A **Casa de Dona María**, tamén coñecida como Casa Inquisicional de Cristillón ou Casa de Cristillón foi unha casa de labranza con certo poderío en Mañufe. Salienta por ter sido feudo do Santo Oficio e cárcere da Inquisición. A súa fundación non ten data certa pero especúlase que corresponde á primeira metade do século XVII. Dende o ano 1673 foi morgado e sobre ela quedou escriturado un aforamento, sendo propietario Gerónimo de Seyra y Mariño. Está situada no lugar de Cristillón, parroquia de Mañufe, Gondomar. Actualmente consérvase en bo estado, inda que con reformas.

Arquitectura
------------

O edificio levántase a base de perpiaño granítico irregular, de dous andares e cuberta a dúas augas. Inicialmente era de planta rectangular con orientación norte-sur. Máis tarde engadíuselle un anexo que funcionaba como patín. Co paso do tempo foise transformando e tras varios anexos quedou con forma de T.A casa contaba con construcións anexas como corte, adega e lagar. Como elemento decorativo un reloxo de sol sobre o testeiro sur. Salienta un hórreo de grandes proporcións e beleza.Ao outro lado do camiño de Cristillón mantense, aínda modificada, a fonte do Romaio

Historia e liñaxes
------------------

A súa fundación remóntase á primeira metade do século XVII, segundo Soliño Troncoso. Engade que sobre ela fundouse morgado en 1673 sendo propietario o capitán Jerónimo de Seya Mariño, veciño de San Pedro de Filgueiras (actualmente San Pedro da Ramallosa)  Nese mesmo ano ante o escribán, Antonio Vitorio de Losada, a casa aforouse a unha familia da parroquia de Mañufe. O mesmo estudo engade que no ano 1681 o morgado foi adquirido polo matrimonio formado por Pedro de Puga Novoa, de Bembrive (Vigo) e María de Ulloa do barrio do Burgo (Baiona).

No primeiro terzo do século XVIII o ben pasou a Manuel Antonio de la Sierpe Troncoso y Lira casado con Baltasara de Romay. Estes o deixaron para o seu fillo Manuel Antonio de la Sierpe Troncoso y Lira que casará en 1788 con María Francisca de Castro y Correa, de San Pedro da Ramallosa.

En 1828 o morgado é herdado por María Jesús de la Sierpe, filla de Manuel Antonio e María Francisca. A nova herdeira estaba casada con Fernando Fernández, veciño de Mañufe. María Jesús de la Sierpe foi quen deu nome popular á casa.

A familia "de la Serpe" tivo outra casa en Mañufe, aos pés da ermida de San Sebastián, aínda parcialmente conservada".

Casa do Santo Oficio
--------------------

Nesta casa, que foi cabeza de morgado, viviu un Comisario Inquisidor. O seu vencello ao Santo Oficio está claramente amosado co brasón no lintel da entrada principal "cuxas armas se mostran sobre o brasón pétreo que coroa o lintel do portalón de entrada ao patio aberto ante a casa". Por outra banda, en parte, a casa funcionou como cárcere da Inquisición na planta baixa do edificio central.

Notas
-----

1. 1 2  Rodríguez Lemos, Anxo. "Toponimia de Mañufe". *Concello de Gondomar*. Arquivado dende o orixinal o 26/05/2020. Consultado o 15/06/2020.
2. 1 2 3 4 5 6  "Casa de Dona María". *Patrimoniogalego.net*. Consultado o 15/06/2020.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Soliño Troncoso, Manuel; Mosquera Veleiro, José Luis; Soliño Troncoso, Alfonso; Soliño Troncoso, Antonio (1995). *Gondomar historia, arte y territorio* (en Castelán). Ir Indo. pp. 306–309. ISBN 84-7680-225-0.
4. 1 2 3 4 5 6  Soliño Troncoso, Antonio; Chamorro Sanromán, Juan (2018). *Percorrido polo patrimonio cultural da vila e concello de Gondomar de Miñor*. Instituto de Estudos Miñoranos. p. 124. ISBN 978-84-09-06595-0.