**Émilie de Breteuil**, Marquesa de Châtelet, nada en 1706 e finada en 1749, foi unha física francesa.

Traxectoria
-----------

A filla do Barón de Breteuil naceu o 17 de decembro de 1706. Casou co Marqués do Chatelet-Lomont en 1725. Foi boa lingüista, música e matemática, e fondamente interesada na metafísica.

Autodidacta, Gabrielle-Émilie le Tonnelier de Breteuil, Marquesa do Chatelet, foi amante do filósofo francés Voltaire, con quen mantivo tamén relacións profesionais. Tivo relacións no campo da física con Maupertuis, e traduciu a Leibniz e Newton, engadindo comentarios e explicacións en pasaxes difíciles.

Escribiu *Institutions de physique* (1740), *Dissertation sur la nature et la propagation du feu* (1744), *Doutes sur les religions révélées*, e no 1756 publicou unha tradución dos *Principia Mathematica* de Newton.

Vida persoal
------------

Cando comezou a intimar con Voltaire estaba practicamente separada do seu marido. É considerada como unha pensadora orixinal, aínda que máis coñecida pola súa relación con Voltaire. En 1748, deixou a Voltaire por un soldado-poeta, Jean François de Saint-Lambert, oficial da garda do Rei Stanislaw I de Polonia. Morreu polas complicacións subseguintes ó nacemento do seu fillo o 10 de setembro de 1749.

Contribucións
-------------

### Tradución de *A fábula das abellas*, de Mandeville

En 1736, Mme du Châtelet leu e traduciu *A fábula das abellas* de Bernard Mandeville. En realidade non realizou unha simple tradución, xa que omitiu algunhas seccións, engadiu material (indicándoo claramente) e escribiu un Prefacio no que expresou os seus puntos de vista sobre a posición das mulleres e en concreto defendeu a necesidade da educación feminina.

### *Dissertation sur la nature et la propagation du feu* (1739)

En 1737 a Academia das Ciencias francesa propuxo como tema do seu premio anual a natureza e propagación do lume. Voltaire decidiu presentarse e discutiu o seu traballo con Émilie. Con todo, esta non estaba de acordo con algunha das ideas do filósofo, polo que comezou a elaborar o seu propio traballo sen contarllo. O traballo de Voltaire, que podía utilizar o laboratorio, era máis experimental, mentres que o de Émilie, que non podía facer experimentos, era máis deductivo. Con todo, ambos os estudos compartían algúns trazos, como a influencia de Herman Boerhaave e de Robert Boyle e o rexeitamento do cartesianismo ortodoxo.​ 

Cando se soubo que ningún dos dous conseguira o premio (que foi outorgado a Euler),​ Émilie contou a Voltaire que ela tamén era autora dunha memoria. Ambos consideraron que se viron prexudicados polo cartesianismo imperante na Academia, que rexeitaba ao grupo de newtonianos do que eran membros. Con todo, Voltaire pediu a Réaumur, por entón secretario da Academia, que publicase o traballo de Mme du Châtelet, co argumento de que dita publicación serviría ao mesmo tempo para dar a coñecer un traballo meritorio e recoñecer o valor singular dunha muller. Finalmente, en 1739, a Academia publicou a súa obra e a de Voltaire xunto coa dos autores que foran premiados.

A memoria sobre o lume de Émilie constaba de cento corenta páxinas e mostraba os seus estudos sobre os físicos anteriores. Nela utilizou os seus coñecementos sobre Leibniz, especialmente a distinción entre fenómenos e propiedades inseparables da substancia. Na segunda parte da memoria tratou as leis da propagación do lume, para o que tivo en conta os principios leibnizianos das forzas vivas. Nesta obra aparecían dúas importantes ideas obtidas só pola reflexión, sen apoio experimental: a atribución á luz e á calor dunha causa común, e a afirmación de que os raios de distintas cores non proporcionan o mesmo grao de calor.

### *Institutions de Physique* (1740)

*As Institutions de Physique* foi a obra que deu a coñecer a Mme du Châtelet como intelectual e a que lle daría o recoñecemento do mundo científico. Aínda que \*Émilie presentouna como unha introdución actualizada á física para o seu fillo Louis Marie Florent,​ en realidade tratábase dun amplo e profundo tratado que ofrecía o estado da física na súa época, e no que mostraba a súa posición respecto de Newton, pero tamén sobre Leibniz, algo moi novo entre os científicos franceses. De feito, Leibniz non era moi valorado no seu medio intelectual, e o mesmo Voltaire criticou o interese de Émilie por este autor. Con todo, ela apreciaba en Leibniz o seu modo de razoamento preciso e severo, así como o seu optimismo cósmico e intelectual que defendía un mundo perfecto e explicable racionalmente. Émilie cría que podía facer comprensible as filosofías de Leibniz e de Newton e dalas a coñecer en Francia, onde o panorama intelectual estaba dominado polos cartesianos​ e por iso, inspirándose na Monadoloxía, acolle a noción de *vis viva*. 

Mme du Châtelet consideraba que a importancia que Newton outorgaba ao momento (que se calcula multiplicando a masa pola velocidade) era excesiva. En cambio, defendía o concepto de vis viva de Leibniz (que hoxe chamariamos enerxía cinética), que se calcula como o produto da masa polo cadrado da velocidade. Desta maneira, opoñíase case heréticamente tanto ás posicións newtonianas como ás cartesianas, que adoptaran o momento como unha verdadeira medida do movemento.Inicialmente, apoiara a posición newtoniana nunha nota do seu traballo sobre a natureza do lume, pero cando esta obra ía ser publicada pediu á Academia que eliminase a nota ou que incluíse unha fe de erratas ao final. Como a Academia non fixo caso do seu requirimento, defendeu a súa posición nas *Institutions de physique*.​ O libro estivo suxeito a outra polémica: a provocada por König, a súa preceptor nese momento e leibniziano convencido, que reivindicou a autoría da obra aducindo que Émilie redactáraa a partir das leccións que el elaborara para explicarlle as teorías do filósofo alemán. Aínda que tanto Voltaire como Maupertuis saíron na defensa da marquesa, no seu momento algúns creron a König, como Frederico II ou Mme de Graffigny.​ Aínda que na actualidade o libro carece de interese científico, na primeira metade do século XVIII tivo o mérito de entrar no debate entre newtonianos, leibnizianos e cartesianos con coñecemento de causa e mostraba o profundo coñecemento da autora sobre a física da súa época. A obra valeulle ser nomeada membro da Academia das Ciencias de Boloña en 1746.

### Réponse à a lettre de Mairan sur la question das forces vives (1741)

*As Institutions de Phisique* provocaron un debate entre Émilie e os partidarios de Descartes e a súa teoría, oposta tanto ao concepto de forza viva de Leibniz como á atracción de Newton. O debate iniciouno un membro da Academia, o físico cartesiano Dortous de Mairan, que publicou en París unha resposta á crítica de Émilie ao cartesianismo. Á súa vez, a marquesa publicou unha nova resposta en Bruxelas, na que se reafirmaba nas súas opinións. Este foi o primeiro debate científico público entre un home e unha muller.

### *Discours sur le bonheur* (1779)

*O Discurso sobre a felicidade* foi escrito entre 1745 e 1748, cando Mme du Châtelet e Voltaire romperan a súa relación amorosa, aínda que seguían conservando unha gran amizade. Émilie apenas falou desta obra na súa correspondencia, a diferenza do que afacía facer, polo que se supón que gardou o texto e non pensou publicalo. Despois da súa morte, o texto pasou a mans de Saint- Lambert, o seu último amante, que pensou publicalo en 1762 xunto con obras doutros importantes autores referidas ao mesmo tema. Con todo, Louis Marie Florent, o fillo de Émilie, impediuno, polo que a obra non viu a luz ata 1779. Este opúsculo, ademais de inscribirse na tradición do pensamento dos libertinos franceses, no seu espírito mundano e no seu epicureísmo aristocrático representados por Sur lle Bonheur de Fontenelle, mostraba a influencia de obras de autores ingleses como as de Locke ou o *Ensaio sobre o home* de Alexander Pope.​ 

### *Principes mathématiques da philosophie naturelle* (1759)

En 1736, Mme du Châtelet e Voltaire, que estudaran matemáticas e física co newtoniano Maupertuis anos atrás, retomaron estes estudos en Cirey. Ela entón comezou a traducir do latín os *Philosophiae naturalis principia mathematica de Newton* para elaborar unha versión en francés comentada.​ En 1745 retomou a tradución e o ano seguinte outorgóuselle o Privilexio Real para imprimila. Utilizou a terceira edición en latín do*s Principía*, que se publicou en Londres en 1726 por H. Pemberton baixo a supervisión de Newton. Ademais, engadiu á tradución extensos comentarios e suplementos que facilitaban moito a comprensión.​ Cando en 1749 soubo que estaba embarazada intuíu que o parto podería ter un final tráxico, polo que se apresurou a terminar o seu manuscrito, traballando contra reloxo. Conseguiu envialo á Biblioteca Real o mesmo día en que morreu, só seis despois do parto.​ Unha parte desta obra publicouse en 1756 baixo a dirección de Clairaut cun prefacio escrito por Voltaire,​ que máis tarde, en 1759, publicou a obra completa. É a única tradución completa da obra de Newton dispoñible en francés e considerada aínda a versión de referencia neste idioma.

Notas
-----

1. ↑  "Investigadoras en la luz y en las tecnologías de la luz" (PDF). Consultado o 13-3-2020.
2. ↑  "Mulleres nas bibliotecas da UDC" (PDF). Consultado o 13-3-2020.
3. ↑  *Sabias. La otra cara de la ciencia*. Debate. 2017. ISBN 978-84-999-2712-1.
4. 1 2 3  Molero; Salvador. "Madame de Châtelet (1706-1749)". Consultado o 13-3-2020.
5. ↑  Macarrón, Ángeles (2009). "MADAME DU CHÂTELET, LEIBNIZIANA MALGRÈ VOLTAIRE" (PDF). *THÉMATA. REVISTA DE FILOSOFÍA.* **2**.
6. ↑  "Émilie du Châtelet – Madame Chatelet" (en catalán). Consultado o 2021-04-26.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8  Morant Deusa, Isabel (2002). «La felicidad de Madame du Châtelet: vida y estilo del siglo XVIII». En Madame du Châtelet, ed. *Discurso sobre la felicidad y Correspondencia* (4ª edición). Madrid: Cátedra. pp. 11-92. ISBN 84-376-1479-1.
8. 1 2 3 4  Olalquiaga, Celeste. "Object Lesson Objet de Lux Celeste". *cabinetmagazine.org* (en inglés). Consultado o 2021-04-26.
9. ↑  Perdomo, Inma (2014-03-21). "Filosofía, ciencia y género : Madame du Châtelet. Felicidad, Filosofía y Ciencia.". *Filosofía, ciencia y género*. Consultado o 2021-04-26.
10. ↑  "Émilie du Châtelet - Biography". *Maths History* (en inglés). Consultado o 2021-04-26.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Émilie du Châtelet Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Tsjeng, Zing (2020). *Mujeres olvidadas : las científicas*. Madrid. ISBN 978-84-415-4214-3,
* Muñoz Páez, Adela (2017). *Sabias : la cara oculta de la ciencia*. [Barcelona]: Debate. ISBN 978-84-9992-702-2. OCLC 978483032.

### Outros artigos

* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)

### Ligazóns externas

* Madame de Châtelet (1706-1749)
* MADAME CHÂTELET Y SUS SEGUIDORAS EN INSTAGRAM

| * v
* c
* e
Ilustración |
| --- |
| 

| * v
* c
* e
Conceptos |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* ateísmo
* capitalismo
* ciencia
* Clasicismo de Weimar
* contrailustración
* deísmo
* democracia
* dereitos humanos
* despotismo ilustrado
* dúbida metódica
* empirismo
* enciclopedistas
* filosofía da natureza
* Haskalá
* humanismo
* liberalismo
* liberdades civís
* Liberté, égalité, fraternité
* mercados libres
* método científico
* nacionalismo
* obxectividade
* pensamento crítico
* racionalidade
* racionalismo
* razón
* reducionismo
* Sapere aude
* socialismo
* universal

 |

 |

 |
| 

| * v
* c
* e
Pensadores |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Alemaña | 
* Justus Henning Böhmer
* Johann Wolfgang von Goethe
* Johann Gottfried von Herder
* Theodor Gottlieb von Hippel
* Wilhelm von Humboldt
* Immanuel Kant
* Gotthold Ephraim Lessing
* Georg Christoph Lichtenberg
* Moses Mendelssohn
* Samuel von Pufendorf
* Friedrich Schiller
* Christian Thomasius
* Gabriel Wagner
* Christian Felix Weiße
* Christoph Martin Wieland
* Thomas Wizenmann
* Christian Wolff

 |
| España | 
* José Cadalso
* Carlos III
* Benito Xerónimo Feijoo
* Leandro Fernández de Moratín
* Valentin de Foronda
* Gaspar Melchor de Jovellanos
* Martín Sarmiento
* Diego de Torres Villarroel

 |
| Estados Unidosde América | 
* Benjamin Franklin
* Thomas Jefferson
* James Madison
* George Mason
* Thomas Paine

 |
| Francia | 
* Jean Le Rond d'Alembert
* René Louis d'Argenson
* Pierre Bayle
* Pierre-Augustin de Beaumarchais
* Nicolas Chamfort
* Émilie du Châtelet
* Étienne Bonnot de Condillac
* Marquis de Condorcet
* Denis Diderot
* Bernard Le Bovier de Fontenelle
* Claude Adrien Helvétius
* Paul Henri Thiry d'Holbach
* Louis de Jaucourt
* Julien Offray de La Mettrie
* Georges-Louis Leclerc
* Gabriel Bonnot de Mably
* Sylvain Maréchal
* Jean Meslier
* Montesquieu
* Étienne-Gabriel Morelly
* François Quesnay
* Guillaume Thomas François Raynal
* Marqués de Sade
* Anne Robert Jacques Turgot
* Voltaire

 |
| Grecia | 
* Neophytos Doukas
* Theoklitos Farmakidis
* Rigas Feraios
* Theophilos Kairis
* Adamantios Koraís

 |
| Irlanda | 
* Robert Boyle
* Edmund Burke
* John Toland

 |
| Italia | 
* Cesare Beccaria
* Gaetano Filangieri
* Ferdinando Galiani
* Luigi Galvani
* Antonio Genovesi
* Francesco Mario Pagano
* Giovanni Salvemini
* Pietro Verri

 |
| Países Baixos | 
* Balthasar Bekker
* Pieter de la Court
* Petrus Cunaeus
* Hugo Grotius
* François Hemsterhuis
* Christiaan Huygens
* Adriaan Koerbagh
* Frederik van Leenhof
* Antoni van Leeuwenhoek
* Bernard Nieuwentyt
* Baruch Spinoza
* Jan Swammerdam
* Hendrik Wyermars

 |
| Polonia | 
* Tadeusz Czacki
* Hugo Kołłątaj
* Stanisław Konarski
* Ignacy Krasicki
* Julian Ursyn Niemcewicz
* Stanisław August Poniatowski
* Jędrzej Śniadecki
* Stanisław Staszic
* Józef Wybicki
* Andrzej Stanisław Załuski
* Józef Andrzej Załuski

 |
| Portugal | 
* Sebastião José de Carvalho e Melo

 |
| Romanía | 
* Ion Budai-Deleanu
* Dinicu Golescu
* Petru Maior
* Samuil Micu-Klein
* Gheorghe Șincai

 |
| Rusia | 
* Catarina II
* Denis Fonvizin
* Mikhail Kheraskov
* Mikhail Lomonosov
* Nikolay Novikov
* Alexander Radishchev
* Yekaterina Vorontsova-Dashkova

 |
| Reino Unido(Escocia) | 
* Joseph Addison
* Francis Bacon
* James Beattie
* Jeremy Bentham
* Joseph Black
* Hugh Blair
* James Boswell
* James Burnett, Lord Monboddo
* Anthony Collins
* Adam Ferguson
* Edward Gibbon
* Robert Hooke
* David Hume
* Francis Hutcheson
* Samuel Johnson
* John Locke
* John Millar
* Isaac Newton
* William Ogilvie
* Richard Price
* Joseph Priestley
* Thomas Reid
* Shaftesbury
* Adam Smith
* Dugald Stewart
* Mary Wollstonecraft

 |
| Xenebra | 
* Firmin Abauzit
* Charles Bonnet
* Jean-Jacques Burlamaqui
* Jean-Louis de Lolme
* Pierre Prévost
* Jean-Jacques Rousseau
* Antoine-Jacques Roustan
* Horace-Bénédict de Saussure
* Jacob Vernes
* Jacob Vernet

 |

 |

 |
|  |
|  Categoría |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7286
* WorldCat
* VIAF: 76345646
* BAV: ADV10010794
* BIBSYS: 90598203
* BLBNB: 000259320
* BMT: 157953
* BNCHL: 000405362
* BNE: XX1088760
* BNF: 12100770q
* CANTIC: a10844740
* CERL: cnp00398054
* CiNii: DA02682717
* DeutscheBio: 118681028
* EBID: ID
* FAST: 17523
* FemBio: 5664
* GEC: 0066425
* GND: 118681028
* ICCU: LO1V132673
* Isidore: du\_chatelet\_gabrielle\_emilie\_le\_tonnelier\_de\_breteuil\_marquise\_auteur\_du\_texte
* ISNI: 0000000083447828
* LCCN: n50051708
* MAG: 2486569384
* MR: 284758
* NDL: 00620600
* NKC: jx20070504001
* NLA: 35853201
* NPG: mp86427
* NTA: 069142890
* OBP: ID
* OL: OL4490067A
* PTBNP: 1338471
* SELIBR: 250386
* SNAC: w6445ndk
* SUDOC: 029365430
* WikiTree: Le\_Tonnelier\_de\_Breteuil-1
* WomenWriters: ID
* zbMATH: du-chatelet.emilie

 |