**Aucán Huilcamán Paillama**, nado en Lumaco o 31 de xaneiro de 1965, é un activista mapuche de Chile. É werkén (voceiro) do Consello de Todas as Terras.

Traxectoria
-----------

### Mocidade e werkén de Admapu

Naceu na comunidade mapuche Collimque, na comuna de Lumaco, provincia de Malleco. O seu pai foi José Luis Huilcamán, lonco de Collinque finado en 2005, e a súa nai foi Claudina Paillama, finada en 2003. Estudou na Escola Gabriel Mistral.

Durante a ditadura militar de Chile (1973-1989) liderada por Augusto Pinochet, foi testemuña de violacións aos dereitos humanos cometidas en contra de comuneiros mapuches, entre eles o seu pai. A finais da década de 1980, foi dirixente da organización ADMAPU, entidade fundada polo seu pai en 1979, onde exerceu como werkén.

### Werkén do Consello de Todas as Terras

Bandeira mapuche creada por Huilcamán e o Consello de Todas as Terras en 1992.
En 1990 foi un dos fundadores do Consello de Todas as Terras (*Aukiñ Wallmapu Ngulam*), do cal asumiu como werkén permanente, representando á organización e ao pobo mapuche en instancias internacionais como a Organización das Nacións Unidas (ONU) e a Organización dos Estados Americanos (OEA).

Estudou tres anos de dereito na Universidade Autónoma de Chile, en Temuco; porén, tivo que deter os seus estudos en 1992. Durante ese ano o Consello de Todas as Terras levou a cabo unha serie de protestas e manifestacións no marco do V Centenario do Descubrimento de América, as que incluíron a creación da actual bandeira mapuche, a recuperación de terras e a formación dun «parlamento mapuche», sendo por isto último acusado e condenado xunto con outros 140 comuneiros mapuches de participar nunha asociación ilícita, segundo sentenza de primeira instancia do 11 de marzo de 1993, confirmada pola Corte de Apelacións de Temuco o 6 de setembro de 1994, e que foi obxecto dun recurso de reposición rexeitado pola Corte Suprema o 27 de marzo de 1996.

Tras devandita decisión da xustiza chilena, en setembro de 1996 Huilcamán presentou unha petición ante a Comisión Interamericana de Dereitos Humanos (CIDH), denunciando unha «inxusta persecución xudicial» e violación dos dereitos humanos aos procesados por parte do estado chileno, caso que foi caratulado *Aucan Huilcamán e outros v*. *Chile*. A petición foi admitida pola CIDH no seu informe do 27 de febreiro de 2002.

Tras realizar estudos sobre dereito internacional humanitario en Roma e Xenebra, traballou na ONU entre 1993 e 1999. A comezos de 2001, integrou a Comisión Verdade Histórica e Novo Trato convocada polo presidente Ricardo Lagos, creada co fin de asesorar ao goberno en canto a unha política relacionada cos pobos indíxenas, a cal entregou un informe a Lagos o 28 de outubro de 2003.

### Candidatura presidencial e actividades posteriores

Huilcamán (segundo de esquerda a dereita) como expositor na IV Festa das Culturas Indíxenas, Pobos e Barrios Orixinarios da Cidade de México (2017).
En 2005 recuperou os seus dereitos políticos e tentou ser candidato á presidencia da República na elección presidencial dese ano, apoiado polo movemento Rede Indíxena e Popular. Porén, a súa inscrición como candidato foi rexeitada en setembro polo Servizo Electoral posto que non cumpría co requirimento legal mínimo de sinaturas acreditadas ante notario para unha candidatura independente. O goberno presentou un proxecto de lei para ampliar o prazo de inscrición de candidaturas, coñecida como «Lei Huilcamán», mais o seu trámite fracasou na Cámara de Deputados.

Retomou os seus estudos de dereito en 2008 e rematounos en 2012. En 2013 foi un dos principais dirixentes mapuches do «Pacto Mapuche pola Autodeterminación» que organizou dous encontros no Cerro Ñielol. Foi nomeado ao Premio Nacional dos Dereitos Humanos en 2016.

En 2017 anunciou a futura creación dun «goberno mapuche autónomo», e foi candidato a senador pola rexión de Araucanía nas eleccións parlamentarias de novembro dese ano, en representación da Fronte Ampla, mais non resultou elixido. En 2019 esixiu un control baseado na etnia de quen deberían poder entrar na zona en conflito e ademais pediu «unha consulta para impedir o ingreso de persoas foráneas en rexións que habitan mapuches».

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Aucan Huilcaman Paillama". *defensoresydefensoras.indh.cl* (en castelán). Consultado o 3 de agosto de 2020.
2. ↑  "Aucán Huilcamán acusa "racismo" contra Huenchumilla por su ascendencia mapuche | Emol.com". *Emol* (en castelán). 26 de maio de 2014. Consultado o 26 de agosto de 2020.
3. 1 2  "El vuelo del lonko". *www.jornada.unam.mx*. 17 de outubro de 2005. Consultado o 27 de xuño de 2013.
4. 1 2 3  "Aucán Huilcamán: "Antes de cinco años formaremos un autogobierno"". *www.revistanos.cl*. maio de 2013. Arquivado dende o orixinal o 4 de marzo de 2016. Consultado o 27 de xuño de 2013.
5. ↑  "Guli Mapu: Conflict today in Biobio, Araucaria and the Lakes, Chile". *Language of the Land: The Mapuche in Argentina and Chile* (en inglés). 2007. Consultado o 27 de xuño de 2013.
6. ↑  Alarcón, Maximiliano (11 de outubro de 2017). "Aucán Huilcamán: "Podemos converger con muchos grupos hacia la autodeterminación"". *Diario U Chile* (en castelán). Consultado o 30 de agosto de 2018.
7. ↑  "El problema mapuche en Chile". *www.tau.ac.il*. decembro de 1994. Consultado o 27 de xuño de 2013.
8. 1 2  "La guerra de Aucán Huilcamán". *www.lanacion.cl*. 14 de agosto de 2005. Arquivado dende o orixinal o 1 de agosto de 2016. Consultado o 27 de xuño de 2013.
9. 1 2  Corte Interamericana de Dereitos Humanos (2002). "Aucan Huilcaman et al. v. Chile, Case 11.856, Report No. 9/02, Inter-Am. C.H.R.". Consultado o 28 de xuño de 2013.
10. ↑  "Crea Comisión Verdad y Nuevo Trato". *bcn.cl*. 18 de xaneiro de 2001. Consultado o 27 de xuño de 2013.
11. ↑  "Servicio Electoral rechazó candidatura presidencial de Aucán Huilcamán". *www.cooperativa.cl*. 15 de setembro de 2005. Consultado o 27 de xuño de 2013.
12. ↑  "Fracasa trámite legislativo de la "ley Huilcamán"". *www.emol.com*. 4 de outubro de 2005. Arquivado dende o orixinal o 4 de maio de 2015. Consultado o 27 de xuño de 2013.
13. ↑  "Dirigentes insisten en autogobierno mapuche luego de Encuentro del Cerro Ñielol". *radio.uchile.cl*. 12 de abril de 2013. Consultado o 27 de xuño de 2013.
14. ↑  "Aucán Huilcamán: "Este año tendremos un gobierno mapuche autónomo"". *radio.uchile.cl*. 11 de xaneiro de 2017. Consultado o 7 de febreiro de 2017.
15. ↑  "La Araucanía: Huenchumilla logra cupo en el Senado y Huilcamán tuvo bajo apoyo electoral". *Bío Bío* (en castelán). 20 de novembro de 2017. Consultado o 31 de agosto de 2018.
16. ↑  "Mapuches exigen impedir el ingreso de personas que no sean de esta etnia a la zona". Radio Agricultura. 12 de xaneiro de 2019. Arquivado dende o orixinal o 30 de outubro de 2020. Consultado o 3 de agosto de 2020.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Aucán Huilcamán Modificar a ligazón no Wikidata*** |