A **lingua kanuri** é un continuo dialectal falado por aproximadamente catro millóns de persoas en Nixeria, Níxer, o Chad e o Camerún, como tamén por pequenas minorías no sur de Libia e por unha diáspora no Sudán. Pertence ao sub-filo sahariano occidental das linguas nilóticas.

O kanuri é unha lingua asociada cos imperios Kanem e Bornu, que dominaron a rexión do lago Chad durante mil anos. É hoxe falada principalmente nas terras baixas na bacía do Lago Chad. Foi unha lingua franca tradicional, mais recentemente o seu uso vén decaendo.

A maioría dos que a teñen como primeira lingua hoxe falan tamén o hausa ou o árabe. É utilizada en escolas primarias en Nixeria e en Níxer, sendo posible o seu estudo en nivel PhD.

Dialectos
---------

Ethnologue divide o kanuri nas seguintes linguas, en canto que algúns lingüistas (Ex. Cyffer 1998) descríbenas como dialectos dunha única lingua:

* Kanuri Central
* Kanuri Manga
* Kanuri Tumari
* Canembu

SIL considera o kanuri unha Macrolingua ISO 639 que agrupa as tres primeiras, sendo o canembu outra lingua.

Escrita
-------

O kanuri escribiuse co alfabeto *ajami* e árabe até o século XVII, especialmente en contextos de xustiza e relixiosos, desde os últimos catrocentos anos. Máis recentemente vén sendo escrito no alfabeto latino nunha versión padronizada con base no dialecto maiduguri. A actual ortografía foi desenvolvida no inicio dos anos 70 e implementada en 1975 en Maiduguri, Nixeria.

### Alfabeto

A ortografía estándar foi desenvolvida pola Unidade de Investigación Kanuri e polo Kanuri Language Board sobre comando do Visir Abba Sadiq da etnia bornu.

As letras utilizadas son: a b c d e ǝ f g h i j k l m n ny o p r ɍ s sh t u w y z. Obsérvase a ausencia das letras latinas Q, W e X.

### Fonoloxía

O kanuri presenta tres tons: alto, baixo e decrecente. Presenta un extenso sistema de enfraquecemento de consoantes - exemplo:, *sa-* "eles" + *-**b**una* "comeron" > *za-**w**una* "eles comeron".

Gramática
---------

A secuencia básica das palabras nas oracións en kanuri é Suxeito-Obxecto-Verbo.

Notas
-----

1. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
2. ↑  Definición de sahariano -na no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
3. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 08 de novembro de 2006. Consultado o 24 de novembro de 2011.
4. ↑  *Dictionary of the Kanuri language*. Norbert Cyffer, John P. Hutchison, 1990. ISBN 90-6765-412-4]
5. ↑  Conforme *alfabeto kanuri —213-99 da República de Níxer* Arquivado 27 de xuño de 2009 en Wayback Machine. (Chantal Enguehard - Université de Nantes) A letra ‘‘schwa’’ usada no kanuri é en Unicode U+01DD e non U+0259, en maiúscula Ǝ U+018E é non Ə U+018F.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a proba da Wikipedia en  ***Lingua kanuri*** |

### Outros artigos

* Wikipedia en kanuri

### Bibliografía

* Norbert Cyffer, *We Learn Kanuri* (libro e 2 casetes de son), ISBN 3-927620-01-7, Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1993.
* Norbert Cyffer, *English-Kanuri Dictionary*, ISBN 3-927620-44-0, Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1994.
* Norbert Cyffer, *A Sketch of Kanuri*. Rüdiger Köppe Verlag: Köln 1998.

### Ligazóns externas

* *Ethnologue* para kanuri
* Documento para ISO 639 ident.: kau Arquivado 02 de outubro de 2006 en Wayback Machine.
* PanAfrican L10n page on Kanuri
* *Alphabet Kanuri*
* Estudos "Kanuri" Arquivado 23 de febreiro de 2012 en Wayback Machine. *(en inglés)*
* Omniglot – escrita Kanuri *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q36094
* AAT: 300388542
* EBID: ID
* Ethnologue: kau
* Glottolog: kanu1279
* GND: 4255261-8
* LCCN: sh85071533
* SUDOC: 03217375X

 |