| FalconiformesRango fósil: 55 Ma-0 Ma 
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N

 Inicios do Eoceno – Holoceno |
| --- |
| Falcón peregrino |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | **Falconiformes**Sharpe, 1874 |

 |
| Familias |
| * Cathartidae
* Pandionidae
* Accipitridae
* Sagittariidae
* Falconidae
 |
| Sinonimia |
| **Accipitriformes** |

Quebraósos planeando
Falcón peregrino devorando unha presa
Os **Falconiformes** son unha orde de aves neognatas que tradicionalmente agrupaba 309 especies de aves de presa coñecidas como **rapaces diúrnas**. Porén, estudos xenéticos fixeron que actualmente só inclúa a familia Falconidae (antes incluía as familias Accipitridae, Pandionidae, Sagittariidae e Cathartidae, que agora están clasificadas na orde Accipitriformes). As rapaces nocturnas inclúense noutra orde, os Strigiformes xa que se supón que as semellanzas entre rapaces diúrnas e nocturnas é consecuencia de converxencia evolutiva e non de que ambas as dúas compartan un antergo común. Coñécense fósiles do Eoceno Medio. Habitan practicamente en todo o mundo agás na Antártida e na Polinesia oriental.

Taxonomía
---------

As rapaces diúrnas clasifícanse tradicionalmente en cinco familias nunha única orde, Falconiformes:

* Familia Cathartidae
* Familia Pandionidae
* Familia Accipitridae
* Familia Sagittariidae
* Familia Falconidae

No entanto, a taxonomía das rapaces é difícil e existen varias clasificacións. Algunhas non admiten a orde Falconiformes e as familia mencionadas inclúense na orde Ciconiiformes.

Outras clasificacións dividen a orde en dúas; a familia Falconidae fica na orde Falconiformes, e o resto (Accipitridae, Cathartidae, Pandionidae e Sagittariidae) sitúanse na orde Accipitriformes.

A American Ornithologist's Union deixa Falconidae e Accipitridae en Falconiformes, mais coloca os voitres do Novo Mundo (familia Cathartidae) coas cegoñas na orde Ciconiiformes.

Velaquí un cladograma das relacións entre as Telluraves baseado en Braun & Kimball (2021), onde se ve a posición de Accipitriformes e Falconiformes, cos Falconiformes máis preto dos papagaios e paseriformes:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Telluraves** | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Accipitrimorphae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Cathartiformes (voitres do novo mundo) |
|   |
|   | Accipitriformes (gabiáns e parentes) |
|   |

 |
|   |
|   | Strigiformes (bufos) |
|   |
| Coraciimorphae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Coliiformes |
|   |
| Cavitaves | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Leptosomiformes |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Trogoniformes (trogons e quetzais) |
|   |
| Picocoraciae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bucerotiformes |
|   |
| Picodynastornithes | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Coraciiformes (picapeixes e parentes) |
|   |
|   | Piciformes (petos e parentes) |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |
| Australaves | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Cariamiformes  |
|   |
| Eufalconimorphae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | **Falconiformes** (falcóns) |
|   |
| Psittacopasserae | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Psittaciformes (papagaios) |
|   |
|   | Passeriformes  |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Características
---------------

As aves falconiformes teñen un corpo forte e compacto, membros robustos e testa voluminosa, máis ou menos redondeada, cun peteiro forte e curtante en forma de garfio; na base do mesmo e rodeando as aberturas nasais, existe un engrosamento carnoso característico, chamado cera polo seu aspecto, que adoita ser da mesma cor cás patas. Nos falcóns o peteiro presenta un dente característico na mandíbula superior que se corresponde cunha entalladura na inferior. As patas son relativamente curtas (agás no serpentario, polo seu modo de vida) e posúen poutas especializadas para agarrar con forza ás súas presas; os dedos son longos e fortes e están armados de unllas agudas e sólidas. Os voitres que, dado que se alimentan de cadáveres, teñen as unllas romas e carecen de forza e habilidade prénsil.

A plumaxe é recia, compacta e elástia; as cobertoiras, en xeral pouco abondosas, posúen abondosos guechos de penuxe na base; posúen as 10 rémixes primarias e 13 ó 16 secundarias, e xeralmente 12 ó 14 timoneiras, número que se mantén moi constante. En moitas especies as plumas cobren o tarso e mesmo os dedos. O colorido é pouco rechamante, críptico, con predominio dos grises, ocres e azulados, formando barreados que disimulan á ave tanto cando voa como cando está pousada á espreita. A muda acontece xeralmente unha vez ao ano; é un fenómeno de vital importancia para as aves de presa xa que a súa capacidade de voo e a súa supervivencia depende do estado da súa plumaxe. As aves falconiformes posúen unha extraordinaria agudeza visual; un falcón sacre é quen de ver unha avetarda en movemento a 10 quilómetros de distancia. A retina ten dúas fóveas, unha central e outra lateral, dotando ao ollo dunha sensibilidade superior á dos mamíferos.

A estrutura das ás depende do sistema de voo e de caza; así, as especies que o fan na espesura teñen ás curtas, anchas e redondeadas, para poder mudar axiña de sentido; os cazadores de espazos abertos, como os falcóns, impúlsanse con ás estreitas e puntiagudas; as rapaces planadoras, como as aguias e os voitres teñen ás anchas, longas e rectangulares con rémixes separadas nas súas puntas, coma nos dedos dunha man.

Historia natural
----------------

As falconiformes son aves característicamente carnívoras e adoitan cazar de día ou no crepúsculo, ou ben alimentarse de prea, coma os voitres. Os falcóns matan ás súas presas dun peteirazo, esnaquizándolles as vértebras cervicais, mentres que o resto adoitan matalas por estrangulación, empregando para iso as súas fortes poutas e non empregan o peteiro ata que a vítima deixa de moverse. Son aves pouco gregarias que, en xeral, non adoitan formar bandadas.

Case todas as especies aniñan durante os primeiros meses da primavera; a monogamia adoita ser o máis corrente, colaborando ambos os dous sexos na construción do niño; os falcóns, no entanto, realizan a posta sobre a rocha ou a terra espida, sen ningún tipo de preparación previa. O apareamento vai precedido de paradas nupciais aéreas nas que os machos emiten penetrantes berros e escorrentan do seu territorio a calquera competidor. As especies máis pequenas poñen catro ou cinco ovos, e as de maior tamaño só un ou dous. Os pitos nacen moi pouco desenvolvidos e cubertos dun denso penuxe branco ou agrisado; medran axiña e comezan cedo a emplumar. O macho adoita cazar e achega alimentos á súa compañeira e fillos; esta esnaquiza as presas e repárteas entre os pitos. Tras abandonar o niño os mozos son alimentados e protexidos polos seus pais durante algún tempo, que tamén os adestran para a caza.

Notas
-----

1. 1 2 3  Clements, J. F. 2007. *The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition*. Cornell University Press. Downloadable from Cornell Lab of Ornithology
2. 1 2 3 4 5  Rodríguez de la Fuente, F. 1977. *Fauna*, vol. 11. *Sistemática*. Ed. Salvat, Pamplona, 299 pp. ISBN 84-7137-402-1
3. ↑  Zoonomen. "Birds of the World -- current valid scientific avian names." (en inglés). Consultado o 22 de marzo de 2010.
4. ↑  Gill, Frank; Donsker, D. "IOC World Bird List (version 2.4)". *Worldbirdnames.org*. Arquivado dende o orixinal o 24 de marzo de 2010. Consultado o 2010-03-12.
5. ↑  "American Ornithologist's Union". Arquivado dende o orixinal o 28 de abril de 2007. Consultado o 23 de marzo de 2010.
6. ↑  Braun, E.L.; Kimball, R.T. (2021). "Data types and the phylogeny of Neoaves". *Birds* **2** (1): 1–22. doi:10.3390/birds2010001.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Falconiformes*** |

| * v
* c
* e
Aves |
| --- |
| Anatomía | Anatomía das aves • Voo • Ovos • Plumas • Plumaxe • Peteiro • Visión • Dactilia • Glándula uropixial |
| Comportamento | Canto •  Intelixencia •  Migración •  Incubación •  Parasitismo de posta •  Niño •  Hibridación das aves |
| Evolución das aves | Orixe das aves • Os pimpíns de Darwin • Aves mariñas |
| Subclase: Neornithes(29 Ordes das aves modernas) | 

|  |
| --- |
| Superorde: Palaeognathae |
| Struthioniformes (avestruces) •  Tinamiformes (tinamús) |
| Superorde: Neognathae |
| Anseriformes (aves acuáticas) •  Apodiformes (andoriñóns e colibrís) •  Caprimulgiformes (avenoiteiras) •  Cariamae (seriemas and relatives) •  Charadriiformes (gaivotas e parentes) •  Ciconiiformes (cegoñas) • Coliiformes •  Columbiformes (pombas e rulas) •  Coraciiformes (picapeixes, bubelas e parentes) •  Cuculiformes (cucos e parentes) •  Falconiformes (falcóns e parentes) •  Galliformes (aves de caza) •  Gaviiformes (mobellas e mergulladores) •  Gruiformes (grúas e parentes) •  Passeriformes  •  Pelecaniformes (pelicanos e parentes) •  Phaethontiformes •  Phoenicopteriformes (flamengos) •  Piciformes (petos e parentes) •  Podicipediformes (somormullos) •  Procellariiformes (albatros e pardelas) •  Psittaciformes •  Pteroclidiformes (gangas) •  Sphenisciformes (pingüíns) •  Strigiformes (bufos) • Trogoniformes (trogon e quetzal) |

 |
| Aves fósiles | *Archaeopteryx* •  Enantiornithes •  Hesperornithes |
| Aves e seres humanos | Anelamento •  Ornitoloxía •  Coleccións de aves •  Observación das aves •  Alimentación das aves •  Conservación •  Avicultura •  Caza de aves acuáticas • Pomba mensaxeira |
| Listas | Familias e ordes • Xéneros • Aves extintas • Aves prehistóricas do Cuaternario tardío • Taxonomía de Sibley-Ahlquist • Lista das aves de Galicia |
| Categoría |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25370
* AAT: 300310286
* BRE: 3633673
* EBID: ID
* GEC: 0107983

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Falconiformes
* Avibase: 0C24147B41C89995
* Dyntaxa: 3000281
* EOL: 2869903
* EPPO: 1FLCOO
* FE: 10747
* FE-New: ID
* Fossilworks: 39316
* GBIF: 7191407
* iNaturalist: 67570
* IRMNG: 12126
* ITIS: 175262
* NBN: NBNSYS0000160012
* NCBI: 8948
* Plazi: ID
* Soortenregister: 139451
* WoRMS: 225849

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D046093

 |