As ***Stolperstein*** (no plural, *stolpersteine*) son unha iniciativa do artista alemán Gunther Demnig iniciada en 1992, consistentes en pequenas placas de latón de 10x10 centímetros, colocadas no chan, están destinadas a conmemorar o destino de persoas que foron perseguidas, asasinadas, deportadas, expulsadas ou levadas o suicidio durante o nazismo. Esta iniciativa estendeuse a máis de 30 países europeos, entre eles España, sendo considerado o monumento descentralizado máis grande do mundo. O 26 de maio de 2023, colocouse a *stolperstein* 100.000 na cidade alemá de Nüremberg. Dende o 19 de xullo de 2023, están presentes na cidade da Coruña, convertendose nas primeiras *stolpersteine* de Galicia.

Dende 2018, existe unha variación das *stolpersteine* denominadas *pedras da memoria,* adicadas a conmemorar especificamente as vítimas do franquismo, distinguense das s*tolpersteine* pola súa cor prateada.

Antecedentes
------------

Co gallo do 50 aniversario da deportación de 1 000 sinti e romanís de Colonia, o 6 de maio de 1990, Demming trazou as rutas polas que foron deportados cun trazador; Para os nazis, a deportación de Colonia foi un "ensaio xeral" para a deportación de xudeus. O 16 de decembro de 1992, no 50 aniversario da orde de Himmler de deportar os "xitanos" (Decreto Auschwitz), colocou unha primeira placa de bronce inscrita no pavimento fronte o histórico concello de Colonia. As primeiras liñas do decreto poden ser lidas na pedra, e o corpo oco da pedra, contiña todo o texto. Ademais, Demming participou, con esta pedra que foi vandalizada e roubada por persoas descoñecidas no 2010, na discusión sobre o dereito a residencia dos romanies que fuxiran de Iugoslavia. O 21 de maio de 2013, Demming colocou unha nova pedra fronte o concello de Colonia.

Ribadeo
-------

Colocación das pedras da memoria en RibadeoColocación das pedras da memoria en Ribadeo
O 31 de marzo de 2022, unha volta recollidos datos de rexistros públicos como o portal Nomes e Voces, colocáronse 25 *pedras da memoria* en Ribadeo, ás que se xuntaron 14 máis o 1 de abril celebrándose ese día un acto oficial coa intervención do cronista oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez, e a proxección dun vídeo sobre os represaliados ribadenses, ó que asistiron familiares (se ben con posterioridade houbo unha queixa illada).

Detalle das *pedras da memoria* no Parque de Ribadeo

A Coruña
--------

O 19 de xullo de 2023, A Coruña, nunha iniciativa conxunta do concello da cidade e máis a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica sumouse ó proxecto, coa colocación de 6 laxes de bronce de 10 x 10 cm para lembrar seis dos 17 deportados nesa cidade polo nazismo: Julio Martínez Arias, Leopoldo López Criado, Luis Rafales Lamarca, Eduardo Sánchez García, Adrián del Castillo e Arturo García Lagares.

O acto contou coa presenza do artista creador da iniciativa, Gunter Demnig, quen instalou cada unha das pedras, familiares das vítimas, así como unha ampla representación política, encabezada por Inés Rey, alcaldesa da cidade, e representantes dos outros grupos políticos que acadaron representación na corporación local; Francisco Jorquera e Mercedes Queixas por parte do Bloque Nacionalista Galego e Roberto Rodríguez por parte do Partido Popular. Tamén acudiu un nutrido grupo de cidadáns, entre eles, personalidades como Manuel Rivas.

| Nome do homenaxeado | Dirección do Stolperstein | Texto do Stolperstein |
| --- | --- | --- |
| Julio Martínez Arias | Rúa Porta de Aires, 11 | AQUÍ VIVIU
JULIO
MARTÍNEZ ARIAS
NACIDO 1914
EXILIADO FRANCIA
DEPORTADO 1941
MAUTHAUSEN
ASASINADO 07.09.1941
HARTEIM |
| Leopoldo López Criado | Rúa Santiago, 15 | AQUÍ VIVIU

LEOPOLDO
LÓPEZ CRIADO
NACIDO 1905
EXILIADO FRANCIA
DEPORTADO 1941
MAUTHAUSEN
ASASINADO 03.11.1941
GUSEN |
| Luis Rafales Lamarca | Rúa Varela Silvari, 4 | AQUÍ NACEU
LUIS
RAFALES LAMARCA
NACIDO 1917
EXILIADO FRANCIA
DEPORTADO 1941
MAUTHAUSEN
ASASINADO 09.09.1941
HARTHEIM |
| Eduardo Sánchez García | Campo de artillería, 12 | AQUÍ NACEU
EDUARDO
SÁNCHEZ GARCÍA
NACIDO 1913
EXILIADO FRANCIA
DEPORTADO 1941
MAUTHAUSEN
LIBERADO 05.05.1945 |
| Adrián del Castillo Soutelo | Rúa San Andrés, 169 | AQUÍ VIVIU
ADRIÁN
DEL CASTILLO
NACIDO 1906
EXILIADO FRANCIA
DEPORTADO 1941
MAUTHAUSEN
ASASINADO 29.09.1941
HARTEIM |
| Arturo García Lagares | Rúa San Andrés, 38 | AQUÍ NACEU

ARTURO
GARCÍA LAGARES
NACIDO 1895
EXILIADO FRANCIA
DEPORTADO 1941
MAUTHAUSEN
ASASINADO 12.07.1941
GUSEN |

Notas
-----

1. 1 2  Goberno Illas Baleares. Memoria Democràtica. "Proyecto Stolpersteine / Piedras de la memoria". *www.caib.es* (en castelán). Consultado o 2023-07-14.
2. ↑  "Las "Stolpersteine" de Demnig cumplen veinte años – DW – 13/05/2016". *dw.com* (en castelán). Consultado o 2023-07-22.
3. ↑  "In Nürnberg liegt jetzt Europas 100.000 Stolperstein". *www.nn.de*. Consultado o 2023-07-22.
4. 1 2  "Galicia únese ao proxecto 'Stolpersteine': lousas na Coruña para lembrar os deportados polo nazismo". *Praza Pública*. 2023-07-19. Consultado o 2023-07-20.
5. ↑  "Mais Pedras da Memoria - Novas. Concello de Ribadeo". *ribadeo.gal*. Consultado o 2023-07-14.
6. ↑  "Ribadeo, lugar de memoria - Novas. Concello de Ribadeo". *ribadeo.gal*. Consultado o 2023-07-14.
7. ↑  "PEDRAS DA MEMORIA - Concello de Ribadeo". Consultado o 2023-07-14.
8. ↑  Agremon, Publicado por. "Falando de dúas guerras: a paz é única". Consultado o 2023-07-14.
9. ↑  "As Pedras da Memoria; resposta do Concello de Ribadeo ao familiar agraviado coa homenaxe". *La Voz de Galicia*. 2022-04-13. Consultado o 2023-07-14.
10. ↑  "BNG A Coruña". *Twitter*. Consultado o 2023-07-22.
11. ↑  "PP. A Coruña". *Twitter*. Consultado o 2023-07-22.
12. ↑  "@Rivasbarrs". *Twitter*. Consultado o 2023-07-22.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q314003
* WorldCat
* VIAF: 179296838
* FAST: 1917187
* GND: 7555258-9
* LCCN: no2007047090
* NKC: olak2011649071

 |