Os patróns de asentamento de ***rundale** clachan* aínda visibles en Inver, Kilcommon, Erris, condado de Mayo, Irlanda
O sistema **rundale** (aparentemente das palabras gaélicas irlandesas "Roinn" que se refire á división de algo e "Dáil", que normalmente significa reunión ou asemblea) era unha forma de ocupación da terra en Irlanda, que se asemellaba algo ao sistema de campo común inglés. O terreo está dividido en parcelas descontinuas, e cultivado e ocupado por unha serie de arrendatarios aos que se lles arrenda conxuntamente. O sistema era común en Irlanda, especialmente nos condados occidentais. En Escocia, onde tamén existía o sistema, chamábase *run rig* (de *run*, e *rig* ou ridge).

Historia
--------

Os sistemas de cultivo de Rundale en Irlanda existiron dende a Alta Idade Media até a época da Primeira guerra mundial. O sistema ***rundale*** da agricultura consistía en aldeas nucleadas coñecidas como *clachans*. Normalmente a terra era de mala calidade e a poboación que tentaba gañarse a vida era intensiva.

A principal zona "clachan" onde se concentraban as pequenas *cottage*, estaba situada nun acio nas mellores terras (os campos interiores) rodeada de terras montañosas ou de pasto de inferior calidade (os campos exteriores) onde pastaba o gando no verán ou períodos secos, unha práctica coñecida como "transhumancia" ou *"booleying"*. Todas as ovellas ou gando da aldea pastábanse xuntos para aliviar a presión sobre as colleitas e tamén proporcionaban pastos frescos para o gando. Nas remotas áreas occidentais de Irlanda, onde se vía máis comunmente o sistema *rundale*, a terra era unha complexa mestura de cultivos, ásperas e turbeiras. Era unha tarefa difícil asegurar que cada inquilino tivese a mesma proporción de terras boas e pobres.

Os clachans de rundale e os seus pastos de transhumancia, tamén coñecidos como Booley, Boley, Bouley, Bualie e Boola aínda se poden ver na parroquia de Kilcommon en Erris, no condado de Mayo, en moitas cidades como Gortmelia, Inver e Glengad, onde se poden ver grupos de casas de campo. visto nas ladeiras con terra en estreitas franxas que baixan até o mar. Estes nomes perviven en topónimos como Buaile h'Anraoi en Kilcommon onde a paisaxe aínda mostra moi claramente o trazado do sistema rundale.

A práctica do *booleying* proporcionou unha válvula de seguridade na medida en que permitiu maximizar os recursos humanos dispoñibles. A migración estacional a Escocia e Inglaterra substituíu a este sistema antigo e foi acompañada dunha emigración máis permanente aos Estados Unidos. O booleying aliviou a presión sobre os cultivos en crecemento e proporcionou pastos frescos ao gando mentres que o traballador migratorio aos campos de patacas de Ayrshire ou dos Lothians gañaba ingresos suficientes para permitirlle a el e á súa familia vivir na casa durante a maior parte do ano. A explotación media nas pequenas granxas do condado de Mayo era de só cinco hectáreas, insuficiente para manter unha familia durante máis dunha parte do ano. O *booleying* menciónase nas Leis Brehon.
John O'Donovan do Ordnance Survey (1838) sinalou que a xente posuía casas en dúas cidades, unha das cales era un booley. "*É un gran costume entre a xente da illa ter dúas terras urbanas e casas construídas en cada unha das que sacan ocasionalmente co seu gando.* *As terras urbanas teñen un contrato de arrendamento e unha destas granxas chámase Bouley".*

A desaparición do *booleying* en Irlanda produciuse no século XIX, cando os propietarios comezaron a incautarse do gando que invadía a súa propiedade. As multas por recuperación eran prohibitivas e produciuse a consecuente redución do número de reses mantidas.

Notas
-----

1. ↑  "The Rundale System of Landholding in County Mayo, Ireland". *sites.rootsweb.com*. Consultado o 2022-07-20.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rundale*** |

### Bibliografía

* Jordan, Donald*Land and Popular Politics in Ireland: County Mayo from the Plantation to the Land War*. Cambridge University Press. 1994. ISBN 9780511560644. doi:10.1017/CBO9780511560644.
* MacDonald, Theresa (1997). *Achill Island*. Longford.
* Este artigo incorpora texto no dominio público: Chisholm, Hugh, ed. (1911). ***Rundale.** Encyclopaedia Britannica.*