**José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos**, máis coñecido por **Zeca Afonso**, nado en Aveiro o 2 de agosto de 1929 e finado en Setúbal o 23 de febreiro de 1987, foi un cantante e compositor de música protesta portugués. Escribiu, entre outras cousas, música de crítica á ditadura fascista que rexeu Portugal dende 1933 até 1974.

Un dos máis coñecidos músicos de Portugal e que anos despois da súa morte permanece aínda cun alto número de vendas tanto no seu país como no estranxeiro. Compuxo a canción "Grândola, Vila Morena" que serviu de sinal para o inicio da Revolución dos Caraveis o 25 de abril de 1974.

Traxectoria
-----------

### Comezos

Foi criado pola tía Gé e polo tío Xico, nunha casa situada no Largo das Cinco Bicas, en Aveiro, até os tres anos (1932), altura na que se foi a vivir cos seus pais e irmáns, que estaban en Angola dende había dous anos.

A relación física coa natureza causoulle unha profunda atracción polo continente africano que se reflectiría durante a súa vida. Anos máis tarde descubriría o amargor da realidade social africana da colonización e o apartheid.

En 1937, volta para Aveiro onde é recibido por tías do lado materno, mais parte no mesmo ano para Mozambique, onde se reencontra cos pais e irmáns en Lourenço Marques (agora Maputo), onde permanecería até 1938 cando se trasladaría a Belmonte a casa do seu tío Filomeno quen era o alcalde da localidade.

Alí completou a instrución primaria e viviu o ambiente máis profundo do Salazarismo, do que o seu tío era fervoroso admirador. El era pro-franquista e pro-hitleriano.O mesmo Zeca diría anos máis tarde "foi o ano máis desgraciado da miña vida".

### En Coímbra

Zeca Afonso vai para Coímbra en 1940 e comeza a cantar por volta do quinto ano no Liceu D. João III. Os tradicionalistas recoñecíano como un *bicho* que canta ben. Iníciase en serenatas e canta en *festarolas de aldeia*. O fado de Coímbra, lírico e tradicional, era principalmente interpretado por el.

Os medios sociais miserables de Porto, no Barrio do Barredo, inspiráronlle para a súa balada «Menino do Bairro Negro». En 1958, José Afonso grava o seu primeiro disco "*Baladas de Coimbra*". Grava tamén, máis tarde, "*Os Vampiros*" que, xuntamente con "*Trova do Vento que Passa*" (un poema de Manuel Alegre, musicado e cantado por Adriano Correia de Oliveira) se torna nun dos símbolos de resistencia antifascista da época. Foi neste período (1958-1959) profesor de francés e de Historia na Escola Comercial e Industrial de Alcobaça.

### Mozambique

En 1964, parte novamente para Mozambique, onde foi profesor de Liceo, desenvolvendo unha intensa actividade anticolonialista o que lle comeza a causar problemas coa polícia política pola que será, máis tarde, detido varias veces.

### Regreso a Portugal

Cando regresa a Portugal, é colocado como profesor en Setúbal, mais, debido ó seu activismo contra o réxime, é expelido do ensino e, para sobrevivir, grava o seu primeiro álbum, "*Baladas e Canções*".

Entre 1967 e 1970, Zeca Afonso tórnase un símbolo da resistencia democrática. Mantén contactos coa LUAR e o Partido Comunista Portugués o que lle custará varias detencións da PIDE. Continúa a cantar e participa, en 1969, no 1º Encontro da "*Chanson Portugaise de Combat*", en París e grava tamén o LP "*Cantares do Andarilho*", recibindo o premio da *Casa da Imprensa* polo mellor disco do ano, e o premio da mellor interpretación. Zeca Afonso pasa a ser tratado nos Xornais polo anagrama **Esoj Osnofa** en virtude de ser albo de censura.

En 1971, edita "*Cantigas do Maio*", no cal xorde "*Grândola, Vila Morena*", que será máis tarde inmortalizada como un dos símbolos da revolución dos caraveis. Zeca participa en varios festivais, sendo tamén publicado un libro sobre el e lanza o LP "*Eu vou ser como a toupeira*". En 1973 canta no III Congreso da Oposición Democrática e grava o álbum "*Venham mais cinco*".

Após a Revolución dos caraveis continúa a cantar, grava o LP "*Coro dos tribunais*" e participa en numerosos "cantos ceibes". A súa intervención política non para, tornouse un admirador do período do PREC e en 1976 apoia a Otelo Saraiva de Carvalho na súa candidatura á presidencia da república.

Os seus últimos espectáculos percorren os Coliseos de Lisboa e de Porto, en 1983, cando Zeca Afonso xa se atopaba doente. No final deste ano, élle atribuída a Ordem da Liberdade, mais o cantor recusa (máis tarde, en 1994, faise unha nova tentativa a título póstumo, pero a súa muller recusa, dicindo que, se o marido non a aceptara en vida, non sería despois de morto canda a rebiría).

En 1985 é editado o seu último álbum de orixinais, "*Galinhas do Mato*", no que, debido ó avanzado estado da doenza, José Afonso non consegue cantar a totalidade das cancións. En 1986, xa na fase terminal da súa enfermidade, apoia a candidatura de Maria de Lurdes Pintassilgo á presidencia da república.

### Pasamento

José Afonso morreu o 23 de febreiro de 1987, no Hospital de Setúbal, ás 3 horas da madrugada, vítima da esclerose lateral amiotrófica. Será certamente recordado como un resistente que conseguiu traer a palabra de protesta antifascista á música popular portuguesa e tamén polas súas outras músicas, da que son exemplo as súas baladas.

### Influencia en Galiza

En 2018 constituíuse a Associaçom *José Afonso - Galiza*.
Ten adicado un parque nas proximidades da Avenida Burgo das Nacións, en Santiago de Compostela

Discografía
-----------

* *Balada do Outono* (1960, EP)
* *Baladas de Coimbra* (1962, EP)
* *Ó vila de Olhão* (1964, single)
* *Cantares de José Afonso* (1964, EP)
* *Baladas e canções* (1964)
* *Cantares de andarilho* (1968)
* *Contos velhos rumos novos* (1969)
* *Menina dos olhos tristes* (1969, single)
* *Traz outro amigo também* (1970)
* *Cantigas do Maio* (1971)
* *Eu vou ser como a toupeira* (1972)
* *Venham mais cinco* (1973)
* *Coro dos tribunais* (1974)
* *Viva o poder popular* (1974, single)
* *Grândola, vila morena* (1974, EP)
* *Com as minhas tamanquinhas* (1976)
* *Enquanto há força* (1978)
* *Fura fura* (1979)
* *Ao vivo no Coliseu* (1983, álbum duplo)
* *Como se fora seu filho* (1983)
* *Galinhas do mato* (1985)

### Discografía póstuma

* *Os Vampiros*, Edisco (1987)
* *Zeca Afonso no Coliseu*, Strauss (1993)
* *Baladas e Canções*, EMI (2nd edition) (1997)
* *José Afonso*, Moviplay (2001)

Obras
-----

* *Cantares* (1968)
* *Cantar de Novo* (1969)
* *Quadras Populares* (1980)
* *Textos e Canções* (1986)

Notas
-----

1. ↑  Galicia Confidencial (ed.). "Nace a Associaçom José Afonso - Galiza". Consultado o 12 de xaneiro de 2018.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Associação José Afonso *(en portugués)*
* Letras de José Afonso

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q559269
* WorldCat
* VIAF: 44497926
* AllMusic: mn0000223393
* BNE: XX821429
* BNF: 14019333w
* BVMC: 1040
* CANTIC: a11795797
* DeutscheBio: 118745832
* Discogs: 545378
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 1445953
* Filmportal: ID
* GND: 118745832
* ICCU: MILV298163
* IMDb: nm0012730
* ISNI: 0000000116317043
* LCCN: n80120245
* MusicBrainz: ID
* NTA: 068173040
* OL: OL6299972A
* PTBNP: 2327
* SELIBR: 309520
* SNAC: w6km0b5p
* SUDOC: 166970468
* WikiTree: Cerqueira\_Afonso\_Santos-1

 |