| Rebentabois |
| --- |
| Dous exemplares da especie |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Fungi |
| División: | Basidiomycota |
| Clase: | Agaricomycetes |
| Orde: | Agaricales |
| Familia: | Amanitaceae |
| Xénero: | *Amanita* |

 |
| Nome binomial |
| '**Amanita muscaria'**(L.) Lam. (1783) |

O **rebentabois** (***Amanita muscaria*** ), tamén chamado brincabois ou amanita pinta, é un cogomelo tóxico, pertencente á orde Agaricales, frecuente en Galicia e en toda Europa, e caracterizado polo seu sombreiro de cor vermella ou alaranxada salpicado de numerosas pintas brancas. Tamén se coñece como *brincabois*, obedecendo estes nomes comúns á suposta toxicidade sobre o gando que o poida comer: *Fungo pintarraxado, atola as moscas e mais o gado* .

Coñécese en castelán como *falsa oronja*  ou *matamoscas*; en catalán: *reig bord*, *reig de fageda*, *reig tinyós* ou *reig vermell*; en vasco: *kuleto paltsoa* ou *kuleto falsoa*. En Francia chámase f*ause oronge*.

O nome científico *muscaria* fai alusión á paralización que parecen sufri-los insectos que pousan sobre este cogomelo.

Descrición
----------

Ó nacer, a amanita ten a forma dunha pequena bóla branca e carnosa, que termina rompendo ó desenvolverse o sombreiro. Este é practicamente hemiesférico pero pouco a pouco vai estendéndose e tomando a clásica forma de paraugas, aplanado e co bordo lixeiramente estriado. A cor propia é vermella e vai clareando ó madurecer, ata cores laranxas ou amareladas. O veo branco que pechaba ese ovo inicial queda fragmentado sobre a superficie do sombreiro formando esas pintas brancas, que van desprendéndose co paso do tempo, sobre todo baixo chuvias importantes, que as arrastran. Estes restos de veo poden arrancarse facilmente.

O sombreiro é carnoso e húmido ou algo viscoso. Pode alcanzar un tamaño de 12–15 cm de altura e un diámetro de 8 a 20 cm.

Exemplar adulto xunto a outro xuvenil
Na parte inferior do sombreiro están as láminas, sempre brancas, moi mestas e co bordo interno libre ; a esporada  é tamén branca. O pé ou talo, esvelto e de ata 3 cm de sección, tamén é branco, coa base engrosada e presenta un anel  branco, membranoso, lobulado e colgante, ás veces coa marxe amarelenta e estriada. Cando o exemplar alcanza a madurez, o pé pode mostrar unha canle oca no seu interior. Como tódalas especies deste xénero, na base do pé atópase unha volva  que, neste caso, adopta a forma dunha serie de rodas de vultos ou engrosamentos, tamén brancos, a modo de espullas.

A carne é insípida ou lixeiramente doce, e sen olor propio, cunha suave coloración alaranxada baixo a cutícula e branca no resto. As esporas son brancas e miden 9,5-12 por 6-8 micrómetros, lisas e non amiloides.

Diferenciación
--------------

A forma, cores e, sobre todo, a presenza das pintas brancas fai que sexa fácil de recoñecer. Podería confundirse coa *Amanita caesarea* (comestible e moi apreciada) se chegan a desaparecer tódalas manchas brancas, da que se diferenza porque nesta última especie o pé e as láminas son de cor amarela dourada e a volva está ben desenvolvida e carnosa.

Hábitat
-------

Adoita medrar en medios húmidos e sombrizos, baixo coníferas ou frondosas (faias, bidueiros etc.), pero non é estraño atopala en espazos máis despexados. Crece en zonas baixas ata a media montaña. É frecuente o seu crecemento en grupos.

É unha especie tipicamente outonal, que aparece xa a finais de verán.

Toxicidade
----------

Considérase unha especie velenosa, con efectos tóxicos sobre o fígado e o intestino que poden chegar a ser graves pero raramente mortais. Produce tamén efectos alucinóxenos, razón pola que se consumiu desde antigo en diferentes partes do mundo.

Os efectos psíquicos que provoca débense ó seu contido en derivados isoxazólicos (como o ácido iboténico ou o muscimol) e outros, como a butofenina e a muscarina (responsable da visión deformada de formas e distancias). Entre 30 minutos e 1 hora despois de inxerilo aparecen trastornos gastrointestinais (dores cólicas e vómitos) e inmediatamente despois comezan os efectos alucinóxenos, con delirios, alucinacións e visións coloreadas e puntos de luz, nun estado semellante á embriaguez, para rematar cun forte sono ó cabo de varias horas. A concentración dos principios activos é variable dentro dun mesmo exemplar (a cutícula é máis rica có resto da carne) e segundo o hábitat onde se recolle (a máis altura, maior concentración). Tamén se dá o feito de que unhas substancias se transforman noutras ó madurar ou tras desecamento: o ácido iboténico degrádase rapidamente en muscimol, 5-10 veces máis potente e capaz de permanecer activo en exemplares desecados de varios anos.

Alicia no país das marabillas

Galería de imaxes
-----------------

* 
* 
* 
* Rebeitabois, en Galiza.Rebeitabois, en Galiza.
* Amanita muscaria en Cespón, BoiroAmanita muscaria en Cespón, Boiro

Notas
-----

1. ↑  Sinónimo: *Agaricus muscarius*.
2. ↑  VV. AA. (2012) Vocabulario forestal. Santiago de Compostela, Universidade / Deputación de Lugo
3. ↑  *"Amanita muscaria", coñecida no Norte de Portugal e Sur de Galicia co nome de "brincabois" ou "reventabois" debido a que segundo conta a voz popular se unha vaca come un destes cogumelos por accidente alporízase como se estivese en cío* (CASTRO CERCEDA e outros:2).
4. ↑  Por oposición á *oronja* (*Amanita caesarea*), coa que se pode confundir, sobre todo cando o sombreiro está moi lavado. Outros nomes comúns son *oronja pintada* e *agárico pintado*
5. ↑  *Láminas libres*: aquelas que presentan o bordo interno das láminas claramente separado do pé.
6. ↑  *Esporada*: conxunto das esporas desprendidas dun cogomelo. Serve para recoñece-la especie, ben pola sús cor (por exemplo, branca nas amanitas, moura no champiñón) como pola súa forma e tamaño, apreciables ó microscopio.
7. ↑  *Anel*: resto do veo que cubría o sombreiro e que nalgunhas especies permanece unido á parte alta do pé ó despregarse o sombreiro. Segundo a especie pode ser ben patente ou desaparecer.
8. ↑  *Volva*: vaíña en forma de cáliz no pé dalgunhas especies de cogomelos. Pode adoptar diferentes formas ou, nalgún caso, faltar por completo.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Rebentabois*** |

### Bibliografía

* CASTRO CERCEDA, M. L. e outros: *Historia da macromicoloxía de Galicia", Sociedade Galega de Historia Natural, sen data.*
* GARCÍA ROLLÁN, Mariano (1985): *Setas venenosas*. Hojas divulgativas nº 1/71 HD, Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, Madrid.
* GARCÍA ROLLÁN, Mariano (1986): *Manual para buscar setas*. Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, Madrid.
* RUIZ LEIVAS, Cristovo (2003): "Fraseoloxía e terminoloxía dos cogomelos", en *Cadernos de Fraseoloxía galega*, 4, 371-387.
* VV. AA. (1986): *Setas*. Editorial Blume S. A. Barcelona.
* VV. AA. (1993): *Guía de campo de las setas*. Suplemento da revista *Natura*, nº 128, novembro 1993.

### Outros artigos

* Os cogomelos na cultura popular galega

### Ligazóns externas

* "Fungus of the Month: *Amanita muscaria*, the fly agaric".
* "*Amanita muscaria* (L.:Fr.) Lam. var. muscaria".
* "*Amanita muscaria* subsp. *flavivolvata* Singer".
* "Amanita muscaria".
* Erowid Psychoactive Amanitas.
* Amanita muscaria.
* Amanita muscaria.
* "Amanita muscaria, Amanita pantherina and others".
* "The psychedelic secrets of Santa Claus".
* "Fly Agaric, Father Christmas and Lunch with a Toxicologist".

| * v
* c
* e
Cogomelos alucinóxenos |
| --- |
| 
* *Amanita gemmata*
* *Amanita muscaria*
* *Amanita pantherina*
* Cogomelos psilocibios
* *Conocybe cyanopus*
* *Conocybe smithii*
* *Gymnopilus spectabilis*
* *Gymnopilus luteofolius*
* *Inocybe aeruginascens*
* *Panaeolus subbalteatus*
* *Panaeolus tropicalis*
* *Psilocybe australiana*
* *Psilocybe azurescens*
* *Psilocybe baeocystis*
* *Psilocybe bohemica*
* *Psilocybe cyanescens*
* *Psilocybe cubensis*
* *Psilocybe mexicana*
* *Psilocybe semilanceata*
* *Psilocybe tampanensis*
* *Psilocybe weilii*

 |

| * v
* c
* e
Micoloxía |
| --- |
| Terminoloxía | cogomelo, fungo; micorriza; anel, asco, basidio,  cortina, esporóforo, esporocarpo, espora, estipe, gleba, hifa, himenio, lamela, lévedo, micelio, mofo, píleo, veo, veo universal, volva |
| Especies | *Agaricales* (*Agaricus*: bóla de neve, champiñón común, fungo dos lameiros), *Amanita* (amanita branca, amanita dos Césares, cacaforra da morte, cacaforra dourada, francesiña, rebentabois), *Boletus*, cantarela, carallán, cerrote, cogomelo dos lamigueiros, cornizó, feixó do demo, fungato, matacandil, mildio, netorra, níscaro, oídio, pé azul, peido de lobo, pleuroto, ratiño, tortullo, trufa |
| Taxonomía e recursos | Index Fungorum, ascomicetos, basidiomicetos, Intoxicación por cogomelos velenosos, Fungos de Galicia, Os cogomelos na cultura popular galega |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q131227
* EBID: ID
* GEC: 0206928
* GND: 4154628-3
* LCCN: sh88022141
* MAG: 2775865962

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APNI: 122148
* BioLib: 60470
* Dyntaxa: 2976
* EOL: 2866150
* EPPO: AMANMU
* Fungorum: 161267
* GBIF: 8168319
* iNaturalist: 48715
* IRMNG: 10522246
* MycoBank: 161267
* NBN: NHMSYS0001474455
* NCBI: 41956
* Soortenregister: 124066
* TAXREF: 39079
* WoRMS: 1456971

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: RQ7YY49K9Q

 |