**Francesca Bonnemaisson Farriols**, nada en Barcelona o 12 de abril de 1872 e finada na mesma cidade o 13 de outubro de 1949, foi unha pedagoga, escritora e promotora da educación popular feminina catalá.

Foi mecenas e creadora da Biblioteca Popular de la Dona en 1909 no barrio de Sant Pere de Barcelona. Foi o núcleo do que logo sería coñecido como Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona, coloquialmente *La cultura.*

Traxectoria
-----------

Foi filla de Gil Bonnemaison, nado en Sant Pere dels Forcats, Cataluña do Norte, e de Agustina Farriols i Ràfols, propietarios dun dos negocios máis prósperos da cidade, unha tenda de roupa situada na Rambla de Catalunya. Tivo unha intensa educación relixiosa e aprendeu idiomas, debuxo, pintura e música.

O 29 de outubro de 1893 casou con Narcís Verdaguer i Callís, o que a levou a coñecer a Francesc Cambó. Con este, mantivo unha fonda amizade e relación epistolar durante toda a súa vida.

Entre 1894 e 1898 o matrimonio publicou un cento de versións longas de fábulas, lendas e contos populares de diversa orixe en *La Veu de Catalunya*, un semanario catalanista que cofundara Narcís co pseudónimo de *Franar* (*Fra* de Francesca e *Nar* de Narcís).

En 1909 o párroco da parroquia de Santa Anna, Ildefons Gatell, propúxolle dirixir a biblioteca parroquial benéfica denominada *Obra de Buenas Lecturas,* facendo amais unha doazón de 100 libros e 500 pesetas para poñela en funcionamento. A biblioteca abriu o 28 de marzo de 1909, e a propaganda destacaba que se trataba dun espazo "de entrada libre para todas as mulleres". Deixaba claro así que estaba destinada a un público feminino, independentemente da súa condición social.

Inicialmente a biblioteca tiña un horario de apertura moi limitado, só dúas horas e media os domingos e festivos, cunha cota de socios de 0,10 pesetas ao mes ou 1 peseta ao ano. Ao remate da misa, mulleres de diferentes condicións sociais reuníanse neste espazo e conversaban entre elas, libres da supervisión dos seus maridos. Axiña esta biblioteca tivo un éxito sen precedentes e Francesca decidiu transformala no Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona, centrada na educación e a promoción da muller dende o catalanismo e o catolicismo social. Esta nova biblioteca, que se trasladou da parroquia de Santa Anna ao número 12 da rúa Elisabets, destacou dende o principio polo seu dinamismo. Foi a primeira deste tipo en Europa, ao adiantarse á fundación da Fawcett Library (1926) de Londres e a da Biblioteque Marguerite Durand (1931) de París.

O fondo da biblioteca non deixou de medrar grazas ás doazóns, subvencións e axudas. En 1911 xa contaba con 5.000 volumes. Ao tempo que aumentaba o fondo e os membros, medraba tamén a oferta do centro. Mulleres de calquera clase social podían ler novelas, ensaios ou libros especializados, estudar cos mellores expertos, asistir a congresos ou mesmo aprender idiomas ou materias técnicas e científicas. Todas as actividades eran de balde nun momento en que as mulleres aínda non tiñan fácil acceso á universidade. A institución chegou a ter un bar e un restaurante, o que permitía ás mulleres gozar dunha liberdade absolutamente atípica na época.

En 1918 morreu o seu marido, Narcís, e ela decidiu dedicarse plenamente ao seu proxecto. En 1922, o presidente da Mancomunitat de Catalunya, Josep Puig i Cadafalch, inaugurou nunha cerimonia solemne o novo edificio do Institut, situado na rúa Sant Pere Més Baix, nunha antiga casa medieval que pertenceu á familia Bielsa. Francesca non se limitou a ficar aí e adquiriu uns terreos en Badalona, á beira do mar, para que as mulleres puidesen realizar clases de natación. Deste xeito incorporou o deporte ao seu proxecto. 

Amais, o Institut contaba cunha bolsa de emprego que incluía moitas empresas e que de media conseguía colocar unhas 1600 mozas ao ano. Para dar a coñecer a Institución, Bonnemaison encargouse de que dúas revistas, *Claror* e *Vida Social Femenina*, e un programa radiofónico quincenal emitido por Radio Associació de Catalunya, explicasen e comentasen as diferentes actividades que realizaban.

### II República

Coa proclamación da República involucrouse na vida política. Participou en campañas a prol do sufraxio feminino (1931) e fíxose cargo da organización feminina da Lliga Rexionalista (1932) a petición do seu amigo Francesc Cambó. Foi unha das primeiras mulleres en presentarse como candidata ás eleccións municipais de 1934, malia non ser elixida. Entre maio de 1935 e xuño de 1936 puxo en marcha a revista *Claror*, portavoz do reformismo feminista propugnado polo Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona. Nela colaboraron mulleres de gran prestixio como Rosa Sensat, Lola Anglada, Aurora Bertrana ou ela mesma. Antes da Guerra Civil española, o fondo do Institut contaba con 23.000 volumes e polas súas aulas pasaran estudantes tan destacadas como Concha Espina, Maria Domènech de Cañellas ou Maria Montessori. O curso 1934/35 contou con máis de 6.200 alumnas.

### Guerra civil

Tralo estalido da Guerra Civil refuxiouse en Territret, en Montreux (Suíza), preto do seu afillado Cambó. Exerceu como secretaria deste e non regresou a Barcelona ata 1941. Desde entón, e até a súa morte, desvinculouse do Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona. Na súa ausencia, este, fora cedido á Deputación de Barcelona e transformado nun centro da Falange Española. Foi rebautizado como *Institución de Cultura para la Mujer de la Sección Femenina de FET y de las JONS* e centrou as súas actividades na participación en actos culturais e relixiosos de carácter catalanista e alleos ao réxime franquista.

Fondo persoal
-------------

No Arxiu Nacional de Catalunya consérvase o fondo Narcís Verdaguer Callís - Francesca Bonnemaison. Inicialmente mantívose no domicilio particular dos produtores até o estalido da Guerra civil. Foi salvado do saqueo por parte de varios familiares e finalmente rescatado por Ramón Rucabado i Comerma, marido de Clara Verdaguer, sobriña da produtora. As irmás Roser, Montserrat e Mariàngela Rucabado i Verdaguer, herdeiras e propietarias do legado dos seus pais, Ramon Rucabado e Clara Verdaguer, conservaron a documentación até o seu ingreso na ANC.

O material de Narcís Verdaguer i Callís inclúe:

* Documentación persoal e familiar
* Obra creativa (en especial a documentación relacionada coa tradución ao catalán da obra de Dante, A Divina Comedia).
* Correspondencia con numerosas personalidades do ámbito político e cultural do momento.
* Documentación de proxección social e política relacionada co Centre Escolar Catalanista, a Lliga de Catalunya, a Deputación de Barcelona, o Concello de Barcelona, o Foment del Treball Nacional e outras entidades, que inclúe manifestos, discursos, proxectos e correspondencia, entre outros.

O material de Francesca Bonnemaison inclúe:

* Documentación académica e outra documentación persoal.
* Obra creativa (poemas).
* Biblioteca e hemeroteca que reúne un conxunto de monografías e publicacións periódicas de temática cultural xeral.
* Escritos sobre a produtora. Neste apartado destaca a documentación xerada e recibida polo Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona, que inclúe estatutos, memorias, actas de xuntas e consellos, programas e publicacións diversas.

Legado
------

Francesca Bonnemaison foi votada nun proceso participativo en marzo de 2010 en Palafrugell como unha das mulleres que merecen unha rúa. Actualmente existe un centro cultural que leva o seu nome, así como unha biblioteca municipal en Barcelona.

Notas
-----

1. ↑  Pabón 1999, p. 67
2. ↑  "Necrológicas". *La Vanguardia* (en castelán) (26859) (Barcelona). 14 de outubro de 1952. p. 16. Consultado o 2 de outubro de 2022.
3. ↑  "Francesca Bonnemaison i Farriols". *Enciclopèdia.cat* (en catalán). Consultado o 2 de outubro de 2022.
4. ↑  González i Villalta 2007, p. 124
5. ↑  Marimon, Sílvia (8 de xaneiro de 2017). "Diners per a la cultura catalana a contracorrent i de resistència". *Ara* (en catalán). Consultado o 2 de outubro de 2022.
6. 1 2 3 4 5 6  Riera, Anna (26 de marzo 2014). *Dones amb empenta* (en catalán) (1ª ed.). Robinbook. p. 35-40. ISBN 9788494113185.
7. 1 2 3  Pessarrodona, Marta (2006). *Donasses. Protagonistes de la Catalunya moderna*. Barcelona: Destino. p. 44-54. ISBN 9788497100854.
8. ↑  Gil, Rosa Maria (2019). *Elles també hi eren. Història de les dones de la Casa Masó (1830-2015)*. Biblioteca Fundació Valvi (32) (en catalán). Xirona: Curbet Edicions. pp. 209–217. ISBN 9788494999581.
9. ↑  Bonnemaison, Francesca (maio de 1935-xuño de 1936). "Claror". *Claror: publicació de l'Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona*.
10. ↑  "Fons ANC1-152 / Narcís Verdaguer i Callís - Francesca Bonnemaison". *Arxiu Nacional de Catalunya*. Consultado o 4 de outubro de 2022.
11. ↑  Puig, Evarist (febreiro de 2011). "Les dones esperantistas de la Vila". *Revista de Palafrugell* (Palafrugell) (208): 23.
12. ↑  "Biblioteca Francesca Bonnemaison". *Ajuntament de Barcelona*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Francesca Bonnemaison Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Bacardí, Montserrat; Godayol, Pilar (2008). "Traductores: de les disculpes a les afirmacions". *6. Literatures. Segona època* (en catalán) (6). ISSN 2013-6862. Arquivado dende o orixinal o 17 de novembro de 2021. Consultado o 4 de outubro de 2022.
* Gonzàlez i Vilalta, Arnau (2007). *Un catalanófilo de Madrid: epistolario catalán de Ángel Ossorio y Gallardo (1924-1942)* (en castelán). Barcelona: Universidade Autónoma de Barcelona. ISBN 978-84-490-2528-0.
* Marín Silvestre, Dolors (2004). *Francesca Bonnemaison. Educadora de ciutadanes* (en catalán). Barcelona: Diputació de Barcelona. ISBN 9788498030099.
* Pabón, Jesús (1999). *Cambó 1876-1947* (en castelán). Barcelona: Editorial Alpha SL. ISBN 9788472257405.
* Riera Aragay, Ana (13 de abril de 2018). *Catalanes universals* (en catalán). Barcelona: L'Arca. ISBN 9788494836442.

### Ligazóns externas

* Fons Narcís Verdaguer i Callís-Francesca Bonnemaison no Arxiu Nacional de Catalunya
* Diccionari Biogràfic de Dones Arquivado 17 de novembro de 2021 en Wayback Machine.
* Espai Francesca Bonnemaison

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8962234
* WorldCat
* VIAF: 19206775
* DBE: francesca-bonnemaisson-farriols
* GEC: 0011197
* GND: 132376644
* ISNI: 0000000050793695
* LCCN: nb2007003009

 |