Coordenadas: 4°5′5″N 76°11′55″O﻿ / ﻿4.08472, -76.19861

**Tuluá** é un concello colombiano que se atopa na rexión central do departamento do Valle del Cauca. É un motor comercial, demográfico, cultural, industrial, financeiro e agrícola do centro do departamento. Posúe unha cámara de comercio e é o cuarto municipio máis poboado do Valle del Cauca, cunha poboación aproximada de 200 000 habitantes.

A súa extensa área rural abrangue dende a chaira do val xeográfico do río Cauca, as ondulacións intermedias e a alta montaña pertencente á cordilleira central. A cidade atópase aproximadamente a 100 km de Cali. O río Tuluá cruza o casco urbano en sentido sur-norte.

Toponimia
---------

O significado propio do nome indíxena da cidade provén dos indíxenas tulués, mais foi amplamente discutido e pouco censurado, dado que a lingua pijao, da cal procede o nome, está pouco estudada e mesmo sufriu numerosas variacións por causa do uso de diferentes modismos rexionais da lingua e principalmente a súa extinción a principios de 1700. Aínda que a cidade fixo propio e oficial o significado "Cha e fácil de cultivar" tamén é aceptado o termo "terra fácil", como denominaban os pijaos ao val que conforman os ríos Tuluá e Morales, aínda que tamén se podería traducir como "*terra do máis aló"* debido a que os pijaos son orixinarios do val do río Magdalena.

Símbolos
--------

### Escudo

De estilo español antigo, en cruz, o escudo está dividido en catro cantóns: O cantón destro do xefe leva trece *roeis* azuis sobre o campo de prata. Representa o mesmo escudo nobiliario da familia Lemos, ligada á cidade galega de Monforte de Lemos, por considerar algúns historiadores a Xoán de Lemos e Aguirre como promotor da fundación de Tuluá. No cantón sinistro do xefe, o escudo ostenta un corazón de goles sobre un campo de ouro. Representa a cidade mesma, chamada pola súa localización xeográfica "Corazón do Val". No cantón destro da punta hai unha ponte de prata sobre un campo azul. Representa o espírito de unión e solidariedade cidadá, símbolo de alianza. No cantón sinistro da punta, vese unha montaña perfilada, un val e un río. É unha reprodución da característica orográfica máis determinante. Remata o escudo cun castelo ou fortaleza de prata, que simboliza a grandeza e elevación. Os grans de café e cacao fructificados enmarcan o escudo, simbolizando a riqueza agrícola de Tuluá polo ano do seu deseño. Unha cinta tricolor (vermello, verde e branco) cunha divisa unión, traballo e paz, ata os grans mencionados.

### Bandeira

Deseñada no ano 1960 e adoptada oficialmente como bandeira da cidade de Tuluá o 29 de maio de 1987 segundo o decreto 084. Está constituída por tres franxas horizontais, paralelas e de iguais dimensións entre si, coa seguinte descrición e interpretación. A franxa superior de cor vermella, que simboliza a enerxía da súa xente, a caridade e o amor que inspira a súa conduta fronte a situacións adversas e a ousadía para combater en defensa das causas nobres. A franxa do centro de cor verde, que simboliza o esplendor vexetal da rexión, a fe nos seus valores, a amizade e o respecto que prodigan os seus poboadores, a xuventude da súa historia e a esperanza dun futuro prometedor. A franxa inferior de cor branca simboliza a pureza da súa orixe, a franqueza e a ledicia no discorrer da existencia dos seus habitantes. A bandeira irá encavada en hasta dun longo equivalente a tres veces o seu ancho. Polo dereto No. 084 de maio de 1987 "polo cal se adopta oficialmente a Bandeira de Tuluá".

Cultura
-------

A cidade conta con 11 centros culturais, un teatro de estilo republicano (Patrimonio Nacional), 4 auditorios para eventos, sala de exposicións de arte, 3 bibliotecas, un centro de historia, un museo de arte viaria, un museo de etnobotánica, un museo de historia e un Corferias; adicionalmente realízanse anualmente 6 festivais culturais.

##### Principais festividades e eventos

* A Feira de Tuluá
* Festa de Reis e Feira Ganadeira *Corregimiento* da mariña
* Festival do Corazón Dulce
* Expociencias Tuluá
* Encontro Nacional de Estudiantinas
* Festival Internacional de Contadores de Historias e Lendas
* Festival Santa Cecilia
* Festival Vallecaucano de Monicreques
* Festival de Papaventos
* Festival do Mate e do Guarapo
* Festival de Danzas Folcróricas de Parellas

Tuluá tamén é recoñecido como berce de Poetas e Escritores.

Gastronomía
-----------

Chuleta.
Algunhas bebidas famosas que poden ser disfrutadas en Tuluá son: a *chicha* de millo, o masato ou os champús. Entre os pratos típicos atopamos o sancocho, a rellena e o tamal. Tamén hai pratos doces: *Desamargado, Cuaresmero, "Natilla"* (na tempada do Nadal) e o *Trasnochado*. Tamén salienta o doce de Manjar Blanco propio do Valle del Cauca (diferénciase do arequipe, tradicional do Vello Caldas pola súa composición e preparación) e as vidancas.

Outro prato de gran nome e tradición é a carne á milanesa, que na zona do Valle del Cauda se coñece co nome de "chuletas".

* MorcillaMorcilla
* TamalesTamales

Notas
-----

1. 1 2  "Información general de Tuluá". Alcaldía del municipio. Arquivado dende o orixinal o 20 de xuño de 2015. Consultado o 1 de maio de 2015.
2. 1 2  "Resultados y proyecciones (2005-2020) del censo 2005". DANE. Consultado o 22 de maio de 2018.
3. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 17 de xullo de 2014. Consultado o 31 de decembro de 2013.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Gutiérrez, Rufino (1921). *Monografías de Rufino Gutiérrez. Tomo II*. Imprenta Nacional, Bogotá.
* Rodríguez, Carlos Armando (1992). *Tras las huellas del hombre prehispánico y su cultura en el valle del Cauca*. Instituto Vallecaucana de investigaciones científicas INCIVA, Fundación hispanoamericana de Cali, Embajada de España en Colombia, Santiago de Cali.

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Concellos do Departamento de Valle del Cauca |
| --- |
| 
* Alcalá
* Andalucía
* Ansermanuevo
* Argelia
* Bolívar
* Buenaventura
* Buga
* Bugalagrande
* Caicedonia
* Cali
* Calima el Darién
* Candelaria
* Cartago
* Dagua
* El Águila
* El Cairo
* El Cerrito
* El Dovio
* Florida
* Ginebra
* Guacarí
* Jamundí
* La Cumbre
* La Unión
* La Victoria
* Obando
* Palmira
* Pradera
* Restrepo
* Riofrío
* Roldanillo
* San Pedro
* Sevilla
* Toro
* Trujillo
* Tuluá
* Ulloa
* Versalles
* Vijes
* Yotoco
* Yumbo
* Zarzal

 |

* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1002577
* WorldCat
* VIAF: 137345679
* EBID: ID
* GEC: 0456933
* GeoNames: 3666646
* LCCN: n92010401
* OSM: 1473598
* TGN: 1024045
* WOEID: 368241

 |