Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: El Sol.
***El Sol*** foi un xornal editado en Madrid entre 1917 e 1939. De ideoloxía liberal, o seu fundador foi Nicolás María de Urgoiti.

Anuncio da Philips xogando co nome do xornal

Historia
--------

De ideoloxía liberal e rexeneracionista, fundouno o 1 de decembro de 1917 Nicolás María de Urgoiti, director de *Papelera Española*. Fundindo o interese comercial mais un importante compoñente cultural e político, atopou a entusiasta colaboración de José Ortega y Gasset, que abandonou *El Imparcial*, para se converter no máximo inspirador ideolóxico e no colaborador estrela do novo xornal.

*El Sol* defendía un proxecto reformista, o que os sectores máis progresistas e dinámicos da burguesía e da intelectualidade española sentía como algo imperioso, e que xa presidira a fundación da revista *España* (1915-1924). *El Sol* amosa tamén nas súas páxinas comprensión e simpatía polo movemento obreiro organizado e construtivo, e máis en concreto polo socialismo, ao que aspira a axudar a orientar nun sentido evolutivo e reformista. Prestoulle grande atención non só ao catalanismo e nacionalismo galego e vasco, senón en xeral aos acontecementos de fóra da capital, o que denominaban "vida de provincias". Contou con ampla información sobre o estranxeiro, superior ao que era habitual na prensa da época. 

Escrito por intelectuais recoñecidos, renunciou por principio a informacións sobre loterías e á crítica taurina, dándolle tamén un papel secundario a crimes e outros asuntos cruentos ou escandalosos, preferidos polo gran público, xa que logo *El Sol* non foi nin podía ser, un xornal popular.

Dirixido primeiro por Félix Lorenzo, *Heliófilo*, substituído por Manuel Aznar desde o 14 de setembro de 1918 ata o 28 de marzo de 1922. En abril de 1924 Ramón J. Sender entrou a formar parte da redacción. As viñetas de Luis Bagaría contribuíron a crear unha imaxe de marca representativa do tándem Urgoiti-Ortega. Publicou máis de medio cento de estampas de Castelao  e algúns textos asinados por el entre 1918 e 1922, incluído un monográfico de Pontevedra, e foi entrevistado polo propio Bagaría (que tamén o debuxou máis dunha vez) un mes antes do golpe de Estado que deu comezo á guerra civil 

Publicado en gran formato con doce páxinas, *El Sol* custaba o dobre que calquera xornal da época e proclamou a súa vocación crítica e independente no comentario que figurou nos seus primeiros números: 

> 
> 
> *El Sol* non admite subvencións, nin anticipos reintegrables. O seu prezo é de 10 céntimos por custar o papel máis de 5, e non conta con máis ingresos que os lícitos e confesables en que se basea toda empresa seria e independente
> 
> 

Podía manter a independencia económica e política polos vínculos privilexiados que mantiña con Papelera Española, empresa matriz do poderoso grupo de Urgoiti, entón en plena expansión. En 1920, Urgoiti editou un novo diario vespertino, *La Voz*, que pretendía recoller o público popular que *El Sol* non podía captar.

A finais de 1930, Urgoiti, polas circunstancias do momento, viuse na obriga de vender as accións de *El Sol* aos monárquicos que dirixían *La Papelera*, encabezados polo conde de Barbate e o conde de Gamazo, a causa principalmente dun artigo de Ortega y Gasset titulado *"El error Berenguer"*. A pesar deste xiro monárquico, á chegada da República terminou por aliñarse co novo réxime.

En 1932, a súa liña liberal e republicana non impedía que nas súas páxinas culturais colaborasen mesmo os futuros fundadores de Falanxe Española Pedro Mourlane Michelena, Eugenio Montes, José María Alfaro e Ernesto Giménez Caballero.

Dende maio de 1934, *El Sol* e *La Voz* sufriron múltiples avatares ata a Guerra Civil, diminuíndo considerablemente o seu prestixio e mais a súa difusión.

Tras a guerra civil nos seus talleres, incautados polos falanxistas, comezou a se imprimir o diario *Arriba*.

### Suplementos

Desde xaneiro de 1918 publicou suplementos semanais dedicados a diferentes áreas cada día da semana:

* Domingos: agricultura e gandería.
* Luns: pedagoxía e instrución pública.
* Martes: bioloxía e medicina.
* Mércores: ciencias sociais e económicas.
* Xoves: historia e xeografía.
* Venres: enxeñería e arquitectura.
* Sábados: dereito e lexislación.

Galería de imaxes
-----------------

* Artigo sobre a gripe de 1918 con debuxo de BagaríaArtigo sobre a gripe de 1918 con debuxo de Bagaría
* Nova da pandemia do 18 e a doenza de Alfonso XIIINova da pandemia do 18 e a doenza de Alfonso XIII
* Anuncio de Lámparas Z; El Sol renunciou a incluír crónicas taurinas nas súas páxinasAnuncio de *Lámparas Z*; *El Sol* renunciou a incluír crónicas taurinas nas súas páxinas
* Caricatura de Eugénio de Castro, por BagaríaCaricatura de Eugénio de Castro, por Bagaría
* Caricatura de H.G. Wells, por BagaríaCaricatura de H.G. Wells, por Bagaría
* Recensión sobre Mildred Harris, exparella de Charlie ChaplinRecensión sobre Mildred Harris, exparella de Charlie Chaplin

Notas
-----

1. ↑  "Alfonso R. Castelao, un miembro de la Generación del 14" (PDF). *Autora: Isabel Gómez Rivas; Anuario brigantino, ISSN 1130-7625, Nº 19, 1996, páxs. 279-306*. Consultado o 25-1-2022.
2. ↑  LQSomos (2017-09-26). "Una conversación con el gran caricaturista gallego Castelao". *LoQueSomos* (en castelán). Consultado o 2022-01-25.
3. ↑  *El error Berenguer* (texto completo)
4. ↑  Desvois, Jean Michel (1977), La prensa en España (1900-1931), Madrid: Siglo XXI; p. 57
5. ↑  El (Madrid. 1917)/1932/193203/19320322/19320322 00000.pdf#page=1 *El Sol*, 22-03-1932, pag. 3, *En el Centenario de la muerte de Goethe*
6. ↑  Cruz Seoane, María (1996), *Historia del perodismo en España. 3. El siglo XX: 1896-1936*, Alianza Editorial, p. 422

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***El Sol Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Castelao
* Luís Bagaría
* Ramón J. Sender
* Segunda República
* Ortega y Gasset
* Partido Comunista de España

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1141916
* HemBNE: 0000182002
* ISSN: 2171-262X
* OCLC: 733195811
* PARES: 143985

 |