Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Toxa.
Coordenadas: 42°29′22″N 8°50′55″O﻿ / ﻿42.489444444444, -8.8486111111111

A **illa da Toxa** é unha pequena illa situada na ría de Arousa, dentro das Rías Baixas, pertencente ao Concello do Grove e situada a uns 30 km de Pontevedra. Desde hai anos boa parte da illa esta enfocada cara ao turismo con distintos complexos hostaleiros, bloques de apartamentos, campo de golf, numeroso comercios e un casino.

Constitúe un lugar da parroquia de San Martiño do Grove, cunha poboación censada en 2016 de 39 habitantes (18 mulleres e 21 homes), segundo o Instituto Galego de Estatística; o que representa un descenso substancial respecto ó ano 2010, cando contaba con 49 veciños. Naturalmente, esta é unha cifra irreal xa que a poboación flotante da illa (ocupando as prazas hoteleiras e segundas residencias, máis os traballadores dos diferentes establecementos) é moito máis alta.

Historia
--------

Na Idade Media contaría con abundantes salinas, mencionadas na documentación. Posteriormente foi utilizada polos veciños do Grove como lugar de pastoreo do seu gando e tamén para as súas tarefas agrícolas. Pero a raíz do descubrimento no século XIX dos seus lodos termais e augas medicinais pasou a ser de propiedade privada para explotar estas atractivos, construíndose o antigo balneario que trouxo consigo un aumento espectacular do turismo e o nacemento doutras dotacións.

Topónimo
--------

Isidoro Millán González-Pardo relaciona o topónimo con outros hidrónimos coma Teo, Tea e Te, que considera derivados dunha raíz hidronímica indoeuropea \*TEKU. Segundo Edelmiro Bascuas o topónimo procede dos lodos existentes. Non obstante, Gonzalo Navaza indica que quizais sería un fitónimo da familia de *toxo*.

A illa foi coñecida ata o século XIX como a **illa do Louxo**. Este topónimo mantense nas formas Enseada do Louxo e Praia do Louxo. Unha teoría filoloxicamente arriscada de Francisco Otero Goday faino proceder duns peixes chamados «ouxos» que abundaban na zona, de xeito que a orixinal «illa dos Ouxos» sería pronunciada «illa do-louxos» e evolucionaría finalmente na illa do Louxo.

Centro termal
-------------

Trátase dunha das illas máis coñecidas de Galicia debido a ser un centro termal, de lecer e turístico. Conta con balnearios, antigas fábricas de xabóns e cosméticos (La Toja), hoteis de luxo, campo de golf, porto deportivo, centro de congresos, casino, pistas de tenis, paddle, tiro ao voo, tiro con arco, piscinas, urbanizacións e outros establecementos. Con todo, o centro da illa aínda conserva virxe un denso piñeiral, o chamado *Monte central*. Así a illa está repartida en 32 hectáreas de urbanizacións (a súa parte sur e os flancos oriental e occidental), 25 hectáreas de campo de golf (toda a súa parte norte) e 25 de piñeiral virxe (no centro da illa).

Capela
------

Posúe unha característica ermida consagrada a San Sebastián, e San Caralampio, caracterizada por estar recuberta completamente de cunchas de vieira  nas que a xente adoita deixar escrito o seu nome, por máis que os carteis colocados ante a capela insisten en que non se trata de tradición ningunha.

Existiu unha ermida anterior, datada do século XII, da que non queda memoria nin constancia da súa posible situación. A zona onde se levanta a actual capela, construída en 1909, eran unha salina ata que foi reenchida a principios do século XX .

Galería de imaxes
-----------------

*Vexa o artigo principal en Galería de imaxes da illa da Toxa*
* Capela da illa da Toxa, recuberta de cunchas de vieira.Capela da illa da Toxa, recuberta de cunchas de vieira.
* Detalle da capela.Detalle da capela.
* Campo de golf.Campo de golf.
* Ponte da Toxa.Ponte da Toxa.
* Busto do Marqués de Riestra na Illa da Toxa.Busto do Marqués de Riestra na Illa da Toxa.
* Illa do Louxo no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.Illa do Louxo no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares da parroquia do Grove

| Lugares da parroquia do Grove no concello do Grove (provincia de Pontevedra) |  |
| --- | --- |
| Ardia | Boibas | Borreiros | Campos | Cantodorxo | A Carballeira | O Con | Estonllo | A Graña | O Grove | Meloxo | Os Pardiños | O Porto de Meloxo | Terra de Porto | A Toxa | A Viña de Millán | Virxe das Mareas |

### Parroquias do Grove

| Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias do Grove |  |
| --- | --- |
| O Grove (San Martiño) | San Vicente do Grove (San Vicente) |

Notas
-----

1. ↑  Varela Sieiro, Xaime (2008). *Léxico cotián na alta Idade Media de Galicia: a arquitectura civil*. USC.
2. ↑  Millán González-Pardo, I. (1984). "Los nombres del Río Limia (port. Lima) y el de A Toxa con sus hidrónimos emparentados". *Actas del Coloquio Galaico-Minhoto* **II**. p. 371.
3. ↑  Bascuas, E. (2005). *Hidronimia y léxico de origen paleuropeo en Galicia*.
4. ↑  Navaza Blanco, A. (2006). *Fitotoponimia galega* (PDF). A Coruña: Fundación Barrié. p. 538. ISBN 84-95892-53-7.
5. ↑  "A Toxa: a illa que cambiou de nome". *Toponimia de Galicia*. Real Academia Galega; Xunta de Galicia.
6. ↑  *Boletín de la Real Academia de la Historia* volume 59, 1969 *(en castelán)*.
7. ↑  A única capela do mundo con este recubrimento .
8. ↑  Turismogrove.mobi.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Casino A Toxa
* Balneario da Toxa

| * v
* c
* e
Illas de Galicia |
| --- |
| Illa Aguieira  ·  Illa da Altura  ·  Illa Ansarón  ·  Illa de Area  ·  Illa de Arousa  ·  Illas Alvedosa  ·  Illa de Beiro  ·  Illas Briñas  ·  Illa Carral  ·  Illa do Castelo  ·  Illas Centoleiras  ·  Illas Cíes  ·  Illa Coelleira  ·  Illa de Cortegada  ·  Illa da Creba  ·  Illas Estelas  ·  Illas Farallóns  ·  Illa dos Forcados  ·  Illas Gaveiras  ·  Illa Gavoteira  ·  Illas de Gres  ·  Illa Guidoiro Areoso  ·  Illa Guidoiro Pedregoso  ·  Illa Herbosa  ·  Illa de Insua Bela  ·  Illa da Insuíña  ·  Illas Lobeiras  ·  Illas Malveiras  ·  Illa da Marma  ·  A Marola  ·  Illa Negra  ·  Illa de Noro  ·  Illa de Ons  ·  Illa de Onza  ·  Illa Pancha  ·  Illa do Penedo da Insua  ·  Illa Polveiras  ·  Illa de Pombeiro  ·  Illa da Rúa  ·  Illas Sagres  ·  Illa de Sálvora  ·  Illa de Santo Antón (Redondela)  ·  Illa de Santo Antón (A Coruña)  ·  Illa de San Clemente  ·  Illa de San Martiño  ·  Illas de San Pedro  ·  Illa de San Simón  ·  Illa de San Vicente  ·  Illa de Santa Comba  ·  Illa de Santa Cruz  ·  Illas Sisargas  ·  Illa de Tambo  ·  Illa de Toralla  ·  Illa de Tourís Novo  ·  Illa da Toxa Pequena  ·  Illa da Toxa  ·  Illa de Vionta |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1645423
* WorldCat
* VIAF: 145708129
* GeoNames: 3108032

 |