Ídolo oculado (chamado "Ídolo de Estremadura"). Obra de arte esquemático esculpida en alabastro no val do Guadalquivir durante o Calcolítico (terceiro milenio a. C.).
O **Calcolítico na Península Ibérica** singulariza esta fase da Prehistoria (tamén denominada **Idade do Cobre** ou **Eneolítico**) nun ámbito xeográfico concreto, o peninsular. Este momento correspóndese cun claro incremento na complexidade social que mostraba o período precedente, o Neolítico, anunciando os posteriores cambios que se produciron durante a Idade de Bronce e de Ferro. Hai investigadores que o subdividen en **Calcolítico Inicial**, **Pleno** e **Final**.

Os grupos arqueolóxicos máis significativos foron os do castro de Leceia, en Barcarena (Oeiras, distrito de Lisboa), de finais do Neolítico até a Idade do Cobre, descuberto a finais do XIX polo pai da estratigrafía e arqueoloxía portuguesa, Carlos Ribeiro, e escavado a principios do século XX (1914) por José Leite de Vasconcelos, naturalista e arqueólogo, e o máis recente Vila Nova, en Vila Nova de São Pedro (Azambuja, distrito de Lisboa) (Portugal), e Los Millares, en Almería (España). Durante o III milenio a. C. o territorio peninsular distou moito de ser culturalmente uniforme. Así, pódese dividir a Península Ibérica en, cando menos, tres grandes áreas que presentan unhas certas características propias: sueste, suroeste e interior (que incluiría o norte de Portugal). Hoxe en día, parece claro que estes foron o resultado de procesos autóctonos, xerados a partir do substrato poboacional neolítico indíxena.

Contextualizando o Calcolítico
------------------------------

Aínda que o Calcolítico (do grego *chalkós*, cobre) debe o seu nome e sempre se identificou co uso dos primeiros metais por parte da humanidade, hai asociados moitos outros procesos de cambio que son mesmo máis importantes que a propia metalurxia:

1. Aumento demográfico e protourbanización dos poboados, que son máis amplos e con mellores infraestruturas.
2. Crecemento da produción de alimentos debido á intensificación da actividade agrícola e á explotación dos produtos derivados da gandaría.
3. Cambios sociais que conduciron á creación de xerarquías embrionarias que desembocaron nunha sociedade de xefaturas (centralización política).

O metal debeu ser un elemento máis entre as numerosas innovacións que se produciron durante o III milenio a. C. na Península.

Estas transformacións detéctanse inicialmente nos grupos do mediodía peninsular, pero é difícil establecer unha orde de prioridade sobre onde apareceron por primeira vez. Posteriormente, estas comunidades incorporaron o vaso campaniforme, que, tradicionalmente, foi utilizado para marcar un antes e un despois nas periodizacións (por exemplo, no sueste: Precampaniforme ou Millares I e Campaniforme ou Millares II). Actualmente, e sen negar a importancia do campaniforme como fósil director do Calcolítico final, algúns investigadores mostran reticencias á hora de establecer esta diferenciación en dous momentos entre os que non se observa ningunha ruptura. Por iso, empézase a prescindir desta secuenciación e a considerar o campaniforme como unha simple adición artefactual, unha moda.

Notas
-----

1. ↑  "Copia archivada" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 6 de marzo de 2016. Consultado o 20 de xuño de 2011.
2. 1 2  Delibes, Germán; Fernández-Miranda, Manuel (1993). *Los orígenes de la civilización. El Calcolítico en el Viejo Mundo*. *Madrid* (primera ed.) (Editorial Síntesis). p. 156. ISBN 84-7738-181-X.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Idade do Cobre
* Los Millares