O **xofre** (do latín *sulphur, -ŭris*) é un elemento químico de símbolo **S**, número atómico 16 (16 protóns e 16 electróns) e de masa atómica 32 u. Á temperatura ambiente, o xofre encóntrase no estado sólido. O xofre é facilmente recoñecido na forma de cristais amarelos que ocorren en diversos minerais de sulfito e sulfato, ou mesmo na súa forma pura, especialmente en rexións volcánicas.

Historia
--------

O xofre é coñecido desde a antigüidade. No século IX a.C. Homero xa recomendaba evitar a pestilencia do xofre. Aproximadamente no século XII, os chineses inventaron a pólvora, unha mestura explosiva de nitrato de potasio (KNO3), carbono e xofre. Os alquimistas na Idade Media coñecían a posibilidade de combinar o xofre co mercurio. Só a finais da década de 1770 a comunidade científica convenceuse, a través de Antoine Lavoisier, de que o xofre era un elemento químico e non un composto.

Características
---------------

Cristal de xofre.
Este non-metal insípido e inodoro ten unha coloración amarela, mol, fráxil, leve, e desprende un cheiro característico de ovo podre ao mesturarse co hidróxeno. Arde con chama azulada, formando dióxido de xofre. É insolúbel en auga, porén disólvese en disulfito de carbono. É multivalente e presenta como estados de oxidación máis comúns os valores -2, +2, +4 e +6. Encóntrase en grandes cantidades na forma de sulfitos (pirita, galena) e de sulfatos (xeso). Na forma nativa é encontrado xunto a fontes termais, zonas volcánicas e en minas de cinabrio, galena, esfalerita e estibina. É extraído polo proceso Frasch, que consiste en inxectar vapor de auga superenriquecido para fundir o xofre, que posteriormente é bombeado para o exterior utilizándose ar comprimido. Tamén está presente, en pequenas cantidades, en combustíbeis fósiles como carbón e petróleo, cuxa combustión produce dióxido de xofre, que combinado con auga dá como resultado a chuvia ácida.

A coloración variada de Ío, a lúa volcánica de Xúpiter débese á presenza de diferentes formas de xofre en estado líquido, sólido e gasoso. O xofre tamén é encontrado en varios tipos de meteoritos e considérase que a mancha escura que se observa próxima ao cráter lunar Aristarco deba ser un depósito de xofre.

En todos os estados -sólido, líquido e gasoso- presenta formas alotrópicas cuxas relacións non son completamente coñecidas. As estruturas cristalinas máis comúns son o octaedro ortorrómbico (xofre α) e o prisma monoclínico (xofre β), sendo a temperatura de transición de 96 °C. En ambos os dous casos o xofre encóntrase formando moléculas S8 na forma de anel. As diferentes disposicións destas moléculas producen as diferentes estruturas cristalinas. Á temperatura ambiente, a transformación de xofre monoclínico en ortorrómbico, máis estábel, é moi lenta.

Ao fundirse o xofre, obtense un líquido que flúe con facilidade formado por moléculas de S8, porén ao quentalo se torna marrón levemente avermellado, presentando un aumento na súa viscosidade. Este comportamento débese á ruptura dos aneis, formando longas cadeas de átomos de xofre que se enredan entre si, diminuíndo a fluidez do líquido. O máximo de viscosidade é alcanzado nunha temperatura en torno de 200 °C. Arrefecéndose rapidamente este líquido viscoso obtense unha masa elástica, de consistencia similar á da goma, denominada *xofre plástico* (xofre γ), que está formada por cadeas que non tiveron tempo para reorganizarse en moléculas de S8; despois de certo tempo a masa perde a súa elasticidade, cristalizando no sistema rómbico. Estudos realizados con raios X mostran que esta forma amorfa pode estar constituída por moléculas de S8 cunha estrutura de hélice en espiral.

No estado de vapor tamén forma moléculas de S8. Porén a 780 °C xa se alcanza un equilibrio con moléculas diatómicas, S2, e aproximadamente por encima de 1800 °C a disociación complétase encontrándose átomos de xofre. Os óxidos máis importantes son o dióxido de xofre, SO2, que en auga forma unha solución de ácido sulfuroso, e o trióxido de xofre, SO3, que en solución forma o ácido sulfúrico. Coñécense 18 isótopos do xofre, catro dos cales son estábeis: S-32 ( 95,02% ), S-33 ( 0,75% ), S-34 ( 4,21% ) e S-36 ( 0,02% ). O S-35, formado a partir da incidencia da radiación cósmica sobre o Argonio-40 atmosférico, ten unha vida media de 87 días, os demais isótopos radioactivos son de vida curta.

Aplicacións
-----------

Xofre en combustión.
O xofre é un elemento químico esencial para todos os organismos vivos, sendo constituínte importante de moitos aminoácidos. A cisteína, a metionina, a homocisteína e a taurina conteñen xofre, formando as pontes de bisulfito entre os polipeptídeos, ligazón de grande importancia para a formación das estruturas espaciais das proteínas. É constituínte dalgunhas vitaminas, participando na síntese do coláxeno, neutraliza os tóxicos e axuda o fígado na secreción da bile. É encontrado en legumes como espárragos, porros, allos, cebolas, tamén en peixes, queixos e xema de ovos; diferentemente do inorgánico, o xofre dos alimentos non é tóxico e o seu exceso é eliminado pola urina; a súa deficiencia retarda o crecemento. As plantas absorben o xofre do solo como ión sulfato, e algunhas bacterias utilizan o sulfuro de hidróxeno da auga como doadores de electróns nun proceso similar a unha fotosíntese primitiva.

O xofre é usado en múltiples procesos industriais como, por exemplo, na produción de ácido sulfúrico para baterías, fabricación de pólvora e vulcanización do caucho. O xofre tamén ten usos como funxicida e na manufactura de fosfatos fertilizantes. Os sulfitos son usados para branquear o papel e nos mistos. O tiosulfato de sodio ou amonio é empregado na industria fotográfica como fixador, xa que disolve o nitrato de prata; e o sulfato de magnesio (sal Epson) ten usos diversos como como laxante, esfoliante ou suplemento nutritivo para plantas.

Moitos dos cheiros desagradábeis da materia orgánica débense a compostos de carbono que conteñen o xofre na forma de sulfito de hidróxeno. Disolvido en auga é ácido (pKa1 = 7,00, pKa2 = 12,92) e reacciona cos metais. Os sulfitos metálicos encóntranse na natureza, sobre todo o de ferro (pirita) que pode presentar resistencia negativa, e a galena, sulfuro de chumbo natural, na cal se observou pola primeira vez o efecto semicondutor rectificado. O nitrito de xofre polímero (SN)x, sintetizado en 1975 por MacDiarmid e Heeger, presenta propiedades metálicas, a pesar de estar constituído por non metais con propiedades eléctricas e ópticas non usuais. Este traballo serviu de base para o posterior desenvolvemento, con Hideki Shirakawa, de plásticos condutores e semicondutores que motivou a concesión do Premio Nobel de Química, en 2000, aos tres investigadores.

Xofre bituminoso.
O bisulfito de carbono, o sulfito de hidróxeno, e o dióxido de xofre deben ser manipulados con cautela. Alén de ser bastante tóxico, o dióxido de xofre reacciona coa auga da atmosfera producindo a chuvia ácida, e en altas concentracións reacciona coa auga dos pulmóns formando ácido sulfuroso que provoca hemorraxias, enchendo os pulmóns de sangue coa consecuente asfixia. É moi fétido, mesmo en baixas concentracións. Cando a concentración aumenta o sentido do olfacto rapidamente se satura, "desaparecendo" o olor e pasando inadvertida a súa presenza no ar, o cal deixa as vítimas expostas aos seus efectos, posibelmente letais.

O Xofre na nutrición vexetal
----------------------------

O xofre é absorbido polas plantas principalmente como anión sulfato (SO\_4^(2-)). Tamén pode entrar polas follas como dióxido de xofre (SO\_2) presente no aire. Nas plantas cumpre as seguintes funcións:

* Promove a nodulación nas leguminosas.
* Compoñente de encimas e proteínas.
* Activador dalgúns encimas.
* Axuda na produción de sementes
* Xunto co boro da flexibilidade aos texidos
* Estimula o crecemento e a absorción de nitróxeno

Notas
-----

1. ↑  CIAAW
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *xofre*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xofre Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* "Táboa periódica dos elementos" (PDF). Consello da Cultura Galega, Xunta de Galicia, Real Academia Galega de Ciencias, Real Academia Galega e Ciencia Nosa. 2019.
* Bermejo, M. R.; González, A.; Vázquez, M. (2006). *O nome e o símbolo dos elementos químicos* (PDF). Xunta, Secretaría Xeral de Política Lingüística e CRPIH. ISBN 978-84-453-4325-8.
* Bermejo, M. R.; González, A.; Maneiro, M. (2018). *Guía dos elementos químicos. Historia, propiedades e aplicacións*. Xunta de Galicia e CRPIH. ISBN 978-84-453-5297-7.

### Outros artigos

* Ciclo do xofre

### Ligazóns externas

* Enciclopedia Libre
* Los Alamos National Laboratory - Sulfur

| * v
* c
* e
Táboa periódica dos elementos |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1 | 2 | 3 |  | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 1 | H |  | He |
| 2 | Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| 3 | Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| 4 | K | Ca | Sc |  | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| 5 | Rb | Sr | Y |  | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| 6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| 7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |

 |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Metal | Metaloide | Non metal | Propiedadesquímicasdescoñecidas |
| Alcalino | Alcalinotérreo | Lantánido | Actínido | Metal de transición | Metal de postransición | Non metal poliatómico | Non metal diatómico | Gas nobre |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q682
* BNCF: 16105
* BNE: XX534797
* BNF: 11947003d
* BRE: 3657023
* EBID: ID
* GEA: 1720
* GEC: 0143151
* GND: 4180380-2
* JSTOR: sulfur-compounds
* LCCN: sh85130365
* MAG: 518881349
* Mindat: 36807
* NDL: 00564201
* NKC: ph116380
* PSH: 5807
* Treccani: zolfo

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 7704-34-9
* ChEBI: 33403
* DTXSID: DTXSID9034941
* ECHA: 100.028.839
* KEGG: C00087
* MeSH: D013455
* MeSH: D01.268.185.900
* PubChem: 5362487
* UMLS: C0038774

 |