Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Epixénese.
Calcita, forma estábel do CaCO3.
Aragonita, forma menos estábel do CaCO3.
En mineraloxía, a **epixénese** é o cambio de natureza química dun mineral, sen que se modifiquen a súa estrutura e a súa forma anteriores.

Etimoloxía
----------

O termo está formado polo elemento do latín científico *epi-*, calco do grego antigo ἐπι-, "sobre", e o vocábulo grego γένεσις *génesis*, "orixe", "formación".

Foi introducido na mineraloxía moderna polo mineraloxista e abade francés René Just Haüy (1743-1822), fundador, canda Jean-Baptiste Romé de L'Isle, da cristalografía xeométrica, co nome de *épigénie*.

En petroloxía foi empregado por primeira vez polo xeógrafo e xeólogo alemán Ferdinand von Richthofen (1833-1905), probabelmente na súa obra de 1886 *Führer für Forschungsreisende* (Guía para o investigador viaxeiro).

Epixénese en mineraloxía
------------------------

A epixénese mineralóxica consiste nun conxunto de procesos exóxenos que interveñen na formación de novos minerais na superficie ou en capas superficiais da litosfera, nos que participan o quimismo dos propios minerais superficiais, a actuación da auga e os compoñentes da atmosfera (dióxido de carbono, oxíxeno, auga) e a actividade dos seres vivos.

Pódese observar, por exemplo, a transformación da calcita en dolomita, e despois en sílice.[]

Así mesmo, os minerais silícicos poden ser tamén subctituídos pola calcita.[]

Os minerais que sofren este proceso coñécense co nome de **minerais epixenéticos**. estes minerais formáronse despois da formación da rocha que os contén.

Epixénese orgánica
------------------

Os organismos poden sufrir unha substitución mineralóxica durante a súa evolución *post mortem*. Por iso é frecuente encontrar este tipo de epixénese nos procesos de fosilización, polo que estes precesos son moi importantes na paleontoloxía.

Tronco petrificado.
A **petrificación**, termo formado pola raíz do latín *petra*, "pedra" e *-ficación*, que se define como "converter ou transformar algo en pedra" ou "facer algún material duro ou endurecelo" (tamén se refire, figuradamente, a "deixar a alguén paralizado de terror ou asombro"), é un caso particular de epixénese orgánica.

Na natureza, a **mineralización** ou **litificación** é o caso máis frecuente de **petrificación** (que neste caso sería o termo vulgar correspondente).

Un corpo orgánico enterrado entre capas xeolóxicas perde, por putrefacción e descomposición, a materia orgánica; pero se os espazos baleiros son reenchidos por substancias minerais en disolución achegadas polas augas que impregnan o terreo, o corpo ou resto orgánico, será mineralizado (petrificado), transformándose en rocha (pedra).

Nos ósos coñécese o seu grao avanzado de fosilización por mineralización, porque son moito máis densos que cando non están fosilizados.

Polo xeral é o carbonato cálcico a substancia *fosilizante* máis común. Tamén o son a sílice, os óxidos e os carbonatos de ferro; máis rara vez o xofre, como acontece nos moluscos fósiles de Libros (Teruel), e, nalgúns casos, a pirita e o xeso.

Algunhas veces a mineralización realízase substituíndo a materia orgánica orixinal partícula a partícula, case molécula a molécula. Este caso denomínase '*permineralización*, e adoita conservar a estrutura microscópica del corpo. Constitúe un exemplo ideal deste fenómeno un tronco, no cal a materia foi substituída por sílice, conservándose a estrutura das fibras, aneis e nós da madeira.

No caso de sedimentos que se transforman en rochas sedimentarias consolidadas úsase o termo **litificación**.

### Epixénese mineralóxica en fósiles

Un fósil, despois de formado, pode sufrir, segundo as condicións físico-químicas ás que posteriormente estea sometido, e mediante un proceso de **metasomatismo**, unha substitución do mineral que inicialmente o formaba por outro distinto.

Galería da epixénese en paleontoloxía
-------------------------------------

* Substitucón na cuncha dunha amonita por pirita.Substitucón na cuncha dunha amonita por pirita.
* Substitución da cuncha dun braquiópodo por pirita.Substitución da cuncha dun braquiópodo por pirita.
* Epixénese dun caracol en sílice (lusatita).Epixénese dun caracol en sílice (lusatita).
* Grupo de cunchas en sílice (ópalo).Grupo de cunchas en sílice (ópalo).

Notas
-----

1. 1 2  Voz *épigénie* no *Trésor de la Langue Française informatisé*.
2. ↑  Díaz G.-Mauriño 1991, p. 179.
3. ↑  VV. AA. 1999, p. 335.
4. ↑  VV. AA. 1999, p. 623.
5. ↑  **petrificar** e **perificación** en VV. VV. (2009): *Gran dicionario Xarais da lingua*. Tomo 2. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9914-071-8.
6. ↑  petrificación no *Dicionario da RAG*.
7. ↑  petrificar no *Dicionario da RAG*.
8. ↑  Meléndez & Fuster 1980, p. 622.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Díaz G.-Mauriño, Carlos (1991): *Diccionario de términos mineralógicos y cristalográficos*. Madrid: Alianza Editorial. S. A. ISBN 84-206-5237-7.
* Meléndez, Bermudo e Fuster, José Mª (1980): *Geología*, 4ª ed. Madrid: Paraninfo. ISBN 84-283-0956-6.
* VV. AA. (1999): *Diccionario esencial de las ciencias*. Madrid: Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales / Espasa. ISBN 84-239-7921-0.