recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Cristo parou en Éboli*** (en italiano, *Cristo si è fermato a Eboli*) é unha novela autobiográfica do escritor Carlo Levi, escrita entre decembro de 1943 e xullo de 1944 en Florencia e publicada en Italia en 1945.

Foi traducido ó galego por Silvia Gaspar e foi publicado por Edicións Xerais no ano 1990, na colección *Grandes do noso tempo*.

Contexto
--------

Baixo o réxime fascista, nos anos 1935 e 1936, o escritor foi condenado ó desterro en Lucania polas súas actividades antifascistas. Nesa rexión, actualmente chamada Basilicata, pasou unha longa tempada en Aliano (vila chamada Gagliano na novela para imitar a pronuncia local), onde tivo a oportunidade de coñecer a realidade desa terra e das súas xentes. Ó regreso do seu desterro, tras pasar unha longa tempada en Francia, Levi escribe a novela na que evoca a súa estancia primeiro en Grassano e posteriormente en Gagliano. O propio Levi, escribe no seu prefacio: "Coma se dunha viaxe ó comezo dos tempos se tratase, *Cristo parou en Éboli* relata o descubrimento dunha "civilización" diferente, a dos campesiños do *Mezzogiorno*, unha civilización allea á historia e á razón progresiva, unha civilización de sabedoría antiga e paciente dor. Porén, o libro non se pode considerar un diario xa que foi escrito moitos anos despois da experiencia que o inspira, cando as impresións reais deixaran de ter a necesidade prosaica do documento". Segundo o escritor italiano Rocco Scotellaro, "Cristo parou en Éboli constitúe a evocación máis apaixonante e cruel dos nosos pobos".

Notas
-----

1. 1 2  *Cristo parou en Éboli*. Traducido por Silvia Gaspar (1ª ed.). Vigo: Edicións Xerais. 1990. ISBN 84-7507-469-3 – vía Biblioteca da Tradución Galega.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1087239
* BiTraGa: 228
* BNF: 11953787f
* EBID: ID
* ISBN: 978-84-934045-5-0
* OCLC: 60514651

 |
**Die Krupps** é unha banda alemá de rock industrial/EBM formada en Düsseldorf no ano 1980 por Jürgen Engler e Bernward Malaka.

Historia
--------

O seu son inicial durante os anos 80 combinaba sintetizadores con percusión metálica, eDie Krupps foi un grupo clave na progresión en Europa da Electronic Body Music, culminando coa colaboración en 1989 coa banda británica Nitzer Ebb nunha re-edición de *Wahrer Lohn/Wahre Arbeit*. En 1992 comezaron a usar guitarras e máis sons derivados do heavy metal, coa edición do seu álbum *I*. Foi un movemento pioneiro que permitiu que outras moitas bandas usaran unha combinación de electrónica e metal para conseguir un son industrial máis profundo.. A banda continuou ese camiño durante os anos 90, editando *II* en 1993. Un máis meditabundo e experimental *III* seguiuno en 1995. Despois da publicación do fortemente influenciado polo heavy metal *Paradise Now* en 1997, a banda separouse.

Unha das súas edicións máis famosas é o EP *Tribute To Metallica*, onde gravaron versión de temas de Metallica co seu característico estilo.

Jürgen Engler anunciou posteriormente a fundación dun novo proxecto, DKay.com. e editou dous álbums nos anos 2000 e 2002.

Ralf Dörper creou a banda Propaganda en 1982 despois de deixar Die Krupps, pero en 1989 regresaría.

Die Krupps celebrou o seu 25 aniversario con aparicións en grandes festivais europeos, edemais de aparicións en solitario nos anos 2005 e 2006.

No outono do 2007 foron editados dous álbums de grandes éxitos para celebrar o 25 aniversario do grupo: *Too Much History - The Electro Years Vol. 1* e *Too Much History - The Metal Years Vol. 2*. Un dos discos amosa o seu lado máis electrónico e o outro o máis metaleiro. Ámbolos dous combináronse no dobre álbum *Too Much History*.

Discografía
-----------

* *Stahlwerksymphonie* (1981)
* *Volle Kraft Voraus!* (1982)
* *Entering the Arena* (1985)
* *I* (1992)
* *II: The Final Option* (1993)
* *The Final Remixes* (1994)
* *III: Odyssey of the Mind* (1995)
* *Paradise Now* (1997)
* *I Re-release* (2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q318322
* WorldCat
* VIAF: 138565799
* AllMusic: mn0000824122
* BIBSYS: 3081754
* BNF: 13981477q
* Discogs: 36932
* Genius: Die-krupps
* GND: 16040788-6
* ISNI: 0000 0001 1520 1380
* LCCN: n94030561
* Metal Archives: 3540325862
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0184603
* Songkick: 106856

 |
**Cristóbal de Acuña**, nado en Burgos en 1597 e finado en Lima en 1675, foi un xesuíta español.

Traxectoria
-----------

Entrou na Compañía de Xesús en 1612, e axiña foi enviado de misións a Chile e o Perú, onde se converteu no reitor do centro de formación de Cuenca (na actualidade, en Ecuador). En 1639 acompañou a Pedro Teixeira na súa segunda exploración do río Amazonas para levar a cabo observacións científicas, e facer un informe para o goberno do reino de España. A exploración levoulles dez meses, e ao chegaren ao Perú, Acuña preparou o seu informe, mentre esperaba a partida dun buque cara a Europa. O rei de España, Filipe IV, recibiu friamente o autor, e mesmo se di[] que estaba disposto a censurar o libro, temendo que os portugueses, que se independizaran de España en 1640, se aproveitasen da información.

Logo de ser procurador dos xesuítas en Roma e censor ("*cualificador*") da Inquisición española en Madrid, Acuña volveu a Suramérica, onde finou, seguramente pouco despois de 1675.

A obra *Nuevo Descubrimiento del Gran Río de las Amazonas* foi publicada en Madrid en 1641. Foi traducida ao francés en 1682, e a partir desta versión verqueuse ao inglés en 1698.

Acuña foi o primeiro europeo en describir o canal Casiquiare (un canal natural que une o Amazonas co Orinoco) en 1639.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* ACUNA, Christoval de: *"Nuevo descubrimiento del gran río de las Amazonas". Arquivado dende o orixinal o 18 de decembro de 2012. Consultado o 22 de febreiro de 2010.*, 1641 *(en castelán)*.
* "Cristobal de Acuna", artigo en www.virtualology.com *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q589581
* WorldCat
* VIAF: 100164917
* BAV: ADV10040000
* BIBSYS: 2041489
* BLBNB: 000592242
* BNE: XX1145502
* BNF: 13605658s
* CERL: cnp01074891
* DBE: cristobal-de-acuna
* FAST: 1803324
* GND: 11539916X
* ICCU: TO0V170899
* ISNI: 0000 0001 1845 2337
* LCCN: n84204360
* NKC: jx20110222001
* NLA: 36092672
* NTA: 101200358
* Nupill: 17473
* openMLOL: 99919
* SELIBR: 317034
* SUDOC: 055304737

 |
**Die Sprache** é unha revista de lingüística internacional, que traballa segundo o principio de revisión por pares. Fundárona en 1949 Paul Kretschmer, Wilhelm Havers e Wilhelm Czermak. *Die Sprache* inclúe achegas sobre temas de lingüística histórica e comparada, especialmente de indoeuropeística. Ademais aparecen non só gramática comparada e etimoloxía, senón tamén fontes, epigrafía, interpretación lingüística de textos e aspectos culturais e históricos.
A revista publícase na Verlag Harrassowitz (Wiesbaden); normanlmente aparecen dous fascículos por ano. Por parte da Wiener Sprachgesellschaft exerce actualmente como director Hannes Fellner, Robert Nedoma e Stefan Schumacher coa colaboración de Wolfgang Hock, Daniel Kölligan, Martin Joachim Kümmel, Melanie Malzahn, Daniel Petit, David Stifter e Paul Widmer.
O seu ISSN é 0376-401X.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina da revista *Die Sprache* *(en alemán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q267346
* Dialnet: 9891
* ERA: 9101
* ISSN: 0376-401X
* OCLC: 473872893

 |
O **Ilisiakos BC** (en grego: Ηλυσιακός Κ.Α.Ε.), é un equipo profesional de baloncesto grego da cidade de Atenas, que compite na Gamma Ethniki, cuarta categoría helena. Disputa os seus partidos como local no Pavillón de Ilissia, con capacidade para 1.700 espectadores.

Historia
--------

Forma parte dun club polideportivo creado en 1927, aínda que a sección de baloncesto non se fundou ata 1968. Xogou na A1 Ethniki ata 1988, cando descendeu á A2 Ethniki, onde permaneceu 10 tempadas, descendendo á División B en 1999. Tres anos máis tarde regresou á segunda categoría do baloncesto grego, acadando o ascenso á A1 Ethniki esa mesma tempada, aínda que ao ano seguinte volveu descender. En 2009 recuperou de novo a máxima categoría, tras quedar segundo na clasificación final.

O seu mellor resultado nas diferentes competicións foi en 1995, cando chegou ás semifinais da Copa de Grecia, acabando na cuarta posición.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ilisiakos BC Athens - Sitio web oficial
* Páxina en Eurobasket.com
| *Dinomys branickii* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| VulnerableVulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Rodentia |
| Suborde: | Hystricomorpha |
| Infraorde: | Hystricognathi |
| Familia: | Dinomyidae |
| Xénero: | ***Dinomys***Peters, 1873 |
| Especie: | ***D. branickii***Peters, 1873 |

 |
|  |

***Dinomys branickii*** é unha especie de roedor histricomorfo da familia Dinomyidae, orixinaria de Suramérica. O seu aspecto lembra ó de *Cuniculus paca*, aínda que máis robusto, coa cabeza máis grande e un rabo máis longo. É o único membro vivo da familia Dinomyidae.

Características
---------------

Rolda entre os 10 e os 18 kg, e mide 73 a 90 cm de lonxitude, sen a cola, a cal mide entre 15 e 20 cm. O pelo é de cor castaña escura a negra e canosa, con dúas bandas de manchas brancas que cruzan as costas lonxitudinalmente. As patas son anchas e en cada unha teñen catro dedos con unllas longas e fortes. As orellas son curtas e redondeadas; o beizo superior presenta unha incisión e as vibrisas son longas.

Distribución
------------

Atópase en bosques tropicais de América do Sur nos países de Colombia, o Perú, Ecuador, Bolivia, o oeste do Brasil e nos contrafortes dos Andes de Venezuela. Tamén se atopa en vales boscosos e ladeiras de montañas a altitudes de 250 - 3200 msnm.

Notas
-----

1. ↑  Tirira, D. Vargas, J. & Dunnum, J. (2008). "{{{taxon}}}". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Consultado o 7 de maio de 2016.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Boitani, Luigi E Stefania Bartoli (1982) *Guía de Mamíferos*: 211. Barcelona: Editorial Grijalbo, 1985. ISBN 84-253-1659-6
* Convenio Andrés Bello Dinomys branickii

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q284417
* EBID: ID
* MAG: 2778190419

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Dinomys\_branickii
* BioLib: 37003
* EOL: 326931
* Fossilworks: 234846
* GBIF: 2437612
* iNaturalist: 43837
* IRMNG: 10225725
* ITIS: 584709
* IUCN: 6608
* MSW: 13400167
* NCBI: 108858
* uBio: 106430

 |
**Miladin "Dado" Pršo**, nado en Zadar o 5 de novembro de 1974, é un exfutbolista croata. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección croata. Antes de dedicarse profesionalmente ó fútbol, traballaba coma mecánico en Croacia.

Traxectoria
-----------

Dado Pršo debutou co NK Zadar no fútbol profesional, no ano 1991. Pouco despois marchou ó Hajduk Split e ó NK Pazinka sen causar un grande impacto. En 1993 foise vivir a Francia, adicándose a outros traballos mentres xoga en clubs modestos coma distracción, coma o FC Rouen e o San Raphael.

En 1996 ficha polo AS Monaco FC, e adícase a xogar no equipo de reservas. Foi cedido ao club italiano AC Ajaccio onde deu un moi bo rendemento o que fixo que á súa volta ao club francés en 1999 fora tomado máis en conta polos técnicos. Ese mesmo ano foi campión da liga francesa.

A mellor tempada de Prso no Monaco foi a 2003-2004, cando se proclamaron subcampións da Liga de Campións, perdendo na final contra o FC Porto. Durante as eliminatorias anotou catro goles na vitoria por 8-3 contra o Deportivo da Coruña.

### Selección nacional

Participou en dúas grandes competicións coa Selección croata: A Eurocopa de Fútbol 2004 en Portugal e o Mundial de Fútbol Alemaña 2006.

En ámbalas dúas foi titular indiscutible, mais a escuadra non foi quen de supera-la primeira rolda en ningunha ocasión. Na Eurocopa anotou un gol contra a Francia nun disputado empate a dous goles.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Fansite de Dado Prso
* The Men Who Matter: Dado Prso Arquivado 02 de xullo de 2006 en Wayback Machine.
* Na Prensa Francesa
* O mecánico que se converteu nun dianteiro de clase
* Perfil en JadranSport.org[*Ligazón morta*]

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q296467
* Munzinger: 01000007027
* EUfootballInfo: 17088
* FIFA: 164950
* FootballDatabase: 259
* L'Équipe: 3024
* NFT: 1687
* SoccerBase: 17935
* Transfermarkt: 4178
* UEFA: 13579

 |
A **Illa do Almirantado**, (**Admiralty Island** en inglés e **Kootznoowoo** en tinglit) forma parte do arquipélago de Alexander no sueste de Alasca, Estados Unidos, a 57°44' N 134°20' O. Ten 4264´1 km² con 145 km longo por 56 de largo, a maior parte do seu territorio é un parque nacional creado en 1978. Angoon é o único asentamento da illa, conta con 572 habitantes.   

A illa do Almirantado é o territorio tradicional do grupo tinglit dos Kootznoowoo, arredor de 1700 entraron en contacto cos cazadores de peles rusos e ingleses no ano 1794 o capitán George Vancouver deulle o actual nome.

A illa ten a máis grande concentración de osos pardos do mundo (arredor de 1600), superando en número aos residentes humanos do Almirantado case tres a un. A zona de observación do oso pardo de Pack Creek ofrece aos visitantes a oportunidade de observar osos pardos no seu hábitat natural mentres pescan salmón e interactúan entre eles durante os meses de verán. Requírense permisos para todos os visitantes a Pack Creek; Poden obterse a través do Servizo Forestal.

Mapa da illaMapa da illa

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q359266
* WorldCat
* VIAF: 234847004
* EBID: ID
* GEC: 0000761
* GeoNames: 5844270
* GND: 7728563-3
* LCCN: sh85000932
* OSM: 3955742

 |
***Da terra a Lúa*** é unha novela do escritor francés Jules Verne que foi publicada en 1865. A obra, que comeza como unha sátira do estereotipo estadounidense da época, é un intento de describir por primeira vez con minuciosidade científica, os problemas que hai que atallar para lograr enviar un obxecto á Lúa.

Un intrépido proxecto aviva os corazóns dos membros do Gun-Club. Trátase de enviar á Lúa un proxectil que, auxiliado polo monstruoso canón Columbiad, fará a función dunha auténtica nave espacial para facer realidade no século XIX un vello soño: atravesar o espazo e descubrir un mundo lunar ata entón descoñecido.

Foi traducida ao galego por Valentín Arias.

Notas
-----

1. ↑  Publicada en galego por Edicións do Cumio en 1988. ISBN 978-84-87126-00-0.
2. ↑  *Traducións de Xerais 2008*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Da terra á lúa*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q53592
* WorldCat
* VIAF: 304881290
* BiTraGa: 2800
* EBID: ID
* Gutenberg: 12901
* ISFDB: 7389
* LCCN: no2018038576
* SUDOC: 169775860

 |
Monforte de Lemos
**Dactonium** era o nome da capital dos lemavos, pobo galaico da Gallaecia, sito dentro do Convento lucense, que se pode identificar coa actual cidade de Monforte de Lemos, no Sur da actual provincia de Lugo.

Fontes
------

Dactonium é citado por Tolomeo entre os *lemavos*. Aparece tamén citada entre as etapas do itinerario entre Lucus Augusti (Lugo) e Asturica Augusta (Astorga) que indican o documento denominado Táboas de barro de Astorga.

Identificación
--------------

Aínda que a localización entre o pobo dos *lemavos* (cuxo nome perdura no *Lemos* actual) estaba implícita nos textos antigos coñecidos, persistían dúbidas sobre a súa redución exacta, por canto non se vía continuidade entre o nome antigo e o moderno.

Porén certos documentos altomedievais mostran a perduración, así en 1080 como "*castrum Actonium quod dicitur Pino*", sendo Pino o actual mosteiro de San Vicente do Pino na mesma cidade (como mostra, entre outros, G.Vázquez).

A fórmula medieval mostra que o nome, quizais popular, sería \**Castro (D)Actonio*, o que explica a perda do D- inicial por fonética sintáctica. Como se pode apreciar acabaría por mudar de nome, primeiro para Pino e logo para Monforte.

Porén aínda hai versións que identifican Dactonium coa actual Chantada

Bibliografía
------------

A identificación de Dactonium con Monforte a través de diversa documentación medieval, remonta á obra de Ramón Barros Silvelo e outros autores, en en parte está recollida en Germán Vázquez, no artigo dedicado a Monforte de Lemos, na Grande Enciclopedia Galega (a explicación filolóxica non figura aí).

Notas
-----

1. ↑  López, Miguel Cortés y (1836). *Diccionario geográfico-histórico de la España antigua, Tarraconense, Bética y Lusitana, con la correspondencia de sus regiones, ciudades, montes, rios, caminos, puertos e islas a las conocidas en nuestros días, 2* (en castelán). Impr. Real.
2. ↑  Castro, José Villa-Amil y (2002-06-03). *Crónica de la provincia de Lugo* (en castelán). Editorial MAXTOR. ISBN 978-84-9761-004-9.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lemavos

### Ligazóns externas

* *Memorial de la Casa de Lemavia,* de Fernando López de Prado y López e Marcos Mailoc López de Prado
O **Dado Dadá** é un club de jazz do ensanche compostelán, situado no número 19 da rúa Alfredo Brañas. Abriu as súas portas en febreiro de 1980, sendo o máis antigo dos clubs de jazz de Galicia.

Traxectoria
-----------

O club foi dirixido desde a súa fundación por Carlos Asorey e dende o seu falecemento no ano 2007 pola súa viúva Carmen Eixo. Dende 1999 ven celebrando anualmente o ciclo **Galicia Cinco EstreJAZZ**, composto por concertos e jams tódolos martes de outubro a xullo. Dende 2009, tamén celébranse jams de blues tódolos xoves.

Polo seu escenario pasaron figuras do jazz galego como Abe Rábade, Ramón Ángel, Paco Charlín, Virxilio da Silva, Alvaro Vieito, Pablo Castaño, Manolo Gutiérrez, Xacobe Martínez Antelo, Max Gómez, Toño Otero, Javi "GDJazz" Pereiro, L.A.R. Legido ou Marcelino Galán entre outros. E da escena internacional como Carolin Breuer, Chris Kase, Skip Haden, Barry Harris, Avishai Cohen, Javier Colina, Perico Sambeat, Jorge Pardo, Marc Mirtalta, Carles Carli, Carles Benavent ou Bill Goodwin. No ano 1999, o mestre de jazz Pedro Iturralde gravou no club o seu disco *Etnofonias*.

Non só o jazz ten cabida no *Dado Dadá*, e tamén cantautores como Quique González, Ismael Serrano, Sergio Makaroff, Santiago Feliu, Norge Batista, Pedro Luis Ferrer ou o habitual Javier Krahe tocaron no Dado Dadá. Tamén actores e cómicos como Mofa e Befa, Os Tonechos, Simone Negrin, Susana Dans ou Luís Tosar actuaron no club.

O club é punto de reunión dos magos composteláns.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web do Jazz Club Dado Dadá

* Portal:Jazz
* Portal:Santiago de Compostela
| GymnophionaRango fósil: Xurásico – Actualidade |
| --- |
| *Dermophis mexicanus* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Amphibia |
| Subclase: | Lissamphibia |
| Orde: | **Gymnophiona**Müller, 1832 |

 |
| Distribución de Gymnophiona (en verde)Distribución de Gymnophiona (en verde)Distribución de Gymnophiona (en verde) |
| Familias |
| * Caeciliidae
* Chikilidae
* Dermophiidae
* Herpelidae
* Ichthyophiidae
* Indotyphlidae
* Rhinatrematidae
* Scolecomorphidae
* Siphonopidae
* Typhlonectidae
 |

**Gymnophiona** ou **Apoda** é unha orde de anfibios que inclúe cerca de 150 especies, distribuídas por 6 familias. Estes anfibios son típicos do hemisferio sur, estando ben representados no sueste asiático e en América do Sur.

Características
---------------

Os ximnofióneos caracterízanse pola ausencia de patas e parécense ás miñocas e cobras. Son vertebrados, o que os separa dos anelídeos, e non teñen escamas. A maioría das especies vive enterrada no solo e permanece pouco estudada polos zoólogos.

Estes anfibios son réptiles da familia Typhlopidae. Algunhas especies non posúen ollos, outras si, inda que xeralmente pouco desenvolvidos. A maior parte destes anfibios teñen poucos centímetros de lonxitude, mais hai especies que atinxen 1,5 metros. Teñen dous pequenos tentáculos na cabeza que, como nariz, teñen funcións olfactivas. A respiración faise por pulmóns, mais tamén absorben osíxeno por medio da pel e da boca. Os ximnofióneos son o único grupo de anfibios con fecundación interna. Cerca do 75% das especies son vivíparas e dan á luz crías xa desenvolvidas. Son animais esencialmente terrestres.

Os ximnofióneos son principalmente acastañados ou verdellos, pero algunhas especies asiáticas son bastante coloridas.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Gymnophiona*** |

### Bibliografía

### Outros artigos

* Anfibios

### Ligazóns externas

#### En inglés

* Image of *Grandisonia alternans*, a Seychelles caecilain
* New Scientist article on *Boulengerula taitanus*
* Video of Boulengerula behaviour

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4758
* AAT: 300310223
* BRE: 1852239
* EBID: ID
* MAG: 2779791240
* NDL: 00562747
* NKC: ph216301

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Gymnophiona
* EOL: 7529
* Fossilworks: 37332
* GBIF: 775
* iNaturalist: 27880
* IRMNG: 10811
* ITIS: 173746
* NCBI: 8445
* Plazi: ID
* uBio: 4781674

 |
**Helga Fanderl**, nada en Ingolstadt (Alta Baviera) en 1947, é unha cineasta alemá.

Traxectoria
-----------

De 1967 a 1973 estudou linguas e literaturas alemás e romances en Múnic, París e Frankfurt, sendo o seu degoxo de xuventude converterse nunha poeta. Influenciada pola escola de Frankfurt, decidiu traballar como mestra, ensinando durante anos até decatarse de que o cinema era o medio de expresión máis axeitado para ela. A partir de entón, comezou a súa formación en canto cineasta por Europa e os Estados Unidos, sendo alumna doutros cineastas de vangarda como Peter Kubelka ou Robert Breer. Dende 1986 leva elaborando un extenso corpus de curtametraxes silentes en super-8, chegando a contabilizarse arredor dunhas mil.

O seu traballo forma parte de coleccións de diversos museos e centros de arte moderna, como por exemplo o Pompidou ou o Museum für Moderne Kunst.

Estilo de traballo e proxeccións
--------------------------------

A súa angueria cinematográfica céntrase exclusivamente no traballo co formato en super-8, aínda que adoito a cineasta amosa os seus filmes inchados a 16 mm. O seu modo de traballo caracterízase por se concentrar nun único xesto, compactado na duración propia dunha bobina de super-8 e facendo uso sempre da montaxe dentro da cámara. Os seus filmes reflicten as reaccións da cineasta ante o mundo que percibe e como este mundo asemade responde á súa presenza, mantendo un coidado especial na materialidade do medio: o gran, a cor, o ritmo, a luz...

A proxección é un tema moi importante para Fanderl, pois é sempre ela mesma quen se encarga de proxectar os seus filmes velando polas mellores condicións posibles para o visionado. Para cada programa compón unha selección única das súas curtametraxes, a un xeito próximo ao das constelacións, onde busca salientar as similitudes, oposicións e resonancias das películas que o constitúen, converténdose nunha nova forma de montaxe.

Referencias
-----------

1. ↑  "Helga Fanderl". *Centre de Cultura Contemporània de Barcelona*. Consultado o 13 de marzo de 2020.
2. 1 2 3 4  "Helga Fanderl". Consultado o 13 de marzo de 2020.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* VV. AA. (2006). *Fragil(e)* (en inglés). Lowave. ISBN 9782952653503.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q87654980
* WorldCat
* VIAF: 88307917
* BNF: 150979137
* DeutscheBio: 138263833
* Filmportal: ID
* GND: 138263833
* IMDb: nm4358971
* LCCN: no2015056910
* SUDOC: 254387705
* TMDb: 1204995
* ULAN: 500375038

 |
**Helena Juntunen**, nada en Kiiminki (Oulu) o 9 de marzo de 1976, é unha soprano finesa.

Traxectoria
-----------

Helena Juntunen naceu na pequena localidade de Kiiminki (daquela un concello independente e actualmente integrado no concello de Oulu). Aos 15 anos comezou os seus estudos no Conservatorio de Oulu, onde estudou con Airi Tokola. En 1996 ingresou na Sibelius-Akatemia de Helsinqui, onde se graduou tras estudar con Anita Välkki. Entre os seus mestres destacan Anita Välkki, Jeffrey Goldberg, Renata Scotto e Hartmut Höll.

En 2002 gañou o Lappeenrannan valtakunnalliset laulukilpailut (Concurso Nacional de Canto de Lappeenranta), e ese mesmo ano cantou o papel de Marguerite en *Faust* de Gounod durante o Savonlinnan Oopperajuhlat (Festival de Ópera de Savonlinna), o que se pode considerar como o inicio da súa carreira solista profesional. Logo de ter debutado na tempada 2003-04 na Connecticut Opera e en Xénova encarnando a Marguerite (*Faust*, Gounod) e a Madame Coretese (*Il viaggio a Reims*, Rossini), realizou o seu debut na Sächsische Staatsoper de Dresden encarnando a Pamina en *Die Zauberflöte* de Mozart. Tamén en 2003 ofreceu o seu primeiro concerto no Carnegie Hall de Nova York e posteriormente en Toquio. En 2006 debutou no Wiener Festwochen co papel de Pamina (*Die Zauberflöte*, Mozart).

O verán de 2008 destacou pola súa interpretación do papel protagonista da nova ópera de Veli-Matti Puumala, *Anna Liisa*. Na tempada 2008-09 interpretou o papel de Liisa na ópera de Leevi Madetoja *Pohjalaisia* na Suomen Kansallisooppera, coa que colabora dende 1999.

Ten cantado coa maioría das grandes orquestras finlandesas e algúns dos directores máis destacados do seu país como Esa-Pekka Salonen, Jukka-Pekka Saraste, Leif Segerstam, Mikko Franck ou Osmo Vänskä.

Premios
-------

* Timo Mustakallio -kilpailun (Concurso Timo Mustakallio): 2000.
* Tampere Grand Prix: 2001.
* Lappeenrannan valtakunnalliset laulukilpailut (Concurso Nacional de Canto de Lappeenranta): 2002.
* Karita Mattila -palkinto (Premio Karita Mattila): 2006.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Helena Juntunen Arquivado 01 de febreiro de 2014 en Wayback Machine. en www.festium.fi[*Ligazón morta*] *(en inglés)* *(en finés)*
2. ↑  Matti Haapakoski; et al. (2002). Werner Söderström Osakeyhtiö, ed. *Suomen musiikin historia - Esittävä säveltaide*. pp. 398–401. ISBN 951-0-23564-4.
3. 1 2 3 4  BBC Cardiff Singer of the World. Finland: Helena Juntunen
4. ↑  Helena Juntunen, en Málaga en El País

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial
* Helena Juntunen en www.harrisonparrott.com
* Artigo sobre Helena Juntunen

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q15630507
* WorldCat
* VIAF: 52779145
* AllMusic: mn0001673705
* BIBSYS: 9010080
* Discogs: 2586343
* GND: 129832820
* IMDb: nm4673587
* ISNI: 0000 0000 7996 075X
* LCCN: no2002065676
* MusicBrainz: ID
* SUDOC: 224700235

 |
Coordenadas: 38°33′51″N 08°56′17″O﻿ / ﻿38.56417, -8.93806

Grutas de Quinta do Anjo
Grutas de Quinta do Anjo
Os **hipoxeos de Quinta do Anjo** son un conxunto de catro grutas artificiais realizadas cara fins do neolítico e principios do calcolítico situadas na freguesía de Quinta do Anjo no concello de Palmela en Portugal. Debido á súa importancia histórica foron declarados Monumento Nacional en 1934.

Situación
---------

Emprazados nun terreo adquirido polo concello de Palmela, nun outeiro calcario creado no miocénico, sitúanse ó remate do núcleo urbano da parroquia de Quinta do Anjo, entre as rúas Duque de Palmela e Manuel Joao de Lima Simoes, desembocando en sendas pistas terreas que dan ó monumento.

Características
---------------

Encadrados dentro do Parque Natural da Arrábida e orientados cara diferentes direccións, contan con certas características comúns. Constan dunha galería de entrada que dá acceso a unha sala abovedada de planta circular dun diámetro de en torno a 5 metros. Neles non se realizaban enterramentos primarios, senón que eran empregados como osarios. O seu estado actual está algo deformado con respecto ó de orixe, xa que foron empregados durante o século XIX como canteira. A súa construción foi datada, moi posiblemente polo polen atopado, entre os meses de marzo e outubro.

Escavacións
-----------

As primeiras escavacións con rigor científico foron realizadas en 1876 por Antonio Mendes e Agostinho da Silva, e en 1906 polo Marqués da Costa. Anteriormente un aristócrata do lugar foi coleccionando obxectos que ían aparecendo, sendo posteriormente doados ás autoridades culturais.

### Materiais atopados

Multitude de materiais atopáronse nas diferentes covas; entre eles:

* **Industria lítica:** tanto de pedra puída como lascada: lascas, láminas, núcleos, puntas de frecha, machados, raspadores, xubias...
* **Cerámica:** tanto decorada como non decorada e campaniforme: cuncas, vasos, cazolas e fragmentos de forma indeterminada.
* **Artefactos metálicos:** pezas de cobre, punzóns, puntas de frecha, pequenos tubos, espirais e placas todas de ouro.
* **Adornos:** fragmentos de colar de acibeche, alfinetes, botóns de óso antropomorfos, pendentes, dentes de animais perforados, conchas perforadas...
* **Outros:** ídolos relixiosos cilíndricos, ósos retocados, puntas de óso, fragmentos de brazais, numerosos restos de fauna, ósos humanos, moluscos, seixos, placas gravadas, fragmentos de puñais de óso, restos de peixes, ovicaprinos e cabalos.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Soares, Joaquina. *Os Hipogeus Pré-históricos da Quinta do Anjo (Palmela) e as Economías do Simbólico*. Museu de Arqueologia e Etnografía do Distrito de Setúbal. Setúbal, 2003.

### Ligazóns externas

Páxina da Dirección Xeral de Monumentos Nacionais Portugueses sobre os Hipoxeos (aínda que con algún pequeno erro)[*Ligazón morta*]
O DS Haus en 1952

O **DS Haus** foi un barco de vapor construído en 1914 por Mjellem & Karlsen para Indre Nordhordlandske Dampskibsselskab. O navío tiña 135 toneladas brutas, 101.1 x 19.1 x 9.4 pés con capacidade para 250 pasaxeiros, un pouco máis pequeno có DS Oster da mesma compañía, utilizouse para o tráfico entre Bergen e Osterfjord. Na segunda guerra mundial serviu na Mariña Real Norueguesa, estacionado en Lerøyosen participou no Hardangerfjorden na loita contra Alemaña, cando Noruega capitulou os alemáns fixéronse co buque servindo como **NB 05 Wiesel** na Hafenschutz-flotille de Bergen. Devolto ás autoridades norueguesas ó rematar a guerra en moi mal estado, reparouse e quitáronlle todo o equipamento militar entrou de novo en servizo civil en 1946 aínda que foi reconstruído en 1949 aumentando a súa capacidade a 142 toneladas brutas, continuou co servizo de pasaxeiros ata 1960 cando foi vendido como cargueiro, recibiu os nomes de **MS Hausen** e **MS Listein** con diversos propietarios. O último propietario foi Orion films que co nome de 
**Sandy Hook** o utilizou na rodaxe nas Svalbard do filme de 1985 Orions Belte baseado na novela homónima de Jon Michelet

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3399749
* IMO: 5143998

 |
**Eduardo Emilio Muíños Búa**, nado en Pontevedra o 26 de novembro de 1892 e finado no mesmo concello o 2 de decembro de 1936, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Antonio Muíños Malvar e irmán de Isolina Muíños Búa. Foi redactor de *Progreso* e correspondente de *Diario de Galicia* en Pontevedra. Aprobou as oposicións de Maxisterio en 1920 e foi mestre de Millarada en Forcarei (1920-1924), e de Verducido (Xeve) dende 1924. Na República foi militante do Partido Radical, do que se deu de baixa en 1935. Ao producirse o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou na requisa de armas e municións e foi detido. Estivo preso na illa de San Simón. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar o 20 de novembro con Joaquín Fernández Barcia, Manuel Dios Costado e outros veciños de Xeve, foi condenado a pena de morte. Foi executado o 2 de decembro de 1936 no quilómetro 1 da estrada a Campañó con Joaquín Fernández Barcia, Manuel Dios Costado, José Crespo Torres, Manuel Vázquez Cruz, José Gabriel Cespón Pazos, Ángel Cadavid Caamaño, José Prol Figueiro e Manuel Puente Iglesias.

Notas
-----

1. ↑  *El Progreso*, 30-3-1915, p. 3.
2. ↑  *El Diario de Pontevedra*, 21-11-1936, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Contra o esquecemento: o mestre Eduardo Muíños Búa.

### Ligazóns externas

* Depuración no maxisterio
* 

* Eduardo Muíños Búa na páxina web *Nomes e Voces*.
**Hipparcos** (denominado así en honor ó astrónomo grego Hiparco) foi un observatorio espacial da Axencia Espacial Europea lanzado o 8 de agosto de 1989 mediante un foguete Ariane 44LP desde o Centro Espacial de Kourou.

Características
---------------

Hipparcos foi un observatorio espacial adicado a facer astrometría de alta precisión de 100.000 estrelas co fin de obter a súa paralaxe e posición.

A estrutura do satélite estaba formado por dúas plataformas e seis paneis verticais de aluminio. A alimentación eléctrica era proporcionada por tres paneis solares despregables que proporcionaban ata 295 vatios de potencia. Hipparcos estabilizábase mediante xiro a unha velocidade de 12 voltas sobre si mesmo por día e a un ángulo de 43 graos con respecto do Sol.

O único instrumento a bordo de Hipparcos era un telescopio de tipo Schmidt capaz de superpoñer no seu plano focal dous campos de visión separados por 58 graos. O plano focal usaba un sistema de reixas composto por bandas alternantes opacas e transparentes tras do cal atopábase un tubo óptico capaz de obter a fase da luz das estrelas observadas, a partir do cal, comparando fases de estrelas dos diferentes campos de visión proxectados no plano focal, podíase derivar con precisión o ángulo entre as estrelas observadas. Adicionalmente, un sistema fotomultiplicador, denominado *Tycho* en honor a Tycho Brahe, medíu fotométrica e astrometricamente (nas bandas B e V) 400.000 estrelas adicionais menores de magnitude 11.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  N2YO (2011). Real Time Satellite Tracking, ed. "HIPPARCOS" (en inglés). Consultado o 15 de abril de 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  NASA (27 de marzo de 2013). "Hipparcos" (en inglés). Consultado o 15 de abril de 2013.
3. 1 2  COMMITTEE ON THE PEACEFUL USES OF OUTER SPACE (20 de xullo de 1993). "Annex VI". Letter dated 22 June 1993 from the Legal Counsellor of the European Space Agency addressed to the Secretary-General (Informe). p. 9. Consultado o 26 de abril de 2019.
4. ↑  Claude Lafleur (2010). "Hipparcos" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 04 de xaneiro de 2018. Consultado o 15 de abril de 2013.
5. 1 2 3 4 5  Gunter Dirk Krebs (2013). Gunter's Space Page, ed. "Hipparcos" (en inglés). Consultado o 15 de abril de 2013.
6. 1 2 3 4 5  Mark Wade (2011). "Hipparcos" (en inglés). Consultado o 15 de abril de 2013.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Hipparcos*** |

### Ligazóns externas

* Páxina de Hipparcos na ESA

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q555846
* EBID: ID
* GEC: 0246449
* NSSDC ID: 1989-062B
* SCN: 20169

 |
As alteracións no xene *pax6* orixinan similares alteracións fenotípicas na morfoloxía do ollo e a súa función nunha ampla variedade de especies.
En bioloxía evolutiva do desenvolvemento, o concepto de **homoloxía profunda** utilízase para describir casos nos que os procesos de crecemento e diferenciación están gobernados por mecanismos xenéticos que son homólogos e profundamente conservados nunha ampla variedade de especies.

Exemplos típicos comúns aos metazoos son os xenes homeóticos que controlan a diferenciación ao longo dos principais eixes corporais, e os xenes pax (especialmente PAX6) implicado no desenvolvemento do ollo e outros órganos sensoriais. A homoloxía profunda aplícase a grupos amplamente separados, como os ollos dos mamíferos e os ollos compostos dos insectos, que son estruturalmente moi diferentes.

A inicios da década de 2010, un equipo da Universidade de Texas en Austin liderado por Edward Marcotte desenvolveu un algoritmo que identifica módulos xenéticos profundamente homólogos en organismos unicelulares, plantas, e animais non humanos baseados en fenotipos (como os defectos de desenvolvemento e de trazos). A técnica aliña os fenotipos dos organismos baseados na ortoloxía (un tipo de homoloxía) de xenes implicados nos fenotipos.

Notas
-----

1. 1 2  Carroll, Sean B. (2006). *Endless Forms Most Beautiful*. Weidenfeld & Nicolson. pp. 66–69. ISBN 0-297-85094-6.
2. ↑  Zimmer, Carl. "The Search for Genes Leads to Unexpected Places", *The New York Times*, New York, April 26, 2010.
3. ↑  McGary KL, Park TJ, Woods JO, Cha HJ, Wallingford JB, Marcotte EM (April 2010). "Systematic discovery of nonobvious human disease models through orthologous phenotypes" (PDF). *Proceedings of the National Academy of Sciences* **107** (14): 6544–9. PMC 2851946. PMID 20308572. doi:10.1073/pnas.0910200107.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Plan corporal

### Bibliografía

* Shubin N, Tabin C, Carroll S (August 1997). "Fossils, genes and the evolution of animal limbs". *Nature* **388** (6643): 639–48. PMID 9262397. doi:10.1038/41710.
* Gilbert, Scott F. (2000). "Homologous Pathways of Development". *Developmental biology* (6th ed.). Sunderland, Mass: Sinauer Associates. ISBN 0-87893-243-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4115155
* MAG: 152636434

 |
**Hautacuperche** foi un guerreiro aborixe gomero, protagonista da coñecida como «rebelión dos gomeros» de 1488, así como executor de Hernán Peraza *o Mozo*, señor territorial da illa.

Bautizado como Pedro Hautacuperche, o seu nome aborixe foi traducido por diversos autores como 'o que leva consigo a felicidade', 'nado con bo presaxio', 'o ditoso' ou 'o afortunado'.

Traxectoria
-----------

Hautacuperche era parente próximo da aborixe Yballa, amante de Hernán Peraza. Así, en 1488 os gomeros deciden acabar co seu señor ó entender que este violara o pacto que fixera con eles mantendo relacións con Yballa. Chegados os rebeldes preto da cova onde se atopaba Peraza no termo de Guahedun acháronse a Hautacuperche coidando dos seus gandos, e este únese a eles axiña que coñece as súas intencións. Cando Peraza saíu da cova ó encontro dos gomeros, Hautacuperche atravesouno cunha lanza, matándoo. Os gomeros mataron así mesmo ao paxe que acompañaba a Peraza, e iniciaron a persecución do seu escudeiro até a torre de San Sebastián, que cercaron, dándose así inicio á **rebelión dos gomeros**.

Até tres veces asaltaron os rebeldes a torre dirixidos por Hautacuperche sen conseguir romper as súas defensas. Nas refregas o guerreiro gomero facía alarde da súa axilidade, pois collía ao voo as saetas e pedras que lle lanzaban dende a torre e devolvíaas. Apercibidos os casteláns, Antonio da Pena amagou un disparo contra Hautacuperche para distraelo mentres Alonso de Ocampo lle disparaba coa súa bésta dende a seteira da torre, acabando así co caudillo rebelde.

A morte de Hautacuperche debilitou o ánimo dos rebeldes, que deixaron o sitio e se alzaron nos cumes da illa.

Notas
-----

1. ↑  "El episodio de Iballa" (5). Patronato de la Casa de Colón. ISSN 0570-4065.
2. ↑  *Historia de la conquista de las siete islas de Gran Canaria*. Imprenta, Litografía y Librería Isleña. Arquivado dende o orixinal o 12 de decembro de 2018. Consultado o 10 de xaneiro de 2019.
3. ↑  Ángel de Juan Casañas (ed.). *Historia de las siete islas de Canaria*. Real Sociedad Económica de Amigos del País de Gran Canaria. ISBN 84-398-7275-5. Arquivado dende o orixinal o 03 de setembro de 2018. Consultado o 10 de xaneiro de 2019.
4. ↑  "La Gomera y el episodio de Iballa" (48). Patronato de la Casa de Colón. ISSN 0570-4065.
5. ↑  "Hautacuperche". *ÍNSULOAMAZIQ Diccionario histórico-etimológico del amaziq insular (Canarias)* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 15 de febreiro de 2016. Consultado o 10 de xaneiro de 2019.
6. ↑  "El apóstrofe dirigido por Iballa en lengua guanche a Hernán Peraza" (PDF) (2). El Museo Canario. ISSN 0211-450X.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Conquista das Illas Canarias

### Bibliografía

* Abreu y Galindo, J. de, *Historia de la conquista de las siete islas de Canarias*, en A. Cioranescu (ed) Goya ediciones, Tenerife, 1977 ISBN 84-4003645-0
* Bethencourt Alfonso, J: *Historia del Pueblo Guanche II* Lemus editor, La Laguna, 1997.
* Mora Morales, M.: *Iballa* Editorial Globo, Santa Cruz de Tenerife, 1986.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Diccionario gallego-castellano.
*Diccionario gallego-castellano*, 1913.
O ***Diccionario gallego-castellano*** é un dicionario bilingüe galego castelán de 12.463 voces coas definicións en castelán publicado pola Real Academia Galega en fascículos entre 1913 e 1928 sen se completar, chegando tan só ata a palabra cativo.

Elaboración
-----------

O dicionario elaborouno César Vaamonde Lores, cun criterio de autoridade, constituíndo o primeiro dicionario galego que se preocupou pola modernización da lingua e non só por recoller formas usadas. Publicáronse 26 fascículos de 16 páxinas cada un, interrompéndose no número 27 por falta de fondos e por disensións internas no seo da RAG, malia que houbo iniciativas para continualo e mesmo en 1956 chegou a se anunciar a publicación dun novo fascículo que nunca saíu do prelo. O dicionario tiña eivas notables, así case a totalidade das entradas e dos exemplos do galego antigo baséanse en edicións defectuosas e a súa estrutura proviña do *Diccionario de la Lengua Castellana* da Real Academia Española, aínda que se tivo en conta tamén o *Grande Diccionário Portuguéz* de Domingos Vieira.

Notas
-----

1. ↑  Real Academia Galega (1913). *Diccionario gallego-castellano*.
2. ↑  Carballo Calero, R. (1976). *Gramática elemental del gallego común* (6ª ed.). Galaxia. p. 40.
3. ↑  Santamarina, A. (1995). "Norma e estándar". En Henrique Monteagudo. *Estudios de sociolingüística galega. Sobre a norma do galego culto*. Galaxia. p. 83.
4. ↑  Fernández Salgado, B. (1999): "The First Galician Academic Dictionary and his Theoretical Blackground" en *History of Linguistics 1996:Seventh International Conference on the History of the Language Sciences*. Volume 2, John Benjamins Publishing Company, páxina 344
5. ↑  Santamarina. A. (2006): "Los diccionarios gallegos y su versión electrónica" en Germà Colón e Lluís Gimeno (eds.) *Els noms i els conceptes: noves tendències en l'estudi del lèxic*. Universitat Jaume I, páxina 199.
6. ↑  Fernández Salgado, B. (2000): "Os rudimentos da lingüística galega: un estudio de textos lingüísticos galegos de principios do século XX, 1913-1936". *Verba*. Anexo 47. Universidade de Santiago de Compostela, páxina 265.
Tumba de Heinrich Daniel Ruhmkorff
**Heinrich Daniel Ruhmkorff**, nado o 15 de xaneiro de 1803 en Hannover e finado o 20 de decembro de 1877 en París, foi un enxeñeiro alemán.

Traxectoria
-----------

Ruhmkorff traballou en Inglaterra con Joseph Bramah, o inventor da presa hidráulica, trasladouse a París en 1830, e en 1855 abriu o seu propio negocio na capital francesa no que construía instrumentos electro-magnéticos, galvanómetros, aparellos de indución executados con gran perfección.

Ruhmkorff inventou a bobina de indución que leva o seu nome, ao primeiro utilizada para usos médicos, foi empregada como xerador de electricidade a alta tensión por físicos como Gustav Kirchhoff ou Heinrich Rudolf Hertz para os seus experimentos coas ondas ou por inventores como Guglielmo Marconi nas súas emisións de radio.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Heinrich Daniel Ruhmkorff*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q60992
* WorldCat
* VIAF: 8146287
* BNF: 106346055
* CERL: cnp00584417
* DeutscheBio: 116697237
* EBID: ID
* GEC: 0057306
* GND: 116697237
* ISNI: 0000 0000 1319 2989
* Léonore: [LH//2425/28 28]
* NKC: ntk2017965622
* SNAC: w67q6c02

 |
**Heinrich Geissler**, nado en Igelshieb o 26 de maio de 1814 e finado en Bonn o 24 de xaneiro de 1879, foi un inventor alemán.

Meirandes contribucións
-----------------------

Geissler dominaba a técnica do soprado de cristal e posuía un negocio de fabricación de instrumentos científicos. En 1857 inventou unha bomba de baleiro sen elementos mecánicos móbiles, baseada nos traballos de Evangelista Torricelli. Aproveitando o baleiro creado polo descenso da columna de mercurio pechada no interior dun tubo, conseguiu alcanzar niveis de baleiro non conseguidos con anterioridade. Os recipientes nos que se practica o baleiro deste xeito, chamados "Tubos de Geissler", tiveron un papel moi importante nos experimentos de descarga en tubos de baleiro e contribuíron ao estudo da electricidade e dos átomos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q60807
* WorldCat
* VIAF: 47516022
* CERL: cnp00589990
* DeutscheBio: 116541954
* EBID: ID
* GEC: 0029572
* GND: 116541954
* NNDB: 000206548

 |
O **HNK Hajduk Split** (en croata: *Hrvatski Nogometni klub Hajduk Split*), é un club de fútbol da cidade de Split, Croacia. Fundouse en 1911 e mantén unha gran rivalidade co NK Dinamo Zagreb, co cal disputa o *Derbi Eterno de Croacia*.

Historia
--------

O Hajduk Split nace da man dun grupo de estudantes de Split que se atopaban en Praga. Fabijan Kaliterna, Lucijan Stella, Ivan Šakić e Vjekoslav Ivanišević, quedaron impresionados tras presenciar o duelo local entre o Slavia e o Sparta de Praga e tras o encuentro, reunidos na popular cervexaría U Fleků, decidiron fundar un equipo de fútbol na súa cidade natal. O NHK Hajduk Split era oficialmente rexistrado o 13 de febreiro de 1911.

Os seus mellores anos chegaron na década dos setenta, gañando tres campionatos da Primeira Liga de Iugoslavia e cinco Copas de Iugoslavia consecutivas. Ademais, en 1973 alcanzou as semifinais da Recopa de Europa, o seu maior éxito deportivo internacional. Na Copa de Europa chegou á rolda de cuartos de final en 1976 e 1980.

Tras a declaración de independencia de Croacia en 1991 o Hajduk Split pasa a formar parte da Federación de Fútbol de Croacia (*Hrvatski nogometni savez*), disputando a nova copa (*Hrvatski nogometni kup*) e liga (*Prva HNL*) croatas.

Xogadores
---------

### Cadro actual

*Datos do 23 de agosto de 2010.*

Estadio
-------

*Artigo principal**:* Estadio Poljud.
O HNK Hajduk Split xoga de local no estadio Poljud, inaugurado en 1979 e con capacidade para 34.000 espectadores.

Notas
-----

1. ↑  Hajdukova prva momčad

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do club

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q181216
* WorldCat
* VIAF: 154926509
* GND: 1024135063
* LCCN: n94108499
* NKC: ko20221169105

 |