recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Svetlana Ivánovna Gerasimenko** (en ruso: *Светла́на Ива́новна Герасиме́нко*; ucraíno: *Світлана Іванівна Герасименко*) é unha astrónoma soviética e taxistani, descubridora do cometa 67P/Churyumov@–Gerasimenko.

O 11 de setembro de 1969 Gerasimenko, mentres traballaba no Instituto de Astrofísica Alma-Ata, preto de Almaty, a capital da República Socialista Soviética, a Unión Soviética fotografou o cometa 32P/Comas Solà usando o telescopio Maksutov de 50 cm.  Despois de regresar á súa casa do instituto, Klim Ivánovich Churyumov do Observatorio Astronómico da Universidade Nacional de Kíiv examinou esta fotografía e atopou un obxecto cometario preto do bordo da placa, pero supuxo que isto era Comas Solà.3​4​. O 22 de outubro, case un mes despois de que a fotografía fose tomada, descubriu que o obxecto non podía ser de Comas Solà, porque estaba 2-3 graos fóra da posición esperada. Un exame máis detallado produciu unha débil imaxe de Comas Solà na súa posición na placa, o que demostra que o outro obxecto era un cometa. Mirando a través de todo o material recolleito atópase este novo obxecto en máis de catro placas, datada o 9 e o 21 de setembro.

Notas
-----

1. ↑  "Герасименко: я открыла комету случайно". Consultado o 4 de outubro de 2016. Я украинка по отцу, полячка по маме, но осознаю себя украинкой.
2. ↑  "Klim Ivanovich Churyumov". Unión Astronómica Internacional. Consultado o 8 de agosto de 2014.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Svetlana Gerasimenko*** |
**Petra Haden**, nada en Nova York o 11 de outubro de 1971, é unha violinista estadounidense.

Traxectoria
-----------

Formou parte de numerosas bandas ao longo da súa carreira, nas que se inclúen The Decemberists ou The Rentals. Ademais, contribuíu en gravacións e actuacións de grupos como Weezer, Foo Fighters, Beck, Mike Watt, Green Day ou Jimmy Eat World.

É filla do baixista de jazz Charlie Haden, quen tivo máis fillos ademais de Petra: Rachel Haden e Tanya Haden (con quen Petra forma *The Haden Triplets*) e o baixista Josh Haden.

Petra Haden fixo unha versión do disco de The Who titulado *The Who Sell Out* a capella. Tamén editou o seu único traballo en solitario, chamado *Imaginaryland*, en 1999, xusto antes de ser atropelada nos Ánxeles polo que tivo que retirarse da interpretación durante sete meses.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2283054
* WorldCat
* VIAF: 32254628
* AllMusic: mn0000325889
* BNF: 146404778
* Discogs: 283376
* Europeana: ID
* Genius: Petra-haden
* GND: 135373972
* IMDb: nm1132394
* ISNI: 0000 0000 5520 7763
* LCCN: no2005027612
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0244312
* NNDB: 000054741
* RocksBackpages: petra-haden
* Songkick: 303484
* SUDOC: 088521796

 |
As **Peticións en cortiza de Yirrkala** de 1963 son uns documentos históricos australianos que constitúen os primeiros documentos tradicionais elaborados polos aborixes australianos recoñecidos polo Parlamento de Australia, e, polo tanto o primeiro recoñecemento documental dos pobos indíxenas na lexislación australiana.

Wali Wunungmurra, un dos doce que firmaron a petición, describe os antecedentes da petición da seguinte maneira:

> 
> "A finais de 1950, os yolngu démonos conta da prospección de minerais na zona da Península de Gove, e pouco despois, descubrimos as concesións mineiras que se concederon ó longo dunha área considerábel do noso territorio tradicional. A nosa resposta, en 1963, foi a de enviar unha petición en cortiza pintada para o goberno da Commonwealth esixindo que os nosos dereitos sexan recoñecidos." 
> 
> 
> 

Os yolngu enviaron as peticións á Cámara de Representantes de Australia baixo a afirmación de que lles pertence a propiedade das terras que foron extirpadas da reserva de Terra de Arnhem. O resultado foi unha investigación na que se recomendou unha compensación ó pobo yolngu. Isto supón o primeiro recoñecemento dos títulos de propiedade nativos.

Máis tarde, os yolngu levaron as súas queixas ós tribunais cando se fixo obvio que os políticos de Canberra non lles ían a recoñecer a propiedade das terras. O caso trasladouse á Corte Suprema do Territorio do Norte en 1968 baixo o nome de *Milurrpum v Nabalco*. En 1971 dispúxose que os yolgnu non foron quen de establecer os seus títulos de propiedade no dereito común xa que se aplicou o concepto de *Terra nullius* para a súa xustificación.

Notas
-----

1. ↑  "Journey goes full circle from Bark Petition to Blue Mud Bay". Australian Broadcasting Corporation. Consultado o 23 de xuño de 2009.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Arquivo Nacional de Australia *(en inglés)*

### Outros artigos

* Aborixes australianos
Gateway of India ou Porta da India
A **Porta da India** ou *Gateway of India* é un arco de triunfo que se ergue na parte sur da cidade india de Mumbai (tamén coñecida como *Bombai*), nunha explanada fronte ao mar.

Características
---------------

Deseñado en estilo indo-mouro polo arquitecto escocés George Wittet (1878-1926), foi levantado para commemorar a visita do rei Xurxo V e da raíña Mary a Bombai, antes do darbâr (ou audiencia pública) de Delhi en decembro de 1911. Utilizouse para construíla basalto amarelo de Kharodi reforzado con formigón armado. A cúpula central ten 15 metros de diámetro e acada 26 metros de altura no seu punto máis alto.

Sita no porto da cidade, a Porta estaba pensada para formar parte dun conxunto máis amplo e que non foi nunca construído por falta de fondos. A mesma porta non foi en realidade rematada por completo até 1924 e inaugurada o 4 de decembro dese mesmo ano polo vicerrei Rufus Isaacs, conde de Reading. As derradeiras tropas británicas que saíron da India, xa independizada, pasaron baixo a Porta o 28 de febreiro de 1948.

Notas
-----

1. ↑

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Porta da India, Mumbai*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***India*** |

### Outros artigos

* Porta da India, Delhi

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q864862
* GeoNames: 6355196
* MusicBrainz: ID
* Structurae: 20018993

 |
**Talleres Hereter S.A.** foi unha desas empresas que xurdiron no momento da explosión das preocupacións tecnolóxicas, que sufriu a sociedade catalá a principios do século XX.

Historia
--------

Aeronave Caudron G.3 fabricado polos Talleres Hereter S.A co nome TH E.3
Todo comezou cando Laureà Hereter fundou a compañía 'Fábrica Española de Automóviles y Aeroplanos Talleres Hereter', que comezou como un taller de coches e que a principios do ano 1915, presentou o "ciclecar" 'Ideal', tamén coñecido como *TH* en 1917, a empresa absorbeu *Pujol Comabella y Cia*, foi a primeira empresa española dedicada á aviación, e incorporou ao enxeñeiro *Jorge Loring Martinez*, que se encargou desta sección aeronáutica. Lembrar que Pujol Comabella y Cia, tiña unha fábrica en Sant Martí de Provençals, e a escola *Volateria* (nome dado ao actual Aeroporto de Barcelona-El Prat ).

Máis centrado na aeronáutica, convivía aínda coa automoción, debido, sobre todo, ao espírito inquedo do seu enxeñeiro xefe de aeronáutica, lanzouse a facer o *TH E.3* copia da aeronave francesa 'Caudron G.3', dos cales 11 avións foron utilizados pola Forza Aérea Española. Outra tentativa de servir ao exército foi a fabricación do 'Barron España', copia do *SPAD S.XIII* francés. A Forza Aérea ordenou seis dispositivos. 
 
Así, co fin da primeira guerra, as trabas burocráticas, xunto coa dificultade de adquirir materiais importados, máis o resultado doutras "aventuras" con malos resultados, como a fabricación de motores de aeronaves, levou á liquidación da empresa en 1921.

SPAD S.XIII do as *Eddie Rickenbacker*, similar ao "Barron España' feito por Talleres Hereter.

Notas
-----

1. ↑  Historia del Ideal *(en castelán)*. Visitada o 04/08/2011.
2. ↑  Història de Pujol Comabella y Cia Arquivado 02 de maio de 2014 en Wayback Machine. Visitada o 04/08/2011 *(en catalán)*.
3. ↑  Historia de Talleres Hereter Arquivado 03 de setembro de 2014 en Wayback Machine. Visitada o 04/08/2011 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Talleres Hereter*** |

### Bibliografía

* El Motor de Aviación de la A a la Z, Ricardo Miguel Vidal, l'Aeroteca, Barcelona 2008-9 ISBN 978-84-612-7902-9
* El Motor de Aviación de la A a la Z, Ricardo Miguel Vidal, l'Aeroteca, Barcelona 2010 ISBN 978-84-612-7903-6

### Ligazóns externas

* Historia da marca Ideal *(en castelán)*.
* Vídeo onde se aprecia a implantación dun Caudron G.3, e o seu motor xiratorio Visitada o 04/08/2011
O **Port Adelaide Football Club** é un club profesional de fútbol australiano con sede en Alberton, Adelaida, Australia Meridional. O equipo sénior do club xoga na Australian Football League (AFL), onde recibe o alcume de **Power** (do inglés: *Poder*). O club conta tamén cun equipo reserva que compite na South Australian National Football League (SANFL), onde reciben o nome de **Magpies** (do inglés: *Pegas*). Desde a súa fundación, o club gañou 36 títulos da SANFL, 4 títulos do Campionato de Australia e unha Premiership da AFL (2004). Desde 2014, o club xoga os seus encontros como local no Adelaide Oval, estadio con capacidade para 55 317 espectadores. As cores do club son o negro e o branco, adoptadas por vez primeira en 1902. Con todo, após a súa entra na AFL, o club engadiu á súa vestimenta as cores turquesa e prata para diferenciarse do Collingwood.

Fundado en 1870, é o club de fútbol australiano profesional máis antigo de Australia Meridional e o quinto da AFL. O Port Adelaide foi membro fundador da South Australian Football Association (SAFA), precursora da SANFL, sendo a forza dominante deste deporte no estado. Despois de ingresar na AFL en 1997, o club conseguiu tres minor premierships e unha premiership baixo a dirección do adestrador Mark Williams entre 2002 e 2004 co adestrador. Outra característica importante do club é que é o único equipo de fóra do estado de Victoria que ingresou na AFL desde outra liga. Os principais rivais históricos do club son o Morwood da SANFL e os Adelaide Crows da AFL. O encontro que disputan anualmente estes dous equipos recibe o nome de Showdown.

Notas
-----

1. ↑  Cherny, Daniel (26 de xuño de 2014). "Port to lobby for SANFL flags to count in revised AFL tally". *The Age* (en inglés). Consultado o 26 de xullo de 2021.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Adelaide Oval

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial do club *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Australian Football League |
| --- |
| Equipos | 
* Adelaide
* Brisbane
* Carlton
* Collingwood
* Essendon
* Fremantle
* Geelong
* Gold Coast
* Western Sydney
* Hawthorn
* Melbourne
* North Melbourne
* Port Adelaide
* Richmond
* St Kilda
* Sydney
* West Coast
* Western Bulldogs

 |
| Estadios | 
* Adelaide Oval
* Carrara Stadium
* Docklands Stadium
* Kardinia Park
* Melbourne Cricket Ground
* Perth Stadium
* Sydney Cricket Ground
* Sydney Showground Stadium
* The Gabba

 |
**Swæfred** (ou **Suebred**) foi rei conxunto de Essex xunto co seu irmán, Sigeheard, desde 694 a 709, tras suceder ao seu pai Sæbbi.

Traxectoria
-----------

En 705, afastáronse do rei Ine de Wessex por amparar os seus rivais ao trono. No Sínodo de Brentford, estiveron de acordo en desterrar os rivais de Essex a cambio de que o rei Ine prometese non atacar Essex. A cronoloxía exacta dos derradeiros anos do seu goberno é incerta. Non se sabe se gobernaron xuntos até 709 ou se Swaefred morreu antes desa data.

Swæfred emitiu dous documentos relacionados con terras para establecer un mosteiro en Nazeing, a pesar de que estes documentos só sobreviviron en copias máis tardías. Emitiu un documento máis tardío relacionado coas terras na Península de Dengie. Atribúenlle tamén un documento relacionado con terras en Twickenham (S65). Este documento ten sido descrito como posibelmente espurio, aínda que autores máis recentes concluíron que non hai razón ningunha para dubidar da súa autenticidade.

Por 709, Offa, fillo do correxente co seu pai e posterior rival, Sighere era polo menos herdeiro aparente e quizais cogobernante de Essex cando viaxou co rei Cenred de Mercia a Roma. Sucedeu a Swæfred e Sigeheard.

Notas
-----

1. ↑  Kenneth Bascombe, Two Charters of King Suebred in Kenneth Neale, (Ed), An Essex Tribute (Leopard's Head Press, 1987)
2. ↑  Cyril Hart, The Early Charters of Essex (Leicester University Press, revised edition, 1971)
3. ↑  PH Sawyer, Anglo-Saxon Charters (Royal Historical Society, 1968)
4. ↑  "Electronic Sawyer". Arquivado dende o orixinal o 23 de febreiro de 2011. Consultado o 06 de abril de 2017.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Swæfred 1 en Prosopography of Anglosaxon England.

| * v
* c
* e
Reis de Essex |
| --- |
| Orixes | 
* Aescwine
* Sledd de Essex

 |
| século VII | 
* Saeberht de Essex
* Saeweard de Essex
* Seaxred de Essex
* Sigeberht *Parvus*
* Sigeberht *Sanctus*
* Swithhelm de Essex
* Sigehere de Essex
* Saebbi de Essex

 |
| século VIII | 
* Sigeheard de Essex
* Swaefred de Essex
* Offa
* Swaefberht de Essex
* Selered de Essex
* Swithred de Essex
* Sigeric I

 |
| século IX | 
* Sigered
* Ecgberht de Wessex
* Sigeric II
* Aethelwulf de Wessex

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q888573
* ODNB: 26761
* PASE: 1783

 |
Coordenadas: 45°21′03″N 82°25′27″L﻿ / ﻿45.35083, -82.42417

Localización da **porta de Zungaria**.
A **porta de Zungaria**, tamén coñecida como **paso de Alataw**, ou **Alashankou** (en chinés 阿拉山; en pinyin Ālāshānkǒu), é un porto de montaña fronteirizo localizado entre a República Popular da China (en Sinkiang), ao leste, e a República de Casaquistán (provincia de Almati), ao oeste.

Encóntrase ao sueste do lago Alakol, do lado casaco, e ao noroeste do lago Aibi, de lado chinés. Como paso fronteirizo con estrada e ferrocarril, conecta a ambos os países. Considérase o segundo paso fronteirizo terrestre da China, despois do de Manzhouli, na Mongolia Interior.

A porta de Zungaria corta as montañas de Zungaria (as montañas Altai e as do Tian Shan), permitindo o paso entre ambos os lados, polo que se describiu como «a única porta de paso na longa muralla montañosa que se estende entre Manchuria e Afganistán».

Nas súas Historias, Heródoto menciona informes de viaxeiros sobre unha terra ao nordeste, na que grifóns gardaban tesouros de ouro e na que vivía o deus Boreas, creador dos ventos do norte que barrían Grecia.

Diversos autores, como Carl Ruck, J. D. P. Bolton, e Ildikó Lehtinen, especularon que esa *terra* mencionada por Heródoto se tratara da actual Zungaria, e que a orixe dos grifóns mitolóxicos fose o descubrimento de fósiles de protoceratops, abundantes na rexión e que a mítica rexión hiperbórea cos seus pacíficos e civilizados habitantes, tería sido a antiga civilización chinesa.

Notas
-----

1. ↑  "Puerta de Dzungaria" (en español). MSN Encarta. Arquivado dende o orixinal o 01 de novembro de 2009. Consultado o 23 de marzo de 2019.
2. ↑  "Alashankou Port" (en inglés). Xinjiang Capital Attraction Network. Arquivado dende o orixinal o 09 de outubro de 2007. Consultado o 23 de marzo de 2009.
3. ↑  Carruthers, Douglas (2013): *Unknown Mongolia. Volume 1. A Record of Travel and Exploration in North-West Mongolia and Dzungaria*. TheClassics.us. ISBN 978-1-2304-1630-4.
4. ↑  Wasson, R. G. (2012): *Persephone's Quest: Entheogens and the origins of Religion*. New Haven, Connecticut, USA: Yale University Press. ISBN 978-0-3000-5266-4.
5. ↑  Bolton, J. D. P. (1962): *Aristeas of Proconnesus*. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-1981-4332-1.
6. ↑  *Traces of the Central Asian culture in the North: Finnish-Soviet Joint Scientific Symposium held in Hanasaari, Espoo, 14–21 January 1986*. Helsiki: Suommalis-Unrilainen Seura. ISBN 978-9-5194-0302-1.
7. ↑  Mayor, Adrienne (2001): *The first fossil hunters: paleontology in Greek and Roman times*. Princeton, Nova Jersey, USA: Princeton University Press. ISBN 978-0-6910-5863-4.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Porta de Zungaria*** |

### Outros artigos

* Zungaria

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q632335
* BRE: 1953447
* EBID: ID
* GeoNames: 1529527

 |
**Swan Song** foi un selo discográfico creado polo grupo de rock británico Led Zeppelin en 1974. O nome do selo fai referencia ao belo canto do cisne xusto antes de morrer. Recalca a diferenza que existe entre o ruído desagradable dun cisne durante toda a súa vida e o canto emitido momentos antes da súa morte. Provén do nome dunha canción inédita composta por Jimmy Page.

O grupo creu que para traballar con menos presión debían eliminar aqueles elementos que a exercesen (discos obrigatorios, propiedade das cancións...) e decidiron crear o selo Swan Song. Este selo foi creado principalmente para as súas propias gravacións, e para dar cabida a outros artistas que, ou ben mantiñan unha boa relación profesional con Led Zeppelin –como o caso de Bad Company–, ou ben dificilmente tivesen cabida noutras discográficas internacionais (caso de Mirabai). De todos os xeitos, seguían a súa relación con Atlantic Records, que se ocupaba da distribución dos traballos.

O primeiro lanzamento de Swan Song Records foi o álbum homónimo de Bad Company en maio de 1974, mentres que o primeiro disco editado por Led Zeppelin baixo o seu propio selo foi *Physical Grafiti*, álbum dobre que incluía temas sobrantes de antigas sesións de gravación doutros álbums, e que é considerado unha obra mestra.

Entre os artistas de relevo cuxas obras foron publicadas por Swan Song Records atópanse, ademais The Pretty Things, Detective e Dave Edmunds.

Swan Song Records cesou finalmente na súa actividade en outubro de 1983, quedando operativa unicamente para xestionar as reedicións dos discos de Led Zeppelin e os dereitos derivados deles.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Discografía (inglés)
A **petrografía** é a rama da xeoloxía que se ocupa do estudo e investigación das rochas, en especial no que respecta ó seu aspecto descritivo, a súa composición mineralóxica e a súa estrutura. Compleméntase así coa petroloxía, disciplina que se centra principalmente na natureza e orixe das rochas.

Estudo das rochas
-----------------

O estudo dunha rocha require en primeiro lugar o exame físico da mesma no que se refire a aspecto, cor, dureza etc. A continuación adoita procederse á súa análise microscópica, para o cal se cortan mediante máquinas especiais seccións de espesor mínimo que permitan a súa exploración ó microscopio. Este revela a forma dos cristais que compoñen a rocha, a relación entre os distintos minerais, a microestrutura e toda unha serie de magnitudes avaliables.

Bibliografía
------------

* Kerr, P. F. "Mineralogía óptica". Madrid (1972).

Véxase tamén
------------

* Petroloxía
* Xeognosia
* Mineraloxía

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q289600
* AAT: 300379416
* BNCF: 13196
* EBID: ID
* GEC: 0131585
* JSTOR: petrography
* MAG: 59235061
* PSH: 4810

 |
**Theobaldo II de Blois**, nado en 979 ou 981 e finado o 11 de xullo de 1004, foi conde de Blois, de Chartres, de Châteaudun, de Tours, de Provins e de Reims.

Traxectoria
-----------

### Orixes

Era fillo do conde de Blois, Chartres, Tours, Châteaudun, Provins, Reims, Meaux e Troyes, Eudes I de Blois e Berta de Borgoña, filla do rei de Arlés ou Borgoña Conrado III de Borgoña o Pacífico. 

### Biografía

 Brasón orixinal dos condes de Blois 
En 996, tras a morte do seu pai, sucedeuno nos títulos e goberno dos territorios dos condados, agás nos condados de Meaux e Troyes que volveron á casa de Vermandois. 

No mesmo ano a súa nai Berta, que estivera tolamente namorada do rei de Francia Roberto II, que quería casar con ela, non obtivo o permiso nin do papa Gregorio V nin do rei Hugo Capeto, o pai de Roberto, xa que eran curmáns de terceiro grao. 

Tamén en 996, á morte de Hugo Capeto, Roberto converteuse en rei de Francia e uns meses despois casou coa súa segunda muller, a súa curmá Berta, conseguindo así a sucesión do ducado de Borgoña, a pesar da oposición do Papa. Isto provocou que, en 997, o Papa lle impuxese sete anos de penitencia e o ameazase coa excomuñón (que impuxo) aos dous cónxuxes. Tamén puño en interdito ao rei de Francia, se non se separaban. 

Teobaldo II, en 1004, faleceu con pouco máis de 20 anos sen deixar herdeiros, xa que, ao parecer, abrazara a vida eclesiástica, e foi sucedido polo seu irmán máis novo Eudes II de Blois.

Notas
-----

1. ↑  En decembro de 987, seu pai Hugo Capeto asociárao ao trono e coroárao, polo cal, á súa morte, a sucesión de Roberto II de Francia podería ter contestación.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Louis Halphen, "La Francia dell'XI secolo", cap. XXIV, vol. II, 1999

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Teobaldo II de Blois Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Xenealoxía da casa de Blois-Champagne
* Xenealoxía da casa de Blois *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q507315
* WorldCat
* VIAF: 197914059
* SUDOC: 087982536
* WikiTree: Blois-44

 |
***Pé das Burgas*** é unha colección de relatos en lingua galega escritos por Francisco Álvarez de Nóvoa publicada en 1896. Conta con vinte e tres relatos máis un texto introdutorio do propio autor.

Contos
------

* "O louco"
* "Na costa"
* "Que senón"
* "Turuleque"
* "A nai"
* "A garda da morte"
* "A posta dos corvos"
* "Unha agonía"
* "A horta embruxada"
* "Os caneiros"
* "A lámpada rosa"
* "Chuvia"
* "Soa"
* "No Miño"
* "Anémica"
* "Abandonado"
* "Unha frase"
* "De Entroido"
* "A codia"
* "Redimido"
* "¡Tanto ten!"
* "O Paraíso"
* "Paisaxe"
* "A goleta"

Narración
---------

*Pe das Burgas* incluíuse na BG120.
Os relatos foron escritos entre 1895 e 1896, cando o autor contaba 22 anos. Na introdución Álvarez de Nóvoa defende a creación dunha Academia que unifique os criterios ortográficos da lingua. Utiliza un léxico culto, sen vulgarismos nin dialectalismos, ademais de empregar uns termos técnicos de ámbitos como o mariñeiro. Con todo, tamén usa neoloxismos propios de finais do século XIX, como os galicismos "corsé" ou "bibelot".

O autor usa a terceira persoa, cun narrador omnisciente que coñece mesmo os pensamentos dos personaxes. Emprega numerosas descricións, tanto da paisaxe (arquitectura popular, tempo atmosférico, vexetación, interiores...), como dos personaxes (roupas, físico...).

O espazo principal da obra déixase ver no título, habendo seis relatos urbanos ambientados na vila de Ourense. Con todo, tamén hai outros textos de ambientación mariñeira e rural, situados no val do río Ulla, a ría de Pontevedra (en Marín), O Incio, Sada ou a romaría dos Caneiros de Betanzos.

Edicións
--------

Publicouse por vez primeira en 1896 na Coruña por Andrés Martínez Salazar na Biblioteca Gallega. En 1988 Edicións Xerais de Galicia fixo unha edición revisada con notas de Valentín Arias e introdución de Méndez Ferrín. En 2002 saíu na colección Biblioteca Galega 120 de *La Voz de Galicia*. Estas dúas edicións recentes inclúen tamén o relato "A goleta", traducido ao galego por Heraclio Pérez Placer e publicado en 1895 no seu libro *Contos da terriña*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández del Riego, F. (1971). *Manual de historia da literatura galega*. Editorial Galaxia.
* Vilavedra, Dolores, ed. (2000). *Diccionario da literatura galega. Obras* **III**. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-8288-365-8.

### Ligazóns externas

* *Pé das Burgas* por Francisco A. de Nóvoa. 1896 Arquivado 11 de setembro de 2017 en Wayback Machine. Real Academia Galega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20544715
* LibraryThing: 18800493

 |
**Pablo Pardo Yáñez**, nado en Lugo o 9 de febreiro de 1945, é un político galego.

Traxectoria
-----------

Estudou Bacharelato e Bacharelato Comercial en Lugo e Bacharelato Laboral en Xixón. Fixo tamén estudos de aparellador en Madrid e de Matemáticas. Foi profesor no Instituto Nacional Feminino de Ensinanza Media de Lugo. En 1974 fundou en Lugo con Jesús Vilela o Partido Socialista Popular, do que foi dous anos Secretario de Organización en Lugo. Posteriormente foi Secretario de Organización do PSP de Galicia e Secretario Xeral do PSP de Galicia. Despois da unidade socialista foi Secretario de Política Municipal de Lugo e membro do Comité Nacional Galego do Partido dos Socialista de Galicia-PSOE. Foi elixido deputado do Congreso polo PSOE pola provincia de Lugo na I e II lexislaturas (1979-1986).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición

### Ligazóns externas

* Ficha no Congreso dos Deputados Arquivado 24 de setembro de 2015 en Wayback Machine.
Planificación urbanística do enxeñeiro Cerdà para o Eixample de Barcelona.
A **planificación urbanística** é a disciplina de planificación do uso do chan que abrangue aspectos da construción e das actividades sociais dos concellos e comunidades. Outras disciplinas treballan a unha escala inferior, como a enxeñería, a arquitectura, a paisaxe urbana e o deseño urbano. No senso contrario, a planificación rexional ou metropolitana, é o instrumento que planifica ámbitos supra-municipais, especialmente nas áreas de influencia das grandes cidades.

Outro elemento da planificación urbanística é a rehabilitación e rexeneración do espazo urbano adaptando os criterios construtivos, a cualificación construtiva e as infraestruturas obsoletas ás novas necesidades sociais.

Historia
--------

A planificación urbanística nace como disciplina a metade do século XIX. Porén, o crecemento de moitas cidades ó longo da historia xa se producira seguindo uns determinados criterios de deseño e funcionalidade predeterminados na construción.

Cando a agricultura se implantou nas sociedades nómades, aparecen os asentamentos permanentes da poboación. As primeiras cidades nacen cunha orientación comercial, defensiva e como centros de redistribución da produción agrícola. O asentamento dos edificios e centros de actividade dispóñense de forma desordenada arredor de camiños e ríos en función da oportunidade. Contra o terceiro milenio aC. aparecen os primeiros indicios de planificación e xestión urbana a Ur entre o Tigris e o Éufrates no actual Iraq e no Val do Indo, na actual India. As rúas destas primeiras cidades a miúdo estaban pavimentadas e se trazaba unha incipiente trama urbana con rúas en ángulos rectos. Tamén existía certa zonificación funcional separando zonas de actividade comercial, residenciais, etc.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Planificación urbanística***  |

### Ligazóns externas

* Rexistro de planificación urbanística de Cataluña *(en catalán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q69883
* AAT: 300054427
* BNCF: 8182
* BNF: 13162693z
* BRE: 2375099
* EBID: ID
* GND: 4056754-0
* JSTOR: urban-development
* LCCN: sh85026282
* MAG: 49545453
* NDL: 00573354
* Treccani: urbanistica

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D002958
* MeSH: I01.880.709.202

 |
**Səbinə Yaşar qızı Əliyeva**, nada o 7 de maio de 1980 en Bakú é unha xurista azarí, valedora de Acerbaixán.

Traxectoria
-----------

Filla do médico e político Yaşar Əliyev e da dentista pedriática Rəna Əliyeva. Estudou dereito na Universidade Estatal de Bakú entre 1996 e 2000 e tras graduarse entrou a traballar no Tribunal Constitucional e asemade realizou estudos de posgrao en dereito público na súa alma máter. Entre 2009 e 2012 realizou estudos de relacións internacionais na Academia da Administración Pública de Acerbaixán. En 2016 doutorouse cunha tese sobre relacións internacionais e dereitos humanos. O 29 de novembro de 2019 a Asemblea Nacional elixiuna Comisionada para os Dereitos Humanos (valedora) de Acerbaixán entre os tres candidatos que presentara o presidente da República de Acerbaixán.

Notas
-----

1. ↑  "Яшар Алиев: Когда мою дочь избрали омбудсменом, не смог сдержать слёз радости". *Massa*. 2 de decembro de 2019.
2. ↑  "Новый омбудсмен Азербайджана: кто она? - ДОСЬЕ". *Oxu*. 29 de novembro de 2019.
**Pablo Padín Sánchez**, nado en Vigo o 29 de outubro de 1940, é un avogado e político galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Dereito pola Universidade de Madrid. Creou e dirixiu as empresas Dkor, Import e Tukasa. Foi voceiro da UCD na comisión dos 16. Presentouse na lista de Vigueses Independientes Gobernantes (VIGO) encabezada por Leri ás municipais de 1983 foi elixido concelleiro e logo foi tenente de alcalde de Vigo; foi deputado provincial de 1983 a 1987. Logo da disolución da UCD entrou en Coalición Galega. Foi deputado no Parlamento galego por Coalición Galega na II lexislatura e conselleiro de Sanidade. Foi vicepresidente de Coalición Galega. Foi elixido presidente de Terra Galega no Congreso Constituínte de 2006 e reelixido en 2008. En 2012 deixou a presidencia efectiva do partido quedando en presidente de honra.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Xosé María Hernández Cochón** |  **Conselleiro de Sanidade** 1987-1990 | Sucesor:**Manuel Montero Gómez** |

Recoñecementos
--------------

* Recibiu en 2017 a Medalla do Parlamento de Galicia.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biografía
Leonardo da Vinci, considerado o arquetipo de "Home Renacentista", é un dos polímatas máis recoñecidos.
Un **polímata** (grego *πολυμαθής*) que quere dicir «que coñece, comprende ou sabe moito», é un individuo que destaca en diversas ramas do saber. O termo refírese a persoas cuxos coñecementos non están restrinxidos a unha área concreta, senón que dominan diferentes disciplinas, xeralmente as artes e as ciencias. A maioría dos filósofos da antigüidade eran polímatas, tal como entendemos o termo hoxe en día.

Tamén se utilizan os termos **Home Renacentista** ou **Home do Renacemento** e, con menos frecuencia, **Homo Universalis** (expresión latina que podería traducirse como «home de espírito universal»). Este concepto foi desenvolvido durante o Renacemento italiano por un dos seus máximos representantes, o arquitecto Leon Battista Alberti (1404-1472), que afirmou que "...o artista neste contexto social non debe ser un simple artesán, senón un intelectual preparado en todas as disciplinas e en todos os terreos". Esta idea recolle os principios básicos do humanismo do Renacemento. Caracterizábase por considerar ao home como un ser todopoderoso, con capacidades ilimitadas para o desenvolvemento, e exhortaba á xente a abarcar todos os campos do coñecemento e desenvolver as súas capacidades ao máximo. Por este motivo, moitos homes no Renacemento fixeron florecer notablemente a cultura, o deporte e a arte.

A maioría dos polímatas guiáronse por este ideal renacentista. Xa que logo, entre eles atopamos xenios que pertenceron a épocas moi afastadas no tempo, como tal foron recoñecidos Aristóteles, Avicena, Alberte o Magno, Al-Farabí, Shen Kuo, Leonardo da Vinci, Nicolás Copérnico, René Descartes, Isidoro de Sevilla, Isaac Newton, Gottfried Leibniz, Benjamin Franklin, Immanuel Kant, Thomas Jefferson, Johann Wolfgang von Goethe, Alexander von Humboldt, Henri Poincaré, John von Neumann, Isaac Asimov e recoñecidas como tales Hipatia, Hildegarda von Bingen, Geneviève Thiroux d'Arconville, Mary Somerville e Hedy Lamarr.

Notas
-----

1. ↑  León Esteban Mateo (2002). Universitat de València, ed. *Cultura y prehumanismo en la Curia Pontificia del Papa Luna, 1394-1423*. pp. 19–. ISBN 978-84-370-5417-9. Consultado o 30 abril 2011.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Erudición

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q270141
* EBID: ID
* GEC: 0202294
* MAG: 2776603922

 |
O **intento de golpe de Estado en Turquía en 2016** refírese a unha mobilización armada realizada o 15 de xullo de 2016 por algunhas faccións dentro das Forzas Armadas de Turquía co fin de derrocar o goberno do presidente Recep Tayyip Erdoğan. A mobilización realizouse principalmente na capital Ancara e na cidade de Istambul, a meirande do país.

Aínda que nun comezo os sublevados acadaron o control de lugares estratéxicos, a situación evolucionou axiña nas horas seguintes despois dun masivo rexeitamento tanto da cidadanía, que saíu a protestar nas principais cidades, como de tódolos partidos políticos (incluíndo os da oposición) e a comunidade internacional. Logo de varios enfrontamentos nas rúas entre civís e militares e o bombardeo de edificios gobernamentais como a Asemblea Nacional e o Complexo Presidencial, o intento de golpe fracasou.

Notas
-----

1. ↑  "Turquía sufre un intento de golpe de Estado: los militares se despliegan en Ankara y Estambul". EcoDiario. 15 de xullo de 2016. Consultado o 15 de xullo de 2016.
2. ↑  "Fuerzas Armadas turcas aseguran haber tomado el poder del país". RPPNOTICIAS. 15 de xullo de 2016. Consultado o 15 de xullo de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tentativa de golpe de estado en Turquía en 2016***  |

### Outros artigos

* Asasinato de Andrei Karlov

### Ligazóns externas

* Novas en BBC News
* Novas en *The Telegraph*
* Novas en CNN
* Novas en Al Jazeera
* Novas en *The Wall Street Journal*
* Novas en The New York Times

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25906338
* GND: 1116290243
* LCCN: sh2016002140

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Polígrafo.
Diderot por Louis-Michel van Loo, 1767.
Un **autor polígrafo** (do grego antigo πολυγράφος: *poly*: moitas e *graphos*: escrituras) é unha persoa que escribe sobre materias diversas.

Na literatura
-------------

O termo polígrafo aplícase a certos escritores da antigüidade clásica, como Aristóteles e Plutarco entre os gregos e Cicerón e Plinio o Vello entre os romanos. Voltaire e o enciclopedista Diderot son dous exemplos de polígrafos modernos.

Autores polígrafos
------------------

Outros exemplos de autores polígrafos son:

Filgueira Valverde.
* Da antigüidade: Suetonio ou Tolomeo.
* Da idade media: Al Biruni, Abu Nuwas, Isidoro de Sevilla ou Miguel Pselo.
* Da época moderna: Johannes Trithemius, Johann Wolfgang von Goethe ou Athanasius Kircher.
* Da época contemporánea: Rasmus Rask, Arthur Conan Doyle, Joaquín Costa ou Andrés Martínez Salazar.

Entre os galegos pódese citar a José Cornide Saavedra (1734-1803), Antonio Neira de Mosquera (1823-1854), Andrés Martínez Salazar (1846-1923), Arturo Vázquez Núñez (1852-1907), Antonio Couceiro Freijomil (1888-1955), Fermín Bouza-Brey (1901-1973), Xosé Filgueira Valverde (1906-1996) ou Isidoro Millán González-Pardo (1922- 2002).

Outros usos
-----------

O termo pode usarse en forma despectiva para referirse a alguén que escribe respecto a distintos asuntos sen ter os coñecementos suficientes.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *polígrafo*.
2. ↑  Encyclopédie Larousse du XXe siècle, París, 1932.
***Queixumes dos pinos*** é un libro de poemas escrito por Eduardo Pondal e publicado en 1886 na Biblioteca Gallega dos editores Latorre e Martínez, da Coruña, na imprenta de *La Voz de Galicia*.

Descrición
----------

Pondal recolleu nel a maior parte dos poemas publicados en 1877 en *Rumores de los pinos*, aínda que reelaborándoos, traducindo algúns ao galego e facendo desaparecer outros escritos en castelán. O conxunto inicial, que estaba composto por trinta composicións, foise ampliando en posteriores edicións, incluíndo poemas como "Os pinos".

A segunda edición publicouse pola *Academia Gallega*, na Coruña, na imprenta de Zincke Hermanos, en 1935, con introdución de Manuel Murguía, e epílogo de Manuel Lugrís Freire.

A obra foi incluída na Biblioteca Básica da Cultura Galega da Editorial Galaxia, na Biblioteca de Autores Galegos de *Diario 16 de Galicia* e na *Biblioteca Galega 120* de *La Voz de Galicia*.

Notas
-----

1. ↑  "Queixumes dos pinos". BVG. Consultado o 15 de xuño de 2013.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Carballo Calero, R. (1975) [1963]. *Historia da literatura galega contemporánea*. Galaxia. ISBN 84-7154-227-7.
* Cardeñoso, Severino (1978). *Acercamiento a la poesía gallega del siglo XIX*. ISBN 84-85247-45-0.
* Vilavedra, Dolores, ed. (2000). *Diccionario da literatura galega. Obras* **III**. Galaxia. ISBN 84-8288-365-8.


|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***Queixumes dos pinos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Queixumes dos pinos Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* "Os Pinos"

### Ligazóns externas

* "Que barba non coidada!"
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Pecíolo.
O pecíolo desta formiga está formado por dous segmentos.
En zooloxía, denomínase **pecíolo** ao estreitamento, a xeito de pescozo, formado polo segundo segmento abdominal e que une o resto do abdome ao tórax nos insectos himenópteros da suborde dos apócritos, ou, nalgúns grupos taxonómicos, formado polos segmentos abdominais segundo e terceiro.

Terminoloxía
------------

O termo "pecíolo" úsase para designar o primeiro segmento do opistosoma, ou, ás veces, os dous primeiros segmentos, cando se presentan alongados e estreitados, formando unha estreita *cintura* unindo o tórax á parte posterior do abdome ou opistosoma dos himenópteros da suborde dos apócritos (abellas, avespas e formigas), dos que esta estrutura é característica. Este termo é tamén ás veces utilizado para referirse a unha estrutura similar que presentan insectos pertencentes a outros grupos taxonómicos que teñen unha morfoloxía corporal semellante, especialmente a base opistosomal alongada e claramente mais estreita que os segmentos circundantes.

Ocasionalmente o pecíolo desígnase tamén como pedicelo, pero en entomoloxía este último termo resérvase para o segundo segmento da antena dos insectos.

A porción alongada do abdome posterior ao pecíolo chámase *gáster*.

Notas
-----

1. ↑  Garrido, Carlos (1997): *Dicionário Terminológico Quadrilíngue de Zoologia dos Invertebrados. Alemám, Inglês, Espanhol, Galego-Português*. A Coruña: AGAL. ISBN 84-8730-512-1.
2. 1 2 3  "Petiole", in *Glossary*". *University of Florida*. Arquivado dende o orixinal o 13-01-2014. Consultado o 4 de xuño de 2021.
3. 1 2 3  Steinmann, H. & Zombori, L. (1999): "Dictionary of Insect Morphology". En: *Handbuch der Zoologie / Handbook of Zoology*. Berlín: Walter de Gruyter GmbH. ISBN 978-3-1101-4898-5, p. 173.
4. ↑  "Gaster" en Ant Information. Center for Insect Science Education Outreach. The University of Arizona.
5. ↑  Glossary of Descriptive Terminology. Arquivado dende o orixinal o 24 de agosto de 2009. Consultado o 4 de xuño de 2021.
**Petero Mataca**, nado o 28 de abril de 1933 en Cawaci e finado o 30 de xuño de 2014 en Suva, foi arcebispo católico de Suva.

Traxectoria
-----------

Petero Mataca estudou no Colexio San Xoán de Levuka, e entrou en 1950 no Saint John Cawaci College de Ovalau. Foi ordenado sacerdote polo patriarca de Cilicia e Pro-Prefecto da Congregación para a Evanxelización dos Pobos, Gregorio Pedro XV Agagianian, o 19 de decembro de 1959 en Roma, xunto con outros 45 sacerdotes.

O papa Paulo VI nomeouno o 27 de agosto de 1974 bispo titular de Siminina e bispo auxiliar de Suva. Foi consagrado bispo polo arcebispo de Suva, George Hamilton Pearce.

O 10 de abril de 1976 o papa Paulo VI nomeouno arcebispo de Suva. Petero Mataca desenvolveu en 1975 un plan pastoral para Fidxi. Fundou un centro de catequese en Navesi e impulsou a construción de doce escolas secundarias en Vanua Levu e Viti Levu.

O papa Bieito XVI aceptou o 19 de decembro de 2012 a súa renuncia, en razón da súa elevada idade.

Notas
-----



|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1738291
* Catholic-Hierarchy: mataca

 |
En matemáticas, a **teoría de corpos de clases** é unha rama esencial da teoría de números alxébricos que ten por obxecto a clasificación das extensións abelianas e os grupos de Galois conmutativos, dun corpo dado. Máis precisamente, trata a maneira de describir e construír estas extensións en termos de propiedades aritméticas do propio corpo básico.

Descrición xeral
----------------

Tradicionalmente comprendía o estudo das extensións abelianas, é dicir, das extensións de Galois cun grupo de Galois que é abeliano, para este caso a teoría desenvolveuse entre 1850 e 1930. No caso das extensións non abelianas, os primeiros resultados importantes forman parte do programa de Langlands.

Gran parte da investigación no caso abeliano céntrase no famoso Jugendtraum de Kronecker, é dicir, o desexo de atopar funcións capaces de xerar a extensión abeliana maximal para cada corpo numérico. Se o campo é ℚ, funcións xeradoras son as funcións ciclotómicas exp(iσ).

Sexa *K* un corpo numérico. O grupo de Galois da extensión abeliana maximal é un grupo topolóxico compacto abeliano de grao infinito sobre *K*. Kronecker demostrou que, cando *K* é o corpo dos números racionais, este grupo é un produto infinito do grupo aditivo dos enteiros p-ádicos tomado sobre todo número primo *p*, e dun produto infinito de grupos cíclicos finitos. A xeneralización deste teorema foi resultado dun gran proxecto histórico que incluíu as formas cuadráticas e a súa teoría de xénero, as leis de reciprocidade, a teoría de ideais e as extensións ciclotómicas e de Kummer.

A partir da tese de John Tate en 1950, todos os resultados foron reescritos en téminos da cohomoloxía de grupos. Despois houbo un período de aceptación que foi bruscamente interrompido na década de 1960 polas conxecturas de Langlands.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Georges Gras, Class Field Theory: From Theory to Practice
* Jürgen Neukirch, *Algebraic number theory*

### Ligazóns externas

* Teoría de cuerpos de clases. Arquivado 22 de xuño de 2017 en Wayback Machine. Carlos Ivorra Castelo - Universidade de Valencia.
* Teoría de cuerpos de clases. Tese de licenciatura de Lucio Guerberoff.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1744580
* EBID: ID
* MAG: 195831351
* NDL: 00569797
* NKC: ph1086047

 |
Paisaxe no noroeste de Sørøya
**Sørøya** (saami setentrional: *Sállan*) é a cuarta illa máis grande de Noruega en termos de superficie, e divídese entre os municipios de Hasvik e Hammerfest. A miúdo dise que é "unha das máis belas" das illas de Noruega.

A illa está rodeada polo mar noruegués no norte e o Sørøysundet ao sur. A través do Sørøysundet hai tres illas grandes: Stjernøya, Seiland e Kvaløya. A illa de Sørøxa non ten ningún acceso mediante pontes ou túnel, soamente unha ruta regular de transbordador desde Hasvik a Øksfjord no continente. O Aeroporto de Hasvik atópase no extremo sur da illa.

Historia
--------

O 15 de febreiro de 1945, 525 civís noruegueses foron evacuados de Sørøxa por catro destructores da Royal Navy e levados a un sitio seguro en Escocia a través de Murmansk na Unión Soviética. A operación de rescate foi denominada Operation Open Door. [Máis adiante] en febreiro e marzo a loita entre voluntarios noruegueses e soldados alemáns resultou en seis noruegueses mortos e catorce capturados, mentres que entre 30 e 100 soldados alemáns resultaron mortos.

Na segunda guerra mundial, un grupo guerrilleiro operou na illa.

Poboación
---------

En 2012 a poboación era de 1092 habitantes.

Notas
-----

1. ↑  Store norske leksikon. "Sørøya" (en Norwegian). Consultado o 2013-01-10.
2. ↑  Norske tenåringssoldater kjempet mot tyskerne [Norwegian teenage soldiers fought against the Germans]; nrk.no

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Sørøya Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3286995
* WorldCat
* VIAF: 1249148574258124430002
* GeoNames: 777567
* OSM: 4108239

 |
Francesco Petrarca.
Denomínase **Petrarquismo**, dentro do xénero poético lírico, á corrente estética que imita o estilo, as estruturas de composición, os tópicos e a imaxinería do poeta lírico do Renacemento toscano Francesco Petrarca.
O Petrarquismo foi unha poderosa corrente de inspiración lírica que se esparexeu por toda Europa co Renacemento, sucedendo como fonte de inspiración na lírica ó amor cortés dos trobadores provenzais. O seu influxo estendeuse ata comezos do século XVIII e soamente escaparon del poetas como William Shakespeare, que creou un cancioneiro dedicado a un home.

Fundamentalmente os poetas do Petrarquismo se dedican a cultivar o soneto amoroso e a reunilo en coleccións estruturadas como cancioneiros petrarquistas, en forma de serie de poemas que documentan a historia sentimental do seu amor pola dama en evolución dende o sensual ó espiritual por influxo das teorías amorosas do platonismo.

O petrarquismo entrou pouco e pouco no seo do Maneirismo e chegou a converterse en algo artificial, científico e frío, de forma que no século XVII, xa barroco, empezou a usarse o mecanismo da parodia creándose numerosos cancioneiros burlescos. Aplebeouse groseiramente o seu idealismo platónico co materialismo e a referencia ó detalle marxinal ou costumista. Empezaron neste estilo, en Italia, Francesco Berni; en España, Baltasar do Alcázar e Luis de Góngora. Lope de Vega compuxo tamén un cancioneiro petrarquista burlesco e humorístico, as *Rimas humanas e divinas de Tomé Burguillos*. Francisco de Quevedo, autor doutro cancioneiro petrarquista en torno a Lisi, ensaia ocasionalmente tamén a parodia petrarquista en poemas soltos.

En Italia o Petrarquismo tivo bos continuadores como Pietro Bembo, Jacopo Sannazaro e Michelangelo Buonarroti, e xa de forma paródica Francesco Berni; en Portugal foron poetas petrarquistas Luis de Camoens e Sa de Miranda; en España introduciron o petrarquismo Garcilaso da Vega e Juan Boscán, e seguírono Gutierre de Cetina, Hernando de Acuña e outros moitos na primeira metade do século XVI e Fernando de Herrera e algúns outros na segunda metade, de forma máis maneirista; Lope de Vega e Francisco de Quevedo no século XVII, ás veces con trazos paródicos que son patentes por exemplo en Baltasar do Alcázar. En Francia implantouno o movemento poético coñecido como A pléiade, cuxa figura máis importante é Pierre Ronsard; en Inglaterra naturalizárono Thomas Wyatt e Henry Howard e continuouno Philip Sidney.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1469679
* BNCF: 8392
* BNE: XX5354701
* BNF: 11949808t
* BRE: 3135894
* EBID: ID
* FAST: 1059232
* GEC: 0131573
* GND: 4173956-5
* LCCN: sh85100341
* SUDOC: 027462498

 |