***Die ägyptische Helena*** (en galego *A Helena exipcia*) é unha ópera en dous actos con música de Richard Strauss e libreto en alemán de Hugo von Hofmannsthal, sendo a quinta e penúltima colaboración do libretista austríaco e compositor alemán. A súa estrea tivo lugar na Semperoper de Dresden o 6 de xuño de 1928 baixo a dirección de Fritz Busch.

Libreto
-------

A ópera está baseada na lenda grega de Helena de Troia e o seu legado, o conflito épico de dez anos coñecido como a Guerra de Troia. Helena foi "a cara que activou a mil navíos". A súa lendaria beleza e a contenda entre o seu marido grego e o seu amante troiano levaron as dúas nacións a combateren amargamente durante máis dunha década. A pesar de non haber unha única fonte dominante sobre os acontecementos da Guerra de Troia, hai aínda menos sobre que pasou con Helena e Menelao, logo de que a parella marchase de Troia. Esta ópera de Strauss e Hofmannsthal é unha de tantas versións.

Traxectoria
-----------

Como inspiración para a historia, Hofmannsthal empregou fontes como Eurípides e Estesícoro. Estreouse o 6 de xuño de 1928 na Semperoper de Dresden, sendo Fritz Busch o director da orquestra. Strauss escribira o papel titular pensando en Maria Jeritza mais, creando bastante sensación na época, a administración da ópera de Dresden rexeitou pagar os enormes honorarios de Jeritza e no seu lugar seleccionou a Elisabeth Rethberg como Helena de Troia. Jeritza ao final interpretou a obra en Viena e Nova York.

Strauss fixo trocos na ópera en 1933, cinco anos despois da estrea, traballando con Lothar Wallenstein e o director Clemens Krauss. Esta ópera rara vez se representa na actualidade, aparecendo nas estatísticas de Operabase con tan só 3 representacións no período 2005-10.

Personaxes
----------

| Personaxe | Tesitura | Elenco na estrea, 6 de xuño de 1928(Director: Fritz Busch) |
| --- | --- | --- |
| Helena, *muller de Menelas*. | soprano | Elisabeth Rethberg |
| Menelas. | tenor | Curt Taucher |
| Hermione, *súa filla*. | soprano | Anneliese Petrich |
| Aithra, *a filla do rei exipcio: unha feiticeira*. | soprano | Maria Rajdl |
| Altair. | barítono | Friedrich Plaschke |
| Da-Ud, *seu fillo*. | tenor | Guglielmo Fazzini |
| Dous serventes de Aithra. | soprano,mezzosoprano | Erna Berger, Sigrid Rothermel |
| Catro elfos. | dúas sopranos, dúas contraltos | Angela Kolniak, Eva Johnn, Elfriede Haberkorn, Sigrid Rothermel |
| Die allwissende Muschel, *a omnisciente cuncha mariña*. | contralto | Helene Jung |

Argumento
---------

### Acto I

*O pasado mitolóxico*

No seu pazo insular, a feiticeira Aithra espera en van o regreso de Poseidón. A cuncha mariña omnisciente dille que aínda que Poseidón está lonxe, permanece firmemente namorado dela. A cuncha fala entón dun barco no que a muller máis fermosa do mundo, Helena de Troia, está a piques de ser asasinada polo seu home, Menelas. Para salvar a muller, Aithra conxura unha treboada instantánea para facer naufragar os pasaxeiros, que axiña chegan á beira e aparecen no pazo. Helena estivera tratando de salvar o seu matrimonio, mais Menelas non pode perdoala pola súa traizón con Paris a comezos da Guerra de Troia. Amargamente, impediu á súa filla, Hermione, coñeza a súa propia nai. En terra, Menelas novamente planea acoitelar a súa dona, pero a visión da súa beleza á luz da lúa fai que dubide. Para asegurarse de que el non a mate, Aithra invoca os elfos para o atormentaren, facéndolle crer que o seu rival Paris está presente, e el apresúrase a enfrontarse co seu espectro. Daquela, a maxia de Aithra axuda a Helena a recuperar a súa beleza xuvenil orixinal e unha bebida de loto fai desaparecer a súa ansiedade. As serventas lévana a outra habitación.

Mentres Menelas regresa, alporizándose por ter sido sorprendido, Aithra dálle unha bebida calmante. Ao escoitar as súas emocións cara á súa dona, a feiticeira tenta dicirlle que nove anos antes, cando el perdera a Helena en favor de Paris, os deuses realmente empregaron un truco para enganar a Paris e a auténtica Helena estaba agochada no castelo do pai de Aithra nas abas do Atlas. Alí permanece ela, adormecida, agardando que o seu esposo a despertar; a muller na habitación próxima é a falsa. Aithra roga para transportar a Menelas con maxia ao castelo. Sorprendido e dubidando, réndese devagar á idea de que a Helena orixinal lle será devolta. Nun pavillón ao pé da montaña, os dous poden reunirse. Aithra suxire que beba a poción de loto para manter afastados os recordos perturbadores.

### Acto II

No pavillón, Helena acorda e saúda a segunda noite de vodas da parella ("Zweite Brautnacht"). Menelas, espertándose tamén, aínda desconfía dos seus sentidos. A súa muller tenta suavizalo con máis bebida de loto, pero el colle a súa espada, que revive os seus recordos. É esta muller real ou unha ilusión? Xinetes do deserto aparecen, e Altair, príncipe das montañas, inclínase fronte a Helena, ofrecendo agasallos; o seu fillo Da-ud únese alabando a súa beleza. A escena lémbralle a Menelas unha celebración troiana en honor de Helena, mais tenta ocultar os seus celos cando Altair e Da-ud o invitan a unirse a unha partida de caza. Despedíndose de Helena, e aínda inseguro da súa identidade, marcha a cazar. Aithra aparece como unha das serventas e advirte a Helena de que un dos viais que empaquetou contén unha poción do esquecemento, pero a outra ten unha poción de recordos. Contra a forte advertencia de Aithra, Helena declara que as súas lembranzas serán necesarias para salvaren o seu matrimonio; a fantasía de volver a un pasado impoluto non é unha.

A un sinal de Helena, as doncelas retíranse cando Altair regresa, cortexándoa abertamente e convidándoa a un banquete no seu honor. Mesmo cando chega a nova de que Menelas matou a Da-ud durante a caza, Altair segue co seu cortexo. Marcha, no entanto, cando traen o corpo do mozo, seguido por Menelas, quen permanece confundido, crendo que é a Paris a quen matou. Após desafiar o consello de Aithra, Helena ordena a poción de recolección preparada mentres o tempo da festa se acerca. Menelas imaxina agora que a verdadeira Helena morreu, e decide unirse a ela na morte; a Helena que está perante el seguramente sexa o espectro. Cando el colle o que cre que é a poción da morte, ve a morta Helena como a que está viva: as dúas están unidas. Altair e ás súas cohortes collen e separan a parella, mais Aithra revela unha falanxe dos soldados de Poseidón, quen están escoltando a nena Hermione. Recoñecendo a Aithra a feiticeira, Altair cede ante o seu poder. Hermione, reunida ao fin con seus pais, irá a casa con eles para comezaren a súa vida xuntos.

Orquestración
-------------

Aínda que non é tan densa e magmática como a orquestración *Elektra* e *Salomé*, é aínda importante, requerindo de:

* 4 frautas (3ª e 4ª dobran con piccolo), 2 óboes, corno inglés, 3 clarinetes, clarinete baixo, 3 fagots (3ª dobra con contrafagot)
* 6 trompas, 6 trompetas, 3 trombóns, tuba
* Timbais, bombo, tamtam, caixa, platillos, glockenspiel
* Celesta, órgano
* *Archi* (16.14.10.10.8), 2 arpass

Músicos en escena:

6 óboes, 6 clarinetes, 4 trompas, 2 trompetas, 4 trombóns, timbais, 4 ferriños, 2 pandeiretas, máquina de vento

Gravacións
----------

| Ano | Elenco (Helena,Menelaus,Aithra,Altair) | Director,Teatro de ópera e orquestra | Selo |
| --- | --- | --- | --- |
| 1956 | Leonie Rysanek,Bernd Aldenhoff,Annelies Kupper,Hermann Uhde | Joseph Keilberth,Orquestra e Coro da Ópera Estatal de Viena | CD de son: Opera d'OroCat: OPD 1381 |
| 1970 | Gwyneth Jones,Jess Thomas,Mimi Coertse,Peter Glossop | Josef KripsWiener Philharmoniker e Coro da Ópera Estatal de Viena(Gravado nunha representación na Ópera Estatal de Viena o 5 de decembro) | CD de son: RCA Cat: 74321 69429-2 |
| 1979 | Gwyneth Jones, Matti Kastu,Barbara Hendricks,Willard White | Antal Dorati, Detroit Symphony Orchestra e Kenneth Jewell Chorale | CD de son: Decca (Londres)Cat: 430 381-2 |
| 2001 | Vitalija Blinstrubyte,Stephen O'Mara,Giulia Mattana,Johannes von Duisburg | Gérard Korsten,Orquestra e Coro de Teatro Lirico di Cagliari | CD de son: DynanmicCat: CDS 374/1-2 |
| 2002 | Deborah Voigt,Carl Tanner,Celena Shafer,Christopher Robertson | Leon Botstein, American Symphony Orchestra e New York Concert Chorale(Gravación dunha versión de concerto no Avery Fisher Hall o 6 de outubro) | CD de son: TelarcCat: CD 80605 |
|

Notas
-----

1. ↑  Robert Baxter, "*Die ägyptische Helena*. Richard Strauss" (crítica da gravación). *The Opera Quarterly*, **18(4)**, 643-647 (2002).
2. ↑  Roger Pines, "*Die ägyptische Helena*. Richard Strauss" (crítica da gravación). *The Opera Quarterly*, **7(4)**, 195-197 (1990).
3. ↑  Roland Graeme, "*Die ägyptische Helena*: Original version (1928)." *The Opera Quarterly*, **15**, 540-544 (1999).
4. ↑  "Estatísticas de Operabase". Arquivado dende o orixinal o 14 de maio de 2017. Consultado o 26 de febreiro de 2013.
5. ↑  Gravacións de *Die ägyptische Helena* en operadis-opera-discography.org.uk

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Ópera*** |

### Bibliografía

* Holden, Amanda (Ed.), *The New Penguin Opera Guide*, Nova York: Penguin Putnam, 2001. ISBN 0-14-029312-4

### Ligazóns externas

Gravacións de son:
* Prinzregententheater, München 1956 - Joseph Keilberth  
1. Akt  
2. Akt  
Helena: Leonie Rysanek, Menelas: Bernd Aldenhoff, Aithra: Annelies Kupper, Altair: Hermann Uhde, Da-ud: Richard Holm, Die allwissende Muschel: Ira Malaniuk

| * v
* c
* e
Óperas de Richard Strauss |
| --- |
| *Guntram* (1894) • *Feuersnot* (1901) • *Salomé* (1905) • *Elektra* (1909) • *Der Rosenkavalier* (1911) • *Ariadne auf Naxos* (1912/16) • *Die Frau ohne Schatten* (1918) • *Intermezzo* (1924) • *Die ägyptische Helena* (1927) • *Arabella* (1932) • *Die schweigsame Frau* (1934) • *Friedenstag* (1938) • *Daphne* (1938) • *Die Liebe der Danae* (1940) • *Capriccio* (1942) | Richard Strauss |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1220040
* WorldCat
* VIAF: 234306329
* BNF: 13919911n
* GND: 300156227
* IMSLP: ID
* MusicBrainz: ID

 |