**Thomas Paine**, nado en Thetford (Norfolk) o 29 de xaneiro de 1737 e finado en Nova York, 8 de xullo de 1809, foi un político, escritor, filósofo, intelectual radical e revolucionario estadounidense de orixe inglesa. Promotor do liberalismo e da democracia. Está considerado un dos Pais fundadores dos Estados Unidos.

Paine emigrou ás colonias británicas en América en 1774 para participar na revolución americana. As súas contribucións principais foron o ensaio *Common Sense* (1776), onde avogaba pola independencia das colonias e *The American Crisis* (1776-1783) unha serie de escritos a favor da revolución.

En 1789 visitou Francia e alí viviu durante case toda a década seguinte. Viuse involucrado profundamente nos primeiros anos da Revolución Francesa. Escribiu *Rights of Man* (1791), en parte unha defensa da Revolución Francesa contra os seus críticos, en particular o estadista británico Edmund Burke. En Gran Bretaña foi xulgado e declarado culpable en ausencia polo crime de libelo sedicioso. A pesar de non falar francés, foi elixido para a Convención Nacional en 1792. Os xirondinos vírono como un aliado polo que os montañeses, en especial Robespierre, considerárono o seu inimigo. En decembro de 1793, foi arrestado e encarcerado en París e liberado en 1794. Fíxose célebre por *The Age of Reason* (1793-94), libro que avoga polo deísmo, promove a razón e o librepensamento, argumenta en contra da relixión institucionalizada e das doutrinas cristiás. Tamén escribiu *Agrarian Justice* (1795), discutindo as orixes da propiedade e introducindo o concepto de renda mínima garantida.

Traxectoria
-----------

De orixe humilde, fillo dun cuáquero e dunha anglicana, recibiu unha educación moi elemental que se limitaba a saber ler, escribir e as catro operacións aritméticas básicas, polo que se formou de maneira autodidacta. Chegou a ser un moi importante revolucionario norteamericano, con ideas en conflito permanente coas elites e os grupos reaccionarios do seu tempo, como foron a súa loita contra o sexismo, a escravitude, o racismo e a monarquía, á que se opuxo propondo no seu lugar a república. Como outros ilustrados, tamén abominou da superstición, a relixión organizada (igrexas) e o clero, sendo un impulsor do laicismo, a educación popular e a ciencia.

Sempre en loita con todo tipo de apuros económicos, traballou como oficial de impostos perseguindo contrabandistas de licores e tabaco e conseguiu ilustrarse comprando libros. A súa sorte cambiou ao coñecer a Benjamin Franklin, quen o animou a buscar fortuna en América dándolle cartas de presentación. Chegou a Filadelfia en 1774 e alí dirixiu a *Pennsylvania Magazine and American Museum*.

Ao xeneralizarse o descontento das colonias, Paine fomentou as ideas racionais, chamadas por el do "sentido común", criticando os excesivos impostos decretados polo goberno británico como inxustos e economicamente erróneos, favorecedores do contrabando e a corrupción, a prohibición de comerciar con outras nacións, causante da perda de fortunas materiais, e a falta de representantes continentais no parlamento británico. Sostivo que a solución a todos eses problemas era a independencia, postura que divulgou no máis famoso dos folletos impresos, *Common Sense* (1776), que alcanzou a tirada de medio millón de exemplares.

Estatua de Thomas Paine en Norfolk, Inglaterra.
A doutrina do *common sense* marcou un fito na historia, ao non fundamentar as decisións políticas en doutrinas baseadas na historia, a relixión, a nación, a honra ou en nocións apriorísticas, senón en criterios avalados pola experiencia dos seres humanos e na razón. *Common Sense* preparou o camiño á Declaración de Independencia dos Estados Unidos, ratificada o 4 de xullo do mesmo ano.

Cando as tropas de Washington estaban a piques de desunirse, publicou o panfleto *The American Crisis*, que levantou os ánimos insurxentes e que por orde de George Washington foi lido a todos os seus soldados.

Tras acabar con éxito a guerra, volveu aos seus apuros económicos, pois nunca consentiu en pedir dereitos de autor polos seus panfletos. Viaxou a Europa e para evitar que William Pitt declarase a guerra a Francia divulgou a idea entre os británicos de que as guerras só carrexaban máis impostos. En Francia atopouse co escritor e teórico radical William Godwin e un grupo de amigos seus, a quen frecuentaba.

Logo dedicouse a refutar as ideas de Edmund Burke sobre a Revolución Francesa na súa obra mestra, *Rights of Men*, impresa en dúas partes, a primeira en 1791 e pola cal foi expulsado de Inglaterra. Refuxiado en Francia, Paine foi encarcerado por Robespierre por declararse abertamente contra o réxime do Terror. 

En prisión empezou a escribir *The Age of Reason* (1794) un clásico do librepensamento con carácter anticlerical, onde rexeitaba a brutalidade e crueldade. Proclamaba contradicións da Biblia a imitación de Voltaire. Tres anos máis tarde publicou o seu panfleto *Agrarian Justice*.

O seu seguidor Bertrand Russell afirmou del:

> 
> 
> Para os nosos tataravós era unha especie de Satán terreal, un infiel subversivo, rebelde contra o seu Deus e contra o seu rei. Gañouse a hostilidade de tres homes a quen non adoita relacionarse: Pitt, Robespierre e Washington. Destes, os dous primeiros trataron de matalo, mentres que o terceiro se abstivo coidadosamente de salvar a súa vida. Pitt e Washington odiábano porque era demócrata, Robespierre, porque se opuxo ao seu réximo do Terror. O seu destino foi sempre ser honrado polos pobos e odiado polos gobernos.
> 
>

Ideas
-----

Selo coa efixie de Thomas Paine 1969.
### Pensamento social

Por influencia do xacobinismo e do movemento dos *sans-culottes* reivindicou, como outros radicais británicos, non só a democracia política senón tamén a democracia social, centrándose especialmente na cuestión da propiedade da terra. Por esta razón foi incluído no grupo dos socialistas agrarios, xunto con Thomas Spence e William Ogilvie de Pittensear. Con todo, Paine mostrouse máis moderado que estes dous últimos pois non cuestionou o dereito de propiedade, aínda que foi un dos precursores do laborismo e do estado do benestar ao propor a redistribución da renda por medio dun imposto sobre as grandes facendas e a implantación dun sistema público de pensións, entre outras medidas.

Expuxo o seu pensamento social en *Rights of Man* (1791-1792) e, sobre todo, en *Agrarian Justice* (1795-1796). Nestas obras defendía que para acadar a democracia plena había que abandonar as "miserias" da civilización, sobre todo en Europa, e volver á organización económica da comunidade primitiva propia do estado de natureza ou, cando non fose posible, establecer un imposto progresivo que limitase os bens que cada membro da sociedade podía posuír e que dotase o Estado dos recursos necesarios para que proporcionase aos máis desfavorecidos os medios que lles permitisen levar unha vida digna. Paine non cuestionaba o dereito de propiedade pero subordinábao á satisfacción das necesidades sociais e para iso propugnaba un Estado democrático que interviñese na vida económica. Así, en *Agrarian Justice*, escribiu o seguinte sobre a súa forma "social" de entender a propiedade:

> 
> 
> A propiedade persoal é un *efecto da sociedade*; é tan imposible que un individuo adquira propiedades persoais sen axuda da sociedade, como o é que cree as terras. Separade un individuo da sociedade, dádelle a posesión dunha illa ou dun continente, e non poderá adquirir propiedades persoais, non poderá facerse rico.
> 
> 

### Escravitude

Atribúeselle a obra "African Slavery in America", o primeiro artigo que propuña a emancipación dos escravos africanos e a abolición da escravitude. Foi publicado o 8 de marzo de 1775 na postila ao *Pennsylvania Journal and Weekly Advertiser* (tamén coñecido como *The Pennsylvania Magazine and American Museum*). Tendo en conta que non puido demostrarse que Paine fose o autor deste ensaio publicado anonimamente, algúns académicos como Eric Foner e Alfred Owen Aldridge non consideran este escrito como parte da súa obra. Pola contra, John Nichols considera que a súa "fervente oposición á escravitude" levouno a ser excluído do poder durante os primeiros anos da república.

### Relixión

Sobre a relixión afirma en *The Age of Reason*:

> 
> 
> Non creo no credo profesado pola igrexa xudía, pola igrexa romana, pola igrexa grega, pola igrexa turca, pola igrexa protestante, nin por calquera outra igrexa que coñeza. A miña mente é a miña igrexa.
> Todas as institucións eclesiásticas nacionais, xa sexan xudías, cristiás ou turcas, parécenme nada menos que invencións humanas creadas para horrorizar e escravizar a humanidade, e monopolizar o poder e o lucro.
> 
> 

Aínda que non existe ningunha evidencia de que fose masón, Paine tamén escribiu "An Essay on the Origin of Free-Masonry" (1803-1805), sobre a Biblia como un mito alegórico que describe a astroloxía:

> 
> 
> A relixión cristiá é unha parodia da adoración do sol, na cal se puxo un home ao que chamaron Cristo en lugar do sol, e ofrecéronlle a adoración que orixinalmente se ofrecía ao sol.
> 
> 

Describiuse a si mesmo como deísta, dicindo:

> 
> 
> Que diferente é isto á simple e pura profesión do deísmo! O verdadeiro deísta ten unha soa deidade; e a súa relixión consiste en contemplar o poder, a sabedoría e a benignidade da Deidade nas súas obras, e no seu esforzo por imitalo en toda cuestión moral, científica e mecánica.
> 
> 

e de novo, en *The Age of Reason*:

> 
> 
> Eu creo nun Deus e non máis; e teño a esperanza da felicidade despois desta vida. Creo na igualdade do home, e creo que os deberes relixiosos consisten en facer xustiza, amara a misericordia e esforzarse por facer feliz o noso próximo.
> 
>

Legado
------

Os escritos de Paine tiveron grande influencia nos revolucionarios estadounidenses. Os seus libros supuxeron un rexurdimento do deísmo en Norteamérica e, a longo prazo, inspiraron tanto filósofos radicais como pensadores da clase obreira. Moitos liberais, libertarios, feministas, socialdemócratas, anarquistas, librepensadores e progresistas considerárono o seu antecedente intelectual. A crítica de Paine á relixión institucionalizada e a súa defensa do pensamento libre influíu en moitos librepensadores británicos dos séculos XIX e XX, tales como William Cobbett, George Holyoake, Charles Bradlaugh, Christopher Hitchens e Bertrand Russell.

En 2002, Paine foi incluído na lista dos cen británicos máis importantes de todos os tempos nunha enquisa levada a cabo pola BBC.

Notas
-----

1. ↑  Ayer, Alfred Jules (1990). *Thomas Paine*. University of Chicago Press. p. 1. ISBN 0-226-03339-2.
2. ↑  Russell, Bertrand: artigo "El destino de Thomas Paine" (1934) en *Por qué no soy cristiano*. Ed. Edhasa. Barcelona, 2007. ISBN 978-84-350-3475-3 p. 169.
3. ↑  Bravo 1976, pp. 194-195"Los primeros ingleses que se plantearon como objeto de estudio el problema social, se interesaron más bien por el campo e imaginaron [...] sociedades ideales agrícolas, modeladas sobre las más conocidas utopías del pasado, por lo que pudieron ser definidos *a posteriori* como «socialistas agrarios»"
4. ↑  Bedarida 1984, pp. 363-364; 366-367.
5. ↑  Bravo 1976, p. 195.
6. ↑  Bravo 1976, p. 196.
7. ↑  Van der Weyde, William M. (1925). *The Life and Works of Thomas Paine*. New Rochelle (N. Y.): Thomas Paine National Historical Society. pp. 19-25. OCLC 193829.
8. ↑  Nichols, John (20 de xaneiro de 2009). "Obama's Vindication of Thomas Paine". *The Nation* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 30 de abril de 2009.
9. ↑  BBC News (21 de agosto de 2002). "100 Great British Heroes" (en inglés). Consultado o 18 de marzo de 2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Thomas Paine Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Aldridge, A. Owen (1959). *Man of Reason: The Life of Thomas Paine*. Lippincott.
* Aldridge, A. Owen (1984). *Thomas Paine's American Ideology*. University of Delaware Press. ISBN 9780874132601.
* Ayer, A. J. (1988). *Thomas Paine*. University of Chicago Press.
* Bailyn, Bernard (1990). Bailyn, ed. *Common Sense*. *Faces of Revolution: Personalities and Themes in the Struggle for American Independence* (Alfred A. Knopf).
* Bedarida, François (1984) [1976]. "El socialismo en Gran Bretaña hasta 1848". En Droz, Jacques. *Historia general del socialismo. De los orígenes a 1875*. Barcelona: Destino. pp. 351ss. ISBN 84-233-1305-0.
* Bernstein, R. B. (1994). "Review Essay: Rediscovering Thomas Paine". *New York Law School Law Review*.
* Bravo, Gian Mario (1976) [1971]. *Historia del socialismo 1789-1848. El pensamiento socialista antes de Marx* [*Storia del socialismo, 1789-1848. Il pensiero socialista prima di Marx*]. Barcelona: Ariel. ISBN 84-344-6508-6.
* Butler, Marilyn (1984). *Burke Paine and Godwin and the Revolution Controversy*.
* Claeys, Gregory (1989). *Thomas Paine, Social and Political Thought*. Londres: Unwin Hyman. ISBN 9780203193204.
* Conway, Moncure Daniel (1892). *The Life of Thomas Paine*. G.P. Putnam's Sons.
* Ferguson, Robert A. (xullo de 2000). "The Commonalities of Common Sense". *William and Mary Quarterly* **57#3** (3): 465–504. JSTOR 2674263.
* Foner, Eric (1976). *Tom Paine and Revolutionary America*. Oxford University Press.
* Foner, Eric (2000). *Thomas Paine*. American National Biography Online.
* Griffiths, Trevor (2005). *These Are the Times: A Life of Thomas Paine*. Spokesman Books.
* Hawke, David Freeman (1974). *Paine*. Philadelphia.
* Hitchens, Christopher (2007). *Thomas Paine's "Rights of Man": A Biography*. Londres: Atlantic Books. ISBN 978-1843546283.
* Kates, Gary (1989). "From Liberalism to Radicalism: Tom Paine's Rights of Man". *Journal of the History of Ideas*.
* Kaye, Harvey J. (2005). *Thomas Paine and the Promise of America*. Hill and Wang.
* Keane, John (1995). *Tom Paine: A Political Life*. Londres: Bloomsbury.
* Lamb, Robert (2010). "Liberty, Equality, and the Boundaries of Ownership: Thomas Paine's Theory of Property Rights". *Review of Politics* **72** (3).
* Larkin, Edward (2005). *Thomas Paine and the Literature of Revolution*. Cambridge University Press.
* Lessay, Jean (1987). *L'américain de la Convention, Thomas Paine: Professeur de révolutions* [*The National Convention's American, Thomas Paine, professor of revolution*] (en francés). París: Éditions Perrin. p. 241.
* Levin, Yuval (2013). *The Great Debate: Edmund Burke, Thomas Paine, and the Birth of Right and Left*. Basic Books. ISBN 978-0465062980.
* Lewis, Joseph L. (1947). *Thomas Paine: The Author of the Declaration of Independence*. Nova York: Freethought Press Association.
* Nelson, Craig (2006). *Thomas Paine: Enlightenment, Revolution, and the Birth of Modern Nations*. Viking. ISBN 978-0-670-03788-9.
* Powell, David (1985). *Tom Paine, The Greatest Exile*. Hutchinson.
* Russell, Bertrand (1934). "The Fate of Thomas Paine".
* Solinger, Jason D. (novembro de 2010). "Thomas Paine's Continental Mind". *Early American Literature* **45** (3).
* Vincent, Bernard (2005). *The Transatlantic Republican: Thomas Paine and the age of revolutions*. ISBN 978-9042016149.
* Wilensky, Mark (2008). *The Elementary Common Sense of Thomas Paine. An Interactive Adaptation for All Ages*. Casemate. ISBN 978-1-932714-36-4.
* Washburne, E. B. (maio de 1880). "Thomas Paine and the French Revolution". *Scribner's Monthly* **XX**.

### Ligazóns externas

* Tras los huesos de Thomas Paine (Polvo eres/Rne)
* Biografía de Thomas Paine
* De los gobiernos viejos de nuestros días, por Thomas Paine
* Calling Tom Paine
* Thomas Paine Society (UK) Arquivado 24 de agosto de 2012 en Wayback Machine.
* Thomas Paine Society (US)
* Office location while in Alford Arquivado 07 de maio de 2019 en Wayback Machine.

* Portal:Historia
* Portal:Reino Unido
* Portal:Estados Unidos de América

| * v
* c
* e
Ilustración |
| --- |
| 

| * v
* c
* e
Conceptos |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* ateísmo
* capitalismo
* ciencia
* Clasicismo de Weimar
* contrailustración
* deísmo
* democracia
* dereitos humanos
* despotismo ilustrado
* dúbida metódica
* empirismo
* enciclopedistas
* filosofía da natureza
* Haskalá
* humanismo
* liberalismo
* liberdades civís
* Liberté, égalité, fraternité
* mercados libres
* método científico
* nacionalismo
* obxectividade
* pensamento crítico
* racionalidade
* racionalismo
* razón
* reducionismo
* Sapere aude
* socialismo
* universal

 |

 |

 |
| 

| * v
* c
* e
Pensadores |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Alemaña | 
* Justus Henning Böhmer
* Johann Wolfgang von Goethe
* Johann Gottfried von Herder
* Theodor Gottlieb von Hippel
* Wilhelm von Humboldt
* Immanuel Kant
* Gotthold Ephraim Lessing
* Georg Christoph Lichtenberg
* Moses Mendelssohn
* Samuel von Pufendorf
* Friedrich Schiller
* Christian Thomasius
* Gabriel Wagner
* Christian Felix Weiße
* Christoph Martin Wieland
* Thomas Wizenmann
* Christian Wolff

 |
| España | 
* José Cadalso
* Carlos III
* Benito Xerónimo Feijoo
* Leandro Fernández de Moratín
* Valentin de Foronda
* Gaspar Melchor de Jovellanos
* Martín Sarmiento
* Diego de Torres Villarroel

 |
| Estados Unidosde América | 
* Benjamin Franklin
* Thomas Jefferson
* James Madison
* George Mason
* Thomas Paine

 |
| Francia | 
* Jean Le Rond d'Alembert
* René Louis d'Argenson
* Pierre Bayle
* Pierre-Augustin de Beaumarchais
* Nicolas Chamfort
* Émilie du Châtelet
* Étienne Bonnot de Condillac
* Marquis de Condorcet
* Denis Diderot
* Bernard Le Bovier de Fontenelle
* Claude Adrien Helvétius
* Paul Henri Thiry d'Holbach
* Louis de Jaucourt
* Julien Offray de La Mettrie
* Georges-Louis Leclerc
* Gabriel Bonnot de Mably
* Sylvain Maréchal
* Jean Meslier
* Montesquieu
* Étienne-Gabriel Morelly
* François Quesnay
* Guillaume Thomas François Raynal
* Marqués de Sade
* Anne Robert Jacques Turgot
* Voltaire

 |
| Grecia | 
* Neophytos Doukas
* Theoklitos Farmakidis
* Rigas Feraios
* Theophilos Kairis
* Adamantios Koraís

 |
| Irlanda | 
* Robert Boyle
* Edmund Burke
* John Toland

 |
| Italia | 
* Cesare Beccaria
* Gaetano Filangieri
* Ferdinando Galiani
* Luigi Galvani
* Antonio Genovesi
* Francesco Mario Pagano
* Giovanni Salvemini
* Pietro Verri

 |
| Países Baixos | 
* Balthasar Bekker
* Pieter de la Court
* Petrus Cunaeus
* Hugo Grotius
* François Hemsterhuis
* Christiaan Huygens
* Adriaan Koerbagh
* Frederik van Leenhof
* Antoni van Leeuwenhoek
* Bernard Nieuwentyt
* Baruch Spinoza
* Jan Swammerdam
* Hendrik Wyermars

 |
| Polonia | 
* Tadeusz Czacki
* Hugo Kołłątaj
* Stanisław Konarski
* Ignacy Krasicki
* Julian Ursyn Niemcewicz
* Stanisław August Poniatowski
* Jędrzej Śniadecki
* Stanisław Staszic
* Józef Wybicki
* Andrzej Stanisław Załuski
* Józef Andrzej Załuski

 |
| Portugal | 
* Sebastião José de Carvalho e Melo

 |
| Romanía | 
* Ion Budai-Deleanu
* Dinicu Golescu
* Petru Maior
* Samuil Micu-Klein
* Gheorghe Șincai

 |
| Rusia | 
* Catarina II
* Denis Fonvizin
* Mikhail Kheraskov
* Mikhail Lomonosov
* Nikolay Novikov
* Alexander Radishchev
* Yekaterina Vorontsova-Dashkova

 |
| Reino Unido(Escocia) | 
* Joseph Addison
* Francis Bacon
* James Beattie
* Jeremy Bentham
* Joseph Black
* Hugh Blair
* James Boswell
* James Burnett, Lord Monboddo
* Anthony Collins
* Adam Ferguson
* Edward Gibbon
* Robert Hooke
* David Hume
* Francis Hutcheson
* Samuel Johnson
* John Locke
* John Millar
* Isaac Newton
* William Ogilvie
* Richard Price
* Joseph Priestley
* Thomas Reid
* Shaftesbury
* Adam Smith
* Dugald Stewart
* Mary Wollstonecraft

 |
| Xenebra | 
* Firmin Abauzit
* Charles Bonnet
* Jean-Jacques Burlamaqui
* Jean-Louis de Lolme
* Pierre Prévost
* Jean-Jacques Rousseau
* Antoine-Jacques Roustan
* Horace-Bénédict de Saussure
* Jacob Vernes
* Jacob Vernet

 |

 |

 |
|  |
|  Categoría |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q126462
* WorldCat
* VIAF: 4934659
* BAV: ADV10997711
* BIBSYS: 90353247
* BLBNB: 000313461
* BMT: 146195
* BNA: 000026222
* BNCHL: 000145177
* BNE: XX1057953
* BNF: 11918444q
* BPN: 80660848
* BRE: 2709151
* BVMC: 657
* CANTIC: a11764302
* CERL: cnp00396049
* CiNii: DA00453184
* DeutscheBio: 118591215
* E-Enlightment: painethoma002731
* EBID: ID
* EGAXA: vtls001096338
* Europeana: ID
* FAST: 31776
* GEC: 0048224
* GND: 118591215
* Gutenberg: 91
* ICCU: UBOV026503
* IMDb: nm8808994
* ISNI: 0000 0001 0864 3658
* LAC: 0040A9870
* LCCN: n79021666
* LibriVox: 2273
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00452022
* NKC: jn19990006333
* NLA: 35406134
* NLG: 164240
* NNDB: 000047154
* NPG: mp03422
* NTA: 069043957
* Nupill: 17919
* OBP: ID
* ODNB: 21133
* OL: OL31439A
* openMLOL: 22247
* PTBNP: 95891
* SELIBR: 243115
* SNAC: w6cv4j00
* SUDOC: 027056104
* Treccani: thomas-paine
* WikiTree: Paine-1
* WomenWriters: ID

 |