A lingua **tocaria** ou o conxunto de linguas coñecidos como **tocario**, é a rama máis descoñecida dos idiomas do grupo indoeuropeo. Formado por dous idiomas, **tocario A** (*turfanio*, *arsi* ou tocario oriental) e **tocario B** (*cucheano* ou tocario occidental). Estas linguas faláronse aproximadamente entre os séculos VI e século IX, antes de que se extinguisen ao se asimilaren os seus falantes coas tribos uigures.

Ambas linguas faláronse na Conca do Tarim en Asia Central, no que na actualidade é a provincia chinesa de Xinjiang. O nome vén dos tocarios (en grego: Τόχαροι, "tokharoi") dos historiadores gregos (Tolomeo VI, 11, 6). Estes identifícanse en ocasións cos yuezhi e os cuxanos, e a estremeira *Tocaristán* normalmente fai referencia á Bactria do primeiro milenio. Un texto túrquico refírese á lingua turfania (tocario A) como *twqry*. A súa interpretación é difícil, pero F. W. K. Müller asociouna co nome dos *tokharoi* de Bactria.

Fonética
--------

Foneticamente, o tocario é unha lingua *centum* (pronunciado /'kentum/) da familia indoeuropea, caracterizada pola fusión das consoantes palato-velares coas velares (\*k, \*g, \*gh), o que se adoita asociar cos idiomas indoeuropeos falados na zona europea (linguas itálicas, linguas celtas, linguas xermánicas, grego...). Neste sentido parece que o Tocario está illado dentro da zona das linguas do grupo "satem".

### Vogais

* /i/, /e/, /a/ (transcrita <ā>) /u/, /o/, /ɨ/ (transcrita <ä>), /ə/ (transcrita <a>).
* Ditongos (só en tocario B): /əi/ (transcrita <ai>), /oi/ (transcrita <oy>), /əu/ (transcrita <au>), /au/ (transcrita <āu>).

### Consoantes

* Oclusivas: /p/, /t/, /c/, /k/, /kʷ/ (transcrita <ku>).
* Africadas: /ts/
* Fricativas: /s/, /ɕ/ (transcrita <ś>), /ʂ/ (transcrita <ṣ>).
* Aproximantes: /w/, /j/ (transcrita [y]).
* Vibrantes: /r/.
* Nasais: /m/, /n/ (transcrita <ṃ> en final de palabra), /ɲ/ (transcrita <ñ>).
* Aproximantes laterais: /l/, /ʎ/ (transcrita <ly>).

Nótese que os valores consonánticos anteditos están baseados normalmente na escrita dos préstamos do sánscrito e do prácrito. Sospéitase por exemplo do valor retroflexo para /ʂ/ nos derivados do /s/ palatalizado. Probablemente é a pouco frecuente sibilante /ʃ/ (como a do galego <x>), oposta á frecuente sibilante /ɕ/ (como o grafema Pinyin do mandarín <x>).

Morfoloxía
----------

O tocario reelaborou completamente o sistema flexivo nominal do protoindoeuropeo. Os únicos casos herdados da lingua común son nominativo, xenitivo, e acusativo; en tocario o antigo acusativo é coñecido como o caso *oblicuo*. Ademais destes tres casos, porén, cada lingua tocaria ten seis casos formados pola adición dun sufixo invariábel ao caso oblicuo. Por exemplo, a palabra do tocario A *käṣṣi* "mestre" declínase do seguinte xeito:

| Caso | Sufixo | Singular | Plural |
| --- | --- | --- | --- |
| Nominativo | käṣṣi | käṣṣiñ |
| Xenitivo | käṣṣiyāp | käṣṣiśśi |
| caso oblicuo | käṣṣiṃ | käṣṣis |
| Instrumental | -yo | käṣṣinyo | käṣṣisyo |
| Perlativo | -ā | käṣṣinā | käṣṣisā |
| Comitativo | -aśśäl | käṣṣinaśśäl | käṣṣisaśśäl |
| Alativo | -ac | käṣṣinac | käṣṣisac |
| Ablativo | -äṣ}} | käṣṣinäṣ | käṣṣisäṣ |
| Locativo | -aṃ | käṣṣinaṃ | käṣṣisaṃ |

Sistema de escritura
--------------------

Existen documentos en tocario na forma de fragmentos de manuscritos, a maioría do século VII e do século VIII (con algunhas excepcións anteriores), escritos sobre follas de palmeira, táboas de madeira e papel chinés, preservados grazas ao clima extremadamente seco da Cunca do Tarim. Atopáronse mostras da lingua en Cucha (*Kucha*) e Caraxahar (*Carashahr*), incluíndo moitas inscricións murais.

Placa de madeira con inscricións en tocario. Cucha, China, século V-VIII. Museo nacional de Tokio.
Os tocarios A e B non eran mutuamente intelixíbeis. Propiamente falando, baseándose na interpretación de *twqry* como relacionado con *tokharoi*, só ao tocario A lle poderíamos chamar *Tocario* mentres que o tocario B debería ser chamado *cucheano* (o seu nome nativo podería haber sido *kuśiññe*), pero posto que as súas gramáticas se adoitan tratar xuntas nos libros especializados, os termos A e B resultan de utilidade. A lingua común, proto-tocario, debeu preceder en varios séculos a estas dúas linguas, sendo probabelmente do primeiro milenio antes de Cristo.

O alfabeto que usaron os tocarios deriva do alfabeto silábico brahmi do norte da India, denominado *Brahmi inclinado*. Pronto descubriuse que unha gran proporción dos manuscritos eran traducións de coñecidas obras budistas en sánscrito, mesmo algunhas delas están en textos bilingües, o que facilitou o descifrado do idioma. Ademais de textos relixiosos budistas e maniqueos, tamén apareceu correspondencia entre mosteiros así como textos sobre a súa contabilidade, documentos comerciais, permisos de caravanas, textos máxicos e medicinais e mesmo un poema de amor. Moitos tocarios abrazaron a dualidade maniquea ou o budismo.

Importancia cultural
--------------------

A existencia dos idiomas tocarios e o seu alfabeto descoñecíase completamente ata que uns descubrimentos casuais a principios do século XX deron algo de luz aos fragmentos de manuscritos nun, entón, alfabeto descoñecido que resultou que pertencían a unha rama descoñecida da familia indoeuropea.

O descubrimento do tocario alterou algunhas das teorías sobre as relacións entre as linguas indoeuropeas e deu novo pulo aos estudos lingüísticos. As linguas tocarias son unha grande excepción xeográfica no patrón habitual de distribución das ramas indoeuropeas, sendo a única que se expandiu para o leste a partir do punto de orixe teórico inicial das linguas indoeuropeas.

O tocario probabelmente desapareceu despois do ano 840, cando os uigures foron expulsados de Mongolia polos kirguiz e se estableceron na cunca do Tarim. Esta teoría vén avalada polo descubrimento de traducións de textos tocarios ao uigur. Durante o goberno uigur, os dous pobos mesturáronse para dar como resultado unha considerábel proporción da poboación actual de Xinjiang.

|  |
| --- |
| **Mostra de vocabulario tocario** |
|
| Galego moderno | Tocario A | Tocario B | Grego antigo | Latín | Sánscrito | \*Proto-Indoeuropeo |
| undoustrescatrocincoseisseteoitonovedezcenpainaiirmánirmá(cabalo)²vacavoz | saswutreśtwarpäñşäkşpätokätñuśäkkäntpācarmācarpracarşaryukkovak | şewitraiśtwerpiśşkasşuktoktñuśakkantepācermācerprocerşeryakwekeuvek | heisdyotreistéssarespentehexheptaoktoenneadekahekatonpatermeter(phrater)¹(eor)¹hipposbous(epos)¹ | ūnusduotrēsquattuorquīnquesexseptemoctōnovemdecemcentumpatermaterfrātersororequusbosvox | ekadvitricaturpañcaṣaṣsaptaaṣṭanavadaśaśatapitṛmātṛbhrātṛsvasṛaśvagovāc | \*oinos *ou* \*sems\*duwo\*treyes\*qwetwor\*penkwe\*sweks\*septm\*oktou\*newn\*dekm\*kmtom\*p@2ter\*mater\*bhrater\*swesor\*ekwo\*gwou\*wekw |

¹ = Cognado, con significado cambiado
² = Palabra en galego con significado aproximado

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "The Tarim Mummies", J.P. Mallory and Victor H.Mair, Thames&Hudson, ISBN 0-500-05101-1

### Outros artigos

* Lingua protoindoeuropea.
* Tocarios.
* Lingua cucheana.
* Lingua turfania.

### Ligazóns externas

* Alfabeto tocario.
* Alfabeto tocario
* Estudos modernos están a desenvolver un dicionario tocario.
* Mark Dickens, 'Todo o que sempre quixo saber sobre o tocario'.

| * v
* c
* e
Indoeuropeística |
| --- |
| Linguas indoeuropeas | 
* Albanés
* Anatolio
* Armenio
* Báltico
* Céltico
* Dacio
* Eslavo
* Frixio
* Grego
* Indoiranio
* Itálico
* Tracio
* Tocario (B)
* Xermánico

 |
| Pobos indoeuropeos | 
* Albaneses
* Anatolios
* Armenios
* Bálticos
* Celtas
* Eslavos
* Gregos
* Indoarios
* Indoiranios
* Iranios
* Itálicos
* Tracios
* Tocarios
* Xermanos

 |
| Protoindoeuropeos | 
* Lingua
* Relixión
* Sociedade

 |
| Hipóteses *Urheimat* | 
* Hipótese anatolia
* Hipótese armenia
* Hipótese india
* Hipótese Kurgan
* TCP

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q37029
* BNCF: 196
* BNF: 119510066
* BRE: 4198883
* EBID: ID
* GEC: 0214198
* Glottolog: tokh1241
* GND: 4060289-8
* LCCN: sh85135845
* NDL: 00573169
* NKC: ph126675

 |