| Ébano |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| VulnerableVulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Fanerógama Magnoliophyta |
| Clase: | Dicotiledónea Magnoliopsida |
| Orde: | Ericales |
| Familia: | Ebenaceae |
| Xénero: | *Diospyros* |
| Especie: | ***Diospyros ebenum*** |

 |

O **ébano** (***Diospyrus ebenum***) é unha árbore asiática do xénero *Diospyrus*, da familia das ebenáceas propia de zonas tropicais caracterizado por ter o tronco groso, copa ancha, froitos en forma de baga e madeira de cor negra, moi dura e resistente

Fornece unha madeira do mesmo nome dura e máis ou menos escura, empregada en ebanistaría.

Por extensión falamos da cor ébano cando queremos falar da cor negra, intensa e brillante.

Detalle da planta
Vista da árbore

Etimoloxía
----------

O termo galego-portugués ébano vén do latín *ebĕnus*, e este do grego ἔβενος. A palabra ebanista/ebanistaría ten a orixe na persoa que traballa o ébano así coma outras madeiras finas.

Descrición
----------

É unha árbore moi vizosa que pode acadar os 10 ou 12 m de altura. Ten follas miúdas e polo xeral é moi espiñenta; cada espiño pode chegar a medir 2 cm de longo. Acada o seu pleno crecemento en 5 a 6 anos, posúe talos moi grosos e o seu toro úsase en ebanistaría polo duro da madeira (de feito o temo ebanista vén da persoa que traballa o ébano así coma outras madeiras finas). Produce un froito en forma de vaíña comestíbel que garda no seu interior de 6 a 12 sementes chamadas *maguacatas* ou *mahuacatas*. Estas son de cor café escuro cando están maduras. As vaíñas cando están ben chegadas caen da árbore e espallan as sementes polo chan permitindo a xerminación das mesmas. A semente cómese torrada, ten un sabor semellante ao pistacho. Noutrora usábanse coma laxantes naturais ao consumilas verdes. 

Vista da árbore
No seu hábitat
Detalle do tronco

Distribución
------------

É orixinaria da India e de Sri Lanka. Esta árbore está en risco extremo de se extinguir pola desforestación por parte dos campesiños para produción agrícola e uso da madeira.

Especies relacionadas
---------------------

Outra especie do mesmo xénero *Diospyros crassiflora*, o ébano de Gabón, (nativo do oeste de África), produce unha madeira semellante e de calidade tamén chamada de ébano. Esta especie africana é chamada "mpingo" en África Oriental, e "zebrawood" en Suráfrica: *Dalbergia melanoxylon*. Outra especie tamén coñecida como ébano é *Diospyros virginiana*, americana e con plantacións no estado de Tamaulipas e Nuevo León en México, e ao Sur de Texas, nos Estados Unidos; porén esta última dá unha madeira de peor calidade. A especie *Diospyros digyna* é un parente achegado do ébano; de madeira tamén case negra e moi densa.

Madeira de ébano
----------------

A madeira de ébano ten unha densidade aproximada de 1,5 t/m³ no momento da talla; posteriormente, cando seca, redúcese a 1,35 t/m³, máis de tres veces a densidade da madeira de piñeiro e máis de dúas veces a densidade da teca (*Tectona grandis*). É unha das madeiras máis duras e pesadas do mundo (non aboia na auga).

O ébano ten unha atractiva cor café escura con veas negras, que son predominantes e o seu aspecto é case negro. Atópase en preto de vinte países de África, dentro do triángulo comprendido entre Sudán, Angolae o Cabo Oriental en Suráfrica. Na maioría dos lugares medra coma un arbusto. Só medra coma árbore en certas partes do Mozambique, Tanzania, Zambia, e a República Democrática do Congo.

Os grandes toros poden acadar un diámetro de 6 dm; un tronco curto pesa entre 800-1000 kg. Troncos deste tamaño son escasos, pois se necesitan máis de 200 anos para lograr ditas dimensións. Esta madeira é un estándar para a fabricación de instrumentos de vento (clarinetes, óboes, cornos ingleses) e para múltiples partes de instrumentos de corda (diapasóns, clavecín e cordais de violíns, violoncello, contrabaixos etc.)

A súa valiosa madeira tamén se utiliza para a fabricación de mobles finos.

Taxonomía
---------

*Diospyros ebenum* foi descrita por J.Koenig ex Retz. e publicado en *Physiographiska Sälskapets Handlingar* 1: 176. 1776.

Etimoloxía científica
***Diospyros***: nome xenérico que provén de (*διόσπυρον*) do grego *Διός* "de Zeus" e *πυρός* "gran", "trigo" polo que significa orixinalmente "gran ou froito de Zeus". Os autores da Antigüidade usaron o vocábulo con sentidos diversos: Teofrasto menciona un *diósp¯yros* –unha árbore con pequenos froitos comestíbeis de carabuña dura–, o que segundo semella é o lodoeiro (*Celtis australis* L. ulmáceas), e Plinio o Vello (*27.98*) e Dioscorides usárono con outro nome grego *lithóspermon*, de *líthos* = pedra e *spérma* = semente, e que habitualmente se identifica co *Lithospermum officinale* L. (boragináceas). Carl von Linné colleu o nome xenérico de Dalechamps, quen chamou ao *Diospyros lotus* *"Diospyros sive Faba Graeca, latifolia"*.

***ebenum***: epíteto latino que significa "de ébano".

Sinonimia
* *Diospyros assimilis* Bedd.
* *Diospyros ebenaster* Retz.
* *Diospyros glaberrima* Rottler
* *Diospyros laurifolia* A.Rich.
* *Diospyros melanoxylon* Willd.
* *Diospyros membranacea* A.DC.
* *Diospyros reticulata var. timoriana* A.DC.
* *Diospyros timoriana* (A.DC.) Miq.

Notas
-----

1. ↑  "Definición da palabra: ébano". *Portal das Palabras*. Consultado o 2020-02-07.
2. ↑  *Diccionario Cumio da lingua galega* Vigo, Ed. do Cumio, 1999
3. ↑  Distribución en Tropicos
4. ↑  "*Ébano*". *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*. Consultado o 8 de xaneiro de 2014.
5. ↑  Michael L. Charters, California Plant Names: Latin and Greek Meanings and Derivations - A Dictionary of Botanical and Biographical Etymology
6. ↑  "*Diospyros* en Flora Ibérica, RJB/CSIC, Madrid" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 17 de outubro de 2013. Consultado o 24 de febreiro de 2014.
7. ↑  En Epítetos Botánicos
8. ↑  "*Ébano* en PlantList". Arquivado dende o orixinal o 25 de setembro de 2019. Consultado o 24 de febreiro de 2014.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Ébano*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ébano Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Flora of North America Editorial Committee. 2009. Magnoliophyta: Paeoniaceae to Ericaceae. Fl. N. Amer. 8: i–xxiv, 1–585.
* Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
* ORSTOM. 1988. List Vasc. Pl. Gabon Herbier National du Gabon, Yaounde.
* Wunderlin, R. P. 1998. Guide Vasc. Pl. Florida i–x, 1–806. University Press of Florida, Gainesville.

### Outros artigos

* Diospyros (xénero)
* Ebenaceae (familia)

### Ligazóns externas

* 
* cites.org Para as especies aceptadas como en risco de extinción e con restrición de mercados

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q156005
* AAT: 300012055
* BNCF: 42057
* BNF: 177776949
* EBID: ID
* GND: 7697258-6
* LCCN: sh85038138

 |