| Camelia do Xapón |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| (sen clasif.) | Angiospermae |
| (sen clasif.): | Eudicots |
| (sen clasif.): | Asterids |
| Orde: | Ericales |
| Familia: | Theaceae |
| Xénero: | ***Camellia*** |
| Especie: | ***C. japonica*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Camellia japonica***L. |

A **camelia do Xapón** ou **xapoeiro** (***Camellia japonica***) é a especie máis coñecida do xénero *Camellia*. Chamada simplemente **camelia** ou **roseira de inverno**, é un arbusto procedente de oriente pertencente á familia Theaceae. Moi común nos xardíns de Galicia, tense chamado a flor das Rías Baixas. É tamén a flor oficial do estado de Alabama nos Estados Unidos.

Distribución e hábitat
----------------------

Atópase brava na China (Shandong e leste de Zhejiang), Taiwán, Corea do Sur e sur do Xapón. Medra en bosques, cunha altitude entre 300 e 1100 m. Adaptouse ben ás condicións climáticas e edáficas dalgunhas zonas de clima temperado e solos acedos coma o sur de Galicia. Moi común nos xardíns das Rías Baixas.

Descrición
----------

A camelia *C. japonica* é unha arboriña ou arbusto de flor, duns 1,5 a 6 m de altura, que ocasionalmente acada os 11 m de alto. Algunhas variedades cultivadas incluso superan os 72m². As pólas máis novas son pardas ou púrpuras, tornándose cinsentas cos anos. As follas son alternas e coriáceas de cor verde escura brillante pola face anterior e verde pálida pola cara posterior, normalmente de 5 a 11 cm de longo por 2,5 a 6 cm de largo, cun pecíolo groso duns 5 a 10 mm de longo. As follas rematan en punta e os bordos son lixeiramente aserrados.

Silvestre, florece entre xaneiro e marzo. As flores aparecen ao longo das pólas, especialmente cara ás puntas destas e van normalmente sentadas nas mesmas ramas. Poden ir soas ou en parellas, e teñen uns 6 a 10 cm de diámetro cando estás completamente abertas. Hai arredor de nove bracteolas verdosas e nove sépalos. As flores da camelia brava e variedades pouco evoluídas teñen soamente seis ou sete pétalos de cor branca ou rosada, cada un duns 3 a 4,5 cm de longo e 1,5 a 2,5 cm de largo. As variedades cultivadas chegan a ter moitos pétalos. Os estames son numerosos duns 3 cm de longo, e fican ocultos nas variedades con numerosos pétalos centrais.

O froito consiste nunha cápsula en forma de bóla con tres compartimentos (lóculos), cada un cunha ou dúas sementes castañas de 1 ou 2 cm. A froitificación dáse entre setembro e outubro nas variedades bravas.

As eirugas dalgúns lepidópteros, coma a avelaíña: (*Ectropis crepuscularia*) aliméntanse das follas de camelia do Xapón. Os paxaros xaponeses chamados *paxaros dos ollos brancos* (*Zosterops japonica*) polinizan a *Camellia japonica*.

Taxonomía
---------

A vella camelia do parque de Castrelos, en Vigo.
O xénero *Camellia* tomou o nome do xesuíta e botánico George Kamel. O nome da especie *japonica* deullo Carl von Linné en 1753 a causa de que Engelbert Kaempfer foi o primeiro en describir a planta cando estaba no Xapón.

Na *Flora da China* distínguense dúas variedades:

* *C. japonica* var. *japonica* é a dada por Linné, a típica que medra nos xardíns do dur da China, Corea e o Xapón. A flore ten un pedúnculo de 1 cm de longo e coas bracteolas e sépalos aveludados.
* *C. japonica* var. *rusticana* (Honda) T. L. Ming a variedade brava. A flor ten un pedúnculo máis curto, duns 5 mm de longo, con peliños pubestentes na base. As bracteolas e os sépalos son macíos (glabros) pola parte exterior.

Cultivo
-------

### Historia do cultivo

*Camelia do Xapón no xardín do castelo de Pillnitz, Alemaña*
A *Camellia japonica* aparece xa nas pinturas de porcelana chinesa dende o século XI. As primeiras pinturas adointa amosar a flor sinxela de cor vermella. Porén, unha flor branca aparece no pergamiño das *Catro Pegas* da dinastía Song.

O primeiro que trouxo a camelia a occidente foi Engelbert Kaempfer aló polo 1692, cirurxián xefe da compañía holandesa *Dutch East India Company*. Polo que as camelias comezaron a cultivarse en Europa no século XVIII.

Crese que foi Robert James de Essex, Inglaterra, o primeiro que levou a camelia a Inglaterra en 1739. Carl Peter Thunberg doou ao xardín botánico de Kew catro espécimes de camelia do Xapón, e unha camelia máis en 1780 ao xardín botánico do castelo de Pillnitz preto de Dresden en Alemaña, que aínda hoxe sobrevive e mide 8,9 m de alto e 11 m de diámetro.

As *Camellia japonica* máis vellas de Europa atópanse en Vila Nova de Gaia (Portugal), e en Caserta (Italia), ademais da do castelo de Pillnitzer (Alemaña). Todas elas plantáronse probabelmente a finais do século XVIII.

A camelia entrou en Galicia probabelmente a principios do século XIX dende Portugal. As camelias do Xapón máis antigas que se coñecen en Galicia e que aínda sobreviven son as do parque Castrelos (Quiñones de León) en Vigo. O xardín créase en tempos do primeiro marqués de Alcedo, existindo costancia de que o marqués de Loureiro en 1860 cultivara as primeiras camelias provenientes do seu alcouve de Portugal. O cultivo continuou co noveno Marqués de Valladares, a cargo de persoal inglés. Desa época conservamos un impresionante exemplar de *C. japonica* no xardín de buxos inglés na parte traseira do pazo.

### Condicións de cultivo

Normalmente, a camelia non se dá ben en climas moi fríos. Porén téñense producido cultivares resistentes. Gostan da sombra, dos solos bastante acedos, húmidos e con boa drenaxe. En solos lamentos as raíces tenden a prodrecer.

### Cultivares

A camelia do Xapón apréciase polas súas flores, que, segundo a súa forma, poden ser dos seguintes tipos:

* Simple: de 5 a 8 pétalos e con estames visibles nun círculo central.
* Semidobre: dúas ou máis fileiras de pétalos (máis de 8) lisos ou rizados. Estames visibles.
* Dobre incompleta: pétalos numerosos e imbricados. Estames visibles coa flor aberta.
* Dobre completa: numerosas fileiras de pétalos imbricados. Sen estames.
* En forma de anemone: unha ou máis fileiras de pétalos externos que rodean un centro globular formado por estames e petaloides.
* Dobre informal ou en forma de peonía: flor globular con mestura de pétalos irregulares e petaloides, ou de ambos, e estames.

Hai máis de 2000 cultivares desenvolvidos. A gama de cores das flores vai dende o vermello até o branco pasando polo rosa; ás veces con variedades multicolores, con raias ou con pintas. Os cultivares inclúen: 'Elegans' con grandes flores rosadas con estrías brancas; 'Guilio Nuccio' con pétalos rubios ou rosado e estames amarelos; 'Mathotiana Alba' con flores brancas, e *Tsar* con flores dobres de cor encarnada; 'Alba Plena' de flores moi brancas ; 'Unryu' con debuxos en zig-zag. "Unryu" significa "dragón nas nubes" en xaponés. Outro tipo pouco común é a chamada *camelia cola de peixe* ou *C. japonica* 'Kingyo-tsubaki'. As puntas das follas desta planta semellan a colas dos peixes.

Algúns cultivares galegos son: 'Cidade de Vigo', 'Bo Nadal', 'Leonor Magariños', 'Do Pozo' ou 'Millarenga'.

Galería de imaxes (cultivares)
------------------------------

* Exemplar de flor simple.Exemplar de flor simple.
* 'Chandler's Elegance''Chandler's Elegance'
* 'Dr Tinsley', unha flor semidobre.'Dr Tinsley', unha flor semidobre.
* 'Nobilissima''Nobilissima'
* 'Ashiya', un cultivar de flor simple.'Ashiya', un cultivar de flor simple.
* 'Colombo', flor de forma dobre informal ou de tipo peonía.'Colombo', flor de forma dobre informal ou de tipo peonía.
* 'Hikarugenji' (Souvenir de Henri Guichard)'Hikarugenji' (Souvenir de Henri Guichard)
* Flor de camelia en forma de anemone.Flor de camelia en forma de anemone.
* 'Jurys Yellow', un cultivar con flor de anemone.'Jurys Yellow', un cultivar con flor de anemone.
* Flor dobre completa.Flor dobre completa.

### Doenzas

Algunhas patoloxías producidas por fungos ou algas producen manchas nas follas que fan que aparezan puntos prateados e redondeados no face das mesmas, e poden facer incluso que caian. Mofo negro, máculas foliares; bugallos foliares ou podremias florais (que fan que estas tornen pardas e caian); podremia das raíces; e chancros causados polo fungo: *Glomerella cingulata*, que penetra polas feridas que a planta poida ter.

Entre as pragas, algúns insectos atacan a camelia como o escaravello *Pantomorus cervinus*, a cochinillas fariñentas *Planococcus citri* e *Pseudococcus longispinus*, os gurgullos *Otiorhyncus salcatus* e *Otiorhyncus ovatus*, ou a *Fiorinia theae*.

Algunhas enfermidades fisiolóxicas poden ser os danos resultado da salinidade do solo; cloroses causadas pola falla de certos elementos nutritivos no solo; a caída dos gomos ou botóns foliares por mor de exceso de auga, altas temperaturas, ou incluso a causa de ter testos demasiado pequenos que afogan a raíz.

Outros problemas poden ser os edemas ou queimaduras polo sol (asolamento). Non se sabe moito de problemas víricos na *C. japonica*.

A camelia na cultura
--------------------

As camelias son vistas como símbolos de boa sorte no Aninovo e na primavera chinesa e incluso serven coma ofrendas para os deuses.

Unha das plantas máis importantes relacionadas coa camelia do Xapón é a *Camellia sinensis*, de onde vén a planta do té. Esta planta non acostuma usarse en xardinaría porque, a diferenza da *japonica*, ten unha flores brancas moi miúdas. Tampouco a planta do té entrou a formar parte na historia da arte coma a *Camellia japonica*. Porén tense usado moito en medicina tradicional durante a dinastía Shang. Primeiro fora usada para beberaxes durante a dinastía Zhou.

A mediados do século XIX, as camelias estaban moi de moda en Europa occidental. Isto inspirou a moitos artistas da época. Alexandre Dumas viuse influenciado pola morte moi temperá da cortesá parisiense Marie Duplessis en 1847, cando escribiu *A Dama das Camelias*. Verdi baseouse na obra de Dumas para compor *La traviata*.

Autores coma Rosalía xa falaban no século XIX da camelia en Galicia. Igualmente Curros Enríquez, Pondal, Pardo-Bazán, Fernández Flórez ou Cunqueiro mencionan a camelia nas súas obras.

> 
> 
> *"As dez virtudes da camelia:Son todas éstas: Lonxevidade; inmutabilidade; continuidade; resurrección; pureza; beleza; coorido; tesón; servicio e utilidade".* Álvaro Cunqueiro.
> 
>

Notas
-----

1. ↑  *Termos esenciais de Botánica* Comisión de Normalización Lingüística da Escola politécnica Superior de Lugo - Universidade de Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 2001
2. ↑  Rushing, Felder and Jennifer Greer. Alabama & Mississippi Gardener's Guide. Cool Springs Press, 2005. 158. ISBN 1-59186-118-7
3. ↑  "Botanica. The Illustrated AZ of over 10000 garden plants and how to cultivate them", p 176-177. Könemann, 2004. ISBN 3-8331-1253-0
4. 1 2 3 4  Min, Tianlu; Bartholomew, Bruce. Camellia japonica. Consultado o 3 de xullo de 2013. , in Wu, Zhengyi; Raven, Peter H.; Hong, Deyuan, eds. (2007). *Flora of China* (en inglés). vol. 12. Beijing/St. Louis: Science Press/Missouri Botanical Garden Press. p. 404. ISBN 978-1930723641. Arquivado dende o orixinal o 01 de maio de 2012. Consultado o 3 de xuño de 2013.
5. ↑  Roubik, Sakai, and Abang A. Hamid Karim. Pollination ecology and the rain forest. New York: Springer Science + Business Media. 2005. 135. ISBN 0-387-21309-0
6. 1 2  Cothran, James R. (2003). *Gardens and historic plants of the antebellum South*. Columbia, S.C.: University of South Carolina Press. pp. 166–167. ISBN 978-1-57003-501-2. OCLC 51460566. }
7. 1 2 3  Valder, Peter. The Garden Plants of China. Oregon: Timber Press, 1999. ISBN 0-88192-470-9
8. ↑  "Die Pillnitzer Kamelie (Camellia japonica L.)" (en German). Staatliche Schlösser, Burgen und Gärten Sachsen. 2011. Consultado o 26 December 2011.
9. ↑  P. Vela, J. L. Couselo, C. Salinero, M. González, M. J. Sainz: *Morpho-botanic and molecular characterization of the oldest camellia trees in Europe*. In: *International Camellia Journal*, No. 41, 2009, pp. 51-57
10. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 16 de xullo de 2013. Consultado o 06 de setembro de 2012.
11. ↑  Francko, David. A. Palms won't grow here and other myths. Oregon: Timber Press, Inc. 2003. ISBN 0-88192-575-6
12. ↑  Turgalicia (2012). "Tipos de camelia segundo a forma da flor". *Ruta da camelia*. Consultado o 3 de xuño de 2013.
13. ↑  Nico Vermeulen:"The Complete Encyclopedia of Container Plants", p. 65-66. Rebo International, Netherlands, 1998. ISBN 90-366-1584-4
14. ↑  The Magazine of horticulture, botany, and all useful discoveries and improvements in rural affairs. Published by Hovey. 1836. v. 2. Original from Harvard University. Digitized May 11, 2007.
15. ↑  Kirton, Meredith. Dig: Modern Australian Gardening. Murdoch Books, 2004. 399. ISBN 1-74045-365-4
16. ↑  "Do Pozo". Consultado o 3 de xuño de 2013.
17. ↑  "Tipos y variedades de camelias". *www.turismo.gal*. Consultado o 2020-01-17.
18. ↑  Pirone, Pascal P. Diseases and pests of ornamental plants. Edition 5. John Wiley and Sons. 1978. 172-175.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Camelia do Xapón Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Té

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q160121
* MAG: 2908656484
* NKC: ph297139

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 12241
* APNI: 208958
* EOL: 484988
* EPPO: CAHJA
* FNA: 200014034
* FoC: 200014034
* GBIF: 3189636
* iNaturalist: 83056
* IPNI: 828524-1
* IRMNG: 10590662
* ITIS: 506117
* IUCN: 62054114
* NBN: NBNSYS0500000250
* NCBI: 4443
* PalDat: Camellia\_japonica
* PlantList: kew-2694618
* POWO: ID
* TAXREF: 87587
* Tela Botanica: 12386
* Tropicos: 31600012
* uBio: 476892
* PLANTS: CAJA9

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0997131
* UNII: 2L868SML9H

 |