recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Manuel Chao Dobarro**, nado en Ferrol o 29 de agosto de 1964, é un avogado galego.

Traxectoria
-----------

Considerado un dos principais responsables da fundación do Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive (EGPGC). Foi encarcerado en maio de 1986 por tentativa de atraco a un banco das Pontes. Pasou dous anos nunha prisión de León e logrou fuxir. En maio de 1990 foi localizado nos Países Baixos e detido no paso fronteirizo de Melles o 21 de setembro de 1991, cando circulaba nunha autocaravana de matrícula portuguesa. Foi detido o 21 de setembro de 1991 na fronteira de Lleida. Xulgado pola Audiencia Nacional, foi condenado a dous anos e mdio de cárcere. O 31 de xaneiro de 1992 foi xulgado pola Audiencia Nacional por un delito de roubo de detonadores e mecha e outro material explosivo, co resultadom de absolución. En abril de 1992 foi condenado polo Xulgado do Penal número un de Lugo a catro meses de arresto maior por un delito de quebrantamento de condena. En novembro de 1992 foi condenado pola Audiencia Provincial de Lugo a seis meses e un día de prisión menor e o pago de 120.000 pesetas, polo roubo cometido en Mondoñedo en 1986. Xulgado 2 de febreiro de 1993 na Audiencia Nacional polo atentado ao chalé de Manuel Fraga, foi absolto. Xulgado na Audiencia Nacional o 11 de abril de 1994, foi condenado a 17 anos. Saíu en liberdade condicional o 13 de agosto de 1999. Exerce como avogado.

Notas
-----

1. ↑  Fernández Baz, M. A. (2003). *A formación do nacionalismo galego (1963-1984)*. Laiovento. p. 167.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 11-10-1991, p. 31.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 20-2-1992, p. 24.
4. ↑  *La Voz de Galicia*, 30-4-1992, p. 28.
5. ↑  *La Voz de Galicia*, 18-2-1993, p. 21.
6. ↑  *La Voz de Galicia*, 21-6-1994, p. 25.
7. ↑  *La Voz de Galicia*, 13-8-1999, p. 25.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Alexandra Pinheiro finalmente livre
***El pico 2*** é unha película dramática española dirixida por Eloy de la Iglesia. É a continuación dos feitos narrados en "El pico", ocupándose da vida de Paco trala morte do seu amigo Urko por sobredose de heroína.

O filme, que se encadra dentro do xénero coñecido como "cine quinqui", describe o mundo marxinal español dos anos 80. Pese ás críticas recibidas en canto a estilo e elegancia, o filme destaca polo seu cru realismo e a súa implícita crítica social.

Sinopse
-------

Paco é o fillo dun comandante da Gardia Civil que se ve envolto no asasinato dunha parella de traficantes de heroína en Bilbao. Os esforzos do seu pai por apartalo da droga e ocultar as probas do crime vénse minguados cando a prensa faise eco da noticia. O xove é detido, procesado e encarcelado no cárcere de Carabanchel en Madrid, onde experimentará en carne propia os rigores do sistema penitenciario, e volverá caer na droga.

Cando recobra a liberdade, grazas ás manobras e influencias do seu pai, Paco vese incapaz de reinsertarse e preferirá asociarse con "El Lendakari", un compañeiro que coñeceu en prisión, e adicarse á delincuencia. Pero a Garda Civil segue de cerca os pasos do "Lenda" e o desenlace é inminente. O comandante Torrecuadrada pedirá aos seus superiores deter persoalmente ao seu fillo.

Personaxes
----------

* José Luis Manzano — Paco
* Fernando Guillén — Evaristo Torrecuadrada
* Andrea Albani — Betty
* Jaume Valls — El Lehendakari
* José Luis Fernández "Pirri"' — El Pirri
* Valentín Paredes — El Tejas
* Gracita Morales — Adela
* Fermín Cabal — Miguel Caballero
* Tony Valento — Fernando
* Ramón Reparaz — Comisario
* Alfred Lucchetti — Coronel
* Guillermo Montesinos — Tipo del rastro
* Pedro Nieva Parola — Tenente Alcántara
* José María Escuer — López
* Agustín González — Laureano Alonso
* Rafaela Aparicio — Avoa

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina da película en IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5793097
* FilmAffinity: 514463
* IMDb: tt0087913
* LUMIERE: 186004
* OFDb: 194243
* TMDb: 99760

 |
Coordenadas: 50°37′00″N 6°26′00″L﻿ / ﻿50.6167, 6.43333

O **Parque nacional Nordeifel** atópase no oeste de Alemaña.

Características
---------------

O parque localízase preto da cidade de Aquisgrán, xunto a fronteira con Bélxica. Creouse no ano 1960 e conta cunha superficie protexida de 175.000 hectáreas. A súa cota máxima de altitude é de 690 metros.

Vexetación e fauna
------------------

Trátase dunha área onde predomina o bosque caducifolio. Son frecuentes a faia, o carballo e o freixo. Tamén existen especies de folla perenne coma o Pradairo. Entre os mamíferos salientan os grandes ungulados, coma o cervo, o corzo ou o muflón, este último introducido. Tamén existen importantes especies de aves, coma o peto negro ou o galo lira.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Web oficial do parque *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q705097
* WorldCat
* VIAF: 237021139
* CDDA: 318076
* FAST: 1797048
* GND: 10189391-7
* LCCN: sh2006004654
* OSM: 2345991
* WDPA: 318076

 |
**Afonso Carlos de Borbón e de Austria-Leste**, nado en Londres en 1849 e finado en Viena en 1936, foi pretendente carlista ao trono de España co nome de **Afonso Carlos I** (1931-1936), tamén coñecido como **duque de San Jaime**.

Traxectoria
-----------

Fillo do pretendente carlista Xoán e María Beatriz de Austria-Leste e irmán do tamén pretendente Carlos, educouse na familia da súa nai. Pertenceu ao corpo dos suavos do exército dos Estados Pontificios. Casou en 1871 con María das Neves de Braganza e durante a Terceira Guerra Carlista o seu irmán nomeouno comandante xeral de Cataluña, cruzou a fronteira francesa en decembro de 1872 e xa en Cataluña entrou en desavinzas con Francesc Savalls, en 1873 solicitou a unión do exército de Cataluña e do Centro e en 1874 organizou unha ofensiva por terras de Aragón e Castela a Nova, que o levaron a conquistar Cuenca. Pero a decisión do seu irmán de volver separar os exércitos do Centro e Cataluña provocou a súa dimisión e a súa marcha de España. No exilio destacou na organización de asociacións contra os duelos.

Tras a morte do seu sobriño, Xaime, duque de Madrid o 2 de outubro de 1931, Afonso Carlos converteuse no pretendente carlista. O 23 de xaneiro de 1936 designou rexente a Xavier de Borbón-Parma e o 29 de setembro de 1936 morría Afonso Carlos tras ser atropelado por un automóbil.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Maria das Neves de Borbón. *Mis memorias sobre nuestra campaña en Cataluña en 1872 y 1873 y en el centro en 1874. 1a parte, de 21 abril 1872 a 31 agosto 1873* (Madrid: Espasa-Calpe, 1934). Memorias da súa esposa sobre a terceira guerra carlista.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q460212
* WorldCat
* VIAF: 88768661
* BNE: XX1210358
* BNF: 15828779s
* BVMC: 93296
* CANTIC: a11078649
* DBE: alfonso-carlos-de-borbon-y-austria-este
* FAST: 1931754
* GEC: 0011282
* GND: 1089413815
* ISNI: 0000 0000 6275 4415
* LCCN: n2011051649
* NTA: 189860952
* OL: OL2270894A
* PARES: 52593
* SUDOC: 248919547

 |

{{ORDENAR:
Tartaruga do Proxecto Tamar.
Preparación de fariña de mandioca no centro de Praia do Forte.
A **Praia do Forte** é unha praia brasileira situada no distrito homónimo, no municipio baiano de Mata de São João, a cerca de 50 km de Salvador, chégase até alí pola chamada estrada do Coco, moi turística, sendo un dos destinos máis procurados do litoral norte de Baía.

É un conxunto de máis de 12 km de praias, con varias piscinas naturais formadas por arrecifes ao longo da costa. Os cocos son a vexetación predominante nesta rexión. Unha das principais atraccións do lugar é visitar a sede do Proxecto Tamar, organización dedicada á preservación e estudo das tartarugas mariñas.

A pequena vila está formada basicamente por nativos locais, pescadores, artesáns e pequenos emprendedores de varias rexións do Brasil e do exterior, que veñen desenvolvendo o comercio e os servizos locais, como poden ser bares e restaurantes que ofrecen diversas opcións, principalmente a base de produtos do mar. A rúa principal foi recentemente urbanizada.

Un dos atractivos culturais son as ruínas do único castelo medieval construído no país, o da familia Garcia d'Ávila, Casa da Torre. O patriarca do clan, Garcia D'Ávila, foi almoxarife do primeiro gobernador-xeral do Brasil, Tomé de Sousa, que desembarcou na baía en 1549 para fundar a cidade de Salvador. Ao longo dos primeiros anos da colonización, D'Ávila conseguiu acumular unha fortuna inmensa, principalmente en terreos. Chegou a controlar o que foi considerado o maior latifundio do mundo: as súas terras estendíanse da baía ao Maranhão. Na sede do latifundio, construíu o castelo da Praia do Forte. As ruínas están localizadas a uns dous quilómetros da vila da Praia do Forte. Outro atractivo do lugar é coñecer a Reserva Ecolóxica de Sapiranga.

A vila ten como principal opción de hospedaxe o Praia do Forte Ecoresort, de moito renome.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Praia do Forte
* Projeto Tamar
Clausura do día nacional de Romanía
O **Día Nacional de Romanía**, ou **Día da Grande Unión** (en romanés: *Ziua Marii Uniri*), celebrado cada primeiro de decembro, festexa a memoria do día 1 de decembro de 1918, cando en *Alba Iulia*, cidade da provincia de Transilvania asínase a Unión de todas as provincias de Romanía: Valaquia, Moldavia, Basarabia, Bucovina e Transilvania.

Entón Romanía tamén integrara á República Moldova (Basarabia), o Banato e a Dobruja Meridional, así mesmo coñecida como o Cuadrilátero, territorios que xa non forman parte do país na actualidade. Coa unificación de 1918 Romanía aproximouse a duplicar o seu tamaño. 

No ano 1940, Romanía perde Basarabia e Bucovina, tras o Pacto Ribbentrop-Molotov, as dúas rexións pasan a anexionarse á República Soviética. O norte de Transilvania pasa a Hungría, así como o sur de Dobruja (o Cuadrilátero) a Bulgaria.

O 1 de decembro é día festivo para as traballadoras do país e tradicionalmente un desfile militar é o principal evento na capital, Bucarest. O desfile inclúe máis de 2000 tropas incluíndo equipos militares estranxeiros invitados, ao redor de 140. No resto do Estado varios eventos conmemoran as baixas da primeira guerra mundial, e recentemente varios Concellos inclúen concertos na programación do día libre, transformando a celebración a un tipo festivo máis popular.
A **escola de Bullenhuser Damm** (en galego pódese traducir como «escola do dique de Bullenhuus») foi unha escola inaugurada en 1910, situada no barrio de Rothenburgsort da cidade de Hamburgo (Alemaña). Entre os anos 1944 e 1945, o edificio transformouse nunha extensión do campo de concentración de Neuengamme, e o 21 de abril de 1945 cometeuse nel un dos crimes máis atroces do nazismo: só dúas semanas antes da capitulación da Alemaña nazi, nun crime da fase final, o unterscharführer Johann Frahm (1901 - 1946) e o médico da Schutzstaffel Alfred Trzebinski (1902-1946), baixo o comandamente da obersturmführer Arnold Strippel, asasinaron vinte nenos e nenas xudeus de cinco a doce anos -todos vítimas de experimentos pseudocientíficos do médico das SS Kurt Heissmeyer–, os seus catro coidadores e un mínimo de vinte e catro prisioneiros de guerra soviéticos. Supostamente, seguiran as ordes de Oswald Pohl, obergruppenführer en Berlín, ou, segundo outros testemuños, do mesmo Heinrich Himmler, de asasinar e facer desaparecer todos os testemuños dos crimes de guerra antes da chegada das forzas aliadas. Segundo outras fontes, foi o mesmo Heissmeyer quen dende Hohenlychen pediu ó seu amigo Pohl que dese a orde de liquidar o seu departamento experimental.

Notas
-----

1. ↑  "Gedenkstätte Bullenhuser Damm" (en alemán). Arquivado dende o orixinal o 09 de agosto de 2014. Consultado o 12 de outubro de 2015.
2. ↑  Groschek 2012
3. ↑  Schwarberg 1994, p. 92-110

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Bullenhuser Damm Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Asociación de Nenos de Bullenhuser Damm: Vereinigung Kinder vom Bullenhuser Damm *(en alemán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1004271
* WorldCat
* VIAF: 171572230
* LCCN: no2012017368

 |
Mapa do arquipélago toscano
O **Scoglio d'Africa**  (ou **Scoglio d'Affrica**) tamén chamado **Formica di Monte Cristo** ("Formiga de Monte Cristo"), é un arrecife solitario pertencente ao Arquipélago Toscano situado no mar aberto entre o Mar Tirreno e a Canle de Córsega. Está situado a 18´5 km ao oeste da illa de Montecristo, 23´5 km ao sur de Pianosa e 43´1 km ao leste de Córsega. Administrativamente pertence á comunidade de Campo nell'Elba. Tamén forma parte do Parque Nacional do Arquipélago Tártaro.

Descrición
----------

En canto ao seu tamaño e forma, pode considerarse a todos os efectos unha rocha emerxente nun tramo de mar baixo. Ten un contorno redondeado cun diámetro de 70 metros, cunha superficie de 3.000 metros cadrados e unha altitude de só 3 metros sobre o nivel do mar, dependendo da marea e das ondas.
Xeoloxicamente, o arrecife pertence a unha crista submarina a poucos quilómetros ao leste de Capraia e esténdese cara ao sur ata chegar a Pianosa. A crista está a unha profundidade media de 80 metros pero diminúe na proximidade da illa para chegar a 8 metros. As profundidades da rexión entre o arrecife e Montecristo alcanzan os 200 metros.

Fauna
-----

O leito mariño ao redor da rocha está composto por dous tipos de briozoos, o primeiro está formado por algas, briozoos e polychaetes que forman unha estrutura rica en cavidades; o segundo está formado por praderías de Posidonia.

Notas
-----

1. ↑  Scoglio d'Africa Arquivado 28 de febreiro de 2018 en Wayback Machine. Islands base online. Consultado o 29 de maio de 2017
2. ↑  Scoglio d'Africa Marina Militare
3. ↑  "Lineamenti geologici e geomorfologici" (en Italian). Consultado o 29 de febreiro de 2012.
4. ↑  Società Toscana di Scienze Naturali

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Scoglio d'Africa*** |

### Outros artigos

* Faro Scoglio d'Africa

### Ligazóns externas

* Motteran, G. & Ventura, G. (2005). "Aspetti geologici, morfologici e ambientali dello Scoglio d'Africa (Arcipelago Toscano)" (PDF). *Atti della Società Toscana de Scienze Naturali di Pisa. Serie A* (en italiano) (110): 51–60. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 15 de setembro de 2019. Consultado o 16 de maio de 2022.
* la Formica di Montecristo*(en italiano)*
**William Lee Brant**, nado en Franklin (Luisiana) en 1931 e finado na Habana o 4 de novembro de 2006, foi un membro dos Panteras Negras.

Traxectoria
-----------

Fíxose famoso porque o 17 de xuño de 1969 secuestrou un avión en San Francisco e empregouno para fuxir a Cuba.

En Cuba pasou 22 meses na cadea por causas relacionadas coa inmigración ilegal, porén foi liberado e chegou a obter a nacionalidade cubana e tamén un título de Literatura Hispánica pola Universidade da Habana, alén de traballar como profesor de inglés en distintos centros educativos.

Nunha entrevista de 1996 declarou botar en falta os Estados Unidos e a comunidade afroamericana, pero que non podía regresar sen enfrontarse a graves cargos por pirataría aérea e secuestro. Na mesma data apareceron publicadas as súas memorias *Long Time Gone*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8014431
* WorldCat
* VIAF: 33703362
* FAST: 354036
* GND: 120200163
* ISNI: 0000 0000 7862 5669
* LCCN: n95033666
* NNDB: 000123319
* SNAC: w6h157q1
* SUDOC: 088121348

 |
**Alicudi** é a máis occidental das oito illas que forman as Illas Eolias, unha cadea volcánica de illas ao norte de Sicilia. A illa está a uns 40 km ao oeste de Lipari, ten unha superficie total de 5,2 km², e é máis ou menos de forma circular.

Historia
--------

Vista do porto de Alicudi
A illa foi formada polo agora extinto volcán *Montagnola*, aproximadamente hai uns 150.000 anos. Estímase que o a última erupción tivo lugar hai uns 28.000 anos.

A illa foi poboada xa no século XVII a. C. como demostran algunhas probas arqueolóxicas atopadas deste período. Fragmentos de cerámica da Roma antiga, que datan de moitos séculos máis tarde, pódense atopar na costa oriental da illa.

O nome actual de "Alicudi" é unha corrupción do nome grego antiga de *Ericusa* (Illa de Erica), derivado da planta coñecida como Erica, máis coñecida como o brezo, que aínda crece nas abas da illa. Durante moitos séculos, Alicudi foi o branco de frecuentes incursións de piratas. En consecuencia, a poboación da illa viuse obrigada a buscar refuxio en pequenas casas construídas en socalcos altos, e tamén significa ter unha agricultura moi simple e xunto o cultivo de pexegos foron os fundamentos da modesta economía da illa.

Demografía
----------

Hoxe en día hai ao redor de 120 habitantes, que na súa maioría viven da pesca ou da pequena agricultura da illa. Só hai un restaurante na illa, e o menú depende en gran medida do peixe que pescan os pescadores locais, ou o que a subministración de alimentos que trae o hidroplano.

Notas
-----

1. ↑  "Consultazione dati del 14º Censimento Generale della Popolazione e delle Abitazioni". Arquivado dende o orixinal o 27 de setembro de 2011. Consultado o 19 de setembro de 2016.

Ligazóns externas
-----------------

* Sobre Alicudi *(en italiano)*
* Páxina de turismo das illas Eolias *(en italiano)*
* Mapa topográfico da illa
* Alicudi web *(en italiano)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q649957
* WorldCat
* VIAF: 315529129
* DARE: 41242
* GeoNames: 2525744
* GND: 4505458-7
* LCCN: sh2002010122
* NKC: ge822432
* OSM: 614078262

 |
A **illa di Topi** (illa das ratas) é unha illa menor do arquipélago Toscano. Está situada no Estreito de Piombino a uns trescentos metros ao norte de Cabo Castello, preto Cavo, administrativamente forma parte do concello de elba de Rio.

Nome
----

O topónimo *Isola de Topi* aparece nos mapas do século XVII. En mapas anteriores (século XVI) aparece como *Brascuola*, probablemente unha corrupción fonética de *La Scola*, nome común das illas próximas ao continente.

Características
---------------

Illa vista desde o norte
A morfoloxía é áspera, de forma triangular aproximadamente e está cuberta por matogueira mediterránea baixa. A illa forma parte do Parque Nacional do Arquipélago Toscano.

Acceso
------

É facilmente accesible en barco desde o porto de Cavo ou desde a próxima praia de Frugoso.

Unha orde da Autoridade Portuaria prohibe o tránsito de embarcacións no tramo de mar entre a costa de Cabo Castello e a illa.
A illa é propiedade privada, pero non se exerce ningunha prohibición de desembarco.

Notas
-----

1. ↑  AA.VV. Istituto Geografico Militare, ed. *Carta IGM in scala 1:25.000*. Arquivado dende o orixinal o 08 de febreiro de 2015. Consultado o 12 maggio 2011.
2. ↑  *Isola d'Elba*, scheda redazionale del Parco nazionale dell'Arcipelago Toscano su www.islepark.it Arquivado 21 de xaneiro de 2012 en Wayback Machine. (consultato nel giugno 2011)
3. ↑  Mario Ferrari (2000). Pacini, ed. *Guía para as praias do Elba*. p. 63.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Illa di Topi Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3802955
* GeoNames: 3165557

 |
**Amélia Muge**, nada en Maputo (Mozambique) o 7 de febreiro de 1952, é unha cantora, instrumentista, compositora, e letrista portuguesa. Vive en Portugal desde 1984. Estudou Belas Artes e Historia.

Traxectoria
-----------

Filla dunha familia de músicos, publica o seu primeiro traballo *Múgica* no ano 1992, producido por Antonio José Martins. O disco terá unha gran repercusión no circuíto universitario portugués. O segundo traballo contará co apoio de José Mário Branco, con que colaborará no 1995 no disco homenaxe a José Afonso *Maio Maduro Maio*.

A súa música é unha mestura de tradición e innovación. Partindo da música tradicional portuguesa e africana consegue introducir elementos da modernidade. Para iso emprega tanto intrumentos tradicionais como novas tecnoloxías. Ten musicado tanto poemas da súa propia autoría como poemas de varios poetas da lingua portuguesa, onde destacan Fernando Pessoa, Cesário Verde e Grabato Dias, sen esquecer os poemas de orixe tradicional.

No ano 2006 participou na iniciativa Cantos na Maré. Tamén ten colaborado con artistas de lingua galega como Uxía, Amancio Prada ou o grupo de folk Xeque Mate. Tamén participou no concerto Galiza a José Afonso, no ano 1985.

Discografía
-----------

* *Múgica* (1992)
* *Todos os Dias* (1994)
* *Maio Maduro Maio* (1995)
* *Taco a taco* (1998)
* *Novas vos Trago* (1998)
* *A Monte* (2002)
* *Não Sou Daqui* (2006)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q444080
* WorldCat
* VIAF: 29743807
* BNF: 14209431m
* Discogs: 196066
* Europeana: ID
* GND: 135315336
* ISNI: 0000 0000 8812 0891
* MusicBrainz: ID

 |
**Rebeca Atencia**, nada en Ferrol en 1977, é unha veterinaria e primatóloga galega. É a directora do Centro de Rehabilitación de Chimpancés de Tchimpouga, na República do Congo, dependente do Instituto Jane Goodall.

Traxectoria
-----------

Pasou a infancia en Serantes. Logo estudou veterinaria na Universidade Complutense de Madrid.

No ano 2005 comezou a colaborar na ONG Help Congo nun proxecto de reintrodución de primates feridos no Parque Nacional de Conkouati Douli, na República do Congo.

Levaba 10 meses nesa reserva cando recibiron a visita da primatóloga Jane Goodall, na altura a maior primatóloga do mundo. Goodall fixóuselle no traballo e propúxolle dirixir o centro de rehabilitación de Tchimpounga, situado non moi lonxe de alí, 50 km ao norte de Pointe-Noire, xa no departamento de Kouilou. Nese centro, fundado en 1992, coidan e protexen uns 150 chimpancés e bonobos procedentes de capturas ilegais, co propósito de volvelos á selva. Ao mesmo tempo desenvolven un labor de educación e sensibilización sobre estes animais dirixida á poboación da zona e realizan estudos zoolóxicos, como o que Atencia dirixiu sobre cardioloxía dos chimpancés, analizando as diferenzas entre os electrocardiogramas de chimpancés e humanos.

Honras
------

O Concello de Ferrol concedeulle o Premio 8 de Marzo no ano 2019 en recoñecemento ao seu traballo e impecable traxectoria.

A revista Newsweek escolleuna como unha das **20 mulleres do futuro** no ano 2018.

En 2017 foi galardoada co **Premio Benestar Animal** por parte do Colexio de Veterinarios de Madrid.

Vida persoal
------------

A súa parella, o madrileño Fernando Turmo, traballa como director de comunicación para o Instituto Jane Goodall. Ten un fillo que se chama Kutú. Viven dacabalo entre Madrid e o Congo.

Notas
-----

1. 1 2  Acosta, Susana (2022-12-04). "Rebeca Atencia, la Jane Goodall gallega: «Mi hijo se llama Kutú por el chimpancé que me salvó la vida»". *La Voz de Galicia* (en castelán). Consultado o 2022-12-04.
2. 1 2  "A galega Rebeca Atencia, unha das 20 'mulleres do futuro' para a revista "Newsweek"". *GCiencia*. 2018-04-09. Consultado o 2022-12-04.
3. ↑  Corral, Marta. "Ferrol reconoce a la científica Rebeca Atencia en su premio feminista". *Ferrol360* (en castelán). Consultado o 2019-03-10.
4. 1 2  "La científica Rebeca Atencia recoge el premio 8 de Marzo en una gala llena de recuerdos y emociones". *Diario de Ferrol* (en castelán). Consultado o 2019-03-10.
5. ↑  Tristán, Rosa M. "Dos españoles dirigen en Congo un 'santuario' de recuperación de chimpancés". *www.elmundo.es*. Consultado o 2022-12-04.
6. ↑  Risco, Carlos (2023-09-30). "Rebeca Atencia, la veterinaria gallega que salva chimpancés víctimas de la caza en Tchimpounga". *El País* (en castelán). Consultado o 2023-09-30.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Claramunt, T. (2013): "Científicas españolas por el mundo" *(en castelán)*

### Ligazóns externas

* Entrevista Girl Stem 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q50066171
* Dialnet: 3889158

 |
**Santa Mariña de Baíña** é unha parroquia do concello de Baiona. Limita coas parroquias de Belesar, Baredo, Santa Cristina da Ramallosa e Baiona e pertence á comarca do Val Miñor e ó arciprestado de Miñor.

Segundo o IGE , tiña 1749 veciños en 2015 e os seus lugares máis destacados son: O Burgo (518), O Cruceiro (178), Os Eidos (150), As Fontes (231), A Igrexa (121), As Laxes (442), O Río (104) e San Cosme (5). Algúns dos seus casais son: A Moura, O Rial, A Sirimba, As Laxes de Quinós, Almirante Fontán (253) e Santa Marta (331).

Patrimonio
----------

Capela de Santa Marta.
Existen petróglifos en puntos moi diversos, algúns obsérvanse a simple vista, como os do Outeiro dos Lameiros e os da ermida de Santa Marta. Moitos outros atópanse semienterrados e non divulgados para os protexer dos estragos humanos. Tamén se conservan os restos dunha calzada romana e restos dun poboado castrexo na península de Santa Marta.

O nome da parroquia aparece documentado na Idade Media como *Vayna*. Pertenceu ao mosteiro de Oia até 1482, e daquela agregouna a Baiona o bispo de Tui Diego de Muros.

Dispón de fragas autóctonas á beira do río, de rutas rurais sinalizadas e de varios muíños restaurados. A uns minutos do \*merendoiro da Chan da Lagoa, existen restos de muros, de pontes e de vivendas do poboado medieval de San Cosme, referente histórico para Baíña e do que hai lendas vivas coma a da Fonte Santa. Na península de Santa Marta existe unha ermida que queimou e profanou o pirata Francis Drake, quen se hospedou nesta parroquia antes de tentar conquistar Baiona. Posteriormente, a veciñanza reconstruíu esta ermida.

Galería de imaxes
-----------------

* Espadana da igrexa.Espadana da igrexa.
* Igrexa e palco.Igrexa e palco.
* O palco ten a inscrición MCMXXI.O palco ten a inscrición *MCMXXI.*

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Baíña

| Lugares da parroquia de Baíña no concello de Baiona (Pontevedra) |  |
| --- | --- |
| O Burgo | O Cruceiro | Os Eidos | As Fontes | A Igrexa | As Laxes | O Río | San Cosme | Santa Marta |

### Parroquias de Baiona

| Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Baiona |  |
| --- | --- |
| Baíña (Santa Mariña) | Baredo (Santa María) | Baiona (Santa María de Fóra) | Baiona (Santa María) | Belesar (San Lourenzo) | Santa Cristina da Ramallosa (Santa Cristina) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 219/1998, do 2 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia de Pontevedra.
2. ↑  "Nomenclátor de Galicia". *www.ige.eu*. Arquivado dende o orixinal o 24-02-2021. Consultado o 27-7-2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Baíña, Baiona*** |

### Bibliografía

* *Santa Mariña de Baíña e o Eremitorio de San Cosme*, 2008, Comunidade de Montes de Baíña. De Juan Ramón Martínez Barbosa e Xoán Martínez Tamuxe.

### Outros artigos

* Lugares de Baiona

### Ligazóns externas

* Descrición na páxina da diocese de Tui-Vigo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12384273
* código INE: 36003010000

 |
**Adelsfana** era unha unidade regular de cabalería sueca, a súa orixe está na Ordenanza de Alsnö (1280) na que o rei ordenaba á nobreza asistirlle na guerra por medio de homes e cabalos a cambio dos seus privilexios, e ao primeiro era recrutada e financiada pola nobreza.

Desenvolvemento
---------------

En 1565 o rei Erik XIV organízaa como unha unidade regular co nome de *Adelsrytteriet* (cabalería nobre) e en 1571 adoptou o nome de Adelsfana, a súa organización variou ao longo do tempo, pero os oficiais sempre habían de pertencer á nobreza e o seu tamaño correspondía a un pequeno rexemento de cabalería, en 1634 aparece na primeira constitución de Suecia como un dos rexementos da cabalería sueca. Ata 1640 estivo formada por tres compañías en Suecia e Finlandia, e nese ano aumentou unha máis quedando en 5 en 1658 logo da anexión de Escania e fixándose finalmente en 6 en 1680 pero en épocas de paz só os oficiais estaban en servizo. En 1702 durante a Gran Guerra do Norte o rexemento serviu nas provincias bálticas e en 1706 tomou parte na batalla de Fraustadt e en 1709 na de Perevolchna que rematou na desfeita sueca e na rendición das tropas superviventes, incluíndo a adeslsfana aos rusos. A partir de 1718 o rexemento quedou desartellado na práctica, reuníndose por última vez en 1743, aínda que cobrando os oficiais os seus salarios ata 1809, pero oficialmente seguiu a existir ata 1901.

* Portal:Suecia
***Resident Evil 5***, coñecido no Xapón como *Biohazard 5* (*バイオハザード5*), é un videoxogo de survival horror, o sétimo da serie *Resident Evil* desenvolvido e publicado por Capcom o 5 de marzo de 2009 no Xapón e o 13 de marzo en Europa e Norteamérica para PlayStation 3 e Xbox 360. O 15 de setembro foi lanzada unha versión para Microsoft Windows. As primeiras tres semanas o xogo vendeu máis de 2 millóns de unidades en todo o mundo e ata xuño máis de 5 millóns, o que o converte no título máis vendido da serie. Para marzo do 2010 vendeu 2,96 millóns de unidades para PS3  e 2,60 millóns para Xbox 360.

Historia
--------

*Resident Evil 5* céntrase nas investigacións contraterroristas de Chris Redfield e Sheva Alomar en Kijuju, unha cidade ficticia de África. Ambos forman parte dun corpo antiterrorista denominado BSAA, que enviou aos dous axentes para investigaren a presenza en África de restos da organización Umbrella, empresa responsable dos feitos acontecidos nas anteriores entregas da serie. Durante as súas investigacións descobren un gromo de enfermidade derivado dunha serie de experimentos que a compañía Tricell realizou nesta rexión. Nos laboratorios africanos desta corporación crearon un novo patóxeno, un híbrido do virus T e das pragas que debutaron na serie en Resident Evil 4. Ao longo da misión, Chris Redfield atopa á súa antiga compañeira e anterior protagonista de Resident Evil 3: Nemesis, Jill Valentine.

Edicións especiais
------------------

O mesmo día da posta á venda da edición normal, puxéronse á venda varias edicións limitadas. No Xapón, a edición especial incorporaba, ademais do disco do xogo, unha bolsa, un libro de ilustracións e un pen-drive decorado co emblema de Tricell. En Europa a edición especial consistía nunha caixa metálica.

En marzo de 2010 foi lanzada unha nova edición, denominada *Gold Edition* (edición ouro), que contén o xogo e dous episodios novos, Desperate Escape e Lost in nightmares, unha serie de personaxes novas e un novo modo de xogo chamado *The mercenaries reunion*.

Contido descargable
-------------------

Ás poucas semanas da saída do xogo en marzo de 2009 foi colgado o modo multixogador, denominado modo Versus. Está dispoñible tanto para Xbox 360 a través de Xbox Live como para Playstation 3, por medio de Playstation Network.

En febreiro de 2010 foi lanzado Lost in Nightmares en PSN e Xbox Live e en marzo, Desperate escape para as mesmas redes.

Crítica
-------

A versión de Xbox 360 acadou un 85 , mentres que a de PS3 acadou un 86 .

Notas
-----

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q601050
* GameRankings: 929198
* Gaming-History: 104120
* GiantBomb: 3030-20569
* HowLongToBeat: 7722
* Humble Bundle: resident-evil-5
* IGDB: resident-evil-5
* IMDb: tt0473298
* Metacritic: resident-evil-5
* MobyGames: resident-evil-5
* PCGW: Resident\_Evil\_5
* Redump: 36569
* Steam: 21690
* VGG: 72580

 |
Escala cromática ascendente e descendente  Play (axuda ·  info)
A **escala musical** é a sucesión finita de sons, constitutivos dun sistema tonal, de xeito que se sucedan regularmente en sentido ascendente ou descendente, e teñan todos eles relación cunha nota base (que dá nome á escala, denominada tónica) e teña como límite dita nota base pero nunha frecuencia inmediatamente maior ou menor. A partir de dita nota límite (denominada oitava, por ser o intervalo correspondente entre dita nota e a nota base), os intervalos entre as distintas notas repítense.

Características
---------------

Fisicamente, unha escala está limitada por dúas notas tales que a frecuencia de vibración dunha é a dobre da frecuencia da outra. As escalas agrúpanse formando sucesións infinitas: a unha escala determinada séguea outra escala igual pero tal que a frecuencia sexa o dobre, seguida doutra escala, e así ata o infinito (ou cando menos ata os límites de audibilidade). As leis do son fan que dita sucesión se repita ata o final.

Entre cada par de notas sucesivo existe un intervalo determinado, e que non ten porque ser o mesmo que para outro par de notas sucesivo considerado. Tomando coma exemplo o sistema de Do-re-mi-fa-sol-la-si (observar que a partir da nota *si* repítese outra vez a escala sucesivamente, polo que se debe considerar tamén o intervalo entre *si* e a nota *do* da nova escala), o intervalo entre *mi* e *fa* ou entre *si* e *do* é a metade do intervalo entre as restantes notas sucesivas (por exemplo, do-re).

Para definir os intervalos entre as notas (o que á súa vez determinará o número de notas que compoñen o sistema tonal a considerar) divídese a diferenza entre as frecuencias na nota base e a súa oitava (isto é, entre os límites maior e menor) e o número de partes mínimas a distinguir no sistema. Por exemplo, nos sistemas occidentais considéranse 12 partes iguais (que denomina semitóns).

Semella que as escalas máis antigas e comúns a un grande número de pobos son as escalas pentatónicas, aínda moi comúns e amplamente utilizadas en música celta, africana, chinesa, Blues e Jazz; pero as típicas na música occidental son as escalas diatónicas.

Unha escala maior ten a sucesión de intervalos: Ton-ton-semitón-ton-ton-ton-semitón.

No caso da escala de *dó* maior non se necesitan modificacións na escritura, xa que ese é o patrón de intervalos das notas no pentagrama sen modificar (as notas están separadas por un ton, excepto *mi* e *fa*, e logo *si* e *dó*, que o están por un semitón).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Escala musical*** |

### Outros artigos

* Escala pentatónica
* Nota musical
* Tonalidade

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q179651
* AAT: 300389866
* BNCF: 1756
* EBID: ID
* GEC: 0229858
* GND: 4060402-0
* JSTOR: musical-scales
* NDL: 00568882

 |
| *Satyrium acaciae* |
| --- |
| *Satyrium acaciae* en cópula |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Lycaenidae |
| Xénero: | *Satyrium* |
| Especie: | ***S. acaciae***Fabricius, 1787 |

 |

***Satyrium acaciae*** é un insecto lepidóptero da familia Lycaenidae, subfamilia Theclinae e do xénero *Satyrium*.

Denominación
------------

*Satyrium acaciae* foi descrita por Johan Christian Fabricius en 1787.

*Satyrium acaciae* é sinónimo de *Papilio acaciae* Fabricius, 1787 ; *Fixenia acaciae* ; *Nordmannia acaciae*.

Descrición
----------

É unha pequena bolboreta, marrón na súa parte superior, a femia loce tres lúnulas laranxas nas ás posteriores, posúe un penacho de pelos negros no ángulo anal.

O dorso é de cor ocre gris adornado dunha fina liña branca e de lúnulas premarxinais cor laranxa nas ás posteriores.

Período de voo e hibernación
----------------------------

Univoltina, voa nunha xeración, en xuño e xullo.

Pasa o inverno como un ovo, posto nas ramificacións dos Prunus.

Plantas hóspedes
----------------

As súas plantas hóspedes son *Prunus spinosa*, *Prunus mahaleb* así como *Prunus divaricata* en transcaucasia.

Ecoloxía e distribución
-----------------------

Está presente en gran parte de Europa, pero nin ao sur (sur de España e de Italia) nin ao norte (Reino Unido, Escandinavia, Estados bálticos e Dinamarca). Está tamén presente en Asia Menor e no sur de Rusia.

En Francia está presente en todo o sur e leste do país. Ausente de Córsega, de Bretaña e de todo o nordés de Loira, e a Paso de Calais.
En España distribúese polo norte, Montes Universales, Cuenca, Guadalaxara e Teruel.

Biotopo
-------

É un lepidóptero dos bosques, dos claros, de todos os terreos onde haxa prunus ou abruñeiros.

Amparo
------

Carece de estado de protección, aínda que nalgúns estados de Europa é considerada unha especie escasa e en forte regresión.

Notas
-----

1. ↑   Satyrium acaciae
2. ↑  *(en inglés)*  Satyrium acaciae
3. 1 2 3  funet
4. 1 2  ISBN 978-2-603-01649-7

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Guía de las mariposas de Europa y de África de Norte, Delachaux e Niestlé, Tom Tolman, Richard Lewington, ISBN 978-2-603-01649-7

### Ligazóns externas

* Butterfly guía
* Euro Butterflies
* Moths and Butterflies of Europa and North Africa

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51404
* EOL: 4051065
* EUNIS: 90427
* FE: 441173
* FE-New: ID
* GBIF: 7508312
* iNaturalist: 179672
* NBN: NHMSYS0020752274
* NCBI: 876073
* TAXREF: 219760

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C3062594

 |
**Resident Evil Outbreak: File #2** é un videoxogo online pertencente á serie Resident Evil. Foi lanzado no ano 2004 por Capcom para Playstation 2. O xogo contén unha serie de escenarios da cidade ficticia Racoon City que deben ser atravesados para fuxir, xa que esta poboación norteamericana sofre un gromo do virus T, un patóxeno que revive os corpos transformándoos en zombis ou diversos monstros.

Escenarios
----------

#### Wild things

Un grupo de cidadáns tenta refuxiarse no zoolóxico de Racoon. Así e todo, estas instalacións tamén se ven afectadas pola epidemia e ademais de zombis, o virus infectou diversos animais, incluíndo un elefante e un león.

#### Underbelly

Outro punto de saída é o metro, onde hai un tren parado que pode ser empregado para saír atravesando a rede de túnel. No subterráneo hai estacións, vías e varias salas de mantemento. O grupo trata de reactivar a rede eléctrica para poder mover o tren. Non obstante, no metro tamén hai zombis e criaturas infectadas. Tamén é posible fuxir a través do sistema de ventilación.

#### Flashback

Nos arredores de Racoon existe un bosque e unha zona montañosa na que se orixinou o gromo. Nesta zona o único refuxio é un hospital abandonado, no que tamén hai zombis e unha serie de plantas mutadas. Unha delas creceu extraordinariamente e invadiu salas enteiras do edificio.

#### Desperate times

A policía de Racoon sufriu enormes baixas combatendo contra os infectados pero un grupo deles puido refuxiarse na comisaría. Idearon un plan para escapar e levar con eles a todos os cidadáns que poidan. O grupo acha aquí a Marvin, personaxe que debutara en Resident Evil 2.

#### End of the road

Este escenario pertence ás instalacións subterráneas de Umbrella. Nel atópanse varios científicos da corporación, que tratan de acceder aos viais que conteñen a cura. O escape permíteo un tren subterráneo instalado pola propia Umbrella.

Crítica
-------

Outbreak Fille #2 non acadou boas críticas nas revistas especializadas, obtendo un 58 en Metacritic .

Vendas
------

As vendas foron discretas, dunhas 170.000 unidades no Xapón

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 24 de outubro de 2013. Consultado o 13 de marzo de 2010.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2337890
* GameRankings: 920238
* IGDB: resident-evil-outbreak-file-2
* IMDb: tt0472614
* MobyGames: resident-evil-outbreak-file-2
* Redump: 3468
* VGG: 79265

 |
A **Banda de música da Xesta** foi unha agrupación musical con sede na parroquia da Xesta, no concello pontevedrés de Lalín.

Historia
--------

Edelmiro Fernández Villar foi un dos que fundou a banda en 1908. O primeiro director da agrupación foi José Antonio Rodríguez, que chegou a dirixir á vez á banda de Bendoiro e a esta. Tras el, fíxose cargo da banda Andrés Vilariño, que fora director da de Brántega. Seguírono Arturo Téllez Chipell, alcumado *Gitano*; Julián Doallo e Juan Lodeiro, co que desapareceu a banda en 1954.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Alvarellos Iglesias, Enrique (1986). *Bandas de música de Galicia*. *Lugo: Alvarellos*.

### Ligazóns externas

* Unha terra de bandas (III), Faro de Vigo.

| * v
* c
* e
Bandas de música da comarca do Deza (Pontevedra) |
| --- |
| 
* Agolada
* Artoño
* A Baíña
* A Bandeira
* Bendoiro
* Bermés
* Brántega
* Camanzo
* Cira
* As Cruces
* Filgueira
* Goiás
* Lalín
* Lamela
* Mato
* Merza
* Moimenta
* Noceda
* A Penela
* Piloño
* Ponteledesma
* Prado
* Sanxurdo
* Silleda
* Soutolongo
* Ventosa
* Vilatuxe
* A Xesta

 |
Ilustración da obra de Thomas More *Utopia*, publicada en 1516.
**Utopía e distopía na literatura**, ás veces referidas como **ficción utópica e ficción distópica,** son senllas denominacións para dous xéneros literarios nos que se exploran as estruturas sociais e políticas dentro dun determinado contexto.

Características
---------------

Por unha banda, a ficción utópica desenvólvese arredor do concepto de utopía, termo que designa un mundo ideal onde todo é perfecto. Pola contra, a ficción distópica ten que ver cunha sociedade na que impera o sufrimento sistemático dos cidadáns.

Ambas as dúas, utopía e distopía, son comúns na ciencia ficción literaria.

> 
> 
> O relato de ciencia ficción pode nutrirse da revolución tecnolóxica e científica en dous sentidos: ou ben a ciencia é considerada como a salvación nunha versión relixiosa do humanismo científico (ciencia ficción utópica), ou ben se satiriza un mundo tecnificado e aséptico onde o individuo non pode pensar libremente (ciencia ficción antiutópica).
> Extracto da entrada para "ciencia ficción" no Dicionario de Termos Literarios do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.
>

Notas
-----

1. ↑  A distopía tamén recibe o nome de antiutopía.
2. ↑  Entrada para *Ciencia ficción* no Dicionario de Termos Literarios do CRPIH.

Véxase tamén
------------

* Historia da ciencia ficción
* Cyberpunk
* Ucronía

### Ligazóns externas

* *The Society for Utopian Studies* *(en inglés)*
* *Portal for Dystopian related Media* *(en inglés)*
* *Dystopia Tracker* *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q358998
* EBID: ID
* JSTOR: utopian-fiction

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre literatura é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Sarah Agnes James**, nada en 1946, é unha Neets'aii Gwich'in nativa de Arctic Village, Alasca, Estados Unidos, e membro do consello do *International Indian Treaty Council*. Recibiu o premio Ambiental Goldman en 2002 xuntamente con Jonathon Solomon e Norma Kassi. Recibiron o premio polo seu combate pola protección do Refuxio Nacional de Vida Salvaxe do Ártico (ANWR) contra os plans de exploración e perforación de petróleo. A exploración de petróleo e gas perturbaría o ciclo de vida do caribú Porcupine, que foi a base da cultura Gwich'in durante 20.000 anos.

Política e presións
-------------------

En novembro de 1969, James xuntouse a un grupo de estudantes indíxenas liderados polo activista Mohawk Richard Oakes que ocupou a antiga illa-prisión de Alcatraz en San Francisco, CA.

Na década de 1990, James visitou comunidades en paíse de América do Sur (Brasil, Ecuador, Nicaragua e Guatemala), falando polos menos privilexiados. Tamén apareceu en programas de televisión (CNN, MacNeil-Lehrer, CBS). Máis tarde foi a Washington, tentando esclarecer conceptos que eles cren que as empresas de petróleo terxiversan, e avogando pola preservación do Refuxio Nacional de Vida Salvaxe do Ártico.

Recoñecementos
--------------

En 1993 recibiu a Alston Bannerman Fellowship. En 2001, recibiu o premio "Liderazgo para un Mundo en Cambio" concedido a líderes notábeis pero pouco coñecidos. En 2002, recibiu o premio Medioambiental Goldman para "ambientalistas de base", xuntamente con Jonathon Solomon Sr. e Norma Kassi. Tamén recibiu o premio do National Conservation Land Trust en 2002. En 2004, recibiu o "Premio Ecotrust para o Liderazgo Indíxena", e en 2006 gañou da Fundación de Conservación de Alasca o "Premio Celia Hunter para Conservadores Excepcionais".

Notas
-----

1. ↑  Harball, Elizabeth (2019-07-17). "'We're never going to surrender' - Sarah James on a life fighting oil drilling in the Arctic Refuge" (en inglés). Consultado o 2020-07-13.
2. ↑  Bert Gildart: "The power of one in a remote land" *The Christian Science Monitor* (Consultado o 30 de decembro de 2007)
3. ↑  "What Fellows Say". Consultado o 2020-07-12.
4. ↑  "Womens Hall of Fame Sarah Agnes James » » Alumnae" (en inglés). Consultado o 2020-07-12.
5. ↑  "Sarah James & Norma Kassi & Jonathon Solomon" (en inglés). Consultado o 2020-07-12.
6. ↑  "2004 Ecotrust Indigenous Leadership Award Honoree: Sarah James". Consultado o 2020-07-12.
7. ↑  "All Award Recipients | Alaska Conservation Foundation" (en inglés). Consultado o 2020-07-12.
O **río Casoio** (ás veces nomeado tamén como **Casaio**) é un río da provincia de Ourense, afluente do río Sil, pola súa beira esquerda.

Descrición
----------

### Fontes

O río Casoio nace da confluencia do río Valborrás e mais do río Riodolas, que adoita considerarse a súa continuación. Este nace a 1.440 m de altitude, nos contrafortes da serra do Eixe.

### Percorrido

O seu curso esténdese por 19,5 km até confluír co Sil en Sobradelo de Valdeorras, tendo todo o seu percorrido dentro do concello de Carballeda de Valdeorras. É un río de montaña que ten o seu leito practicamente encaixado, abríndose escasamente en apenas algunhas pequenas veigas, como a da ermida de San Cosme e San Damián, na que se celebra unha romaría anual a finais do mes de setembro, e na que, hai poucos anos, se celebraba unha concorrida feira de gado cabalar, popular na comarca e nas contiguas do Bolo e A Cabreira.[]

Étimo
-----

O nome do río procede do da parroquia de Casoio, Carballeda de Valdeorras, sita na cabeceira da corrente.

Natureza
--------

### Medio ambiente

A explotación de canteiras de lousa (*louxeiras*, no dialecto da comarca), que verquen os entullos nas ladeiras ou mesmo nas inmediacións do río, ten provocado graves problemas medioambientais, especialmente na fauna das súas augas.[]

### Aproveitamento

Dado o seu curso encaixado, o aproveitamento histórico era a pesca, especialmente de troitas. Empregábase industrialmente para forza motriz de muíños tradicionais. Desde o século XVIII funcionou ao final do río, aproveitando as súas augas, xa en Sobradelo, unha ferraría, que desapareceu a fins do XIX.

Modernamente, en 1971, completouse no curso baixo o encoro do Casoio, preto do citado Sobradelo, que usa as augas para produción de enerxía eléctrica.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre ríos de Galicia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---

  


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9071716
* GeoNames: 3125995

 |