recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xabi Aburruzaga**, nado en Portugalete (Biscaia) en 1978, é un músico e compositor vasco, mestre da trikitixa.

Biografía
---------

Xabi Aburruzaga é un trikitilari biscaíño, que forma parella co pandeireteiro Irkus Ansotegi. Comezou a estudar solfexo con só 7 anos e un ano despois empezou a tocar o acordeón de piano. Despois de gañar varios premios con este intrumento decide pasarse ao acordeón diatónico. O seu primeiro mestre foi Rufino Arrola. Xabi gañou múltiples premios tocando o seu instrumento e publicou varios libros e discos.

Traballos
---------

Xabi, des que aprendeu a tocar a trikitixa até agora traballou como mestre e alén diso publicou varios libros e discos. Ademais dos estilos que teñen que ver coa triki é un gran seguidor de diferentes estilos.

Até o ano 1999 non se atreveu a ensinar ao mundo o que el sabe, pero nese ano publicou o seu primeiro disco, recibindo boas críticas. Ao recibir tan boas críticas, ao comezo do seguinte ano recibiu a proposta de realizar a canción da Ikastola Karmelo.

Aos poucos foi facéndose coñecido e decidiu pór en marcha a súa escola de Trikitixa: Trikileku. Ao principio só ían estudantes dos arredores pero hoxe en día hai estudantes de toda Biscaia. O tempo foi transcorrendo e foise facendo máis coñecido e con iso as peticións de participar en diversos proxectos. No ano 2002 tivo que crear a canción de festas de Bermeo. Consecuentemente publicou un novo disco coas colaboracións de Mikel Urdangarin, Joseba Tapia e Iñaki Aurrekoetxea. No ano 2004 participou na canción do Ibilaldia con outros artistas como Eñaut Elorrieta ou Oreka Tx. En 2005 publicou o libro *Bizkaiko Trikitixa* coa partitura dos trikitilaris biscaíños. Tras publicar o libro e utilizando esas partituras publicou un disco co mesmo título. Vendéronse moitos discos e a consecuencia foi empregando unhas partituras escritas por Faustino Arrola que publicou outro libro e disco, adaptando os novos sons e con música máis moderna. É de destacar a modernidade dada por Xabi xa que as cancións de Faustino son moi antigas. Neste proxecto colaboraron diversos artistas: Amaia Oreja, Mikel Markez, Leturia e Xabi Zeberio.

En 2009 publica un disco con letras propias, *Denboraren naufrago*, con textos de Kirmen Uribe. Actualmente, está a preparar novos proxectos, compaxina as clases coas súas actuacións e colabora co grupo Oskorri. En 2010 é un dos artistas convidados ao famoso Festival de Ortigueira.

Discografía
-----------

* *Denboraren Naufrago* (2009)
* *Bizkaiko Trikitixa Diskoa* (2007)
* *Sakabi* (2007)
* *Bizkaiko Trikitixa liburua* (2005)
* *Alkarregaz heldu ibilaldia* (2004)
* *Egunaro egunaro kalien* (2002)
* *Maketa* (2001)
* *Karmelo Ikastolako Kanta* (2000)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3121604
* WorldCat
* VIAF: 87460697
* BNE: XX1717070
* Europeana: ID
* ISNI: 0000 0000 6111 3296

 |
**Xabier Barreiro Liz**, nado en Santiago de Compostela o 28 de novembro de 1971, é un escritor en lingua galega e artista plástico.

Traxectoria
-----------

Formado na Universidade de Santiago de Compostela e na de Coímbra (Portugal), publicou artigos e narracións breves nas revistas literarias das respectivas universidades. Actualmente[*cando?*] dedícase ao mundo do ensino.

Obra
----

Ten publicadas tres novelas. As dúas primeiras *A cova dos mouros* (2000) e *A pantasma telefónica* (2001), están tamén ilustradas polo autor e enfocadas a un público infantil. Na primeira fala das aventuras fantásticas dun cativo de orixe musulmá que se interna nun mundo incrible cheo de seres marabillosos. Na segunda obra, unha pantasma comeza a empregar as novas tecnoloxías para aterrorizar un grupo de mozos e mozas de secundaria. A terceira novela, *O son esquecido* (2005) adéntrase na novela para adultos. Trátase dunha reflexión sobre as relacións humanas. A protagonista, Raquel, navega por un mundo interno que a leva a coñecerse a si mesma, empregando a viaxe interior como medio de autocoñecemento.

No eido das artes plásticas, Xabier Liz inscríbese nunha estética postinformalista, herdeira de pintores como Antoni Tàpies, Anselm Kiefer, Lucia Fontana ou Leopoldo Nóvoa, a quen Xabier Liz recoñece como o seu mestre e de quen recibiu consellos nos derradeiros anos de vida do pintor galego. 

As súas últimas exposicións, en centros culturais e galerías de arte como Os Catro Gatos (Santiago de Compostela), Octógono (Avilés), El Estudio (Xixón) ou a Casa da Cultura de Luarca, amosan unha depuración do materialismo máis rugoso previo, inserindo nas superficies pictóricas pezas de cerámica e evocacións estilizadas de figuras. Sobre a obra de Xabier Liz afirmou o crítico Paco Yáñez no número 1 da revista *La veintiuno*: «si algo pone sobre el lienzo la actual pintura del artista gallego es el proceso de sedimentación pictórica de la materia, conformando verdaderos palimpsestos sobre los que vuelve una y otra vez implementando nuevas capas cuyas densidades y morfologías enriquecen los estratos artístico-geológicos de sus cuadros más recientes».

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12402523
* WorldCat
* VIAF: 87234531
* BNE: XX1507561
* SUDOC: 14031914X

 |
**Xabier Larena Martínez**, nado en Santurtzi o 30 de outubro de 1945, foi un político e loitador contra o franquismo vasco, un ex-membro de ETA.

Biografía
---------

Estudou economía e ingresou en ETA. O 6 de marzo de 1969, foi detido pola policía franquista e xulgado no Proceso de Burgos en 1970, baixo a acusación de ter participado na morte de Melitón Manzanas, e no que foi condenado a morte e 30 anos en prisión. Por mor da presión internacional foi conmutada a cadea perpetua e foi enviado para cumprir a pena en Cáceres. Foille aplicada a Lei de Amnistía española de 1977, pero o 22 de maio de 1977, foi expulsado a Bélxica cun estatuto de refuxiado político xunto con Jokin Gorostidi, Mario Onaindia, Teo Uriarte e Unai Dorronsoro.

Cando regresou o día 23 de xullo de 1977 integrouse en Euskadiko Ezkerra, un partido co cal foi concelleiro na cidade de Santurtzi en 1981. Tamén traballou como profesor de éuscaro. No ano 2000 renegou publicamente do seu pasado en ETA xunto con Teo Uriarte, Mario Onaindia, José María Dorronsoro e Xabier Izko de la Iglesia.

Notas
-----

1. ↑  40 aniversario do Proceso de Burgos en El Mundo
2. ↑  Xabier Larena na Enciclopedia Vasca Auñamendi
3. ↑  Cinco prisioneros vascos cumplirán su extrañamiento en Bélxica Arquivado 23 de setembro de 2015 en Wayback Machine. 22 de maio de 1977
4. ↑  Estos son los regresados, El País, 23 de xullo de 1977
5. ↑  "La Voz de Galicia, 26 de decembro de 2000". Arquivado dende o orixinal o 26 de setembro de 2013. Consultado o 25 de novembro de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***País Vasco*** |

### Ligazóns externas

* Foto Xabier Larena (1981) na proclamación da tregua de ETA pm

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q19626944
* Auñamendi: 85634

 |
O **xermoplasma** é o conxunto de xenes que se transmite pola reprodución á descendencia por medio de gametos ou células reprodutoras. O concepto de xermoplasma utilízase comunmente para designar á diversidade xenética das especies vexetais silvestres e cultivadas de interese para a agricultura e, nese caso, asimílase ao concepto de recurso xenético.

Co fin de conservalo en calquera da súa forma reprodutivas (sementes, esgallos, tubérculos etc) establecéronse no mundo os chamados bancos de xermoplasma: a súa misión consiste en situar, colleitar, conservar e caracterizar o plasma xerminal das plantas que, polos seus atributos son consideradas de interese prioritario para beneficio da humanidade, ademais de achegar coñecemento científico orientado á optimización da conservación e uso dos recursos fitoxenéticos.

Notas
-----

1. ↑  Termo galego en *Léxico panlatino de biotecnoloxía e cultivo de tecidos*, Rede Panlatina de Terminoloxía / Centro Lexterm. Universidade de Brasilia. 2007
2. ↑  Termo galego en *Léxico panlatino de biotecnoloxía e cultivo de tecidos*, Rede Panlatina de Terminoloxía / Centro Lexterm. Universidade de Brasilia. 2007

Véxase tamén
------------

### Artigos relacionados

* Biodiversidade

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q589029
* BNCF: 49537
* BNF: 11970230s
* GEC: 0111901
* JSTOR: genetic-resources
* LCCN: sh85054685
* MAG: 2777461220
* NDL: 01045621

 |
***Y en eso llegó Fidel*** é unha canción do compositor cubano Carlos Puebla composta despois do triunfo da Revolución cubana en homenaxe ao seu comandante en xefe Fidel Castro.

Temática
--------

Carlos Puebla foi chamado o "trobador da revolución cubana". As súas letras son cantos favorables ao socialismo identificándoo cun ideal nacional. Nesta letra eloxia a figura de Fidel. A loa vén determinada pola comparación reiterada co anterior réxime de Fulgencio Batista.

Estrutura métrica
-----------------

A canción estrutúrase en catro estrofas formadas por dúas redondillas octosílabas (abba) cada unha, nas que o primeiro verso de ambos se repite en cada estrofa. A rima é asonante nalgunhas, consonante noutras. O coro é de dous versos irregulares-eneasílabo e endecasílabo. Este tipo de versificación é común no autor.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *Hasta siempre, comandante*

Notas
-----

* Canción *Y en eso llegó Fidel*
* Letra da canción *(en castelán)*.
***Wilt on High*** é unha novela en lingua inglesa do escritor inglés Tom Sharpe, publicada por vez primeira en 1984 por Martin Secker & Warburg Ltd. É o terceiro volume da saga comezada con *Wilt* en 1976.

Trama
-----

Henry Wilt segue como profesor nun centro de formación profesional do sur de Inglaterra. Amais, para pagar a escola das súas catro fillas dá clase nun cárcere e nunha base militar dos Estados Unidos de América. Segue con problemas sexuais coa súa muller Eva, e esta para solucionalos subminístralle a escondidas unha droga para aumentar o apetito sexual de Wilt.

Logo da morte dunha alumna da escola por mor dunha sobredose de heroína, a policía quere implicalo nun caso de narcotráfico, ao entender que tiña relación co alumno de Wilt no cárcere. Wilt pasa varios días na súa casa con molestias no pene porque Eva lle dera demasiada dose da droga.

A policía pon micrófonos e radiolocalizadores no coche de Wilt, e ao ver que vai á base militar cren que a droga procede dos Estados Unidos. Doutra banda, na base militar detectan os radiolocalizadores no coche de Wilt e tómano por un espía ao servizo da Unión Soviética. É retido na base, e durante os interrogatorios ten unha grande erección por mor da droga.

Eva, sorprendida pola ausencia do seu marido, sae na súa procura. Xunto cunhas amigas organiza fronte á base militar unha manifestación contra a bomba atómica como escusa para crear disturbios, e logra introducirse na base. Finalmente todo se aclara e a familia regresa a casa.

Narración
---------

Seguindo o estilo das dúas novelas anteriores, a obra está narrada en terceira persoa nun estilo cómico.
O wasabi emprégase como condimento xaponés.
Wasabi fresco
O **wasabi** (en xaponés 山葵 ou ワサビ) emprégase como condimento xaponés. É extraído dunha raíz da planta de nome homónimo, denominada co seu nome científico *Wasabia japonica*, *Cochlearia wasabi*, ou tamén *Eutrema japonica*, da familia do nabo, a mostaza e o repolo. Ten un sabor extremadamente forte e emprégase principalmente mesturado coa salsa de soia para mollar o suxi. En xeral, é usado para decorar os pratos de peixe ou carne.

A súa forza, máis que no proído, reside nos vapores que se transmiten ao longo das fosas nasais e que producen unha sensación de ardor. Esta sensación non fica demasiado tempo a diferenza do proído producido polos chiles. O wasabi medra de forma natural só no Xapón e a illa de Sakhalín.

Características
---------------

Úsase como condimento en moitos pratos de comida xaponesa, como o suxi, o sashimi ou nalgúns tipos de donburi. No Xapón tamén é posible atopalo en forma de brotes que se poden consumir en ensaladas e que teñen algo do sabor da raíz do wasabi. Tamén existen aperitivos de sabor a wasabi.

O wasabi é escaso, difícil de producir e caro, mesmo no Xapón polo que moitas veces adóitase substituír por un sucedáneos de wasabi, xa sexa en forma de po ao que debe engadírselle auga e remexer ou envases de tubo listos para a súa utilización. Estes sucedáneos están feitos a base de ravo picante ao que se lle engade un colorante verde e é a pasta que se serve na maioría dos restaurantes tanto no Xapón como fóra del. Para distinguir o wasabi artificial do auténtico, no Xapón denomínase a este último *hon-wasabi* (wasabi auténtico). O *hon-wasabi* véndese fresco en forma de raíz, e debe relarse e mesturarse con auga no intre no que se vaia a consumir.

### Proído

### Uso histórico

Antes de que os sistemas de refrixeración perfeccionásense no Xapón, o wasabi era utilizado para envolver os peixes crus xa que posúe propiedades antibacterianas e antisépticas. Actualmente emprégase para realzar o sabor do suxi aínda que só en pequenas porcións debido ao seu característico proído. Os xaponeses utilizábano para fregalo nas feridas para evitar infeccións.

Ligazóns externas
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Wasabi*** |

* (inglés)
* A etimoloxía dó wasabi (en xaponés)
* Historia do wasabi (en xaponés)
**Warumpi Band** foi un grupo musical de country e rock aborixe australiano que se formou en Papunya, Territorio do Norte en 1980. Os membros orixinais foron George Burarrwanga na voz e no didgeridoo, Gordon Butcher na batería, o seu irmán Sammy Butcher na guitarra e no baixo, e Neil Murray na guitarra rítmica e nos coros. Os seus sinxelos de máis sona foron "Jailanguru Pakarnu" (1983), "Blackfella/Whitefella" (1985), "Sit Down Money" (1986), "My Island Home" (1987) e "No Fear" (1987). O grupo lanzou tres álbums, *Big Name, No Blankets* (1985), *Go Bush!* (1987) e *Too Much Humbug* (1996). Dende 1987 até mediados de 1995 o grupo fixo poucas actuacións xa que Murray estaba centrado na súa carreira en solitario. A partir de 1995, Christine Anu (que era corista do grupo de Murray, The Rainmakers), fixo a súa versión de "My Island Home". Warumpi Band reagrupouse no ano 1995 e separáronse en 2000. Burarrwanga morreu o 10 de xuño de 2007 de cancro de pulmón.

Discografía
-----------

### Álbums

* *Big Name, No Blankets* (Powderworks Records/RCA, abril 1985)
* *Go Bush* (Festival/Parole, abril 1987)
* *Too Much Humbug* (CAAMA/Shock, abril 1996)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2364940
* WorldCat
* VIAF: 145316372
* Discogs: 552302
* ISNI: 0000 0000 9807 5502
* LCCN: n91064225
* MusicBrainz: ID
* Songkick: 344497

 |
Interpretación artística titulada *The Taking of the Children* por Chris Cook, 1999.
As **Xeracións roubadas** (tamén coñecidas co nome de **Os nenos roubados**) constitúena os fillos e descendentes dos aborixes australianos e os insulares do estreito de Torres que foron separados pola forza das súas familias polas axencias do goberno federal e os Estados de Australia xunto coas misións da Igrexa. Os traslados ocorreron entre os anos 1869 e 1969, aínda que nalgúns lugares moitos nenos foron trasladados mesmo até a década de 1970.

Historia e características
--------------------------

Na súa meirande parte, estes nenos eran mestizos de nai aborixe e pai branco. En canto eran detectados, víanse forzados a abandonar as súas familias e eran colocados en orfanatos, internados, misións cristiás ou familias brancas de acollida.

Estes actos son recoñecidos pola maioría da clase política de Australia como un dos episodios máis escuros da súa historia. Porén, o debate e a controversia continúan hoxe en día. En 1997, un informe titulado "Bringing them home" (*Levalos á casa*) detalla a historia destas prácticas, publica testemuños e suxire que preto de cen mil nenos pertencen ás Xeracións roubadas.

O 13 de febreiro de 2008, o goberno federal de Australia, encabezado polo Primeiro Ministro Kevin Rudd, emitiu unha desculpa formal ós indíxenas australianos por tódolos danos que sufriron polas Xeracións roubadas.

Notas
-----

1. ↑  "Rudd says sorry", Dylan Welch, *Sydney Morning Herald* 13 de febreiro de 2008.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Aborixes australianos
* Rabbit-Proof Fence (filme)
* Pícaros roubados polo franquismo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q639836
* LCCN: sh2004010539
* MAG: 2780985302

 |
**Xesús Souto Prieto**, nado en Albarellos (Boborás) o 19 de xaneiro de 1942, é un xuíz galego e actual membro do Tribunal Supremo de España.

Carreira xudicial
-----------------

Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela, aproba oposicións a xuíz e faise cargo dos xulgados de primeira instancia de Bande, Corcubión, Berja e Ponteareas. En 1979 pasa ao corpo de maxistrados de traballo con destinos primeiro en Santander e logo (1984) Pontevedra. Ademais, dende 1987 e 1991 exerce en paralelo como maxistrado do Tribunal Central de Traballo. En 1991 é nomeado maxistrado da sala do social do TSXG, onde toma posesión o 28 de xuño. O 19 de novembro de 1999 toma posesión do cargo como presidente do máximo tribunal galego, onde renova en 2004 por un período de cinco anos máis.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Xosé Ramón Vázquez Sandes** |  **Presidente do TSXG** 1999 - 2006 | Sucesor:**Antonio González Nieto** |

Porén, en febreiro de 2006 é designado presidente da Sala do Social do Tribunal Supremo, co que abandona o cargo galego. Pertence á Asociación Profesional da Maxistratura, de carácter conservador.

Outros labores e méritos
------------------------

Foi profesor da Universidade de Santander e da UNED de Pontevedra, e actualmente exerce como docente na Universidade da Coruña.

En 2005 foi nomeado fillo predilecto do concello de Boborás.

Vida persoal
------------

Está casado e ten dous fillos.
Xesús Veiga (dereita) con Camilo Nogueira (esquerda) e Carlos Aymerich (centro), na Asemblea nacional e congreso constituínte de Máis Galiza no 2012.
**Xesús Manuel Veiga Buxán**, nado en Toiriz (Pantón) o 7 de xullo de 1951, é un economista e político galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Ciencias Económicas pola Universidade de Bilbao. É profesor da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais da Universidade de Santiago de Compostela. Foi dirixente do Movemento Comunista de Galicia (1973-1992) ata a súa integración en Inzar. Foi deputado polo BNG no Parlamento de Galicia (1993-2005) e portavoz do BNG na Comisión de Economía. Entre 2012 e 2014 foi presidente da Fundación Galiza Sempre.

Notas
-----

1. ↑  Veiga Buxán toma o relevo de Beiras na Fundación Galiza Sempre

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha en galegos.info
* Artigos de Xesús Veiga en contraposicion.blogspot
* Xesús Veiga Buxán: "Poñemos a liquidación a unha siglas, pero non nos desprendemos das nosas ideas" Arquivado 24 de setembro de 2019 en Wayback Machine.
**Friedrich Ludwig Zacharias Werner**, nado en Königsberg (Prusia) o 18 de novembro de 1768 e finado en Viena o 17 de xaneiro de 1823, foi un poeta, dramaturgo e predicador alemán.

Traxectoria
-----------

Estudou Dereito na Universidade de Königsberg, e foi ás clases de Immanuel Kant. Na súa perspectiva vital recibiu tamén a influencia de Jean-Jacques Rousseau e os seus seguidores alemáns. Tivo unha vida irregular, cunha serie de matrimonios desgraciados. Con todo, o seu talento foi recoñecido axiña, e en 1793 converteuse en secretario de cámara da administración prusiana en Varsovia. En 1805 obtivo un despacho en Berlín, pero dous anos despois deixou a administración pública para comezar a viaxar.

No curso das súas viaxes, por correspondencia, coñeceu moitas figuras literarias eminentes da época, como Goethe en Weimar ou Germaine de Staël en Coppet. En 1811, en Roma uniuse á Igrexa católica. Foi ordenado sacerdote en 1814 en Aschaffenburg, e durante un tempo mudou a pluma polo púlpito, converténdose nun predicador popular en Viena, onde durante un congreso en 1814 os seus elocuentes sermóns foron escoitados por un nutrido público. Tempo despois foi nomeado sacerdote da catedral de Kaminiec.

Obras
-----

*Martin Luther oder Die Weihe der Kraft*, 1870.
Logrou levar as súas pezas aos escenarios, onde tiveron boa acollida. A ópera de Verdi *Attila* baséase no drama homónimo de Werner. A súa peza *Der 24. Februar*, chamada así pola data de defunción da súa nai e un amigo íntimo, introduciu a era das chamadas "traxedias do destino". Varios dos seus poemas dramáticos foron deseñados para evanxelizar membros da masonaría.

* *Vermischte Gedichte* (1789)
* *Die Söhne des Thals* (1803-1804)
* *Die Templer auf Cypern* (1803)
* *Die Kreuzesbrüder* (1804)
* *Das Kreuz an der Ostsee' (1806)*
* *Die Brautnacht* (1806)
* *Martin Luther oder die Weihe der Kraft* (1806)
* *Attila* (1808)
* *Wanda* (1810)
* *Die Weihe der Unkraft* (1813)
* *Der 24. Februar* (1815)
* *Kunigunde die Heilige* (1815)
* *Geistliche Übungen für drei Tage* (1818)
* *Die Mutter der Makkabäer* (1820)

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Zacharias Werner Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Rusia*** |

### Outros artigos

* *Fra Vernero* de Ramón Otero Pedrayo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q139557
* WorldCat
* VIAF: 2565254
* BAV: ADV12382524
* BIBSYS: 7044252
* BNF: 12442834z
* BRE: 1909059
* CERL: cnp01264726
* DeutscheBio: 118767208
* FAST: 159912
* GEC: 0072027
* GND: 118767208
* HDS: 029457
* IMSLP: ID
* ISNI: 0000 0001 2118 0192
* LCCN: n85042885
* MusicBrainz: ID
* NKC: mzk2009533432
* NLG: 129521
* NTA: 071435980
* OL: OL5961965A
* openMLOL: 411086
* SELIBR: 252590
* SNAC: w64q7z9k
* SUDOC: 033573182

 |
**Xavoleno Prisco** foi un xurista que viviu entre os séculos primeiro e segundo despois de Cristo, tamén coñecido como **Gaio Octavio Tidio Tosiano Iavoleno Prisco**, e foi membro do concilio de Traxano.

Traxectoria
-----------

Discípulo de Celio Sabino, sucedeuno como director da Escola Sabiniana, que seguía as doutrinas de Gaio Ateio Capitón. Os seus discípulos máis prominentes foron os xuristas Salvio Xuliano, Aburno Valente e Tusciano.

Foi pretor das provincias de África e Siria antes de unirse ao consello do emperador. Morreu nos últimos anos do reinado de Traxano ou nos primeiros de Hadriano, e Plinio afirma que se volveu tolo.

A orixinalidade da obra de Xavoleno pódese admirar nos 14 libros de *Epistulae*, de onde vén o proverbio en D.50.17.202: *"En Dereito Civil toda definición é perigosa, pois é difícil que non teña que ser alterada"*. Ademais Xavoleno escribiu os quince *Libri ex Cassio*, onde xulga as sentenzas deste, e os cinco *ex Plautio*, así como un epítome e comentario crítico sobre os *Libri* posteriores de Antistio Labeón.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* UNAM- Jurídicas
* Gottlieb Heinecke, Johann (1845). Complutense de Madrid, ed. *Historia del derecho Romano*. Consultado o 11 de xaneiro de 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q678333
* WorldCat
* VIAF: 256100116
* BAV: ADV12288832
* BNF: 165606044
* CERL: cnp00395287
* DeutscheBio: 118555170
* FAST: 112175
* GND: 118555170
* ISNI: 0000 0004 5308 1852
* LCCN: n83059651
* NTA: 070118019

 |
Escudo dos condes de Borgoña a partir de 1280
**Xoana III de Borgoña**, nada en 1308 e finada en 1347, foi condesa de Borgoña e Artois (1330 - 1347) e duquesa consorte de Borgoña (1318 - 1347).

Traxectoria
-----------

### Orixes familiares

Naceu o 2 de maio de 1308, filla máis vella do rei Filipe V de Francia e da condesa Xoana II de Borgoña. Era neta por liña paterna do rei Filipe IV de Francia e a raíña Xoana I de Navarra, e por liña materna do conde Odón IV de Borgoña e de Matilde de Artois.

### Matrimonios e descendentes

Casou co duque Odón IV de Borgoña o 18 de xuño de 1318 en Nogent-sur-Seine. Desta unión naceron:

* un fillo morto (1322).
* o infante Filipe de Borgoña (1323 - 1346), pai do duque Filipe I de Borgoña
* o infante Xoán de Borgoña (1325 - 1328).
* un fillo morto (1327).
* un fillo morto (1330).
* un fillo morto (1335).

### Condado de Borgoña

En 1330 á morte da súa nai Xoana II de Borgoña herdou o condado de Borgoña, ao mesmo tempo que o seu marido foi nomeado, uníndose así os dous títulos da rexión de Borgoña.

Xoana III de Borgoña morreu o 13 de agosto de 1347, sendo sepultada na abadía de Fontenay.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xoana III de Borgoña Modificar a ligazón no Wikidata*** |
**Xoana de Avis**, nada o 20 de marzo de 1439 e finada o 13 de xuño de 1475, foi unha infanta de Portugal e raíña de Castela desde 1455 ata a súa morte.

Traxectoria
-----------

Xoana foi filla póstuma de Duarte I, rei de Portugal (1391-1438) e da súa dona, a infanta Leonor de Aragón. Era neta materna de Fernando I de Aragón (fillo de Xoán I de Castela e de Leonor, infanta de Aragón) e da súa dona Leonor Urraca de Castela, señora de Alburquerque (neta do rei Pedro I de Portugal e de Inés de Castro) e paterna de Xoán I de Portugal (fillo de Pedro I de Portugal e de Teresa Lourenzo e de Dª Filipa de Lencaster (filla de Branca de Lencaster e de Xoán de Gante, duque de Lencaster e neta de Eduardo III de Inglaterra). Descendía por parte da avoa materna e do avó paterno dos primeiros reis de Portugal, dos reis de Castela e de Aragón por parte do avó Fernando, e por parte da avoa Filipa dos primeiros reis Ingleses.

Henrique IV, con quen casou **Xoana de Avís**.
Cando naceu Xoana, o seu pai xa morrera da peste, e o seu irmán máis vello, Afonso V, xa ascendera ó trono con só 6 anos. Xoana foi criada pola súa nai, a raíña rexente Leonor, ata os seis anos, cando quedou orfa e pasou a ser coidada polo seu tío, o duque de Coímbra e rexente ata 1449.

Afonso V casou á súa irmá Xoana co seu curmán Henrique IV de Castela (nese tempo xa reinaba como soberano de Castela), fillo de María, infanta de Aragón (irmá máis vella da nai de Xoana) e de Xoán II de Castela, en 1455, tendo ela apenas 16 anos e el xa 31.

Xoana tivo algunhas relacións fóra do matrimonio, das cales naceron algúns do seus fillos. Así, con Pedro de Castela e Fonseca:

* André de Castela e Portugal—casado con Mencía de Quiñones
* Pedro Apóstolo de Castela e Portugal—casado con Xoana de Mendonza

Do matrimonio con Henrique IV de Castela naceu Xoana a Beltranexa (1462-1530), quen foi nomeada herdeira do seu pai, en 1468, e casou con Afonso V de Portugal, o seu tio, por orde da súa nai en 1475.

Xoana, infanta de Portugal foi rexeitada polo seu home, debido ás relacións extramatrimoniais en 1474 e volveu para Portugal, onde falecería en 1475, con apenas 36 anos de idade, deixando á súa filla Xoana a Beltranexa, con apenas 13 anos, orfa.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q941760
* WorldCat
* VIAF: 297260477
* DBE: juana-de-portugal
* FAST: 1926401
* GEC: 0034630
* LCCN: n2013016066
* NKC: jo20181011332
* WikiTree: Portugal-82

 |
**Zsófia Torma**, nada en Csicsókeresztúr (Beszterce-Naszód, Imperio Austrohúngaro) o 26 de setembro de 1832 e finada o 14 de novembro de 1899, foi unha arqueóloga, antropóloga e paleontóloga húngara.

Traxectoria
-----------

A súa educación foi en gran parte autodidacta. Os símbolos e escritos que atopou nunha escavación en Hunyad foron unha sensación arqueolóxica. Tamén atopou artefactos da cultura Tordos, de 6000 a 7000 anos de antigüidade, algúns dos cales contiñan símbolos de Vinča .

A súa obra máis coñecida, *Ethnographische Analogien*, publicouse en Jena en 1894.

Torma tivo un papel relevante na fundación do Museo Nacional de Historia de Transilvania en Kolozsvár (actual Cluj-Napoca ), ao que legou a súa colección arqueolóxica no seu testamento.

Recoñecementos
--------------

O 24 de maio de 1899 foi a primeira muller nomeada doutora honoris causa de *Kolozsvári m. kir.* *Ferencz József Tudomány Egyetem Bölcsészeti kara*, actual Universidade Babeș-Bolyai .

Notas
-----

1. ↑  DR. ZSÓFIA TORMA THE FIRST FEMALE MAGYAR (HUNGARIAN) ARCHEOLOGIST
2. ↑  Coltofean, Laura. 2017. "Zsófia Torma: A pioneer of prehistoric archaeology in nineteenth-century Transylvania". In: 2017, *Adalbert Cserni and his contemporaries. Pioneers of Archaeology of Alba Iulia and Beyond*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Video sobre Zsófia Torma

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1322950
* WorldCat
* VIAF: 103214632
* BNF: 10420151f
* DeutscheBio: 117628700
* FAST: 1929565
* GND: 117628700
* ISNI: 0000 0000 7354 6574
* LCCN: n2009071475
* NTA: 301191905
* OEBL: ID
* OL: OL2510758A

 |
**Xesús Rodríguez Rodríguez**, nado en Cabreiros (Xermade) en 1969, é un pedagogo galego.

Traxectoria
-----------

Doutorouse en Filosofía e Ciencias da Educación coa tese *Os materiais curriculares e a Reforma Educativa en Galicia* (Premio Nacional de Investigación), que deu pé ao libro *Os materiais curriculares en Galicia* (Xerais, 2009). Na actualidade é mestre e profesor do departamento de Didáctica e Organización Escolar da Universidade de Santiago de Compostela. Como investigador está especializado nos materiais e recursos didácticos en soporte impreso e dixital. É membro de Nova Escola Galega e dirixe a *Revista Galega de Educación*.

Exerceu a docencia na Universidade de Porto Rico. É directivo da IARTEM (*Internacional Association for Research on Textbooks and Educational Media*), vicedecano da Facultade de CC. da Eduación e forma parte do grupo de investigación *Stellae*.

En 2003 obtivo o I Premio de Innovación da USC coa experiencia *A elaboración de materiais didácticos pro e para Adultos/as*.

No ano 2004, xunto cun grupo de mestres do CEIP Serra de Outes obtivo o I Primeiro Premio Educompostela (2004) cunha experiencia para alumnado con necesidades educativas especiais.

Obras
-----

* *Os materiais curriculares e a atención á Diversidade Sociocultural* (2005)
* *A Fenda Dixital* (2007)
* *As actividades e os Recursos Educativos dos Museos de Galicia* (2008)
* *Análise socioeducativa do Concello de Boiro* (1996)
* *Análise da Rede de Centros do Concello das Pontes* (2007)
* *A Escola, Punto de Encontro entre o profesorado e educadores/as sociais* (2006)

Coordinou ou participou en proxectos de elaboración de materiais didácticos, e coordina o congreso de Materiais Didácticos de Nova Escola Galega.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12402690
* WorldCat
* VIAF: 66776619
* BNE: XX842187
* ISNI: 0000 0001 0783 038X
* LCCN: no2010193286

 |
**Xesús Pérez Varela**, nado en Redondela en 1949, é un político e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Estudou bacharelato no Instituto Santa Irene de Vigo, Maxisterio na Escola Normal de Lugo e xornalismo na Escola Oficial de Xornalismo de Madrid. Exerceu como redactor e comentarista político nos diarios *Marca*, *Aragón Express*, *La Gaceta del Norte*, *Región* e *El Imparcial*, xornal que dirixiu entre xuño e decembro de 1979. Foi xefe de publicacións e de comunicación no Museo Arqueológico Nacional (1981-1987). En 1990 foi nomeado director do gabinete de comunicación do presidente da Xunta de Galicia. Co PPdeG foi secretario xeral de Comunicación (1991-1996), deputado no Parlamento de Galicia (1997) e conselleiro de Cultura e Comunicación Social (1997-2005). Despois foi nomeado para o Consello de Administración da CRTVG.

Controversia
------------

No ano 2002, con ocasión dun concerto en Santiago de Compostela da Orquestra Sinfónica de Galicia, preguntóuselle a Xesús Pérez Varela, entón conselleiro de cultura sobre a súa asistencia ao mesmo, e contestou eloxiando á "cantante" "Carmina Burana".

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Víctor Manuel Vázquez Portomeñe** |  **Conselleiro de Cultura e Comunicación Social** 1997–2005 | Sucesor:**Ánxela Bugallo** |

Notas
-----

1. ↑  "Pérez Varela y Carmina Burana" Arquivado 25 de xuño de 2011 en Wayback Machine. artigo de Jose Millares no blog *JamSession*, 22 de outubro de 2004 (consultado o 8 de marzo de 2010) *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xesús Pérez Varela Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Ficha en galegos.info
* "Jesús Pérez Varela, ex conselleiro de Cultura (1996-2005) y miembro del Consello de Administración de CRTVG: "Es tan injusto lo que han hecho conmigo que me dan ganas de llorar"" Arquivado 24 de setembro de 2019 en Wayback Machine. *Faro de Vigo*, 25/11/2007 *(en castelán)*.
Espertador analóxico.
Espertador dixital.
Un **espertador** é un dispositivo que se utiliza para espertar mediante un son (que pode ser un ruído, música ou emisora de radio) ou unha luz, a unha hora determinada. Para deter o son, é necesario premer un botón ou apertar unha manivela. Algúns detéñense automaticamente despois dalgúns minutos.

Un reloxo espertador analóxico clásico ten unha manivela adicional que se usa para especificar o horario no cal se debe activar a alarma. Os reloxos espertadores mecánicos tradicionais posúen unha campaíña na parte superior que produce o son, pero os espertadores analóxicos poden facer outros ruídos. Algúns posúen radio, que comeza a funcionar a unha hora especificada. O nome máis específico para este artefacto é radio reloxo.

Un teléfono móbil pode conter unha función de espertador ou incluír unha axenda (que diferencia entre mañás, tardes ou días da semana) con alarma e por tanto funcionar como tal. Nos dous casos denomínanse "teléfono móbil con espertador".

Tipos de espertadores
---------------------

Hoxe en día existen moitos modelos de espertadores no mercado:

* Espertadores estándar: estes funcionan por son e adoitan incorporar funcións como a radio.
* Espertadores lumínicos ou *Wake Up Light*: estes espertadores simulan o amencer ao alumarse progresivamente durante un período de tempo.
* Espertadores vibratorios: como o propio nome indica, estes modelos funcionan por vibración e adoitan ser usados por persoas con problemas de audición.

Características
---------------

Un reloxo espertador pode ter as seguintes características:

* Tipos de alarma.
	+ Alarma con volume en progresión.
	+ Diversos sons.
	+ Radio.
* Campaíñas, do clásico deseño con manivelas e sen radio.
* Repetición da alarma cada certo tempo, no caso de que o usuario volva a durmir.
* Activación segundo o día da semana.
* Alumamento.
* Axuste automático da hora.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *espertador*.
2. ↑  "Wake-up Light". Arquivado dende o orixinal o 6 de decembro de 2013. Consultado o 3 de decembro de 2013.
| Eclipse total de Lúa28 de setembro de 2015 |
| --- |
| Anterior | Eclipse | Eclipse total | Saros |
| Posterior | Eclipse | Eclipse total | Saros |
| A Lúa pasando de dereita a esquerda a traverso da sombra da Terra. |
| Saros | 137 (26 de 78) |
| Duración (h:min:s) |
| Total | 01:11:55 |
| Parcial | 03:19:52 |
| Penumbra | 05:10:41 |
| Contactos |
| P1 | 00:11:47 UTC |
| U1 | 01:07:11 UTC |
| Máximo | 02:47:07 UTC |
| U4 | 04:27:03 UTC |
| P4 | 05:22:27 UTC |
| A Lúa atravesa a sombra da Terra en Piscis, pasando de oeste a leste (dereita a esquerda). Urano, de magnitude 5,7 pode ser visto con binoculares 16 graos ó leste da eclipse total de Lúa. |
|

Unha **eclipse superlunar total** terá lugar entre a medianoite do 27 e o albor do 28 de setembro de 2015, segundo das dúas eclipses lunares totais de 2015 e o derradeiro das eclipses das Lúas de sangue ou da *tétrade de (2014-2015)*. Ocorrerá tamén acompañado polo fenómeno lunar chamado «superlúa».

A seguinte eclipse total non terá lugar ata xaneiro de 2018.

Visualización
-------------

### Mapa

O seguinte mapa amosaa as rexións dende as que será posible ver a eclipse. En gris, as zonas que non verán a eclipse; en branco, as que si o verán; en celeste, as que poderán vela na saída ou recollida lunar.

### Perspectiva da Lúa

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| As imaxes amosan a perspectiva dende a Lúa no máximo da eclipse. O fenómeno será visible sobre o océano Atlántico, Europa, América e África. |

Superlúa
--------

Esta Lúa eclipsada verase un 12,9 % maior en diámetro que outras eclipses lunares, (29,66' para unha eclipse de tamaño aparente menor, e 33,47' para esta eclipse, diámetros vistos dende o centro da Terra. As seguintes imaxes dan unha idea da diferenza:

*Véxase tamén**:* Superlúa.

|  |
| --- |
|  |

Antecedentes
------------

*Artigo principal**:* Eclipse lunar.
Esta animación en vídeo explica a eclipse superlunar do 27 e 28 de setembro de 2015.
Esta eclipse lunar ocorre cando a Lúa pasa dentro da sombra da Terra. Ao comezar a eclipse ás 00:11:47 (UTC), a sombra da Terra escureceu primeiro un pouco a Lúa. A sombra comezou a cubrir a Lúa, comunicándolle unha cor vermella-marrón escura (a cor pode variar en función das condicións atmosféricas). A Lúa parece ser de cor arrubiada pola dispersión de Rayleigh (o mesmo efecto que fai que o solpor apareza de cor vermella) e a refracción da luz pola atmosfera da Terra na súa umbra. O seu momento máximo máis avermellado é 02:47:07 (UTC), finalizando cara ás 05:22:27 (UTC).

A seguinte simulación amosa o aspecto aproximado da Lúa ó pasar a traverso da sombra da Terra. Nela, o brillo da Lúa é esaxerado dentro da sombra limiar. A parte norte da Lúa, máis próxima ó centro da sombra, aparece máis escura, e a aparencia da maioría é vermella.

Notas
-----

1. ↑   *(en inglés)* Autor: NASA
2. ↑  Raro eclipse de 'Superluna' el próximo lunes. *Consultado:* 21 de setembro de 2015

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* OAN Sección de eclipses da páxina de efemérides do Observatorio Astronómico Nacional de España, con gráficos da secuencia da eclipse dende Madrid e dende Tenerife.
Çayönü localízase na proximidade do curso alto do río Tigris
**Çayönü**, tamén chamado **Çayönü Tepesi** por estar sobre un montículo ou *tepe*, é un sitio paleontolóxico do Neolítico, sito no sueste de Turquía, que estivo habitado entre arredor de 7200 e 6600 a.C..

Xeografía
---------

Sitúase a uns 40 km ao noroeste de Diyarbakır, aos pés do cordal do Tauro, na chaira de Ergani, preto do río Bogazcay, un afluente do alto Tigris e do Bestakot, un regato intermitente. O tepe, lugar da escavación, medía 200 m de diámetro aproximadamente.

Arqueoloxía
-----------

As escavacións foron dirixidas por Robert John Braidwood, inicialmente entre 1964 e 1978, e logo entre 1985 e 1991. O asentamento abrangue os períodos do Neolítico Pre-Cerámico A (PPCA), o Neolítico Pre-Cerámico B (PPCB) e mais o Neolítico Cerámico (PC).

Agricultura e domesticación
---------------------------

### Orixe da domesticación

Çayönü é probabelmente o lugar onde foi domesticado primeiramente o porco (*Sus scrofa porcus*). Os restos de fauna salvaxe, consumida no lugar, incluían o porco bravo (*Sus scrofa*) a ovella salvaxe (*Ovis orientalis*), a cabra salvaxe (*Capra hircus*) e diversas especies de cérvidos. O contorno medioambiental neolítico constaba de pantanos e lameiros cerca do río Bogazcay, bosque aberto, estepas e fragas de amendoeiras e pistachos no sur da zona.

### Cultivo de cereais

Consonte o xornal alemán *Der Spiegel*, o 6 de marzo de 2006, o Max Planck Institute de Colonia descubriu que antecesores xenéticos comúns de 68 tipos contemporáneos de cereais medran aínda como plantas bravas nas ladeiras do Karacadag (*monte Karaca*), que está situado nas proximidades de Çayönü.

Inicio de uso de metal
----------------------

Os arqueólogos atoparon, en niveis inferiores da escavación, obxectos de malaquita: doas furadas e tabelas. En capas claramente anteriores a 7.000 a.C. acharon obxectos de cobre (p.ex. alfinetes, un deles dobrado en ángulo) traballados en frío con técnicas de raspado e martelado. Son das probas máis antigas de uso de metal. Tanto a malaquita como o cobre pódense atopar a distancias próximas ao sitio.

Notas
-----

1. ↑  Der Spiegel
2. ↑  Max Planck Institute for Breeding Research
3. ↑  Halet Çambel e Robert J. Braiwood, "Una primitiva aldea agrícola de Turquía", en *Investigación y Ciencia*, trad.esp. de Scientific American, nº especial sob título *Biología y Cultura: introducción a la Antropología biológica y cultural*. Madrid. H. Blume. 1979, reimpr. páx. 226 (o artigo orixinal é de 1970)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Çayönü Arquivado 27 de setembro de 2011 en Wayback Machine. de About.com.
* Çayönü de Ancient Near East.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q272720
* WorldCat
* VIAF: 239196578

 |
Fachada da Casa reitoral de Cambados
A **casa reitoral de Cambados** é un edificio do século XVIII que tradicionalmente serviu coma residencia dos sacerdotes católicos en Cambados. A vivenda atópase situada na rúa San Gregorio, no barrio de Fefiñáns, e dispón de baixo e dous pisos.

Situación e uso
---------------

En outubro do 2008, a comisión municipal de Patrimonio do Concello de Cambados autorizou a reforma do inmoble , que fora remodelado por última vez a fináis dos anos setenta. O obxectivo desta reforma é arranxar o tellado e variar a distribución interna do edificio, co obxectivo de que ademais do seu uso coma vivenda poida acoller tamén reunións da parroquia, así coma mellorar a instalación eléctrica e a de fontanería. A autorización era necesaria para comezar as obras posto que a casa goza de protección especial.

As dúas plantas superiores serán destinadas á vivenda do párroco, mentres que na planta baixa habilitaranse espazos de reunión para membros da comunidade católica cambadesa, así coma para asociacións vinculadas á Igrexa Católica, coma é o caso de Cáritas. Ademais, está previsto instalar vitrinas para expoñer permanentemente os obxectos de valor cos que conta a parroquia.

Peculiaridade
-------------

A casa reitoral de Cambados ten a peculiaridade con respecto ás demais de Galicia de atoparse separada da igrexa, que se atopa no centro de Cambados a varios centos de metros de distancia. Crese que o motivo é que antigamente a igrexa era a de Santa Mariña e que, e ao trasladarse á actual Igrexa de San Francisco, que daquela era un convento, a parroquia quedou sen casa reitoral. Para suplir esta carencia, un veciño de Fefiñáns doou o actual edificio.

Notas
-----

1. ↑  *Patrimonio autoriza a reforma da casa reitoral*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Localización
**Amistades Peligrosas** é un dúo musical español. Os compoñentes iniciais do grupo eran a asturiana Cristina del Valle e o vigués Alberto Comesaña. Porén, trala disolución do grupo orixinal en 1998, actualmente existen dúas formacións baixo o nome de Amistades Peligrosas, cada unha delas integrada por un dos membros orixinais do grupo e un novo acompañante. Alberto Comesaña acompáñase habitualmente de Yolanda Yone, e ten os dereitos da marca en países como Chile e o Perú onde grupo acadou grande éxito e repercusión dos medios. Pola súa banda, Cristina del Valle forma dúo con Manu Garzón e ten os dereitos da marca en España.

Discografía
-----------

### Álbums de estudio

* Relatos de una intriga (1991) EMI
* La última tentación (1993) EMI
* La profecía (1995) EMI
* Nueva era (1997) EMI
* La larga espera (2003) Valemusic
* El arte de amar (2013) Avispa Music

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Amistades Peligrosas*** |

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q971005
* WorldCat
* VIAF: 135039624
* Discogs: 1043102
* ISNI: 0000 0000 9214 1193
* LCCN: n2018056013
* MusicBrainz: ID

 |
O **formato do papel** tivo variacións ao longo da historia recente, pero na actualidade adóitanse utilizar dous sistemas, o estándar internacional (ISO 216) e o formato norteamericano.

O formato estándar internacional é o máis utilizado en todo o mundo. Foi estandarizado pola Organización Internacional para a Estandarización en 1975, baseándose nos formatos definidos no ano 1922 na norma DIN 476 do Deutsches Institut für Normung, máis coñecido como DIN desenvolvido polo enxeñeiro Walter Porstmann. Tras Alemaña o formato foi primeiro adoptado por Bélxica en 1924, outros países europeos recoñecérono nos anos seguintes como o formato estándar, a Unión Soviética fíxoo en 1931. Tras a segunda guerra mundial adoptárono a maioría dos países, España fíxoo en 1947 e Portugal en 1954. No ano 2009 é o formato estándar de todos os países, agás os Estados Unidos e o Canadá, onde é o estándar o sistema norteamericano, que se basea en sistemas tradicionais utilizado neses países. En Chile é estándar o formato norteamericano para o tamaño carta é un formato propio, denominado oficio, para os documentos oficiais. En Filipinas tamén está en uso o sistema norteamericano para o formato carta e un formato propio para os documentos legais. Noutros países como México ou Colombia o formato estándar é o ISO 216 pero o formato norteamericano é case o único que se emprega na práctica.

Formato ISO 216
---------------

Formatos tipo A.

| Series A | Series B | Series C |
| --- | --- | --- |
| **A0** | 841 × 1189 | **B0** | 1000 × 1414 | **C0** | 917 × 1297 |
| **A1** | 594 × 841 | **B1** | 707 × 1000 | **C1** | 648 × 917 |
| **A2** | 420 × 594 | **B2** | 500 × 707 | **C2** | 458 × 648 |
| **A3** | 297 × 420 | **B3** | 353 × 500 | **C3** | 324 × 458 |
| **A4** | 210 × 297 | **B4** | 250 × 353 | **C4** | 229 × 324 |
| **A5** | 148 × 210 | **B5** | 176 × 250 | **C5** | 162 × 229 |
| **A6** | 105 × 148 | **B6** | 125 × 176 | **C6** | 114 × 162 |
| **A7** | 74 × 105 | **B7** | 88 × 125 | **C7** | 81 × 114 |
| **A8** | 52 × 74 | **B8** | 62 × 88 | **C8** | 57 × 81 |
| **A9** | 37 × 52 | **B9** | 44 × 62 | **C9** | 40 × 57 |
| **A10** | 26 × 37 | **B10** | 31 × 44 | **C10** | 28 × 40 |
|

Formato latinoamericano e norteamericano
----------------------------------------

Papel carta segundo o estándar norteamericano.

Tamaño| Tamaño | en polgadas | en milímetros |
| --- | --- | --- |
| Carta | 8.5 × 11 | 216 × 279 |
| Oficio | 8.5 × 13 | 216 × 330 |
| Legal | 8.5 × 14 | 216 × 356 |
| Media carta | 8.5 × 5.5 | 216 × 140 |
| Junior Legal | 8.0 × 5.0 | 203 × 127 |
| Ledger | 17 × 11 | 432 × 279 |
| Tabloide | 11 × 17 | 279 × 432 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q205299
* GND: 4195469-5

 |
**Adolfo Anta Espino**, nado en Sobradelo (Carballeda de Valdeorras) cara a 1905 e finado no mesmo concello en abril de 1991, foi un político e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Emigrante en Cuba, colaborou en *Diario de la Marina*, *Diario Español*, *Ideal Gallego*, *La Tierruca* e *La Montaña*. Retornou a Carballeda de Valdeorras. Coa República foi elixido alcalde de Carballeda de Valdeorras en 1931. Militou en Izquierda Republicana e foi presidente do Comité Municipal de Izquierda Republicana de Carballeda de Valdeorras. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra en Ourense na causa 96/1937 acusado de rebelión militar o 12 de marzo de 1937, foi condenado a prisión perpetua. Foille conmutada a pena pola de 15 anos de reclusión en 1938. Cumpriu condena da Prisión Central de Pamplona, onde ingresou o 14 de xullo de 1937 procedente da Prisión Provincial de Ourense. Concedéronlle a liberdade condicional en abril de 1941. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en setembro de 1942, que foi sobresido por ter bens inferiores a 25.000 ptas. Foi correspondente de *La Región* en Carballeda de Valdeorras dende os anos sesenta. Pasou os seus últimos anos na residencia de Valdegodos. Finou no Hospital Valdeorras en abril de 1991.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**?** |  **Alcalde da Carballeda de Valdeorras** 1931 - 1936 | Sucesor:**?** |

Vida persoal
------------

Foi pai de Fernando e Remedios Anta Arias.

Notas
-----

1. ↑  *La Región*, 17-11-1969, p. 9.
2. ↑  *La Región*, 16-3-1937, p, 2.
3. ↑  Fichas de presos (AGA) Anta Espino, Adolfo
4. ↑  *BOE*, 23-4-1941, p. 2818.
5. ↑  *BOE*, 22-9-1942, p. 3707.
6. ↑  *La Voz de Galicia*, O Barco, 27-4-1991, p. 72.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Adolfo Anta Espino na páxina web *Nomes e Voces*.
* Expediente de responsabilidades políticas de Adolfo Anta Espino