A letra Lambda era o símbolo que levaban os espartanos nos seus escudos.
O **exército espartano** era a forza militar da cidade estado de Esparta, unha das máis importantes na historia da Grecia antiga. O exército constituía o alicerce principal do estado espartano, no cal a primeira e principal obrigación dos seus cidadáns era converterse en bos soldados.

Sometidos ó adestramento militar dende a nenez, os soldados espartanos eran os máis disciplinados, formados e temidos da Grecia antiga. Nos intres de maior apoxeo de Esparta, entre os séculos -VI e -IV, estaba aceptado o feito de que "un soldado espartano valía o que varios homes de calquera outra polis".

Organización do exército
------------------------

Hoplita espartano.
### Estrutura social

|  |
| --- |
| "...os aliados dos lacedemonios ofendéronse ante Axesilao, porque [...] eles [achegaban] tantos [soldados], e os lacedemonios, ós que seguían, tan poucos. [...] Axesilao, querendo refutar os seus argumentos con números [...] ordenou a todos os aliados a sentar todos xuntos separados, e os lacedemonios á parte. Entón o seu heraldo solicitou que se erguesen primeiro os oleiros, logo os ferreiros, logo os carpinteiros, e os construtores, e así con todos os artesáns. En resposta, case todos os aliados fóronse erguendo, pero non os lacedemonios; xa que tiñan prohibido aprender calquera traballo ou arte. Entón Axesilao dillo cunha gargallada: 'Vedes, homes, cantos soldados máis ca vós estamos a enviar.'" |
| **Plutarco, *Vida de Axesilao*, 26** |

Os cidadáns de Esparta (tamén coñecidos como os «lacedemonios») estaban divididos en tres clases. A primeira delas estaba formada polos cidadáns plenos, coñecidos como *espartiatas* ou *homoioi* («iguais»), que recibían unha cantidade de terra (*kleros*) en troques do seu servizo militar. A segunda clase eran os *periecos*, non cidadáns de condición libre, xeralmente mercadores, artesáns e mariñeiros. Esta clase, dentro do exército, constituía a infantaría lixeira e levaba a cabo traballos militares auxiliares. A terceira e máis numerosa clase eran os *ilotas*, servos propiedade do estado que eran empregados para traballar a terra dos espartiatas. No século -V, os ilotas tamén eran empregados como tropas lixeiras nas escaramuzas.

Os *homoioi* eran o núcleo central do exército espartano: participaban na Asemblea espartana (*Apella*) e constituían a fonte da que se nutría o exército para formar os seus soldados hoplitas, que compoñían a base do exército. É máis, os *homoioi* estaban obrigados por lei a só ser soldados, tendo prohibido aprender ou exercitarse en calquera outra actividade. En gran medida, a necesidade de manter un continuo despregue militar na sociedade espartana supoñía a obrigación de manter a un número cada vez máis amplo de ilotas subxugados.

Un dos principais problemas da sociedade espartana co paso do tempo foi a diminución do número de cidadáns con plenos dereitos (oligantropía), o cal supuxo unha caída no número de soldados que formaban o núcleo do exército: o número de *homoioi* diminuíu dende os 6.000 cidadáns existentes en -640 até os 1.000 de -330. Isto supuxo que os espartanos se visen obrigados a empregar hoplitas recrutados de entre os *ilotas*,e que en ocasións visen a necesidade de outorgar a liberdade a algúns deles, os *neodamodes*, e a darlles terras nas que establecerse en troques de que cumprisen un servizo militar.

Por outra banda, a poboación de espartiatas dividíase entre distintos grupos tendo en conta a súa idade. Os máis novos (menores de 20 anos) considerábanse máis febles por mor da súa falta de experiencia, e ós máis maiores (máis de 60 anos ou, en épocas de crise, de 65) só eran chamados a filas en caso de emerxencia, e para defender as caravanas de subministracións.

### Estrutura táctica

A principal fonte para o coñecemento da organización do exército espartano son os escritos de Xenofonte, que admiraba ós espartanos. A súa obra *A Constitución dos lacedemonios* ofrece unha visión detallada do Estado e a sociedade espartana a comezos do século -IV. Outros autores, como Tucídides, tamén ofrecen información ó respecto, aínda que non tan fiable como a dos relatos de Xenofonte, cuxa información foi obtida de primeira man.

Sábese pouco da organización do exército anterior a esa época, e existe unha gran marxe para a especulación. A primeira forma de organización militar e social (durante o século -VII) semella que podería ter consistido nas tres tribos (chamadas *phylai* e cos nomes de *Pamphyloi*, *Hylleis* e *Dymanes*) que aparecen na Segunda Guerra Mesenia (-685 a -668). Unha subdivisión posterior foi a «fraternidade» (*phratra*), e tense constancia da existencia de 27, nove por cada tribo. Nalgún intre, esta división foi substituída por cinco divisións territoriais, os *obai* (que significa «vila») e que achegaban un *lochos* duns 1.000 homes cada un. Semella que este sistema aínda se empregaba nas guerras contra Persia, como pode inferirse das referencias que Heródoto fai ós *lochoi* na súa *Historia*. Esparta adoptou o estilo hoplita de combate entre os anos -680 e -660.

Os cambios que ocorreron entre as Guerras Médicas e as Guerras do Peloponeso non se encontran documentados aínda que, segundo Tucídides, na batalla de Mantinea do ano -418 había presentes sete *lochoi*, cada un dos cales estaba dividido en catro *pentekostyes* de 128 homes cada un, e dezaseis *enōmotiai* de 32, dando un total de 3.584 hombres para o exército espartano principal. A finais da Guerra, a estrutura evolucionara aínda máis coa finalidade de combater a escaseza de soldados e para crear un sistema máis flexible que permitise ós espartanos enviar destacamentos máis pequenos a campañas ou gornicións fóra da súa terra natal. Segundo Xenofonte, a unidade básica seguía a ser a *enōmotia*, con 36 homes en tres filas de doce baixo o mando dun enomotarca (*enōmotarches*). Dous *enōmotiai* formaban un *pentēkostys* de 72 homes baixo o mando dun *pentēkontēr*, e dous *pentēkostyai* agrupábanse nun *lochos* de 144 homes dirixidos por un *lochagos*. Catro *lochoi* compoñían unha *mora* de 576 homes, a meirande unidade táctica do exército espartano, a cuxo mando se encontraba un *polemarca*. Seis *morai* compoñían o exército espartano en campaña, ós que se engadían os *skiritai* e os continxentes enviados por estados aliados.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Connolly (2006), p. 38
2. ↑  Connolly (2006), p. 11
3. ↑  Connolly (2006), p. 39
4. ↑  Lane Fox, Robin (2006-10-30). *The Classical World: An Epic History from Homer to Hadrian*. Basic Books. ISBN 0465024963.
5. ↑  Sekunda (1998), pp. 16-17
6. ↑  Esta obra pode consultarse en inglés nesta ligazón do Proxecto Gutenberg.
7. ↑  Connolly (2006), pp. 38-39
8. ↑  Sekunda (1998), p. 13
9. ↑  Sekunda (1998), p. 14
10. ↑  Connolly (2006), p. 41
11. ↑  Lane Fox, Robin (2005): *El mundo clásico. La epopeya de Grecia y Roma.* – Crítica, Barcelona, 2007, p. 113. ISBN 978-84-8432-898-8
12. ↑  Tucídides, *Historia da Guerra do Peloponeso* 5.68.2
13. ↑  Sekunda (1998), p. 15
14. ↑  Porén, até finais do século V, cada grupo parece que tiña unha profundidade de tan só 8 homes. Connolly (2006), p. 40
15. ↑  Connolly (2006), p. 40

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Connolly, Peter (2006). *Greece and Rome at War*. Greenhill Books. ISBN 978-1853673030.
* Sekunda, Nicholas (1986). *The Ancient Greeks: Armies of Classical Greece, 5th and 4th Centuries BC (Elite Series #7)*. Osprey Publications. ISBN 085045686X.
* Sekunda, Nicholas (1998). *The Spartan Army (Elite Series #60)*. Osprey Publications. ISBN 1-85532-659-0.
* Warry, John (2004). *Warfare in the Classical World*. University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-2794-5.

### Outros artigos

* Educación espartana