**Clémence Augustine Royer**, nada en Nantes o 21 de abril de 1830 e finada en Neuilly-sur-Seine o 2 de febreiro de 1902, foi unha filósofa, científica, tradutora e economista francesa. A finais do século XIX converteuse nunha figura do feminismo e do pensamento libre. Débeselle a Clémence a tradución ao francés d'*A orixe das especies* de Charles Darwin, introducindo así en Francia o darwinismo en 1862.

Traxectoria
-----------

Clémence Royer, filla única de Augustin-René Royer e Joséphine-Gabrielle Audouard, naceu en Nantes, Bretaña, no seo dunha familia católica e lexitimista, da que máis tarde renega. A súa nai foi unha costureira natural de Nantes, e o seu pai, orixinario de Le Mans, foi un oficial do exército e monárquico lexitimista condenado á morte polo seu apoio ás forzas contra-revolucionarias. Tras o fracaso da rebelión de 1832 pola Restauración da monarquía borbónica, a familia exiliouse en Suíza e estableceuse durante catro anos ás beiras do lago Lemán antes de volver a Orleans. Alí o seu pai entregouse ás autoridades e foi xulgado por tomar parte na rebelión, pero resultou finalmente absolto.

Royer foi educada polos seus pais até os 10 anos, momento no que foi enviada ao convento do Sagrado Corazón, en Le Mans. Alí recibiu unha educación relixiosa pero non foi feliz. Aos 13 anos mudouse cos seus pais a París. Na adolescencia, Royer sobresaíu pola súa habilidade no bordado e gozaba lendo obras e novelas.

O seu pai separouse da súa nai e volveu á súa cidade natal na Bretaña, deixando á súa muller e a súa filla en París. Clémence tiña 18 anos cando se produciu a Revolución de 1848 e viuse moi influída polas ideas republicanas, polo que abandonou as crenzas políticas inculcadas polo seu pai. Cando este morre un ano máis tarde, Clémence viuse obrigada a traballar como ama de chaves para subsistir e cubrir as súas necesidades. Aproveita para ler apaixonadamente obras filosóficas e completar así a súa formación autodidacta nas bibliotecas dos seus patróns. Clémence interesouse pola antropoloxía, a economía política, a bioloxía e a filosofía. 

En xaneiro de 1854, á idade de 23 anos, empezou a traballar como profesora nun colexio privado feminino en Haverfordwest, Gales, o que lle permitiu ao mesmo tempo perfeccionar o seu inglés. Permaneceu alí un ano antes de regresar a Francia na primavera de 1855, onde pasou a ensinar nun colexio en Turena, e máis tarde nun colexio preto de Beauvais na primavera de 1856. Segundo a súa autobiografía, neste período comezou a cuestionarse a súa fe católica.

A partir do verán de 1856 Clémence abandona a súa carreira como profesora e establécese de novo na Suíza francesa, primeiro en Lausana e máis tarde en Cully onde alugou unha habitación dunha casa de viñedo en Praz-Perey. Na biblioteca pública de Lausana, Clémence dedicou o seu tempo ao estudo, primeiro das orixes do cristianismo, e máis tarde de diversos temas científicos. Ademais, proseguiu coa tradución da obra de Darwin "A orixe das especies", ao mesmo tempo que impartiu clases de lóxica e filosofía.

En 1858, inspirada por unha conferencia pública da novelista sueca Frederika Bremer, Royer impartiu con grande éxito catro conferencias sobre lóxica destinadas unicamente a mulleres. Nesa época Clémence empezou a frecuentar a un grupo de librepensadores franceses exiliados e de republicanos na cidade. Así coñeceu ao economista Pascal Duprat, deputado francés exiliado que ensinaba ciencias políticas na Universidade de Lausana e editaba dous xornais. Pascal, 15 anos maior que Clémence, máis tarde converteuse en amante de Royer e pai do seu fillo.

Clémence empezou a axudar a Duprat coa edición do xornal *Lle Nouvel Économiste*, e este publicita as conferencias de Royer cando ela imparte unha nova serie de conferencias para mulleres sobre filosofía natural, no inverno de 1859-1860. O editor de Duprat en Lausana imprime a primeira conferencia, *Introduction à la philosophie des femmes*, onde ofrece un primeiro testemuño dos seus pensamentos e a súa actitude no que respecta ao rol da muller na sociedade. Duprat trasládase pronto a Xenebra coa súa familia mentres que Royer, quen continúa escribindo comentarios de libros no seu diario, permanece en Xenebra durante o inverno de 1860-1861.

Cando en 1860 o cantón suízo de Vaud outórgalle un premio polo mellor ensaio sobre a reforma do imposto, Royer escribe un libro analizando a historia e a práctica do imposto, que é galardoado co segundo premio. O seu libro é publicado en 1862 baixo o título *Théorie de l'impôt ou a dîme social* e inclúe un debate sobre o rol económico das mulleres na sociedade e a súa obriga de ter fillos. Grazas a este libro Clémence comeza a ser coñecida fóra de Suíza.

Na primavera de 1861 Royer visita París e imparte unha nova serie de conferencias ás cales acode a condesa Marie d'Agoult, escritora que comparte moitas das opinións republicanas de Royer. As dúas mulleres fanse amigas e manteñen o contacto por correspondencia. Así, Royer escríbelle longas cartas onde engade artigos escritos por ela para o *Journal des Économistes*.

En 1870 convértese na primeira muller admitida na Société d’anthropologie de Paris, fundada once anos atrás por Paul Broca. Alí levará a cabo os seus traballos de divulgación e defenderá con vigor as súas posicións pouco convencionais. Feminista declarada, milita a favor da instrución das mulleres e da filosofía popular: en 1881 funda a *Société des études philosophiques et morales* co obxectivo de convertela nun « ensino mutuo de filosofía ».

Desconfiada dos utopistas socialistas, declara: «nin utopía nin soños, só o saber real das cousas». Clémence colabora no *Journal des femmes* e en *La Fronde* con Marguerite Durand e «a gran Séverine». O seu *Cours de* *philosophie naturelle* é unha tentativa de inspiración enciclopédica para facer unha «síntese académica». Membro fundador da primeira obediencia masónica mixta, « *Lle Droit humain*», é condecorada coa Lexión de Honra o 17 de novembro de 1900.

*A* tradución da Orixe das especies
-----------------------------------

### Primeira edición (1862)

Charles Darwin estaba impaciente por ver o seu libro traducido ao francés, pero non se coñecen exactamente todos os detalles das negociacións que atribuíron a primeira tradución da Orixe das especies a Clémence Royer. Darwin solicitoullo primeiro a Louise Belloc, quen declinou a oferta por considerar o libro demasiado técnico. Darwin acudiu igualmente a Pierre Talandier, quen foi incapaz de atopar un editor.

Clémence Royer coñecía ben as obras de Jean-Baptiste Lamarck e de Thomas Malthus polo que comprendeu a importancia do traballo de Darwin. *A* súa estreita relación co editor francés Guillaumin, que publicou as tres primeiras edicións francesas da Orixe das especies, foi probablemente de grande axuda.

Nunha c*a*rta datada do 10 de setembro de 1861 Darwin pide ao seu editor inglés Murray enviar unha copia da terceira edición da Orixe das especies a «Mlle Clémence-Auguste Royer, visto o seu acordo cun editor para a tradución francesa». Réné-Édouard Claparède, naturalista suízo da Universidade de Xenebra que xa fixera unha crítica favorable da Orixe das especies para a *Revue Germanique*, ofreceuse a axudala coa tradución dos tecnicismos no campo da bioloxía.

Clémence foi máis aló do seu rol como tradutora e engadiu un longo prefacio (64 páxinas) na edición francesa no cal detalla a súa interpretación persoal da obra, ademais de notas ao pé de páxina onde comenta o texto de Darwin. No seu prefacio, auténtico panfleto positivista consagrado ao triunfo do progreso da ciencia sobre o escurantismo, Clémence ataca con vigor as crenzas relixiosas e o cristianismo, argumenta en favor da aplicación da selección natural na raza humana e detalla o que ela considera consecuencias negativas resultantes da protección dos débiles pola sociedade. Denuncia unha sociedade na que o débil predomina por encima do forte co pretexto dunha «protección exclusiva e errónea acordada aos débiles, aos lisiados, aos terminais, a todos os erros da natureza». Estas ideas euxenistas precoces (o termo será inventado polo primo de Darwin, Francis Galton, en 1883) valéronlle unha certa notoriedade.

Clémence modificou deliberadamente o título para que coincidira co seu punto de vista sobre a teoría de Darwin: a edición de 1862 titulouse *Da Orixe das especies ou as leis do progreso nos seres organizados*. Este título, así como o prefacio, pon de manifesto a idea dunha evolución que tende ao progreso, a cal estaba máis preto da teoría de Lamarck que das ideas contidas na obra de Darwin.

Así, Clémence Royer proxecta sobre *A Orixe das especies* (o cal non trata de ningunha maneira as orixes do home, a aplicación da selección natural nas sociedades humanas, nin moito menos o progreso na sociedade industrial do século XIX) as súas propias ideas e aspiracións.En xuño de 1862, despois de recibir un exempl*a*r da tradución francesa, Darwin escribiu unha carta ao botánico estadounidense Asa Gray: «Recibín fai dous ou tres días a tradución francesa da Orixe das especies de Mlle. Royer, quen debe de ser unha das mulleres máis intelixentes e orixinais de Europa: é unha fervente deísta que odia o cristianismo e declara que a selección natural e a loita pola vida explica toda a moral, a natureza humana, a política, etc.!!! Fai con certo sarcasmo algunhas observacións curiosas e interesantes e anuncia que vai escribir un libro sobre estes temas, que estraña será esta obra».

Con todo, un mes máis tarde Darwin comparte as súas dúbidas co zoólogo francés Armand de Quatrefages : «Tería desexado que a tradutora coñecese mellor a historia natural; debe de ser unha muller intelixente, pero singular; nunca antes escoitara falar dela ata que se a propuxo para traducir o meu libro». Darwin non estaba satisfeito coas notas ao pé de páxina de Clémence Royer, e quéixase disto nunha carta escrita ao botánico inglés Joseph Hooker: «Practicamente en toda *A Orixe das especies*, onde expoño unha gran dúbida, ela engade unha nota explicando o problema ou dicindo que non existe tal problema! É realmente curioso ver que clase de persoas ambiciosas hai no mundo...»

### Segunda e terceira edición (1866, 1870)

Para a segunda edición da tradución francesa, publicada en 1866, Darwin suxire a Clémence Royer certos cambios e corrixe algúns erros. A expresión «as leis do progreso» foi suprimida do título para facelo máis próximo ao orixinal en inglés: *A Orixe das especies por selección natural ou as leis de transformación dos seres organizados*. Na primeira edición Clémence Royer traducira *natural selection* como «elección natural», con todo para esta nova edición foi substituído por «selección natural» cunha nota ao pé de páxina onde a tradutora explicaba que «elección» era o equivalente en francés do termo inglés selection, e que adoptaba finalmente o termo «incorrecto» de «*selección*» conforme ao uso establecido noutras publicacións.

No prefacio desta segunda edición Clémence Royer tenta suavizar as súas posturas euxenistas expostas no prefacio da primeira edición (reproducida integramente), pero engade unha alegación en favor da liberdade de pensamento e deféndese das críticas que recibira por parte da prensa católica. En 1867, a opinión de Darwin era claramente máis negativa: «A introdución foi para min unha sorpresa absoluta, e estou seguro de que prexudicou ao meu libro en Francia». (D. Becquemont en Ch. Darwin, *L’Orixine de espèces*, ed. Flammarion-GF, 2008).

Clémence Royer publicou unha terceira edición en 1870 sen avisar a Darwin. Alí engadiu de novo un prefacio onde critica duramente a teoría da panxénese que Darwin presentara na súa obra de 1868 *A variación de animais e plantas domesticados*. Esta nova edición non incluía as modificacións introducidas por Darwin na 4.ª e 5.ª edicións inglesas. Cando Darwin soubo d*a* existencia desta terceira edición escribiu ao editor francés Reinwald e ao naturalista xenebrino Jean-Jacques Moulinié, quen xa traduciran *A variación* do inglés ao francés para pór a punto unha nova tradución a partir da 5.ª edición da Orixe das especies.

A pesar dos seus receos, Darwin escribiu a Moulinié suxeríndolle que debía estudar coidadosamente a tradución de Royer. A publicación da nova edición atrasouse debido á guerra Franco-Prusiana, a Comuna de París e a morte de Moulinié en 1872. Cando a nova tradución francesa apareceu finalmente en 1873 incluía no seu interior un apéndice describindo as incorporacións feitas na sexta edición inglesa, que fora publicada un ano antes.

### Cuarta edición (1882)

En 1882, ano da morte de Darwin, Clémence Royer publicou unha cuarta edición coa editorial Flammarion. Nela incluíu o prefacio da primeira edición e engadiu unha curta «advertencia aos lectores da cuarta edición» (5 páxinas). Esta edición foi publicada en 1932, é dicir trinta anos despois da súa morte.

Obras
-----

Clémence Royer deixou unha abundante e variada obra que inclúe estudos de filosofía, economía, política, historia e numerosos temas anexos.

* *Introduction à la philosophie des femmes*: cours donné à Lausanne: leçon d'ouverture, Lausanne, A. Larpin, 1859.
* Tradución dunha obra de Charles Darwin: *De l'origine des espèces ou des lois du progrès chez les êtres organisés*, París, Guillaumin & Cie, 1862.
* *Les rites funéraires aux époques préhistoriques et leur origine*, París, Typographie A. Hennuyer, 1876.
* «Souvenirs de Suisse», *Les rites funéraires aux époques préhistoriques et leur origine*, non 82, 1902.

Notas
-----

1. ↑  Harvey 1997, p. 5
2. ↑  Harvey 1997, p. 7–8
3. ↑  Harvey 1997, p. 17–23
4. ↑  Harvey 1997, p. 38; Royer's unpublished autobiography is among papers in the *Dossier Clémence Royer* in the Marguerite Durand Library in Paris.
5. ↑  Harvey 1997, p. 42
6. ↑  Bernhard C. Schär (2005), « Evolution, Geschlecht und Rasse. Darwins ‚Origin of Species’ in Clémence Royers Übersetzung », en Patrick Kupper, Bernhard C. Schär (ed.), *Die Naturforschenden. Auf der Suche nach Wissen über die Schweiz und die Welt, 1800-2015*, Baden, Hier und Jetzt (ISB978-3-03919-338-7), p. 69-85.
7. ↑  Harvey 1997, p. 47
8. ↑  Harvey 1997, p. 48
9. ↑  Harvey 1997, p. 52–54
10. ↑  Royer 1859; reprinted in Fraisse 1985, p. 105–125
11. ↑  Harvey 1997, p. 55
12. ↑  Harvey 1997, p. 57–60
13. ↑  Royer 1862
14. ↑  Harvey 1997, p. 55–56
15. ↑  « Clémence Royer  » [archivo], en *www.droithumain-france.org*
16. ↑  "Francs-Maçons de la Fédération française du DROIT HUMAIN" (en francés). Consultado o 6 de mayo de 2019.
17. ↑  Aline Demars. *Clémence Royer l’intrépide : la plus savante des savants : Autobiographie et commentaires par Aline Demars*, París, L'Harmattan, 2005, p. 288 (ISBN 2747593223).
18. ↑  Browne 2002, p. 142–143
19. ↑  Harvey 1997, p. 62–63
20. ↑  "Darwin Correspondence Project » Letter 3250 — Darwin, C. R. to Murray…". *archive.ph*. 2012-07-29. Arquivado dende o orixinal o 29 de xullo de 2012. Consultado o 2021-04-19.
21. ↑
22. ↑  Harvey 1997, p. 66
23. ↑  Harvey 1997, p. 79
24. ↑  Stebbins 1974, p. 126
25. ↑  "Darwin Correspondence Project - Letter 3595 — Darwin, C. R. to Gray, Asa, 10–20 June [1862]". *web.archive.org*. 2009-05-29. Archived from the original on 29 de maio de 2009. Consultado o 2021-04-19.
26. ↑  "Darwin Correspondence Project » Letter 3653 — Darwin, C. R. to Quatre…". *archive.ph*. 2012-08-01. Arquivado dende o orixinal o 01 de agosto de 2012. Consultado o 2021-04-19.
27. ↑  "Darwin Correspondence Project". *University of Cambridge* (en inglés). Consultado o 2021-04-19.
28. ↑  Harvey 1997, p. 76–78
29. ↑  "Darwin Correspondence Project". *University of Cambridge* (en inglés). Consultado o 2021-04-19.
30. ↑  Darwin 1866, p. 95n
31. ↑  Darwin 1866, p. i-xiii
32. ↑  Darwin, Charles (1809-1882) Auteur du texte (1870). *De l'origine des espèces par sélection naturelle, ou Des lois de transformation des êtres organisés (3e édition) / par Ch. Darwin ; traduction de Mme Clémence Royer avec préface et notes du traducteur* (en francés).
33. ↑  Harvey 1997, p. 97–99
34. ↑  "Darwin Correspondence Project". *University of Cambridge* (en inglés). Consultado o 2021-04-19.
35. ↑  Darwin 1873
36. ↑  Harvey 1997, p. 101
37. ↑  Royer, Clémence-Auguste (1859). *Introduction à la philosophie des femmes: cours donné à Lausanne* (en francés). A. Larpin. Consultado o 6 de mayo de 2019.
38. ↑  Darwin, Charles (1862). *De l'origine des espèces ou Des lois du progrés chez les étres organisés* (en francés). Guillaumin et Cie. libraires-éditeurs. Consultado o 6 de mayo de 2019.
39. ↑  Clémence Royer, *Les rites funéraires aux époques préhistoriques et leur origine*, París, Typographie A. Hennuyer, 1876, 288 p..
40. ↑  Clémence Royer, « Souvenirs de Suisse  », *La Semaine littéraire*, no 82, 15 février 1902.

Bibliografía
------------

* Browne, E. Janet (2002), Charles Darwin: Vol. 2 The Power of Place, Londres: Jonathan Cape, ISBN 978-0-7126-6837-8 .
* Blanckaert, Claude (1982), «L'anthropologie au féminin: Clémence Royer (1830-1902)», Revue de synthèse, 3e série (en francés) 105: 23-38 .
* Blanckaert, Claude (1991), «Les bas-fonds de la science française: Clémence Royer, l'origine de l'homme, et le darwinisme social», Bulletin et Mémoires de la Société d'Anthropologie de Paris N.s. (en francés) 3 (1–2): 115-130, doi:10.3406/bmsap.1991.1774 .
* Claparède, E. (1861), «M. Darwin et sa théorie de la formation des espèces», Revue Germanique (en francés) 16: 523-559 .
* Clark, Linda L. (1984), Social Darwinism in France, Tuscaloosa: University of Alabama Press, ISBN 978-0-8173-0149-1
* Conry, Yvette (1974), L'Introduction du Darwinisme en France au XIXe siècle (en francés), París: Vrin
* Darwin, Charles, R. (1862), De l'origine des espèces, ou des lois du progrès chez les êtres organisés (en francés), Trans. Royer, Clémence-Auguste (1st French edición), París: Guillaumin and Masson .
* Darwin, Charles, R. (1866), De l'origine des espèces par sélection naturelle, ou des lois de transformation des êtres organisés (en francés), Trans. Royer, Clémence-Auguste (2nd French edición), París: Guillaumin and Masson .
* Darwin, Charles, R. (1868), Variation of animals and plants under domestication, Londres: Murray .
* Darwin, Charles, R. (1868), De la variation des animaux et des plantes sous l'action de la domestication (en francés), Trans. Moulinié, Jean-Jacques, París: Reinwald .
* Darwin, Charles, R. (1870), De l'origine des espèces par sélection naturelle, ou des lois de transformation des êtres organisés (en francés), Trans. Royer, Clémence-Auguste (3rd French edición), París: Guillaumin and Masson .
* Darwin, Charles, R. (1873), L'origine des espèces au moyen de la sélection naturelle, ou, la lutte pour l'existence dans la nature (en francés), Trans. Moulinié, Jean-Jacques, París: Reinwald .
* Demars, Aline (2005), Clémence Royer l'intrépide: la plus savante des savants (en francés), Editions L'Harmattan, ISBN 978-2-7475-9322-9 .
* Farley, John (1974), «The initial reaction of French biologists to Darwin's Origin of Species», Journal of the History of Biology 7 (2): 275-300, JSTOR 4330616, PMID 11609302, doi:10.1007/BF00351206
* Fraisse, Geneviève (1985), Clémence Royer: philosophe et femme de science (en francés), La Découverte, ISBN 978-2-7071-3837-8 .
* Fraisse, Geneviève (1983), «Clémence Royer (1830-1902), lecture de Darwin et regard féministe», Raison Présente (en francés) 67: 87-102, doi:10.3406/raipr.1983.2321
* Harvey, Joy (1997), Almost a Man of Genius: Clémence Royer, feminism and nineteenth-century science, New Brunswick: Rutgers University Press, ISBN 978-0-8135-2397-2 .
* Harvey, Joy (1999), «A focal point for feminism, politics, and science in France: the Clémence Royer centennial celebration of 1930», Osiris, 2nd Series (Saint Catherines Press) 14: 86-101, JSTOR 301962, doi:10.1086/649301 .
* Harvey, Joy (1987), «Strangers to each other: male and female relationships in the life and work of Clémence Royer», en Abir-Am, Pnina G.; Outram, Dorinda, eds. Uneasy Careers and Intimate Lives: Women in Science 1789-1979, New Brunswick: Rutgers University Press, pp. 147–171, Notes pp. 322–330, ISBN 978-0-8135-1255-6
* Miles, Sara Joan (1989), «Clémence Royer et de l'origine des espèce: Traductrice ou traîtresse?», Revue de synthèse, 4e série (en francés) 110 (1): 61-83, PMID 20680789, doi:10.1007/BF03189212
* Milice, Albert (1926), Clémence Royer et sa doctrine de la vie (en francés), París: Peyronnet
* Royer, A.C. (1859), Introduction à la philosophie des femmes: Leçon d'ouverture (en francés), Lausanne: A. Larpin .
* Royer, Clémence-Auguste (1862), Théorie de l'impôt ou la dîme social (2 Vols) (en francés), París: Guillaumin . Volume 2
* Royer, Clémence-Auguste (1864), Les Jumeaux d'Hellas (2 Vols) (en francés), Bruxelas: Lacroix, Verbroecken .
* Royer, Clémence (1868–1869), «Lamarck: sa vie, ses travaux et son système», La Philosophie Positive (en francés) 3: 173-205, 333-372 . **4**: 5-30. Part 1: Google, Gallica. Part 2: Google, Gallica. Part 3: Gallica.
* Royer, Clémence (1870), L'origin de l'homme et des sociétés (en francés), París: Guillaumin and Masson .
* Royer, Clémence (1881), Le Bien et la loi morale: éthique et téléologie (en francés), París: Guillaumin .
* Royer, Clémence (1883), «Attraction et gravitation d'après Newton», La Philosophie Positive (en francés) 31: 206-226 .
* Royer, Clémence (1887), «L'Évolution mentale dans la série organique», Revue Scientifique (en francés) 39: 749-758  **40**: 70-79. Part 1, Part 2.
* Royer, Clémence (1900), La constitution du monde: dynamique des atomes, nouveaux principes de philosophie naturelle. (en francés), París: Schleicher .
* Stebbins, Robert E. (1974), «France», en Glick, Thomas E. ed. The comparative reception of Darwinism, (Reprinted in 1988 with a new Preface), Chicago: University of Chicago Press, pp. 117–167, ISBN 978-0-8135-1255-6 .

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2368918
* WorldCat
* VIAF: 32037350
* BNB: ID
* BNE: XX1425770
* BNF: 121690857
* CERL: cnp00406665
* CiNii: DA07518652
* DeutscheBio: 119544091
* FAST: 162781
* GND: 119544091
* HDS: 013721
* ISNI: 0000 0000 8110 9884
* LCCN: n85222121
* Léonore: [LH//2419/17 17]
* NLG: 149733
* NTA: 073324876
* OBP: ID
* OL: OL1474959A
* openMLOL: 448433
* Persée: 71702
* PTBNP: 136965
* SUDOC: 030230772
* WomenWriters: ID

 |