Letras maiúsculas e minúsculas do alfabeto en escritura visigótica. Enriba e debaixo algunhas das súas variantes.
A **escritura visigótica** é un tipo de escritura medieval que, aínda que se orixinou na última etapa do reino visigodo, non adquiriu o seu canon ata o século VIII nun contexto histórico diferente ao do reino visigodo de Toledo. O período de desenvolvemento e florecemento desta forma gráfica deuse nos reinos cristiáns peninsulares durante os primeiros séculos da reconquista. Na Idade Media e na Idade Moderna coñecíase como *littera toletana* ou *littera mozarabica* (letra toledana ou mozárabe).

Historia
--------

Este tipo de escritura utilizouse entre os séculos VIII e XII na península Ibérica e na provincia eclesiástica de Septimania, situada no sur da actual Francia. A pesar do seu nome, evolucionou a partir da cursiva romana, uncial romana e semiuncial, desenvolvendo unha escritura de transición entre a romana e a visigótica propiamente dita, coñecida como *visigótica primitiva* ou *visigótica primeira*, que aparece en lousas visigodas que datan do século V, aínda que non adquiriu o seu canon ata o século VIII. Por iso, aínda que se denomina escritura visigótica, o período de maior uso e desenvolvemento non pertence ao reino visigodo, senón aos primeiros séculos da reconquista.

A diferenza doutros pobos bárbaros, os visigodos tiñan a súa propia escritura, o alfabeto ulfilano, limitado a usos litúrxicos e pouco estendido socialmente. Porén, pronto tiveron que adoptar os usos romanos, abandonando o arianismo, recorrendo á fe católica e adoptando o latín e o alfabeto latino. Non obstante, durante a maior parte do reino visigodo houbo unha continuidade gráfica co mundo romano, xa que se seguiron utilizando as escrituras do Baixo Imperio Romano (uncial, semiuncial e a minúscula cursiva) para copiar libros e para os documentos da administración do reino. Os primeiros testemuños dunha escritura diferente das grafías romanas atópanse en lousas visigodas do século V.

A escritura visigótica tiña dúas variantes: a escritura visigótica redonda, utilizada para copiar libros, e a escritura visigótica cursiva, utilizada para documentos. Ambos tiñan diferentes estilos locais, podendo distinguir, por exemplo, a visigótica catalá da asturiana, a leonesa da rioxana, a galega da burgalesa e, en xeral, o que usaban os cristiáns que vivían baixo o dominio musulmán do orixinado nos reinos cristiáns do norte peninsular.

A influencia da escritura carolinxia, ​​nacida na época de Carlomagno e estendida por Europa occidental durante o Imperio Carolinxio, supuxo o abandono deste sistema gráfico, quedando como residuo nalgúns ambientes eclesiásticos conservadores de Galicia, Asturias, León ou Cantabria no século XII, e estando ligado aos textos relixiosos dos mozárabes toledanos, que seguiron utilizando esta escritura nos séculos XII, XIII e XIV. O paso da liturxia visigótica á liturxia romana no século XI foi un factor determinante na desaparición da escritura visigótica.

Formas
------

A escritura visigótica formouse polo uso que os escritores peninsulares fixeron das letras cursivas unciais, semiunciais e minúsculas nos séculos da antigüidade tardía, atopando en cada unha das modalidades gráficas que indican un parentesco ben co uncial, ben co semiuncial, ou coa cursiva romana minúscula.

A morfoloxía das letras, as ligaduras e algunhas conexións son diferentes segundo se trate dunha escritura *visigótica redonda*, executada lentamente, ou unha escritura *visigótica cursiva*, cunha disposición máis rápida.

Algúns exemplos de morfoloxía visigótica son:

* O "a" cursivo a similar a e que se executan ambas cunha forma semellante a un "3" do revés.
* O "a" redondo é semellante a un "u".
* O "r" redondeado semellante a un "2".
* O "g" redondo cunha raíz semiuncial clara.

Algunhas letras teñen dúas morfoloxías:

* O trazo superior do "t" pode formar un círculo á esquerda ou dous círculos, nese caso confúndese co "g" en cursiva.
* O "i" curto precede ás letras longas e o "i" longo, que semella un "l", as palabras curtas.
* De especial interese para os lingüistas é o "z", que foi adoptada pola escritura carolinxia onde evolucionaría cara á cedilla "ç".

Hai abundantes ligaduras sobre todo coas letras "e", "r" e "t". Ás veces había dúas ligaduras diferentes, utilizadas para representar diferenzas na pronuncia dunha letra, como no caso da representación da sílaba "**ti**, *tj*", que no latín peninsular daquela tiña dúas pronuncias, unha oclusiva e outra fricativa.

A escritura visigótica presenta moitas abreviaturas, sinaladas de xeito totalmente característico e singular, algunhas de carácter xeral puntuadas por signos que dependen dos costumes do escriba e outras de carácter específico, sinaladas por signos concretos que teñen un valor determinado, como o usado para os *-us* e *-o* na escritura visigótica máis antiga, unha especie de pequena "s" retorcida que se colocan na parte superior para a terminación *-us* e *-o* do segundo e terceiro período da súa evolución, un trazo sinuoso colocado á esquerda da letra "p" caída para abreviar *per*, etc.

Notas
-----

1. 1 2  Del Camino Martínez, Mª del Carmen (1990). *Los orígenes de la escritura visigótica*. ISBN 84-7094-111-9.
2. 1 2  Velázquez Soriano, Isabel (1989). *Las pizarras visigodas. Edición crítica y estudio, Antigüedad y Cristianismo: Monografías históricas sobre la Antigüedad Tardía*. Universidade de Murcia. ISSN 0214-7165.
3. ↑  Millares Carlo, Agustín (1983). *Tratado de Paleografía Española, 3 vols*. Espasa Calpe. ISBN 84-239-4986-9.
4. 1 2  Núñez Contreras, Luis (1994). *Manual de Paleografía*. Cátedra. ISBN 84-376-1245-4.
5. ↑  M. Mundó, Anscari (1965). *La datación de los códices litúrgicos toledanos*. ISSN 0018-215X.
6. ↑  Selig, Maria; Frank, Barbara; Hartmann, Jörg (1993). *Le passage à l'écrit des langues romanes*. Gunter Narr Verlag. ISBN 3-8233-4261-4.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* López Carreira, Anselmo (2019). *Arte e escritura na Galicia medieval*. Xerais. ISBN 978-84-9121-561-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1807516
* AAT: 300209780
* BNCF: 73948
* BNE: XX543227
* EBID: ID
* FAST: 1181693
* GND: 4454356-6
* LCCN: sh85148652

 |