| Gabeador corso |
| --- |
| Litografía de J. G. Keulemans publicada en 1885 |
| Estado de conservación |
| VulnerableVulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Passeriformes |
| Familia: | Sittidae |
| Xénero: | *Sitta* |
| Especie: | ***S. whiteheadi*** |

 |
| Nome binomial |
| *Sitta whiteheadi*Sharpe, 1884 |

***Sitta whiteheadi*** (**gabeador corso**) é unha especie de pequena ave paseriforme que é endémica da illa de Córsega, onde é o único gabeador. Está restrinxido a zonas con exemplares maduros de piñeiro corso (*Pinus nigra* spp. *laricio*) que crece a altitudes desde os 800 aos 1 600 m sobre o nivel do mar.

Taxonomía
---------

Os gabeadores constitúen un xénero (*Sitta*) de aves paseriformes con colas e ás curtas, corpos compactos e peteiros bicudos e longos. As súas partes superiores son grises ou azuladas, cunha liña ocular negra e pés fortes. As súas colas teñen 12 plumas (rectrices) e as ás teñen dez plumas de voo primarias. En 2015 o Comité Ornitolóxico Internacional distinguiu 28 especies neste xénero.

O gabeador corso foi descuberto polo coleccionista inglés John Whitehead en 1883 cando matou dun tiro un espécime durante unha viaxe polas montañas de Córsega. Cando mostrou o espécime a Bowdler Sharpe, que era o conservador da colección de aves no Museo Británico, Sharpe recoñeceu que a ave era unha especie ata entón non documentada e publicou unha curta descrición. Whitehead tornou a Córsega en 1884 para recoller máis espécimes e descubriu que a especie era sexualmente dimórfica en coloración; a ave que cazara o ano anterior era un macho. Sharpe utilizou os espécimes adicionais recollidos por Whitehead para publicar unha descrición máis completa das especies.

Dentro do xénero o gabeador corso pertence ao grupo *canadensis*, no que tamén están incluídos *S. canadensis*, *S. villosa*), *S. krueperi* e *S. ledanti*. Estas seis especies escavan normalmente os seus propios niños e todos excepto o gabeador de Alxderia *S. ledanti* especialízanse en sementes extraídas das piñas. Todos os membros do grupo exhiben tamén o dimorfismo sexual na cor das plumas de cabeza. A análise do ADN ribosómico e mitocondrial indicou que o gabeador corso é o máis estreitamente relacionado co gabeador chinés *S. villosa* e que diverxiron dun antepasado común hai arredor de 0,96 millóns de anos. A gran distancia que separa as áreas de distribución das dúas especies irmás é moi pouco usual entre os paseriformes do Paleártico. *S. yunnanensis* é unha especie irmá do grupo *canadensis* e ten moitas características comúns.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *S. yunnanensis* |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *S. ledanti* |
|   |
|   | *S. krueperi* |
|   |

 |
|   |
|   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | ***S. whiteheadi*** |
|   |
|   | *S. villosa* |
|   |

 |
|   |
|   | *S. canadensis* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |

Cladograma do grupo *canadensis* baseado en Pasquet et al. (2014)

Descrición
----------

O macho adulto mide 12 cm de lonxitude e pesa de 11,8 a 14,4 g. Ten un píleo negro e unha banda ocular separados por unha liña superciliar branca. As partes dorsais son grises azuladas e a gorxa e partes ventrais son *beiges* agrisadas. As plumas de voo son marróns agrisadas escuras beireadas de gris azulado. O peteiro é de negro a marrón agrisado facéndose grises claras na base da mandíbula inferior, o iris é marrón escuro e as patas e pés son marróns agrisados ou agrisados. A femia é similar ao macho pero ten un píleo e banda ocular gris. As aves novas son versións máis claras dos adultos.

Ten unha chamada que soa como *pu-pu-pu* e un canto parecido a un *hididididididi*.

Os adultos experimentan unha muda completa despois de reproducirse. Os xuvenís presentan unha muda parcial que empeza unhas 8 semanas despois de emplumar. A taxa de supervivencia do adulto anual para os machos é do 62 %, o cal corresponde a unha vida media de 2 anos e 1 mes. A idade máxima rexistrada nesta especie foi de 5 anos e 7 meses.

Distribución e hábitat
----------------------

O gabeador corso é unha ave residente dos bosques de montaña de Córsega, e está estreitamente asociado co piñeiro corso (*Pinus nigra* spp. *laricio*) preferiblemente nas áreas con árbores moi vellos con idades de 300 anos ou máis para nidificar neles.

Comportamento
-------------

### Reprodución

Ovos de *Sitta whiteheadi*.
Esta especie territorial aniña en buratos dos piñeiros corsos mortos ou que apodrecen, que xeralmente escava o propio paxaro.

A posta é normalmente de 4 a 6 ovos (a media é 5,1). Os ovos son brancos con pintas marróns avermelladas, especialmente no extremo máis grande e son dun tamaño de 17,2x13 mm. A femia choca os ovos durante de 14 a 17 días ata que eclosionan. É alimentada no niño polo macho. A femia despois cría os pitos cubertos de penuxe e altriciais durante os primeiros 8 días. Os polos son alimentados por ambos os adultos e empluman cando teñen uns 20 días de vida.

### Alimentación

Durante os meses de inverno a dieta deste gabeador consiste case enteiramente en piñóns de piñeiro corso. A ave usa o seu longo e bicudo peteiro para extraer as sementes das piñas maduras que se abren cando vai bo tempo entre novembro e marzo. Moitas das sementes son agochadas pola ave nas gretas da codia das árbores. Estas sementes agochadas son recuperadas durante o mal tempo cando as piñas non se abren a non ser que as abran os picotortos, xa que os gabeadores non poden extraer sementes de piñas pechadas. En primavera, durante a estación reprodutora, as aves aliméntanse principalmente de artrópodos. En 1884 cando Whitehead abriu as moellas das aves que cazou, encontrou que contiñan pequenos escaravellos e outros insectos.

Igual que outros gabeadores, esta especie ten a capacidade de gabear descendendo cabeza abaixo polas árbores, a diferenza de especies como os petos, que só poden gabear ascendendo, e poden tamén atrapar insectos en voo.

Predadores
----------

A predación é unha causa importante de fracaso na reprodución nesta especie. O predador máis importante para el crese que é o peto real (*Dendrocopos major*), que é relativamente abondoso nos bosques de piñeiros. O gabeador corso non toma medidas para protexer o seu niño da predación a diferenza doutras especies de gabeadores como *Sitta europea*, que reduce o tamaño do burato da entrada do niño con lama ou *Sitta canadensis*, que cobre as superficies interiores con resina de piñeiro. En lugar diso, o gabeador corso escava o seu propio niño deixando só unha estreita entrada duns 3,2 cm. Isto é pouco comparado co burato de 5 a 6 cm feito polo peto real nos seus niños.

O leirón careto (*Eliomys quercinus*) propúxose como outro posible predador de niños de gabeador corso. O pequeno tamaño deste mamífero permitiríalle pasar pola entrada do niño, pero crese que non gabea moi alto polos troncos das árbores.

Status
------

A poboación é dunhas 2 000 parellas; as principais ameazas para el son os incendios forestais, que destrúen o seu hábitat e a predación polos petos reais. Desde 2010 esta ave considérase unha especie vulnerable.

Notas
-----

1. 1 2  "*Sitta whiteheadi*". *Lista Vermella de especies ameazadas. Versión 2013.2* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. 2013. Consultado o 26 de novembro de 2013.
2. ↑  Harrap & Quinn 1996, p. 16.
3. ↑  Gill, Frank; Donsker, David (eds.). "Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings & oxpeckers". *World Bird List Version 5.2*. International Ornithologists Committee. Consultado o 15 May 2015.
4. 1 2  Whitehead 1885, p. 28.
5. ↑  Sharpe, R. Bowdler (1884). "On an apparently new species of European nuthatch". *Proceedings of the Zoological Society of London* **52**: 233. doi:10.1111/j.1096-3642.1884.tb02826.x.
6. ↑  Sharpe, R. Bowdler (1884). "Further notes on Whitehead's nuthatch". *Proceedings of the Zoological Society of London*: 414–415 , plate 36.
7. ↑  Harrap & Quinn 1996, p. 147.
8. 1 2  Pasquet, Eric (1998). "Phylogeny of the nuthatches of the *Sitta canadensis* group and its evolutionary and biogeographical implications". *Ibis* **140** (1): 150–156. doi:10.1111/j.1474-919X.1998.tb04553.x.
9. 1 2 3 4  Pasquet, Éric; Barker, F. Keith; Martens, Jochen; Tillier, Annie; Cruaud, Corinne; Cibois, Alice (2014). "Evolution within the nuthatches (Sittidae: Aves, Passeriformes): molecular phylogeny, biogeography, and ecological perspectives". *Journal of Ornithology* **155** (3): 755–765. doi:10.1007/s10336-014-1063-7.
10. ↑  Harrap & Quinn 1996, p. 144.
11. 1 2 3  Harrap & Quinn 1996, pp. 133-135.
12. ↑  Thibault, Jean-Claude; Jenouvrier, Stephanie. "Annual survival rates of adult male Corsican Nuthatches *Sitta whiteheadi*". *Ringing & Migration* **23** (2): 85–88. doi:10.1080/03078698.2006.9674349.
13. 1 2 3  Thibault, Jean-Claude; Villard, Pascal (2005). "Reproductive ecology of the Corsican Nuthatch *Sitta whiteheadi*". *Bird Study* **52** (3): 282–288. doi:10.1080/00063650509461401.
14. ↑  Jourdain, Francis Charles Robert (1911). "Notes on the ornithology of Corsica, Part II: *Sitta canadensis whiteheadi* Whitehead's Nuthatch". *Ibis*. 9th series **5**: 440–445. doi:10.1111/j.1474-919X.1911.tb03317.x.
15. ↑  Villard, Pascal; Thibault, Jean-Claude (2001). "Données sur les nids, la croissance des poussins et les soins parentaux chez la Sittelle corse *Sitta whiteheadi*" [Nests, nesting growth, and parental care of the Corsican Nuthatch *Sitta whiteheadi*]. *Alauda* (en French) **69** (4): 465–474.
16. ↑  Thibault, Jean-Claude; Prodon, Roger; Villard, Pascal; Seguin, Jean-François (2006). "Habitat requirements and foraging behaviour of the Corsican nuthatch *Sitta whiteheadi*". *Journal of Avian Biology* **37** (5): 477–486. doi:10.1111/j.0908-8857.2006.03645.x.
17. ↑  Whitehead 1885, p. 31.
18. ↑  Thibault, Jean-Claude; Hacquemand, Didier; Moneglia, Pasquale; Pellegrini, Hervé; Prodon, Roger; Recorbet, Bernard; Seguin, Jean-François; Villard, Pascal (2011). "Distribution and population size of the Corsican Nuthatch *Sitta whiteheadi*". *Bird Conservation International* **21** (2): 199–206. doi:10.1017/S0959270910000468.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Sitta whiteheadi*** |

### Bibliografía

* Harrap, Simon; Quinn, David (1996). *Tits, Nuthatches and Treecreepers*. London: Christopher Helm. ISBN 0-7136-3964-4.
* Matthysen, Erik (2010) [1998]. *The Nuthatches*. Poyser Monographs. London: A & C Black. ISBN 978-140814952-2.
* Whitehead, John (1885). "Ornithological notes from Corsica". *Ibis*. 5th Series **3**: 24–48. doi:10.1111/j.1474-919X.1885.tb06232.x.
* Brichetti, Pierandrea; Di Capi, Carlo (1987). "Conservation of the corsican nuthatch *Sitta whiteheadi* sharpe, and proposals for habitat management" (PDF). *Biological Conservation* **39** (1): 13–21. doi:10.1016/0006-3207(87)90003-6. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2016. Consultado o 07 de decembro de 2017.
* Villard, Pascal; Besnard, Aurélien; Thibault, Jean-Claude; Recorbet, Bernard; Prodon, Roger (2014). "Selection of mature and old stands by Corsican Nuthatch *Sitta whiteheadi* in harvested forests". *Ibis* **156** (1): 132–140. doi:10.1111/ibi.12106.

### Ligazóns externas

* Internet Bird Collection: vídeos e fotos
* Xeno-canto: gravacións de son

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Sitta\_whiteheadi
* Avibase: 7FD1FB234C8DD443
* BioLib: 27287
* BirdLife: 22711176
* eBird: cornut1
* EUNIS: 1272
* FE: 97252
* FE-New: ID
* GBIF: 2484886
* iNaturalist: 14832
* IRMNG: 10219567
* ITIS: 563033
* IUCN: 22711176
* NBN: NHMSYS0000533775
* NCBI: 50258
* TAXREF: 3772
* uBio: 5133
* Xeno-canto: Sitta-whiteheadi

 |