recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **SMS *König*** foi o primeiro dos catro acoirazados da clase *König* da Mariña Imperial alemá (*Kaiserliche Marine*) durante a primeira guerra mundial. O *König* (en galego: "rei") foi nomeado así na honra do rei Guillerme II de Württemberg. Posto na grella en outubro de 1911, o barco foi botado o 1 de marzo de 1913. O *König* foi completado pouco despois do comezo da primeira guerra mundial; foi asignado á Hochseeflotte o 9 de agosto de 1914.

Xunto cos seus tres barcos irmáns, o *Grosser Kurfürst*, o *Markgraf* e o *Kronprinz*, o *König* tomou parte na meirande parte das accións da frota durante a guerra. Como barco líder da liña alemá na batalla de Xutlandia o 31 de maio de 1916, o *König* enfrontouse con varios acoirazados británicos e recibiu dez impactos de calibre pesado. En outubro de 1917 forzou ao pre-dreadnought ruso *Slava* a que se afundise na batalla do estreito de Muhu, que seguiu á exitosa Operación Albion alemá.

O *König* foi internado, xunto coa meirande parte da Hochseeflotte, en Scapa Flow en novembro de 1918 tras o armisticio. O 21 de xuño de 1919 o contraalmirante Ludwig von Reuter ordenou afundir a frota mentres os barcos británicos estaban fóra do porto realizando exercicios. A diferenza da meirande parte dos buques afundidos, o *König* nunca foi reflotado para o seu desmantelamento; os restos aínda se atopan no fondo da baía.
O **SMS *Grosser Kurfürst*** foi o segundo acoirazado dos catro barcos da clase *König*. O *Grosser Kurfürst* (ou *Großer Kurfürst*) servíu na Mariña Imperial alemá durante a Primeira Guerra Mundial. O acoirazado foi posto na grella en outubro de 1911 e botado o 5 de maio do 1913. Foi formalmente asignado á Mariña Imperial o 30 de xullo de 1914, días antes de que estoupase a guerra entre Alemaña e o Reino Unido. O seu nome significa "Gran Elector", e refírese a Federico Guillerme I, o príncipe elector de Brandeburgo. O *Grosser Kurfürst* foi armado con 10 canóns de 305 mm en cinco torretas xemelgas e podía acadar unha velocidade máxima de 21 nós.

Xunto cos seus tres barcos irmáns, o *König*, o *Markgraf* e o *Kronprinz*, o *Grosser Kurfürst* tomou parte na meirande parte das accións da frota durante a guerra, incluída a batalla de Xutlandia entre o 31 de maio e o 1 de xuño de 1916. O barco foi obxectivo de fogo pesado en Xutlandia, pero non foi gravemente danado. Bombardeou posicións rusas durante a Operación Albion en setembro e outubro de 1917. O *Grosser Kurfürst* estivo involucrado en varios accidentes durante a súa carreira; chocou co *König* e o *Kronprinz*, encallou varias veces, foi torpedeado unha, e impactou cunha mina.

Despois da derrota alemá e da sinatura do armisticio en novembro de 1918, o *Grosser Kurfürst* e a meirande parte dos buques capitais da Hochseeflotte foron internados pola Royal Navy en Scapa Flow. Os barcos foron desarmados mentres as potencias aliadas negociaban a versión final do Tratado de Versalles. O 21 de xuño de 1919, días antes de que o tratado fose asinado, o comandante da frota internada, o contraalmirante Ludwig von Reuter, ordenou afundir os barcos da frota para asegurarse de que os británicos non puidesen apoderarse deles. A diferenza dos seus irmáns, o *Grosser Kurfürst* foi refrotado en 1938 e desguazado en Rosyth.
Sun UltraSparc II
**SPARC** (acrónimo de **S**calable **P**rocessor **ARC**hitecture) é unha arquitectura RISC big-endian, é dicir, unha arquitectura cun conxunto reducido de instrucións. Baséase nos deseños RISC I e II da Universidade de California, Berkeley que foron definidos entre os anos 1980 e 1982.

A empresa Sun Microsystems deseñou esta arquitectura no ano 1985 e licenzouna a outros fabricantes como Texas Instruments, Cypress Semicondutor, Fujitsu, LSI Logic entre outros.

SPARC é a primeira arquitectura RISC aberta e como tal as especificacións de deseño están publicadas, así outros fabricantes de microprocesadores poden poñer en funcionamento o seu propio deseño.

Unha das ideas innovadoras desta arquitectura é a ventá de rexistros que permite facer facilmente compiladores de alto rendemento e unha significativa redución de memoria nas instrucións "load/restore" en relación con outras arquitecturas RISC. As vantaxes aprécianse sobre todo en programas grandes.

A cpu SPARC esta composta dunha unidade enteira (IU) "Integer Unit" que procesa a execución básica e unha unidade de punto flotante (FPU) "Floating-Point Unit" que executa as operacións e cálculos de reais. A IU e a FPU poden ou non estar integradas no mesmo *chip*.

Aínda que non é unha parte formal da arquitectura, as computadoras baseadas en sistemas SPARC de Sun Microsystems teñen unha unidade de manexo de memoria (MMU) e un gran caché de direccións virtuais (para instrucións e datos) que están dispostos perifericamente sobre un bus de datos e direccións de 32 bits.

Principais características
--------------------------

* Emprega ventás de rexistros.
* 32 rexistros de enteiros de 32 bits.
* 16 rexistros de punto flotante de 64 bits (para o caso de dobre precisión) que se poden utilizar como 32 rexistros de 32 bits (para precisión simple).
* Modos de direccionamento:
	+ Inmediato (constantes de 13 bits).
	+ Directo (offset de 13 bits).
	+ Indirecto (rexistro + offset de 13 bits o rexistro + rexistro).
* Utiliza instrucións retardadas (saltos, load e store ).
* Manexo de memoria:
	+ Espazo virtual de 4 xigabytes.
	+ Unidade de manexo de memoria (MMU) que traballa con páxinas de tamaño configurable.

Versións
--------

#### SPARC

* Primeira xeración liberada en 1987.
* Frecuencias de reloxo de 16 a 50 Mhz.
* Deseño escalar.

#### Super SPARC

* Segunda xeración liberada en 1992.
* Frecuencias de reloxo de 33 a 50 Mhz.
* Deseño super escalar.

#### Ultra SPARC II

* Lanzado a mediados de 1996.
* Arquitectura super escalar de 4 etapas e de 64 bits.
* Cinco unidades de punto flotante.
* Velocidades entre 250 e 300 Mhz.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q273190
* GND: 4230258-4

 |
A **nocicepción** (tamén coñecida coma **nociocepción** ou **nocipercepción**) é o proceso neuronal polo que se codifican e procesan os estímulos potencialmente nocivos e daniños para os tecidos. Trátase da actividade aferente producida no sistema nervioso periférico e central polos estímulos que teñen potencial para danaren os tecidos  Esta actividade é iniciada polos nociceptores, (tamén chamados *receptores da dor*), que poden detectar cambios térmicos, mecánicos ou químicos por enriba do limiar do sistema. Unha vez estimulado, un nociceptor transmite un sinal a través da medula espiñal ao cerebro.

A nocicepción activa diversas respostas autónomas que conducen á experiencia da dor nos seres vivos que teñen un sistema nervioso.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fibromialxia
* Dor

### Notas

1. ↑  Loeser JD, Treede RD. (2008). "The Kyoto protocol of IASP Basic Pain Terminology.". Pain. *137* (3): 473–7. PMID 18583048.
2. ↑  Chronic Pain Management, Russell K. Portenoy, Michael J. Brennan, in *Handbook of Neurorehabilitation*, David C. Good, James R. Couch, eds. Informa Healthcare, 1994 ISBN 0-8247-8822-2.
3. 1 2  Bayne, Kathryn. (2000).Assessing Pain and Distress: A Veterinary Behaviorist's Perspective "in *Definition of Pain and Distress and Reporting Requirements for Laboratory Animals: Proceedings of the Workshop Held June 22, 2000* (2000)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2734305
* EBID: ID
* MAG: 15490471

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D059225
* MeSH: F02.463.593.504.500

 |
O **SMS *Frauenlob*** foi o oitavo membro dos dez cruceiros lixeiros da clase *Gazelle*, construído pola Mariña Imperial alemá. Foi fabricado nos estaleiros AG Weser de Bremen, posto na grella en 1901, botado en marzo de 1902, e asignado á Hochseeflotte en febreiro de 1903. Armado cunha batería principal de 10 canóns de 105 mm e dous tubos de torpedos de 450 mm, o *Frauenlob* era capaz de acadar unha velocidade máxima de 21,5 nós (39,8 km/h).

O *Frauenlob* pasou toda a súa carreira nas forzas de recoñecemento da Hochseeflotte. Durante a primeira guerra mundial participou na batalla de Helgoland en agosto de 1914, onde foi gravemente danado polo cruceiro británico HMS *Arethusa*, e na batalla de Xutlandia o 31 de maio de 1916. Alí, nun caótico enfrontamento nocturno, o *Frauenlob* foi golpeado por un torpedo lanzado polo HMS *Southampton*, que causou que o buque afundise coa meirande parte da súa tripulación. Os restos foron descubertos no ano 2000 en moi boas condicións, sentado en vertical sobre o fondo mariño.
**Samuel Galindo Suheiro**, nado en Santa Cruz de la Sierra o 6 de xuño de 1981, é un futbolista profesional internacional boliviano que xoga como centrocampista no Arsenal da Premier League.

Traxectoria
-----------

Samuel Galindo debutou na tempada 2008 na segunda división boliviana, xogando no Club Real América, onde permaneceu até a tempada 2009-10, sendo o xogador máis destacado do equipo, e converténdose na gran promesa do seu país, e nunha das maiores de Suramérica, chamando a atención do grandes equipo europeos, entre outros o Real Madrid ou a Fiorentina.

En decembro de 2009 decide marchar a probar en equipos europeos, entre os cales estaban o Everton e o Arsenal, clubs que militan na Premier League inglesa. Convenceu a ambos equipos, mais finalmente é o equipo londiniense o que se fai cos seus servizos, pagando algo máis de 500.000 de libras.

Debido á lexislación inglesa Galindo non podía xogar en Inglaterra debido á súa mocidade, polo que o Arsenal decide ceder ao xogador, polo que peleán equipos como o Osasuna e o Racing de Santander de Primeira División española, e o galego Celta de Vigo da Segunda División, pero é finalmente a UD Salamanca, que tamén xoga na Segunda, quen consegue a súa cesión, posteriormente sería ao Gimnàstic. A seguinte tempada comeza a adestrar co Club Deportivo Lugo, da mesma categoría, finalmente pasando a formar parte do cadro de xogadores do club. O xogador, despois de non ter moitas oportunidades de xogo, deixa o club o 31 de xaneiro de 2013, última día de mercado de fichaxes de inverno.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2735425
* BDFutbol: 8645
* FootballDatabase: 93668
* NFT: 36311
* Soccerway: 112054
* Transfermarkt: 115503

 |
O **río Uruguai** (en castelán: *río Uruguay*), é un río de América do Sur que, xunto co río Paraná, o río Paraguai e outros grandes cursos fluviais, forman a conca do Prata. Nace na Serra Geral, no sueste do Brasil, na confluencia dos ríos Canoas (de 570 km) e Pelotas (de 437 km), no límite entre os estados de Río Grande do Sur e Santa Catarina, e desemboca no Río da Prata, entre o Departamento uruguaio de Colonia, cara ao leste, e cara ao oeste o departamento arxentino Islas del Ibicuy, da provincia de Entre Ríos. No último tramo recibe pola súa marxe dereita algúns brazos do río Paraná.
Na confluencia do Canoas co Pelotas o río atópase xa a uns 440 msnm. Ao principio, segue a dirección leste-oeste, ata recibir pola marxe dereita as augas do río Pepirí Guazú, momento no cal empeza a torcer cara ao suroeste. Desde esa altura, serve como fronteira entre a Arxentina e o Brasil, punto no cal recibe as augas do río Quaraí; afluente pola marxe esquerda que serve á súa vez como fronteira entre o Brasil e o Uruguai.

Logo de recibir as augas de devandito río, onde se forma unha Tripla Fronteira entre Bella Unión (Uruguai), Monte Caseros (Arxentina) e a Barra do Quaraí (Brasil); o río continúa o seu percorrido cara ao sur (á vez que constitúe a fronteira entre a Arxentina e o Uruguai) ata a paraxe de Punta Gorda, onde desemboca no Río da Prata. Ata ese punto mide 1770 km de l**onxitude**, dos cales 1262 corresponden ao tramo entre os seus nacentes e a confluencia co río Quaraí. Os 508 km restantes transcorren enteiramente entre terras uruguaias e arxentinas. Se se considera o sistema Pelotas-Uruguai, o río alcanza os 2340 km.

Notas
-----

1. ↑  Encyclopædia Britannica (ed.). "Uruguay River" (en inglés). Consultado o 05 de marzo de 2014.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Río Uruguai Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q18278
* WorldCat
* VIAF: 244713935
* BNF: 11980442j
* BRE: 4701520
* EBID: ID
* GEC: 0068670
* GeoNames: 3439704
* NKC: ge134556
* OSM: 380835
* SUDOC: 027851338

 |
**Abdullah Jafar Ibn Mohammad Rudaki** (en taxico Абӯабдуллоҳ Ҷафар Ибн Муҳаммад Рӯдакӣ; en persa ابوعبدالله جعفربن محمدبن حکیم‌بن عبدالرحمن‌بن آدم رودکی), nado en Rudak (imperio Samánida) en 859 e finado no mesmo lugar arredor de 941, foi un poeta persa coñecido como **Rudaki**, **Rudagi** ou **Rudhagi**, primeiro grande autor da lingua persa moderna e considerado o fundador da literatura persa clásica.

A súa poesía contén moitos dos vellos xéneros da poesía persa, incluíndo o cuarteto, mais só unha pequena porcentaxe da súa extensa obra sobreviviu.

Traxectoria
-----------

Naceu en Rudak, localidade de Transoxiana, actualmente rexión de Panjakent en Taxikistán. A maioría dos seus biógrafos din que era totalmente cego, aínda que non de nacemento. Foi o poeta da corte do emir samánida Nasr II (914-943) en Bukhara, mais crese que logo perdeu os seus favores e foi condenado á pena de cegueira por motivos relixiosos.

Obra
----

Billete taxico de 500 somoni co retrato de **Rudaki**
Rudaki escribiu en todos os estilos poéticos, aínda que a súa temática preferida era a bucólica: na súa obra prevalece a ledicia e o optimismo. Consíderase *Kalila wa Dimna*, da que só se conservan fragmentos, a súa obra máis destacada.

Notas
-----

1. ↑  Sassan Tabatabai, "Father of Persian Verse: Rudaki and His Poetry", Amsterdam University Press, 15 de febreiro de 2011.
2. ↑  "Omar Jayyam y su mundo". *Rubaiyyat* (en castelán). Introducción y traducción de Carlos Areán (5ª ed.). Madrid: Visor Libros. 2003. p. 39. ISBN 84-7522-125-4.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rudaki Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* E.G. Browne. *Literary History of Persia*. (Catro volumes, 2256 páxinas), 1998, ISBN 0-7007-0406-X
* Jan Rypka, *History of Iranian Literature*. Reidel Publishing Company, 1968, ISBN 90-277-0143-1

### Ligazóns externas

* Forensic sculpture of Rudaki by M.M. Gerasimov
* Rudaki, Abu Abd Allah, biografía por Iraj Bashri, University of Minnesota. *(en inglés)*
* Rudaki

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q312954
* WorldCat
* VIAF: 17367564
* BIBSYS: 11071213
* BNF: 13325949j
* BRE: 3518023
* CERL: cnp00401936
* CiNii: DA05223410
* DeutscheBio: 118904531
* EBID: ID
* FAST: 1844936
* GND: 118904531
* IMSLP: ID
* ISNI: 0000 0000 7971 2406
* LCCN: n84202205
* NTA: 120959690
* SELIBR: 137167
* SUDOC: 10046341X

 |
**Nikolai Alekseievich Sokolov**, nado en Mokshan, Imperio Ruso, o 21 de maioxul./ 2 de xuño de 1882greg. e finado en Salbris, Francia, o 23 de novembro de 1924, foi un maxistrado ruso. Durante a guerra civil rusa levou a cabo importantes investigacións para o Directorio de Omsk, en nome do Gobernante Supremo, o almirante Aleksandr Kolchak. Entre as súas investigacións destacan os asasinatos da familia imperial rusa e dos mártires de Alapaevsk.

Traxectoria
-----------

Sokolov naceu no seo dunha familia de mercadores de Mokshan, preto de Penza, onde o seu pai era fabricante de cordas. Despois de marchar a estudar Dereito en Khárkiv, converteuse en xuíz de instrución para os asuntos extraordinarios.

Trala revolución de Outubro, rexeitou servir ao novo réxime, e marchou á cidade de Omsk, en Siberia, onde entrou en contacto con outros monárquicos.

O 5 de febreiro de 1919, o almirante Aleksandr Kolchak, comandante supremo do Exército Branco, confioulle a Sokolov a investigación da morte do tsar Nicolao II e a súa familia en Ekaterimburgo. Sokolov recolleu numerosos testemuños, identificou aos responsables do masacre e localizou o lugar ao que foron transportados os corpos e soterrados provisionalmente. Durante o transcurso da investigación coñeceu a que sería a súa muller.

No verán de 1919, debido ao avance do Exército Vermello que ameazaba con recuperar Ekaterimburgo, Sokolov tivo que poñer fin a súa investigación e levar os seus arquivos ata o seu refuxio en Omsk. Grazas á axuda e a protección do xeral francés Janin, conseguiu unirse a un grupo de refuxiados do exército branco no ferrocarril transiberiano e fuxir ata Pequín. Finalmente conseguiu chegar ata Francia onde se instalou en Sologne, en Salbris, no Loir-et-Cher, onde o príncipe Orlov, que foi o seu protector, posuía un castelo.

Sokolov morreu aos 42 anos por mor dun infarto. Deixou unha viúva de 23 anos e dous fillos pequenos, Nathalie (1920-2002) e Aleksei (1920-2002).

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Nikolai Sokolov: The man who revealed the story of the Romanov killings". *rbth.com* (en inglés). 18 de abril de 2015. Consultado o 3 de xuño de 2018.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Execución da familia Romanov

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1990731
* WorldCat
* VIAF: 10585623
* BAV: ADV10099240
* BIBSYS: 4047982
* CiNii: DA01266987
* FAST: 4825
* GND: 115852549
* Gutenberg: 53335
* ISNI: 0000 0001 0869 7066
* LCCN: n50015496
* NKC: jn20010420007
* NTA: 074633139
* OL: OL5985815A
* PTBNP: 760029
* SELIBR: 328082
* SUDOC: 129322067

 |
**Natividad González Laso**, nada en Xinzo de Limia o 24 de decembro de 1953, é unha política galega.

Traxectoria
-----------

Papeleta das Xerais de abril de 2019.
Licenciada en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, máster en Desenvolvemento Territorial pola Universidade Autónoma de Madrid e posgrao en Planificación e Desenvolvemento Local pola Universidade da Coruña. Traballou como coordinadora técnico-didáctica de programas de inserción e emprego no Centro de Formación en Novas Tecnologías de Ferrol e foi xerente do Grupo de Desenvolvemento Rural Costa Noroeste nos concellos da comarca de Ferrol e Ortegal. Militante do PSdeG-PSOE dende 1989, formou parte das executivas locais de Narón e Ferrol, da Executiva Nacional Galega, do Comité Nacional Galego e da Executiva Provincial da Coruña. Nas eleccións autonómicas de 2001 foi elixida deputada do Parlamento de Galicia. Incorporouse ao gabinete da Consellería de Sanidade en 2005 e en 2008 foi nomeada comisionada para a Seguridade Vial de Galicia. Foi concelleira e portavoz do Grupo Municipal do PSdeG no Concello de Ferrol en 2011. Dende setembro de 2017 é asesora do alcalde de Ortigueira.

Notas
-----

1. ↑  Natividad González Laso, nueva asesora del alcalde, tras la renuncia del anterior

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, Feliciano, ed. (2002). "González Laso, Natividad". *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI* (en castelán). Santiago de Compostela: *El Correo Gallego*. ISBN 84-8064-113-4.

### Outros artigos

* Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición

### Ligazóns externas

* Biografía
O **río Ter** é un curso fluvial catalán, que desemboca no mar Mediterráneo despois dun curso de 208 km.

Percorrido
----------

O Ter nace en Ulldeter, nos Pireneos, a uns 2.300 metros de altitude, ao pé dun antigo circo glaciar que delimitan cimas relativamente próximas aos 3.000 metros, como o Bastiments, o Gra de Fajol ou o Pic de la Dona. As súas augas transcorren polas comarcas do Ripollès, Osona, a Selva, o Gironès e o Baix Empordà, até desembocar no mar Mediterráneo en L'Estartit. O seu curso totaliza 208 km, cunha conca de drenaxe de cerca de 3.010 km², descrita como unha conca exorreica cunha distribución claramente dendrítica. A súa achega media anual atinxe un volume de 840 hm³, con valores medios de descarga na desembocadura de 25 m³/s.

### Réxime hidrolóxico

A pesar de nacer nos Pireneos, o río Ter recibe unha forte influencia dos regueiros das chairas do curso medio e baixo e, por este motivo, compórtase como un río de réxime intermedio, é dicir, presenta crecidas tanto na primavera como en outono.

### Afluentes

Entre os principais tributarios do Ter cóntanse:

* pola dereita: Freser (con dous subafluentes pola súa beira dereita: río Núria e río Rigard), Gurri, Riera de Osor, Güell e Onyar.
* pola esquerda: Ritort, Brugent, Riera de Llémena e Terri.

Encoros
-------

Na conca do Ter hai varias presas:

* Sau.
* Susqueda.
* Encoro do Pasteral.
* Encoro de Colomers.
* Encoro de Seva (no río Gurri).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q31482
* GEC: 0065606
* GeoNames: 3108164
* GND: 7641561-2
* OSM: 2813653

 |
**Natividad Mejuto Larrauri,** nada en Santiago de Compostela en setembro de 1910 e finada na mesma cidade en xullo de 1990, foi unha química galega e unha das primeiras docentes de Ciencias da Universidade de Santiago de Compostela.

Traxectoria
-----------

Natividad Mejuto estudou o bacharelato no Instituto de Santiago xunto con Elisa Díaz, quen sería unha das súas grandes amigas na facultade. Realizou os seus estudos na Facultade de Ciencias (Sección Química),e conseguiu unha bolsa na facultade de Ciencias.

En 1931 foi presentada como socia á Sociedad Española de Física y Química (SEFQ). Publicou na revista *Anales de Química* varios artigos, todos eles en colaboración con Fernando Calvet.Traballou no Laboratorio de Química Orgánica da Facultade de Ciencias de Santiago xuntamente con Concepción Carnero.

Foi axudante de clases prácticas das materias Química Orgánica e Química Teórica durante 1933 e 1934 na Facultade de Ciencias.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, Santiago, 29-7-1990, p. 34.
2. 1 2  Liste e Pintos
3. 1 2 3  Pintos (2016)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Liste López, Socorro; Pintos Barral, Xoana. *Las primeras docentes de ciencias en la Universidad de Santiago.* (PDF).

* Pintos, Xoana (2016): "As mulleres nos estudos experimentais na Universidade de Santiago: 1910-1960". Tese de doutoramento. Universidade de Santiago de Compostela.
* Pintos Barral, Xoana (2021). *Tiven a chave, a bicicleta e os catro libros*. Editorial Galaxia.

### Ligazóns externas

* As primeiras docentes de ciencias na Universidade de Santiago de Compostela en Consello da Cultura Galega.
miniatura|

O río en Vallon-Pont-d'Arc
O **Ardèche** (en occitano **Ardecha**) é un río do sur de Francia, afluente pola dereita do Ródano, e cunha lonxitude de 120 km. Dá o seu nome ao departamento que baña: Ardèche; mais a súa conca abrangue tamén os departamentos de Lozère e do Gard.

Xeografía
---------

Nasce no Vivarais, preto do *Col de la Chavade* (Macizo Central), no *bosque de Mazan* no concello de Astet, a uns 1.200 m de altitude. Logo de Aubenas e Ruoms, recibe as augas do Chassezac; despois afúndese, a partir de Vallon-Pont-d'Arc, na célebre garganta homónima durante algúns quilómetros. Xúntase ao Ródano en Pont-Saint-Esprit.

Afluentes e conca
-----------------

Entre os tributarios maiores do Ardèche cómpre citarmos:

* Auzon
* Beaume
* Chassezac
* Drobie
* Fontaulière
* Ciaduègne
* Ibie
* Ligne
* Lignon
* Volane

A conca do Ardèche cobre 2.430 km2.

Réxime
------

O Ardèche está suxeito a un réxime extremadamente torrencial. Con 65 m3/s de caudal na desembocadura, é o principal tributario pola beira dereita do baixo Ródano. As súas augas corren moi baixas no verán estate e impoñentes durante o outono, cando polas grandes chuvias da estación pode atinxir valores de case 8.000 m3/sec, influenciando de modo notorio as cheas do mesmo Ródano.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Río Ardèche*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q640263
* WorldCat
* VIAF: 149812508
* BNF: 12007918p
* GEC: 0004898
* GeoNames: 3037148
* GND: 4079816-1
* ISNI: 0000 0001 1527 2111
* SUDOC: 02819456X

 |
**Rudolf Kárpáti** (en húngaro: Kárpáti Rudolf), nado en Budapest o 17 de xullo de 1920 e finado na mesma cidade o 1 de febreiro de 1999, foi un músico militar e tirador de esgrima húngaro, gañador de seis medallas olímpicas de ouro.

Traxectoria
-----------

Militar profesional, estudou violín no conservatorio e musicoloxía na universidade, foi membro das seccións de esgrima do Vasas SC e do Budapest Honvéd compatibizándoo co posto de instrutor musical na Academia Militar Central. Participou, aos 28 anos, nos Xogos Olímpicos de 1948 celebrados en Londres, gañando a medalla de ouro na proba de equipos de sabre, competición que gañou de novo nos Xogos Olímpicos de 1952 de Helsinqui nos Xogos Olímpicos de 1956 de Melbourne e nos Xogos Olímpicos de 1960 de Roma. Tamén gañou a competición de sabre individual nas edicións de 1956 e 1960.

Ao longo da súa carreira gañou sete títulos nacionais e doce medallas no Campionato do Mundo de Esgrima, entre elas sete de ouro. Tras retirarse traballou como directivo da Federación de Esgrima Húngara (1961-1991), foi xuíz internacional e membro do comité de xuíces da Federación Internacional de Esgrima, publicou a súa autobiografía en 1965 e foi presidente da Asociación de Esgrima de Budapest (1977). Director artístico da Academia Militar desde 1961, actuou como conselleiro de defensa (1990-1994) e retirouse co grao de xeneral de dúas estrelas do exército de terra.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* www.olympic.org - Rudolf Kárpáti *(en inglés)*
* www.sports-reference.com - Rudolf Kárpáti *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q536761
* WorldCat
* VIAF: 121402685
* BRE: 2048469
* ISNI: 0000 0000 7925 6826
* OCID: rudolf-karpati
* Sports Reference: rudolf-karpati-1

 |
SMS Königsberg, agosto 1915
O **SMS Königsberg** foi un cruceiro lixeiro construído en 1905 para a mariña imperial alemá. Tiña tres chemineas e estaba armado con dez canóns e dous tubos lanzatorpedos, contaba cunha tripulación de 322 homes que chegou á África Oriental Alemá o 6 de xuño de 1914, un pouco antes do comezo da primeira guerra mundial co seu comandante Max Loof baixo ordes directas do xeneral Paul Erich von Lettow-Vorbeck, ao mando de todas as tropas alemás no territorio.

Conflito
--------

Os británicos perante a posibilidade de que estoupase un conflito enviaron varios navíos preto da costa de Dar es Salam con ordes de afundilo de se iniciar. Cando o 5 de agosto comezou a guerra, o Königsberg preparouse para cumprir as ordes de interceptar os convois e navios inimigos. Inglaterra suspendeu os transportes pola costa oriental africana e enviou tres navíos, pero dous víronse obrigados a regresar á súa base en Suráfrica e o Königsberg afundiu o 19 de setembro ao que quedaba, o HMS Pegasus que estaba no peirao de Zanzíbar, ao tempo que minaba o porto. Problemas nas caldeiras impedíronlle regresar a Alemaña como pretendía e buscou refuxio no río Rufiji mentres se facía a reparación. En outubro e novembro os cruceiros da mariña inglesa Chatham, Dartmouth e Weymouth achegáronse e destruíron o barco que o fornecía de carbón, ao tempo que os británicos afundían un navío na foz do río para evitar que o Königsberg puidera escapar e virábanse as baterías da costa. Empregouse un hidroavión Curtiss civil, e máis tarde empregáronse dous aeroplanos Sopwith da Royal Navy para localizalo.

Tentáronse usar dous grandes canóns dun vello navío, o HMS Goliath, para afundir o cruceiro, aínda que non funcionou. Os torpedeiros HMS Mersey e HMS Severn traídos dende o Reino Unido danaron seriamente ao Königsberg o 6 de xullo de 1915. O 11 de xullo produciuse o segundo ataque, combinado de forzas aéreas e navais. Os alemáns decidiron abandonalo no delta do Rufiji despois de retirar o armamento que podía ser usado na campaña de terra. Morreron 32 mariños alemáns e foron 65 os feridos graves. O resto chegaron a Dar es Salam para participar na defensa da cidade.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q705582
* WorldCat
* VIAF: 170156124
* GND: 4132838-3
* LCCN: n88024686

 |
O **Risco Laboral**, corresponde a un concepto que se relaciona coa saúde laboral. Representa a magnitude do dano que un factor de risco pode causar con ocasión do traballo, con consecuencias negativas na súa saúde. Estes riscos si non son tratados e controlados, existe a probabilidade de que se produza o que se define como accidentes e enfermidades profesionais, de diversas índoles e gravidade no traballador.

Factores
--------

Os factores de riscos laborais son aqueles que se relacionan directamente coa actividade exercida no lugar de traballo e mediante esta información clasificar cal foi a razón do accidente mediante traballo multidisciplinario de distintos profesionais en materia de: hixiene, medicina do traballo, ergonomía e a psicoloxía, co obxecto de poder mitigar a estes no lugar de traballo favorecendo a seguridade no mesmo.

### Clasificación

Dependendo o lugar de traballo e do tipo de actividade exercida nestes, clasifícanse en:

* Seguridade: Onde se estudan e intentan reducir os riscos de tipo físico
* Factor de orixe: O cal determínase por medio axentes atopados no ambiente de traballo os cales son; Axentes físicos, Axentes Químicos, Axentes Biolóxicos.
* Características do Traballo: Clasificados os factores de tipo ergonómicos.
* Organización do Traballo: Os cales estúdanse os riscos de tipo psicolóxicos.

Avaliación
----------

O proceso para poder identificar e poder actuar sobre estes factores que para así previr as consecuencias destes sobre os traballadores, para isto se utilizan distintas metodoloxías que se empregan nas diversas disciplinas co fin de determinar a magnitude do risco exposto, un destes corresponde o método de causalidade, o cal inténtase recompilar a maior cantidade de feitos producidos nun accidente, para así ver a causa que desencadea o sinistro.

Normativa en España
-------------------

A Lei 31/1995 de 8 de novembro, de Prevención de Riscos Laborais é o tronco principal da normativa preventiva española. Aplica a todas aquelas empresas que dispoñan de traballadores por conta allea e regula as principais obrigacións de empresas e traballadores.

Existen regulamentos que a desenvolven: Real Decreto 486/1997, de 14 de abril, polo que se establecen as disposicións mínimas de seguridade e saúde nos lugares de traballo.

Notas
-----

1. ↑

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Conceptos básicos sobre riscos laborais *(en castelán)*.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

Un xunco chinés no Xapón, no inicio do período Sakoku (1644-1648). Gravado xaponés en madeira.
O **sakoku (鎖国, *literalmente "país en cadeas" ou "peche do país"*?)** foi unha política de relacións exteriores do shogunato Tokugawa do Xapón, onde ninguén, fóra estranxeiro ou xaponés, podía entrar ao país, ou saír del, baixo pena de morte. Abarcou dende 1641, cando foron expulsados do Xapón todos os estranxeiros europeos, particularmente os comerciantes e misioneiros provenientes de España e Portugal que chegaran ás illas xaponesas en gran número durante a segunda metade do século XVI.

A instauración do *sakoku* non implicaba o illamento completo do Xapón, senón que todas as relacións comerciais ou culturais do Xapón co resto do mundo serían mantidos nun nivel moi reducido, e sempre baixo a control directo do bakufu, impedindo así que calquera súbdito xaponés intentase manter contacto con estranxeiros de modo particular. De feito, este último suposto estaba severamente prohibido.

Os únicos contactos do Xapón cos estranxeiros durante a vixencia do *sakoku* eran mantidos con Corea na illa de Tsushima, con China mediante as Illas Ryukyu dependentes do Clan Shimazu, e con Holanda mediante o illote artificial de Dejima (situado na baía de Nagasaki). Cabe destacar que nestes tres casos as operacións de intercambio comercial eran realizadas en pequenas illas, zonas especificamente afastadas do territorio xaponés propiamente dito. Así mesmo debe terse en conta que aos estranxeiros participantes no intercambio prohibíaselles estritamente saír de devanditas zonas para entrar en territorio xaponés (salvo para visitas de homenaxe á corte do shogun), nin se permitía aos comerciantes xaponeses a libre entrada a devanditas illas.

O primeiro tratado do Xapón sobre anatomía de orixe occidental, un exemplo de "Rangaku". Museo Nacional da Ciencia de Toquio.
A maneira con que o Xapón conseguiu manterse cóbado con cóbado coa tecnoloxía occidental durante este período, foi debido ao estudo dos máis variados textos en holandés obtidos de Dejima. Este proceso foi chamado de Rangaku (estudos holandeses).

O sistema de *sakoku* durou ata 1853, ano en que o comodoro Matthew Perry presentouse cunha frota de buques de guerra de Estados Unidos para esixir a apertura sen restricións do comercio e forzou posteriormente a firma por parte do Xapón do tratado de Kanagawa. O termo *sakoku*, con todo, non foi utilizado ata o século XIX. Porén a apertura iniciada en 1853, aínda era ilegal para os xaponeses abandonar o territorio do seu país ata a restauración Meiji.

Dejima na baía de Nagasaki

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q332075
* EBID: ID

 |
O **SMS *Elbing*** foi un cruceiro lixeiro pedido pola mariña rusa baixo o nome *Admiral Nevelskoy* ao estaleiro Schichau-Werke de Danzig en 1913. Tras o estoupido da Primeira Guerra Mundial, o barco foi confiscado en agosto de 1914 e botado o 21 de novembro dese ano como SMS *Elbing*. Tivo un barco irmán, o *Pillau*, líder da súa clase. O buque foi asignado á Hochseeflotte en setembro de 1915. Foi armado cunha batería principal de oito canóns SK L/45 de 150 mm e acadaba unha velocidade máxina de 27,5 nos (50,9 km/h).

O *Elbing* participou só en dúas grandes operacións durante a súa carreira. A primeira foi o bombardeo de Yarmouth e Lowestoft, acontecido en abril de 1916; alí enfrontouse brevemente á Harwich Force británica. Un mes despois participou na batalla de Xutlandia, onde logrou o primeiro impacto do enfrontamento. Loitou con dureza nos confusos combates nocturnos da batalla e pouco despois da medianoite foi embestido accidentalmente polo acoirazado *Posen*, abríndose un burato no casco do barco. As inundacións incapacitaron os motores e os xeradores eléctricos do buque, deixándoo inmobilizado e sen potencia. Ao redor das 02:00, un torpedeiro alemán recolleu á meirande parte da súa tripulación, e unha hora despois os homes restantes afundiron o barco; escaparon nunha barca de salvamento e posteriormente foron recollidos por un vapor neerlandés.
Antiga provincia do Ribatexo
O **Ribatexo** (*Ribatejo* en portugués, tamén coñecido informalmente como *Borda d'Água*) é unha antiga *provincia* (ou *rexión natural*) de Portugal, formalmente instituída pola reforma administrativa de 1936. Ao contrario doutras provincias que foron restauradas en 1936, o Ribatexo foi unha provincia creada totalmente de novo, dado que o seu territorio pertencía tradicionalmente á antiga provincia da Estremadura.

As provincias de 1936 practicamente nunca tiveron ningunha atribución práctica, e desapareceron do vocabulario administrativo (aínda que non do vocabulario habitual dos seus habitantes) coa entrada en vigor da Constitución de 1976.

Facía fronteira ao noroeste coa Beira Litoral, ao oeste e ao sur coa Estremadura, ao sueste co Alto Alentexo e ao norte e nordeste coa Beira Baixa.

Cando foi creada estaba constituída por 21 concellos, integrando case a totalidade do distrito de Santarém e tamén dous concellos do distrito de Lisboa e un do distrito de Portalegre. Tiña a súa sede na cidade de Santarém.

* **Distrito de Lisboa**: Azambuja, Vila Franca de Xira.
* **Distrito de Portalegre**: Ponte de Sor.
* **Distrito de Santarém**: Abrantes, Alcanena, Almeirim, Alpiarça, Benavente, Cartaxo, Chamusca, Constância, Coruche, Ferreira do Zêzere, Golegã, Rio Maior, Salvaterra de Magos, Santarém, Sardoal, Tomar, Torres Novas, Vila Nova da Barquinha.

A provincia pasou posteriormente a contar con 22 municipios, posto que se creou, na área do distrito de Santarém, o concello do Entroncamento (1945, por división do de Vila Nova da Barquinha).

O seu antigo territorio actualmente está repartido nas rexións do Alentexo, Centro e de Lisboa, sendo até 2002 o núcleo central da rexión de Lisboa e Val do Texo. En termos de subrexións, está repartida pola Grande Lisboa (concello de Vila Franca de Xira), Alto Alentexo (concello de Ponte de Sor) e tamén pola totalidade da subrexión da Lezíria do Tejo e case todo o Medio Texo (exceptuando o concello de Ourém).

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *ribatexano*.

| * v
* c
* e
Provincias históricas de Portugal |
| --- |
| División medieval | 
* Alentexo
* Algarve
* Beira
* Entre Douro e Miño
* Estremadura
* Tras os Montes

 |
| División de 1832 | 
* Azores (Occidental, Central e Oriental)
* Alentexo
* Algarve
* Beira Alta
* Beira Baixa
* Douro
* Estremadura
* Madeira
* Miño
* Tras os Montes

 |
| Rexións naturais (década de 1930) | 
* Algarve
* Alto Alentejo
* Alto Douro
* Baixo Alentejo
* Beira Alta
* Beira Transmontana
* Beira Baixa
* Beira Litoral
* Douro Litoral
* Estremadura
* Miño
* Ribatexo
* Tras os Montes

 |
| División de 1936 | 
* Algarve
* Alto Alentejo
* Baixo Alentejo
* Beira Alta
* Beira Baixa
* Beira Litoral
* Douro Litoral
* Estremadura
* Miño
* Ribatexo
* Tras os Montes e Alto Douro

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q841323
* WorldCat
* VIAF: 140742448
* GEC: 0055319
* GND: 4117002-7
* LCCN: n82089413
* NKC: ge239813
* TGN: 4009246

 |
**OHSAS** (*Occupational Health and Safety Assessment Series*) refírese a unha serie de especificacións sobre a saúde e a seguridade no traballo materializadas pola *British Standards Institution* (BSI) na OHSAS 18001 e OHSAS 18002.

Esta norma internacional para a saúde e a seguridade no traballo (OH & S) publicouse o 12 de marzo de 2018 e está destinada a transformar as prácticas laborais en todo o mundo. Pensouse no seu momento nunha ISO 18000, pero pola súa dificultade de homoxeneización entre os diferentes países abandoouse a idea. A **ISO 45001** substituirá á OHSAS 18001.

Notas
-----

1. ↑  "La polémica ISO 18000 – OSHAS 18001 – Directrices de la OIT – Estrucplan" (en castelán). Consultado o 10 de setembro de 2019. .

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sistema de gestión de Intervenciones Seguras y Ambientales SIAHO.net Ferramenta para prover ás organizacións do necesario para administrar Observacións e Intervencións Seguras e Ambientais.
* Foro sobre OHSAS 18001 de 2007.
* Borrador ISO/DIS 45001 AENOR.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---
**Sabin Bilbao Bolumburu**, nado en Loiu (Biscaia) o 6 de xaneiro de 1960, é un exfutbolista español. Xogaba de defensa.

Traxectoria
-----------

Iniciouse a principios dos anos 1980 no Erandio CF de Segunda División B, onde estivo até 1984. Na tempada 1984–85 fichou polo Deportivo Alavés, onde estivo dúas campañas, conseguindo na última o ascenso a Segunda División.

Na tempada 1985–86 foi contratado polo Sestao Sport Club, debutando na categoría de prata. No club biscaíno estivo tres campañas, tendo máis presenza nas dúas últimas.

Na tempada 1989–90 fichou polo Deportivo da Coruña e baixo as ordes de Arsenio Iglesias conseguiu o ascenso a Primeira División ao remate da tempada 1990–91. O seu debut en Primeira foi na tempada 1991–92, baixo as ordes de Marco Antonio Boronat, marcando curiosamente o primeiro gol do Deportivo tras o seu retorno á máxima categoría. Na tempada 1992–93, na que tan só xogou tres encontros, rescindiu o seu contrato co club coruñés.

Na tempada 1993–94 militou no Granada CF, en Segunda División B.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Deportivo da Coruña – Tempada 1990–91 |
| --- |
| *8.º ascenso a Primeira División* |
| 
* 1 Yosu
* 2 Sabin Bilbao
* 3 Antonio Doncel
* 4 Albistegi
* 5 Lasarte
* 6 Fran
* 7 Gil
* 8 Aspiazu
* 9 Kanatlarovski
* 10 Joaquín Villa
* 11 Uralde
* 12 Jorge
* 13 José Ramón
* 14 Stojadinović
* 15 Albis
* 16 Mujika
* 17 Ares
* 18 Đukić
* 19 Molinos
* 20 Manuel
* 21 Gustavo
* 22 Modesto
* 23 Santi Francés
* 24 Busto
* 25 Arturo Patiño
* 26 Juanito
* Adestrador: Arsenio

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11946552
* Transfermarkt: 356518

 |
**Rudolf Christian Karl Diesel**, nado en París o 18 de marzo de 1858 e finado na Canle da Mancha o 30 de setembro de 1913, foi un enxeñeiro alemán, inventor do motor de combustión de alto rendemento que leva o seu nome, o motor diésel. Motor aplicábel á locomoción, presentado na feira internacional de París como o primeiro motor que usa aceite mineral como combustible e posteriormente chamado "motor de combustión", posteriormente tomaría o nome do seu inventor.

Traxectoria
-----------

Fillo de inmigrantes bávaros, naceu en París. En 1870 a familia tivo que abandonar Francia ao estalar a guerra franco-prusiana, e Rudolf foi enviado a Augsburgo.

Discípulo do inventor da neveira Carl von Linde a partir de 1875 en Múnic. Regresou a París como representante da empresa de máquinas frigoríficas do seu mestre.

Entre 1893 e 1897 construíu en MAN (pertencente ao grupo Krupp) o primeiro motor do mundo que queimaba aceite vexetal (aceite de palma) en condicións de traballo.

O Instituto de Enxeñeiros Mecánicos concedeulle a Orde do Mérito polas súas investigacións e desenvolvementos sobre os motores con aceite de cacahuete, posteriormente usaron petróleo por ser máis barato.

Considerábase a si mesmo como un filósofo social, aínda que o seu libro *Solidarity*, onde describe a súa visión da empresa, só vendeu 200 exemplares.

### Morte

Suponse que morreu o 29 / 30 de setembro de 1913 e (suponse que) afogado, pois desapareceu do buque que cubría o traxecto de Antuerpen a Harwich no que viaxaba. Un par de días despois o seu corpo foi atopado por un bote da garda costeira. Como era o común nese entón, só se tomaron as súas pertenzas (identificadas posteriormente polo seu fillo) e o corpo foi lanzado de novo ao mar.[]

Manéxanse varias hipóteses sobre a súa morte, a primeira indica que se suicidou en vista de atoparse en quebra, aínda que a súa familia creu que foi asasinado e as súas ideas roubadas. Outra hipótese indica que axentes alemáns asasinárono para evitar a difusión dos seus inventos, en vista de que a guerra atopábase próxima e el estaba decidido a permitir que calquera (Francia e Inglaterra entre eles) comprase licenzas sobre as súas patentes.[]

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Rudolf Diesel*** |

### Ligazóns externas

* Biografía en About.com Arquivado 15 de setembro de 2019 en Wayback Machine. *(en inglés)*
* Biografía en Hempcar.org *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12674
* WorldCat
* VIAF: 13098608
* BNB: ID
* BNF: 119569971
* BRE: 1955508
* Bridgeman: 26879
* DeutscheBio: 118525476
* EBID: ID
* FAST: 136230
* GEC: 0228232
* GND: 118525476
* ISNI: 0000 0001 1021 369X
* LCCN: n84805171
* MGP: 184228
* NDL: 00465604
* NKC: jn20000700399
* NLA: 35622590
* NLG: 245943
* NNDB: 000082660
* NTA: 073660868
* OBP: ID
* OL: OL1173438A
* SNAC: w6wd5hbm
* SUDOC: 027554317
* Treccani: rudolf-diesel
* WikiTree: Diesel-10

 |
**Sabina Chebichi**, nada no condado de Trans-Nzoia o 13 de xuño de 1959, é unha ex-atleta de medio fondo kenyana coñecida popularmente como «a princesa das enaguas».

Traxectoria
-----------

Sabina Chebichi naceu no condado de Trans-Nzoia, ao noroeste de Nairobi. Cursou os seus primeiros estudos na escola primaria de Mlimani.

Chebichi comezou a correr en 1972. Obtivo a vitoria na súa primeira carreira, en Kechiko. Cando se soubo a través dos medios dunha colexiala que competía sen equipación, Feisal Sherman, daquela secretario da Kenya's Amateur Athletic Association (hoxe Athletics Kenya) envioulle equipación e calzado para correr. Con 14 anos converteuse na primeira muller kenyana en gañar unha medalla nos Xogos da Commonwealth de 1974 en Christchurch (Nova Celandia). Obtivo o bronce nos 800 m feminino cunha marca de 2:02:61. Competiu tamén nas carreiras femininas de 4 x 400 m e 1500 m, competicións nas que quedou en 8º e 5º lugar, respectivamente.

Chebichi fora convocada para as Olimpíadas de 1976, celebradas en Montreal (O Canadá) do 17 de xullo ao 1 de agosto antes do seu país, Kenya, boicotear os xogos xunto con outros países africanos. A súa carreira detívose cando ficou grávida.

Notas
-----

1. ↑  "Meet Sabina Chebichi; the first African woman to win women's marathon & she was barefoot". *The African History* (en inglés). 14 de maio de 2022. Consultado o 31 de marzo de 2023.
2. ↑  *KENYA: SABINA CHEBICHI -- KENYA'S NEWEST AND YOUNGEST RUNNING STAR* (en inglés).
3. ↑  *The first Kenyan female athlete to win a medal at the Commonwealth Games* (en inglés).
4. ↑  "Kenya’s boycott of the 1976 Olympics". *Kenya Page* (en inglés). 30 de xaneiro de 2020. Consultado o 31 de marzo de 2023.
5. ↑  Sikes, Michelle (18 de decembro de 2015). "Print Media and the History of Women’s Sport in Africa: The Kenyan Case of Barriers to International Achievement". *History in Africa* (en inglés) **43**: 323–345. ISSN 1558-2744. doi:10.1017/hia.2015.28.
**Núria Rafel i Fontanals**, nada en Barcelona o 13 de maio de 1954, é unha arqueóloga catalá. É coñecida polo estudo das poboacións protohistóricas de Cataluña, especialmente na zona do Ebro.

Traxectoria
-----------

Pasou a súa mocidade en Barcelona onde se matriculou na Facultade de Filosofía e Letras, e especializouse en prehistoria, arqueoloxía e historia antiga. Comezou a súa carreira profesional en 1976 como profesora no Instituto de Vilafranca del Penedès. Poucos meses despois, o 1 de xaneiro de 1977, foi nomeada profesora asociada da Universidade de Barcelona.

A arqueoloxía de campo foi o seu eido de traballo predilecto. Participou en moitas escavacións e foi codirectora nos traballos de doce xacementos, dos cales salientan o recinto fortificado e a necrópole del poboado ibero de Coll del Moro (Terra Alta), o poboado de Calvari del Molar, a mina prehistórica de La Turquesa en Cornudella de Montsant e a Solana del Bepo en Ulldemolins. O traballo en Coll del Moro foi o tema da súa tese de doutoramento *La necròpolis del Coll del Moro*, coa dirección de Miquel Tarradell i Mateu (1920-1995) a cal defendeu no ano 1986. O ano seguinte presentouse ás oposicións do "Estudi General de Lleida" onde obtivo a cátedra de prehistoria, a cal continuou cando foi creada no ano 1991 na Universidade de Lleida.

Notas
-----

1. 1 2  "Núria Rafel i Fontanals". *L'Enciclopèdia.cat*. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
2. ↑  Armada 2018, p. 287-288.
3. ↑  Cabós, Carles X. (13 de novembro de 2016). "Núria Rafel, arqueòloga: "Els prehistòrics eren antics, però no tontos"". *Segle 21*.
4. ↑  Armada 2018, p. 288.
5. ↑  

	* Obra de Núria Rafel i Fontanals en Dialnet.
6. ↑  Armada 2018, p. 287-289.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Armada, Xosé-Lois (2018). "Homenatge a Núria Rafel Fontanals". *Revista d'Arqueologia de Ponent*: 283–382.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q93371948
* WorldCat
* VIAF: 107540210
* BNE: XX1071937
* Dialnet: 29308
* GEC: 0282373
* ISNI: 0000 0001 1779 0633
* LCCN: n90720093
* SUDOC: 083805206

 |