As **leis de Mańczak** son unha serie de enunciados que resumen xeneralizacións estatísticas sobre tendencias observadas no cambio lingüístico das linguas que relacionan a frecuencia dos morfemas, a lonxitude dos mesmos e outros aspectos coa maior ou menor facilidade para o cambio. Estas leis foron enunciadas polo romanista Witold Mańczak en varias publicacións (1958, 1963, 1978, 1989).

Primeira lei
------------

A primeira lei de Mańczak refírese ao feito de que as linguas buscan a miúdo suprimir a variedade alomórfica en beneficio da uniformidade e a simplicidade morfolóxica. A este proceso de eliminación de alternativas equivalentes ás veces chámanlle nivelación analóxica. A formulación do propio Mańczak desta xeneralización é:

1ª LEI *Os morfemas de idéntico significado desaparecen máis frecuentemente do que aparecen.*

Segunda e terceira lei
----------------------

Estas dúas leis recollen o feito de que os elementos "máis lixeiros" fonicamente, son os que son retidos en maior grao e son máis resistentes ao cambio. Isto parece relacionado dalgunha maneira co principio de economía lingüística e mínimo esforzo. A segunda lei fala da probabilidade de substitución dun tipo de elementos por outros, o enunciado desta segunda lei é:

2ª LEI *No que atinxe a:*
*a) os morfemas máis breves - os morfemas máis longos,*
*b) as palabras máis breves - as palabras máis longas,*
*c) as palabras - os grupos de palabras,*
*os primeiros son substituídos máis frecuentemente polos segundos que viceversa.*[*Cómpre clarificar*]
A terceira fala da retención, non da substitución e afirma que:

3ª LEI *No que atinxe a:*
*a) os morfemas máis breves - os morfemas máis longos,*
*b) as palabras máis breves - as palabras máis longas,*
*c) as palabras - os grupos de palabras,*
*os primeiros consérvanse máis frecuentemente que os segundos, os primeiros manteñen o seu carácter arcaico máis frecuentemente que os segundos, os primeiros provocan a modificación dos últimos máis frecuentemente que viceversa*.

Cuarta lei
----------

A cuarta lei recolle o feito constatado de que certos cambios de asimilación analóxica se producen preferentemente en certa dirección, feito que foi sinalado previamente por Kuryłowicz.

4ª LEI *No que atinxe ás formas máis frecuentes e ás formas menos frecuentes, por exemplo as:*
*a) de singular - dos doutros números (dual, plural)*
*b) do indicativo - dos outros modos,*
*c) do presente - dos outros tempos,*
*d) da 3ª persoa - das outras persoas,*
*e) os numerais inferiores - os numerais superiores,*
*f) os numerais cardinais - os numerais ordinais,*
*as primeiras formas mantéñense máis frecuentemente que as segundas, as primeiras conservan un carácter arcaico máis frecuente que as segundas, as primeiras provocan a modificación das segundas máis que viceversa, as primeiras substitúen ás outras máis frecuentemente que viceversa.*

Quinta lei
----------

Esta é unha lei de alcance máis restrinxido, referida basicamente á onomástica, que afirma:

5ª LEI *No que atinxe a:*
*a) os casos locais dos nomes xeográficos - os mesmos casos dos nomes comúns*
*b) os casos non locais dos nomes comúns - os mesmos casos dos nomes xeográficos,*
*c) os nomes comúns - os nomes propios de persoa,*
*os primeiros conservan un carácter arcaico máis frecuentemente que os outros.*

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Javier Elvira (1998): *El cambio analógico*, Ed. Gredos, ISBN 978-84-2491965-8.