**José Aranguren Roldán**, nado na Coruña en 1875 e finado en Barcelona o 22 de abril de 1939, foi un militar galego, xeneral da Garda Civil.

Traxectoria
-----------

### Na Garda Civil

Ingresou con 16 anos na Academia Militar e despois pasou á Garda Civil, na que fixo carreira militar, ascendendo a coronel en 1929. Cando se proclamou a República era director do Colexio de Gardas Mozos "Duque de Ahumada". Uns meses despois foi destinado á Coruña como xefe do Terzo da Garda Civil. Foi ascendido a xeneral de brigada polo Goberno da Frente Popular o 31 de marzo de 1936 e foi nomeado para mandar a 5ª zona da Garda Civil en Cataluña -composta por dous terzos e catro escuadróns de Cabalaría-, con cabeceira en Barcelona.

Algún autor ten sinalado a súa posible pertenza á Unión Militar Española (UME).

### Na Guerra Civil

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 negouse a unirse aos sublevados -a pesar da súa condición de católico e estar conceptuado como persoa de filiación dereitista-, e púxose coas forzas ao seu mando, a disposición do Goberno republicano, o que contribuíu decisivamente a que Barcelona no caese en poder dos rebeldes. O xeneral Manuel Goded chamouno para intentar que se sumase ao golpe, pero Aranguren negouse rotundamente. O seu subordinado, o coronel Antonio Escobar, tamén se mantivo fiel á República e cumprindo as ordes de Aranguren, mandou as tropas da Garda Civil que acabaron coa sublevación. A mediados de agosto de 1936 foi unha das testemuñas de cargo no proceso a que foron sometidos os xenerais sublevados Goded e Fernández Burriel como consecuencia do golpe de Estado, chegando a declarar contra os xenerais rebeldes.

Posteriormente integrouse na Guardia Nacional Republicana. Durante a guerra mandou algún tempo a IV División Orgánica, desempeñando o cargo máis nominalmente que de feito, dada a prepotencia do Comité de Milicias Antifascistas de Cataluña e a amplitude de funcións que asumiu a Consellería de Defensa do Goberno da Generalitat catalá. Despois dos sucesos de maio de 1937 pasou a desempeñar a comandancia militar de Valencia, continuando nese cargo até o final da guerra. Nos últimos días da contenda negouse a abandonar a España republicana, por considerar que se limitara a cumprir co seu deber.

Coa entrada dos franquistas en Valencia a finais de marzo de 1939, foi detido e posteriormente sometido a un consello de guerra, condenado a morte e executado o 22 de abril dese ano. O seu antigo subordinado, Escobar, tamén foi fusilado en 1940.

Notas
-----

1. ↑  Cabanellas 1975, p. 442.
2. ↑  Martínez Bande 2007, p. 305.
3. ↑  Pagès i Blanch 2013, p. 22.
4. ↑  Alpert 2013, p. 21.
5. ↑  Thomas 1976, p. 260.
6. ↑  Thomas 1976, p. 437.
7. 1 2  Alpert 2013, p. 323.
8. 1 2 3  Romero Salvadó 2013, p. 53.
9. ↑  Toryho 1978, p. 20.
10. ↑  Thomas 1976, p. 992.
11. ↑  Cabanellas 1975, p. 874.
12. ↑  Olaizola 1983, p. 183.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Alpert, Michael (2013). *El Ejército Republicano en la Guerra Civil*. Cambrige University Press. ISBN 84-7054-055-6.
* Cabanellas, Guillermo (1975). *La guerra de los mil días: nacimiento, vida y muerte de la II República Española*. Buenos Aires: Heliasta.
* Martínez Bande, José Manuel (2007). *Los años críticos: República, conspiración, revolución y alzamiento*. Madrid: Encuentro. ISBN 84-306-0487-1.
* Olaizaola, José Luis (1983). *La guerra del general Escobar*. ISBN 84-320-5561-1.
* Pagès i Blanch, Pelai (2013). *War and Revolution in Catalonia, 1936-1939*. Leiden: Koninklijke Brill NV. ISBN 978-90-04-25427-5.
* Romero Salvadó, Francisco J. (2013). *Historical Dictionary of the Spanish Civil War*. The Scarecrow.
* Thomas, Hugh (1976). *Historia de la Guerra Civil Española*. Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 84-226-0874-X.
* Toryho, Jacinto (1978). *Del triunfo a la derrota*. Argos Vergara.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9013665
* WorldCat
* VIAF: 311589014
* BNE: XX5445139
* GEC: 0004739

 |