A denominada **Xeración do 27** foi unha constelación de escritores, escritoras e poetas españoles que xurdiu no panorama cultural español ao redor do ano 1927, en que se conmemorou o tricentenario da morte do poeta barroco Luís de Góngora. Estes autores aproveitaron esta data para reivindicar a poesía que este autor compuxo na última época da súa vida (Culteranismo), desprestixiada pola crítica decimonónica. Tanto escritores como profesores e intelectuais celebraron en homenaxe a Góngora unha serie de actos (conferencias etc.) no Ateneo de Sevilla nese ano que se veu a considerar o acta fundacional do grupo.

Denominación
------------

A denominación de *xeración* foi discutida, a pesar do cal foi chamada tamén, aínda que con menos éxito, *Xeración da Ditadura*, *Xeración Guillén-Lorca* (nomes do máis vello e máis novo dos seus autores), *Xeración de 1925* (media aritmética da data de publicación do primeiro libro de cada autor), *Xeración das Vangardas*, *Xeración da amizade*, *Xeración da República* etc. O concepto de xeración é estritamente historiográfico e non cumpre todos os requisitos esixidos por Petersen para considerala como tal; sería máis exacto aludir a un "grupo xeracional", "constelación" de autores ou "promoción" poética.
Onde as características de Petersen son: que non tivesen máis de quince anos entre os compoñentes do grupo; que tivesen en común algún feito histórico importante (eles tiñan a guerra civil); que tivesen a mesma educación...
por exemplo Rafael Alberti: máis ben que "xeración 27", prefería falar de "xeración da República", "posto que se formou moi libremente", coincidindo coa loita contra o franquismo. "

A delimitación do grupo
-----------------------

A nómina habitual do grupo poético do 27 limítase a dez autores, pero houbo tamén moitos outros que dalgún modo estiveron na órbita do 27, algúns máis vellos, como Fernando Villalón, José Moreno Vila ou León Felipe, e outros máis novos, como Miguel Hernández. Por outra banda algúns outros foron esquecidos pola crítica, como Juan Larrea, Pepe Alameda, cronista taurino e poeta, Mauricio Bacarisse, Juan José Domenchina, José María Hinojosa, José Bergamín ou Juan Gil-Albert. Ou a coñecida como *Outra xeración do 27*, segundo a denominación que lle deu un dos seus integrantes, José López Louro, a formada polos humoristas discípulos de Ramón Gómez de la Serna, é dicir, Enrique Jardiel Poncela, Edgar Neville, Miguel Mihura e Antonio de Lara, "Ton", os escritores que na posguerra integraron a redacción de *O Paspallás*... e son só uns poucos.

Por outra banda non toda a produción literaria do 27 está escrita en castelán; algúns deles son autores de textos literariamente estimables noutros idiomas, como Salvador Dalí ou Óscar Domínguez, que escribiron en francés, ou en inglés, como Felipe Alfau, e algúns escritores e artistas estranxeiros tiveron tamén moito que ver nesta estética, como Pablo Neruda, Vicente Huidobro, Jorge Luis Borges ou Francis Picabia.

Tamén é preciso desfacer a idea de que a Xeración do 27 foi un fenómeno exclusivamente madrileño, como unha crítica demasiado localista (e localizada) parece empeñarse en sinalar, senón unha constelación de núcleos creativos repartidos ao longo de toda a xeografía nacional e estreitamente entrelazados. Os máis importantes concentráronse en Sevilla (ao redor da revísta *Mediodía*), Canarias (ao redor da *Gaceta de Arte*) e en Málaga (ao redor da revista *Litoral*); sen descontar outros moitos de menor afiliación pero de non menor importancia en Galicia, Cataluña e Valladolid, por exemplo.

Revistas
--------

O seu documento de entrada na tradición literaria foi sen dúbida a primeira edición da *Antoloxía* preparada por Gerardo Diego en 1932. Por outra banda, fixéronse notar publicando en revistas como *La Gaceta Literaria* dirixida por Ernesto Giménez Caballero , en *Cruz e Raia* (1933), dirixida por José Bergamín, en *Litoral*, impresa por Manuel Altolaguirre e Emilio Prados en Málaga desde 1926; *Carmen*, creada en Santander (1927) por Gerardo Diego e cun suplemento festivo, *Lola*; en *Verso e prosa* (1927), de Murcia; *Mediodía* (Sevilla); *Meseta*, de Valladolid; en *Revista de Occidente*, cuxa editorial imprime varios libros do grupo; en *Cabalo verde para a poesía* (1935), dirixida por Pablo Neruda, e en *Outubro*, dirixida por Rafael Alberti.

Estética e evolución
--------------------

O seu sentido de beleza e harmonía intentou achar os elementos comúns entre tradición literaria culta e popular española e as vangardas estéticas europeas e españolas e evolucionou desde a poesía pura, as Vangardas deshumanizadas (Futurismo, Cubismo, Ultraísmo, Creacionismo, véxase Deshumanización da arte) e a gélida metáfora gongorina ao compromiso humano que supuxo a revelación do Surrealismo e ata o compromiso político (caso de Alberti), para despois dispersarse a maioría no exilio exterior e interior tras a guerra civil do século XX. En canto a métrica redúcese o caudal estrófico modernista e, pola contra, enriquécense as fórmulas expresivas fundamentalmente a través de procedementos expresivos como a imaxe visionaria, o cultivo do verso libre e o versículo e a chamada poesía impura preconizada por Pablo Neruda. Renóvase e moderniza o repertorio temático e se desanquilosa e libera definitivamente a linguaxe poética encorsetado pola preceptiva decimonónica.

As características estéticas xenerais da Xeración do 27 aparecen moi ben sintetizadas no libro de Vicente Gaos *Antoloxía do Grupo Poético de 1927* (Ed. Cátedra):

* Afán de orixinalidade e innovación, que conta con antecedentes no Romanticismo.
* Hermetismo (que dificulta a súa comprensión, fóxese da referencia exacta).
* Autosuficiencia da arte (pureza, autenticidade).
* Antirrealismo e antirromanticismo (o poema non debe significar, senón soamente ser; por outra banda, rechazase o subjetivismo romántico).
* Surrealismo (incoherencia lóxica, importancia do subconsciente e dos soños).
* Intranscendencia (despreocupación, renuncia á responsabilidade coa realidade extraartística e ao moralismo).
* Predominio da metáfora.
* Escritura onírica, relacionada co surrealismo.
* Atomización (desintegración, ruptura de nexos lóxicos).

Institucións
------------

A maioría destes autores, principalmente líricos, entraron en contacto coa tradición literaria a través do Centro de Estudos Históricos dirixido polo pai da filoloxía española, Ramón Menéndez Pidal, e coas vangardas a través das viaxes, a divulgación levada a cabo por Ramón Gómez de la Serna e outros novecentistas e, sobre todo, as actividades e conferencias programadas pola Residencia de Estudiantes, institución inspirada no Krausismo da Institución Libre de Ensino e dirixida por Alberto Jiménez Fraud.

Historiografía sobre o 27
-------------------------

Por outra banda, e para reconstruír a memoria viva do que se veu a chamar a Idade de Prata, hai que ler unha serie de libros de memorias escritos por diversos autores máis ou menos vinculados a esta promoción. *A arboleda perdida*, de Alberti, por exemplo. É tamén o caso de Pablo Neruda, quen por entón veu a Madrid e reforzou o grupo surrealista con algunhas das súas contribucións, en particular coa edición do seu libro *Residencia na terra* I e II e que nos seus dous libros de memorias, *Confeso que vivín* e *Para facer nacín*, deu testemuño e noticias sobre as actividades do grupo durante eses anos e o exilio posterior, en particular sobre Lorca e Alberti. *Os encontros*, de Vicente Aleixandre, narra as primeiras veces que viu a cada unha das figuras relevantes da xeración; *O meu último suspiro*, de Buñuel, publicado primitivamente en francés, inclúe numerosas anécdotas sobre os poetas do 27 etc.

As correntes do 27
------------------

En realidade, a chamada xeración do 27 foi un grupo pouco homogéneo; habitualmente soeselle ordenar por parellas ou tríos. Así, por exemplo, os poetas do Neopopularismo ou neopopularistas, Rafael Alberti e Federico García Lorca, dentro dunha nómina que foi particularmente ben nutrida, intentan achegarse á poesía de Gil Vicente e do Romancero, ou á lírica cancioneril, buscando fontes populares e no folclore da lírica tradicional; algo diso hai tamén na aproximación que fixo Gerardo Diego, logo da súa etapa Creacionista, á lírica de Félix Lope de Vega grazas á edición que fixo nese tempo José Fernández Montesinos.

Por outra banda, hai dous catedráticos de Filoloxía hispánica que comparten intereses comúns e que ata foron amigos e tiveron traxectorias moi parecidas, pois non en balde a súa poética é fundamentalmente afirmativa e optimista; trátase de Jorge Guillén, toda cuxa obra poética recóllese baixo o título *Aire noso* e está marcada pola poesía pura ao Paul Valéry e formada por cinco libros (*Cántico*, *Clamor*, *Homenaxe*, *...E outros poemas* e *Final*) e Pedro Salinas, o gran poeta do amor do 27.

O grupo surrealista está máis nutrido, pero destaca especialmente o premio nobel Vicente Aleixandre, seguramente o máis orixinal, xa que, segundo Luís Cernuda, "o seu verso non se parece a nada", e o que veu a ser o poeta máis influente da xeración durante a última metade do século XX, o xa citado Luís Cernuda. Con todo, houbo outros poetas do 27 que notaron o impacto surrealista e que posúen etapas na súa evolución marcadas por esta estética: Rafael Alberti, por exemplo, compuxo a última sección de *Sobre os anxos* e *Sermóns e moradas* en versículo surrealista e Federico García Lorca asimilou o seu impacto en *Choro por Ignacio Sánchez Mejías*, *Poeta en Nova York* e os *Sonetos do amor escuro*. Unha etapa surrealista posúe, por exemplo, José María Hinojosa coa súa *A flor de Californía* (con acento na i) e Emilio Prados.

Son este último e Manuel Altolaguirre quen constitúen o chamado grupo de Málaga ou dos poetas presuntamente menores, constituído ao redor da revista *Litoral* editada por Altolaguirre e a súa colección de libros poéticos. Dámaso Alonso e Gerardo Diego veñen ser, por outra banda, o chamado grupo dos que quedaron en España, de mala gana e pasando algúns apuros o primeiro e máis a gusto o segundo, e máis ou menos pactaron co réxime vitorioso na guerra civil (Alonso, que se considerou a si mesmo dentro da Xeración do 27 como crítico, pero dentro da primeira xeración de posguerra como poeta) ou o apoiaron abertamente (Diego). Este último realizou unha longa traxectoria poética onde combinou á vez tradición e vangarda, moi variada na súa temática (desde o toureo á música e as inquietudes relixiosas, a paisaxe e os contidos existenciais); con todo, algúns quedaron ignorados polo réxime, vivindo nun chamado exilio interior *(Juan Gil-Albert)* ou converténdose de feito en mestre e guía de toda unha nova xeración de poetas -***Vicente Aleixandre-.***

Mulleres da Xeración do 27
--------------------------

Las Sinsombrero foi o termo elexido para denominar as mulleres pertencentes a Xeración do 27, artistas españolas nadas entre 1898 e 1914. As súas aportación foron pouco estudadas e quedaron fora das antoloxías e os manuais de arte e literatura ata o século XXI. Ainda que desenvolveron unha actividade constante e sobresaínte en eidos tan variados como a literatura, a poesía, a pintura, a música o cinema e a filosoría. Moitas delas foron exiliadas tras o estalido da guerra civil e continuaron a súa produción noutros países, feito que fixo que tiveran máis recoñecemento fora do seu propio país.

Nómina
------

Integrantes da *xeración do 27* , (incluindo a Las Sinsombrero) por orde cronolóxica:

* Fernando Villalón (1881-1930).
* León Felipe (1884-1968).
* Benjamín Jarnés (1888-1949).
* César Barja (1890-1952)
* Rogelio Buendía (1891-1969).
* Pedro Salinas (1891-1951).
* Jorge Guillén (1893-1984).
* Miguel Valdivieso (1897-1966).
* Antonio Espiña (1894-1972).
* Mauricio Bacarisse (1895-1931).
* Rafael Laffón (1895-1978).
* Juan Larrea (1895-1980).
* Gerardo Diego (1896-1987).
* Antonio de Lara (1896-1978).
* Agustín Espiñenta (1897-1939).
* Amado Alonso (1897-1952).
* Dámaso Alonso (1898-1990).
* Juan José Domenchina (1898-1959).
* Concha Méndez (1898-1986).
* Federico García Lorca (1898-1936).
* Vicente Aleixandre (1898-1984).
* Rosa Chacel (1898-1994)
* Ernesto Giménez (1899-1988)
* Edgar Neville (1899-1967)
* Rafael Porlán (1899-1945)
* Emilio Prados (1899-1962).
* Paulino Masip (1899-1963).
* Rafael Dieste (1899-1981).
* Juan Chabás (1900-1954).
* Guillermo de Torre (1900-1971).
* Concha de Albornoz (1900-.1972)
* Enrique Jardiel Poncela (1901-1952)
* Pedro Garfias (1901-1967).
* Pedro Pérez-Clotet (1902-1966).
* Maruja Mallo (1902-1995)
* Rafael Alberti (1902-1999).
* Luís Cernuda (1902-1963).
* Felipe Alfau (1902-1999)
* Agustín de Foxá (1903-1959).
* José López Louro (1903-1996)
* Antonio Oliver (1903-1968).
* Alejandro Casarón (1903-1965).
* María Teresa León (1903-1988)
* José María Hinojosa (1904-1936).
* María Zambrano (1904-1991)
* Rosario de Velasco (1904-1991)
* Juan Gil-Albert (1904-1994)
* Delhy Tejero (1904-1968)
* Joaquín Romeu Murube (1904-1969)
* José María Souvirón (1904-1973).
* José María Luelmo (1904-1991)
* Ernestina de Champourcín (1905-1999).
* Miguel Mihura (1905-1977).
* Pedro García Cabrera (1905-1981).
* Emeterio Gutiérrez Albelo (1905-1937).
* Manuel Altolaguirre (1905-1959).
* Luisa Carnés (1905-1964).
* Antonio Molina Espiñenta (1906-1978).
* Luís Miguel Naranjo (1906-1978).
* Josefina de la Torre (1907-2002).
* Marga Gil Roësset (1908-1932)
* Margarita Manso (1908-1960).
* Remedios Varo (1908-1963)
* Rafael de León (1908-1982).
* Miguel Hernández (1910-1942).
* Federico Rolón (1910-1942).
* Ángeles Santos (1911-2013).

Notas
-----

1. ↑  León, Ángeles Egido; Francisco, Matilde Eiroa San; López, Encarnación Lemus; Bolaños, María Fernanda Santiago; Cârstea, Luiza Iordache; Peña, Rocío Negrete (2021). *Mujeres en el exilio republicano de 1939: Homenaje a Josefina Cuesta*. Ministerio de la Presidencia, Relaciones con las Cortes y Memoria Democrática. ISBN 978-84-7471-155-4.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* José Carlos Carrillo Martínez La generación del 27 *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q575691
* BNE: XX536379
* GEC: 0029649
* GND: 4156602-6
* LCCN: sh2011003904
* Treccani: generazione-del-27

 |