| Fiúncho |
| --- |
| Fiúncho común (*Foeniculum vulgare*) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Apiales |
| Familia: | Apiaceae |
| Subfamilia: | Apioideae |
| Tribo: | Apieae |
| Xénero: | ***Foeniculum*** |
| Especie: | ***F. vulgare*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Foeniculum vulgare***Mill. *Gard. Dict.*, ed.8, nº1, 1768  |

*Foeniculum vulgare*
O **fiúncho** (do latín serodio *fenuculum*, diminutivo de *fenum* 'feo, herba seca'), **funcho**, **fiollo** ou **fieiteiro** (***Foeniculum vulgare***) é a única especie do xénero *Foeniculum*. Nativa da Europa meridional, en especial da costa do mar Mediterráneo, onde medra en estado silvestre, é unha herba perenne e sumamente aromática, cultivada polo seu emprego na cociña. Tamén medra en estado silvestre na costa do Atlántico, especialmente en Galiza, onde tradicionalmente son usadas as sementes para culinaria e medicina popular e os talos para alimento dos animais.

Descrición
----------

O fiúncho é unha planta herbácea e erecta, dunha cor verde intensa, e pode chegar a acadar os dous metros de altura. As súas follas son longas e delgadas, acabando en segmentos en forma de agulla, que se endurecen exteriormente no verán para evita-la perda de auga. As flores aparecen en ramiños de 20 a 50 flores sobre pedúnculos curtos.

Empregos
--------

A planta emprégase comunmente na cociña típica de Andalucía e sobre todo na confección de encurtidos, aliños e salsas, por aportarlle un típico arrecendo semellante á menta.

O fiúncho tamén é usado para cocer as castañas.

Propiedades
-----------

En herboristerías considérase unha planta con propiedades diuréticas; cultívase para extraer a parte inferior que ten unha especie de cebola.

Insulto italiano
----------------

Na actualidade, en Italia emprégase tamén o insulto *finocchio* cos significados de home efeminado ou homosexual. A orixe desta aldraxe provén da Idade Media, cando o Tribunal eclesiástico da Inquisición queimaba na fogueira ós homosexuais (entre outros e outras) e cubría á vítima coas follas frescas do fiúncho para que o suplicio durase máis tempo.

O fiúncho na cultura popular
----------------------------

En Beariz (Ourense) ou en Lalín (Pontevedra) tallan o mal de aire cun hisopo feito con fiuncho que mollan en viño tinto. Tamén se usa como protector contra o mal de ollo en Cambados. Noutros puntos, como en Xeve (Pontevedra), curan a ‘’erisipela’’ tocando na parte enferma cun tres poliñas de silva, outras tres de estruga e outras tantas de fiúncho.

* *Caseime no mes de agosto/ porque había moito pan,/ o forno da miña sogra/ cría o fiollo no vran*.
* *Pra facer o Maio/ fumos a roubar/ frores e fiúncho,/ quixéronnos matar*.

Ademais o fiúncho é unha das sete herbas máxicas de San Xoán.

Nome común
----------

Pé de boi, néboda, mexacán, herba de anís, funcho, fruncho, fonollo, fiúnxo, fiúnle, fiúncho, fionllo, fiollo, fiacha, teollo, feo, ciollo, canelo, brizo, anís fiollo, anís das castañas e anís.

Notas
-----

1. ↑  "Fiúncho". *Portal das Palabras*. Consultado o 6 de maio do 2016.
2. ↑  www.vexetaciondegalicia.es (ed.). "Fiúncho (Foeniculum vulgare)". Consultado o 30 de xaneiro de 2015.
3. ↑  Ríos galegos -
4. ↑  "Fiúncho (Foeniculum vulgare Miller)". *Atlas Lingüístico Galego*. Consultado o 12 de setembro de 2016.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204.
* MARIÑO FERRO, Xosé Ramón: *La medicina popular interpretada* I. Xerais, Vigo 1985.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Fiúncho*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q43511
* BNCF: 68943
* BNF: 13753545w
* EBID: ID
* GEC: 0109693
* GND: 4153990-4
* JSTOR: fennel
* LCCN: sh85047800
* NKC: ph991559

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 154796
* APNI: 99449
* BioLib: 40303
* Dyntaxa: 220143
* Ecocrop: 1107
* EOL: 585008
* EPPO: FOEVU
* EUNIS: 151281
* FloraBase: 6221
* FoC: 200015555
* GBIF: 3034922
* iNaturalist: 53052
* IPNI: 136027-1
* IRMNG: 11426304
* ISC: 24271
* ITIS: 29509
* NBN: NHMSYS0000458868
* NCBI: 48038
* PlantList: kew-2813604
* POWO: ID
* Soortenregister: 119691
* TAXREF: 98756
* Tela Botanica: 27986
* Tropicos: 1700130
* PLANTS: FOVU
* VASCAN: 2579
* VicFlora: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: J1UK54JBGH

 |