**Henrique o León** (en alemán: *Heinrich der Löwe*), nado en Ravensburg en 1129, e finado en Brunswick o 6 de agosto de 1195, foi un nobre alemán de orixe franca, membro da familia dos Welf (güelfos).

Duque de Saxonia (como Henrique III) desde 1142 e duque de Baviera (como Henrique XII) desde 1156, foi o máis poderoso dos príncipes alemáns da súa época, até que foi privado de ambos os Ducados pola a dinastía rival dos Hohenstaufen durante o reinado do seu primo Frederico I Barbarroxa e o fillo e sucesor deste, Henrique VI.

Traxectoria
-----------

### Herdanza

Na cúspide dos seus reinados, Henrique gobernou sobre un vasto territorio, que se estendía desde as costas dos mares do Norte e Báltico até os Alpes, e desde Westfalia até Pomerania. Henrique logrou tanto poder, en parte, polas súas aptitudes políticas e militares, pero, sobre todo, grazas aos legados dos seus catro avós.

Era fillo de Henrique o Soberbio, duque de Saxonia e de Baviera, que á súa vez era fillo do duque Güelfo I de Baviera (cuxa primeira esposa foi a herdeira dos Billung (en alemán *Billunger*), anteriores duques de Saxonia), e de Xudith de Flandres, a súa segunda muller. A nai de Henrique era Xertrude, filla única do emperador do Sacro Imperio Lotario II e da súa esposa Richenza de Northeim, filla e herdeira de Xertrude, que á súa vez era a herdeira dos territorios saxóns de Northeim e das propiedades dos Brunóns, condes de Brunswick.

### Comezo das loitas entre güelfos e xibelinos

Posesións de Henrique o León.
Miniatura contemporánea de Henrique o León, na *Historia Welforum*.
En Alemaña, tras a morte sen descendencia do emperador Henrique V en 1125, 
os príncipes electores, a instancias do chanceler imperial Adalberto, arcebispado de Maguncia, elixiron o duque de Saxonia como Lotario II o mesmo ano de 1125.

Porén, estalou unha guerra civil, posto que os sobriños e herdeiros de Henrique V, que eran Frederico II, duque de Suabia e Conrado, dos Hohenstaufen, exixiron ademais das terras patrimoniais dos salios na Franconia renana, as terras que a coroa fora adquirindo. Nesta situación, Conrado III foi elixido *rei rival* de romanos en 1127, e en 1128 foi coroado rei de Italia (Rei de romanos) co apoio de Milán, aínda que non conseguiu asegurar alí unha posición, xa que o papa Honorio II (1124–1130) se negou a recoñecelo, así como tampouco as cidades inimigas de Milán como Novara, Pavia, Cremona, Piacenza ou Brescia; en cambio, o rei Lotario II tivo o apoio de Henrique o Soberbio, da dinastía Welf (os güelfos), que era duque de Baviera e tamén marqués de Toscana e de Verona, ao que fixo seu xenro en 1127.

Aínda que a guerra terminou en 1135 coa submisión de Conrado III, as tornas viraron en 1137 ao morrer o emperador Lotario II, e Conrado III foi elixido Rei de romanos fronte a Henrique *o Soberbio*, herdeiro de Lotario. A guerra reiniciouse entre Conrado III e Henrique *o Soberbio*, e falecido este en 1139, continuouna o seu irmán Güelfo VI.

Foi no asedio de Weinsberg en 1140 cando os nomes de ambas as faccións foron establecidos polos gritos de guerra, *güelfo* (contrarios aos Hohenstaufen) e *Waiblingen* (o nome dun castelo dos Hohenstaufen, que daría lugar ao termo xibelino). A pesar de asinar un acordo de paz en 1142, tras o fracaso da Segunda Cruzada, Güelfo VI proseguiu a revolta, que de todas formas entrou na súa fase final co falecemento en 1150 de Henrique Berenguer, Rei de romanos e fillo de Conrado III.

En 1151, Güelfo VI pactou co seu sobriño Frederico III, duque de Suabia (tamén sobriño de Conrado III) a sucesión no Imperio a cambio de terras. Así, á morte de Conrado en 1152, foi elixido emperador Frederico (Frederico I Barbarroxa), co que o güelfo obtivo terras italianas, sendo designado como marqués de Toscana e duque de Spoleto.

O pai de Henrique morreu en 1139 á idade de 32 ahos, sendo este aínda un neno. O Rei de romanos Conrado III desposuíra dos seus ducados a Henrique o Soberbio, que fora o seu rival pola coroa en 1138, outorgando o de Saxonia a Alberte o Oso e o de Baviera a Leopoldo I, arquiduque de Austria. Aínda que Henrique non reclamou a súa herdanza, porén Conrado devolveulle Saxonia en 1142 e, en 1156, Henrique volveu adquirir Baviera por decisión do novo emperador do Sacro Imperio, Frederico Barbarroxa (que era primo seu).

### Accións de goberno e matrimonios

Henrique foi o fundador de Múnic en 1157-1158, de Lübeck en 1159 e de Schwerin en 1160; tamén fundou e desenvolveu as cidades de Stade, Luneburgo e Brunswick. Nesta última, a súa capital, fixo erixir un león de bronce, o seu animal heráldico, no patio do castelo Dankwarderode en 1166. Esta foi a primeira estatua de bronce ao norte dos Alpes. Posteriormente fixo construír a catedral de Brunswick cerca da estatua.

En 1147 Henrique casou con Clemencia de Zähringer, anexionando deste modo os seus territorios hereditarios en Suabia. Divorciouse dela en 1162, aparentemente debido á presión exercida polo emperador Frederico Barbarroxa, que non desexaba posesións güelfas no seu territorio particular, ofrecendo a Henrique a cambio diversas fortalezas en Saxonia.

En 1168 Enrique contraeu novo matrimonio con Matilde (1156–1189), filla de Henrique II de Inglaterra e Leonor de Aquitania e irmá de Ricardo Corazón de León.

### Desencontro co emperador

Enrique apoiou con constancia e fidelidade o seu primo o emperador Barbarroxa nos seus posteriores intentos de consolidar a súa posesión da coroa Imperial e nas súas repetidas guerras coas cidades da Lombardía cos papas, cambiando o rumbo das batallas a favor de Frederico en diversas ocasións cos seus feros cabaleiros saxóns. Pero en 1174 Henrique non quixo axudar a Frederico na nova invasión da Lombardía, debido a que estaba preocupado por asegurar as súas propias fronteiras no leste e non consideraba que a aventura italiana merecese o esforzo, aínda cando Frederico lle ofreceu a rica cidade imperial de Goslar, no sur de Saxonia, como recompensa, un trofeo que Henrique ambicionaba desde había moito tempo.

A expedición de Frederico acabou nun resoante fracaso. Frederico Barbarroxa foi derrotado na famosa batalla de Legnano. Debido á súa *deserción*, Henrique foi xulgado tanto polo *Lendrecht* (dereito señorial) como polo *Landrecht* (dereito territorial). Aproveitando a hostilidade doutros príncipes alemáns cara a Henrique, que establera un estado poderoso e duradeiro que comprendía Saxonia, Baviera e substanciais territorios no norte e o leste de Alemaña, Frederico xulgou en 1180 a Henrique *in absentia* por insubordinación, nun tribunal formado por bispos e príncipes. Declarando que a lei Imperial invalidaba a lei alemá tradicional, despoxou a Henrique das súas terras e declarouno proscrito. Acto seguido Frederico invadiu Saxonia co seu exército Imperial. Os aliados de Henrique desertaron, e el, finalmente, tivo de someterse en novembro de 1181 ao *Reichstag* (Dieta) do Sacro Imperio de Erfurt. Henrique foi condenado tamén a exiliarse de Alemaña en 1182 durante un período de tres anos, durante os que permaneceu co seu sogro Henrique II de Inglaterra en Normandía, até que lle foi permitido regresar a Alemaña en 1185. Foi exiliado de novo en 1189, e a súa esposa Matilde faleceu naquel mesmo ano.

### Últimos días

Cando Frederico Barbarroxa acudiu á Cruzada de 1189, Henrique regresou a Saxonia, onde mobilizou un exército dos seus fieis e conquistou e saqueou a cidade de Bardowick en represalia pola súa deslealdade. Só as igrexas foron respectadas e deixadas en pé.

O fillo de Barbarroxa, Henrique VI, derrotou o duque de novo, pero en 1194, co seu fin xa próximo, Henrique o León fixo as paces co emperador, volvendo ás súas grandemente diminuídas terras nas proximidades de Brunswick, onde finalizou os seus días pacificamente como duque de Brunswick, patrocinando as artes e a arquitectura. Faleceu o 6 de agosto de 1195. Está enterrado na catedral de Brunswick.

Descendencia
------------

Henrique o León tivo os seguintes fillos:

* Da súa primeira esposa, Clemencia de Zähringen:
	+ Xertrude (1155–1197), casada primeiro con Frederico IV de Suabia, fillo do emperador Conrado III, e posteriormente co rei Canuto VI de Dinamarca.
	+ Henrique, falecido neno a causa dunha caída dunha mesa.
	+ Richenza, falecida moza en 1168.

Voda de Henrique o León e Matilde de Inglaterra.
* Da súa segunda esposa, Matilde de Inglaterra:
	+ Richenza (1172–1209), casada primeiro con Godofredo II, Conde de Perche e despois con Enguerrad III, Señor de Coucy.
	+ Henrique V do Palatinado (1173–1227).
	+ Lotario (1174–1190), falecido sendo refén do emperador Frederico Barbarroxa.
	+ Otón IV, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico e duque de Suabia (1177–1218).
	+ Guillerme, duque de Luneburgo (1184–1213).
* Tivo, ademais, unha filla ilexítima con Ida de Blieskastel:
	+ Matilde (1164–1219), casada con Henrique Borwin I de Mecklemburgo.

Antepasados
-----------

**Antepasados de Henrique o León**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. Alberte Azzo II, margrave de Milán |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. Welf I, duque de Baviera |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. Kunigunde de Altdorf |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. Henrique IX, duque de Baviera |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. Balduíno IV, conde de Flandres |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. Xudith de Flandres |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. Eleonor de Normandía |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. Henrique X, duque de Baviera |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. Ordulfo, duque de Saxonia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. Magnus, duque de Saxonia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. Wulfhild de Noruega |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. Wulfhilde de Saxonia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. Bela I de Hungría |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. Sofía de Hungría |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. Richeza de Polonia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **Henrique o León** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. Bernardo de Süpplingenburg, conde de Harzgau |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. Gebhard de Supplinburg |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. Ida de Querfurt |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. Lotario II do Sacro Imperio |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. Frederico, conde de Formbach |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. Hedwige de Formbach |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. Xertrude de Haldensleben |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. Xertrude de Saxonia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. Otón de Nordheim, duque de Baviera |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. Henrique de Northeim, margrave de Frisia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. Richenza de Suabia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. Richenza of Northeim |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. Egbert I, margrave de Meissen |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. Xertrude de Brunswick |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. Irmgard de Susa |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Emmerson 2013, p. 320.
2. ↑  Cantù, Cesare (1855). *Historia universal* **6**. Imp. de Gaspar y Roig. p. 758.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Henrique o León*** |

### Bibliografía

* Arnold, Benjamin (1966): "Henry the Lion and His Time", *Journal of Medieval History*, vol. 22, pp. 379–393.
* Calmette, Joseph (1951): *‎Le Reich allemand au Moyen-Age*.‎ ‎París: Payot.
* Emmerson, Richard K. (2013). *Key Figures in Medieval Europe: An Encyclopedia*. Routledge. ISBN 978-1136775185.
* Hampe, Karl (1973): *Germany under the Salian and Hohenstaufen Emperors*. Oxford (UK): Basil Blackwell Publishers. ISBN 0-631-14180-4.
* Jordan, Karl (1987):*Henry the Lion. A Biography*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-821969-9.
* Werthschulte, Leila (2007): *Heinrich der Löwe in Geschichte und Sage*. Heidelberg: Universitätsverlag. ISBN 978-3-8253-5387-2.

### Outros artigos

* Casa de Welf
* Güelfos e xibelinos
* Sacro Imperio Romano Xermánico

### Ligazóns externas

* Arnoldo de Lübeck (*ca.* 1150 - 1211 ou 1214): *Crónica dos eslavos*.
	+ Extracto bilingüe latín - francés no sitio de Philippe Remacle (1944-2011): ed. de 1788, en París.
	+ Outro extracto, tamén bilingüe latín - francés, no mesmo sitio: da obra de Joseph-François Michaud (1767-1839) *Biblioteca das Cruzadas* (*Bibliothèque des Croisades*, en 4 volumes, París, 1829), tomo III.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q105378
* WorldCat
* VIAF: 803717
* BAV: ADV10195558
* BIBSYS: 90740906
* BNF: 13757949b
* BRE: 2351078
* CERL: cnp01467365
* DeutscheBio: 118548336
* EBID: ID
* FAST: 18995
* GEC: 0024092
* GND: 118548336
* ISNI: 0000000066293097
* LCCN: n50066850
* NDL: 00946252
* NKC: jn20021217001
* NLA: 35567786
* NTA: 070545286
* OL: OL6993689A
* SELIBR: 189317
* SUDOC: 027324788
* ULAN: 500397666
* WikiTree: Welf-11

 |