Imaxe do papa Alexandre I. Os católicos ultramontanos destacaban a autoridade do papa sobre os asuntos dos gobernos civís, así como sobre os asuntos espirituais da Igrexa.
**Ultramontanismo** e **ultramontano** fan referencia a un tipo de doutrina sobre a forma de relación que debe existir entre a Igrexa católica e os Estados cos que mantén concordatos ou outros lazos de poder. Afirma a primacía espiritual e xurisdiccional do papa sobre o poder político e, por conseguinte, pide a subordinación da autoridade civil á autoridade eclesiástica. É a tendencia oposta ao galicanismo, que propón o establecemento dunha igrexa nacional independente de Roma, ou ao episcopalismo, que defende a primacía dos bispos sobre o papado. Trátase pois dunha doutrina parecida á do chamado cesaropapismo, pero decantada claramente a favor do sumo pontífice.

A Real Academia Galega define no seu dicionario o «ultramontanismo» como a "doutrina que defende a idea da supremacía e poder do papa, así como as súas amplas facultades".

Na actualidade, os sectores católicos ultramontanos son aqueles que defenden posicións integristas, é dicir, contrarias á separación da Igrexa e o Estado e ao laicismo saído do Concilio Vaticano II (1962-1965).

Etimoloxía
----------

O substantivo ultramontanismo parece que se formou a partir dos termos latinos «ultra» (*máis aló*) e «mons» (*montaña*) e en concreto do adxectivo *ultramontano*, co que os italianos, durante a Idade Media, denominaban a aqueles que proviñan de Francia e Alemaña. *Ultramontano* significa *«máis aló das montañas»*, en referencia aos Alpes que separan Italia e, tamén o Vaticano, doutros países. Así, aos papas de rexións non italianas, chegou a chamárselles "papas ultramontanos".

No contexto sociopolítico, o termo empezou a utilizarse para referirse a persoas ou rexións «moi católicas» ou «fielmente católicas». Tras a ruptura protestante do século XVI, algúns círculos aplicárono nun sentido despectivo, contra os cristiáns non separados da autoridade do papa, e xa durante a Ilustración do século XVIII, contra quen eran partidarios da autonomía da Santa Sé en contra das políticas anticlericais que levaban a cabo os gobernos xurdidos dos golpes de estado revolucionarios de Francia, Alemaña e outros países europeos que evolucionaban cara ao liberalismo político. Na Revolución francesa (1789), o termo foi utilizado para referirse ao tipo de Estado católico anterior á revolución, frontalmente oposto aos golpes de estado liberais laicistas, produto de dita Revolución. Desde un principio, a Santa Sé rexeitou e condenou o triunfo do liberalismo, que levaba o avance do laicismo e a progresiva secularización da sociedade, considerando esa imposición liberal culpable do cada vez máis estendido anticlericalismo.

Desde a súa base histórica, o ultramontanismo era a punta de lanza do catolicismo para combater, rebater ou condenar aquelas filosofías ou posturas sociais que propuñan o absolutismo monárquico fronte á autonomía da Igrexa, como o galicanismo francés ou o regalismo español, aínda que ambos sometidos á estrita lectura da fe católica, e defendendo que a Coroa podía intervir nos asuntos terreais das súas respectivas igrexas. No caso concreto de España dita posición traducíase no «dereito ao padroado rexio». Xa no século XIX, o ultramontanismo fomentouse co papa Pío IX, que máis tarde sería beatificado por Xoán Paulo II, e considerado defensor supremo da definición da infalibilidade papal.

Entre os partidarios dos diversos sectores do ultramontanismo decimonónico pode mencionarse a: Jean Lacordaire (1806-1861), o cardeal Henry Manning (1808-1892), Louis Veuillot (1813-1883), William George Ward (1812-1882) e Albert de Mun (1841-1914), que logo se aproximaría ao socialismo independente de Aristide Briand; e en España, Alejandro Pidal y Mon (1846-1913), fundador da Unión Católica, en 1881.

Notas
-----

1. ↑  "Dicionario". *Real Academia Galega*. Consultado o 21 de novembro de 2023.
2. ↑  "Ultramontanismo". *Enciclopedia Católica* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 21 de agosto de 2007. Consultado o 7 de outubro de 2018.
3. ↑  "El catolicismo político a fines del XIX". *Nueva Tribuna* (en castelán). Consultado o 7 de outubro de 2018.
4. ↑  Montagut Contreras, Eduardo (21 de xullo de 2017). "Ultramontanismo". *Los ojos de Hipatia (Revista sociocultural)* (en castelán). Valencia. Consultado o 7 de outubro de 2018.
5. ↑  "Papa Beato Pío IX - Enciclopedia Católica". *ec.aciprensa.com* (en castelán). Consultado o 21 de novembro de 2023.
6. ↑  "Ultramontanismo". *mercaba.org* (en castelán). Consultado o 7 de outubro de 2018.

Véxase tamén
------------

* Borges Dias Santos, Leila. "Ultramontanismo e catolicismo popular em Goiás de 1865 a 1907 à luz da sociologia da religião", *Sociedade e Estado*. vol. 21, no. 3. Brasília, setembro/decembro de 2006

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q274053
* BNCF: 19805
* BNF: 11936906g
* BRE: 4698600
* EBID: ID
* GEC: 0149140
* GND: 4186719-1
* HDS: 011426
* LCCN: sh85139475
* MAG: 2776120441
* NKC: ph1018367
* Treccani: ultramontanismo

 |