**Xoán Tzetzes** ou **Ioannes Tzetzes** (Ιωάννης Τζέτζης, *Ioannis Tzetzis*, nado ca. 1110 e finado ca. 1180, foi un escritor e erudito bizantino, irmán do filólogo Isaac Tzetzes.

Traxectoria
-----------

Recibiu unha excelente educación filolóxica e foi durante algún tempo profesor de gramática; despois entregouse á literatura, ocupación que asegurou o seu pan cotián. Nos seus escritos non desperdicia ocasión para falar das diferentes circunstancias da súa existencia: é un home do século XII que vive da súa actividade literaria e quéixase sen cesar da súa pobreza e miserias, e, pretendendo as grazas de ricos e nobres, dedícalles os seus escritos. Invulnerábel á modestia, como Miguel Psellos, indígnase ante a idea de que non sexan debidamente recoñecidos os seus méritos e caeu un día en tal miseria que de todos os seus libros só lle resta un exemplar de Plutarco. Como, por falta de diñeiro, non podía procurarse as obras necesarias e debía confiar principalmente na súa memoria, cometeu nos seus escritos moitos erros históricos elementais. Nunha das súas obras escribe:

> 
> 
> Para min, a miña biblioteca é a miña cabeza. Dada a gran penuria na que estamos, non temos libros na casa. Así, non podo nomear exactamente o autor.
> 
> 

Noutra obra escribe respecto da súa memoria: «Deus non creou nunca e nunca creará un home que teña unha memoria semellante á de Tzetzes». A erudición de Tzetzes en materia de literatura clásica antiga e bizantina era moi notábel. Lera innumerábel cantidade de poetas, escritores dramáticos, historiadores, oradores, filósofos, xeógrafos e novelistas, sobre todo a Luciano de Samosata. As obras de Tzetzes están escritas nun estilo retórico e recargadas de citas mitolóxicas, literarias e históricas, así como cheas de autoeloxios. Son, pois, difíciles de ler. 

Entre os seus numerosos escritos destaca a colección das súas *Cartas*, cento sete en total, que ten certa importancia non xa para a biografía do autor, senón para a dos seus correspondentes. En verso popular está o *Libro das historias*, de carácter histórico-filolóxico; abarca máis de doce mil versos. Desde a primeira edición, onde, por comodidade, a obra se dividiu en doce partes de mil versos, chámase ordinariamente a este libro as *Quilíadas* (é dicir, ‘os Miles’). As *Misionas ou Quilíadas* de Xoán Tzetzes, non son, segundo Krumbacher, máis que «un enorme comentario versificado das súas propias cartas, que alí se explican a unha tras a outra». As relacións das cartas e as *Quilíadas* son tan íntimas, que as primeiras poden considerarse como un resumo detallado das segundas. Este só feito quita ás *Quilíadas* todo valor literario. 
Outra grande obra de Xoán Tzetzes, tamén escrita en versos populares, son as *Alegorías sobre a Ilíada e a Odisea*, dedicadas á esposa do emperador Manuel, Berta-Irene, chamada polo autor a raíña «máis homérica», é dicir, a maior admiradora do «moi sabio Homero, ese lago de palabras» a «lúa clara, non bañada polas ondas do Océano, senón que sae do leito de púrpura do seu sol». Nesta obra expón o contido dos cantos de Homero, explicándoos desde o punto de vista da exexese alegórica. Ao principio das mesmas di, con non pouca e característica presunción:

> 
> 
> Póñome á tarefa e, tras tocar a Homero coa variña máxica da miña palabra, fareino máis accesibel a todos e as súa profundidades invisibeis aparecerán a plena luz ante nós.
> 
> 

Ademais destas obras, Tzetzes deixou outras sobre Homero e Hesíodo, escolios (notas críticas ou explicativas á marxe dos manuscritos) sobre Hesíodo e Aristófanes, algúns poemas, a obra *Antehomérica, homérica e posthomérica*, etc. Os traballos de Xoán Tzetzes non foron editados aínda nos nosos días e algúns probabelmente perdéronse. 

Tzetzes é valioso polo seu celo erudito e o seu interese por compilar documentos; por iso os seus escritos son unha fonte de valiosos informes sobre a Antigüidade e a literatura clásica; por outra banda os seus vastos coñecementos e a súa epistolografía permite extraer algunhas conclusións sobre o carácter do Renacemento literario da época dos Comnenos.

### Outras obras

* *Iliaka*, extenso poema dividido en tres partes.
* *A Theogonia*, colección de narracións míticas e épicas.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* A. A. Vasiliev, *Historia del Imperio Bizantino.* Tomo Segundo: De las Cruzadas a la Caída de Constantinopla (1081-1453).

### Ligazóns externas

* *Alegorías sobre a Ilíada*, edición de 1851 en Google libros
* *Escolios sobre Licofrón*, edición de 1811 en Google libros
* *Cartas*, edición de 1851 en Google libros
* Antehomérica, homérica e posthomérica, edición de 1793 en Google libros
* *Quilíadas*, edición de 1826 en Google libros

### Outros artigos

* *Quilíadas.*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q530515
* WorldCat
* VIAF: 79040075
* BAV: ADV10269341
* BIBSYS: 95005149
* BNE: XX1463414
* BNF: 12000589d
* BRE: 2017260
* CERL: cnp01321014
* CiNii: DA01462056
* DeutscheBio: 118712608
* EBID: ID
* FAST: 1852061
* GEC: 0068111
* GND: 118712608
* ICCU: VEAV023452
* ISNI: 0000 0001 0918 6583
* LCCN: n82070470
* NKC: ola2016926919
* NLA: 35600963
* NLG: 30360
* NTA: 069125945
* openMLOL: 304084
* Orthodox Encyclopedia: 471551
* PTBNP: 650975
* SELIBR: 328796
* SUDOC: 028105095
* Treccani: giovanni-tzetze

 |