| Platanaceae |
| --- |
| Inflorescencia do plátano común |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Eudicotyledoneae (basal) |
| Orde: | Proteales |
| Familia: | PlatanaceaeT. Lestib. 1826, nom. cons. |

 |
| Xéneros |
| * ***Platanus*** L. 1753
 |

**Platanaceae**, as **platanáceas**, é unha familia de plantas anxiospermas pertencente á orde das proteales. Consta dun único xénero, ***Platanus***, con oito especies que se distribúen dende Asia Menor até Laos en Asia e dende o Canadá a Guatemala nas Américas.

En Galicia é común só unha especie, empregada principalmente en xardinaxe urbana: o plátano común.

Descrición
----------

Exemplar de *Platanus orientalis*
Son árbores caducifolias, simpódicas, grandes, coa casca chea de manchiñas caducas en forma de grandes placas irregulares, deixando ao descuberto unha superficie suave, de cor cinsenta. Follas en xeral moi variábeis na forma e nerviación, simples, alternas, máis ou menos dísticas, isobilaterais, palmatinervias e 3-7-lobuladas (palmatífidas a palmatipartidas) cos bordos enteiros ou con dentes glandulares. Talos con radios agregados no xilema, con nós 7-lacunares, felóxeno presente, superficial. Xemas cubertas por unha única escama.

Son plantas monoicas, as flores de cada sexo en inflorescencias separadas. Inflorescencias 1-7(-12) en longos pedúnculos pénsiles, cada unha un capítulo globoso unisexual, pedunculado ou sentado, con numerosas flores, derivado da condensación dunha panícula, cunha bráctea circular no baseamento e bractéolas entre as flores. Flores miúdas, pouco chamativas, hipóxinas, regulares, unisexuais. Receptáculo curto, plano. Disco hipóxino ausente. Perianto reducido. Sépalos 3-4(-8), libres ou basalmente soldados, máis curtos ca os pétalos, triangulares. Pétalos 3-4(-8), espatulado-truncados ou vestixiais, escariosos, frecuentemente ausentes nas flores femininas. Flores masculinas con androceo haplostémono, isostémono, opositisépalo, de 3-4(-8) estames, filamentos curtos ou case ausentes, anteras basifixas, non versátiles, ditecas, tetrasporanxiadas, alongadas, conectivo ensanchado apicalmente, peltado, dehiscencia por valvas lonxitudinais; pistilodio ás veces presente. Flores femininas co xineceo súpero de (3-)5-8(-9) carpelos apocárpicos en 2-3 verticilos, imperfectamente pechados apicalmente, arrodeados de longos pelos, estilodios lineares, estigmas internos, decurrentes en dúas cristas, máis ou menos secos, óvulos 2 por carpelo porén 1 case sempre aborta, ortótropos, bitégmicos, crasinucelados, péndulos, placentación apical a marxinal. 

* Froitos en aquenio, claviformes, agrupados nunha infrutescencia capituliforme globosa, denominada poliantocarpo, cada froito arrodeado por longos pelos.
* Sementes miúdas, con testa delgada, con endospermo escaso, oleoso e proteináceo, embrión delgado, recto, con 2 cotiledóns lineares, frecuentemente desiguais.
* Pole en mónadas, subprolato, 16-22 μm de longo, tricolpado, ás veces 6-rugado, tectado-columelado, superficie reticulada, a capa basal tan grosa coma o téctum.
* Número cromosómico: *2n* = 14, 16, 21, 42; *x* probabelmente igual a 7 ou 8.

Ecoloxía
--------

A polinización é anemófila. A floración ocorre a principios da primavera, cando están a grelar as novas follas.

As testas que sosteñen os froitos despréndense normalmente ao ano seguinte de ter madurado, polo outono. A dispersión dos froitos individuais, cos seus papos, é anemócora (ás veces de xeito secundario espállanse pola auga).

Ocupan lugares frescos en áreas de clima temperado, sendo frecuentes nas beiras dos ríos e regueiros; fallan completamente en áreas secas ou excesivamente frías.

Fitoquímica
-----------

Presentan glucósidos cianógenos derivados de la tirosina, flavonoides del tipo de las proantocianidinas (p, ej. prodelfinidina) y flavonoles (kaempferol, quercetina, miricetina), además de triterpenos (incluyendo ácido betulínico). Carecen de ácido elágico, saponinas y sapogeninas.

Usos
----

Detalles morfolóxicos de *Platanus occidentalis*
Varias das especies teñen un uso primordial coma árbore de paseo en zonas temperadas, destacando o plátano común (*Platanus x hispanica*), moi espallado por Europa e América do Norte, e moi resistente, por mor probabelmente ao chamado vigor híbrido, malia que o uso é desaconsellado pola alerxia que producen os seus papos ou viláns. Os seus parentais cultívanse tamén para tal efecto, porén con peores resultados, por ser menos resistentes á polución, entre outras causas. A madeira úsase en ebanistaría, panelados e outros traballos de interior, e é así mesmo moi aprezada para queimar pola súa dura.

Taxons incluídos
----------------

*Introducción teórica en Taxonomía*
O único xénero, *Platanus* L. 1753, ten coma especie tipo *Platanus orientalis* L. 1753. Divídese en dous subxéneros: o subxénero *Castaneophyllum* J.-F. Leroy, 1982, con follas elípticas, pinnatinervias e con estípulas miúdas e escariosas, que inclúe tan só o *Platanus kerrii* Gagnep. 1939, unha especie illada e relíctica que representa a rama basal da evolución do xénero e é o grupo irmán das restantes especies, que se inclúen no subxénero *Platanus*.

| Nome científico | Nome común | Distribución | Flores | Notas |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Platanus acerifolia* Willd.—Sp. Pl. ed. 4 [Willdenow] 4(1): 474. 1805  | "Plátano acerifolio" |  |  ? |  |
| *Platanus algeriensis* Hort. ex K.Koch—Dendrologie 2(1): 468. 1872 [dic 1872]  | "Plátano da Alxeria" |  |  ? |  |
| *Platanus chiapensis* | "Plátano de Chiapas" | sueste de México |  ? | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus gentryi* Nixon & J.M. Poole, 2003 | "Plátano de Gentry" | México occidental |  ? | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus × hispanica* (*P. occidentalis* × *P. orientalis*; sin. *P. × acerifolia*, *P. × hybrida*) | Plátano común, Plátano común | Orixe cultivada | 1-6 | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus kerrii* Gagnep. 1939. | "Plátano de Kerr" | Laos, Vietnam, probabelmente no sur da China | 10-12 | Subxénero *Castaneophyllum* |
| *Platanus mexicana* Moric. 1837 | "Plátano de México" | nordeste e centro de México | 2-4 | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus oaxacana* | "Plátano de Oaxaca" | sur de México |  ? | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus occidentalis* L. 1753 | Plátano Americano, occidental ou de Virxinia | Leste de América do Norte | 1-2 | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus orientalis* L. 1753  | Plátano oriental | Sueste de Europa, Oriente Medio, Irán, Asia central, Paquistán, India | 3-6 | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus racemosa* Nutt. 1842 (= *P. californica* Benth. 1844 | "Plátano racemosa" | California e México | 3-7 | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus rzedowskii* Nixon & J.M.Poole, 2003 | "Plátano de Rzedowski" | México oriental |  ? | Subxénero *Platanus* |
| *Platanus wrightii* S. Watson, 1875 | "Plátano de Wright" ou "álamo" | Arizona, Novo México, noroeste de México | 2-4 | Subxénero *Platanus* |
|

Híbridos
--------

Casca do *Platanus orientalis*
O *plátano común* ou *plátano de sombra* foi dende antigo considerado un híbrido orixinario do cruzamento entre os parentais *Platanus occidentalis* e *Platanus orientalis*; malia non estar clara a súa orixe, que uns localizan en Londres e outros na península Ibérica, e incluso en formas híbridas ou non, naturais ou de cultivo, de Turquía; a cuestión non se ten investigado con técnicas moleculares modernas. Consecuentemente, incluso a nomenclatura é motivo de discusión, polo que los autores anglosaxóns non admiten a prioridade do nome que se acostuma empregar en España (seguindo a Rocha Afonso, 1990, véxase en Referencias). Descoñécese esta planta brava, mais pode aparece naturalizada na beira de regueiros, incluso nalgunhas partes de Galicia.

Híbrido (?) *Platanus × hispanica*  Mill. ex Münchh. 1770 (= *P. orientalis* var. *acerifolia* Aiton, 1789; *P. hybrida* Brot. 1804; *P. vulgaris* Spach, 1841, *nom. illeg.*; *P. × acerifolia*.

Outros nomes propostos para híbridos e probabelmente sinónimos do anterior, que é a única forma inglesa, e do que representarían variantes menores, son:

* Híbrido *Platanus* × *cantabrigensis* A.Henry, 1919
* Híbrido *Platanus* × *parviloba* A.Henry, 1919

Notas
-----

Non se atopa unanimidade nas referencias consultadas ase o froito é unha núcula ou un aquenio, diferenza que depende, no último termo, do pouco ou moi lignoso que fique o pericarpo dun froito seco indehiscente monocarpelar e monospermo, como o que presenta esta familia.

1. ↑  Outros nomes: *P. lindeniana* M. Martens & Galeotti, 1843; *P. mexicana* var. *peltata* Jaennicke, 1899; *P. chiapensis* Standl. 1919; *P. oaxacana* Standl. 1919; *P. mexicana* var. *interior* Nixon & J.M. Poole, 2003).
2. ↑  Outros nomes: *P. lobata* Moench, 1794; *P. excelsa* Salisb. 1796; *P. vulgaris* var. *angulosa* Spach, 1841; *P. integrifolia* Hort. ex K. Koch, 1872; *P. orientalis* var. *laciniata* Kuntze, 1891; *P. orientalis* var. *palmeri* Kuntze, 1891; *P. pyramidalis* Hort. ex Dippel, 1893; *P. glabrata* Fernald, 1901; *P. densicoma* Dode, 1908; *P. occidentalis* f. *attenuata* Sarg. 1919.
3. ↑  Outros nomes: *P. palmata* Moench, 1794; *P. umbrosa* Salisb. 1796; *P. cuneata* Willd. 1797; *P. elongata* Steud. 1821; *P. undulata* Steud. 1821; *P. macrophylla* Cree ex W.H. Baxter, 1839; *P. nepalensis* Hort. ex W.H. Baxter, 1839; *P. digitata* Hort. ex Steud. 1841; *P. vulgaris* Spach, 1841; *P. algeriensis* Hort. ex K.Koch, 1872; *P. laciniata* Hort. ex K.Koch, 1872; *P. nana* Hort. ex K.Koch, 1872; *P. reuteri* Hort. ex K.Koch, 1872; *P. umbraculifera* Hort. ex K. Koch, 1872; *P. insularis* Kotschy ex Koehne, 1893; *P. pyramidalis* Bolle ex Koehne, 1893; *P. vitifolia* Dippel, 1893; *P. cretica* Dode, 1908; *P. orientalior* Dode, 1908.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Platanaceae*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Platanaceae*** |

### Bibliografía

* Kubitzki, K. (1993). "Platanaceae.". *Kubitzki, K. Rohwer, J.G. & Bittrich, V. (Editores). The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons*. Springer-Verlag: Berlín. ISBN 3-540-55509-9.
* Rocha Afonso, M.L. (1990). "Platanus". *S. Castroviejo* et al.*(Editores). Flora Iberica Vol. II*. C.S.I.C. ISBN 84-00-07034-8.

### Outros artigos

* Platanus
* Plátano común

### Ligazóns externas

* Watson, L. and Dallwitz, M.J. (1992 onwards). "The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Version: 29th July 2006.". Arquivado dende o orixinal o 03 de xaneiro de 2007. Consultado o 31 de xaneiro de 2007.
* Mapa, incompleto en Asia
* Follaxe de *Platanus racemosa*
* *Platanus wrightii* Arquivado 19 de febreiro de 2012 en Wayback Machine.
* Debuxo de *Platanus mexicana*
* Inflorescencia feminina de *Platanus rzedowskii*[*Ligazón morta*]

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q171425
* AAT: 300375190
* BNCF: 32504
* BNF: 12259988q
* LCCN: sh85103227
* MAG: 2778726537

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APNI: 128870
* Dyntaxa: 2002923
* EOL: 4294
* EPPO: 1PLTF
* FloraBase: 23415
* FNA: 10703
* FoC: 10703
* Fossilworks: 52917
* GBIF: 6693
* iNaturalist: 49663
* IPNI: 77126719-1
* IRMNG: 114298
* ITIS: 19018
* NBN: NBNSYS0000160733
* NCBI: 4401
* Plazi: ID
* POWO: ID
* Soortenregister: 121083
* Tela Botanica: 100162
* Tropicos: 42000043
* VASCAN: 191

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0997104

 |