***Las mocedades de Ulises*** é unha novela de Álvaro Cunqueiro, publicada en 1960 pola editorial Destino.

> 
> 
> Este libro non é unha novela. É a posible parte de ensoños e de asombros dunha longa aprendizaxe -o aprendiz do oficio de home- sen dúbida difícil.
> Álvaro Cunqueiro: "Palabras liminares"
> 

.

Trama
-----

*Ulises devece por Ítaca*, cadro de Tischbein.
### "Casa Real de Ítaca"

Ulises é un rapaz que nace na illa de Ítaca, fillo do carboeiro Laertes e da fiandeira Euriclea. Recibe o nome de Ulises por san Ulises, santo mariñeiro que finou en Ítaca e inventor dun remo. No seu bautismo o pai le un discurso escrito por Poliades, taberneiro e gran coñecedor da historia da illa. Na súa infancia Ulises vai coñecendo as artes do oficio de carboeiro, amais de nocións de agricultura, astronomía, bioloxía, historia e mitoloxía.

### "Los días y las fábulas"

Xa na súa adolescencia, Ulises aprende canda a Foción gastronomía. Vai a romarías, e aprende a importancia da vestimenta e nocións de loita. Canda a Poliades aprende lanzamento con arco, e canda a Bleontes aprende a tocar o pandeiro. Xa asumindo que chega a unha fase da súa vida en que se vai facer home, dille a seu pai que debe viaxar.

### "La Nave y los compañeros"

Ulises embarca na goleta *La joven Iris* canda ao piloto Alción. Na travesía aprende a facer nós mariñeiros canda ao chipriota Basílides. Os outros mariñeiros son Timeo, Antístenes e o irlandés Gallo. Detéñense na illa dos Sicómoros a mercar pedra e figos para levar a Constantinopla. Diríxense cara ás costas gregas e pasan preto da illa de Creta, onde sofren un temporal, polo que paran en Laconia a reparar a nave. Alí, Ulises faise pasar por Amadís de Gaula ante Helena, unha moza paralítica. Seguen a súa travesía cara ao mar Exeo.

### "Encuentros, Discursos y Retratos Imaginarios"

Ulises detense na illa de Paros para ver unha representación da obra teatral *O rei Lear* e pasar alí uns meses. Alí coñece a Penélope, da que namora. Preséntase ante a familia dela e organizan a voda. Logo dunha pelexa ten que testificar ante o xuíz Teotiscos e preséntase como descendente de Ricardo Corazón de León. Logo ten que fuxir da illa, prolongándose a viaxe ao desviarse por Fenicia e Siria. Agarda por Penélope en Ítaca, e logo dunha longa espera, finalmente chega.

Narración
---------

É unha novela de aprendizaxe, narrada en terceira persoa con narrador omnisciente. A obra estrutúrase en catro partes principais ("Casa Real de Ítaca", "Los días y las fábulas", "La Nave y los compañeros" e "Encuentros, Discursos y Retratos Imaginarios"). Amais inclúe un prólogo ("Palabras liminares"), un epílogo e un índice onomástico.

A novela enmárcase no conxunto de obras imaxinativas anacrónicas e míticas escritas polo autor nas décadas de 1950 (*Merlín e familia*, *As crónicas do sochantre*) e 1960 (*Si o vello Sinbad volvese ás illas...*, *Un hombre que se parecía a Orestes*). A mitoloxía foi tratada por autores da literatura de posguerra en lingua castelá como Rafael Sánchez Ferlosio, Juan Benet, Torrente Ballester ou Antonio Prieto, o que supuxo unha ruptura fronte ao realismo social imperante na época.

A figura de Ulises tivo grande importancia na obra de Cunqueiro. Ao tempo que escribiu a novela, comezou o poemario *El retorno de Ulises*, do que se conservan os poemas "Retorno de Ulises" , "Ulises pasa N.W. noite" e "Ulises vai falar", publicados no volume *Herba aquí ou acolá* na edición de 1991. Amais, o autor mindoniense publicou en 1974 no *Faro de Vigo* a tradución do poema "Pouco despois de regresar Ulises" do sueco Lars Forssell.

### Personaxes

*Odiseo e Penélope*, cadro de Tischbein.
* **Ulises**: fillo de Laertes; trasunto do personaxe homérico Ulises, protagonista da *Odisea*.
* **Laertes**: pai de Ulises, carboeiro na illa de Ítaca; trasunto de Laertes.
* **Euriclea**: nai de Ulises, fiandeira; trasunto de Euriclea.
* **Penélope**: namorada de Ulises; trasunto de Penélope.
* **Helena**: nena paralítica de Laconia.
* **Alción**: piloto de *La joven Iris*, a nave na que Ulises sae de Ítaca.
* **Alperstor**: criado na casa de Laertes.
* **Jasón**: criado na casa de Laertes.
* **Argos**: can de Laertes.
* **Enrique el Navegante**: mariñeiro lusitano; trasunto de Henrique o Navegante.

Aparecen mencionados personaxes da da mitoloxía clásica como Hércules ou Poseidón, e da materia de Bretaña como o Rei Artur ou Xenevra. Teñen moita importancia os antropónimos dos personaxes, considerando que a onomástica das persoas é determinante nas súas vidas.

### Espazo

O mar Exeo debuxado por Piri Reis no *Libro das materias mariñas*, 1528.
A obra desenvólvese en diversos lugares do mar Mediterráneo, nunha ruta circular desde a illa natal de Ítaca. Son sempre espazos marítimos e verdes, que recrean a Galiza natal do autor.

### Tempo

Esta é unha obra atemporal, con elementos de diversos períodos históricos. Amais, mestúrase o pagán co cristián, cunha ruptura do *agora* que provoca un xogo temporal fundado na acronía dos problemas do ser humano. Refléxase ao tempo a imposibilidade de regresar a unha idade dourada perdida para sempre (*ubi sunt?*).

Algunhas das actividades dos protagonistas veñen determinadas polo tempo atmosférico e polo ritmo climático anual que determina a agricultura (como na obra de Otero Pedrayo) e as migracións das aves.

Notas
-----

1. ↑  López Mourelle, J. M. (2001): *El héroe en la narrativa de Álvaro Cunqueiro*. Tese doutoral. Madrid, Universidade Complutense.
2. ↑  O primeiro aparecía xa na edición de *Herba de aquí e acolá* de 1988, e na de 1991 aparece co título de "Penélope perde novelo nove".

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Arbona Abascal, G. e Navío Castellano, E. (2010): "El mito de Ulises en la literatura española de posguerra: *Las mocedades de Ulises* de Álvaro Cunqueiro", artigo en *El mito y el mundo contemporáneo. La recepción de los mitos antiguos, medievales y modernos en la literatura contemporánea*, Levante Editori, Bari.