| TiranosauroRango fósil: Cretáceo serodio, 68 Ma-66 Ma 
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N

↓

 |
| --- |
| Espécime (CM 9380) de *Tyrannosaurus rex* reconstruído no Museo de Historia Natural de Carnegie. |
| Estado de conservación |
| Extinto (fósil) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Familia: | †Tyrannosauridae |
| Subfamilia: | †Tyrannosaurinae |
| Xénero: | *†***Tyrannosaurus''** |

 |
| Nome binomial |
| *Tyrannosaurus rex*Osborn, 1905 |
| Sinonimia |
| 
Sinónimos do xénero
* ***Manospondylus*** Cope, 1892
* ***Dynamosaurus*** Osborn, 1905
* *Nanotyrannus*? Bakker, Williams & Currie, 1988
* ***Stygivenator*** Olshevsky, 1995
* ***Dinotyrannus*** Olshevsky, 1995

Sinónimos da especie
* ***Manospondylus gigas*** Cope, 1892
* *Aublysodon amplus*? Marsh, 1892
* *Deinodon amplus*? (Marsh, 1892)
* *Manospondylus amplus*? (Marsh, 1892)
* *Stygivenator amplus*? (Marsh, 1892)
* *Tyrannosaurus amplus*? (Marsh, 1892)
* *Aublysodon cristatus*? Marsh, 1892
* *Deinodon cristatus*? (Marsh, 1892)
* *Stygivenator cristatus*? (Marsh, 1892)
* ***Dynamosaurus imperiosus*** Osborn, 1905
* ***Tyrannosaurus imperiosus*** (Osborn, 1905)
* *Gorgosaurus lancensis*? Gilmore, 1946
* *Albertosaurus lancensis*? (Gilmore, 1946)
* *Aublysodon lancensis*? (Gilmore, 1946)
* *Deinodon lancensis*? (Gilmore, 1946)
* *Nanotyrannus lancensis*? (Gilmore, 1946)
* ***Stygivenator molnari*** (Paul, 1988)
* ***Dinotyrannus megagracilis*** Olshevsky, 1995

 |

O **tiranosauro** (*Tyrannosaurus*; que significa literalmente "réptil tirano") é un xénero extinto de dinosauro terópodo do clado dos coelurosauros. A especie ***Tyrannosaurus rex*** (onde *rex* quere dicir "rei" en latín), tamén chamada ***T. rex*** ou coloquialmente ***T-Rex***, é unha das máis coñecidas dos grandes terópodos. O tiranosauro habitou no que no presente é o oeste de América do Norte, e que outrora era unha illa continente chamada Laramidia. Os tiranosauros tiñan unha distribución máis ampla ca outros tiranosáuridos. Descubríronse fósiles nunha gran variedade de formacións xeolóxicas que datan do Maastrichtiano, o sexto e último estrato do período Cretáceo, hai entre 68 e 66 millóns de anos. É o último membro coñecido dos tiranosáuridos, e está entre os últimos dinosauros non aviares que existiron antes da extinción dos dinosauros.

Como outros tiranosáuridos, o tiranosauro era un carnívoro bípede cunha gran cabeza equilibrada por unha longa e pesada cola. En relación coas súas grandes e poderosas extremidades traseiras, as extremidades dianteiras dos tiranosauros eran curtas mais poderosas para o seu tamaño, e tiñan dous díxitos rematados en gadoupa. O espécime máis completo mide 12,3 m de lonxitude polo que se cre que o *T. rex* podía chegar a medir máis de 12,3 m, até os 3,66 m de alto até os cadrís, e segundo as estimacións máis modernas podía pesar entre 8,4 e 14 toneladas de peso. Aínda que outros terópodos rivalizaban ou superaban ó *Tyrannosaurus rex* en tamaño, está entre os depredadores terrestres coñecidos máis grandes e crese que tiñan a trabada máis forte de tódolos animais terrestres. Sendo de lonxe o carnívoro máis grande do seu ambiente, o *Tyrannosaurus rex* era un superdepredador, depredando hadrosáuridos, herbívoros con armaduracomo ceratopsios e *Ankylosauria*, e posiblemente saurópodos. Algúns expertos suxeriron que o dinosauro era principalmente un preeiro. A cuestión sobre se o tiranosauro era un superdepredador ou un preeiro puro é un dos meirandes debates da paleontoloxía. A maioría dos paleontólogos aceptaron que o tiranosauro era tanto un depredador activo como un preeiro.

Identificáronse máis de cincuenta grandes espécimes de *Tyrannosaurus rex*, algúns dos cales son esqueletos case completos. Restos de tecido mol e proteínas foron rexistrados en cando menos un dos espécimes. A abundancia de material fósil permitiu unha investigación significativo en moitos aspectos da súa bioloxía, incluíndo o seu desenvolvemento e a súa biomecánica. Os hábitos de alimentación, a fisioloxía e a velocidade potencial do *Tyrannosaurus rex* son algúns dos temas de debate. A súa taxonomía tamén é controvertida, xa que algúns expertos consideran o *Tarbosaurus bataar* de Asia como unha segunda especie de tiranosauro, mentres que outros manteñen o *Tarbosaurus* como un xénero separado. Diversos xéneros de tiranosáuridos de América do Norte tamén foron sinonimizados co *Tyrannosaurus*.

Como o terópodo máis arquetípico, o tiranosauro é un dos dinosauros máis coñecidos dende comezos do século XX, aparecendo en numerosos filmes, anuncios, selos postais e diversos outros medios.

O *Tyrannosaurus rex* viviu durante o período Cretáceo, hai uns 67 millóns de anos. Fotografía do *Field Museum of Natural History* en Chicago, Illinois. Verán de 2005.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *tiranosauro*.
2. ↑  Definición de tiranosauro no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
3. ↑  Online Etymology Dictionary (ed.). *Tyrannosaurus*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tiranosauro Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Farlow, J. O.; Gatesy, S. M.; Holtz, T. R. Jr.; Hutchinson, J. R.; Robinson, J. M. (2000). "Theropod Locomotion". *American Zoologist* **40** (4): 640–663. JSTOR 3884284. doi:10.1093/icb/40.4.640.

### Ligazóns externas

* The University of Edinburgh Lecture Dr Stephen Brusatte - Tyrannosaur Discoveries Feb 20, 2015 *(en inglés)*
* 28 species in the tyrannosaur family tree, when and where they lived Stephen Brusatte Thomas Carr 2016 *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14332
* BRE: 4192847
* EBID: ID
* GEC: 0146506
* GND: 4311309-6
* LCCN: sh2002008936
* NDL: 001210415

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 125792
* EOL: 4433634
* Fossilworks: 38613
* GBIF: 4822631
* iNaturalist: 339942
* IRMNG: 1206683
* NCBI: 436494
* Plazi: ID

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre zooloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---