recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Mi Tierra.

***Mi Tierra*** foi unha revista gráfica de carácter rexionalista que se editou en Ourense en 1911.

Historia e características
--------------------------

Subtitulada *Revista gallega*, apareceu en xullo de 1911. Foi fundada por Xerardo Álvarez Limeses, que exercía de xerente, e dirixida por Eugenio López Aydillo. Logo de fracasar o proxecto de *Galicia Ilustrada* (da que só apareceu o número 0), que tamén pretendía recoller a tradición de *La Ilustración Gallega y Asturiana*, Xerardo Álvarez Limeses fundou *Mi Tierra*, pero tampouco tivo éxito pois desapareceu aos poucos números, non conseguiu pasar dun mes de vida. A súa transcendencia estivo no feito de poñer en contacto a Castelao co grupo de intelectuais ourensáns que anos máis tarde daría orixe ao grupo Nós.

Entre os seus colaboradores estaban Luis Antón del Olmet, Vicente Risco, Castelao, Manuel Murguía, Antonio Rey Soto, Fernández Mato, Noriega Varela, Vicente Risco, Avelino Rodríguez Elías e Antón Vilar Ponte que asinaba co pseudónimo de Antón de Rabodegalo. Como responsable da información gráfica figuraba José Pacheco.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Valcárcel López, Marcos (1987). *A prensa en Ourense e a súa provincia*. Ourense: Deputación Provincial. pp. 164–165. ISBN 84-505-5721-6.
***Misión*** foi un periódico editado en Ourense entre 1937 e 1938.

Historia e características
--------------------------

Subtitulada *Revista quincenal de la Parroquia y la Escuela*, apareceu o 16 de febreiro de 1937. Fundada por Ricardo Outeiriño. Entre os seus colaboradores figuraron Vicente Risco, Bartolomé Mostaza, Ramón Otero Pedrayo, José Aldea, C. Silva Castro, Félix Lois, Antonio Montealegre, Ramón Hierro, Luís Monteagudo, Ramiro de Maeztu, Enrique Chao Espina, Gumersindo Placer, José Luis Parente, Alfonso Iniesta, Manuel Casado Nieto, Juan Gallego e Florentino López Cuevillas. Publicouse en Ourense até 1938, sendo posteriormente autorizada para a súa publicación en Pamplona polo Servizo Nacional de Prensa o 29 de xullo de 1939. O 8 de marzo de 1940 autorizouse o seu traslado a Madrid e o 16 de decembro de 1942, foille ratificado o permiso de publicación. En Madrid transformouse en semanal, subtitulándose *Semanario del hogar* e estivo dirixida por Manuel González Cerezales. Revista de orientación católica e española e de carácter literario e informativo. Rematou a súa publicación en 1947.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Valcárcel López, Marcos (1987). *A prensa en Ourense e a súa provincia*. Ourense: Deputación Provincial. pp. 217–220. ISBN 84-505-5721-6.
**Ricardo Palmás Casal**, nado en Buenos Aires en 1940 e finado en Londres o 10 de novembro de 1996, foi un sociólogo, xornalista, escritor e galeguista da Arxentina.

Traxectoria
-----------

Fillo de emigrantes galegos no Río da Plata. Estudou Lingua e Literatura portuguesas en Buenos Aires e Socioloxía no Salvador. Desde os quince anos integrouse no movemento galeguista de Buenos Aires e participou no desenvolvemento de AGUEA (Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas) e despois co Asociación Arxentina de Fillos de Galegos onde continuou cos cursos de galego que iniciara Eduardo Blanco Amor entre 1962 e 1966. Despois dun tempo en Galicia, estableceuse en Londres a finais dos anos setenta onde traballou na axencia EFE, pasando despois a París, Brasilia e Lisboa. Colaborou en *O Irmandiño*. Fixo os prólogos de *Cartas a Rosalía* e *Fernando Iglesias "Tacholas", un actor auriense na Galicia ideal*.

Otero Pedrayo e os membros das Mocidades Galeguistas de Buenos Aires en 1959. Palmás aparece na esquina superior dereita da fotografía.

Obras
-----

* *Pelerinaxe* (Montevideo, 1965).
* *Aportaciós pra unha bibliografía de Castelao* (con Xesús Alonso Montero e Epifanio Ramos de Castro) (Ediciós do Castro, 1970).
* *Castelao, prosa do exilio* (Patronato da Cultura Galega de Montevideo, 1976)
* *A emigración galega na Arxentina* (Ediciós do Castro, 1978)

### Traducións

* *Vinte poemas galeses* (Edicións do Castro, 1988).

### Obras colectivas

* *Los gallegos* (Madrid, 1976).
* *Eduardo Blanco Amor, desde Buenos Aires* (Ediciós do Castro, 1995).
* *Tentativas sobre Dieste* (Sotelo Blanco, 1995).
* *Luis Seoane (1910-1979). Día das Letras Galegas 1994* (Xunta de Galicia, 1994).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* A Colectividade Galega de Bos Aires lembra o galeguista Ricardo Palmás Casal
* Ricardo Palmás, escritor y periodista *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533152
* WorldCat
* VIAF: 8654566
* BNE: XX983564
* CiNii: DA03720560
* GND: 184760739
* ISNI: 0000000080880466
* LCCN: n79009238
* SUDOC: 151916802

 |
**Xerardo de Cremona** (en latín, *Gherardo Cremonensis*, en italiano *Gerardo da Cremona*), nado en Cremona, Italia ca. 1114 e finado posibelmente en Toledo en 1187, foi un dos tradutores máis prolíficos da Idade Media, con case cerca de 70 obras traducidas do árabe ao grego e ao latín.

Traxectoria
-----------

Pouco se coñece dos detalles da vida de Xerardo, só se pode deducir algo dos traballos que realizou dos lugares nos que estivo. Pouco antes do seu nacemento, a cidade de Toledo foi tomada en 1085 aos musulmáns polo rei Afonso VI de Castela e pronto se convertería na capital de Castela.

Tras a conquista da cidade, créase unha comunidade que se encarga de realizar traducións do árabe ao latín, comunidade que se coñece como Escola de tradutores de Toledo.

Baixo o patrocinio de Raimundo de Toledo estivo Xerardo traballando en labores de tradución xunto a Juan de Sevilla. Aínda que é incerta a data exacta da chegada de Xerardo a esta cidade, é moi probábel que fora antes de 1144 cando o tradutor tiña a idade de 30 anos.

A escola de Toledo, ao igual que o resto doutras que puideron existir, consistía nun conxunto de asesores en lingüística, tradución de idiomas e buscadores de manuscritos árabes.

Xerardo de Cremona é famoso tamén por unha tradución errónea: traduciu "números irracionais" en vez de "inconmesurábeis", erro que se difundiu na Idade Media até os nosos días e, por iso, chámase así ao conxunto dos números irracionais.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Escola de tradutores de Toledo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q367240
* WorldCat
* VIAF: 84814786
* ARLIMA: 1230
* BAV: ADV12387853
* BIBSYS: 90264130
* BLBNB: 000183116
* BNE: XX882143
* BNF: 143242961
* CANTIC: a11576704
* CERL: cnp01330687
* CiNii: DA04047389
* DBI: ID
* DeutscheBio: 119174979
* EBID: ID
* FAST: 1802210
* GEC: 0029835
* GND: 119174979
* ICCU: BVEV000437
* ISNI: 0000000121418551
* LCCN: n86026019
* NKC: nlk20000091733
* NLA: 35195311
* NLG: 92824
* NTA: 067464874
* openMLOL: 425984
* PTBNP: 471254
* SELIBR: 291101
* SNAC: w61n893s
* SUDOC: 030738180
* Treccani: gherardo-da-cremona
* zbMATH: gerard-of-cremona.

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: La Emancipación.

***La Emancipación*** foi un periódico editado en Pontevedra en 1895.

Historia e características
--------------------------

Apareceu en 1895. Reapareceu o 18 de decembro de 1898 co subtitulo *Semanario socialista* e no segundo número *Semanario socialista obrero*. Foi voceiro da Federación Local de Trabajadores de Pontevedra, e ocupábase da exposición da teoría socialista, a difusión de noticias sobre as actividades políticas deste signo e a publicación de críticas dirixidas aos carlistas. Contou coa colaboración de Emiliano Iglesias. Só se editaron dous números e, logo dunha suspensión gobernativa, unha folla extraordinaria datada o 8 de febreiro de 1899.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

### Outros artigos

* *Emancipación*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12391389
* Galiciana: 9048

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Galicia Cómica.

***Galicia Cómica*** foi unha revista editada en Pontevedra entre 1885 e 1886.

Historia e características
--------------------------

Subtitulada *Periódico semanal festivo-caricaturesco*, apareceu o 8 de novembro de 1885. Foi a primeira publicación ilustrada impresa de Pontevedra. Dirixida por Torcuato Ulloa, Augusto Feito era o redactor xefe e Benigno L. Sanmartín o debuxante. Publicou poemas de Heliodoro Cid, Renato Ulloa, Heliodoro Fernández Gastañaduy, Javier Valcarce Ocampo, Alberto García Ferreiro, Pío Lino Cuiñas, Lisardo Rodríguez Barreiro, R. Lois (Manzanillo) e Adolfo Mosquera. Cesou a súa publicación o 25 de abril de 1886.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Galicia Cómica". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Durán, José Antonio (2005). "Galicia Cómica". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.
* Vilavedra, Dolores, ed. (1997). *Diccionario da literatura galega. Publicacións Periódicas* **II**. Vigo: Editorial Galaxia. pp. 221–222. ISBN 84-8288-137-X.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20541361
* Galiciana: 9071

 |
O **Santuario de Panóias**, tamén designado por **Fragas de Panóias**, é un santuario galaico-romano erixido entre finais do século II ou comezos do III d.C. que se localiza no concello portugués de Vila Real.

O santuario está composto por varias laxes ou penedos nos hai labradas pías e foron atopadas diferentes inscricións en latín e unha en grego onde se explican os rituais que se realizaban, onde tiñan lugar, a que deuses se ofrecían os sacrificios e quen facía estes rituais. Estas inscricións contextualizadoras son as que fan único este santuario e por iso estudosos de diferentes países se teñen interesado polo recinto.

Até hai algúns anos, o santuario abandonado, a pesar de ser único na Península Ibérica e de ser recoñecido como monumento nacional desde hai case cen anos. A partir de 2001 foi delimitado e valado o conxunto histórico e foron construídas algunhas infraestruturas co obxectivo de pór en valor este monumento. Por este motivo conta hogano cun propio centro de interpretación e a posibilidade de acceso ao parque con visitas guiadas e a visualización dun vídeo explicativo nunha antiga casa de labranza rehabilitada para centro de interpretación.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Santuario de Panóias*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q959075
* WorldCat
* VIAF: 290147904943679090266
* DARE: 41940
* GND: 1118535669

 |
Cabalo Clydesdale.
O **cabalo Clydesdale** é unha raza de cabalo de tiro orixinaria de Escocia. Semellante ó cabalo Shire, pero coas patas máis longas, xurdiu no sueste de Escocia, en Clydesdale, na metade do século XVIII, especialmente para o transporte de cargas pesadas. É un animal activo e forte, de temperamento disposto e equilibrado. Pode presentar pelaxes de diferentes cores e mide aproximadamente 1,60 metros de altura.

Historia
--------

Os cabalos de Grande Porte foron orixinalmente desenvolvidos para o uso en guerras, tanto para levar as catapultas (cabalos de tiro) ou os cabaleiros de armadura pesada para a batalla. Os agricultores escoceses máis tarde comezaron a cruzar algúns dos maiores garañóns ingleses e flamengos con eguas escocesas. Eles finalmente produciron un poderoso cabalo cun paso longo e un casco moi resistente, perfecto para traballar nos chans de terras ásperas de Escocia.

A finais do século XIX, a popularidade da raza Clydesdale floreceu, e leváronse a cabo un gran número de exportacións para os países da comunidade británica de Australia, Nova Zelandia, o Canadá e os Estados Unidos. Foi un cabalo moi importante no desenvolvemento agrario de Australia. Hoxe, o Clydesdale aínda é un dos cabalos máis populares nos devanditos países. Malia ser substituído polo tractor na maioría das facendas, este cabalo é empregado na agricultura e silvicultura, alí onde os tractores non son capaces.

A versatilidade da raza é evidente polo número crecente de modalidades hípicas nas que é utilizada.

Notas
-----

1. ↑
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 22 de febreiro de 2017. Consultado o 26 de xullo de 2017.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Clydesdale Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Biddell, Herman (1894). *Heavy Horses: Breeds and Management*. London, Vinton & Co.
* Dutson, Judith (2005). *Storey's Illustrated Guide to 96 Horse Breeds of North America*. Storey Publishing. ISBN 1-58017-613-5.
* Edwards, Elwyn Hartley (1994). *The Encyclopedia of the Horse* (1st American ed.). Nova York: Dorling Kindersley. ISBN 1-56458-614-6.

### Outros artigos

* Lista de razas de cabalos

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q844058
* EBID: ID

 |
**Agustín Portela Paz**, nado en Pontevedra o 3 de xaneiro de 1906 e finado na mesma cidade o 6 de decembro de 1992, foi un debuxante e aparellador galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Francisco Portela Pérez. Cursou estudos de bacharelato en Pontevedra onde tivo como profesor de debuxo a Castelao. Trasladouse a Madrid e realizou estudos nas escolas de Enxeñeiros Industriais, Aparelladores e Belas Artes. De regreso a Pontevedra, traballou como aparellador no Concello e na Deputación Provincial, e presidiu o Colexio de Aparelladores durante 22 anos. Vinculado ao Partido Galeguista, foi promotor e fundador da Liga de los Derechos del Hombre en España. Durante o franquismo sufriu varios procesos.

Obra
----

É autor dunha extensa obra como debuxante e aguafuertista e ilustrou libros de autores galegos. Colaborou en revistas e periódicos e publicou en 1947 unha colección de debuxos con notas de escritores como Otero Pedrayo, Vicente Risco e Fermín Bouza Brey co título *Pontevedra, boa vila*. Tamén ilustrou o libro *Pontes do Lérez* (1987) e publicou en 1992 *O Trasno*. Traballa o linoleo con as planchas de "O Mayo", "Peixeira" e a muller que vai ao mercado coa filla e mais a galiña; colabora na escola linoelista de *Spes.*

Vida persoal
------------

Foi pai de César Portela.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Portela Sandoval, Francisco José (2005). "Galicia en los dibujos de Agustín Portela". *Madrygal. Revista de Estudios Gallegos* (8): 135–144. Consultado o 12 de novembro de 2013.

### Ligazóns externas

* Agustin Portela Paz, dibujante y aparejador

### Outros artigos

* Asociación Amigos da Cultura

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17413360
* WorldCat
* VIAF: 4225205
* BNE: XX1148740
* GND: 174008732
* ISNI: 0000000066358081
* LCCN: n97122225
* PTBNP: 1299822

 |
**Luís Lisardo Santos Ares**, nado en Sobrado en 1980, é un político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Traballou como distribuidor de produtos agrarios. Antigo militante do BNG, foi o seu candidato á alcalía en 2011 situándose como principal forza da oposición ao PPdeG de Jacobo Fernández García. Nas eleccións municipais de 2015 pasouse con todo o seu equipo ao PSdeG-PSOE e encabezou a súa candidatura, gañando as eleccións con maioría simple e sendo elixido alcalde en minoría. 

En marzo de 2017 perdeu a alcaldía en favor da independente María Jesús García Souto por unha moción de censura presentada polos edís de Todos por Sobrado e o PPdeG. Porén, unha nova moción de censura en abril de 2018 levou de novo a alcaldía a mans de Lisardo Santos, tralas desavinzas entre populares e independentes, e que foi apoiada por un novo edil popular que se inscribeu como non adscrito para facilitar a moción. Nas eleccións municipais de 2019 acadou de novo a alcaldía, ao lograr unha ampla maioría absoluta con 7 edís fronte a 2 dos populares, os cales integraron a García Souto como candidata. Dende febreiro de 2022 forma parte da Executiva Provincial coruñesa do PSdeG, como secretario adxunto a política municipal. Nas municipais de 2023 foi novamente reelixido alcalde por maioría absoluta, logrando 8 edís dos 9 en xogo.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Jacobo Fernández García** |  **Alcalde de Sobrado** 2015 - 2017 | Sucesor:**María Jesús García Souto** |
| Predecesor:**María Jesús García Souto** |  **Alcalde de Sobrado** 2018 - actualidade | Sucesor:**no cargo** |

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 22-4-2015, p. 6.
2. ↑  "Operación Sobrado: caso de transfuguismo ou cuestión positiva?", artigo en *Praza Pública*.
3. ↑  "Una moción de censura arrebata al PSdeG la alcaldía del concello de Sobrado", *Faro de Vigo*, 29 de marzo de 2017 *(en castelán)*.
4. ↑  "Sae adiante a moción de censura en Sobrado dos Monxes nun tenso pleno con berros e apupos" Arquivado 12 de abril de 2018 en Wayback Machine. CRTVG, 12 de abril de 2018.
5. ↑  Concello de Sobrado na FEGAMP

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Sobrado
***Posío*** foi unha revista literaria ourensá en dous períodos: un primeiro entre 1945 e 1946, e outro entre 1951 e 1954. Recibe o seu nome do xardín do Posío.

Historia e características
--------------------------

### Primeira etapa (1945-1946)

Dende principios dos anos 40 os autores do círculo literario Azor publicaban en diversos medios locais os seus poemas. Entre eles estaban: José Luis Varela, Alfonso Alcaraz, Segundo Fernández Covelo, o xornalista Segundo Alvarado e Pura Vázquez. Con vocación de transcender o ámbito local impulsaron a revista para a poesía que imprimiu o seu primeiro número en 1945. Varela foi o director e Alcaraz redactor xefe. A redacción estaba na de Radio Ourense, emisora coa que tamén colaboraban os membros de Azor, e editábase nos obradoiros do xornal La Región.

A revista publicou a autores como Gerardo Diego, Pilar Vázquez Cuesta, José Ángel Valente, Álvaro Cunqueiro, Aquilino Iglesia Alvariño, Otero Pedrayo ou Vicente Risco. Nesta primeira xeira, foron catro os números os publicados, de 16 páxinas por exemplar. A portada contaba cunha ilustración de Isaac Pereira "Peroxa", dunha man que sostén unha banda coa frase "*e vou namorada*" que recolle un verso da lírica medieval galaicoportuguesa. A sección central da revista, denominada "Musa al Noroeste", estaba reservada para poesía en lingua galega.

Malia o curto da súa traxectoria, foi dunha iniciativa que contribuíu a reactivar a publicación poética en Galicia logo da Guerra Civil. O Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades (CRPIH) editou un facsímile en 1995.

### Segunda etapa (1951-1956)

Unha nova revista co título de "Posío. Artes y letras" foi publicada entre 1951 e 1956 ao abeiro do Museo Provincial cuxo director, Xesús Ferro Couselo, tamén estaba á fronte da publicación. A temática non era estritamente literaria, como na anterior, senón que tamén incluía espazo para outros eidos como ensaios antropolóxicos e históricos. Algúns dos promotores da primeira *Posío* tamén colaboraron con esta, como Alvarado. Foron 24 os números editados. O Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades (CRPIH) editou un facsímile en 1996.

Notas
-----

1. 1 2 3  Outeiriño, Maribel (2009-05-01). "El Posío, un jardín muy literario". *La Región* (en castelán). Consultado o 2021-02-23.
2. 1 2  "Posío. (Edición facsímile. Ourense 1945-1946)". *corpus.cirp.gal*. Arquivado dende o orixinal o 22 de setembro de 2020. Consultado o 2021-02-23.
3. ↑  Cabaleiro, María Teresa Monteagudo (1996). "Posío". *Eduga: revista galega do ensino* (10): 187–189. ISSN 1133-911X.
4. 1 2  "Posío. Arte y Letras. (Edición facsímile. Ourense, 1951-1954)". *www.cirp.gal*. Arquivado dende o orixinal o 23 de outubro de 2021. Consultado o 2021-02-23.
***La Región*** é un xornal galego en lingua castelá fundado en 1910 e publicado na cidade de Ourense que segue a distribuírse na actualidade.

Historia e características
--------------------------

Saíu á rúa por primeira vez o 15 de febreiro de 1910. O seu primeiro director foi Manuel Cambón, militar. En 1913 pasou a dirixilo Marcial Ginzo Soto. José Fernández Gallego foi o director de 1930 a 1932. Dende ese ano até 1968 estivo dirixido por Ricardo Outeiriño, e polo seu irmán Alejandro Outeiriño Rodríguez até os anos sesenta. Despois foi presidido por Jose Luis Outeiriño Rodríguez ata a súa morte en 2019.

Volumes no Arquivo de Galicia.
Conta con seccións dedicadas ás noticias locais das comarcas de Allariz, Baixa Limia, O Carballiño, Celanova, A Limia, Monterrei, Ourense, O Ribeiro e Valdeorras entre outras. Complétase con seccións centradas no resto de Galicia, España, o estranxeiro, Deportes, Economía, Cultura e Sociedade. Ademais conta con delegacións noutras localidades como Verín, Ribadavia, Santiago de Compostela e Madrid.

Segundo o día da semana inclúe suplementos centrados en distintos temas, por exemplo deportes, motor, educación, pasatempos, agricultura e sociedade.

O actual director é Xose Pastoriza Martínez, e Oscar Outeiriño Vila o seu editor.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de publicacións impresas da provincia de Ourense

### Ligazóns externas

* Guía de Comunicación da Xunta de Galicia
* Páxina web de La Región

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2841026
* WorldCat
* VIAF: 297551880
* Galiciana: 3965
* ISSN: 1134-7953

 |
***Aires del Miño*** foi un semanario editado en Arbo entre 1926 e 1927.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Semanario local independiente. Defensor de los distritos de La Cañiza, Cobelo, Nieves, Cortegada, Creciente y Arbo*, apareceu en agosto de 1926. Dirixido por José González Sarandón, o seu fillo Manuel González Estévez era redactor, e Luís Calle o administrador e tamén redactor. Entre os seus colaboradores figuraba Dámaso Pérez Valenzuela. Foi defensor e propagandista das sociedades de emigrantes do distrito en América. O seu correspondente en Buenos Aires era Florentino Márquez Estévez. Publicaba noticias dos concellos da Cañiza, Covelo, Crecente, Cortegada, As Neves e Arbo; crónicas, poemas e relatos en galego. Tivo problemas coa censura a finais de 1927 e foi multado.

Notas
-----

1. ↑  *Correo de Galicia*, 26-9-1926, p. 12.
2. ↑  *El Heraldo Gallego*, 30-1-1927, p. 6.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 21-8-1927, p. 2.
4. ↑  *El Tea*, 13-6-1927, p. 3.
5. ↑  *Correo de Galicia*, 29-5-1927, p. 11.
6. ↑  *El Progreso*, 16-12-1927, p. 2.
***El Barcalés*** foi un periódico aparecido no Seilán (A Baña) entre 1911 e 1912.

Características
---------------

Subtitulado *Órgano de la Liga Barcalesa. Defensor de los intereses de Barcala*, apareceu en xaneiro de 1911. De periodicidade mensual, publicábase os últimos días de cada mes e constaba de catro páxinas. Órgano da sociedade de agricultores vincualada ao Partido Conservador, mantivo enfrontamentos con *La Federación de Negreira y Baña*. Estaba dirixido por Víctor García Ferreiro e entre os seus colaboradores figuraron Salvador Cabeza de León, Alfredo Vicente, José Varela de Limia, César Baña Rey, Manuel Campos Ponte e Eloy Páramo. Os contidos cinguíanse á emigración, ao momento político e ás actividades internas da liga. Publicou algúns artigos de opinión en galego. O 15 de marzo de 1912 publicou a primeira parte do *Catecismo do labrego* de Lamas Carvajal. O último número coñecido é o 17, aparecido o 31 de maio de 1912.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.
* Liñares, X. Amancio; Lista Liñares, Omayra (2007). *Prensa e comarca. Medios de comunicación en Negreira, A Baña e Brión no século XX*. Ames: TresCtres. pp. 73–80. ISBN 978-84-935562-7-3.
* Vilavedra, Dolores, ed. (1997). *Diccionario da literatura galega. Publicacións Periódicas* **II**. Vigo: Editorial Galaxia. p. 69. ISBN 84-8288-137-X.
***El Eco de Bergantiños*** foi un periódico editado en Carballo en 1909.

Historia e características
--------------------------

Apareceu o 10 de febreiro de 1909. Fundado e dirixido por Gervasio Varela Varela. Periódico decenal (aparecía os días 10, 20 e 30 de cada mes), editábase na propia imprenta do director. Eduardo S. Serrano era o director literario e principal redactor (asinando moitas veces con pseudónimos) e entre os seus colaboradores figuraron Guillermo Díaz e Hernán Sáez (que tamén asinaron con pseudónimos). Publicaba crónicas ou novas de carácter xeral e tiña seccións de agricultura, traballos en torno á historia de Carballo e á súa comarca e "Album poético" ou "Hojarasca" de poesía. Cesou a súa publicación co número 16, o 20 de xullo dese mesmo ano.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barreiro, X. Ramón, "Un desconocido periódico de Carballo". *La Voz de Galicia*, 30-5-1992, p. 99.

* "Eco de Bergantiños, El". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.

* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Khanato** é unha palabra de orixe turca-mongol utilizada para describir unha entidade política gobernada por un **khan**.

En turco moderno, a palabra que se usa é *kağanlık*, e no azarí moderno da República de Acerbaixán, *xanlıq*. En Mongolia utilízase a palabra *khanlig*, como en *Khereidiin Khanlig*, que significa khanato de Kerait.

Esta entidade política é típica dos pobos da estepa de Eurasia e pode ser equivalente a outros termos tribais como cacicado, principado ou reino.

Os khanatos foron ás veces reagrupados en *khaganatos*, unha especie de Imperio baixo a autoridade dun khan soberano, khan de khanes, coñecido en galego como Gran Khan ou khagán (turco: *kağan*; mongol: *хаган*).

Notas
-----

1. ↑  "Entrada khanato en Digalego". Arquivado dende o orixinal o 12 de decembro de 2017. Consultado o 12 de decembro de 2017.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Khanato Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Persia
* Khanato de Crimea
* Khanato de Bukhara
* Khanato de Kara-Kitai
* Ilkanato

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre historia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q331644
* AAT: 300235095
* GND: 4163721-5

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: El Noticiero Gallego.
***El Noticiero Gallego*** foi un semanario editado en Pontevedra entre 1896 e 1943.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Semanario destinado a fomentar los intereses morales y materiales del Magisterio*, apareceu en 1891. Foi continuador de *El Noticiero Administrativo*, *El Noticiero* (primeira época), *El Noticiero de Instrucción Pública* e *El Noticiero* (segunda época). O seu director e propietario era José López Pérez, pero debido ao seu falecemento en outubro de 1896, pasou a dirixilo o seu fillo Bernardino López S. Cobián. Como os seus antecesores, mantivo dúas seccións principais: unha doutrinal e outra dedicada ás disposicións lexislativas que ían saíndo. Aparecía os luns, pero dende 1897 pasou aos días 4, 11, 18 e 25 de cada mes.

Nun principio publicou en folletíns unha colección titulada "Biblioteca de El Noticiero Gallego", na que apareceu o estudo titulado "Breves nociones de gramática filosófica española", de Juan David Pérez Mandado (primeira entrega, número 149, do 2 de marzo de 1896).

En agosto de 1897 convocou un certame pedagóxico, polo que pasou a subtitularse *Semanario destinado a fomentar los intereses morales y materiales del Magisterio de 1ª Enseñanza y organizador del 3º Certamen Pedagógico Español*.

Continuou publicándose despois da Guerra Civil, baixo a dirección e a administración de Eladio Portela Gómez. Na súa última época levaba por subtítulo *Revista de primera enseñanza*.

O último número coñecido é o 2.381, correspondente ao 11 de maio de 1943.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

### Ligazóns externas

* Ficha e exemplares de *El Noticiero Gallego* en Galiciana.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20542233
* Galiciana: 2711

 |
A **calor de cambio de estado** é a enerxía requirida por unha substancia para cambiar de fase, de sólido a líquido (calor de fusión) ou de líquido a gasoso (calor de vaporización). Nótese que esta enerxía en forma de calor emprégase para o cambio de estado e non para un aumento de temperatura. Durante a mudanza de fase a temperatura da substancia non varía, aínda que si se modifica o seu estado de agregación.
Por exemplo, cando se lle aplica calor ao xeo, este vai aumentado a súa temperatura até que chega a 0 °C (temperatura de cambio de fase), a partir da cal, aínda que lle siga aplicando calor, a temperatura non cambia até que se funda de todo. Isto débese a que a calor emprégase na fusión do xeo.
Unha vez fundido o xeo a temperatura volverá a subir até chegar a 100 °C; cando se manterá estable a temperatura até que se evapore toda a auga.

Antigamente usábase a expresión **calor latente** para referirse á calor de fusión ou de vaporización. Latente en latín quere dicir escondido, e denomínase así porque, ao non notarse un cambio de temperatura mentres se produce o cambio de fase (a pesar de engadir calor), este quedaba como escondido. A idea provén da época na que se cría que a calor era unha substancia fluída denominada calórico.

Esta cualidade utilízase na cociña, en refrixeración, en bombas de calor e é o principio polo que a suor arrefría o corpo.

Cálculo
-------

Para calcular a calor latente dunha substancia *L*, basta dividir a cantidade de calor *Q* que a substancia precisa gañar ou perder para mudar de fase pola masa *m* da mesma. No Sistema Internacional de Unidades (SI), a unidade é kJ/kg (quilojoule por quilogramo). Outra unidade usual é caloría por gramo (cal/g). A calor latente pode asumir tanto valores positivos como negativos. Se for positivo quere dicir que a substancia está recibindo calor, se é negativo, está cedendo calor.

{\displaystyle L={Q \over m}\Rightarrow Q=m.L}
* Usaremos:
	+ Lf - para calor latente de fusión.
	+ Lv - para calor latente de vaporización.
	+ Ls - para calor latente de solidificación.
	+ Lc - para calor latente de condensación.

Calor latente dalgunhas substancias
-----------------------------------

* Auga:
	+ de fusión: 333,9 kJ/kg (79,9 kcal/kg) a 0 °C;
	+ de vaporización: 2257 kJ/kg (539 kcal/kg) a 100 °C.
* Amoníaco:
	+ de fusión: 753 kJ/kg (180 kcal/kg) a -77,73 °C;
	+ de vaporización: 1369 kJ/kg (327 kcal/kg) a -33,34 °C.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Calor específica
* Punto de orballo
* Presión de vapor

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q207721
* BNCF: 31407
* EBID: ID
* GEC: 0521515
* GND: 4399192-0
* JSTOR: latent-heat
* MAG: 58024561
* NKC: ph536674
* PSH: 3237

 |
**Antonio de Cora Sabater**, nado en Lugo o 18 de outubro de 1889 e finado en Madrid o 6 de xuño de 1943, foi un avogado e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Escultura en Lugo de Pelúdez e familia.
Fillo de Purificación de Cora y Más-Villafuerte e mais Teresa Sabater Becerra, e irmán de Purificación de Cora Sabater. Estudou Dereito nas universidades de Madrid e Santiago de Compostela. Trasladouse a Lugo para formar parte da redacción de *El Progreso*, do que foi director entre 1914 e 1927 e no que escribiu numerosos artigos utilizando o pseudónimo de D’Orca. Foi o creador do personaxe Pelúdez, presente nas páxinas do xornal dende a súa fundación.

Colaborou noutros medios informativos e dende a Librería Religiosa editou publicacións e postais de Lugo. Foi presidente do Orfeón Gallego e do Círculo das Artes. Foi primeiro tenente de alcalde do concello de Lugo. Foi designado maxistrado suplente na Audiencia de Lugo e apoderado dos exportadores de gando da provincia. En 1927 trasladou a súa residencia a Madrid, onde continuou exercendo a avogacía, actuou como correspondente político de *El Progreso* e presidiu a Casa de Galicia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12383123
* WorldCat
* VIAF: 90696457
* BNE: XX4818629

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: La Lucha.

***La Lucha*** foi un semanario publicado en Ourense entre 1931 e 1932.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Órgano de la Agrupación Socialista y de la Federación Agraria de la Provincia*, apareceu o 21 de agosto de 1931. De tendencia socialista moderada, foi voceiro da Agrupación Socialista. Dirixido por José Marcos Naval e impreso nos obradoiros tipográficos La Popular, ofreceu información e opinión política. Foi contrario aos comunistas, anarcosindicalistas, conservadores e galeguistas. Entre os seus colaboradores estiveron Edmundo Lorenzo Santiago, Alfonso Quintana Pena, Manuel Suárez Castro e Enrique Heraclio Botana, ademais das figuras do socialismo español Julián Besteiro e Manuel Cordero Pérez. Cesou a súa publicación o 2 de abril de 1932.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Lucha, La". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20542075
* Galiciana: 3924

 |
**Stéphane Grappelli**, nado en París o 26 de xaneiro de 1908 e finado na mesma cidade o 1 de decembro de 1997, foi un violinista francés do jazz que fundou canda o guitarrista Django Reinhardt o Quintette du Hot Club de France.

Traxectoria
-----------

De pai italiano e nai francesa, á idade de 4 anos ficou orfo de nai. Aos 12 anos comezou a tocar o violín nas rúas para levar diñeiro á súa casa. En 1923 -aos 15 anos- comezou a súa carreira profesional como violinista e pianista nos cines acompañando as películas mudas.

En 1934 naceu o Quinteto do Hot Club de Francia. Ao comezar a segunda guerra mundial atopábase de xira en Inglaterra; Django volveu enseguida a Francia, pero Grappelli decidiu quedar en Londres. Cando se reencontraron en 1946, tocaron e gravaron espontaneamente *A Marsellesa* rebautizada *Ecos de Francia* (*Echoes of France*). Esta gravación converteuse nun escándalo e a matriz foi destruída.

Despois de tocar con Reinhardt, Grappelli gravou máis dun centenar de discos con grandes músicos, especialmente con Oscar Peterson, Jean-Luc Ponty, Philip Catherine, o cantante Paul Frederic Simon, David Grisman ou incluso con Yehudi Menuhin ou co violinista indio Lakshminarayana Subramaniam.

Foi tamén o compositor e intérprete de pezas orixinais da banda sonora do filme *Les Valseuses* de Bertrand Blier en 1974, e da música de *Milou en mai*, filme de Louis Malle de 1989.

Foi condecorado como Cabaleiro da Lexión de Honra.

Grappelli está soterrado no Cemiterio do Père-Lachaise en París.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q206244
* WorldCat
* VIAF: 66651889
* Allmovie: p92347
* AllMusic: mn0000749504
* AlloCiné: 23766
* BIBSYS: 1007660
* BNE: XX900557
* BNF: 13894669d
* BRE: 2376440
* CANTIC: a10425226
* CiNii: DA11362808
* DeutscheBio: 118962264
* Discogs: 267089
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 68758
* Filmportal: ID
* GEC: 0030924
* GND: 118962264
* ICCU: TO0V269797
* IMDb: nm0335799
* Isidore: grappelli\_stephane\_violon
* ISNI: 0000000122811590
* LCCN: n81023039
* MusicBrainz: ID
* Munzinger: 00000019699
* NKC: ola2002158247
* NPG: mp164464
* NTA: 070796998
* SNAC: w6gm8dk0
* Songkick: 537075
* SUDOC: 031516971
* TMDb: 19053

 |
**Xan Arias-Andreu Rodríguez**, nado en Madrid, é un escritor e editor galego.

Traxectoria
-----------

Estableceuse na Galiza da meirande parte dos seus antepasados desde mediados dos anos 80. Desenvolveu a súa actividade profesional en diferentes gabinetes de prensa institucionais, como a xefatura de prensa da Consellería de Cultura na época de Alfredo Conde e a de diversos simposios e eventos culturais. Foi director e presentador dos programas *Nós* e *Itinerario Máxico* en Radio 4 de RNE en Galiza e colaborou en diversos medios de comunicación (La Voz de Galicia, El Ideal Gallego, El Progreso e *A Nosa Terra*, entre outros).

Fundou e dirixe a Editorial Trifolium, traballo que compaxina co seu labor de asesor de prensa na Delegación Provincial de Cultura e Deporte na Coruña.

Obra en galego
--------------

### Ensaio

* *A encadernación*, 1995, Xunta de Galicia.

### Obras colectivas

* *Millenium en Compostela. 18 voces no Camiño de Santiago*, 2003, Asociación de Periodistas e Estudosos do Camiño de Santiago.

### Edicións

* *Cartas a Emilio González López*, 2006, Editorial Trifolium.
* *A Coruña nos textos dos viaxeiros. Séculos XVIII, XIX e XX*, 2008, Editorial Trifolium.

Obra en castelán
----------------

### Ensaio

* *Viajeros por Galicia*, 1998, Edicións do Castro. En 2011 publicouse a versión en galego, *Viaxeiros por Galicia*, na Editorial Trifolium, con tradución de Enrique Sánchez.

Notas
-----

1. ↑  "Viaxeiros por Galicia". *bibliotraducion.uvigo.es*. Arquivado dende o orixinal o 05 de xuño de 2020. Consultado o 2019-10-27.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Xan Arias na páxina web da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega.
**Manuel Santos Estévez**, nado en Vigo o 13 de xullo de 1968, é un arqueólogo galego, especialista en arte rupestre.

Traxectoria
-----------

En 2004 obtivo o doutoramento en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela. Dende 1995 é investigador do Laboratorio de Arqueoloxía do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento e entre 2009 e 2012 traballou no Instituto de Historia do CSIC en Madrid. Posteriormente, entre 2014 e 2020 foi investigador Post doutoral na Universidade do Minho (Portugal) e dende 2022 forma parte do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT - CSIC) en Santiago de Compostela.

Entre os seus traballos máis destacados está a dirección dos traballos arqueolóxicos en Campo Lameiro, onde se levaron a cabo, prospeccións arqueolóxicas, documentación e escavacións no contorno de gravados rupestres.

As súas investigacións e publicación versan, fundamentalmente, en torno á arte rupestre, escultura da Idade do Ferro e sobre santuarios protohistóricos.

Obra
----

* *Santuarios de la Galicia Céltica* (Abada, 2008|; con M. García Quintela)
* *Petroglifos y paisaje social en la prehistoria reciente del noroeste de la Península Ibérica* (Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento - CSIC, 2008)
* *Búrbida. As orixes de Vigo* (Toxosoutos, 2020)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20534223
* WorldCat
* VIAF: 39157399
* BNE: XX1393612
* Dialnet: 29378
* GND: 1160529116
* ISNI: 0000000073266441
* LCCN: no2007077032
* SUDOC: 193474603

 |
***Don Balón*** foi unha revista deportiva semanal editada en España, con sede en Barcelona, durante o último cuarto do século XX e especializada en fútbol.

Traxectoria
-----------

A revista comezou a publicarse o 7 de outubro de 1975. Editábao a firma Editorial Don Balón S.A. dirixida por Rogelio Rengel dende 1977, e participada entre outros polo xornalista Luis del Olmo. A redacción estivo sempre localizada en Barcelona.

Durante os seus anos de vida foi unha das revistas deportivas máis importantes de España. Nela colaboraron xornalistas como José María García ou Mercedes Milá. Tiña distribución por todo o mundo e dicía contar cunha rede de correspondentes en máis de 50 países. Ofreceu números extra dedicados a competicións específicas de fútbol, mantivo unha web e foi a encargada de organizar dende 1976 un premio anual que levaba o seu nome. O Premio Don Balón tiña diversas categorías: mellor futbolista español, mellor futbolista estranxeiro en España, mellor xogador revelación, mellor árbitro de fútbol etc. Ademais, *Don Balón* concedeu entre 1984 e 1997 os Premios Literarios Don Balón, que constaban de dúas modalidades: o Premio Don Balón de Novela e Ensaio, e o Premio de poesía deportiva Juan Antonio Samaranch.

Desde 1989, *Don Balón* era membro da European Sports Magazines, asociación que abangue publicacións como a *World Soccer* (Inglaterra), *Kicker* (Alemaña) e *A Bola* (Portugal), entre outras, e que concede o premio Bota de Ouro ao máximo goleador das ligas europeas. Ademais, desde 2010, *Don Balón* colaborou co videoxogo Netliga ao que lle cedía puntuacións sobre xogadores.

As dificultades económicas da revista e a mala xestión levárona a pechar o 6 de setembro de 2011.

Notas
-----

1. ↑  ¿Quién puede estafar a Luis del Olmo?, *El País*, 10/3/2012.
Coordenadas: 42°19′14.77″N 8°30′21.55″O﻿ / ﻿42.3207694, -8.5059861

**Dielectro** é unha empresa galega de subministración de material eléctrico e electrónico con sede en Arteixo no polígono de Sabón.

A empresa ten 22 centros de distribución por toda España.

Historia
--------

A empresa ten as súas orixes en 1951 como almacén e distribuidor de material eléctrico. En 2001 inicia a ampliación fóra de Galicia, na Comunidade de Madrid con catro delegacións: Leganés, San Fernando de Henares, Alcobendas e Pinto no 2007. En 2004 o negocio chega a Cataluña en Sant Boi de Llobregat (Barcelona). Máis tarde Badalona e Poble Nou. En 2005 ten rede propia de distribución en Asturias (Oviedo). Xa no 2006 abren as sedes en Castilla e León (Ponferrada) e Levante (Massanassa-Valencia), no 2007 abre a delegación de Gandia.

Actualmente a empresa adícase tamén a distribución de material de fontanería, calefacción ou enerxías alternativas. En 2015 a empresa foi mercada polo grupo francés Sonepar.

Notas
-----

1. ↑  "Presentación Corporativa 2011" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2016. Consultado o 04 de setembro de 2018.
2. ↑  "Historia y Trayectoria". Arquivado dende o orixinal o 16 de febreiro de 2018. Consultado o 30 de xaneiro de 2013.
3. ↑  Un gigante francés se hace con la empresa gallega de material eléctrico Dielectro lavozdegalicia.es

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web de Dielectro *(en varias linguas)*
***Adréi. Revista de lliteratura*** foi unha revista literaria en lingua asturiana publicada en Oviedo e fundada polos escritores Xuan Bello, Berta Piñán e Antón García. O seu primeiro número publicouse en 1986 e o sétimo e derradeiro en 1992.

Características
---------------

Na revista *Adréi* conviviron dúas tendencias. Por unha banda, serviu como revista xeracional da literatura asturiana e de punto de encontro dos escritores máis significativos da segunda xeración do Surdimientu. Nela viron a luz traballos de autores como Antón García, Concha Quintana ou Xilbertu Llano. Por outra banda, tamén foron publicadas obras de autores xa consagrados na literatura asturiana como Xuan Xosé Sánchez Vicente, ou autores vinculados co Conceyu d'Asturies de Madrid como Alfonso Velázquez ou Xosé Álvarez, *Pin*.

Notas
-----

1. ↑  araz.net (ed.). "Bello Fernán, Xuan". Consultado o 19 de febreiro de 2016.
2. ↑  "Adréi. Revista de lliteratura. Númberu 7". Consultado o 19 de febreiro de 2016.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: O Campo.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: O Mouro.

**O Campo do Mouro** é un lugar da parroquia de Mouriscados, no concello pontevedrés de Mondariz. Tiña 58 habitantes no ano 2013 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 24 homes e 34 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 63 habitantes.

Este lugar é o núcleo urbano da parroquia e nel sitúanse a igrexa, un torreiro da festa, un peto de ánimas e dúas fontes. Moi preto, no calvario que esta ó lado do torreiro hai dous cruceiros de pedra do país. Tamén esta en fase de construción a Casa da Cultura.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Mouriscados

| Lugares da parroquia de Mouriscados no concello de Mondariz (Pontevedra) |  |
| --- | --- |
| O Campo do Mouro | Crespos | Fontán | Fontebalán | A Lamela | Poñe | A Porteliña | Zamorelle |

### Parroquias de Mondariz

| Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Mondariz |  |
| --- | --- |
| Frades (San Martiño) | Gargamala (Santa María) | Lougares (San Fiz) | Meirol (Santo André) | Mondariz (Santa Baia) | Mouriscados (San Cibrán) | Queimadelos (Santa María) | Riofrío (San Miguel) | Sabaxáns (San Mamede) | Toutón (San Mateo) | Vilar (San Mamede) | Vilasobroso (San Martiño) |
Situación aproximada do pobo dos tamaganos na provincia romana da Gallaecia.
Os **tamaganos** (latín: *tamagani*) eran un pobo galaico da antiga Gallaecia, que se localizaron na actual comarca de Verín, no val do río Támega até Portugal.

Fontes
------

Este pobo non é citado polas fontes clásicas (Plinio o Vello, Estrabón etcétera) senón que nos é coñecido a través de diversas inscricións epigráficas.

Entre estas fontes últimas cabe destacar o Padrón dos Pobos (CIL, II, 2477), unha columna que conmemoraba o erguemento da ponte de Chaves, sobre o río Támega, e na que son citados dez pobos ou *civitates*, entre os cales son citados os **tamagani**.

Outra epígrafe, procedente do castro de Cabanca, en Castrelo do Val, cita un *tamagano* (segundo Le Roux e Tranoy de nome *Lucius Casius Caenus*), decurión da Ala I Gigurrorum.

Identificación
--------------

O Padrón dos Pobos, especialmente, axuda a identificar os *tamagani* coa mesma raíz do río Támega, de onde se supón con forte razón que o grupo tomou o nome. A raíz \*tam- corresponde a un hidrónimo, como vemos noutros casos e sen saír da mesma Galiza: río Tambre (antigo *Tamare*; cf. Praestamarcos), río Tamuxe, río Támoga etc, con paralelos noutros países, sendo o máis a man o do río Támese en Inglaterra, en inglés *Thames*. Trátase dunha coñecida raíz indoeuropea con significado de "escuro" o que val tanto como "profundo" (con significado de "escuro" aínda vivo en linguas eslavas, *cfr*. checo *tma* "escuro", ruso *temnotá* "escuro", *temnéti* "escurecer").

Porén a redución do pobo precísase máis aínda no val de Monterrei ou de Verín, polo feito de que aí perduran hoxe os topónimos Tamagos e Tamaguelos, de dous pequenos lugares. Tamagos deriva, sen dúbida, de *tamaganos*, sendo Tamaguelos un diminutivo, co sufixo, xa latino, -*ellos*; o que non é óbice para que o seu territorio se estendese aínda augas abaixo do Támega até o que hoxe é territorio portugués.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de tribos celtas

| * v
* c
* e
Pobos galaicos e ástures |
| --- |
| Galaicos bracarenses | Anfílocos · · Avobriguenses · Bibalos · Brácaros · Callaecos · Coelernos · Equaesos · Grovios · Helenos · Interamnicos · Leunos · Límicos · Luancos · Lubenos · Nebisocos · Narbasos · Nemetatos · Quarquernos · Seurbos · Tamaganos · Turodos |  |
| Galaicos lucenses | Albións · Arróns · Ártabros (Brigantinos · Lapatiancos) · Baeduos · Cibarcos · Cilenos · Caporos · Egobarros · Iadovos · Lemavos · Nerios · Poemanos · Praestamarcos · Seurros · Supertamarcos |
| Ástures | Amacos · Bedunienses · Brigaecinos · Guigurros · Lancienses · Lougueos · Lugones · Orniacos · Pésicos · Saelinos · Superatios · Tiburos · Zoelas |
| Outros | Oestrimnios · Saefes |
**Sterkh** foi unha serie de dous satélites artificiais rusos para axuda e rescate.

Características
---------------

Os satélites Sterkh foron lanzados como substitutos dos satélites Nadezhda para o sistema internacional de rescate COSPAS-SARSAT (*Search and Rescue Satellite-Aided System*). A diferenza dos Nadezhda, os Sterkh non ofrecían servizos de navegación, agora ofrecidos polo sistema GLONASS. Como resultados os satélites podían ser máis pequenos e ser lanzados como carga secundaria a bordo doutros voos comerciais.

Sterkh 1 foi lanzado o 21 de xullo de 2009 a bordo dun foguete Kosmos 3M, pero fallou pouco despois de chegar a órbita ao non poder apuntar seus paneis solares adecuadamente por un problema no sistema de control de voo. Sterkh 2 foi lanzado o 17 de setembro de 2009 cun [Soiuz 2-1b Fregat]] e non conseguiu despregar o seu mastro estabilizador, polo que quedou inutilizado. Outros dúas unidades iban ser lanzadas en 2013 pero foron canceladas.

Notas
-----

1. 1 2  Mark Wade (2021). "Sterkh" (en inglés). Consultado o 9 de outubro de 2021.
2. 1 2  Gunter Dirk Krebs (2021). Gunter's Space Page, ed. "Sterkh 1, 2" (en inglés). Consultado o 9 de outubro de 2021.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Kosmos 3M
* Soiuz 2-1b Fregat
* Nadezhda