recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Representación das coordenadas polares, ángulos expresados en graos.
En matemáticas, o **sistema de coordenadas polares** é un sistema de coordenadas de dúas dimensións no que cada punto nun plano está determinado por un ángulo e unha distancia. O sistema de coordenadas polares é especialmente útil cando a relación entre dous puntos se expresa máis ben en termos de ángulos e distancias. No sistema máis coñecido, o cartesiano ou de coordenadas rectangulares, estas relacións hai que atopalas a partir das funcións trigonométricas.

Como o sistema de coordenadas é de dúas dimensións, cada punto está determinado por dúas coordenadas polares: a coordenada radial e a coordenada angular. A coordenada radial (normalmente denotada por *r*) denota a distancia do punto ó punto central (coñecido como polo e equivalente á *orixe* no sistema cartesiano). A coordenada angular (tamén chamada ángulo polar ou ángulo acimutal, e normalmente denotado por θ ou *t*) denota o ángulo positivo (ou ángulo medido en sentido antihorario) para chegar ó punto a partir do eixe polar ou raio de 0° (que é equivalente ó eixe x positivo nas coordenadas cartesianas).

Notas
-----

1. ↑  Brown, Richard G. (1997). Andrew M. Gleason, ed. *Advanced Mathematics: Precalculus with Discrete Mathematics and Data Analysis*. Evanston, Illinois: McDougal Littell. ISBN 0-395-77114-5.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Coordenadas polares***  |

### Ligazóns externas

* FooPlot (online function plotter in polar coordinates)
* Online conversion tool between polar and Cartesian coordinates

| * v
* c
* e
Sistemas de Coordenadas |
| --- |
| Coordenadas Unidimensionais | Recta real |  |
| Coordenadas Bidimensionais | Coordenadas cartesianas • Coordenadas polares • Coordenadas elípticas • Coordenadas parabólicas |
| Coordenadas Tridimensionais | Coordenadas cartesianas • Coordenadas cilíndricas • Coordenadas esféricas • Coordenadas cilíndricas elípticas • Coordenadas cilíndricas hiperbólicas • Coordenadas cilíndricas parabólicas• Coordenadas toroidais |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q62494
* EBID: ID
* GND: 4323692-3
* MAG: 40069579

 |
*Spicara maena* macho
Os **Centracántidos** (Centracanthidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Están distribuídos polo Atlántico oriental (incluíndo o Mediterráneo) e a costa africana.

Características
---------------

Teñen unha soa aleta dorsal, longa, con 11-13 espiñas e 9-17 radios brandos, unha aleta anal con tres espiñas puntiagudas, características do grupo, e 9-16 radios brandos; caudal furcada. Tamén unha mancha negra de forma cadrada nos flancos.

Boca moi protáctil.

Clasificación
-------------

Divídese en dous xéneros con nove especies:

* Xénero *Centracanthus*
* Xénero *Spicara*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Centracántidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Centracántidos*** |

* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Centracanthidae
* Fossilworks: 266325
* GBIF: 4255
* IRMNG: 114889
* ITIS: 553221
* NCBI: 98821
* Plazi: ID
* WoRMS: 125525

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1045236

 |
***Chamábanlle Trindade*** (en italiano: *Lo chiamavano Trinità*) é un filme cómico do xénero spaghetti western. Foi dirixido no ano 1970 por E.B. Clucher, e ó ano seguinte rodouse a secuela *Seguíanlle chamando Trindade*.

*Lo chiamavano trinità* está considerado un filme de culto tanto polos amantes do cine cómico como polos do cine do oeste, aínda que se trata principalmente dunha sobria e divertida parodia do spaghetti western. Está definida por algúns como o inicio do Fagioli Western, serie de filmes de pistoleiros que acadou fama grazas a Bud Spencer e Terence Hill.

Trama
-----

**Trindade** (Terence Hill), tamén coñecido como "a man dereita do diaño", aparentemente un sucio e sórdido vagabundo, é en realidade un pistoleiro rápido e mañoso, ávido de conseguir pelexa á menor ocasión. Trindade atopa ó seu irmán **Bambino** (Bud Spencer), alcumado "a man esquerda do diaño", nunha aldea perdida do oeste. Alí "Bambino" é o shérif, procurando manter a orde, dado que é un maleante escapado da lei que malferiu ó que debería ser o sheriff. Alí agarda polos seus compañeiros, Faina e "Tímido", para regresar a California a dar un novo golpe.

O "Maior", influente home de negocios da aldea, quere marcar un gran rabaño de cabalos, pero o val que desexa para alimentalos está ocupado por uns mormóns que se adican á agricultura e gandería. Quere botalos do val, valéndose para iso da axuda duns mexicanos dispostos a axudalo. Porén, Trindade decide que quere quedar coa comunidade mormón, atraído pola posibilidade de dedicarse á boa vida e practicar a poligamia, polo que pide axuda ó seu irmán para desfacerse do Maior.

Versións
--------

A duración integral da película, tal como se retransmite na televisión, é de 111 minutos, mais na versión para DVD, editada en 2003, dura só 106 minutos debido ó corte dalgunhas escenas.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio Oficial *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q598709
* Allmovie: v49407
* AlloCiné: 58912
* FilmAffinity: 795850
* IMDb: tt0067355
* LUMIERE: 48680
* MusicBrainz: ID
* OFDb: 738
* OMDB: 9394
* Rotten Tomatoes: they\_call\_me\_trinity
* Synchronkartei: 2648
* TMDb: 9394
* TVGuide: 120314

 |
Conxunción da Lúa, Venus e Xúpiter.
Dous astros están en **conxunción** cando observados dende un terceiro (xeralmente a Terra) se achan na mesma lonxitude celeste. Como a latitude celeste pode ser diferente, os astros aproxímanse moito no ceo, aínda que non coinciden, pasando un por enriba do outro.

A Lúa áchase en conxunción co Sol cando pasa entre este e a Terra, é dicir na Lúa nova. Se as latitudes non son moi diferentes, é dicir se a Lúa está preto dos nodos da súa órbita, ocorrerá unha eclipse de sol.

Os planetas interiores (Mercurio e Venus) áchanse en *conxunción inferior* cando pasan entre o Sol e a Terra; entón o planeta atópase á mínima distancia da Terra e preséntanos o seu maior diámetro e a súa cara non iluminada. Se os planetas teñen unha latitude pequena (están preto da eclíptica ou preto do nodo da súa órbita) entón pode ocorrer un tránsito destes planetas polo disco solar. Os planetas interiores están en *conxunción superior* cando é o Sol o que se acha situado entre eles e o noso planeta. Están entón á máxima distancia da Terra e presentan o seu diámetro máis pequeno e a súa cara totalmente iluminada. Son difíciles de observar porque ao acharse preto do Sol saen e póñense con el.

Os planetas exteriores á órbita da Terra (o resto) só poden acharse en *conxunción superior*, que se denomina simplemente **conxunción**, pois o planeta non pode pasar entre o Sol e a Terra. Non debe confundirse con oposición, que é cando a Terra pasa entre o Sol e o planeta exterior.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Conxunción superior

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q191536
* EBID: ID
* GND: 4164989-8
* JSTOR: superior-conjunction
* MAG: 59656382
* UAT: 295

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Chan.
***Chan*** foi unha revista publicada en Madrid entre 1969 e 1971 pola comunidade galega na emigración, co subtítulo de ***La revista de los gallegos***.

Historia e características
--------------------------

O primeiro número apareceu o 22 de febreiro de 1969, dirixida por Raimundo García Domínguez "Borobó". Publicáronse 38 números en dous períodos diferentes: os 33 primeiros, entre febreiro de 1969 e setembro de 1970, saíron publicados con periodicidade quincenal, con Jesús Tobío como subdirector e redactor xefe. Logo dun tempo retomouse a publicación en marzo de 1971, con periodicidade mensual e baixo a dirección de Fernando Ónega.

Segundo explica José Fernández Ferreiro no primeiro artigo da sección "Obradoiro", o obxectivo de *Chan* era dar continuidade á publicación compostelá *La Noche*, publicada entre 1946 e 1967. A propia sección de Fernández Ferreiro en *La Noche* foi continuada por Borobó con "Anacos". Tamén buscaba relación coa revista barcelonesa *Destino*. para buscar novos públicos máis alá do sector ligado á Editorial Galaxia e a revista *Grial*. A publicación estaba escrita en boa parte en castelán, limitándose o galego a certas seccións ou títulos. Segundo dixo Antonio Vilaseca nunha entrevista na propia revista *Chan*, "Galicia ha de desarrollarse fortaleciendo su personalidad, pero sin que ello signifique una renuncia al castellano".

Os seus contidos incluían desde a política do momento asociada con Galiza á cultura de masas, pasando pola economía, os problemas de infraestruturas da sociedade galega, o humor ou a política internacional antiestadounidense. No eido cultural acollía traballos sobre música, historia e literatura.

Entre os seus colaboradores estaban Manuel Torre Iglesias, Concha Castroviejo, Antonio Odriozola, Avelino Gómez Ledo, Xesús Alonso Montero, Perfecto Conde Muruais, Xosé Ramón Fernández-Oxea, José Fariña Jamardo, Juan Antonio Porto, José Fernández Ferreiro, Manuel Blanco Tobío, Ánxel Fole ou Ramón Otero Pedrayo. Na segunda etapa colaboraron tamén Xesús Pérez Varela, Xosé Armesto Faginas, Xesús Rábade, Carlos González Reigosa, Ricardo Carballo Calero e Valentín Paz-Andrade.

Notas
-----

1. ↑  Valcarce, M. (3-6-2007). "1969: Nace a revista ‘Chan’". *El Correo Gallego*. Arquivado dende o orixinal o 01-04-2018. Consultado o 31-03-2018.
2. ↑  Entrevista a Borobó de membros do grupo Galabra, 2001

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Chan". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.
* Acuña Trabazo, A. (2014): *Conciencia política e literatura galega en Madrid (1950-2000)*. Vigo: Xerais. ISBN 9788499146294
* Vilavedra, D. ed. (1997). *Diccionario da Literatura Galega. Publicacións Periódicas* **II**. Galaxia. pp. 105–106. ISBN 84-8288-137-X.
O **ctenolio** ou ***ctenolium*** é unha estrutura en forma dunha fileira de pequenos dentes en forma de peite, situada no bordo anterior da valva dereita da cuncha, ao lado da marca que queda da xuvenil glándula do biso dos bivalvos da familia dos pectínidos, característica única destes moluscos, e que se presenta nalgún momento durante o ciclo de vida do animal. Aínda que moitas vieiras perden esta característica a medida que se converten en adultos que se desprazan libremente, todas teñen un ctenolio nalgún momento da súa vida, e ningún outro bivalvo ten unha característica análoga. O ctenolio encóntrase só nas vieiras modernas; os seus antepasados, os entolíidos, non o posuían.

Etimoloxía
----------

O termo do latín científico *ctenolium* deriva do diminutivo do grego antigo κτείς *kteís*, "peite".

Notas
-----

1. ↑  ctenolium en wordnik.com *(en inglés)*.
2. 1 2  ctenolium Arquivado 02 de febreiro de 2020 en Wayback Machine. en zooterms *(en inglés)*.
3. 1 2  Hautmann, Michael (2010): "The first scallop". *Paläontologische Zeitschrift* **84** (2): 317–322.
4. 1 2  Shumway, Sandra E. & Parsons, G. Jay, eds. (2011): *Scallops: Biology, Ecology and Aquaculture*. 2ª ed. Amsterdam e Boston: Elsevier. ISBN 978-0-0804-8077-0.
O **conduto arterioso** é unha formación vascular embrionaria que comunica a arteria pulmonar coa aorta.

Función
-------

A súa función é a de levar o sangue venoso procedente do ventrículo dereito ata a arteria aorta. Deste xeito, impídese a chegada dun gran fluxo de sangue aos pulmóns, xa que o feto non respira, senón que se nutre a través do cordón umbilical.

### Mecanismo de peche

Tras o nacemento, péchase polo seguinte mecanismo: Nun primeiro momento, o neno nace e comeza a primeira inspiración. Co aumento da presión, prodúcese o peche do conduto e, ao mesmo tempo, detense a produción de prostaglandinas no interior do conduto, facendo que este se oblitere. A partir de entón, deixa de pasar sangue das arterias pulmonares á aorta. O sangue osixenarase agora nos pulmóns. Un mecanismo semellante ocorre nos vasos umbilicais, que tras o nacemento, péchanse.

Durante os primeiros meses de vida o vaso vaise enchendo de fibras ata que o que queda é un ligamento, chamado ligamento arterioso. A persistencia dun conduto permeable xera unha cardiopatía severa, que debe ser corrixida con cirurxía.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1163923
* BRE: 1879967
* EBID: ID
* JSTOR: ductus-arteriosus
* MAG: 2781236024

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 79871
* MeSH: D004373
* MeSH: A07.541.278.395
* NCIt: C52854
* Uberon: 0005440
* UMLS: C0013273

 |
***Cuadernos de Estudios Gallegos*** é unha publicación científica, de periodicidade irregular, do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento (CSIC), con sede en Santiago de Compostela.

O primeiro número é de 1944. A temática da revista abrangue áreas como a prehistoria, a arte, a crítica literaria, a filoloxía ou a etnografía e refírese principalmente a Galicia. O idioma empregado é fundamentalmente o castelán. Está dirixida por Eduardo Pardo de Guevara, director do propio IEGPS, cargo que ocuparon anteriormente Francisco Javier Sánchez Cantón e Xosé Filgueira Valverde sucesivamente.

Na páxina web do Instituto pódense descargar os contidos da revista publicados a partir de 1991.

Autores
-------

Publicou artigos de, entre outros autores: 
Fermín Bouza-Brey, 
Isidro García Tato, 
Florentino López Cuevillas, 
Ramón Otero Pedrayo, 
Paulino Pedret, 
Vicente Risco, 
Francisco Javier Sánchez Cantón 
e Xesús Taboada Chivite.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* García Martínez, Manuel Carlos (2005). "Cuadernos de Estudios Gallegos". *Gran Enciclopedia Galega* (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8.
* Vilavedra, Dolores, ed. (1997). *Diccionario da literatura galega. Publicacións periódicas* **II**. Vigo: Editorial Galaxia. p. 131. ISBN 84-8288-137-X.

### Outros artigos

* Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento

### Ligazóns externas

* *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q15764884
* Dialnet: 6088
* DOI: CEG
* ERA: 7016
* HathiTrust: 000064133
* ISSN: 0210-847X
* NLM: 100967284
* OCLC: 2067860

 |
Coordenadas: 37°28′25″N 4°34′45″O﻿ / ﻿37.4736568, -4.5791464

Cisternas romanas de Monturque.
As **cisternas romanas de Monturque** (provincia de Córdoba, España) son un xacemento romano descuberto na cidade de Monturque en 1885 mentres se ampliaba o cemiterio. Componse de doce depósitos de auga.

Cisternas romanas
-----------------

Trátase dunha construción hidráulica de época romana, construída en «opus caementicium» e recuberta interiormente con «opus signinum».

Composta por doce cámaras cubertas con bóveda de medio canón, distribuídas en tres naves paralelas entre si; cada nave está formada por catro cámaras de planta rectangular dotadas de aberturas circulares na súa parte superior, que serven para a ventilación e garanten a boa conservación da auga. No exterior dunha das cámaras ábrese unha prolongación que presenta unha traxectoria crebada e termina nun pequeno pozo de limpeza.

Estes depósitos ou cisternas deberon estar destinados ao consumo humano. O volume de auga capaz de ser almacenado leva a pensar nun excedente de auga que sería conducido ás vilas rústicas, das que quedan abundantes vestixios.

Recentemente, o concello da localidade acometeu unha serie de actuacións de musealización e posta en valor deste conxunto arqueolóxico para mellorar a súa visita.

Os Paseíllos
------------

Os restos construtivos descubertos corresponden á planta baixa ou soto dun edificio de grandes dimensións, cuxo acceso se realizaría a través dunha rampla. A súa planta é rectangular, presentando unha orientación norte-sur, dividida en dúas naves por unha aliñación de alicerces.

O acharse en parte escavada na pedra confírelle un carácter de estrutura semisubterránea, atopándose pechada por todas as súas partes, agás pola entrada. Esta particularidade conduce a catalogala como criptopórtico. A aparición de ánforas permite supor un posible uso de almacén.

O achado de diversos elementos arquitectónicos expón a existencia dunha segunda planta, da que non se conservou ningún resto, e que sería de grandes dimensións, debido ás potentes cimentacións da estrutura descuberta.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cisternas romanas de Monturque Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Concello de Monturque Arquivado 02 de marzo de 2019 en Wayback Machine. *(en castelán)*.
* Este artigo é unha obra derivada da disposición relativa ao proceso de declaración ou incoación dun ben cultural ou natural publicada no BOE n.º 172 o 17 de xullo de 1996, texto que está libre de restriccións coñecidas en virtude do dereito de autor de conformidade co disposto no artigo 13 da Lei de Propiedade Intelectual española.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q97625507
* DARE: 26931

 |
Na relatividade especial, o **cuadrimomento** é un cuadrivector que substitúe ó momentum clásico. O cuadrimomento dunha partícula defínese como a masa da partícula multiplicada pola súa cuadrivelocidade.

{\displaystyle P^{a}=mU^{a}=m\left(\gamma c,\gamma u\_{x},\gamma u\_{y},\gamma u\_{z}\right)=\left(\gamma mc^{2}/c,\gamma mu\_{x},\gamma mu\_{y},\gamma mu\_{z}\right)=\left({E \over c},\gamma p\_{x},\gamma p\_{y},\gamma p\_{z}\right)}
onde
{\displaystyle \gamma mc^{2}=E\,\!}
é a enerxía do corpo en movemento, e *c* é a velocidade da luz.

Calculando a norma de Minkowski do cuadrimomento resulta:

{\displaystyle P^{a}P\_{a}={E^{2} \over c^{2}}-{\gamma }^{2}m^{2}u^{2}=m^{2}c^{2}}

Como *c* é unha constante, pódese dicir que, seleccionando unidades de medida nas que *c = 1*, a norma de Minkowski do cuadrimomento é igual á masa do cuerpo.

A conservación do cuadrimomento orixina as tres leis de conservación *clásicas*:

1. A enerxía (*p0*) é conservada.
2. O momentum clásico tamén.
3. A norma do cuadrimomento asemade.

Nas reaccións entre un grupo de partículas illadas, o cuadrimomento consérvase. A masa dun sistema de partículas pode ser meirande que a suma da masa das partículas, debido a que a enerxía cinética cóntase como masa. Por exemplo, se temos dúas partículas con cuadrimomento {5, 4, 0, 0} e {5, -4, 0, 0} cada unha tería unha masa de 3 unidades, pero a súa masa total sería de 10. Nótese que a lonxitude do cuadrivector {t, x, y, z} é {\displaystyle {\sqrt {t^{2}-x^{2}-y^{2}-z^{2}}}}.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1068463
* EBID: ID
* MAG: 200756819

 |
| Croméridos |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Dominio: | Eukaryota |
| Reino: | Chromalveolata |
| Superfilo: | Alveolata |
| Filo: | **Chromerida**Moore *et al.*, 2008 |

 |

***Chromerida*** (**Croméridos**) é un filo dentro dos protistas Alveolata, que inclúe as especies fotosintéticas *Chromera velia* e *Vitrella brassicaformis*. O grupo foi descrito en 2008 por Moore et al. como formado por eucariotas unicelulares con parede e forma esférica, con flaxelo interno, cunha soa mitocondria e cun cloroplasto con clorofila *a*. Presentan alvéolos corticais e microporos. Os Chromerida teñen ultraestrutura típica de alveolados, están filoxeneticamente relacionados con Apicomplexa (pero presentan cloroplastos funcionais, a diferenza dos Apicomplexa que os teñen atrofiados). Unha característica xenética peculiar é que neles o codón UGA (normalmente mudo) codifica o aminoácido triptófano no xene psbA, o que tamén se dá nos apicoplastos dalgúns Apicomplexa.

*Chromera velia* foi atopada en asociación cos corais pétreos australianos *Plesiastrea versipora*. Foi descrita inicialmente como forma inmóbil, pero despois publicáronse informes sobre formas flaxeladas e cunha estrutura con micronemas que lembra algo aos complexos apicais dos Apicomplexa. O seu cloroplasto ten catro membranas, presenta clorofila *a* e carece de clorofila *c*.

A outra especie, *Vitrella brassicaformis*, foi tamén atopada en arrecifes de coral da Gran Barreira australiana. Ten un ciclo vital máis complexo ca *Chromera* e unha cor máis verdosa polos diferentes pigmentos secundarios que teñen, aínda que ambas as dúas teñen clorofila *a* e carecen de *c*.

Notas
-----

1. 1 2  Moore RB; Oborník M; Janouskovec J; Chrudimský T; Vancová M; Green DH; Wright SW; Davies NW; Bolch CJ (2008). "A photosynthetic alveolate closely related to apicomplexan parasites". *Nature* **451** (7181): 959–963. PMID 18288187. doi:10.1038/nature06635.
2. ↑  Jan Janouškoveca, Aleš Horáka, Miroslav Oborníkb, Julius Lukešb, and Patrick J. Keelinga. A common red algal origin of the apicomplexan, dinoflagellate, and heterokont plastids. PNAS. vol. 107 no. 24 > Jan Janouškovec, 10949–10954.
3. ↑  Oborník M, Vancová M, Laia D, Janouškovec J, Keeling PJ, Lukeš J (2011). Morphology and Ultrastructure of Multiple Life Cycle Stages of the Photosynthetic Relative of Apicomplexa, Chromera velia. Protist, 162, 115–130.  Arquivado 02 de abril de 2015 en Wayback Machine.
4. ↑  Jan Janouškovec, Aleš Horák, Katie L. Barott, Forest L. Rohwer, e Patrick J. Keeling. Global analysis of plastid diversity reveals apicomplexan related lineages in coral reefs. Current Biology Vol 22 No 13.  Arquivado 02 de abril de 2015 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5113799
* MAG: 2781441192

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EOL: 2912531
* WoRMS: 591164

 |
Sepulcro gótico de Fernán Peres de Andrade, O Boo, quen patrocinou a tradución ao galego da *Crónica troiana*, igrexa de San Francisco, Betanzos.
*Le Roman de Troie* (1160) de Benoît de Sainte-Maure será a fonte de diversas obras europeas sobre a guerra de Troia.
A ***Crónica troiana*** é unha obra literaria medieval escrita en galego-portugués. Encádrase dentro do ciclo troiano, un dos ciclos narrativos con máis éxito na literatura medieval. A súa fonte orixinaria sería o *Roman de Troie*, escrito en francés por Benoît de Sainte-Maure. A súa versión galega consérvase nun manuscrito de 1373, obra de Fernán Martís, capelán de Fernán Pérez de Andrade, O Boo.

Fonte
-----

O ciclo de Roma ou de Troia, tamén denominado clásico, constituíu na Idade Media un dos ciclos narrativos máis exitosos da literatura europea. En 1160, Benoît de Sainte-Maure escribe o seu *Roman de Troie*, inspirado nuns textos apócrifos supostamente contemporáneos á guerra de Troia. Estes serían a *Historia da destrución de Troia*, de Dares o Frixio, e a *Ephemeris belli Trojani*, de Dictis de Creta. A obra de Benoît de Sainte-Maure tivo un enorme éxito na época e apareceron numerosas versións nas distintas linguas europeas. En galego-portugués consérvase a *Crónica troiana* e a *Historia troiana*.

A *Crónica troiana*
-------------------

Trátase do ms 10233 da Biblioteca Nacional de Madrid. O códice componse de 185 follas de pergamiño escritas a unha única columna. A letra é francesa e sería obra de varios copistas. Na folla 100 indícase que a copia foi rematada o 20 de xaneiro de 1373, por man de Fernán Martís, que realiza o traballo por mandado de Fernán Pérez de Andrade, señor de Pontedeume e Betanzos:

> 
> 
> Sabbean quantos este liuro viren que eu Fernan Martiis, clerigo e capelan de Fernan Perez d´Andrade, escriuiu este liuro des onde sse começa esta estoria ata aquí...e escriujo per mandato do dito Fernan Perez...
> 
> 

Polo estilo da escritura dedúcese que as cen primeiras follas son obra de Fernán Martís, así como as que van desde a 119 á 128. O resto sería obra de copistas que traballaban no escritorio de Fernán Martís, localizado en Pontedeume ou Betanzos.

Esta versión partiría dunha versión en castelán do *Roman de Troie*. Porén, é moi posíbel que esta mesma versión castelá tivese como fonte orixinaria unha versión galega anterior.

Notas
-----

1. ↑  Lorenzo, R. ed. (1985). *Crónica troiana*. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza - Real Academia Galega.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Asensio, José María (1901). "Sobre la "Crónica troyana", publicada por D. Andrés Martínez Salazar". *Boletín de la Real Academia de la Historia* **39**: 289–292.
* Martínez Salazar, Andrés, ed. (1900). *Crónica troyana*. A Coruña: Imp. de la Casa de la Misericordia.

### Outros artigos

* *Historia troiana*

### Ligazóns externas

* Fragmentos de prosa medieval, incluída a *Crónica troiana*
* Artigo sobre Fernán MartísArquivado 02 de febreiro de 2012 en Wayback Machine. no caderno n.º 1 do Ateneo Eumés.
Cuadrilátero cíclico.
Un **cuadrilátero cíclico** é un cuadrilátero cos seus catro vértices postos nunha mesma circunferencia.

Para un cuadrilátero convexo, unha condición necesaria e suficiente para que sexa cíclico, é que algunha das dúas parellas de ángulos opostos sumen {\displaystyle \pi =180^{\circ }}. Na imaxe, o cuadrilátero {\displaystyle ABCD} é cíclico xa que, {\displaystyle {\widehat {A}}+{\widehat {C}}={\widehat {B}}+{\widehat {D}}=\pi =180^{\circ }}.

Outra condición necesaria e suficiente para que un cuadrilátero convexo sexa cíclico é que os ángulos que forman un lado e unha diagonal e o lado oposto coa outra diagonal sexan iguais. Na imaxe:

{\displaystyle {\widehat {BAC}}={\widehat {BDC}}}

{\displaystyle {\widehat {ADB}}={\widehat {ACB}}}

{\displaystyle {\widehat {DCA}}={\widehat {DBA}}}

{\displaystyle {\widehat {CBD}}={\widehat {CAD}}}

Os cuadriláteros cíclicos cumpren o teorema de Tolomeo.

Para calcular a área dun cuadrilátero cíclico pódese facer co método de triangulación ou mediante a fórmula de Brahmagupta:

{\displaystyle A={\sqrt {(s-a)(s-b)(s-c)(s-d)}}}
onde {\displaystyle s\,} é igual ao semiperímetro: {\displaystyle s={\frac {a+b+c+d}{2}}}

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Cuadrilátero cíclico en MathWorld *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q692086
* MAG: 21288821

 |
Coordenadas: 53°23′58″N 2°58′36″O﻿ / ﻿53.3995, -2.9768

Porta de entrada ó barrio chinés de Liverpool.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos chineses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O **Chinatown** de Liverpool, Inglaterra (chinés 利物浦 唐人街) pinyin:*lì wù pŭ táng rén jiē*) é un barrio situado na zona sur, preto da Catedral de Liverpool, e é o fogar da máis antiga comunidade chinesa de Europa. O arco da entrada ó barrio, que ten varias portas, é tamén o meirande do seu tipo que existe fóra da China. O meirande arco cunha soa porta é o de Washington, D.C. Segundo estimacións do estado do ano 2007, o 1,7% da poboación de Liverpool é chinesa (arredor de 7.400 persoas), converténdose no único gran grupo étnico non branco da cidade. Pola contra, a Organización Internacional da Migración estimou que o número de chineses de Liverpool podería chegar a 25.000 ou 35.000 persoas.

Notas
-----

1. ↑  "Liverpool Chinatown Museum". Dimsum. Arquivado dende o orixinal o 19 de novembro de 2008. Consultado o 21 de novembro de 2008.
2. ↑  "Arco chinés". Visit Liverpool. Consultado o 21 de novembro de 2008.
3. ↑  "Neighbourhood Statistics". Office of National Statistic. Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 31 de xaneiro de 2011.
4. ↑  "China Mapping Exercise" (PDF). International Organization for Migration. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2012. Consultado o 20 de abril 2008.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do Chinatown Arquivado 30 de outubro de 2020 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5100144
* WorldCat
* VIAF: 132796722
* LCCN: no00029281

 |
**Cholpon Orozobekova** (en lingua kirguiz Чолпон Орозобекова), nada no distrito de At-Bashy (provincia de Narin) o 17 de novembro de 1975, é unha xornalista, analista e activista polos dereitos humanos kirguiz.

Traxectoria
-----------

Naceu nunha familia de profesores na por entón República Socialista Soviética de Kirguizistán. Estudou no instituto de Pogranichnik, vila chamada na actualidade Kazybek, en memoria de Kazybek Mambetimin-uulu. Estudou Xornalismo na Universidade Nacional de Kirguizistán. Fixo dous mestrados en Xenebra, un en negociación internacional no Graduate Institute of International and Development Studies, e outro en Seguridade Europea e Internacional na Universidade de Xenebra.

Entre 1999 e 2007, mentres vivía en Bixkek, traballou para delegacións internacionais de medios como RFE/RL, BBC ou o IWPR. En 2006 fundou o xornal en lingua kirguiz *De Facto*, copropiedade do seu marido Jengishbek Edigeev, e que dirixe ela.

No verán de 2008 tivo que exiliarse en Suíza por ameazas do círculo de Janybek Bakiev, irmán do por entón presidente Kurmanbek Bakiev, quen deixou o cargo en 2010 tras a revolución dos tulipáns. Traballa como analista na revista *The Diplomat*.

Notas
-----

1. ↑  "Cholpon Orozobekova". *The Diplomat* (en inglés).
Choquiño (*Sepia elegans*)
O **choquiño** (*Sepia elegans*, Blainville 1827; antes *Sepia italica*) é un molusco cefalópodo da familia Sepiidae.

Morfoloxía
----------

Trátase dunha xiba de pequeno tamaño, ata 8-9 cm de lonxitude. A cor normal é avermellada con tons marelos. Nos brazos presentan dúas filas de ventosas (a xiba tiña catro filas). A cuncha é máis fina, alongada e cunha pequena espiña apical.

Caracterízase porque o ángulo que forma o bordo do manto sobre a cabeza é máis agudo.

Hábitat e bioloxía
------------------

Distribúese polo mar Mediterráneo e Atlántico central e nororiental. Vive sobre fondos areosos ou de lama, desde profundidades duns 25 m ata os 430 metros. 

Durante o invierno está presente en augas profundas, pero na primavera e verán ascende a augas pouco profundas para reproducirse. Os ovos son menos numerosos e máis pequenos que na posta da xiba.

Notas
-----

Nótese que o nome de *choquiño* tamén se aplica ás *xibas* comúns de pequeno tamaño.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* DIRECCIÓN XERAL DE FORMACIÓN PESQUEIRA: *Guía do consumidor de peixe fresco*. Xunta de Galicia 1999.
* RAMONELL, Rosa: *Guía dos mariscos de Galicia*. Galaxia, Vigo 1985.
* RÍOS PANISSE, M. Carmen: *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia (Invertebrados y peces)*. *Anejo* 7 (1977) de *Verba*.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Choquiño*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Choquiño*** |

* Ficha en World Register of Marine Species

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 134406
* EOL: 448835
* EUNIS: 61443
* GBIF: 2290859
* iNaturalist: 151394
* IRMNG: 10241638
* ITIS: 82362
* IUCN: 162579
* NBN: NHMSYS0021055230
* NCBI: 34527
* SeaLifeBase: 57473
* TAXREF: 64806
* WoRMS: 141443

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1005162

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Cloaca (homónimos).
Diagrama para ilustrar o desenvolvemento da cloaca en mamíferos.
En anatomía animal, a **cloaca** é unha cavidade aberta ao exterior para a expulsión de refugallos, situada na parte final do tracto dixestivo, na que conflúen tamén os condutos finais dos aparellos urinario e reprodutor. Está presente en determinadas especies de vertebrados: en todas as aves, réptiles e anfibios, así como nalgúns peixes (condrictios) e mamíferos (monotremas e marsupiais) e, excepcionalmente, nos tenrécidos, que son placentarios.

Tamén se lle dá ese mesmo nome á porción final do tubo dixestivo de certos artrópodos.

Notas
-----

1. ↑  Young, J. Z. (1977): *La vida de los vertebrados*. Barcelona: Editorial Omega. ISBN 84-282-0206-0.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q19035
* AAT: 300006124
* BRE: 2074137
* EBID: ID
* GEC: 0091229
* JSTOR: cloaca
* LCCN: sh85027088
* MAG: 138981284
* PSH: 683

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* Uberon: 0000162

 |
| Chondropyga dorsalis |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Coleoptera |
| Suborde: | Polyphaga |
| Infraorde: | Scarabaeiformia |
| Superfamilia: | Scarabaeoidea |
| Familia: | Scarabaeidae |
| Xénero: | *Chondropyga* |
| Especie: | ***Chondropyga dorsalis***(Donovan, 1805) |

 |

***Chondropyga dorsalis*** é un grande escaravello australiano da familia dos escarabeidos.

Descrición
----------

Este escaravello crece ata os 20–25 mm de longo e as femias son lixeiramente menores que os machos. Ten unha coloración marrón amarelada e cando está en voo produce un ruído forte rumbante que crea a ilusión de que se está achegando unha grande avespa. Tamén fai isto cando se sente ameazado.

Distribución e hábitat
----------------------

Encóntrase no sueste de Australia, en Victoria, Nova Gales do Sur e parte de Queensland. Os adultos aliméntanse de néctar, mentres que as larvas viven en madeira podre. Viven en zonas boscosas, bosques secos esclerófilos e xardíns residenciais.

Ciclo vital
-----------

Poñen os ovos en lugares húmidos situados nos troncos podres ou arredor deles. Unha vez que fixeron eclosión, as larvas resultantes aliméntanse da madeira podre ata que están listas para pupar. Constrúen as pupas de barro e residuos podres. Os adultos saen da pupa en verán e aliméntanse en arbustos e árbores cargados de néctar.

Notas
-----

1. ↑  "Species Chondropyga dorsalis". Australian Faunal Directory. Arquivado dende o orixinal o 2 de outubro de 2012. Consultado o 22 de xullo de 2009.
2. 1 2  Trevor Hawkeswood (1987). *Beetles of Australia*. ISBN 0-207-15352-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5104560
* MAG: 2777523905

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 663520
* EOL: 291370
* GBIF: 1078119
* iNaturalist: 341892
* IRMNG: 11049694
* NCBI: 2740200

 |
O clitelo corresponde coa zona engrosada, onde se forma o casulo para os ovos.
O **clitelo** é unha estrutura tegumentaria glandular característica dos anélidos Clitelados. É unha área glandular máis ou menos ampla en forma de anel completo (case sempre) que abarca un número determinado de segmentos contiguos (de dous a varias decenas). Esta área glandular non é visíbel durante toda a vida do animal, xa que logo se desenvolve cando o verme acada a madurez sexual ou nos períodos reprodutivos.

O seu espesor varía dunhas especies a outras e a súa posición no corpo do animal é tamén variábel aínda que se sitúa na zona dos poros xenitais femininos ou máis atrás.

A súa función está relacionada coa reprodución e intervén tanto na unión dos individuos durante o emparellamento (mediante a secreción de moco), como na formación do casulo e a elaboración dos fluídos que van nutrir á posta do seu interior. Esta substancia alimentadora da posta é albumina e se forma na capa máis fonda do clitelo, a capa albuminóxena.

O casulo, unha vez formado, sairá pola parte anterior do animal, que provocará grandes ondas de contracción muscular para tal fin. Os óvulos e os espermatozoides son descargados no interior dos casulos ao seu paso por cadanseu poro xenital (xa gonóporos femininos, xa poros espermatecais) no caso dos oligoquetos. No caso dos hirudíneos, o que se deposita no interior do casulo son os cigotos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2735037
* EBID: ID
* MAG: 146900134

 |
*Chile chipotle*.
O ***chile chipotle*** (tamén chamado de *chilpotle*, do náhuatl: *chilpoctli* ou *xipoctli*, que significa *chile afumado*) é un tipo de chile (pemento pequeno e picante) que se deixou madurecer até minguar, para despois ser afumado e adubado.

Este produto, cuxo uso transcende o ámbito mexicano, elabórase a partir dun chile e diversos adubos e no seu estado final ten un aspecto marrón avermellado, con aroma moi picante e sabor complexo. Os *chipotles* pódense mercar enlatados ou a granel en moitas tendas e mercados de México. En ocasións tamén se poden conseguir recentemente preparados, usualmente en adubados con tomate e piloncillo (masa doce de cana de azucre), e en tal caso son zumentos.

Aínda que a variedade de chile máis común para facer *chipotle* é o xalapeño, tamén se usa o *chile mora*, o *morita* e o *pasilla*.

O cronista Bernardino de Sahagún (misioneiro castelán do século XVI) conta que o *chile afumado*, chamado tamén daquela *pochchilli* e hoxe en día *chipotle*, podíase atopar no mercado de Tlatelolco, na Cidade de México, no século XVI.

Notas
-----

1. ↑  O termo *chipotle* non aparece en dicionarios galegos.
2. 1 2  Andrews, Jean (1995). *Peppers: The Domesticated Capsicums* (en inglés). University of Texas Press. p. 185. ISBN 9780292704671.
3. ↑  Miller, Mark; John Harrisson, Lois Ellen Frank (1991). *The Great Chile Book* (en inglés). Ten Speed Press. pp. 156. ISBN 9780898154283.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *Chile serrano*
* *Capsicum chinense* (chile habaneiro)
* Pemento xalapeño
* Escala Scoville
Copas de champaña coas características burbullas asociadas a este viño escumoso.
O **champaña** (do francés *champagne*) é un tipo de viño escumoso con denominación de orixe controlada, elaborado conforme ao método champenoise na rexión francesa de Champaña-Ardenas. Trátase xeralmente dun viño branco, aínda que tamén existe o champaña rosado, que se fai a partir de varios tipos de uva, a meirande parte tintas.

Peculiaridades
--------------

O consumo do champaña asóciase ás celebracións, sendo moi habitual abrir unha botella durante a entrega de trofeos en competicións deportivas. A primeira competición automobilística na que se usou o champaña foi en 1907 na carreira Pequín-París. Máis tarde Moët & Chandon ofreceu o seu champaña ao gañador do Gran Premio de Francia de 1950, disputado en Champaña-Ardenas. Dan Gurney iniciou a tradición de bañar o público e os demais pilotos ao festexar a súa vitoria nas 24 Horas de Le Mans de 1967, aínda que Graham Hill xa fixera o mesmo con viño escumoso no Gran Premio de Australia de 1966. Tamén é tradicional escachar unha botella de champaña contra o casco dun barco na súa botadura para demostrar a súa solidez. Na celebración do Aninovo é moi habitual tomar champaña.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *champaña*.
2. ↑  *Scalextric, Campeones de Rally. Vol. I - El nacimiento de los rallies*. Altaya. 2008. pp. 8–9. ISBN 978-84-487-2507-5.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Champaña Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Tom Stevenson (2003). *World Encyclopedia of Champagne and Sparkling Wine*. Wine Appreciation Guild. ISBN 1-891267-61-2.
* Serena Sutcliffe (1988). *Champagne: The History and Character of the World's Most Celebrated Wine*. Mitchell Beazley. ISBN 0-671-66672-X.
* Gérard Liger-Belair (2004). *Uncorked: The Science of Champagne. Princeton University Press*. ISBN 0-691-11919-8.
* Kolleen Guy (2003). *When Champagne became French: Wine and the Making of a National Identity*. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press.

### Ligazóns externas

* *Comité Interprofessionnel du vin de Champagne* Páxina oficial (CIVC)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q134862
* BNCF: 41102
* BNE: XX533905
* BNF: 119337949
* EBID: ID
* GEC: 0151459
* GiantBomb: 3055-3785
* GND: 4140686-2
* JSTOR: champagne
* LCCN: sh85022450
* NDL: 01115379
* NKC: ph371833

 |
Pranto dun raparigo.
O termo **choro** ou **pranto** refírese ao verquido de bágoas, acompañadas polo xeral de laios e saloucos, como reacción a un estado emocional. Foi definido como "un fenómeno secretomotor complexo que é caracterizado pola efusión de bágoas do aparato lacrimal, sen irritación algunha das estruturas oculares".

Estabeleceuse unha rede neural biolóxica entre o conduto lacrimal e as áreas do cerebro humano implicadas coa emoción. Crese que, agás o ser humano, ningún outro animal ten a capacidade de produción de bágoas en reacción a estados anímicos, aínda que é cuestionado por algúns científicos.

Notas
-----

1. ↑  V. Patel, Crying behavior and psychiatric disorder in adults: a review, Compr. Psych. 34 (1993) 206– 211. Quoted by Michelle C.P. Hendriks, A.J.J.M. Vingerhoets in Crying: is it beneficial for one’s well-being?
2. ↑  Why do we Cry,Walter, Chip,Source:Scientific American Mind; Dec2006, Vol. 17 Issue 6, p44, 8p,ISSN 1555-2284
3. ↑  Frey, WH. Crying: the Mystery of Tears. Chapter 14: Do Animals Shed Emotional Tears?pp. 135-139

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q152247
* AAT: 300386081
* BNCF: 49063
* BNE: XX4659883
* BNF: 11946266m
* EBID: ID
* GEC: 0202003
* GND: 4132375-0
* LCCN: sh85034408
* MAG: 2778013503

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D003448
* NCIt: C77963

 |
***Code Lyoko: l'esercito dal nulla*** (en galego, *Código Lyoko: O exército da nada*), é o cuarto libro da saga de *Código Lyoko* escrito por Jeremy Belpois. A súa lingua orixinal é o italiano. Saíu á venda o 24 de novembro do 2010 en España.

Historia
--------

Tras a alianza de XANA co Green Phoenix, Aelita busca a XANA no Mirror e dille que lle axudará a ser humano, pero se XANA desobedece a Hannibal o Meigo, este apagará o supercomputador atrapando a XANA. Odd e Yumi, despois da gran batalla librada en Kadic contra os robots infíltranse, xunto á Maior Steinback e cos homes de negro na fábrica a través dos sumidoiros alagados. XANA decide axudar a Aelita e aos demais sen que Meigo se de conta. Queren conseguir facerse coa fábrica e coa Ermida pero hai demasiados soldados do Green Phoenix. Tras un comentario de Ulrich a XANA ocórreselle unha idea: materializar aos mozos na fábrica cos poderes de Lyoko. Jeremy tenta roubar o mando de Hannibal e ocórreselle unha idea: Grigory Nictapoulus está xunto a Jeremy e Memory na sala do supercomputador e non deixa que falen xuntos. Jeremie, coa axuda de Memory, que se desmaiou fronte ao supercomputador cando o seu colgante se iluminou porque Aelita activou o seu, achega un cable eléctrico ao chan da sala que fai desmaiarse. Están a construír uns robots cos poderes de Lyoko pero, segundo eles non se poden activar sen o mando de apagado, Grigory pulsou o botón do mando e o computador apagouse, pero por sorte Jeremy arrincouno tras o calambrazo de Grigory. A medianoite, os Guerreiros de Lyoko estaban dispostos a atacar a Hannibal, pero Dido tiña outro plan. Se ás 0.30 horas Jeremy non a avisaba da vitoria ante o Green Phoenix, Corvo Negro, un cazabombardeiro, destruiría a fábrica con bombas. Yumi e Odd perseguen a Hannibal polo tellado da fábrica e Odd é alcanzado por un disparo, pero aparece no escáner da fábrica san e salvo. Hannibal tentou saír da fábrica cun JetPack pero fallou e caeu ao río Sena. Jeremy conseguiu avisar a Dido do ocorrido e detivo a Corvo Negro.

Aelita prometera que nunca activaría o Código Down pero así tiña que ser pois, se non o facía, os homes de negro quedarían co supercomputador e utilizarían o Castelo como arma, ademais de que lles borrarían a memoria a todos. Lyoko, a Primeira Cidade e XANA foron destruídos co Código Down activado e Dido conservou a memoria dos mozos. Na cea da Ermida Anthea estaba a cociñar cando Aelita e Jeremy deron a boa nova. Recuperara Lyoko e a XANA, que estaba materializado na sala secreta do soto.

Esta historia ocorre nunha liña temporal paralela, onde a volta ao pasado non existe.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *Code Lyoko: Il ritorno della Fenice*

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do libro (Alfaguara)
* O exército da nada na wiki de Código Lyoko

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5796682
* ISBN: 978-84-204-0635-0
* OCLC: 733569269

 |
**Contessina Bardi**, nada en Florencia c. 1390 e finada ibídem en outubro de 1473, foi filla de Alexandre de Bardi, pertencente á prestixiosa familia Bardi. É coñecida principalmente por ser a esposa de Cosme de Medici *O Vello*, e matriarca da Dinastía Medici.

Traxectoria
-----------

Foi chamada Contessina na honra da Condesa Matilde de Canossa. A súa familia foi moi rica durante un tempo, pero coa quebra do banco ó redor do século XIII diminuíran moito a súa influencia.

A pesar disto foron quen de manter unha boa posición investindo principalmente nos seus bens raíces: castelos, fortes e terras, das que eran señores en puntos estratéxicos dos límites setentrionais de Florencia. Por isto sempre gozaron de certa importancia como señores feudais e cabaleiros, o que seguramente pareceu moi interesante ós Medici. De feito, á primeira oportunidade dispuxeron deste brazo armado para axudarse na estratexia de mantemento (ás veces forzado) do consenso do apoio popular, o que lles deu hexemonía política na zona.

Familia
-------

Contessina casou con Cosme *o Vello* en 1416 e tiveron dous fillos:

* Pedro de Cosme de Medici, 1416 - 1469;
* Xoán de Cosme de Medici, 1421 - 1463;

Ademais ocupouse do fillo ilexítimo do seu esposo, Carlos de Cosme de Medici, quen foi levado ó palacio familiar e criado como un máis dos seus fillos.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Pernis, Maria Grazia; Adams, Laurie (2006). Peter Lang Publishing, Inc, ed. *Lucrezia Tornabuoni de' Medici and the Medici family in the fifteenth century*. Nova York. ISBN 0820476455.
* Tomas, Natalie R. (2003). Ashgate, ed. *The Medici Women: Gender and Power in Renaissance Florence*. Aldershot. ISBN 0754607771.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1227400
* WorldCat
* VIAF: 89284715
* BNF: 167757103
* DBI: ID
* ICCU: CUBV165475
* ISNI: 0000 0000 7008 1601
* LCCN: nb2014016248
* SUDOC: 176883215

 |
Chorima
A **chorima** ou **chorida** é a flor do toxo. É unha flor moi olorosa de cáliz amarelo e pétalos de 13–20 mm de cor amarela clara. O froito é negro, dun tamaño arredor dos 15 mm, moi veludo e tóxico.

Existen numerosas variantes dialectais: *charuma*, *cherumia*, *chirumia*, *chorida*, *chorimas*, chourima, churida, *churuma* e *chusmigo*. Na fala mindoniense dise *xorima*.

Nunha canción do grupo galego Saraibas, a cal leva o mesmo nome co da flor, fáiselle unha oda resumindo claramente as súas características. Di así:

"*Chorima nosa chorima, tan amarela no monte, ti e-la fror dos galegos, dos de onte e dos de hoxe. Fror de toxo, fror de toxo, fror da galeguidade as raíces son a ialma a chorima a saudade. Arrecendes os toxales, non te quixeches na casa, ergueita brava e ceibe como os galegos de raza. Somente a nosa terra abona a túa semente, chorima ti sí es nosa, fúche-lo e sera-lo sempre*".

Galería de imaxes
-----------------

* No invernoNo inverno
* Na illa de OnsNa illa de Ons
* Toxo en florToxo en flor

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *chorima*.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *chorida*.

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: 398DBS1PXN

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre botánica é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---