Bautismo de Xesús.
Decapitación de Xoán Bautista.
**Xoán Bautista,** nado contra o 5 a.C. e finado contra o 30 d.C. foi quen anunciou a chegada do Mesías prometido (de aí o nome de *Xoán o Precursor* co que tamén se coñece) e bautizouno no río Xordán.

Traxectoria
-----------

A vida de Xoán está descrita nos Evanxeos, especialmente no de san Lucas, que detalla os feitos do nacemento, ministerior e morte. Era fillo de Zacarías, un sacerdote, e Isabel, curmá de Xesús e naceu seis meses antes:

> 
> 
> *5. Houbo nos días de Herodes, rei de Xudea, certo sacerdote chamado Zacarías, do grupo de Abías, que tiña por muller unha das fillas de Aarón que se chamaba Elisabet.  
> 7. Non tiñan fillos, porque Elisabet era estéril, e ámbolos dous eran de idade avanzada.  
> 11. E aparecéuselle un anxo do Señor, de pé, á dereita do altar do incenso.  
> 13. Pero o anxo díxolle: Non temas, Zacarías, porque a túa petición foi oída, e a túa dona Elisabet dará a luz un fillo, e chamaralo Xoán.  
> 26. E ó sexto mes, o anxo Gabriel foi enviado por Deus a unha cidade de Galilea chamada Nazaret.  
> 27. a unha virxe desposada cun home que se chamaba Xosé, dos descendentes de David; e o nome da virxe era María.  
> 30. E o anxo díxolle: Non temas, María, porque atopaches graza perante de Deus.  
> 31. E velaquí que concebirás no teu seo e darás a luz un fillo, e poraslle por nome Xesús.  
> 36. E velaquí que a túa parenta Elisabet na súa vellez tamén concibiu un fillo; e este é o sexto mes para ela, a que chamaban estéril*.  
> (Lucas: 5-36)
> 
> 

Xa de mozo retirouse ó deserto para vivir como anacoreta facendo penitencia e ó redor do ano 27 foi á rexión do Xordán, a onde chegou Xesús de Nazaré para ser bautizado. É neste momento cando insiste en que el non é o Mesías esperado polos xudeus senón que a súa misión só é anunciar e preparar a súa chegada: "*Eu bautízovos con auga, pero vén quen é máis forte ca min e eu non merezo desanoar as correas das súas sandalias*" (Lucas 3:15).

Nas súas prédicas, Xoán denunciou publicamente o comportamento de Herodes Antipas, fillo de Herodes o Grande, por adulterio, pola relación incestuosa que mantiña con Herodías, a súa sobriña, denuncia que provocou que fose detido e levado á cadea de Maqueronte. Outras versións (Flavio Xosefo) xustifican a detención en razóns políticas: Herodes tomou esta decisión por medo a que incitase a unha posible rebelión contra el dos seus numerosos seguidores.

En calquera caso, ó cabo de 10 meses foi decapitado por orde de Herodes. Conta a lenda que Salomé, filla de Herodías, foi que pediu a cabeza de Xoán como recompensa por un baile que fixo para o rei.

Culto
-----

O culto a san Xoán Bautista está amplamante estendido por todo o territorio da igrexa católica, que o considera *maior homine, par angelis* (máis que un home, semellante ós anxos). A igrexa de Latrán (Roma), *cabeza e nai de tódalas igrexas*, está dedicada a Xoán, así como os baptisterios de Pisa ou Rávena, entre outros.

San Xoán Bautista é o patrón dos Cartuxos. Tamén o é dos xastres, dos peleteiros (por ir vestido cunha pel), dos cardadores de la, dos coiteleiros, dos presos no cárcere e dos condenados a morte, e tamén dos músicos. Foi considerado protector das fontes.

Celebración
-----------

A súa festa celébrase conmemorando o seu nacemento, o 24 de xuño, ou a data da súa decapitación, o 29 de agosto.

Evidentemente, non hai seguridade histórica en ningunha das dúas datas. A primeira calcúlase a partir da data aceptada tradicionalmente para o nacemento de Xesús, o 24 de decembro, aceptando como bo que cando o anxo Gabriel anunciou a María a concepción de Xesús, tamén lle dixo que a súa prima Isabel estaba embarazada de seis meses. Nin sequera hai seguridade no ano en que puido suceder isto, xa que distintos autores propoñen para o nacemento de Xesús os anos 2, 4 ou mesmo 7 antes da nosa era.

De calquera xeito, seguramente a orixe da súa festa hai que atopala nas antigas celebracións do solsticio de verán. Igual que o solsticio de inverno se cristianizou coa celebración do nacemento de Xesús, o de verán converteuse na festa do precursor. O que non é obstáculo para que baixo o nome dunha festa cristiá pervivan ritos pagáns que se celebran por toda Galicia: o lume, as ondas as herbas...

Tampouco hai certeza na data da súa morte nin, polas razóns antes expostas, no ano. Calculándoa sobre a cronoloxía de Herodes Antipas, estímase que se produciría no ano 27 da nosa era, pero como a tradición a sitúa pouco antes da crucifixión de Cristo, acéptase usualmente o ano 30.

Iconografía
-----------

San Xoán Bautista represéntase basicamente en dúas formas:

* como neno
* como adulto, vestido cunha pel de carneiro e sostendo un año ou unha cruz de cana cunha cartela na que aparece *Ecce agnus Dei*. O dedo índice ergueito representa o seu carácter de anunciador de Xesús. Ocasionalmente, represéntase coa cabeza nunha bandexa.

* San Xoán de Calo (Teo)San Xoán de Calo (Teo)
* Detalle dun baldaquino na igrexa de San Román de Santiso (Lalín)Detalle dun baldaquino na igrexa de San Román de Santiso (Lalín)
* Museo Catedralicio (Ourense)Museo Catedralicio (Ourense)

San Xoán Bautista en Galicia
----------------------------

San Xoán Bautista, na igrexa de Santa María de Labrada, Guitiriz
San Xoán é o patrón de 144 parroquias galegas. É patrón dos concellos de Ames, Carballo, Cerdedo, Cesuras, Fisterra, Mazaricos, Muros, Sarria e Touro (na provincia da Coruña); Antas de Ulla, Becerreá, Guitiriz, O Corgo e O Incio (na de Lugo); Laza, Padrenda, Rairiz de Veiga e Trasmiras (Ourense); e Poio (Pontevedra).

Da influencia de San Xoán na cultura galega dá idea o feito de que dá nome ó mes de xuño: *De san Xoán prás Navidás, o días van pra atrás*.

En Galicia é avogoso das colleitas de *pan* (entendido como trigo ou centeo). Na noite de san Xoán, a noite do día 23 ó 24 de xuño, coincidindo co solsticio de verán, celébranse desde antigo e en toda Galicia unha ampla variedade de festas e prácticas rituais especialmente ó redor de fogueiras purificadoras, as fogueiras de San Xoán en moitos lugares de España. Trátase dunha celebración anterior á chegada do cristianismo na que se festexa este acontecemento solar.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *natividade*.
2. ↑  Nas igrexas de Oriente, unha pel de camelo.
3. ↑  O que o coloca en sétima posición por número de parroquias. Cómpre advertir que pode haber confusión entre Xoán Bautista e Xoán Evanxelista.
4. ↑  Así como do resto de España e en Europa.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Ferro Ruibal, X. (dir.); et al. (1992). *Dicionario dos nomes galegos*. Vigo: Ir Indo.

### Outros artigos

* Noite de san Xoán
* Xuño na cultura popular galega
* Xoán o Apóstolo
* Xoán (nome)
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Xoán Bautista
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Xoán Degolado

### Ligazóns externas

* Enciclopedia Católica *(en castelán)*
* O Evanxeo de san Lucas *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q40662
* WorldCat
* VIAF: 27863229
* ARLIMA: 1444
* BAV: ADV10032631
* BMT: 132994
* BRE: 2017054
* CANTIC: a10583117
* CERL: cnp00554273
* DeutscheBio: 118557858
* EBID: ID
* GEC: 0034545
* GND: 118557858
* ISNI: 0000000087050000
* NKC: jn20010525028
* NLG: 44303
* NNDB: 000095228
* SELIBR: 320123
* Treccani: santo-giovanni-battista

 |