A ***Relación de las Exequias que hiço la Real Audiencia del Reyno de Galiçia, á la Magestad de la Reyna D. Margarita de Austria nra Señora (q Dios tiene)***, coñecida mellor como as ***Exequias da Raíña Margarida*** son un conxunto de escritos tanto en verso como en prosa, en castelán, galego e latín, dedicados á raíña Margarida de Austria-Estiria tras a súa morte no ano 1611, baixo a autoría de Xoán Gómez Tonel (coordinador) e Pedro Vázquez de Neira, entre outros.  A obra recolle as honras fúnebres de Margarida celebradas pola Real Audiencia de Galicia no mosteiro de San Francisco da Coruña.

Información previa
------------------

### A raíña Margarida de Austria-Estiria

Margarida de Austria-Estiria.
Margarida de Austria-Estiria (Graz, Austria, 1584 - San Lorenzo de El Escorial, 1611) foi a filla do arquiduque Carlos de Austria-Estiria e de María de Baviera. En 1598 casou por poderes en 1598 en Ferrara (Italia) con Filipe III de Austria, rei de España. O nacemento do seu último fillo provocoulle febres pauperais, que foron a causa da súa morte .

### As relacións de sucesos

As relacións de sucesos poderían definirse como un subxénero histórico-literario composto por crónicas en verso e prosa nas cales os acontecementos efémeros son recollidos en detalle "co fin de deixar constancia do comportamento das diferentes cidades e institucións alén do lugar concreto da celebración e de conserva-la súa memoria para o futuro". A causa da aparición deste xénero, que sería cultivado até o século XIX , foi a importancia da difusión dos actos institucionais a partir do século XVI. O século XVII sería o momento de máis desenvolvemento das relacións de sucesos.

Existen unha serie de características formais constantes: o carácter laudatorio; a estereotipación de fórmulas lingüísticas, o ton triunfal tanto da celebración como de quen promove as relacións; a presentación prototípica dos festexos; a idealización das situacións tratadas etc. Son obras promovidas por e para o poder, empregadas para facer propaganda. Isto implica unha probábel deformación dos feitos relatados por parte de quen os recolle —subxectividade, hiperbolismo...—, razón pola cal a historiografía cuestiona a fiabilidade literal destas crónicas. Estes fragmentos de Yolanda Barriocanal explican o citado anteriormente:

> 
> 
> [...] aínda que por unha parte se describe a opulencia da festa, por outra trátase de inocular unha doutrina [...] salienta-lo protagonismo dos estamentos nos actos e a tópica participación social nas efemérides, propio dunha sociedade de estrutura profundamente xerarquizada que se pretende salvagardar, impoñendo os intereses dos grupos tradicionais.  
> [...] escritas normalmente despois de que os actos concluíron [...] persiguen un ton efectista e retórico ó servizo dos intereses da Igrexa e da Coroa en actos tan variados, tratarán sempre de ofrecer unha visión ideal e ordenada das celebracións, que pode non coincidir co desenvolvemento concreto dos acontecementos.  
> Alén destes problemas que cómpre considerar para comprender as relacións de sucesos, as relacións de sucesos son prezadas mostras artístico-literarias, mais tamén son valiosas fontes de información, pois axudan á aproximación á "identidade e [...] capacidade de manifestación dun pobo ante [...] eventos e as súas representacións", á avaliación da "importancia do fenómeno social e cultural da celebración como práctica de valor antropolóxico e ideolóxico" ou á recreación das festas .
> 
>

A obra
------

### Autoría

Aínda que na autoría das *Exequias da Raíña Margarida* destacan as figuras de Xoán Gómez Tonel e Pedro Vázquez de Neira, tamén colaboran con menos cantidade de composicións Alonso Ordóñez das Seijas y Tobar e dous relixiosos: o dominico frei Luís de Tapia, superior e predicador no Convento de San Domingos da Coruña, e o franciscano frei Antonio Bañales.

É importante dicir que Gómez Tonel, ademais de participar na redacción, foi o encargado da súa edición e coordinación. É o principal autor, creador do "Soneto con falda", chamado así por conter, ademais dos dous cuartetos e dous tercetos, un estrambote (a "falda") final de oito versos, cinco hendecasílabos e tres heptasílabos. Se ben tanto Gómez Tonel como Vázquez de Neira teñen na obra cadanseu soneto en lingua galega, o primeiro deles compuxo, ademais, sete poemas en español e sete en latín; e o segundo, tres sonetos en español, tres en latín, e outro no que combina ambas linguas. A Vázquez de Neira outórgaselle tamén a autoría do "Respice finem", cuxo tema principal é a fugacidade do tempo así como o poder igualatorio da morte.

As *Exequias da Raíña Margarida* foi impreso en Santiago por Ioan Pacheco, o 28 de febreiro de 1612, tras recibir a aprobación eclesiástica e a licenza de publicación o día anterior. A publicación sería levada a cabo pola Real Audiencia de Galicia.

### Xénero

O principal xénero das *Exequias da Raíña Margarida* é o pranto, termo procedente do "*plahn*" da literatura medieval occitana. Ten como finalidade o lamento ritual pola perda de algo ou alguén. No caso destas composicións, compoñen unha laudatio á figura de Margarida de Austria-Estiria (Raíña Margarida no título da obra), despois da súa temperá morte.

### Partes

A relación das *Exequias…* constitúese en catro "discursos", adornados con símbolos, imaxes, xeróglifos e pasatempos. O "Discurso Primeiro" trata "De las prevenciones que se hicieron para las exequias" (*Das prevencións que se fixeron para as exequias*), recollendo a actividade da Audiencia desde a chegada da orde ata os primeiros pasos dados na realización da cerimonia. O segundo fai unha descrición da ornamentación, así como das características arquitectónicas da igrexa. O terceiro discurso recolle as composicións poéticas dos varios autores (parte que á súa vez se pode subdividir segundo a lingua empregada: castelán, latín ou galego); e, por último, o "Discurso Cuarto", co cal se relata o papel desenvolvido por cada unha das institucións presentes no acto.

Crítica posterior
-----------------

Tras o seu estudo, a parte en galego da *Relación de las Exequias que hiço la Real Audiencia del Reyno de Galiçia, á la Magestad de la Reyna D. Margarita de Austria nra Señora (q Dios tiene)* constitúese como unha mostra de poesía galega renacentista. Á súa vez, a introdución que fan Vázquez de Neira e Gómez Tonel dos dous sonetos en galego nunha composición poética principalmente en castelán e latín, deu á lingua galega a posibilidade de marcarse a si mesma como vehículo literario.

Como recolle Anxo Tarrío na súa "Síntesis de la historia de la literatura gallega (siglos XV-XX)", o Respice finem sería categorizado como un soneto "de tendencia claramente barroca, representa a cima literaria en lingua galega dos Séculos Escuros, segundo a crítica". Porén, outros críticos como Xesús Alonso Montero[] ou Xosé María Paz Dobarro[] consideran estraña esta aparición simbólica en idioma galego, chegando á conclusión deste ser utilizado por motivos estéticos (do mesmo xeito que se emprega certo tipo de rima ou de verso).

Exemplares conservados
----------------------

Consérvanse cando menos seis exemplares actualmente: un está localizado no Museo Británico, procedente do tesouro bibliográfico do conde de Benhais en París (adquirido en 1892); outro está na Biblioteca Nacional de Lisboa, que estaba anteriormente no Mosteiro de Alcobaça (Portugal); o terceiro está na Biblioteca Xeral da Universidade de Santiago de Compostela, legado polo ferrolán Santiago de la Iglesia Santos. O cuarto está na Biblioteca Nacional de Madrid, o quinto na Biblioteca do Palacio Real de Madrid e foi propiedade do conde de Gondomar. O sexto atópase na Biblioteca Real Dinamarquesa en Copenhaguen (Dinamarca).

Notas
-----

1. ↑  Barriocanal 31; Muñoz Santos 254-255
2. 1 2 3  Barriocanal 16
3. ↑  Barriocanal 16-17
4. ↑  Barriocanal 18
5. 1 2  Barriocanal 17
6. ↑  Barriocanal 16-18
7. 1 2 3  Barriocanal 33
8. ↑  Gomez Tonel, Juan (1612). *Relacion de las exequias que hico la Real Audiencia del reyno de Galiçia a la ... reyna D. Margarita de Austria ... [Texto impreso]*. Impreso ... en Santiago: por Io¯a Pacheco.
9. ↑  "Relacion de las exequias que hico [sic] la Real Audiencia del reyno de Galiçia a la...reyna D. Margarita de Austria.../descriptas y puestas en stilo por Ioan Gomez Tonel.. Santiago porIoa Pacheco: ,librero,1612 | Biblioteca Gondomariensi". *inventarios.realbiblioteca.es*. Consultado o 2019-05-19.
10. ↑  "Det Kgl. Bibliotek". *rex.kb.dk*. Consultado o 2019-05-28.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barriocanal, Yolanda (1997). *Exequias reales en la Galicia del Antiguo Régimen. Poder ritual y arte efímero*. Universidade de Vigo.

### Ligazóns externas

* Exequias y honras fúnebres teatroengalicia.es *(en castelán)*.
* 

* Ficha e exemplares de *Exequias da Raíña Margarida* en Galiciana.