Reloxo de sol de 1781 na igrexa de San Miguel de Guillade, Ponteareas.
Denomínase **reloxo** a un instrumento destinado a medir o tempo. Os reloxos utilízanse desde a antigüidade, aínda que a súa precisión aumentou espectacularmente no último século. O reloxo é unha das máis antigas invencións humanas, satisfacendo a necesidade de medir intervalos de tempo máis curtos que as unidades naturais como o día, o mes lunar e o ano. Ao longo dos milenios utilizáronse dispositivos que funcionan con diversos procesos físicos.

No sentido horario dende arriba: Un reloxo de pé no Museo do Distrito de Tarnów, Polonia; un reloxo de 24 horas pintado por Paolo Uccello na Catedral de Santa María del Fiore en Florencia; Un Kit-Cat Klock de 1940 e a súa caixa na colección permanente de Museo Infantil de Indianápolis; Unha radio reloxo flip dixital [Sony]
Algúns predecesores dos reloxos moderno poden considerarse "reloxos" que se basean no movemento da natureza: Exemplo un reloxo de sol mostra a hora mostrando a posición dunha sombra sobre unha superficie plana. Existe unha gama de reloxos de duración limitada, un exemplo ben coñecido é o reloxo de area. Os reloxos de auga, xunto cos reloxos de sol, son posiblemente os instrumentos de medición do tempo máis antigos. Un gran avance produciuse coa invención do foliot, que fixo posibles os primeiros reloxos mecánicos ao redor do ano 1300 en Europa, os cales median o tempo con aparellos oscilantes como os volantes reguladores.

Os reloxos e outros aparellos que se poden levar encima adoitan denominarse reloxos de pulso ou de peto. Os reloxos de resorte apareceron no século XV. Durante os séculos XV e XVI floreceu a reloxería. O seguinte avance en precisión produciuse despois de 1656 coa invención do reloxo de péndulo por Christiaan Huygens. Un dos principais estímulos para mellorar a precisión e fiabilidade dos reloxos foi a importancia dunha cronometraxe precisa para a navegación. O mecanismo dun reloxo cunha serie de engrenaxes accionadas por un resorte ou pesas denomínase mecanismo de reloxería; o termo utilízase por extensión para un mecanismo similar non utilizado nun reloxo. O reloxo eléctrico patentouse en 1840, e os reloxos electrónicos introducíronse no século XX, xeneralizándose co desenvolvemento de pequenos dispositivos semiconductores alimentados por pilas.

O elemento cronométrico de todo reloxo moderno é un oscilador harmónico, un obxecto físico (resonador) que vibra ou oscila a unha frecuencia determinada.
Este obxecto pode ser un péndulo, un diapasón, un cristal de cuarzo ou a vibración dos electróns dos átomos cando emiten microondas, esta última tan precisa que serve para definir o segundo.

Os reloxos teñen diferentes formas de indicar a hora. Os reloxos analóxicos indican a hora nunha esfera tradicional e agullas móbiles. Os reloxos dixitais mostran unha representación numérica da hora. Utilízanse dous sistemas de numeración: de 12 horas e de 24 horas. A maioría dos reloxos dixitais utilizan mecanismos electrónicos e pantallas LCD, LED ou VFD. Para os invidentes e para o seu uso a través de teléfonos, os reloxos parlantes indican a hora de forma audible con palabras. Tamén existen reloxos para invidentes con pantallas táctiles.

A precisión do último reloxo atómico desenvolvido pola Oficina Nacional de Normalización (NIST) dos EEUU, o NIST-F1, posto en marcha en 1999, é da orde dun segundo en 20 millóns de anos.

Historia
--------

O gnomon é a peza triangular deste reloxo de sol.
Na antigüidade coñecéronse varias especies de reloxos. Vitruvio fala do reloxo de auga ou clepsidra, o de aire, o de sol e doutras especies que son descoñecidas.

Os exipcios medían co gnomon os movementos do Sol. De igual medio se valía o ilustre astrónomo para as súas observacións. As clepsidras e os reloxos de sol foron inventados en Exipto en tempos dos Tolomeos; as clepsidras foron despois perfeccionadas por Escipión Nasica ou segundo outros por Ctesibio (discípulo dos oradores romanos medían con elas a duración dos seus discursos.)

Crese que os grandes reloxos de pesas e rodas foron inventados en Occidente polo monxe beneditino Gerbert de Aurillac (papa, co nome de Silvestre II, cara a finais do século X aínda que xa con algunha anterioridade coñecíanse no Imperio bizantino.
Dante, na divina comedia (canto X do Paraíso, antes do ano 1321 d. c.), conta, como algo normal, acerca de reloxos mecánicos con función alarma, "cuxas rodas moven unhas a outras, e apresuran á que vai diante ata que se oe *tin tin* con notas tan doces".

Segundo outras fontes, o primeiro reloxo de que fala a historia construído sobre principios de mecánica é o de Richard de Wallingford (1292-1336), abade de San Albano, que viviu en Inglaterra cara a 1326, pois ao parecer a invención de Gerbert (despois Silvestre II) non era máis que un reloxo de sol. O segundo é o que Santiago Dondis mandou construír en Padua cara a 1344 e no cal segundo refiren víase o curso do sol e dos planetas. O terceiro foi o que había no Louvre de París, mandado traer de Alemaña polo rei Carlos V de Francia. O antepasado directo destes instrumentos podería ser o complexo mecanismo de Anticitera, datado entre os anos 150 e 100 a. C.

Reloxo de hora universal, inventado por Carlos Albán.
En España, a noticia máis antiga da instalación dun reloxo de torre data de 1378, cando se recollen nun documento as condicións establecidas entre o cabido da catedral de Valencia e Juan Alemany, mestre de reloxos procedente de Alemaña, para realizar un reloxo de esfera grande para situalo no antigo campanario. Dentro dos reloxos mecánicos considerados os máis antigos do país localízase o reloxo «seny de les hores» que foi instalado na catedral de Barcelona en 1393; o do campanario da igrexa de San Miguel da vila de Cuéllar (Segovia) que foi arranxado no ano 1395 e finalmente na catedral de Sevilla outro en 1396, cuxa inauguración tivo lugar o 22 de xullo de 1400 en presenza do rei Henrique III de Castela.

O primeiro que imaxinou construír reloxos de peto foi Pedro Bell de Núremberg; o seu aspecto valeulles o nome de «ovos de Núremberg». En 1647, Christiaan Huygens aplicou aos reloxos de torre ou de parede o péndulo, cuxo descubrimento se debe a Galileo. O mesmo físico aplicou en 1665 o resorte de espiral aos reloxos de peto. En 1647, o xenebrino Gruet, residente en Londres, aplicou ao reloxo a cadea de aceiro que serve para transmitir o movemento do tambor ao cono, substituíndo ás cordas de vihuela empregadas ata entón. Dous anos despois inventáronse os reloxos de repetición.

Ilustración dun reloxo desde Acta Eruditorum, 1737.
Hai unha gran variedade de tipos diferentes de reloxos. Actualmente os reloxos persoais son na súa maioría mecánicos e electrónicos, xa sexan analóxicos ou dixitais, funcionan cunha pequena pila eléctrica que mediante impulsos fai virar as agullas (reloxos analóxicos) ou marca os números (reloxos dixitais).

Existen gran cantidade de reloxos mecánicos para uso persoal (de pulseira ou de peto) ou xeral (reloxos de parede e antesala). 
Os reloxos mecánicos estímanse e valoran máis que os electrónicos a pesar da súa menor exactitude e maior prezo; xa que son considerados polos expertos como obras de arte mecánicas.

Hoxe en día existen unha gran cantidade de compañías reloxeiras, fabricantes de reloxos mecánicos, tanto persoais como fixos, países como Alemaña, Suíza, Xapón, China, Reino Unido, Estados Unidos e Rusia, albergan importantes compañías do sector.

No formato analóxico existe unha escala fixa e dúas agullas que viran a velocidade constante; a agulla máis curta e ancha indica as horas, e tarda doce horas en completar unha volta completa, a agulla máis delgada e longa, o minutero, indica os minutos e tarda unha hora en completar unha volta completa á esfera do reloxo. Pode existir unha terceira agulla no mesmo eixo ou cun eixo distinto que sinala os segundos e tarda un minuto en dar unha volta completa.

Nos reloxos dixitais, hai dous grupos de dous díxitos cada un, separados polo signo de dous puntos (:), os dous primeiros indican a hora en formato de 24 horas de 0 a 23 ou en formato de 12 horas de 1 a 12; o segundo grupo de díxitos indica os minutos nun rango de 0 a 59, nalgúns casos pode existir un terceiro grupo de dous díxitos que indica os segundos nun rango de 0 a 59 segundos.

Tipos de reloxos
----------------

### Reloxos de sol

Reloxo de sol simple con taboleiro horizontal.
A posición aparente do Sol no ceo móvese ao longo de cada día, reflectindo a rotación da Terra. As sombras proxectadas por obxectos estacionarios móvense en consecuencia, polo que as súas posicións pódense usar para indicar a hora do día. Un reloxo de sol mostra a hora mostrando a posición dunha sombra nunha superficie (xeralmente) plana, que ten marcas que corresponden ás horas.. Os reloxos de sol poden ser horizontais, verticais ou noutras orientacións. Os reloxos de sol utilizáronse amplamente na antigüidade. Co coñecemento da latitude, un reloxo de sol ben construído pode medir a hora solar local.cunha precisión razoable, nun ou dous minutos. Os reloxos de sol continuaron utilizándose para monitorear o desempeño dos reloxos ata a década de 1830, co uso do telégrafo e o tren para estandarizar o tempo e as zonas horarias entre as cidades.

### Dispositivos que miden a duración, o tempo transcorrido e os intervalos

Un exemplo alemán de reloxo de candeas.Moitos dispositivos poden utilizarse para marcar o paso do tempo sen respectar o tempo de referencia (hora do día, horas, minutos etc.) e poden ser útiles para medir a duración ou os intervalos. Exemplos de tales temporizadores de duración son o reloxo de candeas, o reloxo de fogo e o reloxo de area. Tanto o reloxo de candeas como o de fogo funcionan segundo o mesmo principio, no que o consumo de recursos é máis ou menos constante, o que permite realizar estimacións razoablemente precisas e repetibles do paso de tempo. No reloxo de area, a area fina que se verte a través dun diminuto orificio a un ritmo constante indica un paso de tempo arbitrario e predeterminado. O recurso non se consome, senón que se reutiliza.

### Reloxos de auga

*Artigo principal**:* Reloxo de auga.
Un reloxo de auga para bater ouro folla de ouro en Mandalay (Myanmar).Os reloxos de auga, xunto cos reloxos de sol, son posiblemente os instrumentos de medición do tempo máis antigos, coa única excepción do pao de cómputo para contar os días. Dada a súa gran antigüidade, descoñécese onde e cando existiron por primeira vez e se cadra sexa descoñecible. A saída en forma de cunco é a forma máis simple dun reloxo de auga e sábese que existiu en Babilonia e Exipto ao redor do século XVI a.C.. Outras rexións do mundo, como a India e a China, tamén teñen probas temperás de reloxos de auga, pero as datas máis temperás son menos seguras. Algúns autores, con todo, escriben sobre a aparición de reloxos de auga xa no 4000 a.C. nestas rexións do mundo.

O astrónomo macedonio Andrónico de Cirro supervisou a construción da Torre dos Ventos na Atenas no século I a.C. que albergaba unha gran clepsidra no seu interior, así como múltiples reloxos de sol prominentes no exterior, o que lle permitía funcionar como unha especie de reloxo de torre primitiva. As civilizacións Grega e Romana avanzaron no deseño de reloxos de auga con maior precisión. Estes avances transmitíronse a través do Imperio Bizantino e da época Islámica, chegando finalmente a Europa. Independentemente, os chinos desenvolveron os seus propios reloxos de auga avanzados (水鐘) cara ao ano 725 d.C. e transmitiron as súas ideas a Corea e Xapón.

Algúns deseños de reloxos de auga desenvolvéronse de forma independente, e algúns coñecementos transferíronse a través da difusión do comercio. As sociedades premodernas non tiñan os mesmos requisitos de precisión horaria que existen nas sociedades industriais modernas, onde se controla cada hora de traballo ou descanso e o traballo pode empezar ou terminar en calquera momento independentemente das condicións externas. En cambio, os reloxos de auga das sociedades antigas utilizábanse principalmente por razóns astrolóxicas. Estes primeiros reloxos de auga calibrábanse cun reloxo de sol. Aínda que nunca alcanzou o nivel de precisión dun reloxo moderno, o reloxo de auga foi o dispositivo de medición do tempo máis preciso e utilizado durante milenios, ata que foi substituído polo reloxo de péndulo, máis preciso, na Europa do século XVII.

Á civilización islámica atribúeselle o avance na precisión dos reloxos mediante unha elaborada enxeñería. No ano 797 (ou posiblemente no 801), o califa abasí de Bagdad, Harun al-Rashid, regalou a Carlomagno un elefante asiático chamado Abul-Abbas xunto cun "exemplo particularmente elaborado" dun reloxo de auga. cfechadura. O papa Silvestre II introduciu os reloxos en Europa setentrional e occidental cara ao ano 1000 da nosa era.

### Reloxos mecánicos de auga

O primeiro reloxo de engrenaxe coñecido foi inventado polo gran matemático, físico e enxeñeiro Arquímedes durante o século III a.C.. Arquímedes creou o seu reloxo astronómico, que tamén era un reloxo de cuco con paxaros que cantaban e movíanse cada hora. É o primeiro reloxo de carillón, xa que toca música simultaneamente cunha persoa que parpadea sorprendida polo canto dos paxaros. O reloxo de Arquímedes funciona cun sistema de catro pesas, contrapesos e cordas reguladas por un sistema de flotadores nun recipiente de auga con sifóns que regulan a continuación automática do reloxo. Os principios deste tipo de reloxo son descritos polo matemático e físico Hero, que di que algúns funcionan cunha cadea que fai virar unha engrenaxe no mecanismo. Outro reloxo grego construído probablemente na época de Alexandre estaba en Gaza, segundo describe Procopio. O reloxo de Gaza era probablemente un Meteoroskopeion, é dicir, un edificio que mostraba os fenómenos celestes e a hora. Tiña un punteiro para a hora e algúns automatismos similares aos do reloxo de Arquímedes. Había 12 portas que se abrían unha cada hora, con Hércules realizando os seus labores, o León á unha etc. e pola noite facíase visible unha lámpada cada hora, con 12 xanelas que se abrían para mostrar a hora.

### Reloxos de salón

Os reloxos figuraron durante séculos como pezas importantes no mobiliario de salóns, para o cal se construían con diversas formas decorativas. Prescindindo do reloxo de area, que vén usándose desde as civilizacións grega e romana para medir lapsos curtos e prefixados, os reloxos foron usados en cantidade moi pequena ata finais do século XIII ou mediados do século XIV, época na cal se inventou o motor de resorte real, difundíndose o uso do reloxo-moble no século XVI.

Desta época consérvanse algúns exemplares moi curiosos nos Museos do Louvre, Berlín e Vea, que teñen a forma exterior dun edificio coroado cunha pequena cúpula onde se acha o *time* ou campá das horas.

Non consta a súa aplicación en monumentos públicos (salvo no interior dos mosteiros) ata os primeiros anos do século XIV.

### O reloxo de peto

Reloxo de peto.

*Artigo principal**:* Reloxo de peto.
Os reloxos de peto inventáronse en Francia a mediados do século XV, pouco despois de aplicarse á reloxaría a mola espiral. Ao comezo tiñan forma cilíndrica, variando moito, e desde o comezo do século XVI construíronse en Nuremberg con profusión e en forma ovoide, de onde deriva o nome de *ovos de Nuremberg*, créndose inventados nesta cidade alemá.

Rolex Daytona (ref. 116520), con cronógrafo.

Clases de reloxos
-----------------

Reloxo de parede.
Acostúmanse distinguir pola maneira en que calculan o paso do tempo:

* reloxos de sol
* reloxos de misa
* reloxos de area
* reloxos de auga
* reloxos mecánicos
* reloxos de péndulo
* reloxos de man ou de pulseira
* reloxos de peto
* reloxos de parede
* espertadores
* cronómetros
* reloxos de cuarzo
* reloxos atómicos

Partes do reloxo
----------------

O reloxo con esfera tradicional adoita contar con agullas para as horas, os minutos e os segundos. Ademais pode contar con espertador ou calendario.

Funcionamento
-------------

### Reloxos electrónicos

Reloxo electrónico de engrenaxes.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Pantalla de reloxo dixital con segundos. |

Un reloxo electrónico é un reloxo no que a base de tempos é electrónica ou electromecánica, ao igual que a división de frecuencia. A exactitude do reloxo depende da base de tempos, que pode consistir nun oscilador ou nun adaptador que, a partir dunha referencia, xera un sinal periódico.

O divisor de frecuencia é un circuíto dixital formado por unha sucesión de contadores ata obter unha frecuencia de 1 Hz, que permite mostrar segundos. Se se quere mostrar décimas, a división detense ao chegar aos 10 Hz. Esta frecuencia pasa ao módulo de presentación, que pode ser de carácter electrónico ou mecánico, onde outros divisores van separando os segundos, minutos e horas para presentalas mediante algún tipo de pantalla.

### Reloxos mecánicos

Reloxo mecánico.
Os reloxos mecánicos carecen na maioría dos casos de compoñentes electrónicos; este tipo de reloxos conta cun sistema mecánico fabricado xeralmente en metal, onde a forza motora precisa para poñer en marcha a maquinaria vén proporcionada por un resorte motor ou por medio de pesas conectadas por cadeas ou cables.

Na cultura popular é común referirse á carga do resorte motor como *"dar corda"*, mais este vocábulo é erróneo, e só se pode aplicar aos reloxos de pesas, nos que literalmente se dá corda a un cilindro dentro do reloxo para que deste xeito continúe o descenso da pesa que lle dá movemento. Dentro dun resorte hai unha banda de aceiro temperado que, ao arrolarse xera unha forza de torsión empregada polo reloxo para mover o mecanismo. Por medio dun tren de engrenaxes redúcese a forza e aumenta a velocidade, finalizando nunha roda dentada de xeito especial, chamada roda de escape, que conecta cunha peza chamada áncora. Esta peza encárgase de converter o movemento rotatorio das engrenaxes nun desprazamento lateral de esquerda a dereita que se transmite a un volante ou a un péndulo para proverlles a enerxía suficiente para oscilar. É o contacto entre estas dúas pezas, a roda de escape e a áncora, o que produce o "tic-tac". Finalmente, o péndulo ou o volante marcan o paso do tempo e coñécense co nome de órgano regulador. O reloxo emprega as súas oscilacións ou alternancias constantes para determinar o paso do tempo: canto máis preciso sexa o mecanismo, menos variacións haberá na periodicidade das oscilacións.

Cómpre salientar que, aínda que os reloxos de pulso, que empregan volantes como órgano regulador, lograron niveis de exactitude sorprendentes o péndulo e a súa oscilación periódica regular continúan a ser o padrón de medición do tempo ou órgano regulador máis exacto nos reloxos mecánicos.

Normalmente o número de engrenaxes ou rodas que posúe un reloxo mecánico é consecuencia directa do tempo estimado no que o resorte ou a pesa lle fornecerá enerxía suficiente para funcionar; se un reloxo mecánico (un espertador, por exemplo) está construído para almacenar 24 horas de marcha, o número de rodas será xeralmente de cinco, dende a engrenaxe do resorte ata a roda de escape; por outra banda, se se trata dun reloxo de parede onde a reserva de marcha está deseñada para durar 192 horas (oito días), entón se engadirá unha roda extra xusto despois do resorte motor para así aumentar a velocidade do mecanismo de escape en relación á velocidade de rotación do resorte motor, expandindo deste xeito a autonomía de funcionamento do mecanismo, aínda que nestes casos se requiren resortes máis poderosos para compensar a perda de forza causada polo aumento na relación das engrenaxes; finalmente, a hora amósase sempre en formato analóxico, por medio de agullas, que empregan o xiro das engrenaxes internas, usualmente a roda primeira para os reloxos dun día e a roda segunda para os de oito días, para converter o movemento do tren de engrenaxes en indicacións comprensibles para os usuarios, que realizan a lectura da hora fixándose na posición das agullas fronte a unha escala horaria fixa no reloxo.

Nos reloxos mecánicos, a agulla dos minutos, a diferenza da das horas, non posúe un tren de engrenaxes independente que axuste a relación para marcar a hora, senón que se atopa fixado á roda que usualmente engrena co resorte motor. Esa roda posúe un eixe que sobresae na fronte da maquinaria, coñecido como canón, onde se conecta coa agulla dos minutos, polo que esta roda xira exactamente unha vez cada sesenta minutos. O canón realiza unha redución de velocidade empregando un pequeno tren de engrenaxes localizado na parte frontal do reloxo xusto entre a agulla dos minutos e a das horas. A relación entre ambas as agullas sería entón de 1/12, onde por cada volta da agulla das horas a dos minutos debeu xirar doce veces. Este mecanismo tamén se atopa nos reloxos electrónicos con lectura analóxica.

Notas
-----

1. ↑  Dohrn-van Rossum, Gerhard (1996). *History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders*. Univ. of Chicago Press. ISBN 978-0-226-15511-1. Arquivado dende o orixinal o 3 de xullo de 2023. Consultado o 7 de decembro do 2023. , pp. 103–104.
2. 1 2  Marrison, Warren (1948). "The Evolution of the Quartz Crystal Clock" (PDF). *Bell System Technical Journal* **27** (3). pp. 510–588. doi:10.1002/j.1538-7305.1948.tb01343.x. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 10 de novembro de 2014. Consultado o 7 de decembro do 2023.
3. ↑  Cipolla, Carlo M. (2004). *Clocks and Culture, 1300 to 1700*. W.W. Norton & Co. p. 31. ISBN 978-0-393-32443-3. Arquivado dende o orixinal o 3 de xullo de 2023. Consultado o 7 de decembro do 2023.
4. ↑  White, Lynn Jr. (1962). *Medieval Technology and Social Change*. UK: Oxford Univ. Press. p. 119.
5. ↑  "Cambridge Advanced Learner's Dictionary". Arquivado dende o orixinal o 7 de marzo de 2023. Consultado o 7 de decembro do 2023. dispositivo para medir e indicar a hora, que adoita atoparse no interior ou na parte superior dun edificio e que non leva unha persoa.
6. 1 2  DE SOLLA PRICE, Derek J. (xuño de 1959). "An Ancient Greek Computer". *Scientific American*.
7. ↑  Dicionario enciclopédico popular ilustrado Salvat (1906-1914)
8. ↑  Olmedo de Cerdá, María Francisca (2003). *Callejeando por Valencia*. Carena Editors. p. 107. ISBN 9788487398728.
9. ↑  Balbi, Adrián (1848). *Novísima geografía universal de España y Portugal*. Madrid: Imprenta de D.M.R. e Fonseca. p. 368.
10. ↑  Rodríguez Escorial, José L. (1955). "El primer reloj de torre instalado en España fue el de Cuéllar". *Estudos segovianos (Instituto Diego de Colmenares do Consello Superior de Investigacións Científicas)*. tomo VII (20-21).
11. ↑  Jiménez Martín, Alfonso (2006). *La catedral gótica de Sevilla: fundación y fábrica de la obra nueva*. Universidade de Sevilla. p. 41. ISBN 8447210634.
12. ↑  "How Sundials Work". The British Sundial Society. Consultado o 8 de decembro do 2023.
13. ↑  "Ancient Sundials". North American Sundial Society. Consultado o 2014-11-10.
14. ↑  Sara Schecner Genuth, "Sundials", in John Lankford and Marc Rothenberg, eds. *History of Astronomy: An Encyclopedia* (London: Taylor & Francis, 1997), 502-3. 
ISBN 9780815303220
15. ↑  Turner 1984, p. 1
16. ↑  Cowan 1958, p. 58
17. ↑  "Tower of the Winds – Athens". Arquivado dende o orixinal o 9 de decembro de 2008. Consultado o 8 de decembro do 2023.
18. ↑  MetMuseum.org.
19. ↑  James, Peter (1995). *Ancient Inventions*. Nova York: Ballantine Books. p. 126. ISBN 978-0-345-40102-1.
20. ↑  William Godwin (1876). *Lives of the Necromancers*. Londres, F.J. Mason. p. 232.
21. ↑  Moussas, Xenophon (2018). *The Antikythera Mechanism, the first mechanical cosmos (in Greek)*. Athens: Canto Mediterraneo. ISBN 978-618-83695-0-4.
22. ↑  Dasypodius, K. (1580). *Heron mechanicus.*
23. ↑  Hero, of Alexandria (Séculos I a.C. a I d.C.). *see Hero's books: Pneumatica (Πνευματικά), Automata, Mechanica, Metrica, Dioptra*. Alexandria.
24. ↑  Procopius of Caesarea, Προκόπιος ὁ Καισαρεύς (c. 500s). *Περὶ Κτισμάτων, Perì Ktismáton; Latin: De Aedificiis, On Buildings*.
25. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *corda*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Reloxo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Bolter, David J. *Turing's Man: Western Culture in the Computer Age*. The University of North Carolina Press, Chapel Hill, N.C. (1984). ISBN 0-8078-4108-0 pbk.
* Bruton, Eric (1982). The History of Clocks and Watches. Nova York: Crescent Books Distributed by Crown. ISBN 978-0-517-37744-4.
* Cowan, Harrison J. (1958). *Time and Its Measurement: From the stone age to the nuclear age*. Ohio: The World Publishing Company. Bibcode:1958tmfs.book.....C.
* Dohrn-van Rossum, Gerhard (1996). *History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders*. Chicago: The University of Chicago Press. ISBN 0-226-15510-2.
* Landes, David S. *Revolution in Time: Clocks and the Making of the Modern World*. Cambridge: Harvard University Press (1983).
* Smith, Alan. *The International Dictionary of Clocks*. Londres: Chancellor Press (1996).
* Turner, Anthony J. (1984). *The Time Museum*. I: *Time Measuring Instruments*. Rockford, IL: The Museum. ISBN 0-912947-01-2. OCLC 159866762.

### Outros artigos

* Cronómetro
* Metrónomo
* Reloxo de sol

### Ligazóns externas

* National Association of Watch & Clock Collectors Museum
* Artigo en *The Bell System Technical Journal, Vol. XXVII, páx. 510-588, 1948*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q376
* AAT: 300041575
* BNCF: 3872
* BNF: 119384444
* BRE: 4680657
* EBID: ID
* GEC: 0237104
* GiantBomb: 3055-716
* GND: 4164176-0
* JSTOR: clocks
* LCCN: sh85027100
* NDL: 00573172
* NKC: ph120772
* Treccani: orologio

 |