***Pelerinaxes I*** é un libro de viaxes escrito por Ramón Otero Pedrayo, con prólogo e debuxos de Vicente Risco, editado por vez primeira en setembro de 1929 pola Editorial Nós.

> 
> 
> No santuario do San Andrés non rezaron bispos nin reises. Carlo Magno non chegou a mollar a súa barba frorida nistas augas batidas por ventos infindos do mar e esprito lonxano. Ninguén pensou en afirmar os camiños, nin en botar arcos de ponte pros pelengrinos de San Andrés. É culto galego e mariño. Galego no senso de pobo, de capa social apegada ó granito e a pizarra.
> Ramón Otero Pedrayo: *Pelerinaxes I* (1929)
>

Características
---------------

O libro conta a viaxe realizada por Otero Pedrayo (que na altura contaba con 39 anos de idade), Vicente Risco (tiña 42 anos) e Xosé Ramón Fernández-Oxea (31 anos) en xullo de 1927, desde Ourense até Santo André de Teixido. O texto inclúe un prólogo de Vicente Risco, no que explica que a viaxe se debe ao interese por coñecer a súa terra a pé, sen facelo como turistas nin en vehículos motorizados, e tamén con propósito científico, ao recadar coñecementos de xeografía, etnografía e socioloxía galega.

Santo André de Teixido.

> 
> 
> Ides lêr o roteiro d’unha viage á pé, que uns galegos, nin turistas nin deportistas, fixemos cruzando do Sul pr’o Norte caxque toda a terra de Galiza, referido por quen millor sabe referir hoxe en día n-esta nosa terra, e ilustrado por quen puxo nas cousas que vía toda a curiosidade esculcadora dos seus ollos, cheos á aquela hora de contentamento (...).  
> Velaquí o camiño de Teixido. Quen de vivo aló non vaia, terá qu’ir de morto, en figura de cobra ou lagartiña. Gracias a Deus, nós levamos já isa angueira feita...  
> D’Ourense ao San Andrés de Teixido, veleiquí a terra toda debaixo dos nosos pés. E ollai com’andades, qu’ides por terra sagrada.
> Prólogo de Vicente Risco
> 

O texto combina a erudición poética de Otero á hora de describir a paisaxe, coa fina ironía e o talento artístico de Risco.

Viaxe
-----

A viaxe comeza o luns 4 de xullo na praza do Ferro de Ourense, preto da rúa da Paz onde naceran e vivían Risco e Pedrayo. Cruzan o Miño pola ponte Nova e seguen a estrada de Santiago de Compostela. Collen o Camiño Real até Cudeiro e logo a estrada por Sobral e Gustei. Seguen cara a Cambeo e O Empalme da estrada de Santiago de Compostela coa de Lugo, onde toman a parva. Continúan cara a Reádegos e A Pena, onde estaba a vella casa consistorial de Vilamarín, e pouco despois deixan a estrada e toman os camiños que descenden o val do Barbantiño, cara a León e O Río. Xantan nunha pousada de Pazos, e pola tarde seguen polas Lamas de Aguada, Trasar de Sabugueiro e Trasar de Carballo, até chegaren a Viana.

Ó día seguinte saen por Axulfe e Comezo cara a Riazón e Nuxilde, onde se acollen nun forno. Seguen por Penasillás e San Cristovo até a estrada de Chantada a Rodeiro (a posterior C-533, actual LU-213), e van xantar a San Vicente (Argozón). Seguen por Xestoso, Campos e Susá até Cerdeda, e despois atravesan Cal de Mourelle, Olveda, Pereiras, Amoexa e Caira. Finalmente chegan até Casa de Naia e Monterroso, onde Otero compón unha oda ao xamón. Dormen no hotel Palace. O mércores 6 visitan a vila e a igrexa de Esporiz, sobre a que Ben-Cho-Shey fai un artigo para a revista *Céltiga* que aparece incluído no texto. Pola tarde saen cara a Palas de Rei, onde os acolle o boticario Avelino García Armesto.

Ó xamón, en Monterroso, 5 de xullo de 1927.
O día 7 collen o autobús Castromil até Lugo. Alí reúnense con Evaristo Correa Calderón, e xantan no mesón Santa Comba con el e outros amigos. Despois de facer sobremesa no Circo das Artes retoman a ruta cara a Outeiro de Rei e Rábade, onde dormen. O venres 8 de xullo xantan bacallau no mesón de Gaibor, e ás catro da tarde chegan a Vilalba, onde os agarda Antonio Noriega Varela.

O sábado 9 de xullo Noriega acompáñaos un pedazo pola estrada das Pontes de García Rodríguez. Xantan no mesón de Candamil, onde Risco cura as vinchocas de Otero. O domingo pola mañá Risco e Fernández-Oxea queren seguir camiñando cara a Ortigueira, e Otero Pedrayo vai até aló nun vehículo. Naquela vila tiñan previsto ofrecer unha conferencia galeguista, mais finalmente non saíu adiante.

O luns 11 de xullo (festividade de san Bieito de Nursia) cruzan a ría en barca motora até Mera, onde agardan por eles varios amigos que os acompañan no tramo final. Otero Pedrayo non pode camiñar e vai de a cabalo nun faco. Na reitoría de Santo André toman café e fuman co crego, Andrés Miragaya. Finalmente diríxense cara a Cariño para iniciar o camiño de volta.

O martes 12 xantan en Cariño cos amigos que os acompañaron e mais co crego da vila. Despois collen un auto até Viveiro, onde saúdan a Ramón Villar Ponte. Logo continúan en auto até Mondoñedo, Vilalba e Lugo, e desde alí van en tren até Monforte de Lemos e Ourense.

Edicións e obras relacionadas
-----------------------------

O libro apareceu publicado por editado pola Editorial Nós en setembro de 1929. En 1993 Ediciós do Castro fixo unha edición facsimilar, e en xuño de 2017 foi publicado de novo por Editorial Galaxia.

A raíz da viaxe outras persoas fixeron o mesmo percorrido e a crónica correspondente. En 1984 os xornalistas Valentín González Carrera e Miguel Losada foron con dous amigos, e escribiron o libro *Viaje al fin de los mundos* (Deputación da Coruña, 1987). En 1988, co gallo do 100 aniversario do nacemento de Otero Pedrayo, os biólogos Rodrigo Pérez Pintos, Pura Marcet Miramontes e Fernando Sedano fixeron a ruta, que deu pé no *Atlántico Diario* ao texto *Paseo por un país arrasado*.

En 2015 Santiago Lamas e Alfonso Mato gañaron o Premio Ramón Piñeiro de Ensaio coa obra *De camiños, viaxeiros e camiñantes. Peregrinos de nós ao cabo do mundo*. Neste texto analizan o libro de Otero Pedrayo e comparan o itinerario con outras obras literarias sobre viaxes, peregrinacións e rutas turísticas.

En 2016 editouse o filme *Pelerinaxes*, dirixido por Simone Saibene e interpretado por Carmen Méndez, Alfonso Míguez, Isabel Risco e Ruth Sabucedo. Luzía, unha investigadora licenciada en audiovisuais, percorre as oito etapas do camiño entre Ourense e Santo André de Teixido para rematar un proxecto audiovisual iniciado na universidade xunto cun compañeiro, finado anos atrás nun accidente.

Notas
-----

1. ↑  Fundación Penzol - X. F. (8/2/2020) "Peregrinar coa Xeración Nós en tempo real" *La Voz de Galicia*.
2. ↑  *Pelerinaxes. Itinerario de Ourense ao San Andrés de Teixido* Arquivado 30 de xaneiro de 2018 en Wayback Machine. ficha do libro no sitio web de Galaxia.
3. ↑  *Pelerinaxes*, ficha da película en *Film Affinity*.
4. ↑  *Pelerinaxes*, ficha da película na web da Editorial Galaxia.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Galicia*** |

### Bibliografía

* Arias, P. (2017). "Pelerinaxes, de Otero Pedrayo: unha homenaxe ao territorio e ás xentes que o poboan". *Grial* **55** (215): 10–11. ISSN 0017-4181.
* Lamas, S. e Mato, A. (2016): *De camiños, viaxeiros e camiñantes. Peregrinos de Nós ao cabo do mundo*. Ed. Galaxia. ISBN 9788498656916

### Outros artigos

* *No camiño de San-Yago*
* *Galicia* (Francisco Fernández del Riego)

### Ligazóns externas

* Iglesias, Xabier: "Pelerinaxes I", *Os libros de Ánxel Casal*, 30 de agosto de 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25512999
* ISBN: 978-84-9151-067-3

 |