|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras ge'ez. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O **amhárico** (አማርኛ, *ämerəña*) é unha lingua semítica falada polos amháricos no norte e no centro de Etiopía, onde é lingua oficial. Toma o seu nome da rexión de Amhara, no centro de Etiopía.

Fóra de Etiopía, o amhárico é a lingua de 2 700 000 emigrantes, que viven en Exipto, Israel e Suecia. Tamén é falada en Eritrea polos deportados eritreos procedentes de Etiopía.

É a segunda lingua semítica no tocante a número de falantes, por detrás do árabe e por diante de linguas como o tigriña e o hebreo.

Escríbese usando un alfasilabario chamado "fidel" ou "abugida" adaptado do que se usou para escribir a extinta lingua ge'ez.

Fonemas e grafías
-----------------


Consoantes|  | Bilabiais | Dentais | Palatais | Velares | Glotais |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Oclusivos | xordos | p | t | c | k | ʔ |
| sonoros | b | d | ɟ | g |  |
| exectivos | pʼ | tʼ | cʼ | kʼ | ʔʼ |
| Africados |  | ʦʼ |  |  |  |
| fricativos | xordos | f | s | ʃ |  | h |
| sonoros |  | z | ʒ |  |  |
| nasais | m | n | ɲ |  |  |
| Líquidos | w | l | j |  |  |
| Vibrantes |  | r |  |  |  |

Vogais|  | Anteriores | Centrais | Posteriores |
| --- | --- | --- | --- |
| Pechadas | i | ə | u |
| Medias | e | ä | o |
| Abertas |  | a |  |

### Símbolos do abugida (silabario) amhárico ("Fidels" ፊደል)

O *abugida* ou silabario etíope ten un total de 231 signos que representan sílabas, resulta de combinar os 7 fonemas vogálicos cos 33 fonemas consonánticos da lingua amárica.

'***Grafías'* (Non están na orde tradicional)**|   | ä | u | i | a | e | ə | o |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| p | ፐ | ፑ | ፒ | ፓ | ፔ | ፕ | ፖ |
| t | ተ | ቱ | ቲ | ታ | ቴ | ት | ቶ |
| c | ቸ | ቹ | ቺ | ቻ | ቼ | ች | ቾ |
| k | ከ | ኩ | ኪ | ካ | ኬ | ክ | ኮ |
| ኸ | ኹ | ኺ | ኻ | ኼ | ኽ | ኾ |
| b | በ | ቡ | ቢ | ባ | ቤ | ብ | ቦ |
| d | ደ | ዱ | ዲ | ዳ | ዴ | ድ | ዶ |
| J | ጀ | ጁ | ጂ | ጃ | ጄ | ጅ | ጆ |
| g | ገ | ጉ | ጊ | ጋ | ጌ | ግ | ጎ |
| p’ | ጰ | ጱ | ጲ | ጳ | ጴ | ጵ | ጶ |
| t’ | ጠ | ጡ | ጢ | ጣ | ጤ | ጥ | ጦ |
| c’ | ጨ | ጩ | ጪ | ጫ | ጬ | ጭ | ጮ |
| k’ | ቀ | ቁ | ቂ | ቃ | ቄ | ቅ | ቆ |
| 7 | አ | ኡ | ኢ | ኣ | ኤ | እ | ኦ |
|   | ä | u | i | a | e | ə | o |
| ts’ | ጸ | ጹ | ጺ | ጻ | ጼ | ጽ | ጾ |
| f | ፈ | ፉ | ፊ | ፋ | ፌ | ፍ | ፎ |
| s | ሰ | ሱ | ሲ | ሳ | ሴ | ስ | ሶ |
| S | ሸ | ሹ | ሺ | ሻ | ሼ | ሽ | ሾ |
| h | ሀ | ሁ | ሂ | ሃ | ሄ | ህ | ሆ |
| ሐ | ሑ | ሒ | ሓ | ሔ | ሕ | ሖ |
| z | ዘ | ዙ | ዚ | ዛ | ዜ | ዝ | ዞ |
| Z | ዠ | ዡ | ዢ | ዣ | ዤ | ዥ | ዦ |
| m | መ | ሙ | ሚ | ማ | ሜ | ም | ሞ |
| n | ነ | ኑ | ኒ | ና | ኔ | ን | ኖ |
| ñ | ኘ | ኙ | ኚ | ኛ | ኜ | ኝ | ኞ |
| w | ወ | ዉ | ዊ | ዋ | ዌ | ው | ዎ |
| l | ለ | ሉ | ሊ | ላ | ሌ | ል | ሎ |
| j | የ | ዩ | ዪ | ያ | ዬ | ይ | ዮ |
| r | ረ | ሩ | ሪ | ራ | ሬ | ር | ሮ |
|   | ä | u | i | a | e | ə | o |

### Nomes

#### Xénero

Os nomes amháricos poden ter xénero masculino ou feminino. Existen diferentes medios de expresa-lo xénero. Un exemplo é o antigo sufixo **-t** para forma-lo feminino, limitado a certos modelos e a certos nomes illados. Os nome e adxectivos que rematan en *-awi* forman normalmente o feminino co sufixo -t: por exemplo, *ityop':eya-(a)wi*, "etíope" (m.), fronte a *ityop':eya-wit-t*, "etíope" (f.); *sämay-awi*, celestial" (m.), fronte a *säway-awi-t*, "celestial" (f.). Este sufixo utilízase tamén en nomes e adexectivos baseados no modelo *k'et(t)ul*, por exemplo, *nəgus*, 'rei', fronte a *nəgəs-t*, "raíña", e, *k'əddus*, "santo", fronte a *k'əddus-t*, "santa".

Algúns nomes e adxectivos forman o feminino con **-it'*:* lək**, "rapaz" fronte a *lək'-it*, "rapaza"; *bäg*, "carneiro", fronte a *bäg-it*, "ovella"; *s'əmagəlle*, "ancián", fronte a *s'əmagəll-it*, "anciá"; *t'ot'a*, "mono", fronte a *bäg-it*, "mona". Outros nomes teñen esta terminación de feminino inda que non existe un oposto masculino: no caso de *s'ärar-it*, "araña", ou *azur-it*, "remuiño". Existen tamén, porén, nomes que teñen o sufixo -it e compórtanse gramaticalmente como masculinos: *säraw-it*, "exército"; *nägar-it*, "bombo".

O xénero feminino non se usa só para indicar o sexo biolóxico, senón tamén para expresar tamaño pequeno. Así ocorre en *bet-it-u*, "a casiña" (literalmente, cas-FEM-ARTIGO). O morfema de feminino pode servir tamén para expresar tenrura ou simpatía.

#### Números

ande = 1;
hulet = 2;
sost = 3;
arat = 4;
ammist = 5;
siddist = 6;
sebat = 7;
semment = 8;
zetegn = 9;
asir = 10;
asra ande = 11;
asra hulet = 12;
asra sost = 13;
asra arat = 14;
asra ammist = 15;
asra siddist = 16;
asra sebat = 17;
asra semment = 18;
asra zetegn = 19;
haya = 20;
haya ande = 21;
selasa = 30;
arba = 40;
hamsa = 50;
selesa = 60;
seba = 70;
semanya = 80;
zetena = 90;
meto = 100;
shee = 1000;
meelyon = 1000000.

Vocabulario básico
------------------

* Bos días: **ëndemën aderu**
* Boas tardes: **dehna yideru**
* Ola: **selam**/**tadiyaas**
* Adeus: **t‘eanast‘ëllën**
* Por favor: **ëbakon**
* Grazas: **amesegënallô**
* Moitas grazas: **bet‘am amesegënallô**
* De nada: **ënkwan dehna met‘u**
* Perdón: **yik‘ërta**
* Síntoo: **aznallô**
* Si: **awo**
* Non: **ie**
* Benvido : **selam**
* Entende?: **gebbawot?**
* Entendo: **gebëtonyal**
* Non entendo: **algebanyëm**
* Cmo estás?: **dehna not?**
* ¡Ben!: **dehna!**
* Como te chamas? : **sëmëwot man nô?**
* Chámome... : **sëmea... nô.**
* De onde es? : **ke yeat ager not?**
* Cantos anos tes?: **ëdmeawot sëntë?**
* Teño ... anos: ...ametea nô.

Notas
-----

1. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *amhárico*.
3. ↑  Dicionario Ir Indo
4. ↑  "amhárico". *TERGAL*. Consultado o 22/03/2019.
5. ↑  "Amhárico de Etiopía" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 16 de febreiro de 2017. Consultado o 16 de febreiro de 2017.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Existe unha versión da Wikipedia en  ***Lingua amhárica*** |

### Outros artigos

* Wikipedia en amhárico
* Abe Gubegna

### Ligazóns externas

* Introdución á lingua amhárica na web *Linguas do mundo e tipoloxía lingüística*, da Universidade de Vigo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q28244
* AAT: 300387824
* BNCF: 104
* BNF: 119439346
* BRE: 1819561
* EBID: ID
* Ethnologue: amh
* Glottolog: amha1245
* GND: 4001701-1
* LCCN: sh85004449
* Linguasphere: 12-ACB-a
* MAG: 2780900699
* NDL: 00560240
* NKC: ph507313
* SUDOC: 027386155
* WALS: amh

 |