Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Castelo.

**Santa María de Castelo** é unha parroquia do concello de Taboada na comarca de Chantada, na provincia de Lugo. Segundo o IGE en 2014 tiña 89 habitantes (52 mulleres e 37 homes), o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 143 habitantes.

Xeografía
---------

A parroquia ocupa o espazo centro-sur do concello. Limita ao norte con Carballo, ao leste con San Salvador de Ínsua e San Xián de Ínsua, ao sur con Sobrecedo e Vilela e o oeste con Campo. O río Toldao atravésaa polo norte (marcando o seu linde nalgúns puntos) e vai desembocar no encoro de Belesar.

Consta de sete lugares: Frameán, Perrelos, Faquiós, Airexe, Castelo, Ider e Covas.

Predominan os bosques autóctonos de carballo e castiñeiro e os pastos. Na parte oriental a paisaxe é de ribeira.

Historia
--------

Da época prerromana consérvase o castro de Castelo, onde cada 7 de setembro se celebra a Queima das Fachas, declarada Festa de interese turístico de Galicia, e que abre as festas parroquiais.

Da época romana consérvase un sartego ou furna antropomórfica preto do lugar de Frameán. A súa función semella ser máis como monumento funerario que como sepulcro. Similar a esta atópase unha en Fornas, no concello de Chantada. Tamén no lugar de Covas tense constancia dunha explotación de prata da que dan conta uns regos da leira e a denominación nalgún catastro da concentración parcelaria de Monte da Prata para un lugar próximo. Hai tamén unha fonte presumibelmente de orixe romana.

Do período suevo-visigótico dá conta a toponimia: Faquiós e Frameán. No Testamento Odoariano, do ano 747, aparece por primeira vez o nome de Castelo, relacionado co citado castro.

Da época románica dá conta a igrexa parroquial, no lugar de Airexe, da segunda metade do século XII e con algunhas modificacións posteriores.

No lugar de Covas existe constancia de presenza humana durante a Idade Media: unha ponte sobre o Toldao anterior ao século XVI, cunha cruz do XVIII; durante a Idade Moderna, a capela. Estivo habitado por freires que traballaban as terras en réxime de autosuficiencia e cobraban o décimo de terras circundantes.

Tamén o carlismo estivo presente na parroquia, se ben de maneira residual como no resto de Galiza. Deste período da Historia dá conta o Carballo dos Cartos, que segundo a lenda albergaba o tesouro dun carlista exiliado, que foi colocado no lugar de Airexe.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes de Castelo, Taboada.
* Igrexa, vista surIgrexa, vista sur
* Carballo dos CartosCarballo dos Cartos
* As FachasAs Fachas
* CruceiroCruceiro

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Castelo

| Lugares da parroquia de Castelo no concello de Taboada (Lugo) |  |
| --- | --- |
| Airexe | Castelo | Covas | Faquiós | Frameán | Ider | Perrelos |

### Parroquias de Taboada

| Galicia | Provincia de Lugo | Parroquias de Taboada |  |
| --- | --- |
| Ansar (Santo Estevo) | Arxiz (San Paio) | Bembibre (San Pedro) | Bouzoa (San Xoán) | Campo (San Xián) | Carballo (San Tomé) | Castelo (Santa María) | Cerdeda (Santa Mariña) | Cicillón (Santiago) | Couto (San Martiño) | Esperante (Santiago) | Fradé (Santiago) | Gondulfe (San Lourenzo) | Insua (San Salvador) | Mato (San Martiño) | Meixonfrío (Santa Mariña) | Moreda (Santa María) | Mourulle (San Vicente) | Piñeira (Santa María) | San Xián de Insua (San Xián) | Sobrecedo (Santiago) | Taboada dos Freires (Santa María) | A Torre (San Mamede) | Vilameñe (Santa Mariña) | Vilar de Cabalos (Santa Eulalia) | Vilela (San Miguel) | Xián (Santa María) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 6/2000, do 7 de xaneiro, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia de Lugo.
2. ↑  "Queima das Fachas". *www.asfachas.org*. Consultado o 2016-01-22.
3. ↑  Seijas Vázquez, Avelino (1979). *Historia de Chantada y su comarca*. Deputación de Lugo - Servizo de Publicacións. ISBN 84-86824-85-0.
4. ↑  Televinte Chantada (4/7/15). *Jesús Boán descóbrenos algúns segredos da singular finca de Cobas, en Taboada 03 07 2015* (Youtube).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Taboada

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12385630
* código INE: 27060070000

 |