recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Şehzade Bayezid**, nado en 1525 e finado o 25 de setembro de 1561, foi un príncipe otomán, aspirante polas armas ao trono.

Traxectoria
-----------

Bayezid era fillo de Suleiman I e de Hürrem Sultan, foi gobernador da rexión de Anatolia ata que en 1553 durante unha campaña do seu pai a Nakhchivan (na actual Acerbaixán) pasou a gobernar Edirne, a capital otomá en Europa, para controlar Rumelia na ausencia do emperador. Durante a campaña executouse a Şehzade Mustafá, o irmán máis vello de Bayezid, Şehzade Mustafa. As novas da morte do príncipe causaron malestar ao longo do imperio e un impostor, que se facía pasar polo executado Mustafá, alzouse contra Suleiman en Rumelia. Malia que un visir dominou a rebelión, Suleimán sospeitou que o seu fillo Bayezid reaccionou deliberadamente de xeito vagaroso. Logo da campaña pasou a gobernar Kütahya.

Rebelión
--------

Suleiman coñecedor que só dous dos seus fillos estaban en condicións de lle suceder no trono, Selim e Bayezid e que a competición entre os dous era evidente, decidiu en 1558 enviar os dous fillos a provincias afastadas da capital Constantinopla pero equidistantes dela, así Selim foi como gobernador a Konya e Bayezid a Amasia. Así e todo Bayezid foi remiso a obedecer e comezou a reunir aos seus seguidores. Suleiman acusou ao seu fillo Bayezid de ser un rebelde e enviou o seu fillo Selim contra el, e en colaboración con Sokollu Mehmet Pasha (futuro gran visir), derroutouno na batalla de Konya o 31 de maio de 1559. pero Beyezid logrou escapar a Persia cos seus fillos e un pequeno exército, alí ao primeiro o sultán Tahmasp I acolleuno pero logo a petición de Suleiman prendeuno e finalmente executouno canda os seus catro fillos.

Actividade poética
------------------

Bayezid foi tamén un poeta, compoñendo co pseudónimo de "Şahi" poesía en turco e persa. Nos seus poemas están presentes o desexo de reinar, o amor, o pecado e o perdón. Consérvanse dous manuscritos cos seus poemas e tamén as composicións nas que piden perdón a seu pai, así como a resposta deste.

Notas
-----

1. ↑  Fahri *Kānûnî devrý þehzâde mücâdelelerý ve bunun osmanli sýyâsî ve sosyal târýhý bakimindan önemý* *Türk Yurdu*, X/35 (1990), pp. 9-16.}}
2. ↑  Abbas Amanat e Farzin Vejdani (2012) *Iran Facing Others: Identity Boundaries in a Historical Perspective* Palgrave Macmillan, p. 88
3. ↑  Yaşar Yücel e Ali Sevim: *Türkiye Tarihi II*, AKDTYK yayınları, Istambul,1990 p 299-300
4. ↑  Joseph von Hammer:*Osmanlı Tarihi* Vol II. Milliyet yayınları, İstanbul. p 36-37
5. ↑  Azad Ağaoğlu, "Şahi Divanı mı, Vâhî Divanı mı?", Toplumsal Tarih derg. SAYI:93 CİLT:16 EYLÜL 2001
6. ↑  Şerafettin Turan (1961) *Kanuni'nin oğlu Şehzâde Bayezid Vak'ası* pp. 208-210

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2606870
* WorldCat
* VIAF: 43949697
* CERL: cnp01144847
* FAST: 1807134
* GND: 135739179
* ISNI: 0000 0000 5557 5179
* LCCN: no2001044625
* WikiTree: Osmanlı-33

 |
**María Victoria Piñeiro**, nada en Cangas en 1984, é unha remeira galega.

Traxectoria
-----------

Victoria Piñeiro iniciouse na práctica deportiva no piragüismo, no club CM Ría de Aldán e despois no CM Breogán do Grove. Posteriormente pasouse ao remo competindo tanto en banco fixo como en banco móbil no CR Mecos. Como remeira fichou polo SD Astillero, un club cántabro desta especialidade, onde competiu en diversas probas tanto no equipo feminino como no masculino, neste caso no posto de temoeira. Precisamente o feito de competir como temoeira nun equipo masculino foi o que lle deu transcendencia, posto que a súa participación foi prohibida pola Federación Española de Remo en competicións oficiais.

Palmarés
--------

* Campioa de Cantabria en batel e en traiñeira absolutas femininas (2008).
* Subcampioa de España en batel absoluto feminino (2008).

Notas
-----

1. ↑  "En otros países este problema está superado", La Opinión de A Coruña, 28/5/08.
2. ↑  "Una canguesa se queda fuera del Campeonato de España por ser mujer" Arquivado 31 de maio de 2008 en Wayback Machine. *Faro de Vigo*, 29.5.08
Corto dirixido por Avery.
**Frederick Bean "Fred/Tex" Avery**, nado en Taylor (Texas) o 26 de febreiro de 1908 e finado en Burbank (California) o 26 de agosto de 1980, foi animador e director de debuxos animados na época de ouro de Hollywood. Creador dos famosos personaxes Bugs Bunny e o pato Lucas *(Daffy Duck)* na Warner Bros (no edificio Termite Terrace) e logo doutros como **o lobo** e Droopy para a Metro-Goldwyn-Mayer.

*"In a cartoon you can do anything."* - Tex Avery.
(nun debuxo animado podes facer o que sexa)

Estilo
------

O estilo único de Avery rompía co realismo establecido por Walt Disney. Foi unha influencia para varios estudos, como a Warner, onde se empezaron a saír do molde e realizaron as máis delirantes situacións nun debuxo animado (ás veces parodiando a Disney).

O seu personaxe *Rede Hot Riding Hood* naceu como unha parodia á carapuchiña vermella de Disney. É unha alporizada e sexy moza. A diferenza da Brancaneves de Disney non foi rotoscopiada, senón que os seus sensuais movementos foron completamente animados a man.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Animación
* Cine de animación
* Looney Toons

### Ligazóns externas

* Tex Avery na Internet Movie Database.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q319723
* WorldCat
* VIAF: 19789727
* Allmovie: p2959
* AlloCiné: 1865
* BIBSYS: 90584002
* BNE: XX1560403
* BNF: 12536037q
* Discogs: 1907649
* EBID: ID
* FAST: 147675
* GEC: 0261235
* GND: 11881236X
* IMDb: nm0000813
* ISNI: 0000 0000 8098 8848
* LCCN: n85049878
* NNDB: 000022210
* NTA: 074816713
* RKD: 211384
* Rotten Tomatoes: tex\_avery
* SNAC: w6vd912f
* SUDOC: 034623728
* TMDb: 237588
* Treccani: tex-avery
* ULAN: 500473954
* WikiTree: Avery-2696

 |
Vaso de precipitado, tipo Griffin.
Un vaso de precipitados é un recipiente cilíndrico de vidro borosilicatado fino que se utiliza con frecuencia no laboratorio, sobre todo, para preparar ou quentar substancias e traspasar líquidos. Son cilíndricos cun fondo plano; e poden ter capacidades diversas, que van desde 1 ml ata de varios litros. Normalmente son de vidro, de metal ou dalgúns tipos de plástico (especialmente polietileno, polipropileno ou politetrafluoretileno).

Adoitan estar graduados, pero esta graduación é inexacta pola mesma natureza do artefacto, xa que a súa forma regular facilita que pequenas variacións na temperatura ou mesmo no material que se verte pasen desapercibidas na graduación. Non é recomendable empregalo para medir volumes de substancias, xa que é un material que se somete a cambios bruscos de temperatura, o que o descalibra e favorece que dea medidas erróneas.

Tipos
-----

Tipos de vasos de precipitados: A) vaso Griffin; B) vaso Berzelius; C) cristalizador.
O modelo máis frecuente é o vaso baixo (tipo A da imaxe anexa), que ten unha altura 1,4 veces superior ao seu diámetro, e un bico que facilita a vertedura de líquidos sen que se produzan derrames. Habitualmente recibe o nome de vaso Griffin na honra do seu deseñador, John Joseph Griffin.

Os vasos altos (tipo B) teñen unha altura dúas veces superior ao seu diámetro, e ás veces carecen de bico. Coñécense como vaso Berzelius na honra do químico sueco Jöns Jacob Berzelius.

Os cristalizadores (tipo C) reciben tamén o nome de vasos planos, e empréganse como recipiente para realizar a cristalización dun composto a partir dunha das súas disolucións, ou para quentar ao baño maría. Estes vasos polo xeral non teñen escala graduada.

Notas
-----

1. ↑  *Vocabulario de química : (galego-español-inglés)*. Santiago de Compostela: Univ. de Santiago de Compostela, Servizo de Normalización Lingüística. 2002. ISBN 9788497500203. OCLC 712588388.
2. ↑  Xunta de Galicia (ed.). "Vaso". *digalego.xunta.gal*. Arquivado dende o orixinal o 01 de abril de 2019. Consultado o 1 de abril de 2019. Vaso cilíndrico de vidro, resistente ao lume, provisto de bico e a miúdo graduado, que se emprega nos experimentos
3. ↑  "Comparación entre vidrios borosilicato". *El blog de QuercusLab* (en castelán). 2014-04-17. Consultado o 1 de abril de 2019.
4. ↑  "Material de vidrio para laboratorio. Vasos. (ISO 3819:2015)". Arquivado dende o orixinal o 04/03/2017. Consultado o 03/03/2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q187140
* GEC: 0237897
* MAG: 44096909

 |
**Soiuz T-10-1** foi unha misión espacial tripulada soviética que ía ser lanzada o 26 de setembro de 1983 mediante un foguete Soiuz U desde o cosmódromo de Baikonur cos cosmonautas Gennadi Strekalov e Vladimir Titov a bordo. Un minuto antes do lanzamento a base do foguete comezou a arder. Strekalov, máis experimentado, notou que algo ía mal e axustou o seu arnés, indicándolle a Titov que fixera o mesmo. Uns segundos máis tarde, ás 19:38 GMT, o sistema de escape activouse, co foguete de escape afastando a cápsula Soiuz xunto cos seus ocupantes do Soiuz U incendiado, que estourou pouco despois. A aceleración durante a fuxida chegou aos 20 G, pero ambos cosmonautas saíron vivos do incidente, que se converteu no primeiro escape real dun foguete en problemas antes da engalaxe. Dase a circunstancia de que este era o segundo intento de Titov e Strekalov de chegar á Saliut 7 despois de pilotar a Soiuz T-8 e non conseguir acoplarse coa estación espacial.

Notas
-----

1. ↑  Claude Lafleur (2017). "Soyuz "Sept, 26 Anomaly"" (en inglés). Consultado o 29 de setembro de 2017.
2. 1 2  Gunter Dirk Krebs (2017). Gunter's Space Page, ed. "Soyuz -T 1 - 15 (7K-ST, 11F732)" (en inglés). Consultado o 29 de setembro de 2017.
3. 1 2 3  Mark Wade (2017). "Soyuz T-10-1" (en inglés). Consultado o 29 de setembro de 2017.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Soiuz U
* Saliut 7
* Soiuz T
En matemáticas, unha **superficie** é un obxecto topolóxico que, intuitivamente falando, é localmente "parecido" (homeomorfo) ao plano cartesiano {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}}, é dicir para cada punto P na superficie hai unha veciñanza de P na superficie que é homeomorfa a un disco aberto de {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}} e isto dános un sistema local de coordenadas contorna ao momento na superficie. Podemos chamar ao homeomorfismo local que vai da superficie a {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}} como *carta* e ao inverso (deste homeomorfismo) *parametrización*.
Non sempre é posible parametrizar unha superficie cun único homeomorfismo local.

Exemplos: A esfera, o touro, o plano proxectivo, a botella de Klein, son instancias de superficies pechadas, é dicir sen fronteira.

Un disco (en {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}}), un cilindro e a banda de Möbius son exemplos de superficies con fronteira.

Tamén as superficies se distinguen segundo sexan orientables ou non. Dise que unha superficie é non orientable se
contén polo menos unha *subsuperficie* que é homeomorfa a unha banda de Möbius pechada. Caso contrario dise orientable.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q484298
* BNCF: 21329
* EBID: ID
* NDL: 00567234

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* NCIt: C25245

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre matemáticas é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Metro de Barcelona
**Transports Metropolitans de Barcelona** (**TMB**) é a unidade xestora e marca comercial baixo a que operan as empresas municipais de transporte público de Barcelona: Ferrocarril Metropolità de Barcelona S.A. (FMB), que xestiona a rede de metro; e Transports de Barcelona S.A. responsable da xestión dos autobuses. As dúas empresas teñen estruturas independentes pero TMB deseña as liñas estratéxicas principais.

O finalidade de TMB é ofrecer servizos de transporte colectivo á cidade de Barcelona e aos seus municipios lindeiros. En 2004 o conxunto de servizos de TMB transportou a 548 millóns de viaxeiros.

Servizos
--------

* Metro de Barcelona
* Bus de Barcelona
* Rede ortogonal de autobuses de Barcelona
* Funicular de Montjuïc
* Teleférico de Montjuïc
* Tramvia Blau
* Barcelona Bus Turístic

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Barcelona*** |

### Ligazóns externas

* Sitio oficial de TMB *(en catalán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1778212
* WorldCat
* VIAF: 167856446
* GEC: 0523041
* GRID: grid.425168.c

 |
O **US Coutras Rink Hockey** é un equipo de hóckey a patíns francés da localidade de Coutras, na rexión de Aquitania. Foi fundado en 1936 coma *Hockey Patin- Club Coutrillon*, mais un comerciante de viños de Bordeos, poboación cunha grande tradición hoqueística na época. Actualmente disputa a Nationale 1, a máxima categoría do hóckey a patíns francesa.

Ao longo da súa historia conquistou 14 títulos de liga, aínda que hai máis de vinte anos que non consegue ningún título en categoría masculina. As súas mellores épocas foron a década dos '70 e os '80, cando acadaron catro títulos de xeito consecutivo.

Equipo feminino
---------------

O US Coutras conta cun equipo feminino que tamén disputa a Nationale 1 feminina, ademais de ser un participante habitual na Copa de Europa de hóckey a patíns feminina, na que participou en tres edicións.

Palmarés
--------

**Categoría masculina**

* **16 Ligas francesas**: 1964, 1966, 1968, 1970, 1971, 1972, 1974, 1975, 1977, 1980, 1983, 1984, 1985, 1986, 2010 e 2011

**Categoría feminina**

* **10 Lliga francesa**: 2001, 2004, 2009, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017 e 2018
* **2 Copas de Francia**: 2001 e 2004

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey a patíns*** |

### Ligazóns externas

* Web oficial do club
**Teresa Paulina Modesta Chao Maciñeira**, nada na Habana o 24 de febreiro de 1893 e finada na Coruña en 1956, foi unha activista galega ligada ás Irmandades da Fala.

Traxectoria
-----------

Da familia de Federico Maciñeira Pardo de Lama, era irmá de Micaela Chao Maciñeira, naceu en Cuba, onde emigrara a súa familia. Na illa actuou como afeccionada en pezas dramáticas no elenco da Sociedad Gallega de Declamación Rosalía de Castro. Coa súa familia estableceuse en Galicia o 25 de xullo de 1910. De ideoloxía fondamente galeguista, participou activamente nas Irmandades, e ao se fundar a Sección Feminina no seo da irmandade coruñesa pasou a formar parte dela, chegando a se converter na súa vicesecretaria. Tamén actuou en diversas montaxes realizadas polo Conservatorio Nacional de Arte Galega .

Casou con Ramón Villar Ponte en 1919 e ao ano seguinte tivo o seu primeiro fillo, Xaime Villar Chao que educou dende o berce en galego, o que constituía cousa inusitada entre a burguesía da época, como relatou Ramón Villar nunha dedicatoria de nacemento:

> 
> 
> ...cicais do único infante que xa no berce, pertencendo a unha familia non labrega nin artesá, ven sendo aloumiñado por seus pais, d'un xeito conscente e ateigado de intenzón, co'as verbas da lingua doce e groriosa da Patria...
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Conservatorio Nacional de Arte Galega en HLG
2. ↑  Ínsua, Emilio; Martínez, Xurxo (2018). *Común temos a patria. Biografía dos irmáns Villar Ponte*. Vigo: Xerais. p. 217. ISBN 978-84-9121-304-8.
**Trapos Sucios** é un grupo galego de rock, formado en Muros en 2002.

Traxectoria
-----------

En 2006 gravaron a súa primeira maqueta, *En un lugar olvidado*. En xuño de 2007 editaron o primeiro disco, *¿Y tú qué opinas?*, que contou coa colaboración de Javi Maneiro, cantante de Heredeiros da Crus e Jabón Blue.

A mediados de 2008 gravaron unha segunda maqueta de 4 cancións, da que se regalaron 1.000 copias, en adianto do seu segundo disco en estudio, *Con el agua al cuello*, editado en xullo de 2009.

Trapos Sucios compartiron cartel con grupos como Rosendo, Barricada, Barón Rojo, Porretas, Gatillazo, The lokos, Forraje ou Jabón Blue.

Colaboraron no seu directo artistas como Charlie, baixista de Los Suaves.

No 2008 quedaron cuartos clasificados no concurso A polo ghit, e gañaron o I Concurso Rock da Deputación da Coruña.

En 2013, despois de moito tempo preparando o seu seguinte traballo e apartados dos escenarios, presentaron "Idiocracia", 12 novas cancións coas que iniciaron un novo período de concertos.

En 2014 gañaron o I concurso Rock in Rio Tea de Ponteareas.

Compoñentes
-----------

* Germán Mosqueira (Voz)
* Ricardo Mayo "Kaio" (Guitarra)
* Denís Lamela (Guitarra)
* Manolo Romero "Tararo" (Baixo)
* Pedro A. Lago Lestón (Batería)

Discografía
-----------

* *¿Y tú qué opinas?* (2007)
* *Con el agua al cuello* (2009)
* Idiocracia (2013)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 
* 
*
**Swarm** é unha serie de satélites artificiais da Axencia Espacial Europea lanzados para medir con precisión o campo magnético terrestre e facer outras observacións.

Características
---------------

O obxectivo de Swarm é facer o estudo máis preciso ata a data do campo magnético terrestre e dos seus cambios no tempo para comprender o funcionamento do interior da Terra e a súa influencia no clima. Swarm é a sucesora da misión CHAMP, lanzada en 2000 e está formada por tres satélites (Swarm A, B e C) de 468 kg de masa cada un. Cada satélite leva a bordo os seguintes instrumentos:

* Un magnetómetro de escala absoluta.
* Un magnetómetro de campo vectorial.
* Un instrumento de campo eléctrico.
* Un acelerómetro.
* Un reflector láser.

Os satélites orbitan a entre 450 e 530 km de altura en órbitas polares. Os tres foron lanzados a bordo do mesmo foguete Rokot-KM o 22 de novembro de 2013.

Notas
-----

1. 1 2 3  Mark Wade (2022). "SWARM" (en inglés). Consultado o 21 de xaneiro de 2022.
2. 1 2 3  Gunter Dirk Krebs (2022). Gunter's Space Page, ed. "Swarm A, B, C (Earth Explorer 5)" (en inglés). Consultado o 21 de xaneiro de 2022.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* CHAMP
* Rokot-KM
**The Star-Spangled Banner** (do inglés: *A bandeira das estrelas escintilantes*) é o himno nacional dos Estados Unidos de América dende 1931. A letra é de 1814 e corresponde a Francis Scott Key. Inspirada polo bombardeo da baía de Chesapeake durante a Guerra de 1812 entre ingleses e estadounidenses. A música corresponde a unha canción inglesa chamada *To Anacreon in Heaven*.

Nos actos oficiais e nas competicións deportivas adóitase cantar soamente a primeira estrofa do himno.

Letra orixinal
--------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| The Star-Spangled Banner (instrumental) |
|  |
|  |
| 

---

 |

 |
| *Problemas coa escoita deste ficheiro? Vexa a páxina de axuda.* |

Oh, say can you see by the dawn's early light  

What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?  

Whose broad stripes and bright stars thru the perilous fight,  

O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming?  

And the rocket's red glare, the bombs bursting in air,  

Gave proof through the night that our flag was still there.  

Oh, say does that star-spangled banner yet wave  

O'er the land of the free and the home of the brave?  

  

On the shore, dimly seen through the mists of the deep,  

Where the foe's haughty host in dread silence reposes,  

What is that which the breeze, o'er the towering steep,  

As it fitfully blows, half conceals, half discloses?  

Now it catches the gleam of the morning's first beam,  

In full glory reflected now shines in the stream:  

'Tis the star-spangled banner! Oh long may it wave  

O'er the land of the free and the home of the brave!  

  

And where is that band who so vauntingly swore  

That the havoc of war and the battle's confusion,  

A home and a country should leave us no more!  

Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.  

No refuge could save the hireling and slave  

From the terror of flight, or the gloom of the grave:  

And the star-spangled banner in triumph doth wave  

O'er the land of the free and the home of the brave!  

  

Oh! thus be it ever, when freemen shall stand  

Between their loved home and the war's desolation!  

Blest with victory and peace, may the heav'n rescued land  

Praise the Power that hath made and preserved us a nation.  

Then conquer we must, when our cause it is just,  

And this be our motto: "In God is our trust."  

And the star-spangled banner in triumph shall wav  

O'er the land of the free and the home of the brave!

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44696
* WorldCat
* VIAF: 186293289
* GND: 4756592-5
* LCCN: n50081577
* MetroLyrics: ID
* MusicBrainz: ID
* OCLC: 40812346

 |
**Teresa Martínez Randulfe**, nada en Ourense, é unha diplomática galega de nacionalidade costarriqueña.

Traxectoria
-----------

Filla de Ángel Martínez Doval, trasladouse a Madrid a estudar Filosofía e Letras. Alí coñeceu o seu home, o enxeñeiro costarriqueño Guillermo Constenla. Despois de viviren en distintos países europeos en 1987 instalouse en Costa Rica, onde se afiliou ao Partido de Liberación Nacional, un partido político local de tendencia socialdemócrata. Na formación desenvolveu distintos labores, ata que en 1986 asesorou o seu líder, Óscar Arias, na campaña presidencial.

Logo da vitoria de Arias neses comicios, Teresa Martínez Randulfe foi nomeada embaixadora de Costa Rica en España, mentres que o seu home era elevado ao cargo de ministro de Obras Públicas e Transportes. Ocupou ese cargo ata 1990.

Divorciada, en 1999 foi acusada da extorsión polo seu home, pero saíu absolta. Con todo a sentenza foi anulada e reabriuse o caso en 2002, co mesmo resultado.

Galardóns
---------

* Medalla ao Mérito Civil, de España.
* Gran Cruz da Orde de Isabel a Católica.

Vida persoal
------------

Ten dúas fillas. É a menor de sete irmáns, entre eles os avogados e políticos galegos Manuel Martínez Randulfe (PPdeG) e Fernando Martínez Randulfe (Esquerda Galega).

Notas
-----

1. ↑  Exembajadora a juicio Arquivado 05 de marzo de 2016 en Wayback Machine. *La Nación*
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Trapecio (homónimos).
Un **trapecio** é un cuadrilátero con dous lados paralelos, e cos outros dous non paralelos. Os lados paralelos son as bases do trapecio (base maior e base menor) e a distancia entre eles denomínase altura. Denomínase mediana ao segmento que une os puntos medios dos lados non paralelos.

### Tipos de trapecio

Os trapecios respecto aos seus ángulos internos poden ser rectángulos, isósceles ou escalenos:

* Trapecio rectángulo: ten un lado perpendicular ás súas bases. Posúe logo dous ángulos internos rectos, un agudo e outro obtuso.
* Trapecio isósceles: ten os lados non paralelos de igual medida. Posúe logo dous ángulos internos agudos e dous obtusos, que son iguais entre si. É un cuadrilátero cíclico xa que a suma dos ángulos opostos é 180°.
* Trapecio escaleno: non é nin isósceles nin rectángulo, é dicir, os seus catro ángulos internos posúen diferentes medidas.

### Características dun trapecio

* A lonxitude da mediana (**m**) dun trapecio é igual á semisuma das lonxitudes das súas bases (**a** e **c**).

{\displaystyle \ m={\frac {a+c}{2}}}
* Nun trapecio isósceles os ángulos adxacentes a cada base teñen a mesma amplitude, e os ángulos opostos son suplementarios. As diagonais posúen igual lonxitude.

### Cálculo da altura dun trapecio

A altura (**h**) dun trapecio pode calcularse en función das súas bases (**a** e **c**) e dos lados (**b** e **d**), mediante a seguinte ecuación:

{\displaystyle h={\frac {\sqrt {4(a-c)^{2}d^{2}-[d^{2}+(a-c)^{2}-b^{2}]^{2}}}{2(a-c)}}}
Onde **a** é a base maior, **c** é a base menor, e os lados non paralelos son **b** e **d**.

#### Área dun trapecio

A área **A** dun trapecio de bases **a** e **c** e de altura **h** é igual á semisuma das bases pola altura.

{\displaystyle A={\frac {(a+c)}{2}}\times h} (a = base maior; c = base menor; h = altura).
Se só se coñecen as lonxitudes dos catro lados, entón podemos calcular a área así:

{\displaystyle A={\frac {a+c}{4(a-c)}}{\sqrt {(-a+b+c+d)(a-b+c+d)(a-b+c-d)(a-b-c+d)}}}
onde **a** é a medida do lado de maior lonxitude e **c** é o lado menor, para que tanto o denominador, como o valor da raíz, sexan números positivos.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Trapecios*** |

* Áreas de trapecios en geometriadinamica.es *(en castelán)*
* Trapecios en MathWorld *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q46303
* AAT: 300263835
* BRE: 4200431
* GEC: 0147558
* JSTOR: trapezoids

 |
**Víktor Savélievich Onopko**, nado o 14 de outubro de 1969 en Luhansk é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol ucraíno con nacionalidade rusa que xogaba na demarcación de defensa. No seu momento foi considerado como un dos mellores de Europa na súa posición.

Traxectoria
-----------

O seu primeiro club profesional foi o FC Shakhtar Donetsk‎ con apenas 19 anos, tres anos despois fichou polo Spartak Moscova, sendo unha peza clave no equipo que gañou tres tempadas seguidas a Liga rusa e alcanzou as semifinais da Liga de Campións. Militando no Spartak gañou o premio ao futbolista ruso do ano en 1993 e 1994.

En 1995 fichou polo Real Oviedo, onde militou sete anos. En 2002 fichou polo Rayo Vallecano antes de deixar a Liga Española ao ano seguinte. Retirouse en 2006 tras xogar na Liga rusa no FC Alania Vladikavkaz e no FC Saturn.

No ano 2007 asumiu o cargo de Director Deportivo da Unión de fútbol de Rusia, posto que desempeñou ata 2009, cnado pasou a ser segundo adestrador do PFC CSKA Moscova, por aquel entón dirixido por Juande Ramos.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Rusia*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q310544
* BRE: 4847228
* Munzinger: 01000004309
* BDFutbol: 2609
* EUfootballInfo: 15640
* NFT: 5448
* Soccerway: 104047
* Transfermarkt: 15298
* UEFA: 46053
* Worldfootball: viktor-onopko

 |
"Le e sátira l'epístola di Orazio Flacco Q. ", impresa en 1814.
A **sátira** é un xénero literario que expresa indignación cara a alguén ou algo, con propósito moralizador, lúdico ou simplemente burlesco. Escríbese en prosa ou verso, ou alternando ambas as formas (sátira menipea).

Historia
--------

Xorde en Grecia (os iambógrafos Simónides de Amorgos e Arquíloco de Paros principalmente, aínda que tamén a inclúe nas súas obras o comediógrafo Aristófanes. Achegáronse a ela o poeta Bión e os filósofos cínicos Menipo de Gádara e Luciano de Samosata). Desenvólvese fundamentalmente en Roma (Ennio, Lucilio, Varrón, Catulo, Horacio, Xuvenal, Persio, Marcial, por orde cronolóxica). Tanto é así, que Marco Fabio Quintiliano consideraba á sátira como un xénero completamente romano.

A sátira adóitase valer do humor, da anécdota e do enxeño para ridiculizar defectos sociais ou individuais; ás veces adopta para iso a forma máis concentrada do epigrama, que expresa un só concepto e un único tema de burla; pola contra, a sátira adoita ser moito máis extensa e prolixa.

Ennio, Lucilio e Varrón escribiron sátiras menipeas inspiradas pola filosofía cínica ou estoica, que se expresaba a través de discursos ou «sermóns» morais chamados diatribas. Epicteto, Bión, Menipo e Luciano de Samosata escribiran xa este tipo de discursos que ridiculizaban os defectos morais e sociais e serviron de modelo a estes escritores latinos.

En España o xénero cultivouse dende a Idade Media; o primeiro foi Juan Ruiz, arcipreste de Hita, que atacou o poder igualador do diñeiro ao trastocar o inmutable orde social estamental medieval. O satírico entrou ata na composición de numerosos xéneros como a novela picaresca, a fábula, o artigo xornalístico ou a peza teatral de costumes, o esperpento de Ramón María del Valle-Inclán ou a traxedia grotesca de Carlos Arniches; é máis, forma parte esencial de obras tan importantes como o Don Quixote da Mancha de Miguel de Cervantes.

Na literatura galega, ademais de exemplos evidentes na Cantiga de escarnio (*Abadesa, oí dizer...* de Afonso X), encontramos *Contribución ao plan de desenvolvemento económico (Índices estadísticos)* na cal Celso Emilio Ferreiro critica con ironía o atraso e a explotación en que o sistema capitalista tiña sumida a Galicia durante a ditadura franquista.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q128758
* AAT: 300055934
* BNCF: 3267
* BRE: 3537244
* EBID: ID
* GEC: 0141310
* GND: 4051752-4
* JSTOR: satire
* LCCN: sh85117645
* PSH: 6990
* TESF: satire

 |
Escena con figuras de cera do primeiro transplante de corazón
Un **transplante** é unha operación cirúrxica que consiste en substituír un órgano ou tecido danado por outro plenamente funcional. Nos seres humanos os órganos máis habitualmente transplantados son o corazón, ril, fígado,pulmón, páncreas e intestino, tamén son habituais os transplantes de córnea, tendóns, pel e veas. Os doantes de órganos poden estar vivos ou en morte cerebral, pero moitos dos tecidos admiten o seu almacenamento mesmo durante anos; no caso de doazóns entre especies diferentes denomínase xenotrasplante. Os transplantes para os humanos están estritamente regulamentados nos países desenvolvidos, existindo organismos específicos de control e coordinación, así en Galicia é a Oficina de Coordinación de Transplantes no ámbito autonómico e a Organización Nacional de Transplantes no estatal.

O 6 de xuño celébrase o *Día Mundial dos Pacientes Transplantados* , promovido pola Organización Mundial da Saúde (OMS) e a Organización Nacional de Transplantes. O obxectivo da celebración é fomentar unha cultura de doazón de órganos para dar unha oportunidade de vida ós pacientes que precisen desta intervención.

Notas
-----

1. ↑  "Día internacional de los pacientes transplantados 2022" (en castelán). .

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Oficina de Coordinación de Transplantes de Galicia
* Organización Nacional de Transplantes
* *Urxencia cero*, serie de televisión da TVG.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q105196
* BNCF: 11196
* BNF: 122574954
* BRE: 4199880
* EBID: ID
* FAST: 1154919
* GEA: 20327
* GND: 4060675-2
* JSTOR: organ-transplantation
* LCCN: sh85137008
* NKC: ph135084
* PSH: 12994

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D014180
* MeSH: E04.936

 |
***Tapiz da Creación*** (en catalán: *Tapís de la Creació*) tamén chamado **Tapiz de Xirona** (en catalán: *Tapis de Girona*), é un bordado do século XI ou de comezos do XII que se atopa no Museo Capitular da Catedral de Xirona. É único no seu xénero e a peza máis importante de tódalas de arte téxtil románica que se conservan, só comparable ó Tapiz de Bayeux como un testemuño da pintura á agulla da época románica. De 358 cm de altura por 450 cm de largura, está bordado con las de cores e ten unha xustificada fama universal e atrae constantmente a atención dos estudosos pola riqueza do seu contido temático e iconográfico. Amosa unha sinfonía sobre a creación do mundo e a estadía do home no Paraíso, e unha coroa cósmica na cal os elementos da natureza arrodean a figura central de Xesucristo.

A obra foi exposta fóra da catedral en dúas ocasións: no ano 1888 na Exposición Universal de Barcelona e posteriormente en 1892 en Madrid.

Notas
-----

1. ↑  Palol, Pere de, (1992) páx.86
2. ↑  Rudloff, Diether, (2007), páx. 177
3. ↑  "Bordado do tapiz da Creació" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 27 de setembro de 2010. Consultado o 14 de xullo de 2015.
4. ↑  Bracons Clapés, Josep (2000), páx. 124
5. ↑  "Retorn del Tapís de la Creació a la Catedral de Girona". *Nota de premsa: Departament de Cultura de la Generalitat de Catalunya*: p. 8. 4 de abril de 2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tapiz da Creación***  |

### Outros artigos

* Catedral de Xirona

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2336216
* WorldCat
* VIAF: 176371677
* BNE: XX532439
* BNF: 12155900b
* GEC: 0020522
* GND: 116090636X
* LCCN: n2008062875
* SUDOC: 030068487

 |
**Eduardo Bautista García**, coñecido como **Teddy Bautista**, nado en Las Palmas de Gran Canaria o 27 de maio de 1943, é un músico e empresario español, presidente da SGAE.

Traxectoria
-----------

Foi líder de *Los Canarios*, grupo de orixe canaria de finais dos anos 1960, que se dedicaba á música soul, derivando logo cara ao rock con metais. En 1968 tiveron o seu maior hit "Get on your knees". Cabe destacar o seu posterior traballo de rock progresivo *Ciclos*, no cal se versionan as catro estacións de Antonio Vivaldi, unha obra máis ben experimental no seu momento na que se fusiona o rock cos últimos avances da música electrónica da época.

É destacábel a súa achega á banda sonora de Xesuscristo Superstar, na que interpreta na súa primeira versión española a Xudas, un dos personaxes principais da obra. Tamén actuou en musicais (*Annie*, 1981) e en varias películas españolas da década de 1980. Desde entón non se dedicou a ningunha finalidade creativa, centrándose no seu cargo de presidente da SGAE.

Estivo casado con Paloma Siles e tiveron unha filla. Doutro matrimonio ten outra filla e un fillo.

En 2011 era o presidente do Consello de Dirección da Sociedade Xeral de Autores e Editores (SGAE) onde se viu implicado en numerosas polémicas, en especial pola súa campaña en favor do canon compensatorio por copia privada nos soportes audiovisuais, e por cobrar diñeiro en actos benéficos.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* IMDb Filmografía de Teddey Bautista *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3390146
* WorldCat
* VIAF: 41514376
* BNE: XX875950
* Discogs: 329348
* GND: 1146891091
* IMDb: nm0062544
* ISNI: 0000 0000 5949 0359
* LCCN: no2002083859
* MusicBrainz: ID
* SUDOC: 085277312
* TMDb: 1489718

 |
Ollo
A **visión** é o sentido que permite aos animais interpretar a súa contorna a partir da luz que reflicten as superficies que a compoñen.

O sistema visual
----------------

O ollo é o primeiro compoñente deste sistema sensorial. No seu interior, a retina, composta de conos e bastóns, realiza os primeiros pasos do proceso perceptivo, e proxecta a través do nervio óptico e o núcleo xeniculado lateral ao córtex visual do cerebro. No cerebro comeza o proceso de enxeñería inversa que nos permite reconstruír as distancias, cores, movementos e formas dos obxectos que nos rodean.

Fontes de información
---------------------

A **visión** nútrese de múltiplas fontes de información para interpretar o mundo que nos rodea. Así, o uso de dous ollos permite a visión binocular, coa cal podemos percibir a distancia que hai ata os obxectos ou a diferenza entre o movemento dun paxaro e o movemento das sebes sobre as cales a ave se sitúa (ver percepción do movemento).

Historia e correntes
--------------------

O estudo científico da percepción visual comeza no século XIX con Hermann von Helmholtz, e os primeiros métodos psicofísicos. A comezos do século XX faise forte a escola da Gestalt que propón que a visión esta fortemente guiada por procesos arriba-abaixo.

A mediados do século XX aparecen os propoñentes da percepción indirecta, os construtivistas, e os propoñentes da percepción directa, os ecoloxistas.

Hoxe en día é máis difícil falar de escolas, posto que o estudo da **visión** é sumamente interdisciplinar.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Brillo e contraste
* Cor e percepción da cor
* Estereopse
* Fluxo óptico
* Ilusión óptica
* Neurociencias, Psicoloxía e Ciencia Cognitiva
* Oftalmoloxía e Optometría
* Óptica
* Percepción
* Percepción do movemento
* Persistencia da visión
* Psicofísica
* Movementos oculares
* Visión artificial
* Visión binocular e percepción da distancia
* Visión escotópica
* Visión fotópica
* Visión mesópica

### Ligazóns externas

* ARVO
* European Conference on Visual Perception
* Vision Sciences Society

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q162668
* AAT: 300192234
* BNCF: 3698
* BNF: 11947019s
* EBID: ID
* GEC: 0217953
* GND: 4078921-4
* JSTOR: visual-perception
* LCCN: sh85143872
* MAG: 178253425
* NDL: 00570942
* NKC: ph127684

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D014796
* MeSH: F02.463.593.932

 |
Un mapa con catro cores
O **teorema das catro cores** é un teorema de formulación e conceptualización simple, mais de demostración extremadamente complexa. A súa formulación é a seguinte:

*Dado un mapa plano, dividido en rexións, chegan catro cores para colorealo, de forma que rexións veciñas non partillen a mesma cor.*
É necesario precisar un pequeno detalle: as rexións que só se tocan nun punto non se consideran veciñas. Sen esta condición, o teorema demostrouse pola primeira vez en 1976 por Appel e Haken, utilizando un computador IBM 360. En 1994 produciuse unha proba simplificada por Paul Seymour, Neil Robertson, Daniel Sanders e Robin Thomas, mais continúa a ser imposíbel demostrar o teorema sen recorrer a un computador.

A aplicación pode ser un mapa político de rexións e/ou países; as rexións pódense colorear, usando non máis de catro cores, sen que fiquen dúas rexións que se topan coa mesma cor. Cada rexión debe ser contigua, é dicir, non debe ter exclaves, tales como países como Angola, Acerbaixán ou os Estados Unidos de América.

Normalmente tres cores non chegan; este é o caso de se poñemos nun mapa unha rexión rodeada por outras tres rexións (aínda que para un número par de países circundantes tres cores cheguen) e tampouco é difícil de probar que abondan con cinco cores para pintar o mapa.

Importancia
-----------

O teorema das catro cores foi o primeiro teorema importante que se demostrou coa axuda dun computador, o que fixo que a demostración non se aceptase por todos os matemáticos debido a que non é factible para un ser humano verificar a demostración a man. No extremo, para crer nesa demostración, hai que ter fe na corrección do compilador e do hardware que executa o programa informático usado para probalo. Pola mesma razón, esta demostración por computador foi vista como pouco elegante.

En canto ao seu posíbel uso en cartografía, aínda que o teorema foi descuberto no proceso de colorear un mapa real, é moi raramente usado na práctica en cartografía, pois non parece haber tendencia a minimizar o número de cores usadas. A maioría dos mapas usan máis de catro cores. Ademais das rexións políticas con zonas non contiguas, os mares e lagos acostuman pórse nunha cor específica, co cal, se hai varios lagos ou mares, o teorema xa non se aplica como tal.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q184410
* BRE: 4684435
* EBID: ID
* GEC: 0237028
* MAG: 1938075

 |
Ilustración do dragón Smaug.
**Smaug** é un dragón que aparece no conto longo *O Hobbit* de J. R. R. Tolkien.

Traxectoria
-----------

Era o último dos grandes dragóns que quedaban na Terra Media, quen ademais derrotou ós ananos da Montaña Solitaria, tomando o seu tesouro, que procurou resgardar ata a fin dos tempos.

Foi o dragón máis grande da Terceira Idade, era grande de cor vermella-dourada, con enormes ás de morcego e unha pel de impenetrables escamas de ferro. O seu único punto débil, o ventre, estaba case por completo protexido por un chaleco de pedras preciosas e ouro, incrustadas na súa pel tras xacer durante séculos sobre o tesouro do Reino Baixo a Montaña.

Dentro da aventura emprendida por Bilbo Bulseiro n'*O Hobbit*, Smaug convértese no último obstáculo que deberán superar para recuperar o magnífico tesouro pertencente a Thorin Escudo de Carballo, herdeiro do seu avó o Rei Baixo a Montaña, Thrór.
O dragón Smaug o Dourado chegou desde as afastadas Montañas Grises, no norte da Terra Media, atraído polas inmensas riquezas que acumularan os ananos. Alí arrasou a cidade de Val, xunto á montaña e despois matou ou expulsou a tódolos ananos que se atopaban no interior da montaña. Durante dous séculos durmiu satisfeito sobre o seu tesouro no interior de Erebor ata que Bilbo e os ananos roubaron a chamada Pedra da Arca do seu tesouro, o que o enfureceu e o moveu a atacar de novo a cidade de Val.
Bilbo e os ananos vense favorecidos tralo ataque emprendido por Bardo (que despois pasou a ser o primeiro rei de Val), quen remata por matar a Smaug cravándolle unha frecha negra na única parte do seu ventre núa de xoias.

Lagarto
-------

Baseándose no nome deste dragón déuselle nome científico a un xénero de lagartos africanos (ver Smaug (xénero)).
**Visayas** é o nome dun dos tres grupos de illas que forman as Filipinas con Luzón e Mindanao. Consta de numerosas illas, que forman a parte central do arquipélago filipino.

Rexións e provincias
--------------------

Politicamente as Visayas divídense en 3 rexións, que se subdividen en 16 provincias.

Mapa de situación.
### Visayas Occidentais (Rexión VI)

Comprende as illas de Palawan e Panay e a metade occidental de Negros. Provincias:

* Aklan
* Antique
* Cápiz
* Guimaras
* Iloilo
* Negros Occidental
* Palawan

### Visayas Centrais (Rexión VII)

Comprende as illas de Cebú e Bohol, e a metade oriental Negros. Provincias:

* Bohol
* Cebú
* Negros Oriental
* Siquijor

### Visayas Orientais (Rexión VIII)

Illas de Leyte e Samar. Provincias:

* Biliran
* Leyte
* Leyte del Sur
* Samar Oriental
* Samar del Norte
* Samar

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q211436
* WorldCat
* VIAF: 236878820
* EBID: ID
* GEC: 0071311
* GeoNames: 1679788
* GND: 4223175-9
* OSM: 11144337

 |
| Tigrón |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Theria |
| Orde: | Carnivora |
| Suborde: | Feliformia |
| Superfamilia: | Feloidea |
| Familia: | Felidae |
| Subfamilia: | Pantherinae |
| Xénero: | *Panthera* |
| Especie: | ''***Panthera tigris♂* × *Panthera leo♀''*** |

 |

Un **tigrón** é un felino híbrido nado da unión dun tigre e dunha leoa criados en cativerio. Os tigróns non son tan frecuentes como os híbridos inversos, chamados ligres, produto da unión dun león e dunha tigresa. É pouco probábel que os tigróns se dean na natureza debido a que tigres e leóns non comparten hábitat nin períodos de reprodución e apareamento.

Os tigróns presentan características dos dous proxenitores: con aspecto de leóns con raias de tigres. Medran moito menos cás especies de orixe, debido a que herdan xenes inhibidores de crecemento de ambos os dous pais. Pesan polo xeral arredor dos 150 quilogramos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1383362
* EBID: ID

 |
| *Smilodon*Rango fósil: Plistoceno a Holoceno, 2.5–0.01Ma |
| --- |
| Fósil de *Smilodon fatalis californicus*Page Museum (Os Ánxeles, EUA)
Reconstrución do Smilodon fatalisReconstrución do *Smilodon fatalis* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Infraclase: | Placentalia |
| Orde: | Carnivora |
| Familia: | Felidae |
| Subfamilia: | Machairodontinae |
| Xénero: | ***Smilodon***Lund, 1842 |

 |
| Especies |
| * *Smilodon fatalis*
* *Smilodon gracilis*
* *Smilodon populator*
 |

***Smilodon*** é un xénero extinto de félido macairodonto. É, quizais, o *tigre* con dentes de sabre máis coñecido que viviu en Norteamérica e Suramérica durante o Plistoceno (desde hai 2,5 millóns de anos ata hai 10 mil anos). Unha das maiores coleccións de fósiles desta especie recolleuse dos pozos de brea da facenda La Brea de California. Coñécense tres especies do xénero; que varían en tamaño e constitución.

En xeral, o *Smilodon* ten unha constitución máis robusta que calquera félido moderno, con membros anteriores particularmente ben desenvolvidos e caninos superiores excepcionalmente longos. A súa mandíbula tiña unha apertura maior que a dos félidos modernos, e os seus caninos superiores eran delgados e fráxiles, e estaban adaptados para matar con precisión. Estes atributos probablemente facían de *Smilodon* un cazador especializado de grandes herbívoros, como bisontes e camelos.

*Smilodon* probablemente viviu en hábitats pechados, como bosques e mato, que lle daban cobertura para emboscar presas. A súa dependencia de animais de gran porte pode ser a causa da súa extinción; *Smilodon* desapareceu á vez que a maior parte da megafauna das dúas Américas, hai uns 10.000 anos. Os científicos debaten sobre se *Smilodon* tiña un estilo de vida social ou solitario; as análises do comportamento de predadores modernos, así como a de restos fósiles do *Smilodon* poderían interpretarse no sentido de dar apoio tanto a un coma ao outro punto de vista.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Smilodon Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Alan Turner & Mauricio Anton, *The Big Cats and Their Fossil Relatives*, Nova York, Columbia University Press, 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188717
* EBID: ID
* FAST: 1121601
* LCCN: sh85123647
* MAG: 2779690205
* NKC: ph937981

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EOL: 4443389
* Fossilworks: 41079
* GBIF: 3240061
* iNaturalist: 317779
* NCBI: 13265

 |
Unha **torradora** é un pequeno electrodoméstico que serve para torrar rebandas de pan de molde ou outros alimentos semellantes. Unha rebanda que se fixo así chámase torrada.

Nunha torradora típica quéntase o pan aproveitando a calor desprendida polo efecto Joule ao conducir electricidade a través dunha resistencia. O proceso de torrado consiste en reducir o contido de auga do pan (orixinalmente 35% do peso total), evaporándoo, e chamuscando lixeiramente a súa superficie. Unha torradora moderna de dúas rebandas adoita empregar uns 900W e fabrica as torradas entre 1 e 3 minutos.

As sandwicheiras, un tipo especial de torradoras, serven para torrar sándwichs enteiros.

Historia
--------

Torradora con dúas entradas.
General Electric lanzou unha torradora eléctrica en 1909, patentada co nome de D-12. Pénsase que foi a primeira torradora eléctrica do mercado, pero existe certa controversia respecto diso, tal como anunciouno a Pacific Electric Heating Company para o seu modelo competidor Hotpoint. Devandito anuncio sitúa a presentación do modelo Hotpoint en 1905, o mesmo ano que Albert Marsh desenvolveu o cable Nichrome. O cable Nichrome puido asegurar a xeración dun grao de calor adecuada durante longo tempo polo que o descubrimento de devandito filamento pode considerarse o punto de partida do desenvolvemento da torradora eléctrica.

Charles Strite patentou en 1919 a primeira torradora que expulsa as torradas logo de quentalas.

En 1925, empregando un modelo redeseñado da torradora de Srite a Toastmaster Company comezou a comercializar a torradora doméstica que podía quentar pan polos dous lados á vez, empregando un temporizador para quentar as rebandas e expulsándoas cando remataba. Cara a 1926, a torradora de Charles Strite estaba dispoñible para o público e tivo grande éxito.

Adicións máis recentes á tecnoloxía da torradora inclúen a posibilidade de torrar pan conxelado, bandexas separadas que permiten aos usuarios torrar dúas ou catro torradas e funcións de requentamento que permiten quentar a torrada sen que se queime.

Os **fornos torradora** realizan funcións de torrado coa diferenza de que os cables da resistencia están colocados horizontalmente, como nos fornos. Un forno torradora xeralmente, ten unha porta de cristal e unha bandexa extraíble sobre a que se deposita o alimento a torrar. Grazas a este deseño o forno torradora pode ter algunhas funcións de forno pero a menor escala.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *torrador*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Torradora Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Torrada

### Ligazóns externas

* O Museo da torradora. Unha páxina dedicada ás torradoras e a súa historia.
* O Museo Alemán da Torradora. Historia da Torradora.
* Como funcionan as torradoras *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14890
* AAT: 300201091
* GEC: 0214420
* GND: 4619001-6
* JSTOR: toasters
* LCCN: sh88002305

 |