En ecoloxía, unha **perturbación** ou **disturbio** é unha alteración transitoria nun ecosistema, é dicir, todo o que inicia, interrompe ou redirixe o proceso da súa sucesión ou rexeneración. Constitúen perturbacións o lume, a acción dos herbívoros, a caída de árbores, as inundacións, a alteración do solo, os desprendementos de terra, a actividade volcánica ou os ataques de insectos, entre outros.

Terminoloxía
------------

Os termos "disturbio" e "perturbación" proveñen do latín *disturbare* e e *perturbare*, ambos con orixe en *turbare*, proveniente da raíz indoeuropea *\*twer-*, xirar, rodar.

Estes termos son semellantes en diversas linguas, como "distúrbio" en portugués, "disturbance" en inglés e "disturbancia" en castelán.

Condicións de disturbio
-----------------------

As condicións específicas adoitan ser necesarias para as perturbacións e adoitan ocorrer como parte dun ciclo. Cando estas condicións están influenciadas pola climatoloxía (secas, inundacións, incendios etc.) o disturbio pode adquirir un carácter periódico.

Dimensións
----------

A perturbación pódese considerar en tres dimensións: espazo, tempo e magnitude.

1. **Espazo**: refírese á localización e extensión da perturbación. A dinámica dunha mancha de vexetación onde se produciu unha perturbación vese afectada pola súa extensión. Por exemplo, o efecto do lume sobre unha mancha de vexetación intensificarase segundo o tamaño dos parches queimados; canto menor é o tamaño das manchas, maior é a extensión dos bordos con manchas sen queimar e, en consecuencia, máis doada é a colonización dos espazos por parte das plantas superviventes.
2. **Tempo**: inclúe o tempo, a previsibilidade e a frecuencia da perturbación. Por exemplo, o momento das perturbacións pode afectar ás especies de forma diferente. A frecuencia coa que se produce o lume reduce a súa extensión e magnitude, xa que se acumula menos material combustible. Se a frecuencia é a curto prazo, considérase perturbación, flutuación do gradiente da vexetación ao longo do tempo; a medio prazo haberá sucesións e rexeneracións; e a longo prazo (milenios) pode haber cambios drásticos na fitofisionomía e mesmo na especiación.
3. **Magnitude**: é a gravidade do suceso, indicada polos seus efectos sobre os organismos. A magnitude da acción dos herbívoros pódese avaliar polo grao de perda de biomasa, e depende da densidade dos herbívoros en relación coa dispoñibilidade de forraxe. A escala das observacións é importante, xa que a perturbación raramente é homoxénea e o grao de selectividade dos tipos de comunidades, parches, plantas ou partes individuais das plantas depende do comportamento do herbívoro, por exemplo.

Especies favorecidas por situacións de perturbación
---------------------------------------------------

As especies que se benefician das condicións creadas polos disturbios, estando ben adaptadas para colonizar estes ambientes, chámanse *especies pioneiras*. As especies vexetais que colonizan as lagoas son, en xeral, intolerantes á sombra e capaces de realizar altas taxas de fotosíntese, crecendo rapidamente. O rápido crecemento adoita ser compensado por curtas vidas (*estrategas r*). Aínda que estas especies conseguen dominar inmediatamente o medio despois da perturbación, son incapaces de competir coas especies *estrategas k* (tolerantes á sombra, maior investimento en biomasa) e son substituídas posteriormente por estas especies durante a sucesión ecolóxica.

Lume como disturbio
-------------------

O lume é un dos axentes máis importantes de perturbación dos ecosistemas.

### Importancia

Os principais efectos do uso do lume están relacionados con cambios biolóxicos e químicos, que afectan o funcionamento dos ecosistemas, influíndo:

* Sucesión vexetal, composición e estrutura forestal;
* Acumulación de lixo;
* Ciclo de nutrientes;
* Poboación de insectos;
* Banco de sementes do solo;
* Rebrote de especies arbustivas;
* Redución ou alteración da poboación microbiana;
* Cambio no pH;
* Aumento da fonte de carbono orgánico no chan;
* Oxidación da materia orgánica.

#### Lume e biomas

Nos ecosistemas de sabana como o Cerrado, o lume xoga un papel crítico, impactando na temperatura (do solo e do ar), humidade, nutrientes, estratexias da flora, produtividade primaria e crecemento das plantas. Ao queimar a vexetación, o lume libera rapidamente os nutrientes ao solo, beneficiando ás especies herbáceas. Estes nutrientes non son arrastrados pola chuvia senón reabsorbidos polas raíces das plantas. O lume tamén permite maior entrada de luz ao eliminar a vexetación arbustiva, o que estimula o crecemento de plantas herbáceas. Por outra banda, a acción indiscriminada do lume reduce a cantidade de materia orgánica, fonte de enerxía dos microorganismos, o que, polo tanto, desemboca na redución da poboación de mesofauna e, en consecuencia, na perda da capacidade produtiva do solo.

Hai especies, como os eucaliptos, que se adaptaron ao lume e mesmo o necesitan para o seu ciclo vital, chamadas especies pirófilas ou pirófitas. Estas especies son capaces de rexurdir despois dun lume e algunhas delas mesmo precisar do lume para a xerminación das súas sementes. En lugares como Galiza e Portugal, onde os incendios forestais son frecuentes, o cultivo intensivo de eucalipto, unha especie pirófila, complicou a xestión dos incendios. O eucalipto rexurde rapidamente despois dun lume, o que pode dificultar o crecemento doutras especies e aumentar a susceptibilidade a futuros incendios.

As selvas tropicais húmidas normalmente están protexidas dos incendios grazas á súa alta humidade e densa vexetación. No entanto, se se dan perturbacións como a deforestación intensiva recente ou incendios, estes tipos de bosques tamén poden ser moi danados e transformarse en ecosistemas máis abertos e simplificados, dominados por especies que toleran mellor estas condicións. Estas alteracións tamén afectan á fauna, reducindo a presenza de moitos vertebrados e afectando ás aves de diversas maneiras, dependendo das súas dietas. Os incendios tamén afectan ás sementes presentes no solo, o que pode influír no futuro do ecosistema.

Notas
-----

1. ↑  "disturbio; perturbación". *aplicacions.usc.es; bUSCatermos*. Consultado o 2023-07-30.
2. 1 2 3  PILLAR, V.D. 1994. Dinâmica temporal da vegetação. Relatórios e Manuscritos. Universidade Federal do Rio Grande do Sul. Departamento de Botânica.
3. ↑  "PERTURBAR". *Etimologías de Chile - Diccionario que explica el origen de las palabras* (en castelán). Consultado o 2023-07-30.
4. ↑  NOBRE, C. A.; LAPOLA D.; SAMPAIO, G.; SALAZAR, L. F.; CARDOSO M.; OYAMA M. 2007. Relatório No. 6 Mudanças Climáticas e possíveis alterações nos Biomas da América do Sul. Mudanças Climáticas Globais e Efeitos sobre a Biodiversidade. Sub-projeto: Caracterização do clima atual e definição das alterações climáticas para o território brasileiro ao longo do Século XXI. MINISTÉRIO DO MEIO AMBIENTE, São Paulo, Brasil.
5. 1 2 3  SPERA, S. T.; REATTO, A.; CORREIA, J. R.; SILVA, J. C. S. 2000. Características físicas de um latossolo vermelho-escuro no cerrado de Planaltina, DF, submetido à ação do fogo. Pesq. agropec. bras. Brasília, 35(9):1817-1824.
6. ↑  MARTINS, S.V.; RIBEIRO G. A.; JUNIOR, W. M. S.; NAPPO, M. E. 2002. Regeneração pós-fogo em um fragmento de floresta estacional semidecidual no município de viçosa, MG. Ciência Florestal. Santa Maria, Brasil. Universidade Federal de Santa Maria. 12(1):11-19
7. ↑  COUTINHO, L.M. 2002. O bioma do cerrado. Pp. 77-91. In: A.L. Klein (org.). Eugen Warming e o cerrado brasileiro: um século depois. Editora UNESP.
8. ↑  "Economia da Floresta e Ordenamento do Território. Conselho Económico e Social" (PDF). *minhaterra.pt; leader2020*. Consultado o 30 de xullo de 2023.
9. ↑  BARLOW, J. AND PERES, C.A, 2003. "Fogo rasteiro: Nova ameaça a Amazônia." *Ciência Hoje* 34(199):24-29.
10. ↑  ALMEIDA, M. C.; JUEN, L.; CARDOSO, M. W.; AZEVEDO, R. C.; BARBOSA, D. C. F.; MELO F. *Predação de sementes e intensidade do distúrbio do fogo em floresta de transição*, Fazenda Tanguro, Querência, MT. Universidade Federal de Goiás, Programa de Pós-Graduação em Ecologia e Evolução. Curso de campo administrado na Fazenda Tanguro, MT, 2008. P 31-36

Véxase tamén
------------

* Ecoloxía
* Ecosistema
* Estabilidade ecolóxica
* Ecoloxía da paisaxe
* Resistencia (ecoloxía)
* Resiliencia (ecoloxía)
* Sucesión ecolóxica

Modelo:Referências

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q966490
* EBID: ID
* JSTOR: ecological-disturbance
* LCCN: sh00003433
* NKC: ph187921

 |