H Frederik Nijhout, et al, In silico experimentation with a model of hepatic mitochondrial folate metabolism, Theoretical Biology and Medical Modeling, 2006, 3:40, link ).
2. ↑  T. Reda, C. M. Plugge, N. J. Abram and J. Hirst, "Reversible interconversion of carbon dioxide and formate by an electroactive enzyme", PNAS 2008 105, 10654–10658. doi 10.1073/pnas.0801290105

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2001841
* JSTOR: formates
* MAG: 2780178953

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D005561

 |
**Herman Potočnik** (pseudónimo **Hermann Noordung**) nado en Pula o 22 de decembro de 1892 e finado en Viena o 27 de agosto de 1929) foi un enxeñeiro esloveno especializado en foguetes e astronáutica.

Traxectoria
-----------

Potočnik naceu en 1892 en Pula, daquela Imperio Austrohúngaro (agora Pula, Croacia). A súa familia era orixinaria de Eslovenia. O significado do seu pseudónimo **Noordung** segue sendo un misterio, pero suxeriuse que o seu nome foi usado para demostrar o problema do Caos (*Ordnung*, en alemán: a "orde"; *ordunga*, esloveno: popular, e a letra ene teríaa engadido ao dar o sentido de *fóra de orde*).

Estación espacial imaxinada por Potocnik, 1929
Na Primeira guerra mundial serviu na Galicia dos Cárpatos, en Serbia e en Bosnia. Foi ascendido a tenente e en 1919 retirouse do exército austríaco co rango de capitán debido á tuberculose que contraeu durante a guerra. Comezou a estudar enxeñería eléctrica no departamento de enxeñería mecánica da Universidade Tecnolóxica de Viena e obtivo un doutoramento en enxeñaría. A partir de 1925, dedicouse por completo aos problemas da ciencia dos foguetes e da tecnoloxía espacial. Debido a unha enfermidade crónica, non atopou traballo nin casou, pero viviu co seu irmán Adolf na capital austríaca.

É coñecido polo seu traballo teórico sobre as longas estadías do home no espazo, concepto explicado por primeira vez en 1928 no seu libro *Das Problem der Befahrung des Weltraums* (*O problema dos voos espaciais* ), no que deseñou unha estación espacial en forma de roda desde o que calculou a órbita xeoestacionaria   no que se baseou Arthur C. Clarke para escribir o artigo sobre satélites de comunicacións xeoestacionarios *Extraterrestrial relays (a 35.786 km sobre o ecuador terrestre)*, en *Wireless World* en outubro de 1945. A edición en ruso de *Verein für Raumschiffahrt* (VfR) posiblemente influíu nas ideas e a obra de Sergei Koroliov.

Herman Potočnik morreu na pobreza en 1929 de pneumonía, en Viena, tendo 36 anos.

Notas
-----

1. ↑  "Das Problem der Befahrung des Weltraums - Der Raketenmotor von Hermann Noordung". *bhaak.net* (en alemán). Consultado o 2023-01-09.
2. ↑  "The Problem of Space Travel, Table of Contents". *www.hq.nasa.gov* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 04 de abril de 2020. Consultado o 2023-01-09.
3. ↑  Shayler, David (2004-06-03). *Walking in Space* (en inglés). Springer Science & Business Media. ISBN 978-1-85233-710-0.
4. ↑  Arthur C. Clarke (29 de setembro de 2011). *Voices from the Sky*. Orion. p. 53–. ISBN 978-0-575-12183-6.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Herman Potočnik Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Arthur C. Clarke
* Hermann Oberth
* Órbita
* Órbita xeoestacionaria
* Sergei Koroliov
* Satélite artificial

### Ligazóns externas

* Facsímile electrónico do artigo orixinal de Arthur C. Clarke

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q84870
* WorldCat
* VIAF: 57295933
* DeutscheBio: 113560095
* FAST: 344642
* GND: 113560095
* ISNI: 0000 0000 3629 0493
* LCCN: n94085672
* NKC: js2017947759
* OBP: ID
* OEBL: ID
* OL: OL587172A

 |
Un exemplo de matriz en **forma canónica de Jordan**. Os bloques grises chámanes bloques de Jordan e só teñen diferentes de cero os valores da diagonal (os valores propios) e os que quedan inmediatamente por enriba (estes valen 1). O resto de elementos da matriz, fóra dos bloques de Jordan, son todos cero (aquí representados con espazos en branco).
A **forma canónica de Jordan** ou **forma normal de Jordan** é un termo matemático empregado en álxebra lineal. Debe o seu nome ó matemático francés Camille Jordan, que a descubriu en 1871 para solucionar sistemas de ecuacións diferenciais complexas para matrices complexas. En concreto, é a representación dun endomorfismo cunha matriz de Jordan, que é unha forma especial de matriz triangular superior, en certa base.

O problema de atopar a forma canónica de Jordan dun endomorfismo consiste en atopar cal é a matriz de Jordan que o representa e cal é a base na que o endomorfismo colle esta forma.

A aparencia dunha matriz (ou dun endomorfismo, ou dun operador lineal) en forma canónica de Jordan é o dunha matriz con case todas as entradas nulas, levado da diagonal principal e dos elementos inmediatamente por enriba (ou por baixo) desta diagonal, que son 1 ou 0.

Nun espazo vectorial complexo de dimensión finita, calquera endomorfismo ten unha forma canónica de Jordan. En troques, nun espazo vectorial real, non todos os endomorfismos teñen unha forma canónica de Jordan real.

Notas
-----

1. ↑  (Shilov 1977) define o termo **forma canónica de Jordan** e nun pé de páxina di que **forma normal de Jordan** é sinónimo. Ámbalas dúas terminoloxías acúrtanse por veces como **forma de Jordan**. O termo **forma canónica clásica** tamén se emprega neste senso. (James & James 1992)
2. 1 2 3  Rojo, Jesús (1986). *Álgebra lineal* (2a ed.). Madrid: AC. pp. 277–308. ISBN 84-7288-120-2.
3. ↑  Lipschutz 1992, p. 442.
4. ↑  Paige, Dean Swift & Slobko 1982, p. 335.
5. ↑  Castellet & Llerena 1988, p. 158.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q838495
* MAG: 2779308901

 |
**Heriberto Fuertes Gómez**, finado na Cañiza en agosto de 1948, foi un médico e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Gerardo Fuertes e María Gómez. Foi un dos promotores con Modesto Álvarez Vázquez, José Benito González Álvarez e Emilio Rodríguez Arias do periódico *Nueva Cañiza*. Médico da Cañiza, na Segunda República foi elixido concelleiro da Cañiza. Presidente de Izquierda Republicana da Cañiza, foi proposto polo Bloque Popular de Izquierdas como alcalde en abril de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e encarcerado en Vigo. En 1939 pasou a ser médico do Hío. Foi nomeado médico de asistencia pública domiciliaria de Covelo en 1942, e de Crecente en 1945. Finou nun accidente de tráfico na estrada de Ponte Pedras a Pontevedra a principios de agosto de 1948.

Vida persoal
------------

Casou na Cañiza con Nazareth Bacelar Queimadelos, filla de Antonio Bacelar Vesteiro, en 1928, e foi pai de José Gerardo, Juan, Heriberto Alejandro e Carlos Antonio Fuertes Bacelar.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 7-1-1930, p. 9.
2. ↑  *El Tea*, 13-6-1931, p. 2-3.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 12-2-1933, p. 13.
4. ↑  *El Pueblo Gallego*, 5-4-1936, p. 9.
5. ↑  Boletín Oficial del Colegio Provincial de Médicos de Pontevedra, 1-11-1939, p. 2.
6. ↑  *El Pueblo Gallego*, 14-7-1942, p. 6.
7. ↑  *El Pueblo Gallego*, 24-11-1945, p. 6.
8. ↑  *El Pueblo Gallego*, 6-8-1948, p. 2.
9. ↑  *El Pueblo Gallego*, 8-8-1948, p. 2.
10. ↑  *El Ideal Gallego*, 20-12-1928, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Heriberto A. Fuertes Bacelar, una vida dedicada a la colonia
A ***Historia de Sinuhé*** é unha narrativa do Imperio Medio do Antigo Exipto sobre as vicisitudes dun alto personaxe da corte de Amenemhet I á morte deste.

Considerada a obra cume da narrativa exipcia antiga, a historia chegounos en varios papiros e era moi famosa en época faraónica. As descricións son moi vivas e o estilo elegante. O público posibelmente coñecía moitos detalles relacionados coa morte de Amenemhet e as circunstancias da entronización de Sesostris que non nos son coñecidas hoxe en día.

A *Historia de Sinuhé* conta en primeira persoa como o protagonista sente temor (non se sabe por que) após a misteriosa morte do faraón Amenemhet I (XII dinastía, 2000-1970 a.C.) e se exila no país de Retenu (Siria). Alí convértese no xefe dunha tribo, rico, amado e respectado. Xa vello, invádelle a morriña, o desexo de conquistar o favor do novo soberano (Sesostris I, fillo e sucesor de Amenemhet I) e de ser enterrado como un exipcio. O faraón recíbeo con honras e el retorna ao palacio que deixara había anos. Escribe a súa historia agardando serenamente a morte.

Con este argumento, o escritor finlandés, Mika Waltari publicou en 1945 un best-séller da novela histórica: *Sinuhé, o exipcio*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q645904
* EBID: ID

 |
A **fractura de Galeazzi** é un tipo especial de fractura do antebrazo, caracterizada por unha rotura da diáfise radial e unha luxación na articulación radiocubital distal. A lesión produce unha disrupción ao nivel da articulación da man. A fractura de Galeazzi representa entre o 3 e o 7% do total de fracturas da man. Son máis frecuentes en homes que en mulleres, e a lesión adoita estar asociada a caídas co brazo e a man en hiperextensión.

Historia
--------

A fractura de Galeazzi chámase deste xeito na honra do cirurxián italiano Ricardo Galeazzi (1866-1962) do instituto de *Rachitici* en Milán, quen descubriu a lesión no ano 1934. Porén, esta lesión foi descrita por vez primeira en 1842 por *Cooper*.

Notas
-----

1. ↑

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fractura
* Radio (óso)
* Articulación radiocubital distal

### Ligazóns externas

* Radiografías da fractura de Galeazzi - gentili.net
* Radiografías da fractura de Galeazzi - learningradiology.com

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q259716
* MAG: 2779488712

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* eMedicine: 1239331
* ICD-9: 813.4
* ICD-10: S52.3
* UMLS: CL427946

 |
Shenyang sempre ocupou un lugar de fronteira no extremo nordeste da China histórica. Así, a súa fundación atribúese a Qin Kai, xeneral do estado de Yan (rexión da actual Pequín) durante o período dos Reinos combatentes (cara ao -300). Establecida entón coma posto defensivo de vangarda do territorio de Yan, é nomeada **Houcheng**.

Durante a dinastía Han (200aC-220dC) os límites da cidade aparecen xa ben definidos sendo en adiante centro administrativo, co nome de Shenzhou na dinastía Tang (600-900); importante guarnición militar coa dinastía Liao (s.X) rodeada dun parapeto de terra; prefectura de Shen na dinastía Jin (s.XII) e unha das súas tres capitais; e Shenyang Lu no tempo da dinastía Yuan (s.XIII).

No período da dinastía Ming (sXIV-XVII), co nome de Shenyang Zhongwei, a cidade arrodéase dunha muralla coa tradicional forma cuadrangular e ortogonal do urbanismo chinés .

Mukden
------

planta de Mukden
En 1625, o líder dos manchús Nurhaci a fai a súa capital no proceso de conquista do debilitado Imperio Ming. Reconstrúe reforzándoa a muralla da cidade pasando de catro a oito portas e inicia a construción dun pazo imperial para a dinastía que funda, a Qing. En 1634 a capital manchú recibe o nome de Mukden.

Pazo Imperial de Mukden
Nurhaci dispón o seu pazo coa disposición típica das tendas manchús. Con todo, en 1631 o seu sucesor Huang Taiji, proxecta unha ampliación que copia xa a disposición da Cidade Prohibida de Pequín.

En 1644 a dinastía Qing domina toda China e sucede no poder á Ming. A capitalidade e corte trasládase a Pequín. Mukden e o seu pazo pasan a seren residencias secundarias ocasionais.

No século XVIII, o crecemento da cidade decide a erección dun segundo cinto murario exterior con oito portas. En 1780, tamén o pazo vólvese a ampliar por vontade do emperador Qianlong.

Século XX
---------

A súa tradición fronteiriza confírmase no comezo do século XX. O sur de Manchuria convértese no teatro da belixerancia entre as potencias emerxentes, Rusia e Xapón, a costa dunha agonizante dinastía imperial chinesa. Así entre 1900-1905 a cidade cae baixo o control ruso. Lévase a cabo unha primeira industrialización co gallo da arribada do ferrocarril do sur de Manchuria e o do norte. As dúas estacións na cidade convértense en polos de expansión máis aló das murallas.

A caída definitiva da monarquía imperial chinesa supuxo un baleiro de poder que ocupou en Manchuria un señor da guerra, Zhang Zuolin quen dispuxo en Shenyang, tamén chamada **Fengtian**, a súa capital a partir de 1911. Foi o verdadeiro dinamizador da economía industrial manchú, construíndo na cidade fábricas de munición nos suburbios do norte e leste.

Entre 1931 e 1945, tralo chamado Incidente de Mukden, prodúcese a ocupación xaponesa e o establecemento do estado monicreque de Manchukuo. A industrialización prosegue na cidade ata se converter nun dos centros da industria pesada máis importantes da China, acentuándose trala toma do poder definitivo polos comunistas en 1948.

A tarefa actual da cidade é a de reconvertir esa estrutura industrial xa obsoleta e non competitiva  Arquivado 18 de decembro de 2007 en Wayback Machine..
**Graciliano Luís**, nado en Tenerife en 1898 e finado en Santa Cruz de Tenerife o 22 de xuño de 1980 foi un futbolista que xogaba na demarcación de dianteiro.

Traxectoria
-----------

Comezou a xogar a fútbol nas Illas Canarias, especialmente no Real Unión e no CD Tenerife. Ao igual que outros compañeiros, como Espinosa e Cárdenes, ficha polo Celta de Vigo no ano 1928.

Solo xogaría no Celta dúas tempadas pero tivo ocasión de vivir un momento histórico, que foi a creación da Primeira e Segunda División, compartindo dianteira con xogadores como Polo, Reigosa, Chicha, Rogelio Tapia ou Alfredo Eguía. Nesta primeira tempada co formato de divisións estatais o Celta disputou a promoción para decidir que equipos xogarían en Primeira e cales en Segunda División, na primeira eliminatoria o Celta vencería ao Sporting de Xixón pero caeu en semifinais ante o Sevilla FC, polo cal tivo que debutar en Segunda División

Graciliano foi o primeiro xogador en marcar un gol no Estadio de Balaídos, no amigábel de inauguración ante o Real Unión de Irún, o Celta saltou ao campo con: Lilo, Cabezo, Pasarín, Paredes, Cárdenes, Vega, Reigosa, Chicha, Tapia, Polo e Graciliano. O encontro remataría con goleada céltica por 7-0, con gol de Graciliano.

Tras retirarse da practica do fútbol, Graciliano exerceu como adestrador, debutando como preparador físico do club tinerfeño Iberia no ano 1939, aínda que non durou moito, xa que presentou a súa dimisión a raíz de problemas coa disciplina dos xogadores.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Marcos L. Bacariza (27 de outubro de 2009). "Graciliano". *Yo jugué en el Celta* (en castelán).
| *Gomphus graslinii* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| En perigoEn perigo |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Hexapoda |
| Orde: | Odonata |
| Suborde: | Epiprocta |
| Infraorde: | Anisoptera |
| Familia: | Gomphidae |
| Subfamilia: | Gomphinae |
| Tribo: | Gomphini |
| Xénero: | *Gomphus* |
| Especie: | *G. graslinii* |

 |
| Nome binomial |
| *Gomphus graslinii*Rambur, 1842 |
|  |
| Sinonimia |
| * *Gomphus graslini* **Rambur**, 1842
 |

***Gomphus graslinii*** é unha especie de odonato anisóptero que pertence á familia Gomphidae.

Características
---------------

Teñen os ollos moi separados, carácter que comparten cos Petaluridae e cos zigópteros. Os adultos miden usualmente de 4 a 7 cm de lonxitude. Vive en regatos, ríos, arroios ou lagos en estado próximo ó natural. É un gónfido carácterizado polas súas amplas liñas negras nas áreas antehumeral e humeral do tórax, as súas patas son maioritariamente negras, salvo as coxas que son amarelas e os fémures con raias amarelas.

Distribución
------------

A área de distribución desta especie só comprende unha parte da Península Ibérica e parte do sur e suroeste de Francia. En Francia, as poboacións áchanse claramente en regresión no oeste, sendo estables na zona do suroeste, ó oeste do río Rodano.

Na Península Ibérica habita en Portugal, agás na parte central do país, e en España no suroeste de Galicia, suroeste de Castela e León e sur e suroeste de Andalucía.

Hábitat
-------

Aínda que se trata dunha especie de augas correntes, parece ser máis común nas zonas de remanso, como ocorre con *Macromia splendens*, especie coa que adoita compartir o hábitat. En Francia voan dende mediados de xuño a mediados de agosto. Os espécimes ibéricos entre primeiros de xuño e mediados de xullo.

Notas
-----

1. ↑  Boudot, J.-P. 2009.Gomphus graslinii. In: IUCN 2010. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.4. <www.iucnredlist.org>. Descargado o 14 de febreiro de 2011.
2. ↑  En España: *En perigo de extinción.*
3. ↑  Gomphus graslinii (*Gomphus graslinii*). Consellería de medioambiente. Xunta de Galicia.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Gomphus graslinii Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Gomphus graslinii*** |

### Outros artigos

* Catálogo galego de especies ameazadas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1301830
* MAG: 2778767262

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 31773
* EOL: 978518
* EUNIS: 155
* FE: 214330
* FE-New: ID
* GBIF: 5051921
* iNaturalist: 101673
* IRMNG: 10477147
* IUCN: 59728
* NBN: NBNSYS0000162818
* NCBI: 126167
* TAXREF: 65231

 |
A **Historia de Xosé o Carpinteiro** é un texto orixinariamente escrito en copto no século III ou IV considerado polo seu contido como un dos evanxeos apócrifos da infancia de Xesús de Nazaret. Apareceu no século XVIII

Contido
-------

Presenta unha revelación de Xesús que narra no monte das Oliveiras a historia de Xosé de Nazaret dende a súa viuvez ata a súa morte, pasando polo casamento con María de Nazaret, o nacemento de Xesús, a fuxida a Exipto, a súa enfermidade e morte. Xesús chámao *meu pai segundo a carne*, e descríbeo como un carpinteiro xa maior, humilde, agarimoso e xusto.

Resulta significativo que tente explicar porque María era coñecida tamén como a nai de Santiago o Xusto, amosando como o agarimou cando se encontrou a este como un neno orfo e desvalido e como o acariñou e coidou.

Recolle tamén o nome das fillas de Xosé: Lisia e Lidia.

A historia ten un fin catequético, o propio Xesús di no Evanxeo: *téñovos dito moitas veces, e repítovolo agora, que ningún forte salvarase pola súa propia forza e ningún rico pola contía das súas riquezas*

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Piñero, A. *Jesús, la vida oculta: revelada por los evangelios rechazados por la Iglesia*. Esquilo 2007 ISBN 987-989-8092-04-5
* Santos Otero, A. *Evangelios apócrifos*, BAC Madrid 2004 ISBN 84-7914-504-8
Vapor de auga na atmosfera do noso planeta
O **gradiente adiabático saturado** (GAN) é un fenómeno atmosférico que é englobado dentro dos gradientes adiabáticos (seco e saturado) e que consiste nunha variación descendente da temperatura que experimenten as masas de aire da atmosfera en movemento vertical, debido a unha condensación do vapor de auga existente no aire.

Proceso
-------

A medida que ascende a altitude da columna de aire na atmosfera, este aire está sometido a unha menor presión atmosférica, polo que o aire, como calquera gas, tende a expandirse. Isto provoca un descenso da temperatura que oscila entre os 0,3 °C e os 0,6 °C por cada 100 metros.
Este gradiente é menor có gradiente adiabático seco, xa que o gradiente adiabático saturado prodúcese cando a humidade relativa do aire alcanza o 100%. Cando isto ocorre, o aire condénsase producindo o chamado resío, nunha reacción de condensación. Este tipo de reaccións son exotérmicas, é dicir, liberan calor, polo que o gradiente adiabático saturado sempre é menor có gradiente adiabático seco.

Gráficas
--------

Gradiente adiabático saturado, gráfica Tª/altitude (°C/Km)
Para explicar esas variacións de temperaturas empréganse gráficas ou diagramas. As máis comúns son a gráfica altitude/temperatura, aínda que hai outras máis complexas que tamén expresan o peso do aire, a súa densidade, ou a súa humidade.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Gradiente adiabático seco
* Atmosfera

### Ligazóns externas

* Breve explicación sobre os gradientes adiabáticos

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q619546
* EBID: ID

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre ciencias é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Fiorenza Cedolins**, nada en Vito d'Asio, Friúl-Venecia Xulia (Italia) é unha soprano italiana.

Traxectoria
-----------

Fiorenza Cedolins fixo o seu debut operístico en 1992 no Teatro Carlo Felice de Xénova coa ópera *Cavalleria rusticana* de Pietro Mascagni. Posteriormente realizou diversos papeis cun repertorío que abranguía óperas dende Monteverdi, con *Il combattimento di Tancredi e Clorinda*, o *Carmina Burana* de Orff, o *Mosè in Egitto* de Rossini, ata *Salomé* de Strauss. En 1996 gañou o Concurso Vocal Luciano Pavarotti, e foi convidada para cantar Tosca de Puccini coa Compañía de Ópera de Filadelfia e o tenor italiano Luciano Pavarotti. Ese mesmo ano cantou o papel de Santuzza e *Cavalleria rusticana* no Festival de Rávena, dirixida por Riccardo Muti. En 2005 interpretou o Requiem de Verdi no Auditorium di Santa Cecilia de Roma, dirixida por Zubin Mehta, a Misa de Requiem para o papa Xoán Paulo II, e de xira en Frankfurt e Viena coa Orquestra Sinfónica de Milán, dirixida por Riccardo Chailly. Tamén cantou *Norma* de Bellini (un dos papeis máis difíciles do repertorio italiano) no Teatro Carlo Felice de Xénova, dirixida por Bruno Campanella, Mimi en *La Bohème* de Puccini e o papel protagonista en *Tosca* no Arena di Verona, dirixida por Daniel Oren.

Fiorenza Cedolins tamén ten cantado papeis principais en *Adriana Lecouvreur* de Francesco Cilea, *Aida*, *Luisa Miller* de Verdi, *Manon Lescaut* , *Madama Butterfly* e *Suor Angelica* de Puccini. Outras funcións inclúen Leonora en *Il trovatore*, Amalia en *I masnadieri*, Desdémona en *Otello*, Isabel di Valois en *Don Carlos*, de Verdi.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Ópera*** |

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial
* Biografía na web do Arena di Verona
* Biografía[*Ligazón morta*] na web a Orquestra Filharmónica de Nova York

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2052246
* WorldCat
* VIAF: 9535743
* BIBSYS: 9073501
* BNF: 14540503t
* CiNii: DA15282857
* DeutscheBio: 136730183
* Europeana: ID
* GND: 136730183
* ICCU: MILV284881
* IMDb: nm1588983
* ISNI: 0000 0000 0339 8027
* LCCN: no2003065422
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0126584
* NTA: 351113339
* SUDOC: 160589835
* TMDb: 1377906

 |
A gramática xenerativa afirma que a linguaxe humana repousa nunha capacidade **innata**, común a todos os seres humanos, que é activada por medio do proceso coñecido como adquisición da linguaxe.

Noam Chomsky, para quen a lingüística debería ser considerada como parte da psicoloxía, afirma que todos os seres humanos dispoñemos dun Dispositivo de Adquisición da Linguaxe determinado xeneticamente que contén os principios universais de todas as linguas. Este dispositivo actívase mediante a exposición a unha delas e o neno utiliza eses principios para adquirir a lingua natural concreta. Existe un período crítico após o cal resulta imposíbel aprender a falar.

A linguaxe aparece como unha aptitude exclusiva da especie humana (ao contrario da comunicación, que se dá nas demais). Esa aptitude localízase na parte posterior do hemisferio esquerdo do cerebro. A hipótese da natureza innata da linguaxe implica que:

* existen uns universais lingüísticos, semellanzas en todos os idiomas habidos e por haber;
* o compoñente sintáctico é central na gramática das linguas, e o semántico e fonolóxico son apenas interpretativos;
* os compoñentes obedecen a regras.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2070614
* BNE: XX5622627
* BNF: 11981601r
* BRE: 2333917
* EBID: ID
* FAST: 973703
* GND: 4142411-6
* JSTOR: innatism
* LCCN: sh85066510
* MAG: 2778386837
* SUDOC: 027865797
* Treccani: innatismo

 |