**Helena Sofia** (**Helene**) **Schjerfbeck**, nada en Helsinqui o 10 de xullo de 1862 e finada en Saltsjöbaden (Suecia) o 23 de xaneiro de 1946, foi unha pintora modernista finesa. É coñecida tamén pola súa obra realista e os seus autorretratos, e tamén polas paisaxes e naturezas mortas. Durante a súa longa vida o estilo da súa obra mudou de xeito drástico. Dende o realismo de influencia francesa e a pintura ao ar libre foi gradualmente evolucionando cara a retratos e naturezas mortas. Ao principio da súa carreira ela creou acotío pinturas de temática histórica, como *Guerreiro* *Ferido na Neve* (1880), *Na Porta da Prisión de Linköping en 1600* (1882) e *A Morte de Wilhelm von Schwerin* (1886). 

A pintura histórica era polo xeral un terreo de homes, ao basearse na experimentación con influencias modernas e no naturalismo radical francés. En consecuencia, a súa obra da década de 1880 non tivo unha acollida favorábel até avanzada a súa vida.

> «Enceta a súa obra cunha técnica fascinante, unha versión algo melancólica do realismo académico de finais do século XIX…acaba con imaxes sintéticas, case abstractas, en que a pureza da pintura mantén un perfecto equilibrio cunha descrición enigmática». (Roberta Smith, *The New York Times*, 27 de novembro de 1992)
> 
> 

O 10 de xullo, aniversario de Schjerbeck, é o día nacional da pintura en Finlandia.

Primeiros anos
--------------

Schjerfbeck en 1880
Helena Sofia Schjerfbeck naceu o 10 de xullo de 1862 en Helsinqui (daquela un Gran Ducado autónomo dentro do Imperio Ruso). O seu pai era Svante Schjerfbeck, director de oficina, e a súa nai, Olga Johanna (de solteira Printz). Tivo un irmán máis vello, Magnus Schjerfbeck, arquitecto. En 1866, con catro anos, caeu por unhas escaleiras e lesionou a cadeira, o que lle impediu ir á escola e deixouna coxa para o resto da súa vida. 

Mostrou talento dende unha curta idade, e en 1873, con once anos, ingresou na Escola de Debuxo da Kuvataideakatemia (Sociedade de Arte de Finlandia). Os seus custos foron pagos polo pintor Adolf von Becker, quen viu o seu talento. Na escola coñeceu a Helena Westermarck. Xunto coas artistas Maria Wiik e Ada Thilen, as catro tiveron unha amizade moi próxima durante as súas vidas.

Tras finar de tuberculose o pai de Schjerfbeck o 2 de febreiro de 1876, a nai comezou a acoller hóspedes para poderen saír adiante. Un ano após a morte do pai, Schjerfbeck graduouse da Escola de Debuxo. Continuou a súa educación xunto con Westermarck nunha academia privada dirixida por Adolf von Becker, quen utilizaba o estudo de debuxo da Universidade de Helsinqui. O profesor Georg Asp sufragou esas leccións. Becker ensinoulle as técnicas da pintura ao óleo francesa.

En 1879, con 17 anos, Schjerfbeck gañou o terceiro premio dun certame organizado pola Kuvataideakatemia, e o ano seguinte a súa obra foi parte dunha exposición anual organizada pola institución. Schjerfbeck pasou parte dese verán na mansión da súa tía materna Selma Printz e do home desta, Thomas Adlercreutz. Alí dedicouse a debuxar e a pintar aos seus curmáns. Schjerfbeck estabeleceu unha relación particularmente estreita coa súa curmá Selma Adlercreutz, da súa idade. Ese mesmo ano marchou a París tras recibir do Senado Dirixente imperial unha axuda para a viaxe.

### París

En París Schjerfbeck pintou con Helena Westermarck, e posteriormente comezou a estudar con Léon Bonnat no estudio de Madame Trélat de Vigny. En 1881 trasladouse á Académie Colarossi, onde volveu coincidir con Westermarck. O Senado Dirixente deulle outra bolsa, coa que botou un par de meses en Meudon e despois algúns máis en Pont-Aven, preto de Concarneau, na Bretaña. Máis tarde regresou á Académie Colarossi por un breve período antes de instalarse de novo en Finlandia, na mansión Adlercreutz, en 1882. Schjerfbeck mudábase acotío, pintando e estudando con distintas persoas. A Kuvataideakatemia remunerouna por continuar a mostrar a súa pintura nas súas exposicións, e tamén fixo ilustracións para libros.

En 1884 volveu a París á Académie Colarossi con Westermarck, mais esta vez para traballaren alí. Durante este período participou en Le Salon, a exposición anual da Académie des Beaux-Arts, e volveu pintar na Bretaña. Na capela de Tremalo, preto de Pont-Aven, pintou *A Porta* (1884).

### Compromiso e viaxes

A finais do outono de 1883 comprometeuse co pintor sueco, Otto Hagborg, quen tamén viviu en Pont-Aven durante o inverno e a primavera de 1883–1884. Porén, o compromiso rompeuse en 1885 cando a súa coxeira fixo sospeitar á familia de Hagborg dunha posíbel tuberculose. Schjerfbeck nunca chegou a casar.

Despois de pasar un ano en Finlandia, Schjerfbeck volveu a París no outono de 1886. A Kuvataideakatemia deulle máis diñeiro para viaxar e en 1887 viaxou a Porth Ia (Cornualla). Alí pintou *A Panadaría* (1887) e *O Convalecente*. Por este último recibiu a medalla de bronce na Exposición Universal de París en 1889, e posteriormente foi adquirido pola Kuvataideakatemia. Neste período o seu era un estilo de pintura ao ar libre naturalista.

### Docencia e sanatorio

Na década de 1890 Schjerfbeck comezou a dar clases na Escola de Debuxo da Kuvataideakatemia, renomeada como Academia de Belas Artes. Hilda Flodin foi unha das súas alumnas. Porén, en 1901 caeu demasiado enferma para ensinar e en 1902 renunciou ao seu posto. Mudouse a Hyvinkää, onde continuou a pintar e expoñer mentres coidaba da súa nai, quen viviu con ela até a súa morte en 1923. O contacto único de Schjerfbeck co mundo de arte era a través das revistas enviadas por amizades súas.

Durante este período pintou naturezas mortas, paisaxes, autorretratos e retratos, como os da súa nai, de mozas escolares do lugar e de mulleres traballadoras, co que evolucionou cara ao modernismo. A súa obra foi comparada coa de artistas como James McNeill Whistler e Edvard Munch, mais dende 1905 adquiriu un carácter xenuíno e persoal.

### Exposicións

En 1913 Schjerfbeck coñeceu o negociante de arte Gösta Stenman, quen a animou a expoñer en Malmö (1914), Estocolmo (1916) e San Petersburgo (1917). En 1917 Stenman organizou a primeira exposición de Schjerfbeck en solitario e ese ano Einar Reuter (alias H. Ahtela) publicou o primeiro monográfico de Schjerfbeck. Expuxo tamén en Copenhague (1919), Gotemburgo (1923) e Estocolmo (1934). En 1937 Stenman organizou outra exposición en solitario dela en Estocolmo, e en 1938 empezou a pagarlle un estipendio mensual. Nas décadas de 1930 e 1940 expuxo con éxito a súa obra en Suecia.

Últimos anos e morte
--------------------

Co paso dos anos, Schjerfbeck foi viaxando cada vez menos. Por causas familiares regresou a Helsinqui e pasou a maioría de 1920 en Ekenäs, mais en 1921 volveu a Hyvinkää.

Schjerfbeck viviu arredor dun ano nunha granxa en Tenala para evitar a Guerra de Inverno, mais volveu a Ekenäs a mediados de 1940. Posteriormente residiu algo menos dun ano nun asilo antes de trasladarse ao sanatorio de Luontola. En 1944 instalouse no hotel balneario de Saltsjöbaden (Suecia), onde continuou a pintar activamente, mesmo nos seus últimos anos. Deste período destaca a súa serie de autorretratos.

Morreu o 23 de xaneiro de 1946 e foi enterrada noCemiterio de Hietaniemi (Helsinqui).

Obra
----

*Tanssiaiskengät* («Zapatos de Baile») é un dos seus cadros máis coñecidos. Pintado en 1882, retomouno en tres ocasións, e mesmo elaborou unha litografía del que o catapultou a fama internacional. A pintura mostra a súa curmá Esther Lupander, quen tiña unhas pernas extremadamente longas, polo que a pintura tamén foi coñecida como "O Saltón". De estilo realista, mostra a influencia da estadía de Schjerfbeck en París, onde declarou a súa admiración por Édouard Manet, Edgar Degas, Berthe Morisot e Mary Cassatt. O cadro foi vendido en 2008 en Londres por 3.044.500£ nunha poxa de Sotheby.

*Vaaleatukkainen tyttö* («Moza de Cabelo Louro») é unha mostra dun estilo máis maduro, seguindo o modernismo francés. Pintado en 1916, pertence a unha serie sobre Jenny e Impi Tamlander, veciñas que facían mandados para Schjerfbeck e a súa nai e as axudaban a levar a casa familiar. Aquí a modelo é Impi. A pintura vendeuse por 869.000£ en 2015 nunha poxa de Sotheby en Londres. Schjerfbeck foi incluída na exposición de 2018 *Women in París 1850–1900*.

Legado
------

Veli Seppä, falsificador de obras de arte e admirador seu, escribiu sobre o tempo en que falsificaba obras de Schjerfbeck: 

> 
> 
> «Cando invadín a Schjerfbeck sentín como se profanase algo sagrado. Foi como irrompese unha igrexa para roubar os obxectos de valor da sancristía».
> 
> 

O tamén falsificador Jouni Ranta (amigo de Seppä), quen recoñeceu a venda de 60 falsificacións de Schjerfbeck, foi máis crítico e considerou que a fama da pintora era inmerecida.

A novela biográfica *Helene* (2003), de Rakel Liehu, foi un éxito de crítica e de vendas, e en 2004 gañou o Premio Runeberg. Foi adaptada ao cinema en 2020, baixo a dirección por Antti Jokinen e con Laura Birn como Schjerfbeck. O filme foi nomeado para un premio na categoría de longametraxe no Festival Internacional de Cinema de Shanghai de 2020.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Konttinen, Riitta. "Details". *Suomalaisen Kirjallisuuden Seura - Henkilöhistoria* (en inglés).
2. 1 2 3 4  Smith, Roberta (27 de novembro de 1992). "Review/Art; A Neglected Finnish Modernist Is Rediscovered". *New York Times* (en inglés). Consultado o 15 de xullo de 2023.
3. ↑  Lindroos, Charlotte; Löyttyniemi, Raili (7 de xullo de 2017). "Omakuvista tunnettu Helene Schjerfbeck rikkoi rajoja monella tavalla". *YLE* (en finés) (Helsinki). Consultado o 15 de xullo de 2023.
4. ↑  Ahtola-Moorhouse, Lena: 'Schjerfbeck, Helene [Helena] (Sofia)'
5. ↑  "Hilda Foldin". *Keuruun Museosäätiö* (en finés). Arquivado dende o orixinal o 30 de xuño de 2016.
6. ↑  Facos, Michelle (primavera-verán de 1995). "Helene Schjerfbeck's Self-Portraits: Revelation and Dissimulation". *Woman's Art Journal* (en inglés) **16** (1): 12–17. ISSN 0270-7993. doi:10.2307/1358625.
7. ↑  "HIETANIEMEN MERKITTÄVIÄ VAINAJIA" (PDF). *Kirkko Helsingissä* (en finés).
8. ↑  "(#219) Helene Schjerfbeck Finnish 1862-1946". *Sotheby's* (en inglés).
9. ↑  "(#10) Helene Schjerfbeck". *Sotheby's* (en inglés).
10. ↑  Madeline, Laurence (2017). *Women Artists in Paris, 1850-1900* (en inglés). Yale University Press. ASIN 0300223935. ISBN 9780300223934.
11. ↑  Kotirinta, Pirkko (25 de xuño de 2020). "Suomen taitavimpiin kuulunut väärentäjä Veli Seppä kertoo kirjassa, kuinka helppoa työ oli – Kymmeniä väärennettyjä Schjerfbeckejä saattaa yhä seikkailla jossain". *Helsingin Sanomat* (en finés). Consultado o 19 de xullo de 2023.
12. ↑  Ruuska, Helena (25 de outubro de 2020). "Rakel Liehun Valaanluiset koskettimet kertoo runoilijan omakohtaisen kasvukertomuksen – kiehtovasti pianon näkökulmasta". *Helsingin Sanomat* (en finés). Consultado o 19 de xullo de 2023.
13. ↑  "Helene (2020)". *IMDb* (en inglés).
14. ↑  "Antti J. Jokisen Helene-elokuva on valittu ehdolle kansainvälisen elokuvafestivaalin kilpasarjaan". *Keski-Uusimaa* (en finés). STT. 24 de xullo de 2020. Consultado o 19 de xullo de 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q236985
* WorldCat
* VIAF: 14825226
* BIBSYS: 90101380
* BNF: 122368242
* Bridgeman: 4010
* Europeana: ID
* FAST: 282221
* FemBio: 24442
* FNA: ID
* GND: 119335875
* IMDb: nm0772035
* ISNI: 0000000108720553
* KulturNav: ID
* LCCN: n91019300
* LibraryThing: schjerfbeckhelena
* MusicBrainz: ID
* NDL: 001207847
* NKC: jo2012696133
* NTA: 121661687
* OL: OL287921A
* RKD: 70585
* SELIBR: 207136
* SNAC: w6kh4sc7
* SUDOC: 031082238
* ULAN: 500012966
* WomenWriters: ID

 |