A **ecuación de Henderson-Hasselbalch** é unha fórmula química que se utiliza para calcular o pH, dunha solución buffer, ou tampón, a partir do pKa (a constante de disociación do ácido) e das concentracións de equilibrio do ácido ou base, do ácido ou a base conxugada.

{\displaystyle pH=pK\_{a}+\log \left({\frac {[A^{-}]}{[AH]}}\right)}
{\displaystyle pOH=pK\_{b}+\log \left({\frac {[BH^{+}]}{[B]}}\right)}
{\displaystyle pH=pK\_{x}+\log \left({\frac {[S]}{[A]}}\right)}
onde:

* *S* é o sal ou especie básica
* *A* é o ácido ou especie ácida

Na última ecuación *x* pode ser *a* ou *b* indistintamente.

Observacións
------------

A ecuación implica o uso das concentracións de equilibrio do ácido e a súa base conxugada. Para o cálculo do pH en solucións buffer, xeralmente faise unha simplificación e utilízanse as concentracións iniciais do ácido e o sal, polo tanto débese ter en conta que o valor obtido é unha aproximación e que o erro será maior cuanto maior sexa a diferenza das concentracións de equilibrio coas de partida (constante de equilibrio alta). Na mesma aproximación, tampouco se considera a achega da auga, sendo entón isto non válido para solucións moi diluídas.

Desenvolvemento
---------------

Supóñase un ácido AH con disociación parcial. O equilibrio é:

{\displaystyle AH+H\_{2}O\leftrightharpoons A^{-}+H\_{3}O^{+}}
e a constante de disociación asociada será:

{\displaystyle K\_{a}={\frac {[A^{-}][H\_{3}O^{+}]}{[AH]}}}
Despexando {\displaystyle [H\_{3}O^{+}]} da constante de disociación:

{\displaystyle [H\_{3}O^{+}]={\frac {K\_{a}[AH]}{[A^{-}]}}}
Tomando logaritmos a ambos lados e aplicando a propiedade dos logaritmos para un produto chégase a:

{\displaystyle -\log \_{10}\left([H\_{3}O^{+}]\right)=-\log \_{10}\left(K\_{a}\right)-\log \_{10}\left({\frac {[AH]}{[A^{-}]}}\right)}
E invertendo o cociente:

{\displaystyle pH=pK\_{a}+\log \_{10}\left({\frac {[A^{-}]}{[AH]}}\right)}

Aplicación farmacolóxica
------------------------

A fórmula de Henderson-Hasselbalch é empregada para medir o mecanismo de absorción dos fármacos na economía corpórea. Dito doutro xeito, a absorción é a transferencia dun fármaco desde un sitio de administración cara ao sangue. Os rangos de rapidez e eficacia da absorción farmacolóxica dependen dunha ruta específica de administración, sexa esta na súa disposición farmacolóxica traslocarse ao interior da membrana celular para estimular o efecto organísmico desexado, polo que a administración farmacéutica por diferentes rutas mucosas dependen da súa biodispoñibilidade farmacolóxica. Para iso requírese que para a translocación do fármaco, na súa formulación farmacéutica, non se disocie ao chegar á membrana celular, sexa de carácter liposoluble, e de baixo peso molecular polo que debe de ter características de ácidos e bases débiles.

* O efecto do pH na absorción farmacolóxica medíase estudando o pH das presentacións farmacéuticas:
	+ **Fármacos ácidos débiles [HA]:** Liberan un **[H+]** causando unha carga aniónica **[A-]**, para formar: **[HA] <-> [H+] + [A-].**
	+ **Fármacos alcalinos débiles [BH+]:** Liberan tamén un **[H+]**. A forma ionizada dos fármacos base son usualmente cargados, e perden un protón que produce unha base sen carga **[B]**, para formar: **[BH+] <-> [B] + [H+].**
* Tomando o **pH de certas mucosas**, por exemplo:
	+ **Cavidade oral: 5 a 6 pH.**
	+ **Mucosa gástrica: 1 a 3 pH.**
	+ **Mucosa intestinal: 4 a 5 pH.**
* E tomando o **pK de certos fármacos**, por exemplo:
	+ **Morfina: (base) 9 pK.**
	+ **Acetaminofeno: (ácido) 8 pK.**
	+ **Diazepam: (ácido) 4 pK.**
	+ **Aspirina: (ácido) 1.4 pK.**
* Executando a **fórmula de Henderson-Hasselbalch** para o exemplo de:
	+ Aspirina administrada vía enteral, absorbida na mucosa gástrica:

{\displaystyle pH=pK\_{a}+\log \left({\frac {[A^{-}]}{[AH]}}\right)}
*Despexamos:*

3= 1+log [AH]/[A][H+]

3-1= log [AH]/[A][H+]

2= log [AH]/[A][H+]

antilog 2= [AH]/[A][H+]

100= [AH]/[A][H+]

100/1= [AH]/[A][H+]

101-100%

100-x%

Solución: **x= 99%***. Quere dicir, que a administración enteral da aspirina, alcanza unha absorción case ao 100%, logrando unha efectividade de translocación maior.*

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Lawrence J. Henderson. Concerning the relationship between the strength of acids and their capacity to preserve neutrality. *Am. J. Physiol.* **1908**, *21*, 173-179.
* Hasselbalch, K. A. *Biochemische Zeitschrift* **1916**, *78*, 112-144.
* Po, Henry N.; Senozan, N. M. Henderson-Hasselbalch Equation: Its History and Limitations. *J. Chem. Educ.* **2001**, *78*, 1499-1503.
* de Levie, Robert. The Henderson-Hasselbalch Equation: Its History and Limitations. *J. Chem. Educ.* **2003**, *80*, 146.

### Ligazóns externas

* *True example of using Henderson-Hasselbalch equation for calculation net charge of proteins*
* Henderson-Hasselbalch Calculator
* Derivation and detailed discussion of Henderson-Hasselbalch equation

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q601818
* EBID: ID
* MAG: 173629747

 |