recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| *Phacochoerus africanus* |
| --- |
| Exemplar no parque nacinoal de Zambeze. |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Familia: | Suidae |
| Xénero: | *Phacochoerus* |
| Especie: | *P. africanus*(Gmelin, 1788) |

 |
|      Distribución xeográfica     Rango probable, ou achados accidentais.     Distribución xeográfica     Rango probable, ou achados accidentais. |

O ***Phacochoerus africanus*** é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia Suidae, unha das dúas especies de *Phacochoerus* que existen. É a máis numerosa nas sabanas de África.

Descrición
----------

Cranio.
Malia que poden verse comunmente en pasteiros abertos, sempre buscan refuxio na vexetación con forraxe máis densa. De feito, prefiren alimentarse en zonas densas e húmidas.

A súa dieta é omnívora, composta de herbas, raíces, bagas e outras froitas, cortizas, fungos, ovos, animais mortos, e pequenos mamíferos, mesmo réptiles e aves. A dieta é estacionalmente variable, dependendo da dispoñibilidade de diferentes alimentos. As áreas con moitos bulbos, rizomas e raíces nutritivas poden atraer a un gran número de facóqueros.

Os facóqueros son corredores rápidos. A miúdo corren coa cola erguida. Malia os seus problemas de visión, teñen un bo sentido do olfacto, que empregan para a localización dos alimentos, a detección de depredadores e o recoñecemento doutros animais.

Notas
-----

1. ↑  de Jong, Y.A. Cumming, D. d'Huart, J. & Butynski, T. (2016). "{{{taxon}}}". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Phacochoerus africanus***  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Phacochoerus africanus*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EOL: 328332
* Fossilworks: 133161
* GBIF: 2441212
* iNaturalist: 42122
* IRMNG: 10605039
* ITIS: 625008
* IUCN: 41768
* MSW: 14200022
* NCBI: 41426

 |
Coordenadas: 35°10′20″N 4°17′59″O﻿ / ﻿35.17222, -4.29972

O **Peñón de Vélez da Gomera** (en castelán: *Peñón de Vélez de la Gomera*) é unha península e praza de soberanía española, orixinalmente illa rochosa ata o terremoto de 1930, situada no norte de África, a 126 km ao oeste de Melilla e a 117 km ao sueste de Ceuta, unida ao continente por unha estreita franxa de area.

Ten unha extensión de 19.000 m² aproximadamente e unha altitude máxima de 87 m sobre o nivel do mar. O límite que separa España de Marrocos por Vélez da Gomera constitúe a fronteira máis pequena do mundo, con apenas 85 metros de lonxitude. Actualmente e de forma permanente está habitado con efectivos de varias unidades do Exército de Terra de España.

Localización
------------

Esta illa é un dos enclaves militares de España no norte de África, na costa que se estende entre Ceuta e Melilla, cuxa posesión retivo España logo da independencia do Protectorado Español de Marrocos, debido ao feito de que a súa posesión databa de datas anteriores á propia existencia do reino marroquí e non estaba xa que logo suxeita ao protectorado.

Historia
--------

O territorio ocupárono os españois por primeira vez o 23 de xullo de 1508, cando unha escuadra española mandada por Pedro Navarro aniquilou ao poderoso núcleo de piratas que o defendían. En 1522 Muley Mohamed, señor do territorio no que se atopaba o Peñón conseguiu apoderarse do mesmo. Finalmente, o 6 de setembro de 1564, García Álvarez de Toledo y Osorio, marqués de Villafranca e Vicerrei de Cataluña, recupera o Peñón para España por orde de Filipe II. O Peñón de Vélez da Gomera mantívose ininterrompidamente baixo soberanía española desde ese momento. En 1921, no contexto da Guerra de Marrocos, decídese reforzar a presenza española no mesmo.

En 1930 o antigo illote rochoso quedou unido a terra firme polos efectos dun terremoto.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Praza de soberanía

### Ligazóns externas

* Celebración do V aniversario da españolidade do peñón.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q191146
* WorldCat
* VIAF: 235687949
* GEC: 0069864
* GeoNames: 2509770
* GND: 4724546-3

 |
O **Robinson R44** é un helicóptero lixeiro de catro asentos producido por Robinson Helicopter Company dende 1992. Baseado no Robinson R22 de dous asentos, o R44 vonta con controis de voo asistidos hidraulicamente. Voou por primeira vez o 31 de marzo de 1990 e recibiu a certificación da FAA en decembro de 1992, sendo entregado o primeiro exemplar en febreiro de 1993.

O R44 vén sendo o helicóptero de aviación xeral máis vendido no mundo dende 1999. Trátase do aparello deste tipo máis fabricado do século XXI, con 5 805 entregas dende o ano 2000 ata 2017.

Deseño e desenvolvemento
------------------------

O R44 é un helicóptero dun motor cun rotor principal semi-ríxido de dúas palas, un rotor de cola tamén de dúas palas e un tren de aterraxe formado por patíns. Ten unha cabina pechada con dúas filas de asentos para o piloto e tres pasaxeiros. A dirección de rotación do rotor de cola do R44 vai ao revés que no R22 para mellorar o control de guiñada. No R44 the advancing blade is on the bottom.

Deseñado durante os anos 80 por Frank Robinson e os seus enxeñeiros, o R44 voou por vez primeira o 31 de marzo de 1990. O R44 **Astro** recibiu a certificación de tipo da FAA en decembro de 1992, sendo entregados os primeiros exemplares en xaneiro de 1993. O primeiro R44 **Newscopter** que contaba cun equipo de recollida de noticias electrónica a bordo foi entregado en 1998. En xaneiro do ano 2000 Robinson introduciu o **Raven** con controis asistidos hidráulicamente e pedais axustables. En xullo de 2002 Robinson introduciu o **Raven II** cun motor de inxección de combustible máis potente e palas máis anchas, permitindo un maior peso bruto e un mellor rendemento de altitude.

Durante novembro de 2015 Robinson anunciou o **Cadet,** un Raven I cunha zona de carga en vez dos dous asentos traseiros, un motor un pouco menos potente e un silenciador máis eficiente.

Notas
-----

1. ↑  "2013 General Aviation Statistical Databook & 2014 Industry Outlook" (PDF). General Aviation Manufacturers Association. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 07 de novembro de 2017. Consultado o 27 de outubro de 2018.
2. ↑  "2016 General Aviation Statistical Databook & 2017 Industry Outlook" (PDF). General Aviation Manufacturers Association. Consultado o 27 de outubro de 2018.
3. ↑  "Timeline - February 1998". *Robinson*. Consultado o 15 de novembro de 2018.
4. ↑  "Robinson R44 Raven I". *Greenspun, Philip*. Consultado o 15 de novembro de 2018.
5. ↑  "Robinson Introduces the Two-Place R44 Cadet". *Robinson*. Consultado o 15 de novembro de 2018.
**Pedro Tertuliano Hervella Nieto**, nado na Rúa o 23 de marzo de 1891 e finado no Barco o 27 de agosto de 1970, foi un xornalista e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Antonio Hervella Ferreira. Estudou o bacharelato no instituto de Valladolid. Estudou Dereito na Universidade Central, licenciándose en 1913. Exerceu como avogado no partido xudicial do Barco. Colaborou en revistas xurídicas (*Astrea* e *Revista de Legislación y Jurisprudencia*), no periódico *El Sil* do Barco, en *Aquiana* de Ponferrada e foi correspondente de *Ideal* de Madrid (1912) onde asinaba co pseudónimo **Fray Marcelo**, *Correo de Galicia*, *El Noroeste* (1922) e *Vida Gallega*. Foi director e intérprete de obras teatrais representadas no Liceo Artesano (1911) e Círculo Católico de Obreros do Barco (1916).

Recoñecementos
--------------

En 1980 o Instituto de Estudos Valdeorreses elixiuno como primeiro Valdeorrés Ilustre. A sección de historia do IEV creou un premio de investigación que leva o seu nome.

Notas
-----

1. ↑  "Pedro Tertuliano Hervella, pionero de investigadores", *La Voz de Galicia*, 11-3-1989, p. 29.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biografía na web do concello do BarcoArquivado 13 de setembro de 2019 en Wayback Machine.
**Pedro Varela Castro**, nado en Lema (Arzúa) en agosto de 1879 e finado na Estrada o 6 de xuño de 1958, foi un xornalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Manuel Varela Vázquez, dunha familia vinculada ao goberno municipal de Arzúa. Residiu en Pontevedra e trasladouse á Estrada onde exerceu como procurador. Foi director de *Eco de La Estrada*, presidente honorario da Federación Agraria de Estrada, Silleda, Forcarey y Cerdedo, impulsor de asociacións de emigrantes na Habana, Bos Aires e Montevideo. Foi un dos agraristas que accederon ao goberno municipal da Estrada en xaneiro de 1916, sendo primeiro tenente de alcalde e o 25 de marzo de 1917 foi elixido alcalde, ocupando o cargo até abril de 1920. Foi presidente do Casino da vila e dinamizador social e cultural do concello. É o autor do libro *La Estrada* publicado en 1923.

Durante a República militou no Partido Radical, foi concelleiro da Estrada e en xaneiro de 1934 foi nomeado deputado provincial polo distrito A Estrada-Lalín. Volveu ser nomeado deputado provincial en decembro de 1935. Nas eleccións de 1936 formou parte da candidatura de Centro encabezada por Manuel Portela Valladares. Instruído expediente polo Tribunal de Responsabilidades Políticas en 1940, foi condenado en 1941 a unha multa de 6.000 pesetas e 3 anos de inhabilitación.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Ramiro Ulloa Villar** |  **Alcalde da Estrada** 1917 - 1920 | Sucesor:**José García Pichel** |

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *El Pueblo Gallego*, 11-6-1958, p. 9.
2. ↑  Noticia en *El Compostelano*, 15-5-1941, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Reimóndez Portela, Manuel (1990). Deputación Provincial, ed. *A Estrada rural*. Pontevedra.

### Ligazóns externas

* Ilustre estradense con raíces arzuás Arquivado 13 de setembro de 2019 en Wayback Machine.
* Biografía en A Ulla literaria

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12397420
* Galiciana: 36138

 |
**Robustiano Fernández Cochón**, coñecido como **Tano**, nado en Nogueira (Meis) o 8 de outubro de 1907 e finado en Pontevedra o 31 de xaneiro de 1956, foi un arquitecto galego.

Traxectoria
-----------

SEG en 1934: Entre outros: Otero Pedrayo, Iglesias Vilarelle, Parga Pondal, Ferreiro Panadeiro, Fernández Osorio, **Fernández Cochón**, Vicente Risco, González García-Paz, Antón Taboada Roca, Paulino Pedret, Xesús Carro, Antón Fraguas, Xohán Ledo, Isla Couto, Ferreirós Espinosa, López Cuevillas e Ramos Colemán
Fillo de Arminda Cochón Rey e Robustiano Fernández. Estudou o Bacharelato no Instituto de Pontevedra (1918-1924). Comezou os estudos superiores na Universidade de Madrid (1924-1926), e rematounos na Universidade de Santiago de Compostela en 1927. Asentouse en Lérez cara 1926. Colaborou co Seminario de Estudos Galegos nas súas xeiras realizando debuxos dos monumentos máis representativos. En 1935 ofreceuse ao concello de Meis para facer de balde o proxecto dos Grupos Escolares, realizou o proxecto do Bar-Salón de té da praia de Compostela de Vilagarcía de Arousa e en 1936 realizou o dos Grupos Escolares de Portas. No franquismo foi arquitecto da Deputación de Pontevedra. Formou parte da Xunta Directiva do Pontevedra C.F. do que foi vocal en 1947 e ao que axudou con achegas económicas. Participou na Comisión das Festas Patronais, na Delegación de Cultura, en 1945 e 1947. En 1945 foi vicepresidente do Liceo Casino de Pontevedra e en 1946 o seu Presidente.

Os seus proxectos máis importantes foron o bosquexo do Cine Malvar de Pontevedra, formando parte dun edificio de vivendas (1943) e o Instituto Provincial de Hixiene (1945). E entre as súas obras están o anexo ao edificio de Caixanova en Pontevedra e o Templo Novo de Marín, ambas de 1956. Outras obras menores son os pasadizos en arcos para unir varias casas no Museo de Pontevedra (1943) e a escalinata de ermida dos Miragres de Amil (1948-1952).

Recoñecementos
--------------

O Concello de Pontevedra dedicoulle en 1962 unha rúa en Lérez, lugar onde residiu até o seu pasamento.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biografía en Meis
Debuxo dun olifante ou mûmak.
Os **olifantes** ou **mûmakil** (singular **mûmak**) son uns grandes animais ficticios imaxinados polo escritor británico J. R. R. Tolkien para a súa novela *O Señor dos Aneis*. Trátase dun paquidermo das terras austrais de Harad, similar ó elefante pero de moito maior tamaño, empregado polos haradrim como elefante de guerra.

Etimoloxía
----------

O nome *mûmak* (singular de *mûmakil*) é o utilizado habitualmente polos homes de Gondor para referirse a estas bestas. A orixe da palabra non é claro aínda que parece proceder da lingua nativa dos haradrim. Os hobbits, que non os viran durante xeracións pero que conservaban a súa lembranza no folclore, coñécenos como olifantes.

### Orixe da palabra «olifante»

A palabra «olifante» existe en galego e fai referencia a un corno de marfil que os cabaleiros medievais facían soar como sinal de aviso. No orixinal en inglés, Tolkien usa a palabra *oliphaunt*, unha variación da palabra arcaica *oliphant* que se refire tanto ó corno xa mencionado como ó cairo do elefante e ó elefante mesmo.

Descrición na novela
--------------------

Os mûmakil son utilizados polos nativos de Harad, os haradrim, como bestas de carga e tamén nas batallas durante as guerras da Terceira Idade. Na Guerra do Anel son usados polos soldados en Ithilien e na Batalla dos Campos de Pelennor, dun xeito moi semellante a como se utilizaban os elefante de guerra no mundo real. Na batalla levan sobre a costas estruturas similares a torres dende as que atacan os soldados.

Nas adaptacións
---------------

Na adaptación fílmica de Peter Jackson, os mûmakil aparecen por primeira vez en *The Lord of the Rings: The Two Towers*, na que Faramir e os seus homes emboscan a dúas bestas e ós seus amos haradrim. En *The Lord of the Rings: The Return of the King* desempeñan un papel clave na Batalla dos Campos de Pelennor, na que os rohirrim perden moitos homes nunha carga directa contra eles.

Nos filmes aparecen como animais moito maiores ós elefantes reais, con máis de quince metros de altura e dous pares de cairos, dous grandes e un par máis pequenos debaixo. Nos comentarios da edición en DVD do filme, Jackson menciona que as escenas que inclúen ós mûmakil son deliberadamente violentas e máis breves que no corte orixinal, para impedir que o espectador lembre os famosos casos de abuso de elefantes de circo e sinta simpatía polas criaturas. Tamén di que se decidiu que os mûmakil non barruntaran coas súas trompas senón que emitisen un ruxido. Isto tiña como fin impedir que os espectadores os visen como criaturas simpáticas no canto de monstros malvados.

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Terra Media*** |
**Olga Cristina Viaño Sánchez**, nada en Ferrol en 1931 e finada o 4 de decembro de 2008 na Coruña, foi unha xornalista galega, e a primeira muller en dirixir un xornal en Galicia.

Traxectoria
-----------

Nada en Ferrol en 1931, graduouse en xornalismo na Escola Oficial de Madrid, co número dous da súa promoción[]. Obtivo o título de enfermeira pola Universidade Complutense de Madrid e realizou estudos de Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela. Exerceu de profesora de inglés no instituto de Segundo Ensino Concepción Arenal da súa cidade. Nai de sete fillos, traballou en *El Correo Gallego* e en *Radio Ferrol* para seguir como delegada de *El Ideal Gallego* na capital departamental. Despois, trasladouse a Vitoria ao diario *Norte Exprés*, onde exerceu de redactora xefe.

No ano 1968 regresou a Galicia, á Coruña, para incorporarse a *La Voz de Galicia*, na que traballou como xefa de sección local ata setembro de 1985, cando pasou a exercer o cargo de subdirectora do diario *El Ideal Gallego*. En 1988 foi designada directora en funcións de devandito rotativo, sendo a primeira muller que exerceu este cargo nun diario en Galicia. Ao longo destes anos deu voz aos pseudónimos de María Branca e Antía. Colaboradora fixa na primeira etapa de *Antena 3 Radio* e do diario *ABC*, membro da F.E.P.E.T. escribe sobre temas de turismo en *El Correo Gallego*, así como noutras publicacións españolas. Exerceu como profesora colaboradora en áreas de Teoría da Comunicación, Análise de Motivacións e Publicidade no Centro Español de Nuevas Profesiones de Coruña.

### Datos persoais

* Casou co tamén xornalista Ángel Padín.

Obras
-----

* *Galicia, cousas e xentes*: [artigos publicados en distintas datas e prensas, seleccionados de acordo coas datas de publicación, todos traducidos ó galego, pola autora], Dora Vázquez, Olga Cristina Viaño Sánchez, A Coruña: Deputación Provincial da Coruña, 1997.
* *La Coruña: pequeños tesoros de una gran ciudad*, canda Joaquín Díaz-Pache (1996)
* *Pequeños tesoros de Pontevedra*, canda Joaquín Díaz-Pache (1998)
* *Plazas de Galicia* (2005)
* *Pequeños tesoros de Betanzos, la Ciudad de los Caballeros*, canda Joaquín Díaz-Pache (2000)
* *El lenguaje de las puertas. Portones, portales puertas y cancelas*, canda Joaquín Díaz-Pache (1997)
* *Pequeños tesoros del Ferrol de siempre*, canda Joaquín Díaz-Pache Montenegro: Librería del Campus, 1997.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Marco, Aurora (2007). *Dicionario de Mulleres Galegas [Das orixes a 1975]*. Edicións A Nosa Terra. ISBN 978-84-8341-146-9.
Picado con xarope de cereixa.
O **picado** é unha bebida refrescante composta por xeo picado moi miúdo ao que se lle engade algunha esencia, zume de froitas, xarope ou bebida alcohólica que pode vir en diversas cores e sabores.

Historia
--------

Na década de 1850 a revolución industrial americana fixo que o xeo estivese comercialmente dispoñíbel. Algunhas casa de xeo en Nova York adoitaban vender xeo para lugares como a Florida. Para transportar o produto, as casas de xeo enviaban un vagón cun enorme bloeque de xeo. A ruta a Florida pasaba por Baltimore, onde os nenos corrían até o vagón na procura dunha pequena raspadura de xeo. Pouco tempo despois, as nais fixeron aromatizantes para que os fillos botasen no xeo. O primeiro sabor que fixeron tornouse moi popular e o favorito en Baltimore: a crema de ovos. A crema de ovos era un sabor doado de facer, só con ovos, vainilla e azucre.

Características
---------------

Comercializábanse as máis das veces por vendedores ambulantes, que levaban un bloque de xeo nun carriño. Hoxe tamén hai postos comerciais establecidos.

A súa preparación é bastante sinxela. Utilízase unha máquina manual para picar o xeo, aínda que outros vendedores utilizan un cepillo de ferro para esmagalo.

Ao xeo esnaquizado ou relado engádaselle o xarope do sabor a elixir, sendo os máis populares amorodo, laranxa, lima e limón, mais pódense atopar xaropes de diversos sabores (cola, chile, framboesa etc). O xeo métese nunha máquina que remexe e que non deixa de dar voltas cunhas aspas para manter o produto solto e a baixa temperatura. A bebida sérvese nun vaso polo xeral de plástico. É común nos días de calor no verán, en praias e parques de atraccións.

Notas
-----

1. ↑  Denominación en galego en VV. AA. (2012) *Dicionario de alimentación e restauración*, Santiago de Compostela, Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega
2. ↑  Proposta de definición do Servizo de Normalización Lingüística da Universidade de Santiago de Compostela.
3. ↑  Gienow, Michelle. "Cold Comfort: On the Cultural Significance of the Snowball in Baltimore" City Paper. September 18, 1996. Retrieved January 20, 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q13312
* GEC: 0112752

 |
Coordenadas: 41°54′14″N 12°29′18″L﻿ / ﻿41.90389, -12.48833

Piazza Barberini, pintada por Ettore Roesler Franz ó redor de 1880, representando a Fonte de Tritón.
**Piazza Barberini** é unha gran praza no centro histórico do centro da cidade de Roma, Italia e que se atopa no monte Quirinal. Foi creada no século XVI pero moitos dos edificios que a rodean foron substituídos ou reconstruídos.

O seu nome actual foille dado en 1625 polo Palazzo Barberini, o pazo barroco construído no lado sur da praza para os Barberini. Orixinalmente, era unha grande entrada para o pazo deseñada polo pintor e arquitecto barroco Pietro da Cortona, pero foi demolido para a construción dunha nova estrada no século XIX. Porén, a súa aparencia é coñecida por gravados e fotografías da praza.

No centro da praza atópase a *Fontana del Tritone* ou fonte de Tritón (1642–3) esculpida por Bernini. Outra fonte, a Fontana delle Api (1627–1629), tamén de Bernini está na achegada Via Vittorio Veneto pero foi reconstruída algo arbitrariamente despois da súa retirada da súa posición anterio, na esquina dun palacio onde a Piazza Barberini se encontra coa Via Sistina.

Notas
-----

1. ↑  For early views of the piazza see *Rome in Early Photographs 1846–1878. Photographs from the Roman and Danish Collections*. Trans. Ann Thornton. Thorvaldsen Museum, Copenhagen, 1977, plates 59–64
2. ↑  Blunt, Anthony. *Guide to Baroque Rome* , Granada, 1982, p.230

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q947037
* WorldCat
* VIAF: 245445792
* GeoNames: 6954100
* GND: 7581928-4

 |
Museo Olimpio Liste, de Vigo.
**Olimpio Javier Luis Liste Regueiro**, nado en Pontevedra o 26 de abril de 1932 e finado na mesma cidade o 15 de setembro de 2013, foi un mestre de escola especializado na educación de persoas cegas que se dedicou durante case toda a súa vida á recolleita de material etnográfico de todo tipo por toda Galicia, axudado pola súa dona Josefina Fernández Mosquera.

Traxectoria
-----------

Fillo de Olimpio Liste Naveira. A partir de 1965 comezou a recoller obxectos etnográficos de todo tipo por toda Galicia, como colección particular, constituída por apeiros, ferramentas e trebellos propios dos oficios tradicionais galegos desaparecidos ou en proceso de desaparición. En 1972 fundou o primeiro museo etnográfico de Galicia, o Museo Etnográfico Olimpio Liste de Oseira (Ourense), do que foi o primeiro director. Este museo pechou as portas no verán de 2011 por falta de subvencións.

Ante o constante aumento dos fondos da colección, en 1999 fundou o Museo Etnográfico Liste de Vigo, que pechou polas mesmas razóns o 31 de xaneiro de 2012 para volver a abrir no mes de novembro de mesmo ano.

Foi membro da Comisión Territorial de Patrimonio Histórico de Pontevedra desde 1987, membro da Comisión Asesora de Arqueoloxía e Antropoloxía do Museo de Pontevedra, tamén desde 1987, e do Consello Galego de Museos.

Monumento ás panadeiros e panadeiras de Cea.
Colaborou, entre outras actividades, na rehabilitación e uso público dos castelos de Monterrei (Ourense) e Soutomaior (Pontevedra).

Publicou dous traballos etnográficos: *As panadeiras de Cea* e *O presente do pasado*, así como diversos artigos de divulgación en diferentes revistas, como *La Región*, *Faro de Vigo*, *La Voz de Galicia*, *Diario de Pontevedra* etc.

A influencia da súa actividade profesional manifestouse especialmente ó organizar diversas mostras e exposicións, algunhas pensadas especificamente en ser comprensibles por invidentes.

Recoñecementos
--------------

Foi nomeado fillo adoptivo do concello de San Cristovo de Cea e recibiu os premios *Teucro de Prata* do concello de Pontevedra (1978), *Cidade de Pontevedra* (1980), *Pedra do Destino*, da Coruña (1994), *Premio La Voz de Cultura*, concedido por *La Voz de Galicia* (1997), *Premio Cumbres del Suido a La Cultura* (2009) e *Premio Chamoso Lamas* (2009).

Notas
-----

1. ↑  *Gran Enciclopedia Galega*, Silverio Cañada (DVD).
2. ↑  Morre Olimpio Liste
3. ↑  "La Fundación Liste, el primer museo que echa el cierre" Arquivado 14 de decembro de 2013 en Wayback Machine. artigo de Ana Baena en *Atlántico Diario*, 26 de xaneiro de 2012 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Gran Enciclopedia Galega*, Silverio Cañada, Lugo 2003.
Coordenadas: 41°54′21.42″N 12°28′55.41″L﻿ / ﻿41.9059500, -12.4820583

Piazza di Spagna vista dende as escaleiras.
**Piazza di Spagna** é unha das prazas con máis sona de Roma. Toma o seu nome do Palacio de España, sede da embaixada española ante a Santa Sé e a Orde de Malta. Na praza salientan a coñecida escalinata que chega atá a igrexa de *Trinità dei Monti* e a barroca *Fontana della Barcaccia*.

A praza
-------

A praza atópase no cruzamento das rúas *Via del Babuino* (que leva a Piazza del Popolo) dende o norte, polo oeste a *Via del Condotti* e polo sur a *Via dei due Macelli* e a *Via della Propaganda*. Xusto no centro atópase a famosa *Fontana della Barcaccia*, do barroco temperá, esculpida por Pietro Bernini e o seu fillo, o célebre Gian Lorenzo Bernini. Ó sur da fonte, atópase a columna da Inmaculada Concepción, artigo de fe destacado entre os católicos españois.

Na esquina dereita da escalinata atópase a casa do poeta inglés John Keats, que viviu e morreu no lugar en 1821. Hoxe é un museo adicado a el e o seu amigo Percy Bysshe Shelley, ámbolos dous figuras do Romanticismo inglés.

Na parte norte da praza, á esquerda da escalinata, está a estación de metro Spagna, da liña A, que toma o seu nome da praza.

Preto desta praza atópase a Via Condotti moi coñecida en Roma polas súas exclusivas tendas.

Notas
-----

1. ↑  La Plaza de España es una de las plazas mas visitadas en la ciudad de Roma, en *arqhys.com*
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q15124814
* WorldCat
* VIAF: 248641738
* BAV: ADV10086064
* EBID: ID
* GeoNames: 6954110
* GND: 4260131-9
* MusicBrainz: ID

 |
**Olimpio Liste Naveira**, nado en Santiago de Compostela o 3 de marzo de 1899 e finado en Ventosa (Agolada) o 16 de outubro de 1986, foi un mestre, inspector e político galego.

Traxectoria
-----------

Fixo os estudos de mestre na Escola Normal de Santiago de Compostela rematándoos en 1919. En 1934 era presidente da sección de Información, Prensa e Propaganda da Casa del Maestro de Pontevedra. Foi inspector de ensino primario da provincia de Pontevedra e logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 desempeñou o posto de sarxento da Guardia Cívica mandada por Víctor Lis Quibén e foi secretario da Comisión Depuradora do Maxisterio dende marzo de 1937. Foi presidente da Asociación de Maestros Católicos. Formou parte do grupo que visitou Italia en 1938 para estudar o modelo educativo do goberno fascista de Mussolini. Foi inspector xefe de educación de Pontevedra e director do *Boletín de Educación*. Foi militante de Falange Española Tradicionalista y de las JONS e xefe de centuria nas milicias da organización, e concelleiro de Pontevedra.

Vida persoal
------------

Casou con Mercedes Regueiro Ramos e foi pai de Olimpio Liste Regueiro. Casou en segundas nupcias con Cesarina Coego García.

Notas
-----

1. ↑  *Primer escalafón de maestros de escuelas nacionales existentes en 31 de diciembre de 1933*. Madrid: Ministerio de Instrucción Pública y Bellas Artes. 1934. p. 30dataacceso=.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 17-10-1986, p. 57.
3. ↑  *El Correo de Galicia*, 12-6-1919, p. 2.
4. ↑  Depuración no maxisterio
5. ↑  Comisión depuradora do maxisterio (1)
Coordenadas: 41°54′09″N 12°29′47″L﻿ / ﻿41.90250, -12.49639

A fonte das náiades na Piazza della Repubblica.
**Piazza della Repubblica** é unha praza semicircular de Roma, no cumio do monte Viminal, próximo á estación de Termini. Nela atópase a basílica de Santa Maria degli Angeli e dei Martiri. Dende a praza comeza unha das rúas principais de Roma, Via Nazionale.

O antigo nome da praza, *Piazza dell'Esedra*, aínda común no presente, provén da exedra das termas de Diocleciano, que dan á praza a súa forma. Os pórticos que arrodean a praza foron construídos en 1887–98 por Gaetano Koch, en lembranza dos antigos edificios do lugar, mentres que a basílica de Santa Maria degli Angeli e dei Martiri que se atopa na praza está construída sobre unha das zonas das termas (o seu arquitecto Michelangelo empregou o tepidarium como unha das áreas do seu plano de cruz grega).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Touring Club Italiano, *Roma*, collana *L'Italia* (red guide), Roma 2004
* Willy Pocino, *Le curiosità di Roma*, Newton & Compton Editori, Roma 2004, ISBN 88-541-0010-2

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1202365
* EBID: ID
* GND: 7575532-4

 |
| Oligohymenophorea |
| --- |
| *Paramecium aurelia* (Orde Peniculida) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Dominio: | Eukaryota |
| Reino: | Chromalveolata |
| Superfilo: | Alveolata |
| Filo: | Ciliophora |
| Clase: | **Oligohymenophorea**de Puytorac *et al.* 1974 |

 |
| Ordes típicos |
| Subclase Peniculia
    Peniculida
Subclase Hymenostomatia
    Hymenostomatida
Subclase Scuticociliatia
    Philasterida
    Pleuronematida
    Thigmotrichida
Subclase Astomatia
    Astomatida
Subclase Apostomatia
    Apostomatida
    Astomatophorida
    Pilisuctorida
Subclase Peritrichia
    Sessilida
    Mobilida |

Os **Oligohymenophorea** son unha gran clase de protozoos ciliados. Teñen tipicamente unha fenda ventral onde se encontran a "boca" e cilios orais característicos, separados dos do resto do corpo. Presentan unha membrana paroral á dereita da boca e membranelas, xeralmente tres, á súa esquerda. A citofarinxe é simple e nunca forma os complexos *cyrtos* que se encontran noutros grupos. Os cilios do corpo orixínanse xeralmente a partir de monocinetias, pero hai dicinetias cunha distribución limitada nalgunhas partes do corpo.

Na maioría dos grupos os cilios do corpo son uniformes e a miúdo densos, mentres que os cilios orais son simples e ás veces reducidos, pero nos peritricos case é todo o contrario. Os membros deste grupo están amplamente distribuídos, e inclúen moitas formas de vida libre (xeralmente de augas doces, pero tamén as hai mariñas) e simbióticas. A maioría son micrófagos, que se alimentan de pequenos organismos que arrastran á súa boca co movemento dos cilios, pero hai tamén casos con outros hábitos de alimentación. No grupo dos astomos, perdeuse a boca e as estruturas asociadas.

O establecemento na clasificación do grupo dos Oligoohymenophorea propúxose en 1974 como unha das tres clases de ciliados, xunto cos Polyhymenophorea ou espirotricos e o agora abandonado grupo dos Kinetofragmophora. Desde entón, engadíronse a esta clase os apostomos, pero, á parte diso, pódese dicir que a composición da clase permaneceu relativamente constante, e as principais variacións afectaron ás posicións dos penicúlidos e plaxiopílidos.

Referencias
-----------

* Puytorac, P. de, A. Batisse, J. Bohatier; J.O. Corliss, G. Deroux, P. Didier; J. Dragesco, G. Fryd-Versavel, J. Grain, C.-A. Grolière, R. Hovasse, F. Iftode, M. Laval, M. Rogue, A. Savoie, e M. Tuffrau. (1974). Proposition d'une classification du phylum Ciliophora Doflein, 1901. *Comptes Rendus de l'Académie de Sciences, Paris* 278: 2799-2802.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3113733
* MAG: 2778329721

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* AlgaeBase: 170208
* Dyntaxa: 4000250
* EOL: 2909714
* EPPO: 1OLGHC
* GBIF: 6148366
* iNaturalist: 152067
* IRMNG: 11905037
* NCBI: 6020
* WoRMS: 162991

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D016802

 |
Piarda
A **piarda** ou **pión** (*Atherina presbyter*, Cuvier 1829) é un peixe mariño pertencente á familia dos Aterínidos (Atherinidae), da orde dos Ateriniformes (Atheriniformes).

O nome de *piarda* aplícase tamén a outras especies do mesmo xénero así como ó pión de altura (*Argentina sphyraena*).

Descrición
----------

É un peixe pequeno, de ata 12 cm de lonxitude. Posúe dúas aletas dorsais, con 7-9 radios espiñosos e numerosos radios brandos; na anal, 1 espiña e 14-17 brandos.

A cor é gris prateado, cunha banda prateada, brillante, da cabeza á cola. Non posúen liña lateral.

É unha especie común nas costas europeas do Atlántico, desde os 60º Norte (Dinamarca) ata os 14º Norte (Cabo Verde e Canarias). Penetra no Mediterráneo occidental.

A piarda en Galicia
-------------------

Outros sinónimos recollidos por Ríos Panisse na costa galega son os seguintes: *bogón*, *peón*, *piardo*, *piobardo*, *pión*. Tamén *pión de baixura* (en Viveiro) para diferencialo do *pión de altura*, *Argentina sphyraena*, e *xerelo*, *xura* e *xurelo* (en Foz, Sardiñeiro, Noia, Ribadeo, Foz, Burela).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* RÍOS PANISSE, M. Carmen: *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia (Invertebrados y peces)*. *Anejo* 7 (1977) de *Verba*.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Piarda*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Piarda*** |

* Ficha en Wolrd Register of Marine Species
* Ficha en Fish Base

### Outros artigos

* Os peixes na cultura popular galega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q254565
* MAG: 2781230560

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Atherina\_presbyter
* DORIS: 423
* Dyntaxa: 262069
* EPPO: ATHNPR
* FishBase: 45
* GBIF: 2411945
* iNaturalist: 118594
* IRMNG: 10151457
* ITIS: 166025
* IUCN: 194991
* NBN: NBNSYS0000174013
* NCBI: 303921
* Soortenregister: 138791
* TAXREF: 68836
* WoRMS: 272030

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1643992

 |
**Pier Luigi Bersani**, nado o 29 de setembro de 1951 en Bettola, é un político italiano.

Traxectoria política
--------------------

Foi presidente da rexión de Emilia-Romaña entre 1993 e 1996. Deixou ese cargo para facerse ministro de industria e comercio da nación baixo as presidencias de Romano Prodi e Massimo D'Alema, posto que ocupou durante tres anos, até que en 1999 foi designado ministro de transporte. Deixou o ministerio en 2001, baixo o goberno de Giuliano Amato. Bersani foi membro da cámara de deputados de Italia dende 2001 pola rexión de Emilia-Romaña, e foi elixido de novo por Romano Prodi para facerse cargo dun ministerio en 2006, neste caso o de Desenvolvemento, no cal estivo durante dous anos. En 2009 foi elixido secretario xeral do Partido Democrático.

En 2013 formou unha coalición de partidos de esquerda e presentouse ás eleccións xerais como candidato a Primeiro Ministro de Italia, gañando as eleccións mais sen acadar a maioría absoluta.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biografía de Pier Luigi Bersani Arquivado 26 de xaneiro de 2015 en Wayback Machine. *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q47556
* WorldCat
* VIAF: 47018561
* BNF: 146349224
* EBID: ID
* FAST: 1987367
* GND: 143512587
* ICCU: LO1V274977
* ISNI: 0000 0000 5160 2037
* LCCN: n2004088758
* Munzinger: 00000028092
* openMLOL: 283245
* SUDOC: 082775982
* Treccani: pierluigi-bersani

 |
**José Luis Rodríguez González**, coñecido popularmente como **Pepe Rodríguez**, nado en Xirona o 29 de maio de 1962, é un adestrador profesional de baloncesto. Actualmente é o adestrador do UCAM Murcia Feminino da Liga Feminina 2.

Traxectoria
-----------

Pepe Rodríguez comezou a súa andaina como adestrador nas categorías inferiores do Valvi Girona, chegando a adestrar ao primeiro equipo en ACB en 1993. Despois do seu paso na máxima categoría do baloncesto español, marcha aos Estados Unidos para ser adestrador axudante de Mike Montgomery nos californianos Stanford Cardinal da NCAA.

Despois do seu paso pola liga universitaria estadounidense, comezou a adestrar a diferentes equipos da Liga LEB (e da EBA, antes da existencia da propia LEB). Comezou a súa andaina no Gandía, pasando logo na primeira tempada da LEB a adestrar ao Melilla. Ao ano seguinte marcharía a Xixón, onde evitou o descenso do equipo, para volver a Melilla onde gañou a Copa Príncipe.

Despois deste equipo, e cunha etapa no Baloncesto Murcia, Rodríguez pasa a dirixir ao Ovarense Ovar da Liga Portuguesa de Baloncesto, co que foi subcampión de Copa e semifinalista da propia liga. Posteriormente foi adestrador asistente no Lucentum Alicante na ACB e, ao ano seguinte, votaría á LEB onde adestraría ao Ciudad de Huelva durante dúas tempadas, chegando nunha delas ás semifinais. Posteriormente volvería a Gandía, onde salva ao equipo do descenso. O 14 de decembro de 2010 asina contrato co Club Baloncesto Breogán de Lugo tralo cesamento de Rubén Domínguez polos malos resultados obtidos.

### Equipos

* España Valvi Girona (categorías inferiores, 1991−1992)
* España Valvi Girona (ACB, segundo adestrador, 1992−1993)
* España Valvi Girona (ACB, 1993−1994)
* Universidade de Stanford (NCAA, adestrador axudante, 1994−1995)
* España Gandía Basket (EBA, 1995−1996)
* España Melilla Baloncesto (LEB, 1996−1997)
* España Gijón Baloncesto (LEB, 1997−1998)
* España Melilla Baloncesto (LEB, 1998−2000)
* España Baloncesto Murcia (LEB, 2000−2002)
* España Melilla Baloncesto (LEB, 2002−2003)
* Portugal Ovarense Ovar (LPB, 2003−2004)
* España Lucentum Alicante (ACB, adestrador axudante, 2005)
* España Ciudad de Huelva (LEB, 2006−2008)
* España Gandía Basket (LEB, 2008−2009)
* Galicia Club Baloncesto Breogán (LEB, 2010−2012)
* España UCAM Murcia B (EBA, 2015−2016)
* España UCAM Murcia (ACB, adestrador axudante, 2016−2019)
* España UCAM Murcia Femenino (Liga Feminina 2, 2021−presente)

Palmarés
--------

* 1 x Copa Príncipe (2001)
* 1 x Adestrador do All-Star da LPB (2003)

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Club Baloncesto Breogán 2010-11
* Club Baloncesto Breogán 2011-12

### Ligazóns externas

* Traxectoria de Pepe Rodríguez na web oficial do Breogán
* Traxectoria de Pepe Rodríguez en solobasket.com
La maja vestida
**Pepita Tudó** ou **Josefina Tudó y Catalán**, nada contra 1785 e finada en Madrid en 1869, foi unha condesa española, coñecida por ser modelo de Francisco de Goya en dous famosos cadros.

Traxectoria
-----------

Pepita Tudó, orfa dun artilleiro gaditano, viviu desde os 16 anos xunto coa súa nai Catalina e as súas irmás Magdalena e Socorro na casa de Manuel Godoy, á que acudiu a súa nai reclamando os pagos atrasados de viuvez. Pepita foi amante de Manuel Godoy xa cara a 1800, pero a raíña obrigou a este a que contraese matrimonio coa princesa María Teresa de Borbón (matrimonio por outra banda moi favorable a Godoy no socioeconómico). En 1828 ao falecer María Teresa de Borbón puideron oficialmente contraer nupcias Pepita Tudó e Manuel Godoy, aínda que se considera que contraeran anos antes un matrimonio secreto. En 1805 nace, o primeiro fillo de ambos, Manuel, e en 1807 Luís.

La maja desnuda
En 1807, a instancias do influente Godoy, Carlos IV concedeulle a Josefina Tudó o título de condesa de Castillo Fiel e vicecondesa de Rocafuerte.

O dramaturgo, tamén español, Ceferino Palencia escribiu a novela *Pepita Tudó* obviamente inspirándose na biografiada no artigo presente. Aínda que quizais o máis interesante de Josefina Tudó é que, con altísimas probabilidades é ela a retratada nos xustamente soados cadros de Goya: La maja vestida e La maja desnuda.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q195217
* WorldCat
* VIAF: 54073377
* DBE: josefa-de-tudo-y-cathalan-alemany
* FAST: 457698
* GEC: 0067852
* LCCN: nr2001000163

 |
Os **Premios do Sindicato de Actores** (en inglés **Screen Actors Guild Awards**) son uns premios cinematográficos anuais outorgados polo Sindicato de Actores (SAG) dos EUA para recoñecer as principais interpretacións realizadas polos seus membros.

Estes premios convertéronse dende os seus comezos no 1995 nun dos principais eventos cinematográficos do ano en Hollywood. Os candidatos aos premios son nomeados por 4.200 membros escollidos ó chou entre os máis de 120.000 membros cos que conta o Sindicato (datos do ano 2007). Os premios foron televisados os últimos anos pola cadea de cable TNT, así como pola TBS.

A gala inaugural dos Premios do Sindicato de Actores tivo lugar o 25 de febreiro de 1995.

O premio que se outorga leva como nome *O actor*.

Categorías
----------

Os premios que se outorgan repártense en 13 categorías, cinco no apartado de cine e oito no de televisión, ademais da entrega dun premio de honor. As categorías son as seguintes:

### Premio de Honor

* Premio de Honor

### Cine

* Mellor actor protagonista
* Mellor actriz protagonista
* Mellor actor secundario
* Mellor actriz secundaria
* Mellor elenco
* Mellor elenco de especialistas

### Televisión

* Mellor elenco de televisión - Drama
* Mellor actor de televisión - Drama
* Mellor actriz de televisión - Drama
* Mellor elenco de televisión - Comedia
* Mellor actor de televisión - Comedia
* Mellor actriz de televisión - Comedia
* Mellor actor de televisión - Miniserie ou telefilme
* Mellor actriz de televisión - Miniserie ou telefilme
* Mellor elenco de especialistas en serie de televisión

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* www.sagawards.org *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q268200
* IMDb: ev0000598

 |
**Pilar Primo de Rivera y Sáenz de Heredia**, nada en Madrid o 4 de novembro de 1907 e finada ibídem o 17 de marzo de 1991, foi a fundadora e dirixente da Sección Femenina da Falange.

Traxectoria
-----------

Filla do ditador Miguel Primo de Rivera e de Casilda Sáenz de Heredia, súa nai morreu en 1909 e Pilar e os seus cinco irmáns, entre eles José Antonio Primo de Rivera (futuro fundador da Falange Española) foron criados pola súa avoa e dúas tías. Fortemente ligada ao seu irmán José Antonio ao fundar a Falange, Pilar ingresou na sección estudantil, o SEU, e en xuño de 1934 creouse a Sección Femenina da Falange converténdose Pilar na súa primeira xefa nacional.

Pilar Primo de Rivera (*segunda pola dereita*), participando nunha reunión na Alemaña nazi (1941).
Pasou o comezo da guerra civil española agochada en Madrid ata que se refuxiou na embaixada arxentina e logrou escapar á zona franquista. Fixou a súa residencia en Salamanca xa convertida nunha autoridade moral entre o movemento falanxista tras a morte de José Antonio. Reticente con algunhas medidas franquistas propuxo que a bandeira e o himno falanxistas se convertesen nos símbolos oficiais de España pero mantivo unha postura ambigua cando Franco unificou os movementos falanxista e carlista na Falange Española Tradicionalista y de las JONS aceptando ao fin un posto no Consello Nacional do novo partido. Franco nomeouna condesa do Castelo de La Mota en 1960. Procuradora en Cortes, abstívose na votación sobre a Lei de Reforma Política de 1976.

Na primavera de 1977 un decreto lei do goberno de Adolfo Suárez cesouna como delegada nacional da Sección Feminina. O goberno comunicoulle o seu cesamento cunha notificación que incluía un sinxelo «Grazas, Pilar». Uns meses máis tarde, en novembro de 1977, as veteranas da Sección Feminina constituíron unha asociación de antigas militantes chamada «Nova Andaina». Primo de Rivera foi elixida presidenta de honra, cargo honorífico que mantivo até o seu falecemento.

Retirada da vida pública, publicou as súas memorias en 1983. Faleceu o 17 de marzo de 1991 en Madrid.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pilar Primo de Rivera Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3322375
* WorldCat
* VIAF: 3149066614265602144
* BAV: ADV11054444
* BIBSYS: 10079499
* BNE: XX1038872
* BNF: 15568326d
* CiNii: DA14221529
* FAST: 131482
* GND: 140374760
* IMDb: nm0211171
* ISNI: 0000 0001 2125 4729
* LCCN: n84105620
* NTA: 132152401
* SNAC: w6d52jsz
* SUDOC: 075995794
* WikiTree: Primo\_de\_Rivera\_y\_Sáenz\_de\_Heredia-3
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 91770

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre unha personalidade é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Pilar Ruiz-Lapuente**, nada en Barcelona o 18 de maio de 1964, é unha astrofísica catalá que desenvolve actividades académicas como profesora na Universidade de Barcelona.

Traxectoria
-----------

En 1998, foi unha dos membros do Supernova Cosmology Project, que determinou o descubrimento de que continúa a aceleración da expansión do Universo. E en 2004, liderou o grupo de traballo, que descubriu a estrela acompañante dunha anana branca que resultou na famosa supernova SN 1572, observada entre outros, por Tycho Brahe. En 2012, estudou con Jonay Gonzalez-Hernadez e outros colaboladores o campo da supernova histórica SN 1006. O seu traballo suxire que esta supernova vén da fusión de dúas ananas brancas.

En xeral, o método suxerido por Ruiz-Lapuente tivo gran repercusión e aplicouse tamén a remanentes de supernovas na Large Magallanic Cloud como no caso de Schaefer e Pagnotta onde tamén se puideron descartar proxenitores evolucionados e nun caso suxeriuse a fusión de ananas brancas como proxenitor da SNR 0509-67.5.

Notas
-----

1. ↑  El País. "Tribuna: Pilar Ruiz-Lapuente. El universo se salvará de un colapso final. Los astrofísicos miden la geometría del cosmos para conocer su destino".
2. ↑  Infoastro.com Víctor R. Ruiz. "Identificada la estrella compañera de la Supernova de Tycho Brahe". Arquivado dende o orixinal o 16 de novembro de 2014. Consultado o 04 de abril de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3819432
* WorldCat
* VIAF: 27221948
* BIBSYS: 90950441
* BNE: XX5213415
* BNF: 13497505x
* CANTIC: a11066490
* CiNii: DA10507552
* Dialnet: 38459
* GND: 115411747
* ISNI: 0000 0001 1563 1196
* LCCN: n96116335
* MR: 816351
* NTA: 155967401
* ORCID: 0000-0002-0615-4030
* SUDOC: 145751430
* zbMATH: ruiz-lapuente.pilar

 |
**Pilar Franco Bahamonde**, nada en Ferrol o 27 de febreiro de 1895 e finada en Madrid o 6 de xaneiro de 1989, foi unha muller galega, coñecida por ser irmá do ditador Francisco Franco Bahamonde.

Traxectoria
-----------

Filla de Nicolás e Pilar, foi a terceira de cinco irmáns: Nicolás, Ramón, ela, María de la Paz e Francisco Franco. Estudou Maxisterio, e en 1914 casou co militar Alfonso Jariaíz Jerez, co quen tivo 10 fillos, enviuvando cando o menor deles tiña 10 meses. Durante un tempo traballou como relacións públicas.

Finou por mor dun derramo cerebral, e foi soterrada no Cemiterio da Almudena de Madrid.

Escribiu o libro *Nosotros, los Franco* (1980), no que contaba detalles da vida familiar.

Notas
-----

1. ↑  "Pilar Franco será enterrada hoy en el Cementerio de la Almudena", artigo en *ABC*, 7 de xaneiro de 1989 *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6075791
* WorldCat
* VIAF: 3731010
* BNE: XX1163177
* FAST: 24222
* ISNI: 0000 0000 8083 3731
* LCCN: n78035227
* SUDOC: 261623125

 |
O **río Madeira** é o principal afluente sur do río Amazonas e o único da marxe dereita que lle achega augas da parte do hemisferio sur da cordilleira dos Andes. O sistema fluvial do Madeira—Mamoré—Grande, cunha lonxitude de 4207 km, faino un dos principais cursos de auga de Suramérica e está entre os vinte máis longos do mundo, así como tamén é un dos dez máis caudalosos do mundo.

A súa enorme cunca comprende parte do Brasil, Bolivia e o Perú e proporciónalle un caudal duns 32 000 m³/s. O río Madeira transcorre case integramente por territorio brasileiro, sendo nun pequeno tramo a fronteira internacional con Bolivia.

Fauna
-----

A fauna ictiolóxica do río Madeira é particularmente rica. Ademais, unha subespecie do golfiño *Inia geoffrensis*, o *Inia geoffrensis boliviensis*, habita no sistema do Madeira e está en perigo de extinción.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Río Madeira***  |

### Ligazóns externas

* El Desarrollo de la Amazonía Bolivia
* «Megaproyecto Hidroeléctrico y de Navegación del Río Madera», de Jorge Molina Carpio
* Os Ríos Amazonas e Madeira: debuxos e descricións do caderno de notas dun explorador

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q118251
* BRE: 2154820
* EBID: ID
* GEC: 0039030
* GeoNames: 3395940
* LCCN: sh85079518
* NKC: ge134324
* OSM: 241330

 |