Unha letra "P" iluminada na Biblia de Malmesbury, un libro manuscrito medieval.
 En rigor, só poderían denominarse *iluminados* manuscritos decorados con ouro ou prata, como esta miniatura de Cristo en Maxestade *do Bestiario de Aberdeen* (folio 4v).
A **iluminación** é un tipo de pintura decorativa aplicada ás maiúsculas dos códices medievais de pergamiños. O termo tamén se aplica ao conxunto de elementos decorativos e representacións imaxinarias executados en manuscritos producidos principalmente en conventos e abadías na Idade Media. A súa elaboración foi un oficio refinado e bastante importante no contexto da arte medieval.

Terminoloxía
------------

No século XIII, a "iluminación" referíase principalmente ao uso do dourado. Polo tanto, un manuscrito iluminado sería, en sentido estrito, un decorado con ouro (ou prata). Suponse que o termo 'iluminura' deriva de 'iluminar' (do verbo latino *illuminare*), por alusión ás cores luminosas e vibrantes dos elementos decorativos, que destacaban na páxina escrita.

Tamén é posible que a palabra derive de alume, concretamente en alusión ao alume potásico (dobre sulfato de aluminio e dodecahidrato de potasio, chamado "lume" na Idade Media), que se mesturaba con colorantes vexetais, obtendo así a laca aluminada, moitas veces usada en iluminacións. 

A palabra 'iluminura' adoita asociarse con *miniatura*, termo italiano derivado do latín *miniare*, que significa pintura con minio (tetróxido de chumbo), un pigmento vermello (que pode corresponder ao cinabrio, é dicir, ao sulfuro de mercurio natural ou, segundo outras fontes, ao óxido de chumbo ). Unha miniatura designa, nun sentido amplo, a representación dunha escena ou dun personaxe nun espazo independente da letra inicial (capitular) do manuscrito.

O termo foi influenciado semanticamente pola noción de "pequena dimensión", expresada en latín por *minor, oris, minus* ("o máis pequeno") e *minìmum* ("pequena cantidade"). A arte dos pobos bárbaros, que conquistaron Occidente e se converteron ao cristianismo, era portátil, baseada en pequenos obxectos. Así, segundo Houaiss, o termo estendeuse polo francés e o inglés no século XVI, predominando o significado de "representación en pequenas dimensións".

Historia
--------

O estudo da pintura na Idade Media mostra que a iluminación precedeu moitos séculos á pintura de imaxes. A esta indiscutible prioridade de tempo súmanse outras vantaxes. O primeiro é o prodixioso número de obras que chegaron até a data e, sobre todo, o seu excelente estado de conservación. Só o mosaico pode rivalizar coa iluminación neste aspecto. Os frescos atacados pola luz solar e a humidade esvaécense e rachan, até o punto de perderse por completo. A pintura do taboleiro destrúese baixo os efectos do tempo e ás veces os parasitos da madeira destrúea por completo. As iluminacións, pola contra, pintadas sobre pergamiño incorruptible, ao abrigo da luz, en bibliotecas ben pechadas, desafían os séculos. Se a superficie da pintura pinta gretas, ás veces lixeiramente, a maioría conserva a súa frescura primitiva e os fondos dourados brillan como o primeiro día. O investigador moderno que folla estes venerables manuscritos nas bibliotecas atópase a miúdo en presenza de documentos virxes que non sufriron ningún ataque desde os afastados reinados carolinxios. Ve exactamente e sen alteración o que viron os príncipes bibliófilos da Idade Media, como Carlos II *o Calvo* ou o duque Jean de Berry.

Os manuscritos iluminados chaman a atención dos historiadores da arte e da civilización, debido á variedade de temas. Menos observada polos teólogos, a Ilustración medieval podería engadir aos temas relixiosos tradicionais escenas familiares que son tantos documentos valiosos para a historia do moble, os traxes e os costumes antigos. De aí que a miniatura fose un auténtico campo de experiencia para a pintura. Un feito sorprendente que merece a atención dos estudosos é que a influencia da iluminación, lonxe de limitarse, como se supón, á pintura, estendeuse tamén á escultura.

Notas
-----

1. ↑  "Glossaires Codicologiques". *codicologia.irht.cnrs.fr* (en francés). Consultado o 2023-01-30.
2. ↑  Luigi Grassi, Mario Pepe. *Dizionario dei termini artistici*, páx. 527.
3. 1 2  A Miniatura Medieval Arquivado 26 de xaneiro de 2022 en Wayback Machine. *Hynode-ya.* (*en portugués*)
4. ↑  "Recherche - POP". *www.pop.culture.gouv.fr* (en francés). Consultado o 2023-01-30.
5. 1 2 . Conferencia no Salão Nobre da Câmara Municipal de Santo Tirso, 23 de setembro de 1951. "A arte da iluminura". *Separata de O Concelho de Santo Tirso. Boletim Cultural, v. 1, n. 2*. 1952.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Iluminación Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Arte insular
* Arte celta
* Bestiario
* Cantiga
* Cantigas de Santa María
* Códice
* Códice Calixtino
* Cruz carolinxia
* Historia da pintura

### Ligazóns externas

* Manuscritos iluminados medievais Manuscritosda *Biblioteca Real Holandesa*.
* Brown, Michelle (1994), *Glossary of Manuscript Terms*, adaptado de *Understanding Illuminated Manuscripts: A Guide to Technical Terms*, ISBN 0892362170.
* Herbert, JA (1911), *Manuscritos iluminados*, libro electrónico.
* Ross, Nancy, Manuscritos ingleses iluminados Arquivado 02 de maio de 2006 en Wayback Machine..
* CORSAIR Arquivado 07 de xaneiro de 2012 na Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos. Imaxes escaneadas da colección de manuscritos medievais e renacentistas da Morgan Library.
* Descubrindo os segredos dos pintores e iluminadores medievais

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q48498
* AAT: 300265483
* BNCF: 4285
* BNF: 11932413d
* EBID: ID
* FAST: 967235
* GND: 4120472-4
* JSTOR: manuscript-illumination
* LCCN: sh85064332
* NKC: ph114754

 |