recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
En física de partículas defínese a **luminosidade instantánea** como o número de partículas por unidade de superficie e por unidade de tempo nun feixe. Mídese en unidades inversas de sección eficaz por unidade de tempo. Ó integrar esta cantidade durante un período de tempo obtense a **luminosidade integrada**, a cal mídese en unidades inversas de sección eficaz (como por exemplo o pb−1). Canto maior é esta cantidade, maior é a probabilidade de que se produzan sucesos interesantes nun experimento de altas emerxías. Dado un proceso cuxa sección eficaz coñecemos (*X*), para unha luminosidade integrada, *L*, xa dada, podemos estimar o número de veces que se vai producir ese suceso simplemente multiplicando ambas cantidades:

Número de sucesos = *L* × *X*

---

En astronomía, a **luminosidade** é a cantidade de enerxía por unidade de tempo emitida en tódalas direccións por un corpo celeste. Está directamente relacionada coa magnitude absoluta. Habitualmente se mide por comparación coa luminosidade do Sol.

---

Noutras ciencias, como a xeoloxía, a luminosidade instantánea (que neste caso emiten rochas, cristais ou minerais) é denominada **brillo**

| * v
* c
* e
Glosario de astronomía |
| --- |
| 
* Acimut
* Afelio
* Albedo
* Bóveda celeste
* Burato negro
* Cénit
* Corpo celeste
* Clasificación estelar
* Diagrama de Hertzsprung-Russell
* Eclíptica
* Eclipse
* Efeméride
* Ecuador celeste
* Equinoccio
* Esfera celeste
* Estrela
* Fondo cósmico de microondas
* Gravidade
* Hemisferio celestial norte
* Hemisferio celestial sur
* Luminosidade
* Intensidade de radiación
* Magnitude absoluta
* Magnitude aparente
* Magnitude bolométrica
* Nadir
* Órbita
* Perihelio
* Planeta
* Precesión
* Solsticio
* Tránsito
* Trópico
* Universo
* Variacións orbitais
* Zodíaco

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q105902
* BNCF: 59474
* EBID: ID
* GEC: 0191911
* GND: 4167472-8
* JSTOR: luminosity
* LCCN: sh85016918
* MAG: 12287442

 |
A illa **Rapa** é unha das illas Austrais, situada na Polinesia Francesa. Por veces recibe o nome **Rapa Iti**, (*a pequena Rapa*), para a distinguir de Rapa Nui, *a gran Rapa*, nome da illa de Pascua. O concello de Rapa inclúe os illotes deshabitados de Marotiri. Está situada a 1.240 km ao sur de Tahití e a 500 km ao sueste de Raivavae.

É un antigo volcán, de 650 metros de altitude no monte Perehau, do que se afundiu a parte central, formando unha caldeira aberta ao océano. Ten forma de anfiteatro cunha baía profunda que penetra no antigo cráter. A superficie total é de 40 km²;.

Os 515 habitantes (censo de 2012) viven bastante illados, constituíndo o concello máis meridional da Polinesia Francesa. É unha zona militar e non se pode ir sen autorización previa. Ahurei e Area son as dúas aldeas da illa situadas na baía. O clima amornado non é dabondo cálido para que aí creza o coral ou os cocos. Nas montañas viven cabras salvaxes, que os insulares cazan co método de acurralas de tal modo que caian ao mar polos cantís.

Nas cimas máis altas atópanse unhas antigas ruínas en forma de fortalezas defensivas. Foi descuberta polo inglés George Vancouver en 1791 dándolle o nome de *Oparo*. No século XIX sufriron os ataques dos negreiros peruanos ata que en 1867 se estableceu o protectorado francés. O 6 de marzo de 1881 foi anexionada por Francia, aínda que o título de '*'ariki*, soberano tradicional, non foi abolido ata 1887.

O xornalista Jaume Bartrolí pasou longas tempadas na illa adoptado por unha familia. Describe a illa e os insulares no libro *De Sibèria ao Tròpic* (ISBN 84-8264-316-9), editado en 2001 en Barcelona pola editorial Magrana.

Baía de AhureiBaía de Ahurei

Notas
-----

1. ↑  "Population". *Institut de la statistique de la Polynésie française*. Arquivado dende o orixinal o 29 de marzo de 2020. Consultado o 10 de xaneiro de 2015.
2. ↑  "Nomenclatures géographiques". Arquivado dende o orixinal o 18 de outubro de 2009. Consultado o 30 de decembro de 2010.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Información do sitio web do goberno da Polinesia Francesa
* Artigo sobre un estudo científico sobre a historia social e o desenvolvemento da sociedade Rapa Iti

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q114832
* WorldCat
* VIAF: 229795133
* EBID: ID
* GEC: 0511401
* GeoNames: 4033736
* LCCN: sh93003289
* OSM: 6075629
* TGN: 1008732

 |
**Marsias** (en grego antigo Μαρσύας *Marsyas*) era un sátiro que naceu en Celea (Frixia), na fonte principal do río Meandro. Os seus pais serían Olimpo (ou quizais Eagro) e Hiagnis.

Marsias era un experto tocando o aulos, un tipo de óboe dobre feito de cana. Atopou o instrumento no chan, onde o guindara a súa inventora Atenea, despois de que os outros deuses se burlasen dela por como lle inchaban as meixelas ao tocalo, e ameazou cos máis terribles castigos a quen o collese.

 Apolo e Marsias
Marsias deleitaba aos campesiños frixios co son da frauta e eles afirmaban que nin o propio Apolo era mellor músico. Como Marsias inconscientemente non os contradixo, gañouse a ira do deus. Apolo, que tocaba a lira, e Marsias enfrontáronse nun concurso musical no que o gañador podía tratar ao perdedor como quixer. Coas Musas e Midas como xuíces, os dous tocaron tan perfectamente que as Musas non podían decidir un gañador, entón Apolo desafiou ao sátiro a tocar o seu instrumento ao revés. Apolo deu a volta á súa lira e tocou. Evidentemente Marsias non podía facer o mesmo coa frauta e as Musas declararon vencedor a Apolo. Despois de derrotar a Marsias, Apolo vingouse del, pola súa arrogancia (orgullo) ao desafiar a un deus, colgándoo dun piñeiro e esfolándoo vivo. Despois, Apolo cravou a pel de Marsias nunha árbore, preto do lago Aulocrene, e o seu sangue formou o río Marsias (un afluente do Meandro, que desemboca nel preto de Celea). Outras versións afirman que o río naceu das bágoas dos seus amigos. A tortura de Marsias é un tema recorrente na arte helenística.

Babis, fillo de Meandro e irmán de Marsias, tamén tocaba a frauta, pero, debido á súa falta de habilidade, non foi castigado por Apolo como o foi o seu irmán.

Notas
-----

  

1. ↑  Grimal, Pierre (2008). *Diccionari de mitologia grega i romana*. Barcelona: Edicions de 1984. p. 341. ISBN 9788496061972.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Marsias Modificar a ligazón no Wikidata*** |
A **illa Richards** é unha illa deshabitada do ártico canadense localizada en augas do mar de Beaufort, pertencente aos Territorios do Noroeste, Canadá.

Xeografía
---------

Illa Richards está localizada moi próxima á fronteira occidental con Alasca, no delta do río Mackenzie, sendo a maior illa do esteiro. Está separada de terra, no seu extremo oriental, pola canle principal do Mackenzie e a canle Reindeer é o seu límite occidental.

Ten unha superficie de 2.165 km², sendo, por tamaño, a 35ª do Canadá e a 196ª do mundo. É unha illa moi baixa, de tipo estuarino, atravesada por pequenas canles, zonas húmidas e centos de pequenos lagos e lagoas (cunha media de 33 ha de tamaño). Ten unha lonxitude duns 85 km en dirección E-W e uns 40–50 km de anchura, aínda que é difícil precisar os seus límites. A súa costa norte está exposta ás augas do mar de Beaufort, un dos mares do océano Ártico.

Unha cuarta parte da illa está cuberta de auga, unha complexa rede de canles e lagos entrelazados divididos polas canles maiores do delta. as correntes. Moitos dos lagos son formacións termocársticas, depresións formadas pola fusión parcial do permafrost subxacente recheas de auga.

Na zona hai importantes xacementos de petróleo e gas. Foi chamada así polo naturalista John Richardson en 1826 na honra do Gobernador do Banco de Inglaterra, John Baker Richards.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 23 de decembro de 2010. Consultado o 23 de decembro de 2010.
2. ↑  Franklin, John (1828). *Narrative of a second expedition to the shores of the Polar sea in the years 1825, 1826 and 1827, by John Franklin,... including an account of the progress of a detachment to the Eastward, by John Richardson.* London: J. Murray.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Illa Richards*** |

### Outros artigos

* Illas Árticas do Canadá

### Ligazóns externas

* Mapa da illa
* Foto dunha parte da illa Arquivado 30 de maio de 2020 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2530016
* GEC: 0425729
* GeoNames: 6121940
* TGN: 1008770

 |
**Horst Lorenz Seehofer** (Ingolstadt, Baviera, 4 de xullo de 1949) é un político alemán do CSU, actualmente é ministro presidente de Baviera. Foi Ministro Federal de Saúde e Seguridade Social entre 1992 e 1998 no gabinete de Helmut Kohl e Ministro Federal de Alimentación, Agricultura e Protección do Consumidor no gabinete de Angela Merkel entre 2005 e 2008. En outubro de 2008 pasou a ser o ministro presidente do Estado Libre de Baviera.

Foi membro do parlamento alemán desde 1980. No ano 2008 o seu partido, a CSU, perdeu un 17% dos votos nas eleccións ao estado de Baviera. Isto ocasionou a dimisión do ministro presidente aínda daquela no cargo, Günther Beckstein e o director do CSU, Erwin Huber. Horst ocupou de seguido os dous postos. Nunha convención do que tivo lugar o 25 de outubro de 2008 foi confirmado como director da CSU co 90% de votos a favor e o 27 de outubro foi escollido ministro presidente de Baviera cos votos da CSU e máis do Partido Democrático Liberal, co que goberna en coalición en Baviera. Por primeira vez desde 1962 existe un goberno en colalición en Baviera, onde tradicionalmente gobernaba a CSU con maioría absoluta só interrompida nunhas eleccións desde o fin da Segunda guerra mundial.

En 2012 convértese en Presidente federal interino na súa calidade de presidente do Busndesrat, tras a dimisión de Christian Wulff e ata o nomeamento de Joachim Gauck o 18 de marzo de 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44612
* WorldCat
* VIAF: 35268314
* DeutscheBio: 119526069
* Discogs: 3044472
* GND: 119526069
* IMDb: nm1996860
* ISNI: 0000 0000 1170 7336
* LCCN: n2017033894
* LibraryThing: seehoferhorst
* Munzinger: 00000019795
* NTA: 191084298

 |
**Mahadevi Varma**, nada o 26 de marzo de 1907 en Farrukhabad e finada o 11 de setembro de 1987 en Alwa, foi unha activista e escritora india. Como poetisa en lingua hindi está considerada a "Meera moderna".

Traxectoria
-----------

Naceu no seo dunha familia "kayastha" de avogados. Educouse en Jabalpur, casou na súa infacia, como era costume na época, con Swarup Narain Varma en Indore e quedou cos pais mentres o home estudaba en Lucknow. Ela completou a súa educación na Universidade de Allahabad, graduándose en sánscrito en 1933. Despois da morte do seu marido, en 1966, radicou en Allahabad e viviu alí ata a súa morte. Mahadevi foi directora do Allahabad (Prayag) Mahila Vidyapeeth, dedicado ao ensino de educación cultural e literaria a mozas en lingua hindi. Comezou a escribir poemas xunto con outra compañeira de escola, Subhadra Kumari Chauhan, enviándolles composicións a revistas literarias, que publicaron algúns dos seus poemas. Mahadevi está considerada unha poeta destacada do movemento *Chhayavaadi* (1914-1938) da literatura hindi , canda Suryakant Tripathi 'Nirala', Jaishankar Prasad e Sumitranandan Pant. Tamén escribiu relatos, como *Gillu* , *Neelkanth* ou *Gaura* ou a súa memoria da infancia, *Mero Bachpan Ke Din*.

Obra
----

* *Neehar* (1930)
* *Rashmi* (1932)
* *Neeraja* (1934)
* *Sandhyageet* (1936)
* *Deepshikha* (1939)
* *Yarna* (1940, colección de obras anteriores)
* *Pratham Aayam* (1952, colección de poesías da súa mocidade)
* *Agnirekha* (1990, póstumo)

Notas
-----

1. ↑  "Mahadevi Verme: Modern Meera". Arquivado dende o orixinal o 21 de marzo de 2007. Consultado o 23 de agosto de 2016.
2. ↑  "Mahadevi Varma. Indian writer and activist". *Encyclopedia Britannica* (en inglés). Consultado o 21 de maio de 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q466337
* WorldCat
* VIAF: 27130898
* BIBSYS: 90866171
* BNF: 122957792
* CiNii: DA09388547
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 1427627
* GND: 119003880
* ISNI: 0000 0000 8210 6511
* LCCN: n81076469
* NLA: 35607795
* NTA: 07181454X
* OL: OL4933647A
* SUDOC: 031812260

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Illa Santa Bárbara.

A **illa Santa Bárbara** é unha pequena illa con arrecifes coralinos situada no océano Atlántico, preto da costa do Brasil, sendo a maior do arquipélago dos Abrolhos, que administrativamente forma parte do estado de Baía.

Características político-xeográficas
------------------------------------

### Xeografía

Cunha lonxitude de 1,5 km e un largo de 0,3 km, é a maior illa do arquipélago dos Abrolhos, seno a súa altitude máxima de 35 msnm. Dista 65 km da costa do estado de Baía, do que administrativamente forma parte. É a única habitada, xa que posúe infraestruturas pertencentes á Mariña do Brasil. O arquipélago constitúe o Parque Nacional Mariño dos Abrolhos (aínda que a zona militar está excluída nos límites do Parque).

### Construcións e equipamento

Na illa foi constrída unha capela erguida en homenaxe a Santa Bárbara, santa padroa dos navegantes, e tamén conta cunha pequena sala de aulas que serve aos nenos, fillos dos militares que alí viven coa súa familia. Existen así mesmo outras construcións, como un pequeno porto para barcos, un heliporto e un vistoso faro, de fabricación francesa, encravado no punto máis alto da illa, e que foi inaugurado en 1861 durante o reinado de Pedro II.

Como a introdución de animais e vexetais non está permitida, por mor do Parque Nacional, practicamente todos os alimentos consumidos é levado desde o continente, tamén tendo en conta que a pesca tampouco está permitida nos límites do Parque.

Fauna e flora
-------------

### Fauna

O Parque Nacional é de enorme importancia no ecosistema brasileiro, xa que alberga a maior biodiversidade mariña de todo o Atlántico Sur, pois as formacións coralinas acollen unha gran diversidade de fauna mariña e, en terra, hai numerosas aves nidificantes nas formacións rochosas, principalmente os mascatos; outros tipos de aves circundantes pola zona son especies de carráns, proceláridos, fragatas e outras da orde dos faetóntidos. 

Así mesmo, en canto a fauna mariña, conta con numrosas especies de peixes, moluscos, corais, esponxas e tartarugas mariñas.

Entre os mamíferos mariños destaca a balea xibardo (*Megaptera novaeangliae*). O arquipélago dos Abrolhos é a máis importante área de reprodución desta especie no Atlántico suroccidental. Todos os anos, entre os meses de xullo a novembro, o xibardos teñen nesta rexión o seu refuxio de reprodución e aleitamento das crías. 

### Flora

A illa é rica en especies de plantas suculentas, gramíneas, arbustos e cactos.

Notas
-----

1. 1 2  Parque Nacional Marinho dos Abrolhos. Ministério do Meio Ambiente. Cadastro Nacional de Unidades de Conservação. *(en portugués)*. Consultado o 14 de febreiro de 2020.
2. ↑  "Ilha Santa Bárbara". Arquivado dende o orixinal o 23 de xullo de 2018. Consultado o 14 de febreiro de 2020.
3. ↑  "ICMBio - Parque Nacional Marinho dos Abrolhos - Parna Abrolhos". *www.icmbio.gov.br*. Consultado o 14 de febreiro de 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3593221
* GeoNames: 3450425

 |
**Mars 4** foi unha sonda espacial da Unión Soviética lanzada o 21 de xullo de 1973 mediante un foguete Proton K/D desde o cosmódromo de Baikonur cara Marte.

Características
---------------

Mars 4 era unha sonda de tipo Mars M-73, consistente nun orbitador cunha masa de 3440 kg chea de propelente (2270 kg baleira) que levaba a bordo dúas cámaras de televisión para tomar imaxes de Marte, un fotómetro Lyman alfa para buscar hidróxeno na parte superior da atmosfera, un magnetómetro, unha trampa de ións, un sensor de plasma, un radiómetro infravermello para medir a temperatura do planeta, un radiotelescopio polarímetro para medir a constante dieléctrica da superficie, dous polarímetros para estudar a textura da superficie e un espectrómetro para estudar as emisións da atmosfera superior. A nave levaba dous experimentos franceses: un denominado *Zhemo* para estudar a distribución e intensidade dos fluxos de protóns e electróns solares, e outro chamado *Stereo-2* para estudar as radioemisións do Sol.

As catro naves de tipo Mars M-73 (Mars 4, Mars 5, Mars 6 e Mars 7) víronse afectadas por un defecto na súa electrónica consistente no uso de transistores 2T312 que usaban aluminio nos seus contactos en vez de ouro, o que producía unha degradación importante e finalmente o fallo da electrónica. Mars 4, 6 e 7 fallaron nas súas misións principais debido a este problema.

Perfil da misión
----------------

Tras o lanzamento, Mars 4 efectuou unha manobra de corrección de traxectoria o 30 de xullo de 1973. Chegou a Marte o 10 de febreiro de 1974, pero debido ao problema cos transistores os retrofoguetes nunca chegaron a ser acendidos, polo que non entrou na órbita do planeta vermello. Mars 4 pasou a 1844 km da superficie marciana, enviando unhas cantas imaxes e facendo un experimento de radioocultación no que se detectou por primeira vez a ionosfera do lado nocturno de Marte. Despois de pasar de longo, Marse 4 seguiu enviando datos do espazo interplanetario.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  N2YO (2023). Real Time Satellite Tracking, ed. "MARS 4" (en inglés). Consultado o 5 de xullo de 2023.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  NASA (28 de outubro de 2022). "Mars 4" (en inglés). Consultado o 5 de xullo de 2023.
3. 1 2 3 4 5  "Letter dated 7 September 1973 from the Deputy Permanent Representative of the Union of Soviet Socialist Republics addressed to the Chairman of the Committee on the Peaceful Uses of Outer Space" (PDF) (73-17808). 13 de setembro de 1973: 2. Consultado o 5 de xullo de 2023.
4. 1 2 3 4 5 6 7  Gunter Dirk Krebs (2023). Gunter's Space Page, ed. "Mars 4, 5 (Mars M73 Orbiter #1, #2)" (en inglés). Consultado o 5 de xullo de 2023.
5. 1 2 3 4 5 6  Mark Wade (2023). "Mars" (en inglés). Consultado o 5 de xullo de 2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Mars 4*** |

### Outros artigos

* Mars 1
* Mars 2
* Mars 3
* Mars 5
* Mars 6
* Mars 7
* Mars 1M
* Mars 2MV-4
* Mars M-71
* Mars M-73
* Proton K/D
* Sputnik 22

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1067650
* NSSDC ID: 1973-047A
* SCN: 06742

 |
Test de Holter cardíaco.
O **test de Holter** é unha proba diagnóstica cardiolóxica baseada na monitorización ambulatoria continua do rexistro electrocardiográfico dunha persoa por un tempo de 24 ou 48 horas. A finalidade deste sistema, e as vantaxes que achega ao rexistro electrocardiográfico convencional, é que o Holter permite rexistrar as variacións ao longo do día da función cardiáca, así como as variacións co exercico e outros hábitos. É unha proba dinámica.

Foi denominada así na honra do biofísico Norman Holter, que estableceu as bases da monitorización cardíaca no ano 1949.

Metodoloxía
-----------

Rexistro obtido nunha proba Holter.
Primeiro, colócanse uns eléctrodos no tórax que son conectados a un monitor de rexistro, o cal funciona mediante enerxía obtida dalgún tipo de batería. O aparello pódese levar no peto ou nalgún portador que non altere o normal funcionamento do mesmo, coma unha bolsa portable.

Mentres se empregue o monitor, este irá rexistrando a actividade eléctrica cardíaca e a persoa debe levar un rexistro diario das actividades que fai durante o período que dura o exame. Tras 24 horas desde o inicio do exame, a persoa debe devolver o monitor ao consultorio, laboratorio ou hospital onde se lle proporcionou o aparello. O cardiólogo observará entón os rexistros e poderá constatar se houbo algún tipo de ritmo cardíaco irregular durante todo ese tempo.

Utilidade diagnóstica
---------------------

Emprégase fundamentalmente no estudo das arritmias, da isquemia miocárdica e de extrasístole. Para efectuar esta proba, basicamente necesítanse eléctrodos, unha grabadora e un electrocardioanalizador. Os parámetros que rexistra son:

* Análise do ritmo cardíaco.
* Análise do segmento ST.
* Reconto e clasificación de cardiopatías.

Tamén é utilizado en casos nos que o médico realizou con anterioridade unha serie de probas diagnósticas previas sen obter ningún resultado concluínte.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cardiopatía
* Electrocardiograma

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1162673
* MAG: 2779812945

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MedlinePlus: 003877

 |
Coordenadas: 47°35′48″N 2°50′41″O﻿ / ﻿47.596666666667, -2.8447222222222

Vista da illa.
A **Illa dos Monxes**, **Île aux Moines** en francés, **Enizenac'h** en bretón, é a maior das illas do Golfo de Morbihan, no sur da Bretaña. Tamén chamada a *Perla do Golfo*, goza dun clima excepcionalmente suave e é visitada durante todo o ano por numerosos turistas.

Toponimia
---------

A illa foi chamada sucesivamente *Crialeis* («cruz curta», pola súa forma en cruz), *Enez manac'h* («illa do monxe»), que no bretón actual dá *Erizenac'h*. A orixe do nome da illa ven por ter sido esta propiedade dos monxes da abadía Saint-Sauveur de Redon, aínda que nunca chegaron a habitala.

Xeografía
---------

A Illa dos Monxes está situada no Golfo de Morbihan. Mide 7 km de longo por 3,5 de largo e ten unha superficie de 3,2 km2. Ten forma de cruz e ningún punto da illa dista máis de 450 m do mar. Pódese acceder a ela dende o porto de Larmor-Baden ou dende Port-Blanc, en Baden. É sitio natural protexido pola súa vexetación de tipo mediterráneo.

Historia
--------

A presenza de numerosos dolmens e outros vestixios aínda visíbeis dan fe de que a illa xa era habitada na época neolítica. En 854 o rei da Bretaña Erispoë doou a illa á abadía de Saint-Sauveur de Redon (fundada esta polo seu pai Nominoë). Úsana como celeiro da abadía. Tralas invasións normandas do século X, a illa é incorporada á parroquia de Arradon. En 1543 pasa a formar parroquia e en 1792 concello, co nome afrancesado *Isle-aux-Moines*.

Demografía
----------

En 2011 a illa contaba 625 habitantes; entre 1836 e 1851 chegou a pasar dos 1.700 habitantes. Durante o verán a poboación vese multiplicada por dez, ademais de recibir unha media de 3.000 visitantes diarios durante os meses de xullo e agosto.

Patrimonio
----------

* **Cromlech de An Keu**, datado uns 5.000 anos a.n.e. composto por 24 menhires dispostos en semicírculo; cun radio de máis de 70 m, é un dos máis grandes de Europa.
* **Dolmen de Pen Hap**, o mellor conservado da illa.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio oficial do concello
* Turimo en Bretaña

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q71356
* WorldCat
* VIAF: 242328229
* BNF: 15265337t
* GeoNames: 6620139
* OSM: 960821
* SUDOC: 02775832X

 |
Localización da illas
O **grupo Niuas** é o arquipélago máis setentrional e afastado de Tonga. Consta tan só de tres illas volcánicas: Niuatoputapu, Niuafo´ou e Tafahi. Administrativamente é unha das cinco divisións de Tonga, con capital en Hihifo da illa Niuatoputapu, pero gobernada desde Nuku'alofa, a capital en Tongatapu.

O nome «niua» significa 'folla de palma' e indica a gran cantidade de cocos. É un nome moi utilizado en diferentes lugares da Polinesia, significativamente na illa e estado de Niue.

As Niuas quedan moi illadas, cuns enlaces aéreos e marítimos irregulares. Non existe turismo e mantivéronse as tradicións tonganas. Os datos básicos das illas do grupo son:

| Illa | Poboación (1996) | Área (km²) | Densidade | Coordenadas |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Niuafo´ou | 735 | 50,27 | 14,6 | 15°36′S 175°38′O﻿ / ﻿-15.600, -175.633 |
| Niuatoputapu | 1.161 | 18,00 | 64,5 | 16°0′S 173°47′O﻿ / ﻿-16.000, -173.783 |
| Tafahi | 122 | 3,42 | 35,7 | 15°51′S 173°44′O﻿ / ﻿-15.850, -173.733 |
| TOTAL | 2.018 | 71,69 | 28,1 |  |

Ademais, a 38 km ao norte de Tafahi, atópase o arrecife Curacoa dividido en dúas partes separadas 90 m. A 6 km ao suroeste do arrecife atópase o volcán submarino de Curacoa, e a 10 km máis ao sur atópase o banco Curacoa de 18 m de profundidade.

As Niuas foron descubertas polos holandeses Jacob Le Maire e Willem Schouten en 1616, no camiño de leste para oeste entre Rangiroa, nas Tuamotu, e as illas Hoorn, en Wallis e Futuna. A primeira illa bautizárona como Cocos. É Tafahi, precisamente a única das tres Niuas que non leva o prefixo *niua*. 
Mentres estaban negociando chegaron os veciños de Niautoputapu e atacáronlles por sorpresa. Bautizaron esta illa como *Verraders Eylandt*, *illa dos Traidores*. Seguindo a súa ruta ao oeste atoparon a terceira illa, Niuafo'ou, onde esperaban atopar auga e víveres e denominárona *Goede Hoop*, *Boa Esperanza*, de forma precipitada xa que non atoparon onde fondear.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1200954
* GeoNames: 7668055
* GND: 7737226-8

 |
Coordenadas: 35°10′43″N 2°26′28″O﻿ / ﻿35.17861, -2.44111

A **Illa do Congreso** é unha das tres illas que forman o pequeno arquipélago das illas Chafarinas, situado ao norte do continente africano e que constitúen unha das prazas de soberanía españolas.

Características
---------------

É a illa máis escarpada e con maior superficie do grupo insular e serviu historicamente de presidio. Malia ser posesión española, o seu espazo marítimo está considerado augas interiores marroquís do mesmo xeito que o espazo das outras prazas de soberanía españolas e o das cidades autónomas de Ceuta e Melilla.

Antigamente estivo unida á veciña illa do Rei mediante un peirao artificial, destruído polos temporais. Actualmente está deshabitada e posúe coellos e unha importante colonia de pombas salvaxes que, alimentándose no continente, nidifican na illa.

O territorio ten moi difícil acceso. A súa costa occidental está formada por acantilados moi verticais, mentres que a oriental, aínda que escarpada, é máis accesible. A súa morfoloxía é rochosa, sendo case inexistente a terra vexetal. Dispón dunha cova no seu extremo meridional que permite a entrada en barca. A illa está formada fundamentalmente por dous tipos de rochas: andesitas piroxénicas con hyperssante na súa base e traquiandesitas nas súas zonas máis altas.

### Interese arqueolóxico

Ademais do ambiental, o seu maior interese é o arqueolóxico, pois alberga o asentamento ou poboado ao aire libre El Zafrín, de tipo neolítico cardial do V milenio a.C. que está sendo investigado desde o ano 2000 polo Instituto de Cultura Mediterránea. Son destacables as coleccións de cerámica obtidas nas escavacións e que forman parte das coleccións do Museo da Cidade Autónoma de Melilla.

Notas
-----

1. 1 2  Atmane, Tarik (2007). *España y Marruecos frente al derecho del mar*. Netbiblio. p. 128. ISBN 978-84-97452588.
2. ↑  Altamira Ramos, Álvaro. *Diario de un general*. Visión Libros. pp. 25–28. ISBN 97884-99839868.
3. ↑  VVAA. *Boletín del Instituto Geológico de España. Vol. 42*. pp. 233–238.
4. ↑  Bravo Nieto, Antonio; Bellver Garrido, Juan Antonio (2003). *Revista Akros n.º 2. Una estación neolítica al aire libre en las Islas Chafarinas, El Zafrín: Primera datación radiocarbónica*. pp. 79–86. ISSN 1579-0959.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Illa do Rei
* Illa Isabel II

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q979836
* GeoNames: 2519291
* TGN: 7024616

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Milorad Dodik** (en serbio cirílico *Милорад Додик*), nado o 12 de marzo de 1959 en Laktaši, Iugoslavia (actual Bosnia e Hercegovina) é o Primeiro Ministro da República Srpska, unha das dúas entidades de Bosnia e Hercegovina, e o presidente do seu partido, a Alianza de Socialdemócratas Independentes (SNSD) (Савез независних социјалдемократа). É graduado en Ciencias Políticas pola Universidade de Belgrado.

Carreira política
-----------------

De 1986 a 1990 foi presidente da xunta executiva da Asemblea Municipal de Laktaši. En 1990, nas primeiras eleccións multipartidistas en Bosnia e Hercegovina foi elixido ó Parlamento da República Socialista de Bosnia e Hercegovina, como candidato da *Unión de Forzas Reformistas.* Durante a guerra de Bosnia, desempeñouse como representante da Asemblea Nacional da República Srpska (NSRS). Durante ese tempo, formou os Membros Independentes do Parlamento Caucus (Клуб независних посланика у Народној Скупштини Републике Српске, *Klub nezavisnih poslanika ou Narodnoj Skupštini Republike Srpske*), que constituíu a única oposición ó Partido Democrático Serbio (Српска демократска странка,Srpska demokratska stranka) de Radovan Karadžić, que mantivo a maioría absoluta durante a guerra no parlamento da República Srpska.

O partido fundado por Dodik constituíu o núcleo do *Partido dos Socialdemócratas Independentes*, formado en 1996, despois dos Acordos de Dayton, e foi elixido primeiro presidente. Posteriormente uníronse con outros partidos de similar ideoloxía para formar a Alianza de Socialdemócratas Independentes (*Stranka nezavisnih socijaldemokrata*, ou SNSD), da que tamén foi nomeado presidente. En 1997, saíu elixido para a NSRS.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Milorad Dodik Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q335688
* WorldCat
* VIAF: 232955097
* EBID: ID
* FAST: 1932585
* GND: 1021162337
* LCCN: n2011039474
* Munzinger: 00000022462
* NKC: js2016906396
* Treccani: milorad-dodik

 |
**Manuel Lombao Lombao**, nado en Lugo en 1943, é un xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Ciencias da Información e en Dereito pola Universidade Complutense de Madrid, comezou a traballar en Radio Nacional de España en 1976. Logo de pasar por varios programas, en 1982 noméano director de especiais informativos da cadea. Un ano despois, a comezo de 1983, é nomeado director de RNE en Galicia. En 1985 salta a Televisión Española, onde comeza como redactor cultural nos telexornais e onde en 1986 o nomean director do centro territorial de TVE en Galicia. Trasládase de novo a Madrid, onde é subdirector de *Informe semanal*, e dende 1988 ata 1996 dirixe o programa de información parlamentaria da cadea.

En 2004 convértese en director dos centros territoriais da cadea, e en representación de TVE, en membro da Asociación Europea de Televisións Rexionais. En agosto de 2008 foi nomeado director do centro de Brasilia do Instituto Cervantes.

Premios
-------

* Premio Ondas, de radio 1974
* Premio Micrófono de Oro, en 1993
* Premio Paraugas de ouro da televisión búlgara, en 2003.
* Premio Magnolia no Festival de Televisión de Xangai polo seu documental "La última carta".
* Cruz ao mérito militar, con distintivo branco.
* Premio *Os Bos e Xenerosos* da AELG no 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533409
* WorldCat
* VIAF: 33250142
* BNE: XX1165808
* GND: 173736262
* ISNI: 0000 0000 5930 0703
* LCCN: n78006643

 |
**Mariel Zagunis**, nada en Beaverton o 3 de marzo de 1985, é unha tiradora de esgrima norteamericana, gañadora de catro medallas olímpicas.

Traxectoria
-----------

Filla de Robert e Cathy Zagunis, que participaron nos Xogos Olímpicos de 1976 na categoría de remo. Mariel foi a primeira deportista norteamericana en lograr o título de campión no Campionato do Mundo de Esgrima Xuvenil no ano 2002, revalidando o título en 2003 e 2004. Participou, aos 19 anos nos Xogos Olímpicos de 2004 celebrados en Atenas ao decidir Nixeria non enviar a súa representante , e conseguiu gañar a medalla de ouro na proba individual de sabre. Nos Xogos Olímpicos de 2008 de Pequín revalidou o seu título olímpico e tamén gañou a medalla de bronce na competición de sabre por equipos na primeira edición que esta disciplina formaba parte do programa olímpico. Nos Xogos Olímpicos de 2012 en Londres foi o portabandeira do equipo olímpico norteamericano pero non logrou medalla ao perder coa ucraína Olha Kharlan na loita pola medalla de bronce.

Ao longo da súa carreira gañou seis medallas no Campionato do Mundo de Esgrima, tres delas de ouro.

Notas
-----

1. ↑  *Zagunis wins gold, leads U.S. sweep in fencing event*. *USA Today*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Mariel Zagunis*** |

* *(en inglés)* www.olympic.org - Mariel Zagunis
* *(en inglés)* www.sports-reference.com - Mariel Zagunis

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q235756
* NNDB: 000354186
* FIE: 6783
* OCID: mariel-zagunis
* Sports Reference: mariel-zagunis-1

 |
**Millon Wolde**, nado en Adís Abeba o 17 de marzo de 1979, é un atleta etíope, campión olímpico dos 5.000 metros nos Xogos Olímpicos de Sidney.

Traxectoria
-----------

Con tan só 17 anos participou en 1996 nos Mundiais Júnior de Sidney, onde acabou 6º na proba de 3.000 m valados. Ese ano tamén foi 8º no Campionato do Mundo Júnior de cross-country disputado en Cape Town, Suráfrica.

Nos seguintes Mundiais Júnior, celebrados en 1998 en Annecy, Francia, gañou o ouro nos 5.000 metros. Tamén ese ano se proclamou campión do mundo júnior de cross-country en Marrakech, sobre unha distancia de 8 km.

O seu primeiro grande éxito na categoría *sénior* foi a medalla de bronce dos 3.000 metros nos Mundiais en pista cuberta de Maebashi 1999. Nos mundiais ao aire libre de Sevilla dese mesmo ano, acabou 8º nos 5.000 m.

O maior éxito da súa carreira deportiva foi a medalla de ouro dos 5.000 metros nos Xogos Olímpicos de Sidney, con só 22 anos. *A priori* non estaba entre os grandes favoritos, pero beneficiouse dun ritmo de carreira infrecuentemente lento, que lle permitiu chegar cos líderes á derradeira volta. 200 metros antes da meta lanzou o seu ataque definitivo e gañou con 13:35,49, no que sería a final máis lenta dende os Xogos Olímpicos de México. A medalla de prata foi para o alxeriano Ali Saidi-Sief e o bronce para o marroquí Brahim Lahlafi.

Nos Mundiais de Edmonton 2001, gañou a medalla de bronce tralo queniano Richard Limo e o alxerino Ali Saidi-Sief.

Despois non volveu participar en grandes competicións nin a conseguir resultados destacábeis.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Perfil IAAF Arquivado 30 de setembro de 2007 en Wayback Machine.

| * v
* c
* e
**Campións olímpicos de 5.000 metros.** |
| --- |
|  | 1912: Hannes Kolehmainen • 1920: Joseph Guillemot • 1924: Paavo Nurmi • 1928: Ville Ritola • 1932: Lauri Lehtinen • 1936: Gunnar Höckert • 1948: Gaston Reiff • 1952: Emil Zatopek • 1956: Vladimir Kuts • 1960: Murray Halberg • 1964: Robert Schul • 1968: Mohamed Gammoudi • 1972: Lasse Virén • 1976: Lasse Virén • 1980: Miruts Yifter • 1984: Said Aouita • 1988: John Ngugi • 1992: Dieter Baumann • 1996: Vénuste Niyongabo • 2000: Millon Wolde • 2004: Hicham El Guerrouj • 2008: Kenenisa Bekele • 2012: Mo Farah • 2016: Mo Farah |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q355508
* IAAF: 50129
* OCID: millon-wolde
* Sports Reference: million-wolde-1

 |
**Manuel Lorenzo Barxa**, nado en Ferrol en 1878 e finado en 1959 foi un gaiteiro ferrolán, fundador do Coro Toxos e Froles.

Traxectoria profesional
-----------------------

Sábese da súa participación nun concorrido certame de gaiteiros no ano 1905 durante a celebracións das *Festas de Amboaxe*, ao que acoden entre outros o vello Rilo, gaiteiro de sona de Betanzos e gañador do primeiro premio deste certame, onde Lorenzo queda de segundo. Tamén se escoitaron nestas festas os famosos Trinta de Trives.

Poucos anos despois deste certame, en 1909, actuaba en Ferrol o primeiro Coro Galego Aires d'a Terra, e probablemente impresionou a Manuel Lorenzo, que desde aquela foi seguidor e admirador de Perfecto Feijoo, o seu fundador. O intercambio de opinións e coñecementos entre os dous gaiteiros foi moi importante.

Segundo os datos que obran no arquivo do Real Coro Toxos e Froles a entidade foi fundada polo gaiteiro Manuel Lorenzo, operario do obradoiro de forxas do Arsenal que, coa axuda de Luis Amor Soto, comeza a buscar xente que quixera vestir o traxe galego. Tras moitos esforzos o soño de Manuel Lorenzo, convértese en realidade facendo a súa presentación pública o sábado, 29 de maio de 1915, nun festival celebrado no Teatro Jofre.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernando DOPICO BLANCO & María do C. SANTISO MEDÍN, *Manuel Lorenzo Barxa (1878-1959): Un gaiteiro ferrolán á antiga usanza*, col. ‘Biblioteca de Ferrolterra’, Edicións Embora, Ferrol, 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12392759
* BNE: XX1243887

 |
**Manuel Lorenzo Freire-Calvelo**, nado en Sada en 1902 e finado no mesmo concello o 19 de maio de 1983, foi un practicante e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Homenaxe a Ramón Suárez Picallo en Sada organizado por Manuel L. Freire-Calvelo, 1926.
Fillo do médico Manuel Lorenzo Calvelo e de Juana Freire Golán, curmá de Lugrís Freire. Estudou a carreira de practicante, exercendo como tal. Fundou e dirixiu *Acción Sadense*. Promoveu organizacións e actividades encamiñadas á consecución de melloras na calidade de vida dos seus veciños. En 1922 liderou unha campaña para esixir do Estado a construción dun porto de refuxio. Na Ditadura de Primo de Rivera colaborou en *Vida Gallega* e *Mariñana* e participou na creación de organizacións culturais e recreativas como a agrupación galeguista Mareiras e o Centro Cultural Obrero, do que foi secretario. Tamén foi correspondente dunha decena de periódicos galegos (como *La Voz de Galicia* e *El Pueblo Gallego*) e estatais.

Na Segunda República simpatizou co Sindicato de Oficios Varios de Sada, integrado na CNT. Trasladouse á Coruña en 1934 e rematou afiliándose a Izquierda Republicana. Nos anos corenta retomou a súa actividade, colaborou en *Cartel* e *La Noche*, foi o autor da idea de crear en Galicia a Ciudad de los Muchachos. Tamén participou na creación da Peña Mariñana en 1963.

Vida persoal
------------

Casou con Elena Lobeiro Castro, que finou na Coruña en 1934.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 20-5-1983, p. 55
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 16101930, p. 8.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 16-11-1934, p. 10.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Manuel L. Freire-Calvelo: O xornalismo ao servizo de Sada
**Marie Anne Laurent**, coñecida como **Marie Pasteur**, nada en Clermont-Ferrand o 15 de xaneiro de 1826 e finada en París o 28 de setembro de 1910, foi a esposa, axudante científica e compañeira de traballo do químico e bacteriólogo francés Louis Pasteur .

Traxectoria
-----------

### Vida persoal

Era filla do reitor da Academia de Estrasburgo. Casou en Estrasburgo o 29 de maio de 1849, aos 23 anos, con Louis Pasteur, quen tiña 26. A parella tivo cinco fillos dos cales tres morreron na infancia: Jeanne (1850-1859) morrreu de febre tifoidea; Jean-Baptiste (1851-1908) morreu dun tumor hepático; Cécile (1853-1866) tamén de febre tifoidea; Marie-Louise (1858-1934), casada en 1879 con René Vallery-Radot (1853-1933) e Camille (1863-1865). Polo tanto, só Jean Baptiste e Marie Louise viviron para ser adultos. Jean Baptiste foi un soldado na guerra franco-prusiana e chegou a ser diplomático.

### Vida profesional

Marie Anne, foi a axudante de Pasteur nos seus experimentos científicos. Ela traballou con Pasteur na ampliación das súas primeiras investigacións, ao redor de 1848, sobre as observacións realizadas anteriormente por Mitscherlich sobre as diferentes propiedades ópticas relacionadas coa luz polarizada do ácido tartárico cando se trataba de viños naturais, lías de viño e cando se sintetiza nun laboratorio. Os estudantes e colegas de Louis Pasteur recoñeceron a importancia que tiña para el no seu traballo como asistente. Ela criaba os vermes de seda que precisaba para o seu experimento coas súas enfermidades, e coidaba dos nenos que trataba para o seu tratamento experimental. Ela trasladouse con el ao seu cuarto do ilustrísimo Instituto Pasteur, e continuou vivindo alí despois da súa morte.

### Morte

Marie Pasteur foi enterrada na cripta do Instituto Pasteur de París a carón do seu marido cun epitafio tirado do Código xustiniano (Libro IX, constitución coñecida como Gordiano III): *"Socia rei humanæ atque divinæ"* (en galego, *"*compañeira da vida humana e das cousas divinas").

Notas
-----

1. ↑  "Marie Pasteur, première collaboratrice de Louis Pasteur". *Aleteia* (en francés). 2018-11-14. Consultado o 2021-12-14.
2. 1 2  "Marie Pasteur, ayudando al científico en la sombra | Ciencia y más". *Mujeres con ciencia* (en castelán). 2019-06-18. Consultado o 2021-12-14.
3. ↑  Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy (2000). *The Biographical Dictionary of Women in Science: L-Z* (en inglés). Taylor & Francis. p. 986. ISBN 978-0-415-92040-7. Consultado o 2021-05-27.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Marie Laurent*** |

### Ligazóns externas

* Marie Pasteur, ayudando al científico en la sombra no blog Mujeres con ciencia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q13666556
* WorldCat
* VIAF: 281923955
* FAST: 1928131
* GND: 121136478X
* ISNI: 0000 0003 8871 0519
* LCCN: n2015071612
* NTA: 20394626X
* openMLOL: 428461
* SUDOC: 17526497X
* WikiTree: Laurent-254

 |
Síntomas da gripe porcina *(en francés)*.
A **gripe porcina** é unha doenza infecciosa provocada por un virus gripal, coñecido como virus da gripe porcina que é propio dos porcos. Os virus gripais porcinos máis frecuentes pertencen ó subtipo H1N1 pero tamén se encontran outros subtipos: H1N2, H3N1, H3N2 e H2N3. Aínda que a gripe porcina non afecta polo xeral a persoas, existen casos esporádicos de infeccións, xeralmente en individuos con contacto intenso con porcos e aves de curral e os síntomas son semellantes aos da gripe humana: febre, cambras, dor de gorxa e musculares, tose, malestar xeral e nalgúns casos náuseas, vómitos e diarrea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Gripe porcina***  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q36855
* EBID: ID
* GEC: 0517808
* GND: 7679861-6

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 6791
* DOID: DOID:0050211
* eMedicine: 1807048
* ICD-10: J09.X2
* MedlinePlus: 007421
* MeSH: D007251
* NCIt: C80444
* UMLS: C2076600

 |
**Imposto revolucionario**, tamén coñecido como **vacina extorsiva**, é a denominación que adoitan dar determinados grupos terroristas á extorsión económica. Realízano determinadas organizacións armadas e grupos terroristas que perseguen obxectivos políticos. Algunhas destas organizacións, que o exerceron ou aínda o exercen, son a IRA en Irlanda, ETA en España, as FARC en Colombia, A Fronte Bolivariano de liberación e ELN en Venezuela, e a liga Comunista 23 de setembro en México.

Proceso
-------

A banda armada adoita enviar remesas de cartas ó grupo de empresarios seleccionados. Nela lémbraselles o seu "deber" de contribuír á loita pola liberación da patria ou dalgunha revolución e lémbraselles que de non facelo el e os seus bens serán obxectivos de atentados terroristas, aínda que se a linguaxe está moderado pola situación política adóitanse utilizar outros termos.

### Exemplos

Durante a Revolución Cubana, o Movemento 26 de xullo obtivo recursos por este medio, cobrándolle principalmente ós enxeños azucreiros, os gandeiros e a banca.

No caso de ETA, o chamado imposto revolucionario, dependendo da situación política, incluía dende peticións cordiais para a construción do fin político da organización, até ameazas de morte contra os suxeitos elixidos ou as súas familias (empresarios, profesionais, etc.) no caso de que non se pagase a cantidade esixida. Estas situacións repetíronse con máis ou menos frecuencia ata que en marzo de 2011 ETA anunciou que cancelaba a súa extorsión.

Todo o proceso de selección, información, presións e cobro efectivo, ía marcado por características coñecidas nas organizacións de crime organizado, nalgúns casos, e realizado por persoas pertencentes ás diferentes organizacións legais da contorna das bandas armadas. No caso de ETA, calcúlase que recadaba aproximadamente 1,5 millóns de euros cada ano por esta vía.

Notas
-----

1. ↑  "A guerrilla de Fidel Castro tiña un orzamento de luxo". Arquivado dende o orixinal o 09 de maio de 2009. Consultado o 18 de novembro de 2016.
2. ↑  O Imposto revolucionario de ETA
3. ↑  Balance da situación da banda

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Terrorismo
**Hendrikus Abraham Ytsen (Henk) Wolf**, nado en Utrecht o 25 de febreiro de 1973, é un lingüista, tradutor e escritor frisón.

Traxectoria
-----------

É profesor de lingüística e frisón na Universidade NHL. As súas publicacións lingüísticas tratan principalmente das relacións entre sintaxe e sociolingüística, a orde dos constituíntes en frisón, cambio lingüístico. Tamén publica columnas de divulgación lingüística en  *Frysk Deiblêd*, *Pompeblêden* e *Doar* e presentou en Omrop Fryslân os programas *Praat mar Frysk* e *Skriuw mar Frysk*. Wolf escribe tamén sobre e en frisón setentrional, participou no método de aprendizaxe *Snååk Frasch* realizado pola Fryske Akademy e Afûk e que inclúe un libro mais un vocabulario frisón occidental/frisón setentrional. En 2006 publicou unha colleita de relatos humorísticos, *Wûnderaardichheden* e unha novela, tamén de ton humorístico, *Youmir, Soan fan in Túnslang*.

O 5 de abril de 2015 sufriu un accidente de tránsito no seu jeep mentres conducía entre Aldegea e Garyp cando unha galiñola negra pasou voando e feriuno co peteiro no pé e no ollo dereito. Tras unha operación os médicos dixéronlle que ía quedar cego do seu ollo dereito, pero ao cabo dun mes comezou a ver zonas de luz. A súa experiencia neste accidente e na súa rehabilitación contouna no libro en neerlandés *Een meerkoet in mijn oog*.

Obra
----

* 2005 – *De Fizioenen fan Mary* (tradución da novela de Dean Koontz, *The Vision*)
* 2006 – *Youmir, Soan fan in Túnslang*
* 2006 – *Wûnderaardichheden*
* 2016 - *Een meerkoet in mijn oog*
* 2018 - *Basisboek syntaxis*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Web oficial
* "Is it Frysk âlder as it Nederlânsk?" Vídeo divulgativo realizado por Henk Wolf para a súa canle de Youtube (en frisón)

Notas
-----

1. ↑  Segundo o sistema educativo neerlandés a NHL está rexistrada como unha universidade de ciencias aplicadas NHL Stenden Arquivado 03 de xuño de 2019 en Wayback Machine.
2. ↑  "Wolf, Henk" Sirkwy.nl
3. ↑  "Henk Wolf syn boek oer bizar ûngelok is no al útferkocht". Omrop Fryslân, 17 de novembro de 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1849496
* WorldCat
* VIAF: 292117984
* GND: 1177201836
* ISNI: 0000 0003 9706 5902
* NTA: 148934544

 |