**Xoán o Ancián** (tamén **Xoán o Presbítero**; do helenismo *presbyteros*, precisamente "ancián") foi un escuro personaxe da Igrexa antiga que unhas veces se identifica co Apóstolo Xoán e outras con Xoán de Patmos. Aparece en fragmentos do padre da Igrexa Papías de Hierápolis como unha das fontes do autor, e sen ningunha dúbida é distinguido do Apóstolo por Eusebio de Cesarea. A miúdo se suxire que pode ser un autor alternativo dalgúns dos libros que no Novo Testamento se atribúen a Xoán .

Papías
------

*Xoán o Presbítero* aparece nun fragmento de Papías, bispo de Hierópolis no século II, quen publicara en cinco volumes unha "Exposición sobre os ditos do Señor" (en grego *κυριακῶν λογίων ἐξηγήσις*, *Kyriakôn logiôn exêgêsis*). Esta obra perdeuse mais fican fragmentos citados por Ireneo de Lión (202) e Eusebio de Cesarea (339).

Un destes fragmentos citados por Eusebio na súa *Historia da Igrexa* (Libro III, capítulo 39), di:

>  "Pero non me negarei a escribir, xunto coas miñas interpretacións, cantas instrucións recibira con coido dos anciáns e que gardei con coido na memoria, á vez asegurándoche a súa verdade. Porque eu non me compracía, como a multitude, nos que falaban moito, senón nos que ensinaban a verdade; nin en aqueles que daban mandamentos estraños, senón nos que repetían os que o Señor dera para a nosa fe e que proceden da verdade mesma. Se, entón, viña calquera dos que seguiran aos anciáns, eu inquiría minuciosamente nos ditos deles: que dixera Andrés, que Pedro, que Filipe, que Tomé ou Santiago, ou qué Xoán ou Mateu ou calquera outro dos discípulos do Señor; o que din Aristión e o ancián Xoán, discípulos do Señor. Porque eu cría que aquilo que se pode obter dos libros non me era tan proveitoso coma o que ven da voz viva e permanente."
> 
>

Interpretación
--------------

A interpretación deste texto ten basicamente dúas perspectivas: a de que Eusebio de Cesarea distingue entre dous Xoáns, o apóstolo e o ancián, e da que, como sostén a tradición da Igrexa, identifica só a un.

### Distinción

Eusebio, o historiador da Igrexa, mediante a devandita pasaxe, é o primeiro en distinguir inequivocamente un Xoán o Ancián dun Xoán o Apóstolo. Presenta a cita coas seguintes palabras: 

> *Ademais, o propio Papías, na introdución aos seus libros, manifesta que non era el mesmo un oínte e testemuña ocular dos santos apóstolos; senón que nos di que recibiu as verdades da nosa relixión dos que estaban familiarizados con eles [os apóstolos]*.
> 
> 

Despois de citar a Papías, Eusebio continua:

>  *Paga a pena observar aquí que el enumera dúas veces o nome de Xoán. O primeiro que menciona relaciónao con Pedro, Santiago, Mateu e o resto dos apóstolos, referíndose claramente o evanxelista; pero o outro Xoán menciónao despois dun intervalo, e colócao fora do resto dos apóstolos, pondo a Aristión diante del, e claramente chámao "ancián".* 
> 
> 
>  *Isto amosa que a afirmación de aqueles que din que é o certo que había dúas persoas en Asia que tiñan o mesmo nome, e que había dúas tumbas en Éfeso, cada unha das cales, incluso hoxe, chámanse de Xoán. É importante ter en conta isto. Pois é probable que fora o segundo, se non se estiver disposto a admitir que era o primeiro, quen viu a revelación, a quen se lle atribúe ao nome de Xoán.* 
> 
> 
>  *E Papías, de quen estamos falando agora, confesa que recibiu as palabras dos apóstolos dos que os seguiron, pero di que el mesmo era un oínte de Aristión e do ancián Xoán. Polo menos el menciónaos con frecuencia polo nome, e dá as tradicións deles nos seus escritos. Esas cousas, esperamos, non foran aducidas inútilmente por nós.* 
> 
> 

Eusebio identifica a *Xoán o Ancián* como o autor do Libro da Apocalipse, cuxa canonicidade discute pois desacorda co seu contido, especialmente co milenarismo implícito no "reino do milenio".

O padre da Igrexa Xerome de Estridón toma o punto de vista de Eusebio no seu *De Viris Illustribus* ("Sobre os homes ilustres"). No capítulo 9, que trata ao Apóstolo Xoán e os seus escritos, atribúelle tanto o Evanxeo de Xoán como a Primeira Epístola, e continúa a dicir:

> *As outras dúas [Epítolas] das cales a primeira é "O ancián á señora elixida e aos seus fillos" e a outra "O ancián a Gaio o amado, a quen amo na verdade," dise que son a obra de Xoán o Ancián a cuxa memoria hoxe se amosa outro sepulcro en Éfeso, aínda que algúns pensan que hai dúas tumbas do mesmo Xoán o Evanxelista.*
> 
> 

No capítulo XVIII, contradicindo a Papías, Xerome repite a devandita pasaxe e continúa:

> *Parece, segundo este catálogo de nomes, que o Xoán colocado entre os discípulos non é o mesmo que o ancián Xoán a quen na súa enumeración pon despois de Aristión. Dicimos isto ademais debido á opinión mencionada enriba, onde rexistramos que moitos declaran que as últimas dúas epístolas de Xoán son obra non do Apóstolo, senón do Ancián.*
> 
> 

A atribución de Xerome da Segunda Epítola de Xoán e a Terceira Epístola de Xoán faise eco do texto destes libros, nos que o autor se auto-refire como *"ho presbyteros"*, que pode ser traducido como "o presbítero", "o maior", "o ancián", "o vello", a mesma palabra que usa Papías.

O *Decretum Gelasianum* asociado co Papa Xelasio I, aínda que posterior a el, segue a Xerome aceptando que unha carta é de Xoán o Apóstolo e dúas outras de Xoán o Ancián.

En tempos modernos, a distinción a miúdo reviviu, sobre todo –e contrastando claramente coa perspectiva de Eusebio– "para apoiar a negación da orixe apostólica do Cuarto Evanxeo ",
cuxa "beleza e riqueza" algúns estudosos achan difícil de atribuír a un "pescador de Galilea".

### Controversia pola súa identificación

Gran parte da tradición da Igrexa atribuíu directamente todos os libros do Xoán do Novo Testamento a un único autor, o apóstolo Xoán. A opinión exposta por Eusebio non permaneceu incontestada. A *Enciclpedia Católica* dos anos '90, por exemplo, afirmaba que a distinción "non ten base histórica". Para apoiar esta opinión, propón catro argumentos:

* O testemuño de Eusebio é discutible, xa que a súa afirmación de que Papías "non era un oínte nin unha testemuña ocular dos santos apóstolos" se contradí coa pasaxe na *Crónica* de Eusebio que expresamente chama ao Apóstolo Xoán mestre de Papías.
* A interpretación de Eusebio derivaríase da súa oposición o milenarismo e ao Libro da Apocalipse. Distinguindo entre dúas persoas co nome de Xoán, Eusebio podería rebaixar ese libro como obra do Ancián, no canto do Apóstolo, e tamén minar a reputación de Papías como alumno do Apóstolo.
* Na pasaxe, Papías usa as mesmas palabras -*presbítero* (ou *ancián*) e *discípulos do Señor*– tanto para nomear os Apóstolos como para nomear ao segundo Xoán. A repetición de Xoán explícase pola "peculiar relación" de Papías con Xoán, de quen deprendera algunhas cousas de xeito directo e outras indirecto.
* Antes de Eusebio non había ningunha mención sobre un segundo Xoán en Asia. Digno de especial atención neste contexto é Ireneo de Lión, el mesmo, alumno de Policarpo de Esmirna. No seu libro *Adversus Haereses*, que se conserva nunha versión latina, Ireneo menciona a "Papías, o oínte de Xoán, e un compañeiro de Policarpo" (Libro V, capítulo 33), sen sinalar que este fora ningún outro Xoán máis que "Xoán, o discípulo do Señor, quen tamén se apoiara no Seu peito [e] fixera público el mesmo un Evanxeo durante a súa estada en Éfeso, Asia" (Libro III, capítulo 1).

Na súa "Carta a Florino", da que se conserva un fragmento, Ireneos fala de "Policarpo que recibira así [información] das testemuñas oculares da Palabra de vida "e de Xoán como "aquel ancián bendito e apostólico ".

Recentemente Richard Bauckham, no seu libro *Jesus and the Eyewitnesses* ("Xesús e o testemuño ocular"), argumentou a favor de distinguir entre o Apóstolo Xoán e Xoán o Ancián mediante un novo compromiso coa evidencia que proporcionan Papías, Eusebio, Ireneo, Polícrates de Éfeso e o canon muratori.

Notas
-----

Bibliografía en inglés

1. ↑  Church History, Book III, Chapter 39". The Fathers of the Church. NewAdvent.org.
2. ↑  Op. cit.
3. ↑  saint, Jerome. "De Viris Illustribus (On Illustrious Men) Chapter 9". newadvent.org. Consultado o 2 de xuño de 2015.
4. ↑  saint, Jerome. "De Viris Illustribus (On Illustrious Men) Chapter 18". newadvent.org. Consultado o 2 de xuño de 2015.
5. 1 2  "St. John the Evangelist: The Alleged Presbyter John". *Catholic Encyclopedia*. NewAdvent.org. Consultado o 2014-08-03.
6. ↑  "*Fragen und Vorurteile zum Johannesevangelium*". Arquivado dende o orixinal o 29 de setembro de 2007. Consultado o 16 de decembro de 2015.  Arquivado 29 de setembro de 2007 en Wayback Machine.
7. ↑  St. Irenaeus. "Against Heresies (Book V, Chapter 33)". *The Fathers of the Church*. NewAdvent.org. Consultado o 2014-08-03.
8. ↑  St. Irenaeus. "Against Heresies (Book III, Chapter 1)". *The Fathers of the Church*. NewAdvent.org. Consultado o 2014-08-03.
9. ↑  Eusebius. "Book V". *The History of the Church*. p. 112. ISBN 9781420924060. Consultado o 2014-08-03. [*Ligazón morta*]
10. ↑  St. Irenaeus. "Fragments from the Lost Writings of Irenæus". *The Fathers of the Church*. NewAdvent.org. Consultado o 2014-08-03.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* External Evidence in Synoptic Source Criticism
* *Catholic Encyclopedia*: "St. John the Evangelist"
* *The Johannine Writings* by Paul W. Schmiedel