**Lucas Cranach o Vello** (en alemán, **Lucas Cranach der Ältere**), nado en Kronach en 1472 e finado en Weimar o 16 de outubro de 1553, foi un artista alemán, pintor e deseñador de gravados en xilografía. Foi o pai do tamén pintor Lucas Cranach o Mozo (1515-1586).

Traxectoria
-----------

### Educación e comezos

Cranach naceu en Kronach, na Alta Franconia, e aprendeu a pintar grazas ao seu pai. Non é posible facer un seguimento dos seus familiares e predecesores.

Descoñécese o obradoiro onde tomou clases de pintura, aínda que se supón que coñeceu o mestre de pintura alemán Matthias Grünewald que lle ofreceu algo de educación. Grünewald traballou en Bamberg e en Aschaffenburg, e Bamberg era a capital da diocese onde vivía Cranach.

A primeira referencia escrita da súa existencia é na cidade alemá de Wittenberg no ano 1504, cando o príncipe do lugar lle deu un certo salario polo seu traballo. Sábese ademais que posuía unha casa en Gotha e que Barbara Brengebier foi a súa esposa.

### Carreira

A primeira evidencia dos traballos artísticos de Lucas Cranach provén dunha pintura datada en 1504. Nesa época abordou diversas tarefas: decoración de interiores, pinturas de altar e retratos, deseños para gravados en madeira (xilografía) e en placas de bronce. Nos seus primeiros anos tivo emprego de oficial dedicado a pintar as paredes dos palacios de Coburgo e Locha, debido en parte á sona que tiña de meticuloso e de realista. Os motivos pintados eran escenas de caza e pastorís.

Antes de 1508 chegou a pintar diversas pezas de altar para o castelo de Wittenberg competindo cos seus contemporáneos Alberto Durero, Hans Burgkmair e outros; o duque e o seu irmán Xoán foron retratados por el en diversas ocasións tanto en pintura como en xilografías. A gran reputación lograda por Cranach fixo que en 1509 viaxase a Holanda ao servizo do emperador Maximiliano I e de Carlos V. Ata 1508 Cranach non comezou a asinar as súas obras, e cando o facía puña as súas iniciais e debuxaba unha serpe alada como anagrama (*Kleinodo*).

Nesas datas Cranach realizou unha xilografía de Venus e Cupido, actualmente no Museo Británico, e tamén a súa coñecida *Venus e Cupido* (1509), a tamaño natural, en que combina a influencia do renacemento italiano coa relixión e a moral do humanismo alemán, sendo a primeira pintura de Venus espida realizada por un artista do norte de Europa. Esta obra é a primeira de numerosas realizadas por Cranach con Venus como protagonista, moitas veces acompañada de Cupido.

*Venus e Cupido* (óleo sobre lenzo, 213×102 cm) de 1509. Ermitage, San Petersburgo
Algún tempo despois o duque concedeulle o monopolio das salas de medicina da cidade de Wittenberg, e deulle a concesión e o privilexio da edición de Biblias. As prensas de Cranach foron usadas por Martiño Lutero. O seu establecemento de farmacia permaneceu aberto durante séculos e só foi suspendido por mor dun incendio acontecido en 1871.

A especialidade de Lucas Cranach o Vello foron os retratos, as escenas relixiosas de mediano formato aptas para domicilios particulares e, sobre todo, os temas de mitoloxía que daban pé a incluír espidos femininos. Cranach impuxo na arte un canon feminino moi peculiar, estilizado e de aspecto xuvenil, con ollos en forma de améndoa, seos miúdos e pernas longas. 

Cranach o Vello organizou un activo obradoiro, onde se realizaron múltiples pinturas relixiosas e mitolóxicas que repetían uns modelos fixos con lixeiras variantes. O anagrama da serpe alada incluíase en todas elas, máis como selo do taller que como garantía de autoría. Os dous fillos de Cranach, Lucas Cranach o Mozo e Hans Cranach (falecido prematuramente), colaboraron no obradoiro. En sinal de loito pola morte de Hans en 1537, o anagrama familiar modificouse, dispondo as ás da serpe cara a abaixo. Iso supón unha pista cronolóxica que permite diferenciar as obras realizadas antes e despois de tal data.

As obras de maior calidade da familia Cranach son as da primeira época, especialmente as anteriores aos anos en que ambos os fillos empezaron a colaborar. As de 1508-20 son relativamente escasas no mercado e acadan altos prezos. Aínda que Cranach o Vello foi moi prolífico, mantivo un nivel de calidade alto, cunha execución moi esmerada que requiría múltiples capas de pintura ao óleo aplicadas en finas veladuras. A partir da masificación do traballo no taller, as obras delatan unha execución máis esquemática, unha cor menos variada e un debuxo de contornos máis rectos.

### Defensa do luteranismo e exilio

Retrato de Martiño Lutero pintado por Cranach (1529, Galería Uffizi).
Dunha fe relixiosa inicialmente católica, Cranach o Vello pasou a apoiar ferventemente o luteranismo, promovendo cos seus retratos e gravados a fama internacional de Martín Lutero e Philipp Melanchthon. Nalgúns gravados, Cranach pareceu ridiculizar o papa e a Casa de Habsburgo. Por mor da derrota das tropas protestantes ante Carlos V na batalla de Mühlberg (1547), o elector Xoán Federico I de Saxonia foi apresado e enviado ao exilio a Weimar, e Cranach acompañouno. En tales circunstancias o pintor faleceu no ano 1553.

Controversia en 2008
--------------------

Un espido feminino que representa unha Venus, que porta unha gargantilla e se cobre só cunha gasa transparente que leva nunha man, foi rexeitado pola compañía que administra o metro de Londres, porque podería ferir e ofender a sensibilidade dos usuarios do metro, especialmente os de cultura non europea pouco afeitos ás representacións de espidos. A pintura ía servir para anunciar a próxima exposición dedicada ao pintor renacentista alemán na Royal Academy. A exposición celebrouse do 8 de marzo ao 8 de xuño de 2008.

Obras
-----

Lucas Cranach e o seu equipo elaboraron preto de 5000 obras de arte, das cales só se conservan unhas mil. O número total de obras é descoñecido, xa que non se emprendeu ningunha investigación para contalas.

Pinturas
--------

### Retratos

* Duque Henrique o Pío, 1514*Duque Henrique o Pío*, 1514
* Catarina de Mecklenburg, 1514*Catarina de Mecklenburg*, 1514
* Sibila, 1530s*Sibila*, 1530s
* Emilia, c. 1535*Emilia*, c. 1535
* Retrato dun príncipe saxón (posiblemente marido de Isabel de Hesse), c. 1517*Retrato dun príncipe saxón* (posiblemente marido de Isabel de Hesse), c. 1517
* Retrato dunha princesa saxoa (posiblemente a nora de Xurxo de Saxonia, Isabel de Hesse), c. 1517*Retrato dunha princesa saxoa* (posiblemente a nora de Xurxo de Saxonia, Isabel de Hesse), c. 1517
* Xoán Federico I, 1531*Xoán Federico I*, 1531
* Sibila de Cleves, esposa de Xoán Federico I, 1526*Sibila de Cleves*, esposa de Xoán Federico I, 1526
* Johannes Cuspinian, 1502*Johannes Cuspinian*, 1502
* Esposa de Johannes Cuspinian, 1502Esposa de Johannes Cuspinian, 1502
* Lukas Spielhausen, 1532, Metropolitan Museum of Art*Lukas Spielhausen*, 1532, Metropolitan Museum of Art
* Retrato dun home, 1510, Gemäldegalerie, Berlín*Retrato dun home*, 1510, Gemäldegalerie, Berlín

### Relixión, mitoloxía, alegorías

* O martirio de Santa Bárbara, 1510, Metropolitan Museum of Art*O martirio de Santa Bárbara*, 1510, Metropolitan Museum of Art
* Dorotea, c. 1530*Dorotea*, c. 1530
* Xudit coa cabeza de Holofernes, 1530*Xudit coa cabeza de Holofernes*, 1530
* Loita de Sansón co león, 1525*Loita de Sansón co león*, 1525
* Filis e Aristóteles, 1530*Filis e Aristóteles*, 1530
* Xustiza, 1537*Xustiza*, 1537
* Amantes, Fundación Bemberg, Toulouse*Amantes*, Fundación Bemberg, Toulouse
* Eva, Museo Nacional, Wrocław*Eva*, Museo Nacional, Wrocław
* A ninfa da fonte (Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid).*A ninfa da fonte* (Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid).
* Venus espida empregada como propaganda nun cartel e censurada.*Venus espida* empregada como propaganda nun cartel e censurada.

Notas
-----

1. ↑  Forma parte da colección do Ermitage, San Petersburgo.
2. ↑  «Venus and Cupid» Ermitage. Consultado o 2 de novembro de 2018. *(en inglés)*
3. ↑  Ficha. British Museum. Consultado o 2 de novembro de 2018.
4. ↑  Charles, Victoria. *El Renacimiento*, p. 69. Parkstone International, 2012. En Google Books. Consultado o 2 de novembro de 2018.
5. ↑  The Collection Online: «Venus and Cupid». Páxina web do Metropolitan Museum of Art. Consultado o 2 de novembro de 2018 *(en inglés)*
6. ↑  «Venus banned from London's underworld.» *The Guardian*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lucas Cranach o Vello Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Alemaña*** |

### Bibliografía

* Brinkmann, Bodo *et al.* (2007) *Lucas Cranach* Royal Academy of Arts, Londres, ISBN 1-905711-13-1
* Descargues, Pierre (1960). *Lucas Cranach the Elder* (en inglés). Londres: Oldbourne Press. OCLC 434642.
* Friedländer, Max J.e Rosenberg, Jakob (1978) *The Paintings of Lucas Cranach* Tabard Press, Nova York ISBN 0-914427-31-8
* Heydenreich, Gunnar (2007) *Lucas Cranach the Elder: Painting materials, techniques and workshop practice*, Amsterdam University Press, ISBN 978-90-5356-745-6
* Koerner, Joseph Leo (2004) *The reformation of the image* University of Chicago Press, Chicago, ISBN 0-226-45006-6
* Moser, Peter (2005) *Lucas Cranach: His Life, His World, His Pictures* (traducido do alemán por Kenneth Wynne) Babenberg Verlag, Bamberg, Alemaña, ISBN 3-933469-15-5
* Nikulin, N (1976) *Lucas Cranach*, Masters Of World Painting, Aurora Art Publishers, Leningrado
* O'Neill, J (1987). *The Renaissance in the North*. New York: The Metropolitan Museum of Art.
* Posse, Hans (1942) *Lucas Cranach d. ä.* A. Schroll & Co. Vienna OCLC 773554 *(en alemán)*
* Ruhmer, Eberhard (1963) *Cranach* (traducido do alemán por Joan Spencer) Phaidon, Londres, OCLC 1107030
* Schade, Werner (1980) *Cranach, a Family of Master Painters* (traducido do alemán por Helen Sebba) Putnam, Nova York, ISBN 0-399-11831-4
* Sören Fischer (2017): *Gesetz und Gnade: Wolfgang Krodel d. Ä. Lucas Cranach d. Ä. und die Erlösung des Menschen im Bild der Reformation*, Kleine Schriften der Städtischen Sammlungen Kamenz, Band 8, Kamenz 2017, ISBN 978-3-910046-66-5
* Stepanov, Alexander (1997) *Lucas Cranach the Elder, 1472–1553* Parkstone, Bournemouth, Inglaterra, ISBN 1-85995-266-6

### Ligazóns externas

* cranach.net Containing more than 15000 images and 6000 research documents, collaborative project by about 60 international art historians
* Cranach Digital Archive (cda) Containing images and research information, collaborative project by 26 international galleries
* Fifteenth- to eighteenth-century European paintings: France, Central Europe, the Netherlands, Spain, and Great Britain, a collection catalog fully available online as a PDF, which contains material on Lucas Cranach the Elder (cat. no. 9)
* *Prints & People: A Social History of Printed Pictures*, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Lucas Cranach the Elder (see index)
* Discussion of *Portrait of Martin Luther* by Janina Ramirez and Peter Stanford: Art Detective Podcast, 26 de abril de 2017
* Cranach map of Palestine, 1508 or 1515. Eran Laor Cartographic Collection, the National Library of Israel
* Waterman, Joshua P. (2018). "Portrait of Joachim II of Brandenburg by Lucas Cranach the Elder (cat. 739)". *The John G. Johnson Collection : a history and selected works*. [Philadelphia, P.A.] ISBN 978-0-87633-276-4. OCLC 1042192763.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q191748
* WorldCat
* VIAF: 49268177
* AAG: 54
* AGORHA: 56131
* BAV: ADV10197613
* BIBSYS: 90263624
* BMT: 23953
* BNA: 000030201
* BNE: XX907273
* BNF: 12176451h
* BRE: 2106125
* Bridgeman: 25081
* CANTIC: a10853637
* CERL: cnp01303623
* CiNii: DA04095166
* DeutscheBio: 118522582
* Discogs: 2263571
* Dodis: P1543
* EBID: ID
* FAST: 6803
* FNA: ID
* GEC: 0020499
* GND: 118522582
* ICCU: RAVV025607
* ISNI: 0000 0001 2131 9721
* KulturNav: ID
* LCCN: n50020861
* MdP: ID
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00436834
* NKC: jn20000700335
* NLA: 35031951
* NLG: 253377
* NNDB: 000030087
* NPG: mp85673
* NTA: 068435312
* OL: OL349915A
* openMLOL: 444789
* Pinakothek: lucas-cranach-d-ae
* PTBNP: 1853138
* RKD: 18978
* SAAM: 28130
* SELIBR: 182422
* SNAC: w6wm1z2z
* SUDOC: 028710010
* TePapa: 524
* Treccani: cranach-lucas-il-vecchio
* ULAN: 500115364
* WikiTree: Cranach-3

 |