Fachada da Acibecharía.
Debuxada por Ramón Gil Rey.
A **fachada da Acibecharía** é a fachada norte da catedral de Santiago e foi construída por Lucas Ferro Caaveiro, substituíndo á anterior, románica, chamada *do Paraíso*, que fora construída polo Mestre Bernardo en 1122. É o acceso á catedral dos peregrinos que seguen os camiños Francés, Primitivo e Inglés a través da Porta Francíxena.

Debe o nome ó gremio dos artesáns do acibeche, que traballaban na rúa que accede á praza ante a que se abre a fachada, hoxe chamada praza da Inmaculada.

Fachada románica
----------------

A portada románica fora construída en 1122 por Bernardo, mestre de obras da catedral, pero boa parte das esculturas que a compoñían se atribúen ó Mestre Estevo, tamén autor dalgunhas esculturas de Praterías. Alejandro Barral describe así o estilo do mestre Estevo: "*Son figuras vigorosas, con rostros de pómulos inchados, ollos avultados e grosos labios, coa cabeleira en guedellas onduladas. As coidadas anatomías transparéntanse baixo roupas convencionais, en pregues paralelos en U, como sinatura do mestre*".

Recibiu o nome de *Portada do Paraíso* porque o relato iconográfico representaba a Deus no paraíso, aínda que López Pereira cita a posible orixe no significado da palabra latina *paradiso* como adro da igrexa .

No Códice Calixtino faise unha detallada descrición da portada románica. 

> 
> 
> "*Enriba da columna pegada ó muro, que separa os dous pórticos pola parte de fóra, está o Señor sentado en trono de maxestade, impartindo a bendición coa dereita e cun libro na esquerda. Rodeando o trono, como para sostelo, aparecen os catro evanxelistas. Á súa dereita represéntase o paraíso, onde o Señor volve aparecer reprendendo a Adán e Eva polo seu pecado; á esquerda, noutra representación, expulsándoos do paraíso. Alí mesmo, por todo arredor, hai representados un sen número de imaxes de santos, bestas, homes, anxos, mulleres, flores e demais criaturas, das que non podemos facer unha descrición do seu significado e calidade, debido ó seu gran número. Nembergante, enriba da porta da esquerda, segundo entramos na catedral, ou sexa, no tímpano, está esculpida a Anunciación da benaventurada Virxe María. Aparece tamén alí o Anxo Gabriel dirixíndolle a palabra. Á esquerda da entrada lateral, sobre das portas, aparecen labrados os meses do ano e outras moitas e fermosas representacións*.  
> *Nas paredes, pola banda de fóra, aparecen dous enormes e feros leóns, un á dereita e outro á esquerda, que miran sempre cara á porta, coma se vixiasen.*  
> *Nas xambas, na parte alta, aparecen catro apóstolos sostendo na súa man esquerda cadanseu libro, e coa dereita erguida abenzoan ós que entran na catedral.*  
> *Na porta da esquerda está Pedro ó lado dereito, e Paulo ó esquerdo. E na porta da dereita está o apóstolo Xoán ó lado dereito, e Santiago ó esquerdo. Ademais, enriba de cada unha das cabezas dos apóstolos, aparecen esculpidas unhas cabezas de boi que salientan dos linteis*".
> *Guía do peregrino*, pp. 132-133.
> 

Cristo en maxestade, hoxe en Pratarías.
Detalle do tímpano esquerdo do Pórtico das Pratarías. A esquerda, o relevo da Expulsión do Paraíso; no centro, o símbolo de Saxitario.
A fachada orixinal tivo que ser demolida tras sufrir un incendio en 1758. Trala restauración, moitas das esculturas foron recolocadas noutras áreas da catedral, especialmente na fachada das Pratarías, e outras pasaron a formar parte da colección do Museo da Catedral. Desgraciadamente, outras desapareceron ou non están identificadas.

Entre as imaxes identificadas que hoxe se poden ver no pórtico das Praterías pódense citar o Cristo en maxestade e o símbolo do evanxelista Mateu, a Expulsión do paraíso, o Sacrificio de Isaac, Muller con cachorro de león, Mozo cabalgando sobre un galo, o Mes de febreiro, Saxitario e Piscis.

No Museo da catedral consérvase o relevo da Reconvención de Adán e Eva, Mes de febreiro e Muller cun acio de uvas, así como unha Figura sedente cuxo estado de conservación non permite relacionala coa descrición do Códice Calixtino. A *Reconvención de Adán e Eva* foi identificada por Antonio López Ferreiro cara 1900 nunha casa particular de Santiago. Posteriormente entrou na colección Blanco-Cicerón e, co tempo, depositouse no Museo. O relevo do *Mes de febreiro* foi identificado por Serafín Moralejo cara 1961, quen relacionou a referencia do Códice ós *meses do ano* con representacións de traballos e actividades propias de cada mes; este relevo representa unha figura sentada, quentándose ó lume.

### A *Fons mirabilis*

Na praza fronte á Acibecharía existía unha gran fonte, a *Fons mirabilis*, construída polo mestre Bernardo para acoller os peregrinos que chegaban á catedral pola Porta Francíxena. Esta fonte foi trasladada ó claustro da catedral cando se construíu a actual fachada.

> 
> 
> "*Á fin da escada deste adro* [da porta Francíxena] *hai unha admirable fonte que non ten parella no mundo. Esta fonte aséntase enriba de tres chanzos de pedra, que sosteñen unha fermosísima cunca de pedra, de forma circular e cóncava,* [...] *No centro dela érguese unha columna de bronce, grosa no fondo, heptagonal e de proporcionada altura. Do seu remate xorden catro leóns, que deitan polas súas bocas catro chorros de auga para refrixerio dos peregrinos de Santiago e dos habitantes da cidade.* [...] *Na columna de bronce, debaixo das gadoupas dos leóns, está gravado, todo arredor, en dúas liñas, este texto: 'Eu Bernardo, tesoureiro de Santiago, fixen esta condución de auga e levei a cabo a presente obra para remedio da miña alma e das dos meus pais, o día terceiro do idos de abril da era MCLX'*" [11 de abril de 1122]
> *Guía do peregrino*, p. 129
>

Fachada barroca
---------------

A nova fachada foi proxectada en estilo barroco por Lucas Ferro Caaveiro, quen comezou as obras e realizou o primeiro e segundo corpo. Con esta obra, Ferro Caaveiro buscaba uniformar a praza e darlle á fachada da catedral o esplendor da fachada do mosteiro de San Martiño Pinario, situado na fronte, á vez que se ampliaba o Palacio Episcopal, ó noroeste da catedral.

Cando presenta en 1762 o proxecto do remate da fachada, o cabido non o acepta e solicita un novo proxecto a Ventura Rodríguez, proxecto que se presenta en 1765 coa recomendación de que as obras as dirixise Domingo Lois Monteagudo. Este, xunto a Clemente Fernández Sarela remataron a fachada en 1769, en estilo neoclásico, se ben conserva algúns trazos barrocos.

Lois Monteagudo modifica o segundo corpo e introduce dous medallóns coas efixies dos reis e, no centro, a estatua da Fe, obra de Xosé Gambino. E engade un terceiro corpo cun frontón central curvo sostido por atlantes e, sobre el, unha estatua de Santiago peregrino, do século XVIII, con dous reis aos seus pés en posición de oración: Afonso III e Ordoño II; son todas obras de Máximo Salazar.

Restauración
------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
|  Obras de restauración en xaneiro de 2011 e detalle da fachada restaurada en 2013.  |

O Plan Director da catedral de Santiago, redactado en 2010 pola Consellería de Cultura e o Cabido Catedralicio, puxo de manifesto a situación de numerosos elementos en tódolos edificios e estruturas da catedral que esixían unha limpeza ou restauración máis ou menos urxentes.

O plan de restauración comezou pola fachada da Acibecharía, na que se detectaran gretas, ferros oxidados, abundante vexetación nas xuntas das pedras, humidades etc. que estaban afectando seriamente a pedra. As obras déronse por rematadas en outubro de 2011.

Buscaba repoñer, no que fose posible, a imaxe orixinal da fachada, para o que se procedeu a unha limpeza xeral da fachada eliminando liques e plantas, así como concrecións calcarias, e, posteriormente, se traballou en reconstruír fragmentos perdidos de cornixas e beirís e mesmo nas obras escultóricas, pegar pezas agretadas, eliminar grampas de ferro oxidadas ou rotas e asegurar a evacuación correcta das augas de chuvia. Finalmente, procedeuse a substituír as ventás de madeira e a restaurar as reixas exteriores e os portóns de entrada.

Notas
-----

1. ↑  "*Cando nós, os franceses, queremos entrar na basílica do Apóstolo, facémolo pola porta setentrional*" (*Guía do peregrino*, p. 129).
2. ↑  "*Os mestres canteiros que comezaron a construción da basílica de Santiago chamábanse don Bernardo o Vello, admirable mestre, e Roberto*" (López Pereira: *Guía medieval do peregrino*, p. 139.
3. ↑  Alejandro Barral, 43.
4. ↑  López Pereira: *Guía medieval do peregrino*, p. 132.
5. ↑  Lémbrese que o que interesa neste sentido, a *Guía do Peregrino*, o libro V, foi escrito entre 1135 e 1140.
6. ↑  Yzquierdo Peiró menciona unha primeira proposta en 1750 de substituír as portadas do cruceiro (do Paraíso ó norte e de Praterías ó sur) por *outras máis modernas*.
7. ↑  Belda Navarro, Cristóbal (1997). Akal, ed. *Los siglos del barroco*. Madrid. pp. p. 116. ISBN 84-460-0735-5.
8. ↑  "Finaliza la restauración de la fachada de Azabachería de catedral por 25 años", en *ABC*, 8.10.2011}; "La Catedral de Santiago de Compostela está siendo restaurada", en *Menuda es la historia*, 18.10.2011; "La xunta de Galicia recibe las obras de restauración de la fachada de Azabacheria de la Catedral", en *www.xacobeo.es*, 9.12.2011.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barral Iglesias, Alejandro, e Suárez Otero, José: *Catedral de Santiago de Compostela y Museo*. Edilesa, León 2003. ISBN 84-8012-435-0.
* López Pereira, X. Eduardo: *Guía medieval do peregrino. Códice Calixtino, libro V*. Xerais, Vigo 1993.
* Yzquierdo Peiró, Ramón: *Museo Catedral de Santiago*, Cabido da Catedral, 2011. ISBN 978-84-939061-2-2.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fachada da Acibecharía*** |

* RESOLUCIÓN do 13 de xullo de 2010 pola que se anuncia a licitación, polo procedemento aberto con pluralidade de criterios e trámite urxente, do contrato de obras non harmonizado, de restauración da fachada da Acibechería da Catedral de Santiago de Compostela, en Santiago de Compostela (A Coruña) (DOG nº 138, de 21.07.2010).

| * v
* c
* e
Catedral de Santiago de Compostela |
| --- |
| Capelas | 
* Capela de Mondragón
* Panteón Real da Catedral de Santiago‎

 |
| Fachadas | 
* Fachada da Acibecharía
* Fachada do Obradoiro
* Fachada do Paraíso
* Fachada das Pratarías

 |
| Portas | 
* Porta Santa
* Pórtico da Gloria

 |
| Personalidades | 
* Apóstolo Santiago
* Domingo de Andrade
* Fernando de Casas Novoa
* Diego Xelmírez
* Mestre Estevo
* Mestre Mateu
* José de la Peña de Toro
* Bispo Teodomiro
* José Vega y Verdugo

 |
| Outros | 
* Ano Santo Xacobeo
* Arquidiocese de Santiago de Compostela
* Arquivo-Biblioteca da Catedral de Santiago de Compostela
* Botafumeiro
* Camiño de Santiago
* Códice Calixtino
* Coro pétreo do mestre Mateu
* Museo Catedralicio de Santiago de Compostela
* Tombos da Catedral de Santiago de Compostela

 |


| * v
* c
* e
Artigos sobre a cidade de Santiago de Compostela |
| --- |
| Edificios | 

|  |  |
| --- | --- |
| Institucionais | 
* Parlamento de Galicia
	+ Pazo do Hórreo
* Pazo de Raxoi
* Pazo de San Caetano
* Residencia oficial de Monte Pío
* Pazo de Amarante

 |
| Relixiosos | 
* Catedral de Santiago de Compostela
* Mosteiro de San Martiño Pinario
* Convento de San Francisco do Val de Deus
* Convento de San Paio de Antealtares
* Colexiata de Santa María a Real do Sar
* Capela de Ánimas
* Igrexa de San Fiz de Solovio
* Igrexa de San Froitoso
* Convento de Santo Agostiño
* Convento de San Domingos de Bonaval
* Convento das Orfas
* Convento de Belvis
* Seminario Menor
* Igrexa de Salomé
* Convento de Santa Clara
* Igrexa de San Roque
* Igrexa de San Froitoso
* Outros edificios relixiosos

 |
| Teatros | 
* Auditorio de Galicia
* Teatro Principal
* Auditorio Abanca
* Salón Teatro

 |
| Museos | 
* Museo do Pobo Galego
* Centro Galego de Arte Contemporánea
* Casa da Troia
* Museo da Catedral
* Museo Pedagóxico de Galicia
* Museo das Peregrinacións e de Santiago

 |
| Outros | 
* Cidade da Cultura
* Hostal dos Reis Católicos
* Hospital de San Roque
* Biblioteca Ánxel Casal
* Colexio de San Clemente
* Casa da Parra
* Casa da Conga
* Pazo de San Lourenzo de Trasouto
* Casa do Cabido
* Colexio de San Xerome
* Pazo de Vaamonde
* Pazo do Espiño
* Colexio de Santiago Alfeo
* Pazo de Xelmírez
* Pazo de Fondevila

 |

 |  |
| Parques | 
* Alameda de Santiago de Compostela
* Paseo da Alameda
* Paseo da Ferradura
* Carballeira de Santa Susana
* Carballeira de San Lourenzo
* Granxa do Xesto
* Parque da Música
* Parque das Galeras
* Parque do Paxonal
* Parque de San Domingos de Bonaval

 |
| Centros comerciais | 
* Área Central
* Centro Comercial Compostela
* Centro Comercial As Cancelas

 |
| Rueiro | 
* Praza do Obradoiro
* Praza da Quintana
* Rúa da Acibechería
* Rúa das Galeras
* Rúa Entrerríos
* Praza do Seminario de Estudos Galegos
* Rúa de San Francisco
* Rúa de San Roque
* Rúa do Franco
* Rúa do Vilar
* Praza do Toural
* Praza de Cervantes
* Praza de Mazarelos

 |
| Transporte | 
* Aeroporto de Santiago de Compostela
* Estación de Santiago de Compostela
* Transportes Urbanos de Santiago

 |
| Medios de comunicación | 
* CRTVG
* El Correo Gallego
* Nós Televisión
* Santiago TV

 |
| Deportes | 

|  |  |
| --- | --- |
| Clubs deportivos | 
* SD Compostelafútbol
* Obradoiro CABbaloncesto
* Santiago Futsalfútbol sala
* Arteal TMtenis de mesa
* Santiago RCrugby
* CW Santiagowáter-polo
* HC Raxoihóckey a patíns
* Black Ravensfútbol americano

 |
| Recintos deportivos | 
* Estadio Municipal Verónica Boquete de San Lázaro
* Multiusos Fontes do Sar
* Campo de Santa Isabel
* Pavillón de Santa Isabel
* Estadio Universitario
* Pavillón Universitario
* Campo das Cancelas
* Real Aero Club de Santiago

 |

 |
| Outros recintos | 
* Monte do Gozo
* Recinto Feiral de Amio
* Mercado de Abastos

 |
| Centros de saúde | 
* Complexo Hospitalario Universitario de Santiago de Compostela
* Hospital HM Rosaleda
* Hospital Nosa Señora da Espezanza
* Hospital Psiquiátrico de Conxo
* Hospital Médico-Cirúrxico de Conxo
* Hospital Gil Casares

 |
| Empresas locais | 
* FINSA
* Televés
* Blu:Sens
* Uro
* Castrosua

 |
| Restos arqueolóxicos | 
* Castriño de Conxo
* Castelo da Rocha Forte
* Muralla de Santiago de Compostela
* Arco de Mazarelos
* Porta do Camiño

 |
| Accidentes xeográficos | 
* Monte Pedroso
* Río Sar
* Río Sarela
* Río Corgo

 |
| Educación | 
* Universidade de Santiago de Compostela
* Edificio Docente Roberto Novoa Santos
* Facultade de Medicina e Odontoloxía
* Facultade de Dereito
* Facultade de Medicina
* Facultade de Química
* Facultade de Xeografía e Historia
* Facultade de Farmacia
* Facultade de Filosofía
* Facultade de Matemáticas
* Instituto Xelmírez

 |
| Outros | 
* Camiño de Santiago
* Historia de Santiago de Compostela
* Cidade vella de Santiago de Compostela
* Cemiterio de Boisaca
* Panteón de Galegos Ilustres
* Panteón Real da Catedral de Santiago
* Cineuropa

 |
| **Portal:Santiago de Compostela** |