**Abu Mūsā Jābir ibn Hayyān** (en árabe: *جابر بن حیان*, en persa: جابر بن حیان, que tamén recibiu os nisbas de al-Bariqi, al-Azdi, al-Kufi, al-Tusi ou al-Sufi e tamén coñecido coa forma latinizada do seu nome, **Geber**, nado en Tus (Persia) contra o 721 e finado en Kufa contra o 815, foi un polímata: alquimista e químico, astrónomo e astrólogo, enxeñeiro, xeógrafo, filósofo, médico e farmacéutico. Foi descrito como o pai da química inicial.

Xa a principios do século X, a identidade e os traballos propios de Jabir eran discutidos en círculos islámicos. O seu nome foi latinizado como "Geber" no mundo occidental e no século XIII un escritor anónimo, que adoita ser citado como Pseudo-Geber, redactou obras sobre alquimia e metalurxia baixo o nome de Geber.

Traxectoria
-----------

Jabir naceu contra o ano 721 na provincia de Khurasan, en Persia oriental. Fillo dun farmacéutico da tribo azd, orixinaria do Iemen, que foi executado por participar nunha conspiración contra o califato Omeia, foi enviado a Arabia, onde estudou matemáticas e foi discípulo do imán xiíta Ya`far as-Sadiq. Tras este período, viviu case toda a vida en Kufa (Iraq). A pesar das súas inclinacións ao misticismo (foi alcumado al-Sufa) e á superstición, recoñecía claramente a importancia da experimentación:

> 
> 
> A primeira cousa esencial na alquimia, é que se deben levar a cabo traballos aplicados e experimentos, xa que aquel que non os realiza xamais alcanzará os máis altos graos do coñecemento.
> 
> 

Os seus traballos constituíron avances significativos para a alquimia, tanto no plano teórico como no da experimentación. Os seus libros influíron notablemente nos alquimistas europeos. Atribúeselle a paternidade dun gran número de instrumentos de laboratorio.

Teoría
------

A pesar de coñecer a existencia dos elementos químicos, Jabir ibn Hayyan prefería clasificalos como "substancias". Isto débsese a que á vez apoiaba a teoría dos catro elementos (auga, lume, terra e aire).

Jabir adoptou inicialmente a existencia de catro naturezas: calor, humidade, frialdade e sequidade. Estas naturezas únense coas substancias e desta unión nacen os compostos de primeiro grao, é dicir, o quente, o húmido, o frío e o seco. Á súa vez, estes compostos producen os elementos segundo o esquema:

* Quente + Seco + Substancia = Lume
* Quente + Húmido + Substancia = Aire
* Frío + Húmido + Substancia = Auga
* Frío + Seco + Substancia = Terra

Non obstante, complica máis a súa teoría, xa que introduce unha distinción entre as naturezas internas e as naturezas externas do metal. Por exemplo, o chumbo é quente e húmido no seu interior, pero frío e seco no seu exterior.

Notas
-----

1. ↑  "Abu Musa Jabir ibn Hayyan". Encyclopædia Britannica Online. Consultado o 11 de febreiro de 2008.
2. ↑  Derewenda, Zygmunt S. (2007). "On wine, chirality and crystallography". *Acta Crystallographica A* **64**: 246–258 [247]. Bibcode:2008AcCrA..64..246D. PMID 18156689. doi:10.1107/s0108767307054293.
3. ↑  John Warren (2005). "War and the Cultural Heritage of Iraq: a sadly mismanaged affair", *Third World Quarterly*, Volume 26, Issue 4 & 5, p. 815-830.
4. ↑  Brabner, Tod (2005). "Jabir ibn Hayyam (Geber)". En Thomas F. Glick; Steven John Livesey; Faith Wallis. *Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia*. Psychology Press. pp. 279–281. ISBN 978-0-415-96930-7.
5. ↑  Principe, Lawrence (2013). "2". *The Secrets of Alchemy*. Chicago: University of Chicago. ISBN 0226682951. , « Jabir Ibn Haiyan, known by the name of the alchemist Geber of the Middle Ages, is generally known as the Father of Chemistry »
6. ↑  *Manual de prácticas de físico-química*, Unidad 1, pág. 23, Yabir *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Jabir ibn Hayyan Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Columbia Encyclopedia
* Artigo en Islam Online
* Artigo en Famous Muslims
* Artigo en Islam Online
* Artigo en Al Shindagah (inclúe un extracto de *The Discovery of secrets*)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q167852
* WorldCat
* VIAF: 11036
* BAV: ADV10149343
* BIBSYS: 90364954
* BNE: XX1162624
* BNF: 11903785q
* CERL: cnp00091498
* CiNii: DA04043107
* DeutscheBio: 118864718
* EBID: ID
* EGAXA: vtls000784361
* FAST: 174074
* GND: 118864718
* ICCU: BVEV026590
* ISNI: 0000 0003 7418 233X
* LCCN: n85356785
* NKC: mzk2003198569
* NLA: 49784529
* NPG: mp86995
* NTA: 071424318
* openMLOL: 307107
* SELIBR: 192315
* SUDOC: 026877376
* Treccani: geber
* zbMATH: jabir-ibn-hayyan.

 |