| Pinaceae (pináceas) |
| --- |
| Flor de piñeiro bravo (*Pinus pinaster*) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Spermatophyta |
| Clase: | Gymnospermae |
| Subclase: | Pinidae |
| Orde: | Pinales |
| Familia: | **Pinaceae** (familia nº 7) |

 |
| Xéneros |
| * 7.1. *Cedrus*
* 7.2. *Pinus*
* 7.3. *Cathaya*
* 7.4. *Picea*
* 7.5. *Pseudotsuga*
* 7.6. *Larix*
* 7.7. *Pseudolarix*
* 7.8. *Tsuga*
* 7.9. *Nothotsuga*
* 7.10. *Keteleeria*
* 7.11. *Abies*

Números de familia e de xéneros segundo Christenhusz *et al*. (2011). |

*Véxase Pinidae para unha introdución a estes grupos*
As **pináceas** (nome científico **Pinaceae**), son unha familia de coníferas da orde **Pinales**. Posúen canles de resina na madeira e nas follas, as súas follas son lineais ou como agullas en xeral, monoicos, os conos con complexos dispostos en espiral e aplanados e como brácteas, as brácteas libres da escama, dous óvulos invertidos, e sementes cunha á longa terminal.

É un grupo de plantas que se consideran pulmóns das cidades pola gran cantidade de osíxeno que producen. Teñen ademais unha grande importancia económica; moitas especies teñen boa madeira, empregada en carpintaría, construción etc, tamén para a fabricación de papel, ou coma fonte de resinas, vernices, encolantes etc. As sementes dalgúns xéneros, como os piñeiros son comestíbeis (piñóns). Moitas especies son ornamentais. Ocupan extensas zonas do planeta, especialmente de climas fríos e temperados.

En Galiza so existen un par de especies de toda a familia que se poden considerar silvestres ou asilvestradas, como o piñeiro bravo e o silvestre.

Descrición
----------

*Introdución teórica en Terminoloxía descritiva das plantas*
Árbores (ocasionalmente arbustos), moitas veces que emiten cheiros fortes da casca ou as follas, con canles de resina presentes na madeira e nas follas. Pólas verticiladas ou opostas (raramente alternadas). Follas simples, lineais ou como agullas (raramente delgadamete aovadas), dispostas en espiral pero moitas veces semellando dísticas por torcedura da base da folla levando a maioría das follas a aparecer nun plano, agrupadas ou en fascículos en grupos de 2 a 5 en *Pinus*, sésiles ou con pecíolo curto, en pólas longas ou densamente agrupadas en curtas pólas, persistentes (deciduas en *Larix* e *Pseudolarix*). Monoicos. Estróbilos de microsporanxios con microsporofilos dispostos en espiral, bilateralmente simétricos, microsporanxios 2 na superficie abaxial do microsporofilo, grans de pole con 2 "sacca" (ausentes en *Larix*, *Pseudotsuga* e todas as especies de *Tsuga* menos 2). Conos con complexos dispostos en espiral, aplanados e como brácteas, escamas persistentes (deciduas en *Abies, Cedrus*, e *Pseudolarix*), brácteas libres da escama, desde máis longas que a escama até moito máis curtas ca esta, madurecendo en 2 (raramente 3) anos, 2 óvulos, invertidos (o micrópilo dirixido cara ao eixo do cono), na superficie adaxial da escama do cono, non agrupados. Sementes cunha á terminal longa derivada do tecido da escama do cono (á reducida ou ausente nalgunhas especies de *Pinus*), embrión dereito, cotiledóns de 2 a 18.

Ecoloxía
--------

Pinaceae está case enteiramente distribuído no Hemisferio Norte. Tres ou catro xéneros medran só no leste de Asia, *Cedrus* está confinado ao norte de África, Oriente Medio, Chipre, e o Himalaia. Os restantes xéneros todos no Hemisferio Norte.

De climas temperado cálidos ao límite do crecemento das árbores no Círculo Ártico, de solos permanentemente saturados de auga a ben drenados, e dende o nivel do mar a hábitats alpinos até 4800 m de altura no leste do Tíbet.

As sementes dos piñeiros son compoñentes primarias da dieta de moitos paxaros, esquíos e outros roedores. Membros da familia fornecen acubillo para moitas especies bravas e son importantes na protección da liña divisoria de augas.

Especies dos tres xéneros máis grandes (*Abies, Picea, Pinus*) son a compoñente primaria de moitas forestas en rexións frescas e frías do Hemisferio Norte. *Pinus* moitas veces domina os bosques mantidos polo lume en climas máis temperados, como o suroeste dos Estados Unidos.

Malia non superaren a Cupressaceae en tamaño, a familia ten algunhas árbores moi grandes. O abeto de Douglas (*Pseudotsuga menziesii*) medra até os 80 m de altura.

Filoxenia
---------

*Introdución teórica en Filoxenia*
Numerosos caracteres (a inversión do óvulo, a á da semente prominente terminal, o padrón de proembrioxenia, o tipo de proteínas dos elementos do tubo do floema, e a ausencia de biflavonoides) establecen a monofilia de Pinaceae. A familia non está filoxeneticamente achegada a ningún outro grupo de coníferas viventes e probabelmente é o grupo irmán do resto das coníferas.

Datos moi congruentes estruturais e inmunolóxicos das proteínas da semente dividen Pinaceae en dúas subfamilias, Abietoideae e Pinoideae. Abietoideae inclúe a *Abies, Cedrus, Keteleeria, Pseudolarix* e *Tsuga*, mentres que Pinoideae inclúe a *Cathaya, Larix, Picea, Pinus* e *Pseudotsuga*. A análise filoxenética de 3 xenes (*mat*K do cloroplasto, *nad*5 da mitocondria, e *4CL* do núcleo) está de acordo con esta partición fundamental da familia agás en que *Cedrus* é irmán do resto da familia. Pinoideae está sostida por moitas sinapomorfías (ausencia de canles de resina no tegumento da semente, ausencia da base adelgazada, pedicilada das escamas dos conos, e presenza de dúas canles de resina no cilindro vascular da raíz principal cando é novo) e contén dous clados, *Pseudotsuga* e *Larix*, por unha banda, e *Cathaya, Picea* e *Pinus* polo outro. Abietoideae na súa filoxenia molecular ten dous sets de clados irmáns, *Abies* con *Keteleeria* e *Pseudolarix* con *Tsuga*.

O xénero monotípico *Nothotsuga* está moi relacionado de preto con *Tsuga* e Judd *et al.* (2007) consideran que é mellor tratalo coma unha especie de *Tsuga*.

Taxonomía
---------

*Introdución teórica en Taxonomía*
11 xéneros, cunhas 220 especies. Os xéneros máis representados son *Pinus* (piñeiros, 110 especies), *Abies* (abetos, 40 especies), *Picea* (piceas, 40 especies), *Larix* (lárices, 10 especies), *Tsuga* (tsugas, 10 especies), e *Pseudotsuga* (abetos de Douglas, unhas 5 especies).

A clasificación, segundo Christenhusz et al. 2011, que tamén fornece unha secuencia lineal das ximnospermas até xénero:

* + ORDE F. Pinales Gorozh. Lekts. Morf. Sist. Archegon.: 88 (1904). Tipo: Pinaceae. Sinónimos: Abietales Link, Handbuch 2: 474 (1829). Tipo: Abietaceae.
		- Familia 7. Pinaceae Spreng. *ex* F.Rudolphi, Syst. Orb. Veg.: 35 (1830), *nom. cons.* Tipo: *Pinus* L. Sinónimos: Cedraceae Vest, Anleit. Stud. Bot.: 265, 280. 1818. Tipo: *Cedrus* Trew. Abietaceae Gray, Nat. Arr. Brit. Pl. 2: 222, 223. (1822), *nom. cons.* Tipo: *Abies* Mill. Piceaceae Gorozh. Lekts. Morf. Sist. Archegon.: 79. (1904). Tipo: *Picea* A.Dietr.

11 xéneros, preto de 225 especies, Eurasia temperado a tropical, Sumatra, Filipinas, Sur de América do Norte a Nicaragua, oeste da India. A árbore filoxenética publicada por Liston *et al.* (2003) foi usada para crear esta secuencia.
* + - * 7.1. *Cedrus* Trew, Cedr. Lib. Hist. Apol. Mant. 1: 6 (1757), *nom. cons*. non Duhamel (1755, *nom. rej.*), non Mill. (1757, = *Cedrela* P.Browne, Meliaceae). Tipo: *C. libani* A.Rich. (≡ *Pinus cedrus* L.)
			* 7.2. *Pinus* L. Sp. Pl. 2: 1000 (1753). Tipo: *P. sylvestris* L. Sinónimos: *Pinea* Wolf, Gen. Pl.: 156 (1776). Tipo: non designado. *Strobus* (Sweet ex Spach) Opiz, Lotos 4: 94 (1854). Tipo: *S. weymouthiana* Opiz (≡ *Pinus strobus* L.) *Caryopitys* Small, Fl. S. E. U. S.: 29 (1903). Tipo: *C. edulis* (Engelm.) Small (≡ *Pinus edulis* Engelm.) *Apinus* Neck. ex Rydb. Bull. Torrey Bot. Club 32: 597 (1905). Tipo: *Pinus cembra* L. *Leucopitys* Nieuwl. Amer. Midl. Naturalist 3: 69 (1913), *nom. illeg.* (≡ *Strobus* (Sweet *ex* Spach) Opiz) *Ducampopinus* A.Chev. Rev. Int. Bot. Appl. Agric. Trop. 24: 30 (1944). Tipo: *D. krempfii* (Lecomte) A.Chev. (≡ *Pinus krempfii* Lecomte)
			* 7.3. *Cathaya* Chun & Kuang, Acta Bot. Sin. 10: 245 (1962). Tipo: *C. argyrophylla* Chun & Kuang
			* 7.4. *Picea* A.Dietr. Fl. Berlin 1(2): 794 (1824). Tipo: *P. rubra* A.Dietr. *nom. illeg.* (≡ *Picea abies* (L.) H.Karst. ≡ *Pinus abies* L.) Sinónimos: *Veitchia* Lindl. Gard. Chron. 1861: 265 (1861) *nom. rej.* non Veitchia H.Wendl. (1868, Arecaceae), *nom. cons.* Tipo: *V. japonica* Lindl.

Nota: Este é ambiguamente sinónimo con *Picea;* a identidade da especie tipo é descoñecida.
* + - * 7.5. *Pseudotsuga* Carr. Traité Conif. ed. 2: 256 (1867). Tipo: *P. douglasii* (Sabine *ex* D.Don) Carr. (≡ *Pinus douglasii* Sabine *ex* D.Don) [nome corrrecto *P. menziesii* (Mirb.) Franco]. Sinónimo: *Abietia* A.H.Kent, Man. Conif. ed. 2: 474 (1900), *nom. illeg.*
			* 7.6. *Larix* Mill. Gard. Dict. Abr. ed. 4: [sen número de páxina.] (1754). Tipo: *L. decidua* Mill. (≡ *Pinus larix* L.)
			* 7.7. *Pseudolarix* Gordon, Pinetum: 292 (1858), *nom. cons.* Tipo: *P. kaempferi* Gordon [nome correcto *P. amabilis* (J.Nelson) Rehder] Sinónimos: *Laricopsis* A.H.Kent, Man. Conif. ed. 2: 403 (1900), *nom. illeg.*, non Fontaine (1889). Tipo: *L. kaempferi* (Gordon) A.H.Kent (≡ *Pseudolarix kaempferi* Gordon). *Chrysolarix* H.E.Moore, Baileya 13: 133 (1965). Tipo: *C. amabilis* (J.Nelson) H.E.Moore (≡ *Larix amabilis* J.Nelson)
			* 7.8. *Tsuga* (Endl.) Carr. Traité Conif.: 185 (1855). Tipo: *T. sieboldii* Carr. (≡ *Abies tsuga* Siebold & Zucc.) Sinónimos: *Hesperopeuce* (Engelm.) Lemmon, Bienn. Rep. Calif. State Board Forest. 3: 126 (1890). Tipo: *H. pattoniana* (J.Jeffrey *ex* A.Murray) Lemmon (≡ *Abies pattoniana* J.Jeffrey *ex* A.Murray)
			* 7.9. *Nothotsuga* Huex C.N.Page, Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 45: 390 (1989). Tipo: *N. longibracteata* (W.C.Cheng) C.N.Page (≡ *Tsuga longibracteata* W.C.Cheng)
			* 7.10. *Keteleeria* Carr. Rev. Hort. 37: 449 (1866). Tipo: *K. fortunei* (A.Murray) Carr. (≡ *Picea fortunei* A.Murr. como ‘*fortuni*’).
			* 7.11. *Abies* Mill. Gard. Dict. Abr. ed. 4, vol. 1: [sen número de páxina] (1754). Tipo: *A. alba* Mill. (≡ *Pinus picea* L.) Sinónimo: *Picea* D.Don *ex* Loud. Arbor. Frut. Brit. 4: 2329 (1838), *nom. illeg.*, non A.Dietr. (1824).

Importancia económica
---------------------

Pinaceae é probabelmente a fonte principal de maderia do mundo. A madeira de *Pinus*, *Pseudotsuga*, *Picea*, *Tsuga*, *Larix*, *Abies* e *Cedrus* é usada extensivamente para construción, polpa para produción de papel, postes de valados, postes de teléfono, mobles, para tapizar o interior das casas, artefactos de madeira, e outros numerosos propósitos. Cedros, piñeiros e *Pseudotsuga*, en particular, teñen reputación como madeira de construción de calidade. A madeira de *Picea* hai moito que é preferida para a parte sonora dos instrumentos de corda, como violines. Piñeiros, piceas, *Tsuga*, cedros, *Pseudotsuga* e *Abies* son moi usados como ornamentais, e centos de cultivares desenvolvéronse en moitas especies destes xéneros. As "noces" dos piñeiros (as sementes máis ou menos aladas dos piñóns do suroeste de América do Norte) foron importantes na dieta dos norteamericanos nativos. Estas sementes, e aquelas dalgúns grupos de piñeiros do Vello Mundo, son agora comida de gourmet. Extráese colofonia ("rosin") e augarrás de varias especies de piñeiros.

Notas
-----

1. 1 2  Christenhusz, M.J.M, Reveal, J.L, Farjon, A. Gardner, M.F, Mill, R.R, e Chase, M.W. 2011. A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70. (pdf)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pináceas Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Pináceas*** |

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Stevens, P. F. 2001 en adiante. Angiosperm Phylogeny Website Versión 7, maio de 2006 (en inglés).
* Judd, Campbell, Kellogg, Stevens, Donoghue. 2007. Plant Systematics, a phylogenetic approach, third edition. Sinauer associates, inc. EUA.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q101680
* AAT: 300343672
* BNCF: 1107
* BNF: 12273053j
* BRE: 3638015
* EBID: ID
* GEC: 0131884
* GND: 4163738-0
* LCCN: sh85102188
* MAG: 2779873067
* NKC: ph162479

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APNI: 54440
* Dyntaxa: 2002678
* EOL: 6747
* EPPO: 1PINF
* FloraBase: 22737
* FNA: 10691
* FoC: 10691
* Fossilworks: 54794
* GBIF: 3925
* iNaturalist: 47562
* IPNI: 30000468-2
* IRMNG: 114296
* ITIS: 18030
* NBN: NBNSYS0000160716
* NCBI: 3318
* Plazi: ID
* POWO: ID
* PPoE: ID
* Soortenregister: 119440
* Tela Botanica: 100946
* Tropicos: 42000417
* VASCAN: 189
* VicFlora: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D028201

 |