**Tarraco** é o nome antigo da actual cidade de Tarragona (Cataluña, España). Foi o asentamento romano máis antigo da Península Ibérica, fundada durante a segunda guerra púnica por Escipión Calvo, e converteuse en capital da provincia romana de Hispania Citerior, e da Tarraconense durante o Imperio romano.

En 2000, o conxunto arqueolóxico de Tarraco foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

Orixes e a segunda guerra púnica
--------------------------------

Os principais restos da cidade romana consérvanse no  *Museu Nacional Arqueològic de Tarragona*  (MNAT)].
O municipio foi habitado en tempos prerromanos por iberos que tiñan contactos comerciais cos gregos e fenicios que se asentaron na costa. As colonias ibéricas localizáronse principalmente no val do Ebro. A evidencia de colonias ibéricas no municipio de Tarragona foi datada no século V antes de Cristo.

As referencias na literatura da presenza dos ibéricos en Tarraco son ambiguas. Livio menciona un *parvum oppidum* (pequena cidade) chamada *Cissis* e Polibio fala dunha polis chamada Kissa (Κίσσα). Tarraco menciónase por primeira vez logo da chegada de Cneo Cornelio Escipión Calvo en Empúries no ano 218 aC no inicio da segunda guerra púnica que iniciou a conquista romana de Hispania. Livio escribe que os romanos conquistaron un campo de subministracións das tropas púnicas de Aníbal preto Cissis e tomaron a cidade. Pouco tempo despois, os romanos foron atacados "non moi lonxe de Tarraco" (*haud procul Tarracone*). Con todo, non queda claro se *Cissis* e *Tarraco* eran a mesma cidade. Unha moeda que se atopou en Empúries leva a inscrición *Tarakon-salir* (*salir* probablemente significa *prata*). A moeda, gravada en consonancia con outros modelos de Empúries nun lugar descoñecido, é xeralmente datada no ano 250 aC, por suposto, antes da chegada dos romanos. O nome *Kesse* aparece nas moedas de orixe ibérica dos séculos I e II aC que foron marcadas de acordo coas normas de peso romanos. *Kesse* pode ser equiparado con Cissis, o lugar de orixe dos Cissisians mencionados por Plinio.

No 217 aC chegaron reforzos de Italia baixo o mando de Publio Escipión, e el e o seu irmán Cneo Cornelio atribúense a fortificación de Tarraco e o establecemento dun porto militar, e como Plinio o Vello dixo: *Tarraco Scipionum Opus*, Tarraco foi obra dos Escipións como Cartago foi dos cartaxineses. A muralla da cidade romana foi probablemente construída encima da vella muralla ibera de cantería.

Logo da morte dos irmáns Escipión, Tarraco foi a base de inverno de Escipión o Africano (fillo de Publio) entre 211 e 210, e onde reuniu as tribos de Hispania en *conventus*. A poboación foi en gran medida fiel aos romanos durante a guerra. Livio chamounos *aliados e amigos do pobo romano* (*socii et amici populi Romani*) e os pescadores de Tarraco (*Piscatores Tarraconenses*) serviron cos seus barcos durante o sitio de Carthago Nova.

A conquista da Península Ibérica polos romanos levou máis de 200 anos. A conquista da Península Ibérica polos romanos levoulles máis de 200 anos.

Tarraco durante a República romana
----------------------------------

Durante os dous séculos seguintes Tarraco seguiu sendo un campo base de fornecemento e de inverno durante as guerras contra os celtiberos, como o foi durante a Segunda Guerra Púnica. Houbo, unha forte presenza militar durante este período, posiblemente na zona máis alta do que é actualmente o centro histórico da cidade, chamada a Parte Alta. No 197 aC, todos os territorios conquistados, aínda estreitas tiras ao longo da costa de España, dividíronse entre as novas provincias de Hispania Ulterior e Hispania Citerior. A capital da Hispania Citerior era Carthago Nova, pero Estrabón di que os gobernantes tamén residían en Tarraco.

Acueduto romano coñecido como El Pont del Diable (Ponte do diaño).
Sarcófago conservado no museo do circo e foro.
A situación xurídica de Tarraco non está abondo clara. Probablemente foi organizado como *conventus civium Romanorum* (convento = reunión dos cidadáns romanos da provincia) durante a República, con dou *magistri* (directores civís) en cabeza. Caio Porcio Catón, cónsul no ano 114 aC, elixiu Tarraco como o lugar do seu exilio no ano 108aC, o que indica que Tarraco era unha cidade libre ou talvez un aliado nese momento.

Segundo Estrabón, unha das últimas batallas romanas tivo lugar non lonxe de Tarraco. Cando César bateu aos seguidores de Pompeio no 49 aC en *Ilerda* (Lleida), Tarraco apoiou o seu exército con alimentos, non está totalmente claro si Tarraco recibiu o status de colonia da man de Xulio César ou Cesar Augusto, pero a investigación actual tende a asumir que foi o primeiro que concedeulla logo da súa vitoria en Munda, en torno ao ano 45BC, e reflíctese no epíteto Iulia no seu nome formal: Colonia Iulia Urbs Triumphalis Tarraco, que permanecería durante a duración do Imperio.

O período de Augusto
--------------------

 provincias hispanas logo da reforma de Augusto.
No 27 aC, o emperador Augusto foi á península para supervisar as campañas en Cantabria. Porén, debido ao seu mal estado de saúde preferiu quedar en Tarraco. Ao parecer, Augusto construíra un altar na cidade, e unha anécdota do retórico Quintiliano menciona que os habitantes de Tarraco queixáronse a Augusto que crecera unha palmeira no altar. Respondeu que iso significaba que non se utiliza moi a miúdo.

 Arco de Berá na Vía Augusta, uns 20 km ao norte de Tarraco
Ao pouco tempo de acabada a vella *vía Herculea* converteuse na *Vía Augusta*. Un fito, atopado na Plaça de Braus en Tarragona, menciona a estrada entre o 12 e o 6 aC, que levaba a Barcino cara ao nordeste e Dertosa, Sagunto e ( Valentia) cara ao sur.

A cidade floreceu baixo Augusto. O escritor Pomponio Mela descríbea no século I DC do seguinte xeito:.. "Tarraco é o porto máis rico nesta costa" (*Tarraco urbs est en his oris maritimarum opulentissima*). Tarraco baixo Augusto e Tiberio acuñou as súas propias moedas, con representacións do culto imperial e a inscrición, CVT, CVTT ou CVTTAR.

Logo da morte de Augusto no ano 14 dC, o emperador foi deificado oficialmente e no 15 dC se erixiu un templo na súa honra, probablemente no barrio máis oriental da cidade ou cerca do Foro da Colonia, como menciona Tácito nos seus *annales*.

A cidade durante o alto imperio
-------------------------------

 Mapa da provincia Tarraconense
No ano 68 dC Galba, que viviu en Tarraco durante oito anos, foi proclamado emperador en Clunia Sulpicia. Vespasiano comezou unha reorganización das precarias finanzas do estado. Segundo Plinio, isto permitiu que se concedera a cidadanía latina aos habitantes de Hispania O territorio español, que desde a antigüidade consistía en zonas urbanas e unha terra dividida en organizacións tribais, transformouse en áreas organizadas en torno aos centros urbanos, xa sexa en colonias ou municipios, o que facilitaba a recadación de impostos. Produciuse un rápido aumento da construción, posiblemente debido á reorganización da provincia. Probablemente durante este período foron construídos na parte superior da cidade, o anfiteatro, a zona do templo e o foro provincial. A maioría das estatuas nestes lugares probablemente foron colocados alí entre o 70 e o 180 dC.

O emperador Traxano designou patrón da cidade ao senador Lucio Licinio Sura. Sura viña da Tarraconense e chegou a un dos máis altos cargos do Estado. No inverno do 122 ao 123 dC crese que Adriano visitou a cidade para celebrar un *conventus* para Hispania. Tamén reconstruíu o templo de Augusto.

Tarraco comezou a experimentar graves dificultades económicas ao final do século segundo dC. Construíronse poucas estatuas na honra da cidade, probablemente debido á falta de fondos. Este período viu tamén a derrota da loita contra o emperador Clodio Albino, que foi apoiado polo gobernador da Tarraconense Novio Lucio Rufo. Neste momento desaparecen as inscricións dedicadas as Provinciae Concilium para ser substituídas cada vez máis polas inscricións dedicadas aos membros das forzas armadas. Comezou a haber menos comerciantes influentes no *ordo decurionum* (administración civil) e máis *patroni* (grandes propietarios e funcionarios públicos de alto rango). Severo reconstruíu o templo de Augusto (Heliogábalo) no anfiteatro, como se evidencia por unha inscrición na parte inferior.

O baixo imperio
---------------

A Península Ibérica a finais da Antigüidade
Logo das reformas da administración imperial de Diocleciano, a península converteuse nunha dioceses dividida en seis provincias que eran moito máis pequenas que antes. Tarraco seguiu sendo a capital, pero dunha provincia moito máis pequena. Os edificios destruídos durante a invasión dos francos foron lentamente reconstruídos ou substituídos por outros novos. O *pórtico de Xúpiter* que podería ser parte dunha basílica, foi construído entre Diocleciano e Maximiano (286 á 293).

No 476, tralo colapso das defensas romanas ao longo do Rin, Tarraco foi ocupada polos visigodos e o rei Eurico. Non hai evidencia da destrución e ao parecer a toma da cidade foi relativamente tranquila. Os visigodos, probablemente, fixéronse cargo das estruturas existentes mediante o establecemento dun pequeno grupo de nobres. A existencia de tumbas cristiás neste período parece confirmalo. O final da historia antiga da cidade chegou coa chegada dos musulmáns no 713 ou 714.

Conxunto arqueolóxico
---------------------

O conxunto arqueolóxico de Tarraco é un dos sitios arqueolóxicos máis importantes da Hispania romana que se conservan na actualidade en España. Foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 2000. A cidade de Tarraco é o asentamento romano máis antigo na Península Ibérica, converténdose na capital da provincia de Hispania Citerior no século I aC.

Aínda hai moitas importantes ruínas romanas en Tarragona. Unha parte dos cimentos das grandes paredes ciclópeas preto do cuartel de Pilatos crese que son de orixes prerromanos. Este edificio, que foi unha prisión no século XIX, dise que foi o palacio de Augusto.

Tarraco, do mesmo xeito que moitas cidades antigas, permaneceu habitada, e os seus propios cidadáns desmantelaron aos poucos as antigas edificacións para conseguir materiais de construción. Malia isto, aínda que o anfiteatro, preto da beira do mar foi utilizado durante moito tempo como unha canteira, unha gran parte da súa estrutura sobreviviu. Foi construído encima do circo, e mide 45,72 metros de longo, aínda que algunhas seccións da mesma aínda se poden ver.

Pódense atopar por toda a cidade inscricións nas pedras das casas escritos en latín e ata en fenicio.

Dous antigos monumentos, a unha pequena distancia da cidade, envelleceron ben. A primeira é un magnífico acueduto, que atravesa un val a 1,5 km das portas da cidade. Ten 217 metros de longo e na sección central alcanza os 27 metros de altura, os seus arcos inferiores, dos cales hai dúas filas, teñen case 3 m de altura. O outro monumento, ao noroeste da cidade, e tamén a 1´5 km dela, é unha tumba romana, que polo xeral se chama Torre dels Escipions , aínda que non hai evidencias para suxerir que os irmáns Escipión foron enterrados alí.

### Criterios

A UNESCO incluíu as ruínas da antiga cidade romana de Tarraco na súa lista de Patrimonio da Humanidade porque cumpren dous criterios:

*Criterio II. Os restos romanos de Tarraco son de excepcional importancia no desenvolvemento romano de planificación e deseño urbano e serviu como modelo para as capitais de provincia noutras partes do mundo*.

*Criterio III. Tarraco ofrece un testemuño elocuente e sen precedentes na historia dos pobos do Mediterráneo na Antigüidade*.

### Sitios protexidos

| Código | Nome | Lugar | Coordenadas |
| --- | --- | --- | --- |
| 875-001 | Muralla romana | Tarragona | 41°07′12.4″N 1°15′32.6″L﻿ / ﻿41.120111, -1.259056 |
| 875-002 | Recinto de culto imperial | Tarragona | 41°07′10.3″N 1°15′30.0″L﻿ / ﻿41.119528, -1.258333 |
| 875-003 | Foro provincial | Tarragona | 41°07′05.0″N 1°15′21.0″L﻿ / ﻿41.118056, -1.255833 |
| 875-004 | Circo | Tarragona | 41°06′56.9″N 1°15′24.5″L﻿ / ﻿41.115806, -1.256806 |
| 875-005 | foro colonial | Tarragona | 41°06′52.5″N 1°14′56.6″L﻿ / ﻿41.114583, -1.249056 |
| 875-006 | Teatro romano | Tarragona | 41°06′48.6″N 1°14′52″L﻿ / ﻿41.113500, -1.24778 |
| 875-007 | Anfiteatro, basílica e igrexa románica | Tarragona | 41°06′53.0″N 1°15′33.5″L﻿ / ﻿41.114722, -1.259306 |
| 875-008 | Cemiterio paleocristián de Tarragona | Tarragona | 41°06′53.1″N 1°14′18.0″L﻿ / ﻿41.114750, -1.238333 |
| 875-009 | Acueduto | 4 km ao norte de Tarragona | 41°08′47.6″N 1°14′36.6″L﻿ / ﻿41.146556, -1.243500 |
| 875-010 | Torre dos Escipións | 5 km ao leste de Tarragona | 41°07′52.7″N 1°18′59.0″L﻿ / ﻿41.131306, -1.316389 |
| 875-011 | Canteira de El Mèdol | 9 km ao norte de Tarragona | 41°08′12.7″N 1°20′22.4″L﻿ / ﻿41.136861, -1.339556 |
| 875-012 | Mausoleo de Centcelles | 4,6 km north-northwest of Tarragona | 41°09′07.6″N 1°13′49.7″L﻿ / ﻿41.152111, -1.230472 |
| 875-013 | Vila dels Munts | 10 km ao leste de Tarragona | 41°08′01.8″N 1°22′22.8″L﻿ / ﻿41.133833, -1.373000 |
| 875-014 | Arco Triunfal de Berà | 20 km ao leste de Tarragona | 41°10′22.9″N 1°28′07.3″L﻿ / ﻿41.173028, -1.468694 |

Notas
-----

1. ↑  Livy
2. ↑  Livy 21, 60; Polybius 3, 76, 5.
3. ↑  Livy 21, 60, 1ff.
4. 1 2  Plinius: *Naturalis historia* 3, 21.
5. ↑  Livy 26, 20, 4
6. ↑  Livy 26, 19 u. 51.
7. ↑  Livy 27, 42; Livy 26, 45.
8. ↑  Strabon 3, 4, 7.
9. ↑  Strabon 3, 4, 9 (160).
10. ↑  Caesar, *De Bello Civili* 1, 60.
11. ↑  AE 1957, 309, AE 1957, 310 = RIT (G. Alföldy: *Die Römischen Inschriften von Tarraco.* Madrider Forschungen 10, Berlin 1975) 1 y 2.
12. ↑  Suetonio, *Augustus* 26, 3.
13. ↑  Quintilian, *Institutio oratoria* 6, 3.
14. ↑  Mela II 90.
15. ↑  Burnett, *Roman Provincial Coinage I.* 218/219.
16. ↑  Tacito: *Annales* 1, 78.
17. ↑  Pliny: Naturalis Historia, 3, 4, 30
18. ↑  RE, Supl. XV, 598, Tarraco, Géza Alföldy
19. ↑  RIT 84.
20. ↑  G. Alföldy in RE Suppl XV Sp. 599 see AE, 1929, 00233, RIT 91 for the inscription.
21. ↑  
Cf. Ford, *Handbook*, p. 219, *seq*.; Florez, *España Sagrada* xxix. p. 68, *seq*.; Miñano, *Diccion*. viii. p. 398.

Ligazóns externas
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Conxunto arqueolóxico de Tarraco*** |

* UNESCO website
* Tarraco, World heritage site

### Outros artigos

* Circo romano de Tarraco
* Anfiteatro de Tarraco
* Acueduto de les Ferreres
* Arco de Berà
* Muralla de Tarragona
* Torre dos Escipións
* Teatro romano de Tarraco
* Foro romano de Tarraco
* Cemiterio paleocristiano de Tarragona
* Canteira romana de El Médol

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1501940
* BAV: ADV12279857
* BNF: 11942533h
* DARE: 6535
* GEC: 0065286
* SUDOC: 027368432
* WHC: 875

 |