Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Guareña (homónimos).
Localización de Guareña na provincia de Badaxoz.
**Guareña** é un municipio de España, na provincia de Badaxoz, Comunidade Autónoma de Estremadura.

Situación
---------

Pertence á comarca das Vegas Altas e, eclesiasticamente, á Diocese de Plasencia. Está situada a 83 km da súa capital provincial, Badaxoz, e a 24 km de Mérida, a capital de Estremadura.

Xeografía
---------

Fisiograficamente distínguense dúas zonas: unha chaira, sobre a metade norte, con depósitos aluviais formando extensas veigas, de arxilas areniscas; e outra de lombas que ocupa a metade sur, con predominio de materiais terciarios (rañas e barros miocenos) e primarios (granitos, xistos arxilosos, silíceas e cuarcitas).

Hidrografía
-----------

Desde o punto de vista hidrográfico hai que mencionar os cursos de auga dos ríos Guadiana, Búrdalo e Guadámez. Tamén os arroios Guareña, Cristina, San Juan, Margarita, Cabalo etc. aínda que estes permanecen secos durante case todo o ano.

Historia
--------

O asentamento poboado de Guareña parece remontarse á época prehistórica, aínda que a orixe concreta do enclave actual resulta difícil de establecer. Atopáronse nas súas inmediacións vestixios da súa existencia na etapa romana e tamén restos visigodos aparecidos a principios de século. Posteriormente foi ocupada polos musulmáns, ata que no século XIII aparece xa coa denominación actual.

O núcleo urbano actual comezou a crecer, alá polo século XIII, ao redor dun primitivo torreón vixía, de cando esta zona foi terra fronteiriza coa dos mouros, antes da Conquista do Val do Guadalquivir por Fernando III o Santo, tendo a consideración de poboado a partir de finais do século XIII (son numerosas as referencias documentais a esta poboación a partir desta data). O crecemento e a fusión, sobre aquel torreón inicial, das aldeas próximas deu orixe ao que sería o centro urbano de Guareña. Os seus poboadores naquelas datas eran de procedencias moi diversas, abundando os orixinarios de terras do norte. Por Guareña pasa o Canellón Real Leonés, un dos canellóns máis importantes para a transhumancia na antigüidade, posible orixe da afluencia de poboadores do norte que baixaban cos seus gandos e posteriormente asentábanse pola zona. O seu nome como tal non aparece ata o século XIII nun privilexio concedido por Afonso X, e no século XV os Reis Católicos concedéronlle o título de Leal, eximíndoa da xurisdición da Orde de Santiago. Máis tarde pasou a depender do Condado de Medellín, e no século XVIII diferentes nobres (Conde dos Corbos, Marqués de Monsalud, Duque do Arco, Marqués de Mondéjar, ...) repartiríanse a maior parte das súas ricas devesas.

Tras a caída do Antigo Réxime, a localidade constitúese en municipio constitucional na rexión de Estremadura. Desde 1834 quedou integrado no Partido xudicial de Don Benito. No censo de 1842 contaba con 1052 fogares e 3026 veciños.

Toponimia
---------

Segundo algúns estudosos,[*quen?*] o nome de Guareña provén de nome de río, como no francés Garonne. A derivación fonética do dobre nn a ñ, o ó acentuado a tónico ditóngase a ue, e quédanos Garueña. O ou de ue sofre unha metátese, convertendo a primeira sílaba en ua, resultando Guareña. No entanto outros opinan que ao estar ligado ao arroio que pasaba polo núcleo urbano, actualmente canalizado, posiblemente a primeira sílaba proveña realmente do termo árabe Guad, que significa río.

Demografía
----------

|  |
| --- |
| **Evolución da poboación de: Guareña desde 1591 ata 1996**
 |
| **1591** | **1787** | **1829** | **1857** | **1962** | **1986** | **1996**
 |
| 2.145 | 2.524 | 3.946 | 5.234 | 10.323 | 7.787 | 7.395 |

En 1591 Guareña contaba con 2.145 habitantes, en 1787 alcanzaba os 2.524, chegando aos 3.946 en 1829. O aumento proseguiu e en 1857 alcanzaba os 5.234. En 1962 alcanzaría o seu teito demográfico con 10.323 habitantes. A partir desta data a emigración que afectou a toda a rexión tamén deixou pegada neste municipio aínda que cunha repercusión menor que noutras zonas, en 1986 a poboación era de 7.787 habitantes, segundo o censo de 1996 de 7.395 habitantes e é, no entanto, unha poboación pouco envellecida, aínda que nos últimos anos a taxa de natalidade descendeu. No 2008 tiña 7.365 habitantes (INE).

Clima
-----

O clima é de tipo mediterráneo subtropical, con temperaturas medias anuais de 16,6 °C. Os inverno son suaves con temperaturas medias de 8,8 °C, con mínimas absolutas de -4 °C. O verán é seco e caloroso cunha temperatura media estacional de 24,9 °C e máximas de 40-42 °C. As precipitacións medias anuais son de 529,3 mm.

Actividade económica
--------------------

A actividade económica principal é o sector agrario. Este sector experimentou cambios significativos no aproveitamento da superficie, sumando ás terras postas en rega entre 1960 e 1986, as que actualmente se atopan en proceso de parcelación debido á nova canle de rega que percorre a comarca. O réxime de tenencia da terra predominante é a explotación directa (un 76,2 %), seguida polo arrendamento (16,9 %) e a aparcería (6,8 %). A gandería tamén adquire a súa importancia dentro do sector agrario aínda que non na mesma medida que a agricultura. O sector industrial non está moi desenvolvido, aínda que está tendo un crecemento paulatino nos últimos anos.

Monumentos
----------

Retablo da igrexa de Guareña.
Actualmente Guareña constitúe un dos pobos representativos da Baixa Estremadura, no concernente sobre todo á súa organización urbanística e compoñentes formais. En Guareña destaca, xa de lonxe, a súa impresionante igrexa, a Igrexa de Santa María, o seu principal monumento. Tamén resulta de mérito o edificio do Concello. A súa fachada de deseño clasicista está realizada en perpiaños de granito. O seu retablo foi obra do pintor guareñés Don Julián Palencia Cortés, o cal o realizou para o pobo de forma totalmente gratuíta, que plasmou a imaxe dos apóstolos xunto a Xesús Crucificado nel. Foi remocicada en varias ocasións, a última remodelación acabouse en 1995. A obra é do século XVIII, constituíndo un dos mellores exemplos de edificios concellís levantados nesa época na rexión.

A capela de San Gregorio ábrese a unha praza, presentando un atrio de tripla arcada sobre columnas de granito, e espadana flanqueada por cornixamento con volutas barrocas. Perduran aínda os casaróns de labradores dos séculos XVI e XVIII, cos vans enmarcados por sólidas pezas graníticas, e pedras armeiras na fachada.

Notas
-----

1. ↑  Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, ed. (21 de abril de 1834). *Subdivisión en partidos judiciales de la nueva división territorial de la Península e islas adyacentes* (en castelán).
2. ↑  Municipio Código INE -06-060.Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842

| * v
* c
* e
Estremadura Estremadura  ·  Concellos da Provincia de Badaxoz |
| --- |
| Acedera  ·  Aceuchal  ·  Ahillones  ·  Alange  ·  Alburquerque  ·  Alconchel  ·  Alconera  ·  Aljucén  ·  Almendral  ·  Almendralexo  ·  Arroyo de San Serván  ·  Atalaya  ·  Azuaga  ·  Badaxoz  ·  Barcarrota  ·  Baterno  ·  Benquerencia de la Serena  ·  Berlanga  ·  Bienvenida  ·  Bodonal de la Sierra  ·  Burguillos del Cerro  ·  Cabeza del Buey  ·  Cabeza la Vaca  ·  Calamonte  ·  Calera de León  ·  Calzadilla de los Barros  ·  Campanario  ·  Campillo de Llerena  ·  Capilla  ·  Carmonita  ·  Casas de Don Pedro  ·  Casas de Reina  ·  Castilblanco  ·  Castuera  ·  Cheles  ·  Cordobilla de Lácara  ·  Corte de Peleas  ·  Don Benito  ·  Don Álvaro  ·  El Carrascalejo  ·  Entrín Bajo  ·  Esparragalejo  ·  Esparragosa de Lares  ·  Esparragosa de la Serena  ·  Feria  ·  Fregenal de la Sierra  ·  Fuenlabrada de los Montes  ·  Fuente de Cantos  ·  Fuente del Arco  ·  Fuente del Maestre  ·  Fuentes de León  ·  Garbayuela  ·  Garlitos  ·  Granja de Torrehermosa  ·  Guadiana  ·  Guareña  ·  Helechosa de los Montes  ·  Herrera del Duque  ·  Higuera de Llerena  ·  Higuera de Vargas  ·  Higuera de la Serena  ·  Higuera la Real  ·  Hinojosa del Valle  ·  Hornachos  ·  Jerez de los Caballeros  ·  La Albuera  ·  La Codosera  ·  La Coronada  ·  La Garrovilla  ·  La Haba  ·  La Lapa  ·  La Morera  ·  La Nava de Santiago  ·  La Parra  ·  La Roca de la Sierra  ·  La Zarza  ·  Llera  ·  Llerena  ·  Lobón  ·  Los Santos de Maimona  ·  Magacela  ·  Maguilla  ·  Malcocinado  ·  Malpartida de la Serena  ·  Manchita  ·  Medellín  ·  Medina de las Torres  ·  Mengabril  ·  Mirandilla  ·  Monesterio  ·  Montemolín  ·  Monterrubio de la Serena  ·  Montijo  ·  Mérida  ·  Navalvillar de Pela  ·  Nogales  ·  Oliva de Mérida  ·  Oliva de la Frontera  ·  Olivenza  ·  Orellana de la Sierra  ·  Orellana la Vieja  ·  Palomas  ·  Peraleda del Zaucejo  ·  Peñalsordo  ·  Puebla de Alcocer  ·  Puebla de Obando  ·  Puebla de Sancho Pérez  ·  Puebla de la Calzada  ·  Puebla de la Reina  ·  Puebla del Maestre  ·  Puebla del Prior  ·  Pueblonuevo del Guadiana  ·  Quintana de la Serena  ·  Reina  ·  Rena  ·  Retamal de Llerena  ·  Ribera del Fresno  ·  Risco  ·  Salvaleón  ·  Salvatierra de los Barros  ·  San Pedro de Mérida  ·  San Vicente de Alcántara  ·  Sancti-Spíritus  ·  Santa Amalia  ·  Santa Marta  ·  Segura de León  ·  Siruela  ·  Solana de los Barros  ·  Talarrubias  ·  Talavera la Real  ·  Tamurejo  ·  Torre de Miguel Sesmero  ·  Torremayor  ·  Torremejía  ·  Trasierra  ·  Trujillanos  ·  Táliga  ·  Usagre  ·  Valdecaballeros  ·  Valdelacalzada  ·  Valdetorres  ·  Valencia de las Torres  ·  Valencia del Mombuey  ·  Valencia del Ventoso  ·  Valle de Matamoros  ·  Valle de Santa Ana  ·  Valle de la Serena  ·  Valverde de Burguillos  ·  Valverde de Leganés  ·  Valverde de Llerena  ·  Valverde de Mérida  ·  Villafranca de los Barros  ·  Villagarcía de la Torre  ·  Villagonzalo  ·  Villalba de los Barros  ·  Villanueva de la Serena  ·  Villanueva del Fresno  ·  Villar de Rena  ·  Villar del Rey  ·  Villarta de los Montes  ·  Zafra  ·  Zahínos  ·  Zalamea de la Serena  ·  Zarza-Capilla |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1098716
* WorldCat
* VIAF: 295161125
* código INE: 06060
* GEC: 0265213
* GeoNames: 6355925
* GND: 103119861X
* OSM: 345654

 |