*Para a agulla ou remate da columna véxase chapitel.*
Capitel románico da Igrexa de San Martiño de Sobrán.
Capitel de estilo islámico da Alhambra.
O **capitel** (do latín *caput, capitis* 'cabeza' ou 'testa'), é un elemento arquitectónico que se dispón no extremo superior da columna, piar ou pilastra para transmitir a estas pezas estruturais verticais as cargas que recibe do entaboamento horizontal ou do arco que se apoia nel. Ademais desta misión estrutural cumpre outra de índole compositiva, pois actúa como peza de transición entre dúas partes construtivas tan diferentes como aquelas entre as que se interpón. Por veces tamén é chamado **chapitel**, se ben este termo designa máis propiamente o remate en agulla dunha torre, campanario ou igrexa).

Aínda que hai unha gran variedade de capiteis, a forma tipo estaría formada por: un astrágalo, moldura que corre ao redor do fuste da columna na base do capitel; un tambor, que é o corpo propiamente dito do capitel, con forma reducible a un tronco de cono ou pirámide invertida; e un ábaco, taboleiro prismático que remata o capitel e que sostén directamente o arranque do arco ou o lintel.

Os primeiros capiteis coñecidos teñen a súa orixe no antigo Exipto. O seu aspecto é con preferencia papiriforme ou lotiforme, pero tamén os hai con calquera outro tema vexetal. En Persia empregáronse capiteis formados por dúas figuras contrapostas que deixaban entre elas un rebaixe no que se apoiaba a arquitrabe. Pero o desenvolvemento e masivo emprego do capitel débese á arquitectura grega e romana que fixeron del un elemento clave das súas ordes arquitectónicas clásicas. O seu deseño correspóndese coas respectivas ordes. Así, a dórica, carente de astrágalo, só ten equino e ábaco, os dous lisos e moi sinxelos; a xónica caracterízase polas volutas que configuran as súas catro esquinas; a corintia, máis esvelta que a anterior, ten todo o tambor decorado por follas de acanto; a toscana é semellante á dórica, inclúe un colariño; a composta é unha combinación de xónica e corintia, adoptando as volutas dunha e as follas de acanto da outra.

Coa chegada do Renacemento e o Neoclasicismo volveuse á utilización dos capiteis clásicos segundo os canons das ordes arquitectónicas gregas e romanas.

Capiteis exipcios
-----------------

No Antigo Exipto os capiteis orixinábanse como elementos arquitectónicos de transición entre as columnas e os linteis.

* Medinet Habu: loto pechado.Medinet Habu: loto pechado.
* Templo de File: composto.Templo de File: composto.

Capiteis románicos
------------------

* Igrexa de Santa Mariña de Fragas (Campo Lameiro).Igrexa de Santa Mariña de Fragas (Campo Lameiro).
* Igrexa de Santa María (Melide).Igrexa de Santa María (Melide).
* Igrexa de Santa María (Melide).Igrexa de Santa María (Melide).
* Igrexa de San Xoán de Vilar de Santos.Igrexa de San Xoán de Vilar de Santos.
* Igrexa de San Pedro de Ansemil, Silleda.Igrexa de San Pedro de Ansemil, Silleda.

Outros
------

* Mosteiro de Carboeiro, Silleda.Mosteiro de Carboeiro, Silleda.
* Igrexa de San Martiño de Mondoñedo.Igrexa de San Martiño de Mondoñedo.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Capitel*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***capitel*** |

| * v
* c
* e
Elementos da arquitectura eclesiástica |
| --- |
| Áreas | Ábsida  ·  Absidiola  ·  Adro  ·  Claustro  ·  Coro  ·  Cruceiro  ·  Deambulatorio  ·  Nártice  ·  Nave  ·  Presbiterio  ·  Sancristía  ·  Transepto |
| Exterior | Arcobotante  ·  Arquitrabe  ·  Arquivolta  ·  Cabeceira  ·  Campanario  ·  Canzorro  ·  Chapitel  ·  Contraforte  ·  Espadana  ·  Fachada  ·  Gárgola  ·  Nicho  ·  Parteluz  ·  Pináculo  ·  Portada  ·  Porta  ·  Tiburio  ·  Tímpano  ·  Xamba |
| Interior | Altar  ·  Arcada  ·  Bóveda  ·  Capitel  ·  Ciborio  ·  Columna  ·  Coxía  ·  Cuncha  ·  Cúpula  ·  Galería  ·  Hemiciclo  ·  Imaxinaría  ·  Mosaico  ·  Pavimento  ·  Piar  ·  Retablo  ·  Rosetón  ·  Tribuna  ·  Triforio  ·  Vidreira |
| Outros | Arco  ·  Baixorrelevo  ·  Cogullo  ·  Florón  ·  Gablete  ·  Lobo  ·  Tramo  ·  Trazaría |

| * v
* c
* e
Templo grego |
| --- |
| Áreas | Áditon ·  Naos ·  Opistódomo ·  Períbolo ·  Perístilo ·  Pronao |
| Ordes | Corintia ·  Dórica ·  Xónica |
| Elementos | Ábaco ·  Acroterio ·  Antefixo ·  Arquitrabe  ·  Atlante ·  Acanaladura ·  Capitel ·  Cariátide ·  Columna ·  Cornixa ·  Crepidoma ·  Entaboamento ·  Éntase ·  Equino ·  Estereóbata ·  Estilóbata ·  Friso ·  Frontón ·  Fuste ·  Métopa ·  Mútulo ·  Propileos ·  Tímpano ·  Tríglifo |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q193893
* AAT: 300001662
* BNCF: 687
* BNE: XX528365
* BNF: 11931153k
* BRE: 2043162
* EBID: ID
* GEC: 0088214
* GND: 4029595-3
* LCCN: sh85019967
* MAG: 83646750
* NKC: ph1132341
* PSH: 207
* Treccani: capitello

 |