Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Santiago e Xacob.
Guido Reni, *Santiago o Maior*, 1636-1638, o patrón de Galiza
**Santiago**, **Xácome** ou **Xacobe** é un nome propio da onomástica galega que provén do hebraico יַעֲקֹב (*Ia'akov*), que significa (segundo a etimoloxía popular contida na Biblia) "sostido polo calcaño". Xacob foi o nome do patriarca que despois se chamou de Israel. O nome de Santiago ou Xacobe é típico en occidente, no mundo hebraico e no islámico. **Iago**, **Xaime**, **Tiago** e **Diego** son variantes galegas do nome.

Santoral
--------

25 de xullo: Santiago Apóstolo, discípulo de Xesús Cristo, patrón de Galiza e de España. O 25 de xullo é tamén o día nacional de Galiza.

Toponimia
---------

Santiago é o haxiotopónimo de numerosas vilas en Galiza: a máis coñecida, Santiago de Compostela, é a capital. O buscador de topónimos recolle 162 lugares co nome Santiago en Galiza, sen incluír microtopónimos. Ademais multitude de parroquias teñen a Santiago coma padroeiro. Santiago o Maior é ademais o patrón de Galiza e de España.

Antroponimia
------------

A forma galega antiga máis documentada é Xácome (grafado en galego antigo: *Jácome*) como aparece nun documento medieval de 1291 como apelido: *Pedro Jacome*, e como prenome en 1488: *Jacome Notario*, en 1467: *Jacome Romeu*, e en 1491: *Jacome de Sanjurjo*. Na poboación galega hebraica o abundante era a forma *Jacó*.

Hoxe en día son as formas Diego e Iago as máis empregadas nos nenos galegos, sendo o sexto e vixésimo primeiro nomes máis empregados respectivamente.

Santiago (cos hipocorísticos comúns Iago, Chago e Santi) é un nome moi popular en Galiza. En España éo especialmente en Castela e León, Galiza e A Rioxa. A variante Diego é a máis común de todas en Galiza, e as variantes Iago e a castelá *Yago* son case exclusivas nesta comunidade, mentres que as formas Xacobe, Xacobo e Xaime só aparecen en Galiza. A forma Tiago, popular en Portugal, tamén abunda máis en Galiza que noutras comunidades. A forma castelá Jacobo tamén aparece case practicamente só en Galiza.

### Frecuencias das variantes do nome en Galiza

* Diego: 12.812 varóns.
* Santiago (e mais Santi, Chago e Iago): 9.587 varóns.
* *Jaime* (variante castelá): 6.077 varóns.
* Iago: 4.311 varóns.
* *Jacobo* (variante castelá): 2.761 varóns.
* *Yago* (variante castelá): 2.251 varóns.
* Xacobe: 179 varóns.
* Tiago: 143 varóns.
* Xaime: 100 varóns.
* Xacobo: 84 varóns.
* *Diogo* (variante portuguesa): 20 varóns.
* Xácome: 0 varóns.

Xacobe
------

Xacobe (tamén Xacobo, en portugués: *Jacó* ou *Jacob*, en castelán: *Jacob* ou *Jacobo*) é a forma máis achegada ao orixinal hebraico, cuxa pronunciación é *Iaakov*, pasou ao latín como *Iacobus* e de aquí á forma galega. A Biblia di que Xacob tiña a súa man no talón de Esaú. A palabra hebraica para "talón" é akev, e para "man" é yad, representada pola letra hebraica "y", que se pronuncia iod e que significa "man". É dicir, que o nome Xacob significa simplemente "man no talón".

De feito o seu nomeno hebraico *ya'akov* deriva dunha raíz hebraica que significa "protexer" polo que o seu nome tamén significaría "que Deus protexa" ou "Deus protexeu."

Santiago
--------

É a segunda forma do nome máis común en Galiza tras Diego, e a forma máis común en español, en honra a un dos apóstolos de Xesús, Ya'akov fillo de Zebedeo, coñecido como Santiago o Maior, patrón de Galiza.

En latín eclesiástico denominábaselle *Sanctus Iacobus* (literalmente "San Xacobe"), composto que pasou a *Sant Iaco* (*Sant Iague* ou Yagüe en castelán) para culminar como *Sant Iago* en galego. Por ser o berro da batalla dos cristiáns españois durante a Reconquista, popularizouse nunha soa palabra e non en dúas, pasando a ser un nome por dereito propio.

Iago
----

O nome Iago xurdiu tamén do latino *Iacobus* por caída da terminación -bus, entendida coma unha desinencia de dativo/ablativo plural, cando en verdade non o era, e así pasou ao galego, portugués, leonés e castelán. Malia a súa actual popularidade como nome galego non o foi tal no pasado, como nas épocas medievais e modernas, onde só atopamos *Jacome* (no galego actual sería Xácome).

Iago é tamén a versión do nome en lingua galesa; algúns reis galeses medievais chamáronse Iago, como Iago ap Beli.

Tiago
-----

Contrariamente ao que normalmente di o senso común, o nome Tiago é, en verdade, unha corruptela de Iago. Xurdiu da aglutinación de dous elementos, Santo e Iago, que produciu Santiago. Á súa vez, ao se separar novamente a palabra Santo, xurdiu unha corruptela que despois viría a se tornar o nome Tiago, común especialmente en Portugal.

No Brasil é tamén moi común a versión "Thiago", derivada dunha falsa etimoloxía que atribuía o 'th' dunha suposta orixe grega iniciada coa letra θ, como é o caso do galego Tomé (en galego antigo Thomé).

Didacus
-------

Unha etimoloxía erudita sostén que Diego procedería, porén, do latín *Didacus*, derivado á súa vez do grego *Διδακμος* (*Didakmós*, participio que significa "instruído"), a cal deu lugar a *Dídaco* (en catalán *Dídac*).

Porén, semella que *Didacus* nunca existiu no latín falado, máis ben se trata dunha latinización do propio Diego, a semellanza doutras semellantes, como *Ludovicus*, de Luís ou Lois (nome xermánico) ou *Xaverius*, de Xabier.

A súa presenza documental, en efecto —fóra dos nomes latinizados, como *Didacus Roderici* para *Diego Rodríguez* ou nun documento galego de 1137: Didacus Capas— é practicamente inexistente; é dicir que ninguén se chamou nunca *Dídaco* nin nada semellante antes de existir o nome *Diego*. Diego ademais non é patrón de ninguna parroquia galega, polo que non sería un nome galego.

Pola súa banda a heráldica adxudica ao apelido *Diego* un brasón acuartelado con dúas vieiras, símbolo do apóstolo Santiago. En consecuencia, a orixe de *Diego* en *Tiago* e antes *Sant Iago* semella evidente.

Diego
-----

Diego, seica, deriva dunha incorrecta separación do nome Santiago, San Tiago (que deu tamén a variante galego-portuguesa Tiago) que por razóns de eufonía derivou en Diago e despois en Diego (*Diogo* en portugués).

O proceso de separación, estímase, foi o seguinte, aínda que a súa evolución foi moi amodo e non está completamente testemuñada
*Sant Iago* → *Sant Tiago* → *Tiago* → *Diago* → *Diego*

**Exemplos:**

* *Et ueno M. Thome, maordomo del bispo, al día del plazo de Sant Yago & aduxo los alcaldes sobredichos...*  Anónimo, Documento de avinza. Castela, ca. 1230.
* *Rogamos asant clemente en cuyo día nasçiemos & asant illifonso cuyo nombre abemos. & asant tiago que es nuestro sennor & nuestro padron* Fuero de Burgos, ca. 1290.
* *Título de vna fazannia Don del tiempo del Rey don alfonso el vyeio. Nunno el buenno & don diago gonçalez su hermano...*  Fuero de Burgos, ca. 1290.

Algúns lingüistas sustentan que *Diego* e a variedade lusa *Diogo* derivarían do latín *Didacus*. Desde os primeiros documentos latino-galaico-portugueses escritos desde o 882, o nome vén documentado a través das formas "Didaco", "Didagu", "Diaco" e "Diago" que foron abonadas amplamente en documentación da Idade Media.

Algunhas fontes pouco precisas presentan o nome *Diego* coma un nome illado, dándolle falsos significados como "belo" e até mesmo como unha variante de *demo*.

Xácome e Xaime
--------------

A forma Xácome é a máis documentada no galego antigo (grafándose como *Jacome*); viría do latín *Iacomus*, unha variante dialectal occitana de *Iacobus* que daría orixe aos *James* e *Gemmes* (hoxe en desuso) do francés antigo, ao *Jaume* catalán e ao *Jaime* castelán e galego-portugués, que pasaría ao *Xaime* galego actual.

Nun documento medieval galego de 1291 xa aparecía o apelido *Jácome*: Pedro Jacome, e como nome en 1488: Jacome Notario e en 1467: Jacome Romeu. Actualmente [*cando?*] ningún galego porta este nome, aínda que si atopamos 126 persoas co apelido, especialmente nas provincias de Pontevedra e Ourense.

Xosé Díaz Jácome, nado en Mondoñedo en 1910 foi un xornalista e escritor galego. O Concello de Mondoñedo e a Fundación Caixa Galicia convocan anualmente desde 2000 o premio de poesía Díaz Jácome para novos creadores co obxectivo de estimular a creación poética entre a xente nova.

### Variantes noutras linguas

* Ya'akov (יעקב) (hebreo), hipocorístico Koby
* Yaʿqūb (يعقوب) (árabe)
* Yaghub (persiano)
* Hakob (Հակոբ) (armenio)
* Iákovos (Ιάκωβος), Iakóv (Ιακώβ), Gyánkos (Γιάγκος) (grego)
* Iacobus, (latín)
* Jacob, Jacó, Iago, Santiago, Tiago, Jaime, Jácomo (portugués)
* Xacobe, Xácome, Santiago, Iago, Xaime (galego), hipocorísticos: Santi, Chago, Iago, Iaguiño.
* Xacobu, Xaime (asturiano)
* Jacob, Jacobo, Yago, Jaime, Diego, Santiago (español)
* Chaime, Diago (aragonés)
* Jacob, Jaume, Dídac (catalán)
* Jacme (occitano)
* Jacques (francés)
* Giacomo, Jacopo, Giacobbe (italiano)
* Iacob, Iacov (romanés)
* Jakez (bretón)
* Iago, Jacob, Jac, Jago (galés)
* Jago, Jammes, Jamma (córnico)
* Séamus, Séamas (gaélico irlandés)
* Seumas (gaélico escocés)
* Jacob, Jakob, Jakeb, James, Jayme, Jaime (inglés), \*hipocorístico Jake, Jack, Jim, Jimmy, Jimmie
* Hamish (escocés)
* Jacobus, Jaak, Jakob, Jacob, Sjaak (neerlandés)
* Jakob, Jacob (alemán)
* Jakob, Jacob, Jep, Jeppe, Ib (danés)
* Jakob, Jacob (sueco)
* Jakob, Jacob (noruegués)
* Jákup (feroés)
* Jēkabs (letón)
* Jokūbas (lituano)
* Jakub (polonés), hipocorístico Kuba
* Jakub (sorabo)
* Jakub (checo, hipocorístico Kuba
* Jakub (eslovaco), hipocorístico Kubo
* Yakiv (Яків) (ucraíno)
* Yakov (Иаков, Яков), Jascha, Yasha (Яша) (ruso)
* Yakov (Яков) (búlgaro)
* Jakov (Јаков) (serbio)
* Jakov (croata)
* Jakob, Jaka (esloveno)
* Jakub (bosníaco)
* Jagoba (éuscaro)
* Jaagup, Jaak, Jakob (estoniano)
* Jaakkob, Jaakob, Jaakoppi, Jaakko (finés)
* Jakab, Jákob (húngaro)
* Yakup (turco)
* Yankev, Yankl, Yankel, Yankele (yidish)
* Yǎgè 雅各 (chinés)
* Giacôbê (vietnamita)
* Chacko, Yakob (malaio)
* Iakopo (samoano)

Notas
-----

1. ↑  Xénese 25:26
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 18 de xaneiro de 2014. Consultado o 07 de xaneiro de 2014.
3. 1 2  Instituto Nacional de Estadística -
4. ↑  Domínguez García, Javier: *Memorias del futuro. Ideología y ficción en el símbolo de Santiago Apóstol*. Iberoamerica Editorial Vervuert, 2008.
5. ↑  Datos do censo español (Fonte: INE).
6. ↑
7. ↑  "diogo", in *Dicionário Priberam da Língua Portuguesa* em linha, 2010. Consultado o 12-03-2013.
8. ↑  Instituto Nacional de Estadística -

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* FAURE SABATER, Roberto (2002). *Diccionario de nombres propios* (en castelán). Madrid: Espasa. *Diogo* variante de *Jacó* .
* MACHADO, José Pedro (2003). *Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa* **1** (3ª ed.). Lisboa: Confluência. p. 508. *Diogo* variante de *Dídaco* .