**Paradigma**, termo derivado do grego antigo παράδειγμα (*parádeigma*), que á súa vez se compón cos vocábulos παρά (*pará*, 'xunto a', 'ao lado') e δείγμα (*deígma*, 'mostra', 'exemplo'), e que podemos traducir como "*modelo*", é un modelo ou patrón en calquera disciplina científica ou noutro contexto epistemolóxico.

Esta definición correspóndese co significado máis usual da palabra case homónima do idioma inglés *paradigm*.

Pero o concepto foi orixinalmente específico da gramática; en 1900, o dicionario Merriam- Webster's definía o seu uso soamente en tal contexto (ou en retórica, para referirse a unha parábola ou a unha fábula).

En lingüística, Ferdinand de Saussure usou *paradigma* para referirse a unha clase de elementos con similitudes. Mesmo no dicionario da Real Academia Galega recóllese só o significado gramatical e lingüístico 

O termo ten tamén unha concepción no campo da psicoloxía refiríndose a acepcións de ideas, pensamentos, crenzas, incorporadas xeralmente durante a nosa primeira etapa de vida, que se aceptan como verdadeiras ou falsas sen poñelas a proba dunha nova análise.

Non obstante, dado que este termo se utiliza amplamente en ciencia, en técnica e en epistemoloxía en galego coa definición aquí expresada, non se pode considerar que esta interpretación do vocábulo *paradigma* non sexa axeitada, polo menos, a efectos prácticos.

Neste artigo tratarase só do paradima científico. Para os aspectos gramaticais e lingüísticos do termo, véxase o artigo Paradigma.

Paradigma científico
--------------------

O filósofo e científico Thomas Kuhn deu a *paradigma* o seu significado máis contemporáneo cando o adoptou para referirse ao conxunto de prácticas que definen unha disciplina científica durante un período específico de tempo. O mesmo Kuhn prefería os termos *exemplar* ou *ciencia normal*, que teñen un significado filosófico máis exacto. Porén, no seu libro *A estrutura das revolucións científicas*  define un *paradigma* da seguinte maneira:

* O que se debe observar e escrutar.
* O tipo de interrogantes que se supón que hai que formular para achar respostas en relación ao obxectivo.
* Como tales interrogantes deben estruturarse.
* Como deben interpretarse os resultados da investigación científica.

> 
> 
> *Considero os paradigmas como realizacións científicas universalmente recoñecidas que, durante certo tempo, proporcionan modelos de problemas e solucións a unha comunidade científica*. (...) *O paradigma é un cadro que define os problemas e os métodos lexítimos, e que permite así unha mais grande eficacia na investigación: unha linguaxe común favorece a difusión dos traballos e canaliza as investigacións*.
> Thomas Kuhn, *The Structure of Scientific Revolutions*.
> 

Os modelos paradigmáticos son modelos metafísicos e epistemolóxicos, que proporcionan o "contexto" en que se forman os diferentes modelos teóricos e teorías dun nivel inferior, presentando as directrices xerais de agrupamento das diferentes teorías.

O dicionario *Oxford* define paradigma, na súa primeira acepción, como *un patrón ou modelo, un exemplo*.
Así, un compoñente adicional da definición de Kuhn é:

* Como debe conducirse un experimento e que equipamento está dispoñíbel para realizalo.

Desta forma, dentro da ciencia normal, un paradigma é o conxunto de experimentos modélicos capaces de seren copiados ou emulados, sendo a base para crear un consenso científico. O paradigma prevalente presente no consenso imperante representa, a miúdo, unha forma máis específica de ver a realidade ou as limitacións de propostas para a investigación futura; máis que un método científico moito máis xenérico. Isto nos podería conducir a un paradigma positivista.

Un exemplo de paradigma comunmente aceptado sería o modelo estándar da física. Os métodos científicos permitirían aos científicos ortodoxos investigar moitos fenómenos que poden resultar contraditorios ou contrastantes co modelo estándar. Porén, é moito máis difícil obter consenso para os mesmos, en proporción á diverxencia dos principios aceptados do modelo estándar que tales experimentos examinarían. Por exemplo, un experimento para investigar a masa do neutrino ou a descomposición de neutróns recibiría máis fondos que un experimento que buscara violacións á conservación de momentos, ou outro que pretendera estudar a enxeñería das viaxes no tempo.

Algúns conceptos máis despectivos (pensamento de grupo ou o seu case equivalente *mindset*) teñen significados moi similares que aplican a pequena e grande escala do pensamento disciplinado.

Michel Foucault usou os termos epistemolóxico, discursivo, matese e taxinomial, para aspectos do paradigma no sentido orixinal dado por Kuhn.. 

Albert Einstein, protagonista dun dos principais cambios de paradigma científico do século XX.

Cambio de paradigma
-------------------

O cambio de paradigma adoita ser difícil (*dramático*, dirían os anglosaxóns) nas ciencias, xa que estas parecen ser estábeis e maduras, como a física a fins do século XIX. Naquel tempo a física aparentaba ser unha disciplina que completaba os últimos detalles dun sistema moi traballado.

É famosa a frase de Lord Kelvin en 1900, cando dixo: *"Non queda nada na actualidade por ser descuberto no campo da física. Todo o que falta son medidas máis e máis precisas"*.

Tan só cinco anos despois desta aseveración, Albert Einstein publicou seu traballo sobre a relatividade especial que fixou un sinxelo conxunto de regras superando a mecánica de Newton, que fora utilizada para describir a forza e o movemento por máis de douscentos anos.

Neste exemplo, o novo paradigma reduce ao vello a un caso especial, xa que a mecánica newtoniana segue sendo unha excelente aproximación no contexto de velocidades lentas en comparación coa velocidade da luz.

Notas
-----

1. ↑  Por exemplo, no Merriam-Webster's podemos ver: **paradigm** **1**: EXAMPLE, PATTERN *mistaken the paradigm for the theory* (Margaret Mead), *a typical conditioned-response paradigm* (W.N.Kellogg), *regard science as the paradigm of true knowledge* (G.C.J.Midgley), *paradigms of musical perfection* (H.G.Aiken) **2a**: an example of a conjugation or declension showing a word in all its inflectional forms **b**: a set of forms peculiar to a verb, noun, pronoun, or adjective **3**: a narrative passage in the Gospels that illustrates a saying of Jesus and represents one of the literary patterns distinguished by form criticism *the paradigm T is represented in its purity by the healing of the paralytic* (Times Literary Supplement) **synonyms** see MODEL
2. ↑  **paradigma** s.m. **1.** *Gram*. Forma ou conxunto de formas que se toman como modelo para a flexión dun substantivo, verbo etc. *O paradigma dunha declinación*. *O paradigma da 1ª conxugación*. *‘Andar’ segue o paradigma dos verbos regulares*. **2.** *Ling*. Conxunto de palabras dunha mesma clase que poden ser substituíbles nun punto determinado da cadea falada. *As palabras camisa, saia, chambra etc. constitúen un paradigma porque figuran no contexto: A... é unha peza de vestir*. Diccionario da Real Academia Galega Arquivado 22 de febreiro de 2012 en Wayback Machine.
3. ↑  E por cumprir as *Normas* da Galipedia non imos de deixar de tratar deste significado, como se fai en todos os idiomas modernos, esperando a que nunha próxima edición do dicionario da RAG o inclúa.
4. ↑  Kuhn, Thomas S. (1970): *The Structure of Scientific Revolutions*, 2nd Ed. Chicago & London: Univ. of Chicago Press.
5. ↑  **paradigm** *noun* **1** a typical example or pattern of something; a pattern or model: *society‘s paradigm of the’ ideal woman*. ♦ a world view underlying the theories and methodology of a particular scientific subject. **2** *Linguistics* a set of linguistic items that form mutually exclusive choices in particular syntactic roles. Often contrasted with SYNTAGM. **3** (in the traditional grammar of Latin, Greek, and other inflected languages) a table of all the inflected forms of a particular verb, noun, or adjective, serving as a model for other words of the same conjugation or declension. *Oxford Dictionaries Online*.  Arquivado 18 de outubro de 2010 en Wayback Machine.
6. ↑  Slattery, Martin (2003): *Key ideas in sociology*. Cheltenham: Nelson Thornes. 
ISBN 9780748765652
7. ↑  Nickles, Thomas (2002): *Thomas Kuhn*. Cambridge: Cambridge University Press.  Cita: Thomas Kuhn (1922–1996), the author of The Structure of Scientific Revolutions, is probably the best-known and most influential historian and philosopher of science of the last 25 years, and has become something of a cultural icon. His concepts of paradigm, paradigm change and incommensurability have changed the way we think about science. ISBN 9780521792066
8. ↑  En inglés, *Groupthink*, termo cuñado por William H. Whyte en 1952 na revista *Fortune*.
9. ↑  Foucault, Michel (1966): *Les Mots et les Choses. Une archéologie des sciences humaines*. Paris: Gallimard, col. "Bibliothèque des sciences humaines".

Véxase tamén
------------

### Artigos relacionados

* Axioma
* Concepto
* Dogma
* Heurística
* Paradigma (lingüística)
* Paradigma de programación (informática)

### Bibliografía

* Clarke, Thomas e Clegg, Stewart (eds). (200): *Changing Paradigms*. Londres: HarperCollins. ISBN 0-00-638731-4
* Handa, M. L.(1986): "Peace Paradigm: Transcending Liberal and Marxian Paradigms" Artigo presentedo no "International Symposium on Science, Technology and Development", Nova Delhi, India, 20-25 de marzo de 1987. Publicado por: O.I.S.E. University of Toronto, Canadá (1986).
* Kuhn, Thomas S. (1966): *The Structure of Scientific Revolutions*, 3rd Ed. Chicago $ Londres: Univ. of Chicago Press. ISBN 0-226-45808-3
* Masterman, Margaret, "The Nature of a Paradigm," pp. 59–89 in Imre Lakatos & Alan Musgrave. (1970): *Criticism and the Growth of Knowledge*. Cambridge: Cambridge Univ. Press. ISBN 0-521-09623-5
* Encyclopaedia Britannica, Univ. of Chicago, 2003. ISBN 0-85229-961-3

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q28643
* BNF: 11946100d
* EBID: ID
* GND: 4044590-2
* LCCN: sh85097744
* SUDOC: 02741437X

 |