Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: San Martiño.

Representación de Martiño de Dumio nunha miniatura da *Crónica Albeldense*, (ca. 976).  
Biblioteca do Mosteiro do Escorial.  
Á esquerda, pódese ler *Martinus episcopus bracarensis*.
San **Martiño de Dumio**, nado en Panonia (actual Hungría) contra 510 ou 520 e finado en Braga no 579 ou 580, tamén chamado **san Martiño Dumiense**, **san Martiño de Dume** ou **san Martiño de Braga**, foi un relixioso cristián do século VI.

Está considerado como o apóstolo dos suevos, responsable maior da súa conversión do arianismo ao catolicismo. A súa obra eclesiástica e literaria, presentando un cristianismo adaptado aos diferentes grupos de poboación; a súa preocupación por transmitir valores procedentes da Antigüidade clásica; a predicación dun cristianismo ortodoxo nos tempos de herexía e as súas relacións cos reis suevos, anuncian o ideal episcopal de Leandro e Isidoro de Sevilla.

Foi bispo de Dumio e de Braga.

Traxectoria
-----------

Estatua de Martiño de Dumio en Braga, Portugal.
Membro dunha importante familia romana da antiga provincia de Panonia (actual Hungría), ingresa pronto no clero e moi novo trasládase a Palestina a visitar os Santos Lugares. Alí reside durante varios anos e entra en contacto co florecente movemento monástico que se desenvolve nas montañas de Xudea.

### Gallaecia

Sen coñecerse exactamente a razón, talvez por tratarse *Gallaecia* dun reino cristián independente de Roma pero fóra do catolicismo, decide trasladarse ao Reino dos suevos —ao que en principio se refire como *Finis Terrae*—, cuxa clase dirixente era en gran parte ariana.

Na súa viaxe pasa algún tempo nas Galias e chega á Gallaecia arredor do 550. Entón a antiga cidade romana de Bracara Augusta, capital da provincia romana de Gallaecia, convértese na capital do Reino suevo.

### Mosteiro de Dume

En Gallaecia traballa varios anos como presbítero e como monxe. Funda un mosteiro en Dumio, preto de *Bracara Augusta* (a actual Braga, en Portugal), a capital do reino, xunto á igrexa que o rei suevo Carriarico dedicara a san Martiño de Tours, tras a súa conversión ao catolicismo.

Pronto o mosteiro de Dumio convértese no principal centro de difusión de cultura e espiritualidade cristiá de orixe oriental no norte da península Ibérica, xa que os seus monxes tiñan encomendada a copia de códices, moitos posibelmente traídos polo mesmo Martiño de Oriente.

Pouco tempo máis tarde, Lucrecio, bispo de Braga, crea a diocese de Dumio en torno ao novo mosteiro, e consagra a Martiño como o seu primeiro bispo contra 556.

Amais de batallador pola ortodoxia contra os arianos, foi tamén un fecundo escritor. Entre as principais obras, están os *Escritos canónicos e litúrxicos*. Traduciu os *Pensamentos dos padres exipcios*.

Martiño de Dumio é unha figura de capital importancia para a historia da cultura e lingua tanto galega como portuguesas. De feito, considerando indigno de bos cristiáns que se continuase a chamar os días da semana segundo os nomes latinos pagáns de *Lunae dies, Martis dies, Mercurii dies, Jovis dies, Veneris dies, Saturni dies e Solis dies*, foi o primeiro en usar a terminoloxía eclesiástica para os designar (*Feria secunda, Feria tertia, Feria quarta, Feria quinta, Feria sexta, Sabbatum, Dominica Dies*), de onde proveñen os nomes dos días actuais en lingua portuguesa e aínda presente nalgunhas falas galegas: (segunda-feira, terça/terceira/terza-feira, quarta/corta-feira, quinta-feira, sexta-feira, sábado e domingo), caso único entre as linguas neolatinas, dado ter sido a única en substituír enteiramente a terminoloxía pagá pola cristiá.

Clara proba da forte acción desenvolvida por Martiño e os seus sucesores na eliminación de formas pagás. Tentouno tamén cos nomes dos planetas, ámbito onde non logrou o mesmo éxito e por iso aínda hoxe se denominan polos seus nomes clásicos e pagáns.

Foi sepultado na basílica de San Martiño de Dume. Para si mesmo compuxera o seguinte epitafio:

> 
> 
> *Nacido en Panonia, atravesando vastos mares, impelido por sinais divinos para o seo de Galiza, sagrado bispo nesta túa igrexa, ou Martiño confesor, nela instituíu o culto e a celebración da misa. Téndote seguido, ou patrón, eu, o teu servo Martiño, igual en nome que non en mérito, repouso agora aquí na paz de Cristo*.[]
> 
> 

A súa festa celébrase o 20 de marzo, porque en tal data (equinoccio de primavera) quería situar Martiño o aninovo.[]

Labor político
--------------

O rei Teodomiro cos bispos Lucrecio, André e Martiño.
Chega a Galicia no ano 550, e foi o máximo impulsor do esplendor cultural e político do Reino suevo. Moi próximo ao rei suevo Teodomiro, anímao ao goberno do reino apoiándose na xerarquía eclesiástica galaica e logra que abxure do arianismo e se bautice como católico en 560, atraendo con el á maior parte da poboación do reino.

Os concilios de Braga son a máxima expresión desa concepción do goberno, que busca a lexitimidade no apoio da Igrexa galaico-romana. Tratábase dunha actitude de reafirmación política fronte ao arianismo do Reino visigodo hispano.

### I Concilio de Braga

Presidiu o primeiro Concilio de Braga, convocado polo papa Xoán III para poñer fin á querela suscitada pola doutrina prisciliana, que de celebra no ano 561 (ou 563). Martiño contribúe á condena doutrinal e moral do priscilianismo:

> 
> 
> *"...Non se limitou á restauración da disciplina clerical, das cerimonias litúrxicas e da ortodoxia nicena, aínda seriamente ameazada, en Galicia, pola persistencia tenaz da herexía priscilianista ..."*
> 
> 

### II Concilio de Braga

O rei Miro de Galicia con Martiño de Braga.
En xuño do ano 572 preside o segundo Concilio de Braga no que os bispos da *Gallaecia* en presenza do rei suevo Miro establecen as liñas de actuación misional e de práctica litúrxica e moral desta igrexa particular. Mandou engadir ás *Actas* deste concilio unha recompilación metódica de oitenta e catro canons tomados dos sínodos dos Padres orientais da Igrexa, postos en orde e reunidos polo mesmo bispo Martiño.

### Vertrebración do Reino Suevo

Contribuíu á vertebración do territorio coa estrutura parroquial reflectida no *Parochiale suevorum*. A desconcentración de funcións combinada cunha estrutura xerárquica de poder que converxe nos bispados dá estabilidade e prosperidade ao conxunto do *Galliciense Regnum*.

Labor relixioso-cultural
------------------------

Trae a Galicia a sabedoría cristiá oriental a través da tradución das *Sentenzas dos Padres de Exipto*. En *De correctione rusticorum* loita contra os costumes e crenzas supersticiosas de raíz prerromana ou céltica presentes entre os galaicos, e indirectamente pon en evidencia a persistencia daquela dos cultos prerromanos de raíces prehistóricas. Redactou breves Tratados dirixidos ao rei suevo Miro con títulos como: *Fórmula da vida honesta*; *Rexeitamento da xactancia*; *Sobre a soberbia e Exhortación á Humildade*. En 2023, o Consello da Cultura Galega, coordinado por Manuel Gago Mariño, reeditou *Fórmula da vida honesta*, contextualizando o documento contando con especialistas de referencia como Anselmo López Carreira, José Eduardo López Pereira, Xosé Antonio López Silva, e Rebecca Devlin entre outros. Segundo Gago Mariño:

> 
> 
> *bebeu das fontes clásicas e viaxou por toda Europa. As ensinanzas escritas para o rei galaico foron o manual de príncipes e princesas, escola de aristócratas e leigos, de Uppsala a Viena, de Leinster a Constantinopla.*
> 
> 

A obra inclúe a edición latina do texto, a partir da tese de doutoramento de Laura Ranero Riestra, autora da edición latina, e a tradución ao galego, realizada por Xosé Antonio López Silva. Tamén exerceu un liderado moral sobre os bispos do reino suevo escribindo un opúsculo sobre a xenreira destinado ao bispo Vitimiro de Ourense.

Organizou o monacato galego, ata entón de perfil eremítico propio do priscilianismo, que xa agromaba na Ribeira Sacra. Da súa época é o mosteiro de San Pedro de Rocas en Esgos, un mosteiro troglodita que sobrevive semiabandonado. Pretende transformar este primeiro ascetismo de orixe priscilianista nun monacato culto e conectado coa sociedade do seu tempo. O exemplo desta idea será o mosteiro que funda en Dume, preto de Braga. A súa actividade deixou pegada en Mondoñedo e atribúeselle tamén a fundación do mosteiro do Couto, en Narón.

Probablemente sexa súa a introdución en Portugal, e en tempos tamén en Galicia, da denominación dos días da semana polo sistema cristián de *feiras* e non polos nomes das divindades romanas.

Influencia sobre os visigodos e os francos
------------------------------------------

O seu labor tivo continuidade no reino visigodo. Isidoro de Sevilla ou Gregorio de Tours, mestres de visigodos e francos respectivamente, así como os Concilios de Toledo, considerárono, xa daquela santo, doutor e Pai da Igrexa. Cando o reis visigodos se converten ao cristianismo romano imitan o seu modelo.

A súa influencia sobre os bispos sevillanos Leandro e Isidoro despréndese con claridade do eloxio que lle dedicou Isidoro:

> 
> 
> "... Martiño de Dumio, santísimo pontífice dun mosteiro, chegou por mar desde as rexións orientais a Galicia e, alí, tras converter os suevos da impiedade ariana á fe católica, instituíu a regra da fe e da santa relixión, reformou as igrexas, fundou mosteiros, redactou de maneira abundante preceptos para a educación relixiosa. Eu lin, pola miña parte, o seu libro sobre as *Diferenzas sobre as catro virtudes*, e outro volume de cartas: nos seus escritos exhorta a emendar a nosa vida e a conducirnos con fe, a orar sen cesar, a distribuír esmolas e, por riba de todo, a cultivar as virtudes e a mostrarnos bos con todos. Brillou nos tempos do rei suevo Teodomiro, na época en que Xustiniano no Imperio e Atanaxildo nas Españas, exercían o poder supremo..."
> Isidoro de Sevilla, *Varóns ilustres*, capítulo 12.
> 

Hispania no século VI.
Foi precisamente na segunda metade do século VI en que se produce unha prolongada crise cando, tras o asasinato de Teudiselo en Hispalis (549), o pretendente Atanaxildo pide axuda ao basileus que ocupa a franxa meridional da península Ibérica.

Eloxiado polos seus contemporáneos Venancio Fortunato (*Venantius Honorius Clementianus Fortunatus*), bispo de Poitiers, e Gregorio, bispo de Tours.

Cabe marcar tanto as semellanzas como as diferenzas entre os pequemos catecismos morais que escribe Martiño dirixidos ao rei suevo Miro, coas súas Etimoloxías, a enorme enciclopedia de Isidoro destinada a mellorar a cultura das elites laicas e eclesiásticas do reino, procurándolles unha especie de manual enciclopédico cómodo.

Martiño, no seu modelo de sermón *para corrxir os rústicos* dos campos galegos, busca unha linguaxe simplificada, para uso dun público inculto, que Isidoro empregaría, ao contrario do seu irmán máis vello Leandro, o ano 589 na sesión de clausura do III Concilio de Toledo, pomposa peza destinada a seducir e fascinar a corte e non para proporcionar unha formación relixiosa elemental a un auditorio corrente.

Iconografía
-----------

Represéntase nun retablo de San Martiño Pinario cortando un piñeiro con ídolos pagáns, en alusión ó seu propósito de erradicar en Galicia o culto pagán ás árbores, ríos e pedras.

Obras
-----

Túmulo de san Martiño de Dume, en Braga.
* *Pro Repellenda Iactantia* (A favor de rexeitar a vanagloria)
* *Item de superbia* (Acerca da soberba)
* *Exhortatio humilitatis* (Exortación da humildade)
* *Sententiae Patrum Aegyptiorum* (Sentenzas dos Padres Exipcios)
* *De ira* (Da Ira)
* *De correctione rusticorum* (Da Corrección dos rústicos)
* *Formula vitae honestae* (*Como levar unha vida honesta*)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Nova creación** | **Bispo de Dumio**556 - 579 | Sucesor:**Xoán** |
| Predecesor:**Lucrecio** | **Bispo de Braga**562 - 579 | Sucesor:**Pantardo** |

Notas
-----

1. 1 2  Fontaine (2002); páx. 55.
2. ↑  "Cara o ano 570, o novo e animoso rei de Galicia, Miro, solicitou a Martiño de Dumio, a máxima autoridade espiritual do reino, un manual para a vida e o goberno. E Martiño, coñecedor da filosofía clásica, escribiu un pequeno e fermoso compendio non exento de retranca". *Twitter*. Consultado o 2023-03-19.
3. ↑  Fontaine, *Op. cit.*, páx. 56.
4. ↑  Fontaine, *Op. cit.*, páx 122.
5. ↑  Fontaine, *Op. cit*. páx. 131.
6. ↑  Martiño de Dumio (2023). Manuel Gago Mariño, ed. *Como levar unha vida honesta. Consellos de Martiño de Dumio a Miro, rei de Galicia*. Consello da Cultura Galega.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Martiño de Dumio*** |

### Bibliografía

* Barlow, C. W. (1950): *Martiní Bracarensís Opera Omnia*. New Haven: Yale Uníversíty Press.
* Costa, Avelino de Jesus (1950): *S. Martinho de Dume, (XIV Centenário da sua chegada à Península)*. Braga: Ed. Cenáculo.
* Ferro Ruibal, X. (Dir.) *et al*(1992): *Diccionario dos nomes galegos*. Vigo: Ir Indo.
* Fontaine, Jacques (2002): *Isidoro de Sevilla. Génesis y originalidad de la cultura hispánica en los tiempos de los visigodos*. Ediciones Encuentro. ISBN 978-84-7490-653-0.
* López Carreira, Anselmo (1996): *Martiño de Dumio: a creación dun reino*. Vigo: Edicións do Cumio. ISBN 84-8289-044-1
* Soares, Luís Ribeiro (1997): *A linhagem cultural de S. Martinho de Dume* Lisboa: Imprensa Nacional - Casa da Moeda.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q450361
* WorldCat
* VIAF: 67710985
* ARLIMA: 1651
* BIBSYS: 95003405
* BNE: XX1184779
* BNF: 120081208
* CANTIC: a10361558
* CERL: cnp01237045
* DBE: san-martin-de-braga
* DeutscheBio: 118731300
* EBID: ID
* FAST: 1833144
* GEC: 0040708
* GND: 118731300
* ICCU: TO0V155986
* ISNI: 0000000116637848
* LCCN: n50068409
* NLA: 45052334
* NTA: 07286480X
* OL: OL4500256A
* openMLOL: 365437
* PTBNP: 105199
* SUDOC: 028197089
* Treccani: martino-di-braga-santo

 |