***La Stampa*** é un xornal italiano, con sede en Turín. Fundado en 1867 co nome de ***Gazzetta Piemontese***, é o cuarto xornal de maior difusión do país. Recibiu o seu nome actual en 1895.

Historia
--------

### Desde a fundación en Frassati

*La Stampa* foi fundada en Turín o 9 de febreiro de 1867 co nome de *Gazzetta Piemontese* polo xornalista e escritor Vittorio Bersezio e polo político Casimiro Favale. O lema do xornal era a locución latina "*Frangar non flectar*" e o prezo era de 5 céntimos de liras. Nos primeiros anos da súa vida, o xornal saíu da imprenta Favale, na vía Dora Grossa , e tivo unha tirada de 8 000 exemplares e dúas edicións diarias, en horario de mañá e tarde. En 1880 a *Gazzetta Piemontese* foi comprada polo deputado liberal Luigi Roux, que tamén se fixo cargo da dirección. Entre os colaboradores do xornal destacan os nomes dos deputados Silvio Spaventa e Ruggiero Bonghi.

En 1894, o empresario e xornalista Alfredo Frassati converteuse en copropietario e apoiou a Roux na dirección. Como coeditor decidiu darlle un xiro o xornal. O título cambiouse a *La Stampa Gazzetta piemontese*, mentres que o lema e o prezo permaneceron inalterados. O xornal apareceu co novo título o 1 de xaneiro de 1895; a pesar de que o nome antigo, aínda que degradado a un subtítulo, era máis evidente que o novo. As proporcións foron invertidas a partir do 30 de marzo de 1895. Frassati trasladou entón a sede a un edificio na Piazza Solferino. Tamén introduciu novas tecnoloxías, como o linotipo, un dos primeiros en Italia (o linotipo estreouse no número 37).

En poucos anos a tirada de *La Stampa* ascendeu a 50 000 exemplares. En 1900 Roux traspasou a propiedade da cabeceira, sendo dous terzos para Frassati e un terzo para o financeiro E. Pollone. Frassati asumiu así o cargo de director e puido elixir a liña editorial de forma independente. Seguiu unha liña política de apoio a Giovanni Giolitti, converténdose nun dos seus principais partidarios. Contou con intelectuais brillantes como Luigi Einaudi, Francesco Saverio Nitti ou Gaetano Mosca e creou un suplemento deportivo ilustrado (*La Stampa Sportiva*, o 19 de xaneiro de 1902) e unha revista dedicada ao mundo feminino (*La Donna*, o 27 de decembro de 1904). O 12 de agosto de 1908 desapareceu o subtítulo *Gazzetta Piemontese* e quedou só *La Stampa* como único título do xornal. A tirada aumentou constantemente ata preto de 100 000 exemplares en 1910, facendo de La *Stampa* o primeiro xornal de Turín, por diante da *Gazzetta del Popolo*, e o segundo en todo o norte de Italia. Con motivo da entrada de Italia na primeira guerra mundial, apoiou a posición neutralista, en harmonía co goberno da época.

A Gaceta Literaria
En 1877 Vittorio Bersezio fundou unha revista que pode considerarse o primeiro semanario cultural italiano vinculado a un diario: a *Gazzetta Letteraria*. Suplemento festivo da *Gazzetta Piemontese* (de feito o primeiro ano tomou o nome de «Gazzetta Piemontese Letteraria»), foi dirixida polo propio Bersezio ata 1880, despois por Giuseppe Depanis, Domenico Lanza e finalmente por Luigi Filippo Bolaffio (1894-1902). Publicou críticas e propúxose manter informados aos lectores das novidades literarias máis importantes, informándoas con prontitude. Foi pechado por Alfredo Frassati en 1902.

### A entrada dos Agnelli

O 1 de decembro de 1920 o grupo financeiro-industrial Agnelli - Gualino comprou a participación de Pollone xunto cos dereito de preferencia sobre as accións de Frassati. Despois do asasinato de Giacomo Matteotti o 11 de xuño de 1924, o xornal púxose do lado das posicións anti-Mussolini. Por ter asumido esta posición, Frassati tivo que ceder a propiedade do xornal a un grupo favorable ao xefe do goberno. O 29 de setembro de 1925 o xornal foi suspendido (era unha advertencia do réxime). Cando volveu aos quioscos o 3 de novembro, os días de Frassati estaban contados: dimitiu o 9 de novembro de 1925. No seu último ano á fronte do xornal, *La Stampa* contaba cunha tirada de 176 000 exemplares. En 1926 FIAT (é dicir, a familia Agnelli) fíxose coa propiedade co aval das autoridades fascistas. A nova directora, Andrea Torre, aliñou o xornal coas directivas do réxime, o que lle supuxo perder exemplares, en favor da competidora directa *Gazzetta del Popolo*, que o superou para converterse no principal diario de Turín.

O 31 de decembro de 1930 publicouse o primeiro número de *La Stampa della Sera* (chamada dende xaneiro de 1937 *Stampa Sera*), edición vespertina e dos luns do xornal (día no que tradicionalmente non se publicaba *La Stampa*). O redactor xefe era o escritor sienés Mino Maccari. En 1934 a sede do xornal foi trasladada a un gran edificio con vistas á Via Roma e con entrada desde a Galleria San Federico. Baixo a dirección de Alfredo Signoretti*,* as vendas de *La Stampa* comezaron a aumentar, tras as importantes reducións de circulación que se produciron a comezos da década de 1930. En febreiro de 1943 *La Stampa* era o segundo xornal italiano cunha tirada media de 550 000 exemplares (posición que mantería ata 1986). Despois do 8 de setembro e da posterior invasión nazi da península, *La Stampa*, como os demais xornais do norte de Italia, tivo que aliñarse coas directivas do goberno pro-alemán. Despois da Liberación (3 de maio de 1945) o Comité de Liberación Nacional (CLN) decretou a suspensión do xornal por connivencia coa República Social Italiana.

Grazas ao apoio dos Aliados, o xornal volveu aos quioscos o 18 de xullo de 1945 baixo a dirección de Filippo Burzio (que xa o dirixira do 10 de agosto ao 8 de setembro de 1943). O 15 de xullo o Comando Militar Aliado pechara o *Corriere del Piemonte*, un xornal da cidade creado despois da Liberación co apoio da Psychological Warfare Division. O CLN do Piemonte protestou por non ter sido consultado e unha manifestación na praza, diante da sede *do Corriere*, provocou algúns incidentes. O gobernador aliado de Turín, o coronel Marshall, reaccionou ordenando a suspensión de todos os xornais de Turín.O 21 de xullo Frassati publicou o xornal cun novo nome (*La Nuova Stampa*) para evitar que fose tomado polas autoridades militares aliadas.

A partir do 1 de xaneiro de 1946 o xornal volveu ser propiedade dos Agnelli.

### De 1948 a 1990

O período 1948-1968 estivo dominado pola figura do carismático director Giulio De Benedetti. Vittorio Valletta, presidente e conselleiro delegado de Fiat, propúxolle dous obxectivos: conquistar aos traballadores das fábricas da empresa, a gran maioría dos cales eran lectores de *l'Unità*, e recuperar aos lectores que pasaran á competidora *Gazzetta del Popolo*. Ao non ter un grande orzamento á súa disposición, De Benedetti ideou un xornal mosaico: ademais das noticias que lle proporcionaba a redacción, encargaba traballos aos correspondentes estranxeiros dos xornais romanos, escollía pezas xa publicadas para incluír na súa Terza pagina, e inventou unha columna de diálogo cos lectores chamada «Specchio dei tempi» (que apareceu por primeira vez o 17 de decembro de 1955), que aínda existe.

*La Stampa* volveu ser así o principal xornal de Turín e colocouse de novo entre os principais de Italia. Foi o único xornal importante alternativo ao duopolio DC-esquerda, que dominaba a escena italiana. Neste período, ata os anos oitenta, *La Stampa* publicábase tamén nunha edición da tarde como *Stampa Sera*. A mediados dos anos sesenta, *La Stampa* vendía unha media de 375 000 exemplares diarios, aos que hai que engadir os 175 000 de *Stampa Sera*.

En 1968 a sede *de La Stampa* foi trasladada a un edificio da rúa Marenco 32, que ocupou ata 2012. Na antiga sede da rúa Roma o xornal conservou a propiedade das estancias da planta baixa do edificio, que utilizou como salas de recepción do público. A De Benedetti sucedeuno na dirección do xornal Alberto Ronchey (1968-73), xornalista e sociólogo. Gianni Agnelli, sucesor de Valletta en Fiat, quería que o xornal traspasase as fronteiras do noroeste e se convertese finalmente nun xornal nacional. Para "desprovincializar" *La Stampa*, Ronchey centrouse nos asuntos exteriores e as noticias económicas. Con colaboradores como Carlo Casalegno, Alessandro Galante Garrone, Luigi Firpo ou Norberto Bobbio conseguiu consolidar a súa presenza a nivel nacional. Con todo, non descoidou a crónica local e alcanzou de feito o pico de vendas ao publicar en primeira páxina a historia dunha nena raptada e asasinada en Alba. No campo da cultura, Ronchey contou co escritor Guido Piovene como colaborador, e pouco despois chegaron tamén Giovanni Arpino e Guido Ceronetti.

Despois de cinco anos como director, en 1973 Ronchey volveu ao seu traballo como correspondente internacional e destacado sociólogo. Foi o ano no que o *Corriere della Sera*, o principal xornal italiano, cambiou a súa liña política adoptando unha posición de esquerdas, polo que *La Stampa* viu a oportunidade de converterse no diario de referencia dos moderados. En 1974 chegou Arrigo Levi, que colocou o xornal na posición do Non no referendo para derrogar o divorcio (polo tanto, a favor do mantemento da lei do divorcio). O o 1 de novembro de 1975 naceu o suplemento literario *Tuttolibri*. A mediados da década a tirada superaba o muro de 500 000 exemplares diarios, con edicións de 28 páxinas, mantendo o segundo lugar entre os diarios italianos máis vendidos, só por detrás do *Corriere*. 

O 16 de novembro de 1977, o subdirector Carlo Casalegno foi vítima dun ataque terrorista, recibindo catro disparos e morrendo o 29 de novembro, despois de trece días de agonía. Era a primeira vez que as Brigadas Vermellas mataban deliberadamente a un xornalista. En 1978 *La Stampa* atopouse cun incidente diplomático. O dúo Fruttero & Lucentini escribiran un texto satírico sobre Muamar al-Qadafi, presidente de Libia. O líder árabe ameazou a Fiat con represalias económicas se non destituía do director Arrigo Levi, e finalmente este foi cesado o 6 de novembro de 1978.

O novo director foi Giorgio Fattori, procedente da dirección do semanario *L'Europeo*. Cando Fattori se fixo cargo de *La Stampa,* o xornal atravesaba dificultades económicas. Durante os seus 8 anos ao mando introduciu novas tecnoloxías (telecast e ordenador), mellorou as seccións (en 1981 creou *Tuttoscienze*, hoxe *TsT*, dirixida por Piero Bianucci) e aumentou a difusión do xornal. Cando deixou o cargo as contas estaban de novo en orde. Durante a posterior dirección de Gaetano Scardocchia (1986-1990), *La Stampa* sufriu un completo redeseño, reducíndose o formato, pasando de nove a sete columnas e suprimindo a *Terza pagina*, ao mover a cultura ás páxinas internas.

Durante a década de 1980, a tirada aumentou, seguindo unha tendencia que afectou á prensa diaria, que pasou por unha fase de recuperación. En 1985 ascendeu a 549 749 e en 1989 acadou os 571 462 exemplares, manténdose constante nestes niveis ata 1994. A tirada dos noventa foi acorde coa tendencia xeral da prensa nacional: ata 1994 mantívose nos niveis de anos anteriores (573 175) e despois comezou a diminuír: en 1999 os exemplares baixaran a 529 675 e en 2009-10 aos 407 181.En 1986, *La Stampa* foi superada nas vendas polo crecente *La Repubblica*, caendo do segundo ao terceiro lugar entre os xornais de noticias.

### De 1990 a 2014

 Panel celebrando o 150 aniversario de *La Stampa* (Piazza Castello, Turín).
Con Paolo Mieli (1990-1992) comezou un cambio xeracional. O novo director prestou máis atención á televisión e nomeou novos colaboradores destinados a ocupar o lugar dos dous grandes decanos: Norberto Bobbio e Alessandro Galante Garrone. Como subdirector escolleu ao piemontés Ezio Mauro. Durante a Guerra do Golfo (1990-1991), mentres os dous principais xornais italianos competían por ver quen publicaría máis páxinas (cheas de noticias, reportaxes, entrevistas, etc) *La Stampa* inventa a fórmula do "diario": o militar de Mario Ciriello, o pacifista italiano de Lietta Tornabuoni, o árabe de Igor Man, o televisivo de Oreste Del Buono e o americano de Furio Colombo. A fórmula tivo éxito entre o público e aumentou a credibilidade do xornal. Unha vez rematado o conflito, o correspondente Paolo Guzzanti comezou a escribir un "diario", que recollía as confidencias do presidente Francesco Cossiga e as explicaba aos lectores. Mieli tamén innovou nas páxinas de política interna: a "historia de fondo", é dicir, a explicación do que fan e pensan os políticos detrás da fachada das súas palabras, converteuse nun encabezado de páxina. Decidiu aumentar a sete o número de números semanais do xornal. Ata entón, *La Stampa* publicábase de martes a domingo, mentres que o luns deixaba sitio a *Stampa Sera*. O último número de *Stampa Sera*, despois de 62 anos de existencia, saíu o 18 de abril de 1992. Lombardo de orixe e romano de adopción, Paolo Mieli conseguiu a difícil tarefa de "desjuventiizar" o xornal (feito que recoñeceu incluso o presidente do Torino, Gianmauro Borsano).

O sucesor de Mieli, Ezio Mauro (1992-1996), estreou o semanario *Specchio della Stampa* (27 de xaneiro de 1996). En 1999, baixo a dirección de Marcello Sorgi (co-director de Gianni Riotta), naceu a edición web do xornal. A principios dos anos 2000 inaugurouse unha política de emparellamentos con diversos xornais locais, espallados por toda a península.

O 19 de novembro de 2006, o director Giulio Anselmi completou unha redución histórica no formato do xornal, a raíz dun cambio que estaba a afectar a todos os xornais en formato "folla". *La Stampa* viu recudidas as dimensións de 38x53 a 31x45 cm, adoptando o formato berlinés, con seis columnas. O cambio de tamaño, desexado pola editorial e decidido durante a anterior redacción de Marcello Sorgi, xunto coa adopción da cor en todas as páxinas e o redeseño da cabeceira, desafiaba os hábitos consolidados dos lectores. A aposta pagou a pena, como mostraron os datos de vendas. 

Desde 2009 *La Stampa* está dispoñible en papel electrónico nos lectores de libros electrónicos.

Dende xuño de 2011 o sitio web ten activo un canal, chamado VaticanInsider, que versa sobre a Santa Sé e a Igrexa católica no mundo. Dende o 10 de setembro de 2012 a nova sede do xornal é Via Lugaro 15, na mesma Turín.

#### O arquivo histórico dixitalizado

Desde o 29 de outubro de 2010, despois de anos de traballo de dixitalización e indexación, financiado por un Comité para a Biblioteca Dixital de Información Xornalística que inclúe a Fundación CRT, a Compagnia di San Paolo, *La Stampa* e o goberno de Piemonte, está dispoñible en liña e de xeito gratuíto todo o arquivo histórico do xornal desde o seu nacemento ata 2006. Contén todos os números do xornal publicados desde 1867 ata 2005, incluídas as principais edicións matinais e vespertinas e os suplementos, sumando un total aproximado de 1 750 000 páxinas, 5 000 000 artigos e 4 500 000 fotografías e ilustracións.

### A nova sociedade editorial

O 2 de agosto de 2014, a empresa editora do xornal, Editrice La Stampa, de John Elkann (Fiat Chrysler Automobiles), anunciou nun comunicado de prensa conxunto coa Società Edizioni e Pubblicizioni (SEP) de Carlo Perrone, o proxecto de fusión coa incorporación da SEP á primeira, creando así unha nova empresa denominada Italiana Editrice Sp A. participada nun 77% por Fiat Chrysler e nun 23% pola familia Perrone, incluíndo tamén a integración de filiais de publicidade e medios de comunicación de masas, como Publikompass (de Edizioni La Stampa), Publirama e Radio19 (ambas da SEP).

Con esta operación, a partir do 1 de xaneiro de 2015, creouse un grupo editorial integrado por 240 xornalistas (sumando as redaccións dos dous xornais) e cunha cota diaria de 260 000 exemplares vendidos, á par que outros grandes grupos editoriais, como como o RCS MediaGroup, editor de *Corriere della Sera*, e o Gruppo Editoriale L'Espresso, editor de *la Repubblica*.

O 5 de novembro de 2015 publicouse o novo semanario *Origami*, publicado todos os xoves como anexo tanto a *La Stampa* como ao *Secolo*.

### Grupo Editorial GEDI

Dichiarazioni di intenti dei protagonisti della stampa internazionale, firmate O compromiso dos protagonistas da prensa internacional por salvagardar o futuro da información.
En 2016, Italiana Editrice Sp A. foi adquirida polo Gruppo Editoriale L'Espresso que en 2017, tras a incorporación, cambiou o seu nome a GEDI Gruppo Editoriale Sp R. Estableceuse unha nova empresa, Gedi News Network (GNN), para a publicación dos xornais do grupo, incluíndo *La Stampa*. 

  

De 2015 a 2019 todos os artigos foron publicados baixo a licenza Creative Commons BY-NC-ND. En outubro de 2019, todos os artigos publicados desde 1867 ata 2005 foron dixitalizados e puxéronse a disposición de forma gratuíta.

O 23 de abril de 2020 Molinari deixou a dirección para facerse cargo da de *la Repubblica*. No seu lugar entrou Massimo Giannini, ex director de Radio Capital e ex presentador de *Ballarò* en Rai 3.

Directores
----------

* Vittorio Bersezio (1867-1880)
* Louis Roux (1880 - 16 de outubro de 1900)
	+ Alfredo Frassati (codirector, 31 de marzo de 1895 - 16 de outubro de 1900)
* Alfredo Frassati (17 de outubro de 1900 - 29 de setembro de 1925)
* Luigi Michelotti e Gino Pestelli (3 de novembro de 1925 - 31 de outubro de 1926)

*Baixo o réxime fascista*

* Andrea Torre (30 de novembro de 1926 - 11 de febreiro de 1929)
* Curzio Malaparte (12 de febreiro de 1929 - 30 de xaneiro de 1931)
* Augusto Turati (31 de xaneiro de 1931 - 12 de agosto de 1932)
* Alfredo Signoretti (13 de agosto de 1932 - 25 de xullo de 1943)

*Despois da caída do fascismo: nomeamentos aprobados polo Minculpop* 

* Vittorio Varale (28 de xullo de 1943 - 9 de agosto de 1943)
* Filippo Burzio (10 de agosto de 1943 - 9 de setembro de 1943)

*Nomeamentos aprobados polo Minculpop da RSI*

* Angelo Appiotti (18 de setembro de 1943 - 9 de decembro de 1943)
* Concetto Pettinato (10 de decembro de 1943 - 3 de marzo de 1945)
* Francesco Scardaoni (4 de marzo - 26 de abril de 1945)

Suspensión por decreto do CLN: 28 de abril - 17 de xullo de 1945*.* Nomeado polo CLN

* Filippo Burzio (18 de xullo de 1945 - 25 de xaneiro de 1948)

*Escollidos polo grupo Fiat*

* Giulio De Benedetti  (27 de xaneiro de 1948 - 4 de decembro de 1968)
* Alberto Ronchey (5 de decembro de 1968 - 4 de maio de 1973)
* Arrigo Levi (5 de maio de 1973 - 6 de setembro de 1978)
* Giorgio Fattori (7 de setembro de 1978 - 10 de febreiro de 1986)
* Gaetano Scardocchia (11 de febreiro de 1986 - 21 de maio de 1990)
* Paolo Mieli (22 de maio de 1990 - 4 de setembro de 1992)
* Ezio Mauro (5 de setembro de 1992 - 30 de abril de 1996)
* Carlo Rossella (1 de maio de 1996 - 22 de setembro de 1998)
* Marcello Sorgi (23 de setembro de 1998 - 20 de xullo de 2005)
* Giulio Anselmi (21 de xullo de 2005 - 22 de abril de 2009)
* Mario Calabresi (23 de abril de 2009 - 31 de decembro de 2015)
* Maurizio Molinari (1 de xaneiro de 2016 - 23 de abril de 2020)

*Escollido por GEDI Gruppo Editoriale*

* Massimo Giannini (dende o 24 de abril de 2020)

Notas
-----

1. ↑  A actual via Garibaldi, en pleno centro.
2. ↑  Elisabetta De Biasio, *Alfredo Frassati un conservatore illuminato*, FrancoAngeli 2006, pag. 86.
3. 1 2  Forno, Mauro (2012). *Informazione e potere* (en italiano). Roma-Bari: Editori Laterza.
4. ↑  Paola Gioia e Francesco Gandolfi (a cura di), *Novecento periodico. Donne e uomini nella stampa periodica del XX secolo*, p. 189.
5. ↑  Malfitano, Alberto (Giornalismo fascista. Giorgio Pini alla guida del «Popolo d'Italia»). "Giornami" (PDF) (en italiano). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 12 de maio de 2019. Consultado o 20 de setembro de 2023.
6. ↑  Paolo Murialdi, *Storia del giornalismo italiano*, p. 192, ed. il Mulino, Bologna, 2006.
7. 1 2  Vittorio Zucconi, *Parola di giornalista*, la Repubblica
8. ↑  "Cari lettori" (en italiano). 27 de xuño de 1989. p. 1. Consultado o 20 de setembro de 2023.
9. ↑  Adriano Botta, "La «banda Mieli» le sta suonando un po' a tutti", «L'Europeo», n° 26, 28 de xuño de 1991.
10. ↑  "Corriere su Kindle, La Stampa sugli altri lettori: un confronto". *antoniotombolini.simplicissimus.it* (en italiano). 21 marzo 2009. Arquivado dende o orixinal o 23 de abril de 2015. Consultado o 20 de setembro de 2023.
11. 1 2  "Arquivo". *archiviolastampa.it* (en italiano). Consultado o 20 de setembro de 2023.
12. ↑  "Alleanza La Stampa-Secolo XIX" (en italiano). 3 de agosto de 2014. Consultado o 20 de setembro de 2023.
13. ↑  "La Stampa adotta la licenza Creative Commons per la condivisione degli articoli" (en italiano). 19 de decembro de 2015. Consultado o 20 de setembro de 2023.
14. ↑  "Virtual Reference Desk - risorse per la ricerca in rete". *bnnonline.it* (en italiano). Outubro de 2019. Arquivado dende o orixinal (pdf) o 5 de agosto de 2020. Consultado o 20 de setembro de 2023.
15. ↑  "Massimo Giannini nuovo direttore de La Stampa, il comunicato del comitato di redazione" (en italiano). 23 de abril de 2020. Consultado o Roma-Bari.
16. ↑  O xornal foi suspendido polo réxime fascista.
17. ↑  O xornal foi novamente suspendido polo réxime fascista.
18. ↑  Decreto do 9 de agosto de 1943, n. 727.
19. ↑  O xornal non saíu nos días 10, 11 e 12 de setembro de 1943. O 13 de setembro Burzio asinou por última vez no xornal. Entre o 14 e o 17 de setembro *La Stampa* foi publicada sen firma.
20. ↑  O 18 de xullo o xornal publicouse coa indicación «Ano 61 - Número 1». Despois de dous días de silencio reapareceu na edición o 21 de xullo co título *La Nuova Stampa* e a indicación «Ano I - Número 1».
21. ↑  Xa codirector a partir de xullo de 1946.
22. ↑  Ol 1 de xaneiro de 1959 o diario recupera o histórico título de *La Stampa*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q923353
* WorldCat
* VIAF: 182295876
* BRE: 4162808
* EBID: ID
* GEC: 0064027
* ISSN: 1122-1763
* Treccani: la-stampa

 |