Coordenadas: 42°13′12″N 8°43′54″O﻿ / ﻿42.22, -8.73166667

O **Instituto Santa Irene** é un centro educativo da cidade de Vigo. Atópase na Praza de América, lugar sobranceiro da cidade e centro do barrio das Travesas, na estrema da parroquia de Coia. Foi unha doazón de Policarpo Sanz á cidade olívica, e recibiu o seu nome en memoria da súa finada dona, Irene de Ceballos.

O vasto edificio de cantaría granítica obra de Antonio Cominges Tapias, é unha obra senlleira da cidade, tanto arquitectonicamente coma polo seu significado estético e emotivo. O reloxo que remata o edificio foi proxectado por Manuel de Cominges, e desde hai uns anos os vigueses festexan as súas badaladas no aninovo.

Na actualidade o instituto Santa Irene ten un equipo de 72 profesores e 12 PAS e imparte clase a preto de mil alumnos distribuídos en 16 grupos de ESO e 16 grupos de Bacharelato en dúas quendas de diúrno e adultos.

Foi nomeado *Vigués Distinguido* do ano 1997. Entre os seus docentes estivo o escritor Xosé Luís Méndez Ferrín, que foi presidente da Real Academia Galega.

Historia
--------

### Precedentes

Retrato de Policarpo Sanz.
A principios do século XX o único instituto de ensino medio da provincia de Pontevedra estaba na capital, Pontevedra. Os alcaldes Gregorio Espino e o seu sucesor Mauro Alonso Cuenca reivindicaron a construción dun instituto, aprobada polo goberno de Miguel Primo de Rivera no consello de ministros do 17 de xuño de 1927.

O instituto de Vigo comezou a súa andaina no curso 1927-28 con 189 alumnos, nun edificio propiedade dos maristas na Areosa alugado polo concello á espera dunha sede definitiva. Trala disolución da orde dos xesuítas, en 1932 o instituto instalouse no seu terreo de Bellavista, onde ficou até 1936. Tralo alzamento nacional e o inicio da guerra civil española, o centro foi desprazado pola autoridade militar, que preferiu instalar naquelas dependencias un hospital de evacuación de feridos de guerra. Sen sede axeitada, improvísanse locais, como o da Escola de Artes e Oficios, que por resultaren inadecuados obrigaron ao concello á procura urxente dunha solución definitiva.

Irene de Ceballos.
A morte de Irene de Ceballos en 1935 posibilitou que o legado do seu home Policarpo Sanz quedase dispoñíbel e se achegasen os cartos necesarios para a construción do edificio definitivo. No seu testamento establecíase un fondo de dous millóns e medio de pesetas, que debía dedicarse, entre outras cuestións, á construción dun:

* *edificio de cantería a propósito para establecer nel un Colexio ou Institución para primeiro e segundo ensino, capaz para douscentos ou trescentos nenos, ou máis, segundo sexan as necesidades da poboación de Vigo. … A educación nese colexio ha ser completamente gratuíta para todos os nenos de familias pobres da cidade. ...*

Ademais encarga expresamente que:

* *na parte superior da entrada principal porase en letras de bronce: "Instituto Santa Irene consagrado a la instrucción pública gratuita, fundado por José Policarpo Sanz e Irene Ceballos de Sanz"*

### Construción

Deste xeito, en marzo de 1941 a corporación municipal, presidida por Luis Suárez-Llanos, o primeiro alcalde designado polo réxime franquista, acorda a cesión da *coutada do Carme* para iniciar a construción do instituto. O arquitecto Antonio Cominges Tapias redactou o proxecto e a casa Pérez Conde executou as obras.

Trátase dun edificio con planta en forma de E, na procura dunha boa iluminación e ventilación do interior. A fachada principal segue un esquema ecléctico e a ornamentación vertébrase no corpo central, coa súa poderosa torre que actúa como elemento emblemático e referencial. O edificio conta con magníficas instalacións (laboratorios, biblioteca, cantina, paraninfo, salas de ordenadores, etc) e uns campos de recreo axardinados que ocupan o terreo do Carme.

### Primeiros anos

O definitivo Santa Irene comezou a funcionar no curso 1945-46 baixo a dirección do profesor López Niño, sendo inaugurado de forma oficial en setembro de 1946 polo ministro de educación, José Ibáñez Martín, coa presenza da máis alta xerarquía civil, militar, eclesiástica e académica.

Nesta primeira etapa a contribución do Instituto Santa Irene foi enorme para a vida cultural da cidade. A mellora, cuantitativa e cualitativa, da escolarización foi manifesta, xa que facilitou a incorporación de nenos que na práctica tiñan vetado o bacharelato e tamén polo notábel aumento do nivel científico e humanístico do ensino impartido, grazas á preparación do cadro de catedráticos e catedráticas que se incorpora á cidade. Cabe destacar desa primeira etapa a Enrique López Niño, Anadón Frutos, Vicente Argomániz, Luís Curiel e Manuel Pazo, que foron os seus primeiros directores, e, entre outros moitos, a Emilio Freijeiro, Manuel Copena "Nolete" (ambos os dous profesores da aula preparatoria), Carmen Ambrog, Pilar Millán, Luís Ceruelo, Francisco Echarte, José Mercado, Cecilia Armendániz, Virgilio Trabazo, Posada Curros, Teresa Díez, Pilar Maestu, Ángeles Vázquez de Parga, Margarita Rodríguez Solano, Patricio Sánchez, Roberto Dopazo, Rufo e Cándido Pérez, José Bebiá, Vicente Casal, Pedro Núñez, Leónides de Carlos, Méndez Ferrín etc.

A pesar de que boa parte do profesorado citado era de aberto talante liberal, víase obrigado a gardalo celosamente dado que o ambiente xeral no instituto estaba determinado polo forte control do nacional-catolicismo imperante.

Por outra parte, o instituto co seu paraninfo e cos seus extensos e ben coidados campos de recreo foi un espazo dedicado a todo tipo de actos culturais e deportivos. Por isto foi enorme a súa proxección sobre Vigo e, moi especialmente, sobre o emerxente barrio das Travesas, para o cal significou un equipamento cultural e de lecer de primeira orde.

Entre 1972 e 1975 o instituto trasladouse a Coia (ao edificio que ocupa hoxe o IES Alexandre Bóveda, naquel momento recentemente construído) para realizar unha remodelación do edificio, por certo bastante desafortunada, que actualizase as súas instalacións. É tamén a época na que a corporación do alcalde Rafael Portanet, facendo oídos xordos á forte protesta do claustro de profesores e doutros sectores sociais, decide ocupar parte do terreo do Carme para a construción do actual centro deportivo e deixa ao instituto (e ás Travesas) sen os seus *campos de recreo*, sendo así o único centro educativo que na actualidade non conta con instalacións deportivas nin zonas de esparexemento para o seu alumnado.

### Democracia

O regreso no curso 1976-77 á sede da Praza de América, inicia a etapa democrática. Comeza con certa inestabilidade pola sucesión de direccións breves (Clementina González, Adrián Lobo e Manuel Fernández) ata que en 1986 accede á dirección Leónides de Carlos (que permanecerá nela ata a súa morte 16 anos despois) asistido por Méndez Ferrín como vicedirector, Manuel Rosales como secretario, e Antonio García Caamaño, Guillermo Touza e Alfonso García Suárez como xefes de estudo. Esa longa etapa de estabilidade axuda a consolidar unha forma de entender o ensino que permitiu ofrecer un servizo público de calidade.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* González Martín, Gerardo (2006) «Vigo: La difícil conquista de la Enseñanza Media oficial» 16'2 MB pp. 171–192 en Boletín IEV n.º 12

### Ligazóns externas

* «Breve Historia do Instituto Santa Irene»
* Web do Instituto

| * v
* c
* e
De interese en Vigo |
| --- |
| Inmobles | 

|  |  |
| --- | --- |
| Edificios civís | 
* Hotel Universal
* Edificio Bonín
* Edificio Simeón
* Banca Viñas Aranda
* Casa de Fernando Carreras
* Panificadora
* Sede da Xunta de Galicia
* Sede da Deputación de Pontevedra
* Casa de Correos
* Casa de Estanislao Durán
* Casa de Pedro Román
* Casa Pereira de Castro
* Edificio Albo
* Casa de Benigno e Camilo Fernández
* Edificio El Moderno
* Edificio Pardo Labarta
* Casa Torre de Ceta e Arines
* Casa Torre de Pazos Figueroa
* Casas de Oya
* Casa Yáñez
* Edificio Banco de Vigo
* Edificio da Equitativa
* Edificio Banca Viñas-Aranda
* Pazo de San Roque
* Edificio Aurora Polar
* Edificio Curbera
* Casa Mülder
* Pazo de Sensat
* Pazo da Pastora
* Centro de PSA Peugeot Citroën

 |
| Edificios relixiosos | 
* Concatedral de Santa María
* Igrexa de Santiago de Bembrive
* Igrexa de Santa María de Castrelos
* Igrexa de San Salvador de Coruxo
* Igrexa de Santiago de Vigo
* Igrexa da Soidade
* Igrexa de San Mamede de Zamáns

 |
| Hospitais | 
* Hospital Álvaro Cunqueiro
* Hospital do Meixoeiro
* Hospital Nicolás Peña
* Hospital Povisa
* Hospital Xeral
* Policlínico Cíes

 |
| Arqueoloxía | 
* Castro de Vigo
* Centro Arqueolóxico de Salinae

 |
| Fortificacións | 
* Castelo de San Sebastián
* Fortaleza do Castro

 |
| Monumentos e esculturas | 
* Os cabalos
* Dinoseto
* Porta do Atlántico
* O rapto de Europa
* Os redeiros
* O Sereo

 |

 |
| Arte e cultura | 

|  |  |
| --- | --- |
| Museos | 
* MARCO
* Museo do Mar de Galicia
* Casa das Palabras
* Casa das Artes
	+ Arquivo Pacheco e Fundación Laxeiro
* Museo Municipal Quiñones de León
* Museo Etnográfico Liste
* Centro Social Afundación
	+ Colección Afundación
* Casa Galega da Cultura
	+ Fundación Penzol
* Fundación Carlos Casares
* Pinacoteca Francisco Fernández del Riego
* Centro de Visitantes Cambón
* Centro de Arte Fotográfica
* Fundación Barrié en Vigo
* IFEVI
* Cemiterio de Pereiró
* Muíño das Maquías

 |
| Artes escénicas | 
* Centro Cultural Afundación
* Auditorio Pazo de Congresos Mar de Vigo
* Teatro Circo Tamberlick
* Teatro Cine Fraga

 |

* Universidade de Vigo
* Campus Universitario das Lagoas-Marcosende
* Escola de Artes e Oficios
* Biblioteca Pública Central de Vigo
 |
| Deporte e instalacións | 
* Real Club Celta de Vigo
* Estadio de Balaídos
* Celta de Vigo Fortuna
* Gran Peña
* Campo de Barreiro
* Rápido de Bouzas
* Campo de Fútbol Baltasar Pujales
* Coruxo Fútbol Club
* Campo do Vao
* Complexo das Travesas
* Real Club Náutico

 |
| Natureza | 
* Praza de Compostela
* Cíes
* Encoro de Zamáns
* Illa de Toralla
* Monte Alba
* Monte do Castro
* Monte Galiñeiro
* Monte da Guía
* Monte da Madroa
* Parque de Castrelos
* Praia de Samil
* Río Eifonso
* Río Lagares
* Río de Zamáns
* Vigozoo

 |
| Transportes | 
* Estación de Urzáiz
* Estación de Guixar
* Estación de autobuses de Vigo
* Aeroporto de Peinador
* Porto
* Vitrasa

 |
| Barrios urbanos e rúas urbanas | 
* O Areal
* Balaídos
* O Berbés
* O Calvario
* Casabranca
* A Dobrada
* A Florida
* A Salgueira
* San Paio de Lavadores
* San Xoán do Monte
* As Travesas
* Rúa Reconquista
* Avenida de Castelao

 |
| Eventos | 
* Festival Aéreo
* World Fishing Exhibition
* Salón do Automóbil
* Trofeo Cidade de Vigo
* Trofeo Memorial Quinocho
* Concurso de Saltos Internacional
* O Marisquiño
* Vicus Spacorum
* Vigo Street Stunts

 |
| **Portal:Vigo** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1424832
* WorldCat
* VIAF: 1096153716396858820001

 |