| Can de palleiro |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Carnivora |
| Familia: | Canidae |
| Xénero: | *Canis* |

 |
| Distribución tradicional do can de palleiro no agro galego.Distribución tradicional do can de palleiro no agro galego.Distribución tradicional do can de palleiro no agro galego. |

O **can de palleiro** é unha raza de can de tamaño medio orixinaria de Galicia. Tradicionalmente, era o can por antonomasia do agro galego e a súa función era a de can pastor e tamén de garda, mais hoxe en día hai exemplares adicados a distintas funcións, como axuda a discapacitados, cans de terapias, cans de salvamento ou en competicións deportivas como o canicross e o agility. É unha das catro razas de cans autóctonas de Galicia, xunto co guicho, o perdigueiro e o podengo galego.

Estivo a piques de desaparecer por mor dos cruzamentos con outras razas. O seu proceso de recuperación comezou na década de 2000, e en decembro de 2017 había 1 275 exemplares inscritos no libro xenealóxico do Club da Raza Can de Palleiro.

Nomes
-----

Recibe o seu nome en alusión ó palleiro onde tradicionalmente adoitaban durmir estes cans. Tamén é coñecido por outros nomes segundo as zonas, como "can do gando", "can das vacas", "can da casa", "can lobo" ou "can lobeiro".

Historia
--------

Cadeliños de palleiro.
### Orixe

A orixe da raza remóntase ós cans pastores que empregaban as tribos das rexións do centro de Europa, os antergos comúns doutras razas de cans como o pastor alemán, o pastor belga e outros cans pastores europeos. É un can do tronco indoeuropeo, o seu agrotipo foi o principal antepasado dos cans de pastoreo do centro de Europa, acompañando os pobos precélticos atlánticos, centroeuropeos e nórdicos que poboaron a vertente atlántica do noroeste da Península Ibérica.

A súa área de distribución tradicional abrangue gran parte do agro galego, con animais identificados por terras de Lalín, Dozón, Rodeiro e Agolada (Pontevedra), nos concellos ourensáns de Allariz, Celanova, Xinzo de Limia, A Merca, O Irixo, en terras dos Ancares e interior da provincia de Lugo, así como por distintas zonas da provincia da Coruña.

### Recuperación

O cruzamento con outras razas de cans traídas doutras partes de Europa durante as décadas de 1960 e 1970 (sobre todo pastor alemán e belga) case provoca a súa desaparición. A recuperación da raza comeza no ano 1999, ano no cal a Xunta de Galicia empeza a verificar a existencia deste can. Mediante a identificación dos exemplares no rural galego, comprobouse a existencia do mesmo tipo de can en diferentes lugares de Galicia, de distintas capas e con distintos nomes. No ano 2001, publicouse o estándar oficial da raza, e foi recoñecida oficialmente polo Ministerio de Agricultura como raza autóctona de Galicia por medio da publicación en BOE do Real Decreto 558/2001, o 25 de maio de 2001. O estándar racial deste can baséase en nove exemplares orixinais con trazos ben definidos que subsistiron sen cruzarse con ningunha outra raza. No ano 2002, creouse o Club Can de Palleiro, que é a principal iniciativa de promoción, protección e difusión da raza, baixo a supervisión da Xunta de Galicia.

Descrición
----------

Can de palleiro adulto.
### Aparencia xeral

É un animal de tipo lupoide e tamaño medio, cunha alzada até a cernella de 59–65 cm nos machos e 57–63 cm nas femias. O seu peso rolda os 30–38 kg nos machos e os 25–33 kg nas femias. Ten unha constitución forte, con ósos anchos, mais as femias adoitan ter un aspecto máis lixeiro e de proporcións máis lonxilíneas.

Ten o pelo mesto e tupido, máis durante o inverno. A pel é grosa, sen flaccidez, adherida ó corpo e á testa. O seu manto é normalmente uniforme, con gran variedade de tons, presentando cores areas, canelas, castañas, leonadas e mesmo negras. En ocasións poden presentarse exemplares coa capa binaria alobada (pelos de cor amarela e nas puntas, negra), con mestura de pelos amarelos e escuros, amarelando no pescozo, gorxa, peito e extremidades.

### Temperamento e comportamento

Destaca pola súa intelixencia e pola súa grande estabilidade psíquica, propia dun can pastor. Ten un temperamento forte, e pode desenvolver unha personalidade de sobreprotección pola súa familia e territorio. Ten un carácter doce e tranquilo e amosa unha gran fidelidade cara ó seu amo.

Na cultura popular
------------------

### Ditos populares

* "Non quedou can tras palleiro, todo canto e gato hai"
* "[Can de palleiro] só lle falta falar"
* "Can de palleiro non quere compañeiro"
* "Can merendeiro garda mal o palleiro"

### Literatura

O can de palleiro é mencionado por Rosalía de Castro nun anaco do seu poema "Vanidade" de *Follas Novas*, onde a autora fai unha defensa da infancia empobrecida da que ela foi testemuña en Compostela e no resto de Galicia. O can de palleiro funciona como metáfora e unha crítica aberta á pobreza e o analfabetismo.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Coma can sen palleiro nin dôno,
que todos desprezan,
n' un corruncho s' esconde tembrando
d' a dura escaleira. | "|
| —"Vanidade", *Follas Novas*, Rosalía de Castro |

O can de palleiro tamén está presente na literatura galega, como no libro *Unha espía no reino de Galicia* de Manuel Rivas (2004), no cal dedica un capítulo a este animal, chamado "O país do glorioso can de palleiro".

> 
> 
> Vive máis ben á marxe do mundanal barullo e observa a distancia, moi divertido, a feira das vaidades. Ten a memoria dun cabalo, a sabedoría dun raposo, a serenidade da vaca, e a filosofía do seu mellor amigo, a do galego fetén. De todos aprende o can de palleiro, non por ambición senón por curiosidade e por afondar no sentido e sen sentido da caíña vida...
> Manuel Rivas
> 

### Música

Un dos temas máis coñecidos do cantautor Bibiano ten por título "Can de palleiro", e é unha composición chanceira e crítica coa ditadura que foi quen de pasar a censura franquista.

### Campañas de comunicación

No ano 2015, o can de palleiro foi o protagonista da campaña de publicidade dos Supermercados Gadis "Presumamos como galegos", que tivo unha gran repercusión social e espertou o interese pola raza en toda Galicia e tamén no estranxeiro. Isto supuxo un aumento significativo na demanda destes cans a partir dese ano.

Galería de imaxes
-----------------

* Can de palleiro.Can de palleiro.
* Can de palleiro.Can de palleiro.
* Can de palleiro.Can de palleiro.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Cela, Dolores (8 de maio de 2016). "Un año de espera para conseguir un can de palleiro de pura raza y con pedigrí". *La Voz de Galicia* (en castelán). Consultado o 28 de novembro de 2018.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *can de palleiro*.
3. 1 2  "Can de palleiro na Consellería de Medio Rural". *Consellería do Medio Rural*. Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 28 de novembro de 2018.
4. ↑  Rolland, Eduardo. "Un vídeo para presumir do can de palleiro". *GCiencia*. Consultado o 28 de novembro de 2018.
5. ↑  Redacción (26 de febreiro de 2016). "Fusco, Marrón e Venus, tres cans terapeutas para o autismo". *GCiencia*. Consultado o 28 de novembro de 2018.
6. ↑  Sampedro, Domingos (4 de agosto de 2017). "Galicia llama a filas a su can de palleiro". *La Voz de Galicia*. Consultado o 28 de novembro de 2018.
7. ↑  CRTVG, ed. (11 de xuño de 2017). "O can de palleiro recupera o seu espazo como pastor e can de compañía". Arquivado dende o orixinal o 29 de novembro de 2018. Consultado o 28 de novembro de 2017.
8. ↑  "O can de palleiro pasa de 9 a 1.275 inscritos pero aínda segue en perigo de extinción". *Praza Pública*. 8 de xaneiro de 2018. Consultado o 10 de xaneiro de 2018.
9. 1 2 3 4 5  Consellería do Medio Rural (ed.). "Ficha técnica do can de palleiro" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 25 de decembro de 2014. Consultado o 28 de novembro de 2018.
10. ↑  Consellería de Medio Rural (ed.). "Can de palleiro en "Medio Rural"". Arquivado dende o orixinal o 14 de outubro de 2016. Consultado o 30 de novembro de 2018.
11. ↑  Terceiro, Cristina (18 de maio de 2014). "El ‘can de palleiro', una raza segunda en todo". *La Región* (en castelán). Consultado o 28 de novembro de 2018.
12. 1 2 3 4  Redacción (31 de agosto de 2018). ""La principal virtud del can de palleiro es su carácter dócil que hace que sea el perro ideal para las familias"". *Diario de Ferrol* (en castelán). Consultado o 28 de novembro de 2018.
13. ↑  Diario Oficial de Galicia, ed. (11 de maio de 2001). "O can de palleiro no Diario Oficial de Galicia" (PDF) (91): 6325–6329. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 09 de marzo de 2016. Consultado o 30 de novembro de 2018.
14. ↑  Real Decreto 558/2001
15. ↑  "Comunicado FCE". Arquivado dende o orixinal o 30 de novembro de 2018. Consultado o 30 de novembro de 2018.
16. ↑  Directiva 91/174/CEE do Consello, de 25 de marzo de 1991
17. ↑  Harguindey, Henrique (3 de agosto de 2018). "De cans, por Henrique Harguindey". *Sermos Galiza*. Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2018. Consultado o 28 de novembro de 2018.
18. ↑  Loureiro Rodríguez, Carlos (22 de outubro de 2014). "O Can de Palleiro, ao que "só lle falta falar"". *Noticieiro Galego*. Arquivado dende o orixinal o 30 de novembro de 2018. Consultado o 28 de novembro de 2018.
19. ↑  "Ditos sobre o can de palleiro". *Uvigo.es*. Consultado o 29 de novembro de 2019.
20. ↑  García, Xosé Lois (19 de febreiro de 2015). "A Galiza universal de Rosalía de Castro". *Sermos Galiza*. Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2018. Consultado o 30 de novembro de 2018.
21. ↑  Rios-galegos.com (ed.). "Manuel Rivas e o can de palleiro".
22. ↑  Redacción (28 de decembro de 2018). "Falece Bibiano, o verso máis libre dos Voces Ceibes". *Sermos Galiza*. Arquivado dende o orixinal o 30 de novembro de 2018. Consultado o 30 de novembro de 2018.
23. ↑  YouTube (ed.). "#PresumamosComoGalegos en YouTube". Consultado o 30 de novembro de 2018.
24. ↑  Pazo, Laura (10 de novembro de 2018). "La conquista del 'can de palleiro'". *La Opinión* (A Coruña). Consultado o 30 de novembro de 2019.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Can de palleiro Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Club do can de palleiro Arquivado 11 de novembro de 2018 en Wayback Machine.
* Can de palleiro, Consellería de Medio Rural
* Reportaxe na TVG (2009)
* Reportaxe na TVG (2012)

| * v
* c
* e
Razas autóctonas galegas |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| bovina | equina | ovina | avícola | cabrúa | porcina | canina |
|  |  |  |  |  |  |  |
| **cachena   •   caldeláfrieiresa   •   vianesarubia galega   •   limiá** | **cabalo de pura raza galega** | **ovella galega** | **galiña de Mos** | **cabra galega** | **porco celta** | **can de palleiro****guicho** ou **quisquelo****perdigueiro galegopodengo galego** |

 |