**Manuel Azaña Díaz**, nado en Alcalá de Henares (Madrid), o 10 de xaneiro de 1880 e finado en Montauban (Francia) o 3 de novembro de 1940, foi un político e escritor español, segundo presidente da Segunda República Española (1936-1939). Foi un dos políticos e oradores máis importantes da política española do século XX, ademais de ser un consolidado escritor (acadou o Premio Nacional de Literatura en 1926 por *Vida de Juan Valera)*. As súas memorias son un documento moi importante para coñecer a sociedade da época.

Traxectoria
-----------

Naceu nunha familia de clase media-alta, seu pai Esteban Azaña Catarineu, home de negocios e propietario, foi alcalde da súa cidade natal e seu avó paterno fora un líder liberal progresista local. Orfo dende moi neno, en 1889 morreu súa nai (Josefina Díaz Gallo-Muguruza) e en 1890 seu pai, estudou desde os trece anos no Mosteiro do Escorial cos freires agostiños. Estudou dereito na Universidade de Zaragoza, e doutorouse na Universidade Central de Madrid coa tese titulada *La responsabilidad de las multitudes*, máis tarde opositou con éxito, sendo o número dous da súa promoción, a letrado da Dirección Xeral dos Rexistros e do Notariado. Pasou o curso 1911-1912 estudando na Sorbona de París grazas a unha bolsa de estudos da Xunta de Ampliación de Estudos.

### Vida política

Estandarte presidencial de Manuel Azaña.
En 1914 afíliase ao Partido Reformista, liderado por Melquíades Álvarez, sendo elixido nese ano secretario do Ateneo de Madrid. Presentouse a Deputado as Cortes polo partido xudicial toledano de Puente del Arzobispo, presentouse dúas veces e en ningunha das dúas logrou o escano. Durante a primeira guerra mundial visitou as frontes italiana e austríaca e fixo campaña a favor dos aliados. Nesa época colabora con *El Sol* e *El Imparcial* e fundou xunto a José Ortega y Gasset a Liga de Educación Política.

En 1920 funda a revista *La pluma*, e en 1920 pasa a dirixir o semanario *España*.

Moi crítico coa ditadura de Primo de Rivera, publica en 1924 un forte manifesto contra o ditador e o rei Afonso XIII, fundando ao ano seguinte o partido Acción Republicana. En 1926 obtivo o Premio Nacional de Literatura por *Vida de don Juan Valera*.

En 1930 participa no Pacto de San Sebastián, de onde aparecería a futura república, que xurdiría tras as eleccións municipais do 12 de abril de 1931, polo que condena ao exilio ao rei Afonso XIII.

#### Etapa no goberno

Nomeado Ministro da Guerra no goberno provisional da xa formada Segunda República, o 14 de abril substitúe a Niceto Alcalá-Zamora como presidente do goberno provisional (outubro do mesmo 1931), debido á dimisión de Alcalá-Zamora por cuestións de tema relixioso.

Como presidente do goberno de coalición republicano-socialista leva a cabo as principais reformas programadas no proxecto republicano: Reforma do exército, Reforma Agraria, Reforma da Ensinanza etc. Tivo tamén oportunidade de publicar o seu drama *La Corona*. Todas estas cuestións políticas, conxuntamente coa tensión social que existía en gran parte do país, tráenlle consigo moitos problemas, sobre todo co exército e coa Igrexa. Finalmente os Sucesos de Casas Viejas, Castilblanco e Ernedo motivaron o seu cesamento por parte do presidente da República Niceto Alcalá-Zamora.

#### Goberno da CEDA

O 19 de novembro de 1933, triunfa nas eleccións a coalición formada polo Partido Republicano Radical de Alejandro Lerroux e a Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA) de José María Gil-Robles, o que trae por consecuencia a retirada da política de Azaña durante a duración deste goberno de coalición. Nesta época volve a súa faceta de escritor e editor. Neste ano escribe os libros: *Una política* e *En el poder y en la oposición*.

Tras este distanciamento coa política, funda en 1934 o partido Izquierda Republicana, xurdido da unión de Acción Republicana co Radical-Socialista, liderado por Marcelino Domingo e a Organización Republicana Gallega Autónoma (ORGA) liderada por Santiago Casares Quiroga.

En 1934 teñen lugar en Asturias e Barcelona distintos sucesos revolucionarios. Azaña, acusado de ser o ideador destes sucesos é encarcerado no destrutor Sánchez Barcáiztegui, situado no porto de Barcelona, máis tarde, o xuíz Salvador Alarcón o absolveu dos cargos deixándoo en liberdade.

#### Etapa de presidente

O 16 de febreiro de 1936, gaña as eleccións a coalición de partidos de esquerda que se denominou Frente Popular, sendo encargado Azaña de formar novo goberno. Tras a destitución de Alcalá-Zamora, é nomeado Presidente da República de 10 de maio de 1936.

O comezo da guerra civil, e tras inútiles intentos por convencer as forzas republicanas dos perigos da desunión, suponlle un duro golpe moral. O 18 de xullo de 1938, pronunciou un soado discurso ante as Cortes reunidas en Valencia, baixo o lema "Paz, Piedad, Perdón".

Tomada Barcelona polas tropas de Franco o 26 de xaneiro de 1939 e Xirona o 5 de febreiro dese mesmo ano, retirase a Francia, e alí, o 27 de febreiro presenta a súa dimisión como Presidente da República, sendo substituído por Diego Martínez Barrio.

### Exilio

Refuxiado en Rosellón, con media Francia ocupada polo exército alemán, é vixiado polos axentes do réxime de Franco, que o pretenden prender e devolvelo a España. Finalmente deciden detelo. Porén, o embaixador de México, Luís Rodríguez, perante o réxime de Vichy, consegue liberalo e trasladalo ao Hôtel du Midi, en Montauban, onde varios refuxiados españois se refuxian, alí, nese mesmo hotel, avellentado e esgotado, morreu na habitación 11 o 4 de novembro de 1940.

O mariscal Pétain prohibiu que fose soterrado con honores de Xefe de Estado, soamente accedeu a que o seu féretro fose cuberto coa bandeira española, coa condición de que fose a bicolor do lado nacionalista, pero de ningún modo a da República. O embaixador de México decidiu que fose soterrado coa bandeira mexicana. Segundo conta nas súas memorias, o embaixador díxolle ao mariscal francés: 

> "*Lo cubrirá con orgullo la bandera de México- Para nosotros será un privilegio; para los republicanos, una esperanza, y para ustedes, una dolorosa lección*".  
> "*Cubrirao con orgullo a bandeira de México- Para nós será un privilexio; para os republicanos, unha esperanza, e para vostedes, unha dolorosa lección*".
> 
>

Obra
----

* Azaña, Manuel (1997). *Diarios, 1932-1933. Los cuadernos robados.* Barcelona: Crítica. ISBN 84-7423-868-4.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Niceto Alcalá-Zamora** |  **Segunda República Española  Presidente da República Española** 1936-1939 | Sucesor:**Ninguén(Ditadura de Francisco Franco)** |
| Predecesor:**El mesmo como Presidente do Goberno Provisional** |  **Presidente do Consello de Ministros de España** 1931-1933 | Sucesor:**Alejandro Lerroux García** |
| Predecesor:**Manuel Portela Valladares** |  **Presidente do Consello de Ministros de España** 1936 | Sucesor:**Augusto Barcia Trelles** |

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Manuel Azaña*** |

### Bibliografía

* Álvarez, V. (2004). "Manuel Azaña e Eduardo Blanco Amor. Epistolario inédito (1935-1944)". *Grial* (163): 57–73.

### Outros artigos

* Lista de presidentes de España

### Ligazóns externas

* Asociación Manuel Azaña en Francia (en francés)

| * v
* c
* e
Presidentes do Goberno da Segunda República Española |
| --- |
| Manuel Azaña • Alejandro Lerroux • Diego Martínez Barrio • Ricardo Samper • Joaquín Chapaprieta • Manuel Portela Valladares • Santiago Casares Quiroga • José Giral • Francisco Largo Caballero • Juan Negrín |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q203708
* WorldCat
* VIAF: 22156967
* ARAE: azana-manuel-1880-1940
* BIBSYS: 90150034
* BNCHL: 000036015
* BNE: XX823666
* BNF: 12029685w
* BRE: 1833906
* CANTIC: a10884117
* CiNii: DA06249781
* DBE: manuel-azana-diaz
* DeutscheBio: 118505319
* Dodis: P4083
* EBID: ID
* FAST: 41182
* GEC: 0006389
* GND: 118505319
* Gutenberg: 48926
* ICCU: MILV045997
* IMDb: nm0044140
* ISNI: 0000000108558146
* LCCN: n79093003
* NDL: 001333153
* NKC: jn20000600538
* NLA: 36058445
* NLG: 152203
* NTA: 071156178
* OL: OL149031A
* PARES: 46647
* Persée: 176269
* PTBNP: 257804
* SNAC: w6bk4dns
* SUDOC: 028466535
* TMDb: 1083194
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 10180

 |