**Ubaque** é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Oriente, a 50 km de Bogotá. A cabeceira municipal atópase a unha altitude de 1867 m s. n. m. e a temperatura media anual é de 18 °C.

Toponimia
---------

O topónimo «Ubaque» (tamén denominado «Ebaque»), provén do *muysc cubun* e significa «árbore de sangue»; de *hyba* (sangue) e *quye* (árbore), por un arbusto da rexión que ao cortarse exuda un zume de cor vermello.

Historia
--------

Cacique de Ubaque nun gravado da *Historia Xeral das Conquistas do Novo Reino de Granada* (1688), do cronista Lucas Fernández de Piedrahita.
### Época precolombiana

Na época precolombiana, o territorio do actual municipio de Ubaque estaba habitado polos muiscas. O seu cacique era o terceiro na sucesión do Zipazgo de Bacatá.

O Zipa Saguamanchica aproveitou o feito de que a batalla contra Hunza non tivese lugar, e reuniu un exército numeroso para someter ó cacique de Ubaque que, rompendo a súa antiga suxeición ó Zipa, pretendía aliarse co Zaque Michuá, e ademais atacara os *uta* (poboados) de Pasca e Usme. Polas terras de Chipaque e Une, o Zipa dirixiuse ó encontro do Ubaque, ó que achou desprevido. Porén, este logrou escapar a unha pena de moi difícil acceso con todas as súas riquezas, co fin de que o Zipa non se apoderase delas. Desalentado pola imposibilidade de capturar rapidamente ó Ubaque, o Zipa tivo que regresar a Bacatá ante as novas que un mensaxeiro lle levou dunha segunda rebelión de Guatavita, e dunha invasión dos panches.

O Zipa Nemequene, logo de someter Guatavita, marchou co seu exército contra Ubaque, cuxo asedio durou sete meses, durante os cales houbo continuas batallas e loitas. Ó cabo, o cacique de Ubaque, preocupado pola penosa situación da súa xente ante a fame e as epidemias provocadas polo asedio, decidiu renderse e pactar a paz co Zipa. O acordo consistiu no total sometemento de Ubaque, o pago de tributos e o dereito do Zipa a realizar visitas de inspección cada vez que o estimase conveniente. Ademais, o cacique de Ubaque cedeu ao Zipa ás súas dúas fillas máis fermosas como esposas. Nemequene só tomou á maior, mentres que a menor deulla ó seu irmán, o novo cacique de Guatavita. Logo estabeleceu unha gornición permanente en Ubaque e dispúxose a regresar a Funza, cargado dun inmenso botín. En Funza celebráronse varios días de festas e sacrificios ós deuses, en agradecemento polas continuas vitorias do Zipa.

Os caciques de Ubaté, Simijaca e Susa aliáronse para facer fronte común contra o Zipa. Porén, non se puxeron de acordo sobre quen deles lideraría a alianza, polo que, cando Nemequene partiu para confrontalos, estes atopábanse en completo desacordo.

En camiño a Ubaté, as tropas do Zipa tiñan que pasar pola grande abertura de Tausa, onde o cacique de Ubaté lles tiña preparada unha emboscada. Porén, Nemequene fixo pregoar que estaba disposto a darlle morte a todos os habitantes de Ubaté, sen perdoar a vida a ninguén, polo que estes, presas do medo, fuxiron, deixando paso libre ó Zipa, quen ocupou a poboación e obtivo un cuantioso botín. De inmediato, Nemequene marchou contra Simijaca e Susa, ós que venceu sen dificultade, fixando aquelas terras como fronteira cos muzos e anexándoas baixo a xurisdición de Guatavita. Logo de deixar estabelecidas gornicións militares, regresou á Corte de Bacatá.

Trala morte do Zipa Nemequene, o novo Zipa, Tisquesusa nomeou ó seu irmán, Zaquesazipa, como xeral dos seus exércitos. Zaquesazipa logrou moi pronto someter ó cacique de Ubaque, que se quería aliar co Zaque Quemuenchatocha.

Algúns anos antes da chegada dos españois, un sacerdote muisca de Ubaque, chamado Popón, profetizáralle ó Zipa Tisquesusa que morrería «afogado no seu propio sangue» por mor duns estranxeiros vindos de terras afastadas.

### Conquista e colonia española

O poboado colonial foi fundado polo sacerdote español Custodio Lesaca en 1651. En 1594, cando visitou a rexión o oidor Miguel de Ibarra había tres poboados, Ubaque, Quescabita e Santa Ana, dos cales formouse un só co primeiro nome.

Notas
-----

1. ↑  hyba Gómez, Diego F. Diccionario muisca-español
2. ↑  Quye. Gómez, Diego F. Diccionario muisca-español
3. ↑  "Sitio Oficial de la Alcaldía Municipal de Ubaque - Información general - Historia". Arquivado dende o orixinal o 09 de agosto de 2019. Consultado o 09 de agosto de 2019.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ubaque Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Páxina oficialArquivado 01 de agosto de 2019 en Wayback Machine. *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Concellos do Departamento de Cundinamarca |
| --- |
| 
* Agua de Dios
* Albán
* Anapoima
* Anolaima
* Apulo
* Arbeláez
* Beltrán
* Bituima
* Bogotá
* Bojacá
* Cabrera
* Cachipay
* Cajicá
* Caparrapí
* Cáqueza
* Carmen de Carupa
* Chaguaní
* Chía
* Chipaque
* Choachí
* Chocontá
* Cogua
* Cota
* Cucunubá
* El Colegio
* El Peñón
* El Rosal
* Facatativá
* Fómeque
* Fosca
* Funza
* Fusagasugá
* Fúquene
* Gachalá
* Gachancipá
* Gachetá
* Gama
* Girardot
* Granada
* Guachetá
* Guaduas
* Guasca
* Guataquí
* Guatavita
* Guayabal de Síquima
* Guayabetal
* Gutiérrez
* Jerusalén
* Junín
* La Calera
* La Mesa
* La Palma
* La Peña
* La Vega
* Lenguazaque
* Machetá
* Madrid
* Manta
* Medina
* Mosquera
* Nariño
* Nemocón
* Nilo
* Nimaima
* Nocaima
* Pacho
* Paime
* Pandi
* Paratebueno
* Pasca
* Puerto Salgar
* Pulí
* Quebradanegra
* Quetame
* Quipile
* Ricaurte
* San Antonio del Tequendama
* San Bernardo
* San Cayetano
* San Francisco de Sales
* San Juan de Rioseco
* Sasaima
* Sesquilé
* Sibaté
* Silvania
* Simijaca
* Soacha
* Sopó
* Subachoque
* Suesca
* Supatá
* Susa
* Sutatausa
* Tabio
* Tausa
* Tena
* Tenjo
* Tibacuy
* Tibirita
* Tocaima
* Tocancipá
* Topaipí
* Ubalá
* Ubaque
* Ubaté
* Une
* Útica
* Venecia
* Vergara
* Vianí
* Villagómez
* Villapinzón
* Villeta
* Viotá
* Yacopí
* Zipacón
* Zipaquirá

 |

* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1574736
* GeoNames: 3666523
* OSM: 1346368

 |