Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Aragón (homónimos).

A **Coroa de Aragón** adoita denominar a unión permanente de múltiples títulos e estados nas mans do Rei de Aragón. Os reinos compoñentes da Coroa nunca foron unidos politicamente excepto a nivel do rei. Polo tanto, a Coroa de Aragón non debería ser confundida co Reino de Aragón, sendo este mesmo un reino compoñente da Coroa de Aragón.

No cumio do esplendor da Coroa durante o século XIV e XV, a Coroa de Aragón era unha talasocracia que controlaba unha boa parte do leste da Península Ibérica e o sueste de Francia, así como algunhas illas importantes e outros territorios continentais que se estendían a través do mar Mediterráneo até Grecia.

En 1479 unha unión dinástica uniu a Coroa de Aragón coa Coroa de Castela, creando o que sería o Reino de España. Os títulos compoñentes da Coroa Aragonesa que herdaba o monarca español perduraron até 1716, cando se suprimiron mediante os Decretos de Nueva Planta como unha consecuencia da derrota do pretendente preferido dos antigos gobernantes da Coroa de Aragón no curso da Guerra de Sucesión Española.

Contexto
--------

Os centros económicos principais da Coroa eran a cidade de Barcelona e o Reino de Valencia. Outro centro político importante era Zaragoza, onde os reis eran coroados. Finalmente, Palma era outra cidade cun porto importante.

A Coroa de Aragón incluíu en varios momentos da súa historia o Reino de Valencia, o Reino de Mallorca, Sicilia, Malta e Sardeña, e durante un breve período, a Provenza, o Reino de Nápoles, o Ducado de Neopatria, e o Ducado de Atenas.

Os países que hoxe se coñecen como España e Portugal entraron despois do 722 nunha loita intermitente chamada a "Reconquista". Esta loita enfrontou aos reinos do norte cristiáns contra o Al-Andalus, tendo este reino en reiteradas veces loitas internas (taifas. .

Na Baixa Idade Media, a extensión da Coroa Aragonesa cara ao sur atopouse coa Coroa de Castela, que avanzaba cara ao leste na rexión de Murcia. Despois, o Imperio de Coroa Aragonesa xirouse cara ao mar Mediterráneo, chegando a estar en Grecia e a Berbería, mentres que Portugal, que completou a súa "Reconquista" en 1272, puxo o seu punto de mira no Océano Atlántico. Os mercenarios da Coroa, chamados "almogàvers "participaron na creación deste "Imperio mediterráneo", e máis tarde foron traballar para os países do sur de Europa.

Con todo, os diferentes territorios estaban unidos dun xeito que non se semellaba moito á idea tradicional dun Imperio. Un contemporáneo, o Marqués de Lozoya, describiu a Coroa de Aragón como máis ben unha confederación que unha monarquía centralizada, sen falar dun Imperio. Tampouco documentos oficiais nunca o denominaron como un Imperio ("Imperio" ou calquera parecida); en cambio, foi considerado unha unión dinástica de reinos separados.

Historia
--------

Evolución territorial da Coroa de Aragón.
Máxima extensión da Coroa de Aragón s XIV. Á dereita, en Grecia, os Ducados de Atenas e de Neopatria
Isto comezou en 1137, cando Aragón e o Condado de Barcelona quedaron unidos pola unión dinástica na persoa de Afonso II de Aragón, fillo de Ramón Berenguer IV de Barcelona e Petronila de Aragón. O novo reino resultante pasou a ser coñecido como a Coroa de Aragón, considerando a preeminencia no estado do reino Aragonés sobre o condado de Barcelona (que máis tarde foi agrupado con outros condados para ser coñecidos como o Principado de Cataluña).

O fillo de Ramon Berenguer IV e Petronila, Afonso II, herdou ambos os títulos de Rei de Aragón e Conde de Barcelona, nun modo que sería mantido por todos os seus sucesores na coroa. Así, esta unión foi feita respectando as institucións existentes e os parlamentos de ambos os territorios.

O rei Xaime I (século XIII) comezou a época de expansión, conquistando e incorporando Mallorca e unha boa parte do Reino de Valencia á Coroa. Mallorca, xuntos cos condados de Sardeña e do Rosellón e a cidade de Montpellier, foi gobernada por separado de 1276 a 1279 por Xaime II de Mallorca, vasalo da Coroa despois daquela data, facéndose un membro de pleno dereito dentro da Coroa de Aragón en 1344. O Principado de Cataluña configurouse ao longo dos séculos XIII e XIV sobre a base do Condado de Barcelona e dos demais condados cataláns, desenvolvendo o seu propio sistema institucional análogo ao dos demais reinos da Coroa, coas súas propias Cortes. 

En Valencia fíxose un novo reino coas súas propias institucións, dese modo foi o terceiro membro da coroa (a personalidade xurídica de Mallorca non era tan consistente como en Aragón, Cataluña e Valencia). Cando Xaime II (non confundir con Xaime II de Mallorca) completou a conquista do Reino de Valencia, a Coroa de Aragón estableceuse como un dos poderes principais en Europa.

Grazas ao Papa Bonifacio VIII a Xaime II, o Reino de Sardeña foi anexionado á Coroa en 1297, aínda que estes territorios non duraron mais dun século no control da Coroa de Aragón. Polo matrimonio de Pedro IV e María de Sicilia, o Reino de Sicilia, así como os Ducados de Atenas e de Neopatria, foron adicionados en 1381. Os posesións gregas permanentemente foron perdidos a favor de Nerio I Acciaioli en 1388 e Sicilia estivo nas mans de Martiño I de 1395 a 1409, mais o o Reino de Nápoles foi engadido finalmente en 1442 pola conquista de Afonso V.

Debe ser destacado que as posesións do rei fóra da Península Ibérica e as Illas Baleares foron gobernadas por poderes ou elites locais como pequenos reinos, e non suxeitas directamente a un goberno centralizado. Estas posesións eran máis ben unha parte económica da Coroa de Aragón que unha política.

O feito de que o Rei tiña interese na creación de novos reinos, no canto de limitarse á ampliación dos existentes reinos é unha parte da loita polo poder que enfrontou aos intereses do rei en contra dos da actual nobreza. Este proceso tamén estaba en marcha na maioría dos estados europeos que con éxito seguían a transición da época medieval ao que se chama o estado moderno (véxase Idade Moderna). Así pois, os novos territorios adquiridos a partir da musulmáns (é dicir, Valencia e Mallorca) foron polo xeral dado foro s (en catalán *peles*) como instrumento de autogoberno co fin de limitar o poder da nobreza nas novas adquisicións e, ao mesmo tempo, incrementar a súa lealdade á monarquía. A tendencia nos países veciños reino de Castela foi similar, ambos os reinos deron impulso á Reconquista mediante a concesión de auto-goberno, xa sexa ás cidades ou territorios, no canto de colocar aos novos territorios que se atopan baixo o poder da nobreza.

Representación heráldica do rei de Aragón en 1453.
En 1410, o rei Martiño I morreu sen descendentes. Como resultado diso, polo Compromiso de Caspe, Fernando de Antequera da dinastía castelá de Trastámara, recibiu a Coroa de Aragón como Fernando I de Aragón.

Máis tarde, o seu neto o rei Fernando II de Aragón recuperou o norte dos condados cataláns (Roussillon), que se perderon por Francia e tamén o reino de Navarra, que recentemente se uniu á Coroa de Aragón, mais se perdeu despois das disputas dinásticas internas.

A voda entre Fernando II de Aragón e Isabel de Castela en 1469, converteuse no evento constitutivo dos comezos do Reino de España. Nese momento Castela e a Coroa de Aragón mantiveron distintos territorios, cada un mantendo as súas propias institucións tradicionais, os parlamentos e as leis. O proceso de consolidación territorial rematouse cando Carlos I de España en 1516 uniu a todos os reinos da Península Ibérica menos Portugal baixo un só monarca.

A Coroa de Aragón e as súas institucións foron abolidas só logo da Guerra de Sucesión Española (1702-1713) polos Decretos de Nueva Planta, en virtude do cal todas as súas terras incorporáronse, como provincias, nun país unido baixo a administración española, volvéndose España cara a un goberno centralizado no marco da nova dinastía Borbónica. As penurias e a crueldade que pasaron os territorios que loitaran en contra de Filipe V na Guerra de Sucesión foron utilizados polo nacionalismo valenciano e catalán argumentándoos en contra da vida moderna española.

Institucións de Goberno
-----------------------

Cada un dos tres reinos (Aragón, Cataluña e Valencia) tiña un órgano lexislativo, coñecido como "Cortes" en Aragón ou "Corts" en Cataluña e Valencia. A "deputación xeral" estableceuse en cada un deles, coñecéndose como "Generalidad" en Aragón" e "Generalitat" en Cataluña e Valencia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q204920
* GEA: 4285
* GEC: 0225093

 |