Coordenadas: 40°24′27″N 3°41′30″O﻿ / ﻿40.4075, -3.6916666666667

A **Estación de Atocha** (ou *do Mediodía*), situada no barrio de Atocha de Madrid, é o maior complexo ferroviario de España.

É a primeira estación ferroviaria de España en traxectos nacionais, e a segunda en traxectos internacionais, só superada por Barcelona-Sants. Non constitúe unha estación única, senón que por mor da reforma integral á que foi sometida entre 1985 e 1992 divídese en tres: 

* **Madrid-Puerta de Atocha**
* **Madrid-Atocha Cercanías**
* **Atocha Renfe**, estación de metro da liña 1.

Estes dous últimos elementos á súa vez están integrados nun intercambiador de transportes que conecta con outras liñas de autobuses urbanos e interurbanos. Deste xeito constitituye un nodo fundamental na rede de transporte da cidade de Madrid, da área metropolitana e da rede ferroviaria de España en definitiva ao ser punto de intercambio entre rede de Metro, autobuses urbanos e interurbanos, taxis, trens de proximidades, de Media Distancia, de Longa Distancia e de Alta Velocidade. Ademais nela conflúen tres anchos distintos de vía: o ancho ibérico en Madrid-Atocha Cercanías; o ancho madrileño de 1.445mm en Atocha Renfe e, o ancho internacional ou UIC en Madrid-Puerta de Atocha. Isto débese a que o Goberno de España decidiu que as liñas AVE faríanse neste ancho para adaptar definitivamente a rede española, illada tradicionalmente de Europa.

Inaugurada no século XIX, a estación é un dos lugares máis castizos de Madrid, sempre chea de multitude como a que despedía aos soldados que partían á Guerra de África, escenario de obras como as de Galdós, pero sobre todo escenario do acontecemento clave na historia española que foron os atentados islamitas do 11-M en 2004 e a súa intensa resposta popular.

Da estación en xeral é característica a xustaposición da modernidade das súas constantes ampliacións e o estilo do século XIX da súa fachada ou o seu atrio, agora convertido nun húmido invernadoiro para facer cómoda a espera do viaxeiro. Este xardín tropical cuberto de 4.000 m² está poboado por máis de 500 especies, entre elas plantas carnívoras, acuáticas, peixes de cores e os seus famosos galápagos.

Nos seus arredores atópanse o Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación. o museo Etnológico, o observatorio Astronómico, o Goberno Militar e a Basílica da nosa Señora de Atocha.

Historia
--------

Fachada decimonónica
O edificio da estación de Atocha, construído para a compañía ferroviaria MZA (Madrid a Zaragoza e Alacant), foi inaugurado o 9 de febreiro de 1851 co nome de **Estación do Mediodía** (do Sur). Era a primeira estación de ferrocarril de Madrid.

Invernadoiro
Un incendio destruíu gran parte da súa estrutura. En 1888 comezan as obras da nova estación, baixo a dirección de Alberto de Palacio, un colaborador de Gustave Eiffel, as cales duraron catro anos. A nave tiña 152 m de longo, e 40 m de luz. A cuberta de ferro construír en Bélxica co sistema de estrutura ríxida tipo De Dion. A estrutura quedou pechada polo extremo que dá á glorieta do Emperador Carlos V, onde se acha a característica fachada. Está considerada unha obra de arte da arquitectura ferroviaria decimonónica.

A última ampliación e remodelación realízase entre os anos 1985 e 1992 (data na que a antiga estación queda fóra de servizo) e é obra do arquitecto Rafael Moneo. O obxectivo da remodelación era cuadruplicar a capacidade da estación creando un gran intercambiador que acollese tanto trens de proximidades e longa distancia —entre eles os trens de alta velocidade a Sevilla—, como metro, autobuses e un aparcadoiro. Os novos edificios foron deseñados como unha nova terminal situada detrás da antiga estación, con pouca altura para que non competisen con aquela. O vello edificio, xa sen plataformas, foi convertido nun espazo comercial con tendas, bares, a discoteca Ananda e un xardín tropical cuberto; este último, atópase onde antes chegaban os trens. Non é o único caso de bóveda utilizada para outros fins, como o caso da Estación d'Orsay de París.

Puerta de Atocha
----------------

*Artigo principal**:* Estación de Madrid-Puerta de Atocha.
Vías e trens parados na Puerta de Atocha
Situada tras a marquesiña histórica, constitúe a terminal principal da estación e debe a denominación á antiga Puerta de Atocha que, situada a poucos metros da estación, era unha das entradas á Vila de Madrid. Proxecto de Rafael Moneo inaugurado en 1992 como gran estación terminal da nova liña de alta velocidade entre Madrid e Sevilla, o edificio concíbese como unha gran sala hipóstila que alberga 15 vías de topera.

Esta terminal repite, polo menos en parte, o esquema da antiga estación ao ser unha estación terminal, sen vías pasantes, aínda que o nivel das plataformas é lixeiramente inferior ao da praia de vías orixinal.

O acceso á nova terminal realízase desde a marquesiña histórica, en cuxa zona máis próxima ás plataformas dispón dunha zona comercial e de lecer para viaxeiros. Pola súa banda a marquesiña histórica dispón dun acceso directo desde a Rúa de Méndez Álvaro, o acceso desde a ponte de taxis que o separa da nova terminal e a galería subterránea que a comunica co intercambiador de proximidades e Metro.

Orixinalmente todos os tránsitos da terminal realizábanse desde o nivel inferior, pero ante o crecemento do número de usuarios fundamentalmente debido á alta velocidade, a chegada de viaxeiros realízase polo nivel inferior, mentres que a saída de viaxeiros e as salas de esperas e controis de pasaxeiros sitúanse un nivel por encima.

Aínda que a terminal desde o principio albergou trens de alta velocidade, a electrificación de todas as vías foi en orixe a 3kV CC (a tradicional de RENFE) e non a 25kV CA que é a usada pola rede de alta velocidade en España. Das 15 vías actuais 4 conservaron o ancho ibérico ata xuño de 2009, mentres que as 11 restantes presentan ancho internacional desde 1992 para poder responder á demanda de servizos por liñas de alta velocidade.

A partir de xuño de 2009 empeza a reforma da terminal de *Puerta de Atocha*, que prevé a construción dun novo vestíbulo ao sur que complemente ao actual, saíndo desde o mesmo ás rúas Méndez Álvaro e Tellez, así como unha nova estación pasante subterránea de 4 vías de ancho internacional que conectará co terceiro túnel Atocha-Chamartín, en construción desde 2008. As 15 vías terminais quedarán tras a reforma en ancho internacional, motivo polo cal, os servizos ferroviarios de ancho ibérico que partían de aquí pasaron a saír de Chamartín (os de longa distancia), á estación pasante de Atocha-Cercanías ou ata a estación de Villaverde Bajo para algúns de media distancia.

Intercambiador
--------------

Acceso á estación de tren Atocha Cercanías e á estación de metro Atocha RenfeO intercambiador constitúe a outra metade do complexo ferroviario. Atópase ao leste de Puerta de Atocha, entre esta e a Avenida Ciudad de Barcelona. A imaxe exterior do intercambiador queda claramente marcada pola presenza do edificio de planta circular deseñado por Rafael Moneo. Consta de dous partes fundamentais: a estación de **Atocha Cercanías** e a estación de Metro de Madrid da liña 1 de **Atocha Renfe**. Complétase ademais co intercambiador con autobuses en superficie e coas paradas de taxis da contorna xunto coa área principal de taxis xunto a Puerta de Atocha.

### Atocha Cercanías

*Artigo principal**:* Estación de Madrid-Atocha Cercanías.
Ante o deseño de Puerta de Atocha como unha estación terminal, Atocha Cercanías (*Atocha Proximidades*) complementa ao complexo permitindo aos trens continuar cara ao norte e o oeste ao ser unha estación pasante. Esta estación vén substituír ao primitivo apeadoiro semienterrado que se situaba xunto á vella estación e que servía de extremo sur do túnel ferroviario entre a estación de Chamartín e a de Atocha. Coa reforma de Atocha entre 1985 e 1992 ademais aprovéitase para reordenar todo o deseño da rede ferroviaria ao redor de Madrid, así como mellórase a rede de proximidades. En todo este conxunto de accións hai que incluír diversas actuacións máis ou menos coetáneas no tempo como son o Corredor Verde Ferroviario que permitirá unir Príncipe Pío con Atocha así como o novo túnel ferroviario desde Aluche ata Atocha por Embajadores para integrar o servizo de proximidades a Alcorcón e Móstoles co resto do núcleo. Desta forma Atocha Cercanías convértese no nodo principal do núcleo de Proximidades Madrid, sendo estación de paso de todas as liñas da rede salvo a C-9. A estación é o final así de dous túneles que a comunican con Aluche e Chamartín. Igualmente cara ao sueste localízase a praia de vías da estación coas liñas que parten cara ao Corredor do Henares por Vallecas (liña Madrid-Zaragoza), Aranjuez (e desde aí cara ao Levante e Andalucía), Cáceres por Talavera de la Reina e o enlace co Corredor Verde Ferroviario cara a Príncipe Pío por Méndez Álvaro e Delicias.

Ademais do servizo de proximidades, a estación alberga os servizos pasantes de trens de Media Distancia e Longa Distancia que atravesan a península ou que teñen como cabeceira Madrid-Chamartín e diríxense cara ao sur. É por iso que a estación é tamén punto fundamental no servizo ferroviario nacional, facendo ás veces de estación pasante para Puerta de Atocha.

O acceso ás plataformas de Atocha Cercanías realízase baixo o gran vestíbulo que se sitúa no edificio circular de Moneo e que se comunica coa antiga marquesiña, coa superficie a través de devandito edificio e coa contigua estación de Metro.

O nivel das 10 vías pasantes é sensiblemente inferior ao de Puerta de Atocha ao continuar as vías baixo o centro da cidade, o cal tamén obriga a unha particular configuración da praia de vías de todo o complexo como un continuo de vías a diferentes niveis e saltos de carneiro, complicados ademais pola presenza dos dous tipos de anchos de vías e as dúas electrificacións.

### Estación de Metro: Atocha Renfe

Vestíbulo da estación de metro
**Atocha Renfe** é unha estación da liña 1 da rede do Metro de Madrid, que se sitúa baixo a Avenida Ciudad de Barcelona e o Paseo da Infanta Isabel, entre os distritos de Retiro (barrio de Jerónimos) e Arganzuela (barrio de Atocha), xusto á beira da Estación de Atocha de ferrocarril, coa cal está interconectada.

Inaugurouse en 1988, intercalándose entre as estacións de Atocha e Menéndez Pelayo, para facer posible a conexión directa coa estación ferroviaria.

Liñas de **Metro** que prestan servizo na estación| << cabeceira | < estación | Liña | estación > | cabeceira >> |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Pinar de Chamartín | Atocha |  | Menéndez Pelayo | Valdecarros |

Vías
----

**Distribución das vías**| Vía | Liñas/Destinos | Observacións |
| --- | --- | --- |
| **Atocha-Cercanías** |
| 1-2 |  Madrid-Chamartín Madrid-Chamartín El Escorial / Cercedilla Pitis**MD-R1** Santa María de la Alameda / Ávila**MD-R2** Segovia | > *Túnel da risa 1* |
| 3 |  Alcalá de Henares / Guadalaxara Alcalá de Henares | > *Corredor do Henares* |
| 4 |  Príncipe Pío - Alcalá de Henares Villalba**MD-R6** Cuenca / Valencia-Sant Isidre**MD-R10** Talavera de la Reina / Plasencia / Mérida / Badaxoz |  |
| 5 | **MD-R7 MD-R8 Altaria Talgo Alaris**  Madrid-Chamartín (non admiten viaxeiros)**Alvia** Madrid-Chamartín > Xixón-Cercanías / Santander**Talgo** Madrid-Chamartín > A Coruña-San Cristovo / Pontevedra | servizos con cabeceira en Madrid-Chamartín |
| 6 |  Chamartín Alcobendas-San Sebastián de los Reyes / Colmenar Viejo**MD-R7** Alcázar de San Juan / Albacete**MD-R8** Cidade Real / Xaén**Altaria** Alacant / Murcia / Cartagena**Talgo** Almería / Badaxoz**Alaris** València-Nord / Oropesa / Gandia | *Se un tren de MD ou LD está na vía 6, os de proximidades pasan á vía 5.* |
| 7 |  Aranjuez Parla |  |
| 8 |  Móstoles-El Soto | *exclusiva proximidades* |
| 9 |  Humanes | *exclusiva proximidades* |
| 10 | apartadoiro |
|  **Puerta de Atocha** |
| 1-11 | **AVE:** Sevilla-Santa Justa / Barcelona-Sants / Zaragoza-Delicias / Huesca / Málaga-María Zambrano **Altaria:** Alxeciras / Granada**Alvia:** Cádiz / Huelva-Término / Pamplona / Logroño / Hendaia**Avant:** Toledo / Puertollano | *ancho internacional* |
| 12-15 | *sen servizo* | *en obras de adaptación a ancho internacional (AVE)* |

Atentados do 11 de marzo de 2004 en Madrid
------------------------------------------

Atocha nos días posteriores ao atentado

*Artigo principal**:* Atentados do 11 de marzo de 2004.
A estación de Atocha foi un dos lugares nos que explotaron as bombas que quitaron a vida de 191 persoas o día 11 de marzo do 2004 xunto coa estación de El Pozo e a estación de Santa Eugenia.

Notas
-----

1. ↑  A metade dos trens da C-5 teñen como orixe ou destino a estación de Fuenlabrada

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Estación de Atocha Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Estación de Chamartín

### Ligazóns externas

* Francisco Tazón Vega: Estación de Atocha, descrición e fotografías *(en castelán)*.
* "La nueva Atocha duplicará los pasajeros y costará 601 millones" *El País*, 2006.

| * v
* c
* e
Lugares de interese de Madrid |
| --- |
| Inmobles elugares senlleiros | Banco de España · Basílica de San Francisco o Grande · Catedral da Almudena · Cuatro Torres Business Area · Congreso dos Deputados · Estación de Atocha · Las Ventas · Palacio de Comunicacións · Palacio de Cristal · Palacio de Liria · Palacio Real · Ponte de Segovia · Ponte de Toledo · Porta de Alcalá · Porta de Toledo · Real Casa de Correos · Templo de Debod · Torrespaña |
| Prazas e rúas | Calle Mayor · Calle de Preciados · Gran Vía · Paseo de la Castellana · Paseo de Recoletos · Paseo del Prado · Plaza de Cibeles · Plaza de Colón · Plaza de España · Plaza de Oriente · Plaza Mayor · Porta do Sol |
| Museos | Museo Arqueolóxico Nacional · Museo Cerralbo · Museo de América · Museo de Cera · Museo de Historia · Museo do Ferrocarril · Museo do Prado · Museo Lázaro Galdiano · Museo Nacional de Antropoloxía · Museo Nacional de Artes Decorativas · Museo Nacional de Ciencias Naturais · Museo Raíña Sofía · Museo Sorolla · Museo Thyssen-Bornemisza · Real Academia de Belas Artes de San Fernando |
| Artes escénicas | Teatro Real |
| Parques e xardíns | Casa de Campo · Dehesa de la Villa · Parque do Capricho · Parque do Oeste · Parque do Retiro · Parque Juan Carlos I · Parque Madrid Río · Real Xardín Botánico |
| Estadios | Caja Mágica · Campo de Fútbol de Vallecas · Estadio Santiago Bernabéu · Estadio Vicente Calderón · Madrid Arena · Pazo de Deportes da Comunidade de Madrid · Palacio de Vistalegre |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23093
* WorldCat
* VIAF: 316746704
* GeoNames: 3129195
* IATA: XOC

 |