recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juan Manuel Fernández Rivas**, coñecido como **Juan Rivas** e cos nomes artísticos de **Peiss** ou **Peissman**, nado en Moaña en 1968 e finado o 11 de febreiro de 2016 na Fraga (Moaña), foi un arquitecto e escultor galego.

Traxectoria
-----------

Juan Rivas licenciouse en arquitectura e traballaba en Moaña, a súa vila natal. Foi o autor de diversas obras públicas en Moaña, como as pasarelas das praias da Mona e Videira (Tirán), os traballos de amelloramento dos adros de San Martiño, San Bieito (Domaio) e A Peregrina (Meira), a remodelación da alameda de Moaña ou a remodelación da estación marítima da mesma vila. Tamén se debeu a Rivas o proxecto de construción dunha torre de 21 andares no Real, no centro da parroquia de Tirán, que finalmente non se levou a termo.

Como escultor, tiña preferencia pola reciclaxe de vidro, cos que despois facía obra artística. Entre as súas pezas máis coñecidas estaba a balea Anduriña, unha balea de 15 metros situada no paseo do Con, deseñada por Rivas e executada por Antón Salgueiro. Tamén son desta autoría colectiva *O bufón*, un choco xigante e *O páxaro tolo*, as dúas no paseo marítimo de Moaña. En 2013 abriu unha galería de arte en Moaña, a Miramart, no que fora o bar familiar case homónimo (Miramar), e onde expuña e vendía as súas esculturas de pedra policromada.

O corpo sen vida de Rivas foi atopado no río da Fraga. O seu coche estaba no viaduto que cruza o val.

Vida privada
------------

Rivas foi parella da política María Martín Alonso, falecida en 2002.

Notas
-----

1. ↑  "El arte de Peiss navega a Rotterdama". *Faro de Vigo* (en castelán). 27 de outubro de 2013. Consultado o 11 de febreiro de 2016.
2. ↑  "Aparece muerto el arquitecto Juan Rivas en un río de Moaña". *Faro de Vigo* (en castelán). 11 de febreiro de 2016. Consultado o 11 de febreiro de 2016.
3. ↑  "Unha proposta moi alonxada da de Rivas". *Web do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (Pontevedra)*. 4 de abril de 2010. Arquivado dende o orixinal o 16 de febreiro de 2016. Consultado o 11 de febreiro de 2016.
4. ↑  "La galería de las piedras pintadas". *La Voz de Galicia* (en castelán). 4 de xaneiro de 2014. Consultado o 11 de febreiro de 2016.
5. 1 2  Llera, Luis Carlos (12 de febreiro de 2016). "Juan Fernández Rivas (Moaña, 1968) El arquitecto que quiso alcanzar el cielo de Moaña". *La Voz de Galicia* (en castelán) (Vigo). Consultado o 20 de abril de 2018.
**Guillermo Massó García** foi un aparellador e político galego.

Traxectoria
-----------

Perito mercantil. Estudou para aparellador na Escola Industrial de Vigo. En marzo de 1936 foi elixido secretario da Xunta directiva do PSOE de Vigo. Foi elixido polo PSOE para ocupar un posto de concelleiro en Vigo en abril de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 logrou pasar á zona republicana. Instalouse en Valencia onde participou con outros correlixionarios na creación do Grupo de Socialistas Galegos. Publicou ilustracións en *Cultura Gallega*. Despois da guerra instalouse como aparellador en Madrid. Foille incoado expediente de responsabilidades políticas en outubro de 1940.

Notas
-----

1. ↑  *Gaceta de la República*, 226, 14-8-1937, p. 634.
2. ↑  *El Socialista*, 8.531, 31-7-1937, p. 2.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 20-10-1940, p. 6.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *La dinámica sociopolítica en Vigo durante la Segunda República Arquivado 24 de febreiro de 2014 en Wayback Machine.*, tese de doutoramento presentada por Manuel Fernández González na USC, 2005.
**Juan Fernández Merino**, nado nas Pontes de García Rodríguez cara a 1872 e finado na Coruña o 28 de setembro de 1942, foi un xornalista e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Emigrou a América sendo neno. Percorreu o Brasil, o Uruguai e a Arxentina e finalmente fixou a residencia na Habana, onde se dedicou á docencia, foi redactor de *La Tierra Gallega* e publicou poemas en *Galicia* e outros periódicos galegos da illa co pseudónimo **Fernán Minero**. A principios do século XX retornou a Galicia e instalouse na Coruña, traballando como funcionario da Xefatura de obras públicas da provincia. En 1912 estreou na Coruña o apropósito *Películas locales*, escrito con José Llópiz. Fundou e dirixiu *Coruña Cómica* e colaborou en *Vida Gallega*, *Galicia Pintoresca* e o suplemento literario "Nós. Páxinas gallegas do diario da Cruña El Noroeste". En 1918 acadou un premio en Lugo co poema "¡Galicia!". O 28 de agosto de 1919 estreou na Coruña *Xan da Cruña* e o 12 de marzo do ano seguinte o poema simbólico *Dorinda Galicia*, que despois retocou e aumentou converténdoo en drama. Publicou un relato en *El Eco de Galicia* de Buenos Aires, titulado "Os olláparos da corte" e dous textos en *El Eco de Galicia* da Habana, "A terra dos porcos" e "¡¡Reerguervos!!! Fala un labrego da Cruña".

Finou na Coruña o 28 de setembro de 1942 con 70 anos.

Vida persoal
------------

Casou con Mercedes López Domínguez en 1912..

Notas
-----

1. ↑  "Nuestros colaboradores" en *Galicia Pintoresca*, 47-48, 12-3-1918, p. 5.
2. ↑  Necrolóxica en *La Voz de Galicia*, 29-9-1942, p. 3.
3. ↑  *La Correspondencia Gallega* 26-11-1912, p. 1.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Narradores ocasionais do século XIX (Relato breve)* (PDF). Santiago de Compostela: CIRP. 2003. pp. 111–112. ISBN 84-453-3736-X. Consultado o 6/11/2013.
* Vilavedra, Dolores, ed. (1995). *Diccionario da literatura galega. Autores* **I**. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-8288-019-5.
Coordenadas: 43°19′9.98″N 8°29′39.71″O﻿ / ﻿43.3194389, -8.4943639

**Leyma** (*Leche y Mantequilla*) é unha empresa galega do sector lácteo. Ten as súas instalacións en Arteixo, e actualmente pertence ao grupo Leite Río.

Historia
--------

A orixe de **Leyma** data de 1918, pero non é ata 1952 cando sae á luz UTECO (Unión Territorial de Cooperativas del Campo) da Coruña, que desde 1962 utiliza como marca o nome de **Leyma** para comercializar leite pasteurizado, tras facerse en 1957 coa concesión para o abastecemento da cidade da Coruña.

En 1979 trasládase ao polígono industrial de Sabón (Arteixo), deixando as instalacións que hoxe ocupa o Club Financiero Atlántico á entrada da Coruña. En 1980 a UTECO transfórmase en Cooperativa Agraria Provincial, que en 1989 constitúe coa Central Lechera Asturiana a sociedade anónima **Leyma S.A.**, con sede social na Coruña.

En 1993 créase o Grupo Lácteo Gallego, que adquire os activos de Leite Xallas, que era a terceira cooperativa láctea de industrialización en importancia en Galiza, e acádase un acordo con Cooperativas Lácteas de Galicia (COLAGA), en virtude do cal COLAGA pasa a ser propietaria do 50 % do grupo.

En 1994, a Corporación Agroalimentaria Gallega acada un acordo con Central Lechera Asturiana (CLAS), de xeito que esta recompra o 20% das accións de Leyma. En 1995, o Grupo Lácteo Gallego adquírelle a Tabacalera o 100% de Lactaria Española (LESA), comercializadora da marca RAM, comezando os problemas, ao adquirir débedas superiores aos 12.000 millóns de pesetas.

En abril de 1999, o grupo granadino PULEVA conmocionou o sector lácteo galego ao anunciar a compra de Leyma-RAM. Esta compra rompía as expectativas para crear o chamado gran *grupo lácteo galego*, que contaba co visto e prace do presidente da Xunta, Manuel Fraga, e que consistía en que Caixa Galicia e Leite Celta se aliaran para facerse con Leyma-RAM e logo ofrecer participacións a Leite Río e a Feiraco.

A finais do ano 2000, PULEVA fusionouse con Azucarera Ebro Agrícola, sendo o principal accionista da resultante Ebro Puleva o francés Saint Louis, que posúe o 13,5 % dos títulos, polo que a francesa era tamén a principal accionista da láctea galega.

En 2005 Leite Río merca as instalacións de Arteixo e a marca Leyma.

En 2012 Jesús Lence (propietario da empresa) presentou concurso de acredores no Xulgado Mercantil de Lugo para Gensabon SAU, empresa que xestionaba a planta de coxeración enerxética da fábrica de Sabón cunha débeda de catro millóns de euros.

Notas
-----

1. ↑  Lence presenta concurso de acreedores para la inactiva planta de energía de Leyma. El Progreso

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web da empresa
**José Luis Borbolla Chavira**, nado en Cidade de México o 31 de xaneiro de 1920 e finado na mesma cidade o 11 de febreiro de 2001, foi un futbolista mexicano. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección mexicana.

Traxectoria
-----------

Empezou a súa careirra no Club de Fútbol Asturias, para continuar xogando no Real Club España e o Club Deportivo Marte, todos eles de México. Posteriormente pasou a xogar na Primeira División de España, sendo o primeiro estranxeiro en facelo unha vez finalizada a guerra civil.

En España xogou no Deportivo da Coruña, Real Madrid e Celta de Vigo. Tras o seu paso por España regresou a México, onde xogou en Tiburones Rojos de Veracruz e Club América, club onde se retirou e ao que adestrou durante unha temporada.

Tras o seu retiro do mundo do fútbol conertiuse nun empresario do sector téxtil.

### Selección nacional

José Luis Borbolla foi internacional con México no mundial do Brasil de 1950, no encontro contra Suíza.

Ligazóns externas
-----------------

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*
* Ficha de Borbolla na Web da Liga de Fútbol Profesional
* Artigo sobre a chegada de Borbolla ao Real Madrid

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1709307
* BDFutbol: 10612
* FIFA: 46777
* NFT: 63237
* Soccerway: 183555
* Transfermarkt: 249368
* Worldfootball: jose-borbolla

 |
**José Lombardero Franco**, nado na Coruña en outubro de 1864 e finado en París o 23 de outubro de 1912, foi un xornalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Estudou a carreira de Dereito e colexiouse na Coruña pero non chegou a exercer como avogado. Colaborou como xornalista en *La Voz de Galicia*, que dirixiu entre 1887 e 1889, e foi redactor de *El Imparcial* e *El Nacional* de Madrid. Adquiriu a cabeceira do xornal *El Noroeste*, que refundou en 1896. Foi elixido deputado nas lexislaturas de 1901-1903 polo distrito de Arzúa, 1903-1905 polo da Fonsagrada, 1907-1910 por Ordes e 1910-1914 por Ordes e Pontedeume, correspondéndolle por sorteo representar a Pontedeume.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Juan Armada Losada** | **Deputado por Pontedeume**1910 - 1912 | Sucesor:**Julio Wais Sanmartín** |

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* No centenario de Ecos del Eume Arquivado 08 de xuño de 2013 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12391046
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 61850

 |
**Josefa "Gigi" Francisco** , nada en 1954 e finada o 22 de xullo de 2015, foi unha defensora da igualdade de xénero e os dereitos das mulleres de Filipinas. Contribuíu a moitos programas para reducir a disparidade e investigou moitos aspectos da igualdade e dos dereitos das mulleres. Traballou en estreita colaboración coas Nacións Unidas en varios proxectos.

Traxectoria
-----------

A través da súa ensinanza e escritura, presentou a experiencia técnica, visión e movementos sociais ás novas xeracións. Traballou como membro de ISIS International desde 1998 a 2002, organización que traballa polos dereitos das mulleres a nivel internacional. Posteriormente, uniuse Women and Gender Institute (WAGI, en galego Instituto das Mulleres e Xénero) como directora executiva da organización. A organización realizou varios cursos en liña sobre os dereitos das mulleres dende hai 3 anos. Foi membro da Organización Development Alternatives for Women in a New Era (en galego, Alternativas de Desenvolvemento para Mulleres nunha Nova Era), abreviado como DAWN. Esta organización traballa para difundir as voces e as perspectivas das mulleres desde as rexións do sur global ao mundo. Traballou como coordinadora global da organización. A Nacións Unidas e DAWN traballaron xuntos na rexión de Asia-Pacífico baixo o liderado de Gigi. O traballo que fixeron foi publicado *The Future The Asia Pacific Women Want* (en galego, *O futuro que queren as mulleres de Asia-Pacifico*) en 2015.

Traballou como directora de departamento do Departamento de Relacións Internacionais en Miriam College, traballando para promover o liderado das mulleres. Realizou importantes investigacións sobre pobreza, xénero, desenvolvemento e o movemento feminista.

Notas
-----

1. 1 2  "Josefa "Gigi" Francisco" (en inglés). 2015-11-25. Consultado o 2020-03-12.
2. 1 2  "Josefa "Gigi" Francisco, In Remembrance". 24 de xullo de 2015.
3. 1 2  "Connecting the Global and the Local: Women's Human Rights Movements and the Critique of Globalization". *WHRnet*. Outubro de 2002. Arquivado dende o orixinal o 17 de marzo de 2020. Consultado o 18 de marzo de 2021.
4. ↑  "An Interview with DAWN's Global Coordinator, Gigi Francisco". *WHRnet*. 5 de xaneiro de 2009.
5. ↑  Joanna Kerr, Ellen Sprenger, Alison Symington (2004). *The Future of Women's Rights: Global Visions and Strategies*. p. 69. ISBN 1842774581.
Esquema dun crustáceo malacostráceo.  
 No céfalon, móstranse (en cor rosada) as mandíbulas, as maxílulas e as **maxilas**.
As **maxilas** son unhas das pezas bucais dos artrópodos mandibulados (crustáceos, miriápodos e insectos).

Trátase de dous pares de pezas provistas dun pequeno apéndice denominado palpo.

Hai que ter en conta que as denominacións nos diferentes grupos crea certa confusión. Nos insectos chámanse maxilas ao primeiro par de maxilas, chamándose labio á estrutura formada pola fusión do segundo par de maxilas. O mesmo ocorre nos miriápodos; cando presentan segundo par de maxilas, estas están fusionadas co primeiro par. Nos crustáceos, chamanse maxílulas ao primeiro par de maxilas, denominándose simplemente maxilas ao segundo par.

Crustáceos
----------

Nos crustáceos, as maxilas son cada un dos dous quintos apénices cefálicos, situados no segmento maxilar, moi delgados (moito máis que as mandíbulas), birrámeos, compostos, nos malacostráceos decápodos, por un endopodito mastigador e un exopodito alongado e curvo de función ventiladora.

Insectos
--------

Adaptacións das pezas bucais dos insectos.  

**lr** (vermello): labro, **md** (verde): mandíbulas, **mx** (amarelo): **maxilas**, **lb** (azul): labio.
Nos insectos, as maxilas son cada un dos dous apéndices laterais, compostos por varios artellos e frecuentemente dotados de palpos sensoriais, que están situados entre as mandíbulas e o segundo par de maxilas, que están fusionadas formando o labio. Parten do cuarto segmanto cefálico, e a súa función é a mastigación do alimento.

Constan dos seguintes elementos:

* **Cardo**
* **Estipes**
* **Palpígero**
* **Palpo maxilar**
* **Lacinia**
* **Galea**

Miriápodos
----------

Nos miriápodos pode faltar o segundo par de maxilas, ou poden darse diferentes tipos de fusións. Así:

* Nos diplópodos e paurópodos o primeiro par de maxilas (maxílulas) está fusionado orixinando o gnatoquilario, e o segundo par de maxilas está ausente.
* Nos quilópodos, ambos os pares de maxilas están fusionados.
* Nos sínfilos, o primeiro par de maxilas está separado e o segundo par de maxilas fusionado para formar un labio, como nos insectos.

Notas
-----

1. ↑  **maxila** (Arthropoda:Crustacea), en Garrido, Carlos (1997).
2. ↑  **maxila** (Arthropoda:Insecta), en Garrido, Carlos (1997).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Garrido, Carlos (1997): *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*. A Corunha: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-8730-512-1.

### Outros artigos

* Pezas bucais
* Mandíbula (artrópodos)
* Maxílula
* Labio (artrópodos)
* Pedipalpo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q350956
* EBID: ID
* MAG: 122246415

 |
**José Luis Azcueta Uriarte**, nado en Galdakao (Biscaia) o 13 de outubro de 1936 e finado en Pontevedra o 22 de xullo de 2014, foi un futbolista español. Xogaba de defensa. Formou parte do equipo do Pontevedra que debutou en Primeira División.

Traxectoria
-----------

Na tempada 1959–60 debutou co Indauxtu en Segunda División. Case ao remate da campaña, firmou polo Real Betis, debutando así en Primeira División o 3 de abril de 1960, nunha vitoria a domicilio fronte ao Real Valladolid (0–1). Permaneceu no club andaluz até o remate da tempada 1961–62.

Na campaña 1962–63 firmou polo Real Oviedo, onde participou en 12 partidos.

Na tempada 1963–64 fichou polo Pontevedra, formando parte do once habitual que debutou en Primeira División. O seu debut produciuse na primeira xornada, nun empate fronte ao Real Zaragoza en Pasarón (1–1). Pese a que nesa campaña o equipo granate descendeu a Segunda División, permaneceu no club catro tempadas máis.

Faleceu o 22 de xullo de 2014, aos 77 anos, logo dunha doenza.

Notas
-----

1. ↑  "El exgranate José Luis Azcueta falleció ayer a los 77 años por enfermedad". *Faro de Vigo*. 23 de xullo de 2014.  *(en castelán)*
2. ↑  "Falece Azcueta, un dos mitos do "Hai que Roelo"". Pontevedra Viva. 23 de xullo de 2014.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Pontevedra CF – 1963–64 (Debut en Primeira División) |
| --- |
| 
* 1 Gato
* 2 Calleja
* 3 Cholo
* 4 Batalla
* 5 Azcueta
* 6 Vallejo
* 7 Recalde
* 8 José Jorge
* 9 Martín-Esperanza
* 10 Ribada
* 11 Iglesias
* 12 Fermín
* 13 Ceresuela
* 14 Pastor
* 15 Marcaida
* 16 Deza
* 17 Múgica
* 18 Sosa
* 19 Carlos
* Adestrador: Rafa

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20535784
* Transfermarkt: 308941

 |
**Josefa Barreiro González**, nada no Carril (Vilagarcía de Arousa) en 1910 e finada no mesmo concello o 19 de marzo de 1937, foi unha sindicalista e guerrilleira galega.

Traxectoria
-----------

Gañou a vida dende pequena traballando de criada. Casou con José Tobío e alugaron unha casa no barrio da Torre. Grazas á súa tía Otilia tomou contacto co sindicato da CNT de Trabanca Badiña. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 agochou na súa casa a Urbano Tarrío Montero. O 17 de marzo de 1937 entrou na casa unha cuadrilla de falanxistas baixo o mando de Mouriño. Mataron alí mesmo a Urbano Tarrío e levaron a Josefa á sede de Falange onde foi torturada. Foi asasinada o 19 de marzo "como incursa en un delito de guerra". Foi soterrada nunha fosa común do cemiterio municipal de Vilagarcía.

Vida persoal
------------

Casou con José Tobío e foi pai de Julio e Valentín Tobío Barreiro.

Notas
-----

1. ↑  A ciencia ao rescate da memoria dos 18 asasinados na foxa de Vilagarcía

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Abuín Duro, Marcelino (2018). *La primavera rota. Vilagarcía de Arousa, 1936-1941*. Abegondo: Sociedad Bibliográfica de Galicia. ISBN 978-84-09-02453-7.

### Ligazóns externas

* 

* Josefa Barreiro González na páxina web *Nomes e Voces*.
**José Legrá Utría**, nado en Baracoa, Cuba, o 19 de marzo de 1943 é un boxeador de peso pluma nacionalizado español.

Traxectoria
-----------

O seu debut boxístico prodúcese en Cuba como boxeador afeccionado, cun palmarés de 22 combates gañados de 23 disputados. Desde o seu Baracoa natal trasládase á Habana para facerse profesional. Nos seus primeiros combates sumou doce vitorias, un nulo e unha derrota ante Bobby Luís.

Ao non poder exercer o boxeo no seu pais pola prohibición do goberno cubano sobre o deporte profesional, Legrá abandona o país e emigra a España en 1963. Da man de Kid Tunero, en España empeza a labrarse un futuro no boxeo profesional, que se vería, grazas ao seu boxeo áxil e elegante, coroado polo maior dos éxitos. Obtén a nacionalización española en 1966.

En 1965, enfróntase ao galés Howard Winston que era o Campión de Europa, pero como Legrá non tiña aínda a cidadanía española, non puido disputar o título europeo. En 1967 é nomeado coaspirante ao título europeo contra o francés Yves Desmarets,lugar que deixou vacante Howard Winstone ao proclamarse campión do mundo, e o hispano cubano gana por k.o. no terceiro asalto.

### Título mundial

No apoxeo da súa carreira, obtén o dereito a disputar o título mundial. O 24 de xullo de 1968 pelexa no Caney Beach Area de Portchaw, ante o galés Winstone e vence por K.O. técnico no quinto asalto.

En 1969 en Londres, perde o título mundial ante o australiano Johnny Famechon, pero o recupera en 1971 ante Clemente Sánchez en Monterrey. Nese intervalo volve ser campión de Europa, vencendo en 1970 ao italiano Galli en Madrid.

En 1973, perde o título mundial ante o brasileiro Eder Joffrey. A partir de aí a súa carreira empeza a declinar e péchase cun combate ante Alexis Argüello que perdeu por K.O.

Estilo
------

José Legrá foi un boxeador de estilo fino, que nos seus combates "bailaba" constantemente sobre o ring, o que producía o desconcerto dos seus adversarios e a admiración dos afeccionados. Doutra banda, a súa verborrea anterior aos combates, similar á do mítico Cassius Clay fixéronlle moi popular en todo o mundo.

O seu palmarés é de 146 combates, dos cales venceu en 131, perdeu en 11, e tivo 4 combates nulos.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Carreira profesional de José Legrá en BoxRec

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3326577
* BoxRec: 9500

 |
Josefa de Óbidos: *Adoración dos pastores* (1669). Museo Nacional de Arte Antiga, Lisboa.
**Josefa de Óbidos**, de nome **Josefa de Ayala Figueira**, nada en Sevilla en febreiro de 1630 e finada en Óbidos o 22 de xullo de 1684, foi unha pintora española que viviu e produciu en Portugal.

Traxectoria
-----------

Era filla de Baltazar Gomes Figueira, pintor portugués natural de Óbidos, con obra en Évora, que fora traballar en Sevilla, onde casou con D. Catarina de Ayala Camacho Cabrera Romero, natural da Andalucía. Foi apadriñada polo pintor español Francisco Herrera, El Viejo.

En 1634, cando tiña apenas catro anos de idade, os pais de Josefa regresan a Portugal, onde foran estabelecerse na Quinta da Chapeleira, en Óbidos. Alí a nena foi educada, manifestando dende cedo, vocación para a pintura e para a gravados en metal, en láminas de cobre e prata, nun xénero denominado como *pontiño*.

Foi especialista na pintura de flores, froitas e obxectos inanimados. A influencia exercida polo barroco tornárana unha artista con intereses diversificados, téndose dedicado, alén da pintura, á estampa, aos gravados, á modelaxe do barro, ao deseño de figurinos, de tecidos, de accesorios varios e a arranxos florais.

En 1653, aos 19 anos de idade, fixo o gravado da edición dos *Estatutos de Coimbra*. Traballou en seguida como pintora para diversos conventos e igrexas. Na Capela do Noviciado do Convento de Varatojo había unha excelente Nosa Señora das Dores e no coro un Menino Xesús, cadros que lle atribuídos a ela. Tamén existen cadros seus no Mosteiro de Alcobaça, no Mosteiro da Batalha, en Vale Bem-Feito no Mosteiro de San Xerónimo, en Évora, onde existe un Cordeiro engrinaldado de flores, que pasa por ser un dos seus mellores traballos.

Como retratista da Familia Real Portuguesa, destácanse os seus retratos da raíña D. María Francisca Isabel de Savoia, esposa de D. Pedro II, e da súa filla, a princesa D. Isabel, que foi noiva de Vítor Amadeu, duque de Savoia, a quen ese retrato foi enviado.

A Academia de Belas Artes tamén posúe un cadro de Josefa de Óbidos.

Tendo vivido case sempre na Quinta da Capeleira, a súa reputación que granxeou era de tal orde que moitos dos que ían tomar baños ás Caldas da Rainha se desviaban do seu camiño para iren a Óbidos cumprimentala.

O seu irmán Barnabé de Ayalla tamén foi pintor.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Josefa de Óbidos*** |

### Ligazóns externas

* Catálogo da Universidade de Coimbra *(en portugués)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q269338
* WorldCat
* VIAF: 3300895
* CERL: cnp00560490
* Europeana: ID
* FAST: 207922
* GND: 120403781
* ISNI: 0000 0000 2588 4165
* KulturNav: ID
* LCCN: n86062421
* MusicBrainz: ID
* OL: OL270211A
* PTBNP: 26591
* RKD: 3104
* SUDOC: 06685136X
* ULAN: 500024699
* WikiTree: Óbidos-1

 |
**Kannadasan**, nado como **A. L. Muthiah** en Sirukoodalpatti o 24 de xuño de 1927 e finado en Chicago o 17 de outubro de 1981 foi un letrista e escritor támil, un dos máis importantes en lingua támil, coñecido como ***Kaviarasu*** (*rei dos poetas*).

Pensamento relixioso e político
-------------------------------

Muthiah foi seguidor do movemento ateo dravídico e militante do Dravida Munnetra Kazhagam (DMK), mais tras ler o *Thiruppavai* de Andal quedou marabillado pola da súa poesía mística que resultou nun fondo impacto na súa personalidade e logo de moita introspección volveu ao hinduísmo, adoptando o nome Kannadasan (o servo do señor Krishna), e tras a súa marcha en 1964 criticou duramente as posicións do DMK. e pasou a militar no Congreso Nacional Indio

Actividade literaria
--------------------

Kannadasan foi un escritor prolífico, a súa produción componse de 5000 letras de cancións para filmes, 6000 poemas e 232 libros, que inclúen novelas, epopeas, teatro, ensaios. Gañou o premio Sahitya Akademi pola súa novela *Cheraman Kadali* no ano 1980. A súa obra máis popular é o ensaio en dez partes sobre o significado da relixión hinduísta, *Arthamulla indumatham*, caracterizada pola sinxeleza ao explicar os principios desa relixión. Nos últimos anos da súa vida escribiu varias obras espirituais, entre elas *Yesu Kaviyam* (1981) unha historia sobre Xesús contada en forma poética. Escribiu e publicou varios volumes de poesía. Grande admirador do poeta Kambar escribiu unha serie de poemas loando a súa arte. Pero sobre todo Kannadasan é famoso polas letras para cancións de filmes  a miúdo con palabras simples pero cunha profunda mensaxe filosófica, converténdose no letrista máis demandado da industria musical támil e difundindo a tradición literaria clásica támil entre os espectadores contemporáneos.  A primeira película na que traballou en *Kanniyin Kadali* en 1949 e a primeira na que tamén realizou o guión foi Illara Jothi en 1954. Foi o primeiro en recibir o premio nacional de cinematografía á mellor lírica en 1969 por *Kuzhanthaikkaga*

Notas
-----

1. ↑  "Rajini reveals the ‘atheist’ side of the Lyricist Kannadasan" Arquivado 1 de setembro de 2017 en Wayback Machine. *Kolly Talk*, 4 de febreiro de 2012
2. ↑  R. Kanna (2010) *Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai* Penguin Books India, p. 158
3. ↑  Marguerite Ross Barnett (2015) *The Politics of Cultural Nationalism in South India* Princeton University Press, p. 224
4. ↑  Swarnavel Eswaran Pillai (2015) *Madras Studios: Narrative, Genre, and Ideology in Tamil Cinema* SAGE Publications India, p.69
5. ↑  Vijaya Ramaswamy (2017) *Historical Dictionary of the Tamils* Rowman & Littlefield, p. 185
6. ↑  Preminda Jacob (2008) *Celluloid Deities: The Visual Culture of Cinema and Politics in South India* Lexington Books, p. 168

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3519797
* WorldCat
* VIAF: 62749617
* BNF: 12350732j
* Europeana: ID
* FAST: 1447651
* GND: 133890767
* IMDb: nm1823946
* ISNI: 0000 0000 9870 9915
* LCCN: n81022752
* NTA: 185547311
* OL: OL219A
* SUDOC: 063874237
* TMDb: 1426679

 |
**Juan Magdalena García**, nado en Pontevedra e finado en Lérez o 10 de setembro de 1936, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Veciño de Cerponzóns, liderou o movemento agrario da parroquia e foi presidente da sociedade de agricultores. Foi contador da Federación Agraria Municipal de Pontevedra (1922) e xunto con Valentín Rey, viaxou a Madrid representando á federación agraria no concurso nacional de agricultura de 1926. Elixido presidente da Federación Agraria Comarcal de Pontevedra en 1931, actuou como vicepresidente da mesa no Congreso de Lavadores de maio de 1932 no que se aprobaron os estatutos da federación agraria provincial. Foi membro da comisión inspectora de contas da cooperativa de consumo Nueva Economía da Caixa Rural de Lérez. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 ao decatarse de que era buscado polas autoridades golpistas, presentouse no cuartel da Garda Civil o 7 de agosto. Foi detido e ingresou no cárcere a disposición do xuíz instrutor. Foi paseado e apareceu morto e salvaxemente torturado no lugar da Gándara o 10 de setembro. A súa familia foi perseguida: os seus irmáns Severino e Ángel Magdalena García, a irmá Mercedes e o seu cuñado Constante Estévez cos seus fillos, exiliáronse na Arxentina, outra irmá, Josefina, taberneira, soportou o acoso e as requisas de gardas cívicos e falanxistas.

Vida persoal
------------

Casou con Dolores Castro Ruibal.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Contra o esquecemento: Juan Magdalena García.
* A represión franquista en Lérez

### Ligazóns externas

* 

* Juan Magdalena García na páxina web *Nomes e Voces*.
**Iván Fernández Prado**, máis coñecido como **Iván Prado**, nado en Lugo en 1974, é un pallaso, actor e director teatral galego.

Traxectoria
-----------

Como pallaso formouse con outros especialistas nesta disciplina: Carlo Colombaioni, Leo Bassi, Philippe Gaulier ou Jango Edwards, entre outros.

É director de espectáculos e eventos como Festiclown (Festival Internacional de Clown de Galicia), Magiclown ou Terractiva (Feira Ecolóxica de Arzúa), membro da compañía teatral Os Sete Magníficos máis Un e socio dunha empresa de distribución cultural.

Ten promovido e participado en diferentes causas solidarias, como o Festiclown Palestina 2011  ou o Festiclown Wirikuta (México) 2012. Precisamente, o apoio á causa palestina valeulle en 2010 ser retido e deportado no aeroporto israelí Ben Gurion .

Notas
-----

1. ↑  Juventudcanaria.com[*Ligazón morta*], consultado o 8 de febreiro de 2013
2. ↑  *Culturactiva Arquivado 05 de agosto de 2013 en Wayback Machine.*, consultado o 8 de febreiro de 2013
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 31 de agosto de 2011
4. ↑  *Jornada*, 11 de xuño de 2012
5. ↑  *Faro de Vigo*, 24 de abril de 2010
6. ↑  *Haaretz*, 6 de maio de 2010]

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre unha personalidade galega é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**José Ernesto Díaz-Noriega**, nado en Barcelona en 1912 e finado en Madrid o 21 de febreiro de 2002, foi un director de cine catalán.

Traxectoria
-----------

Casado con Julia Villalva Aguirre, durante a guerra civil española combateu co exército nacional, logo de que o seu sogro Federico Villalva, habilitado do Congreso dos Deputados, fose asasinado xunto ao seu fillo Bernardo, o 7 de xuño de 1936 nos arredores de Madrid.

Traballou como axudante de montes en Valencia, Madrid e na Coruña, onde chegou na década de 1950. Foi o primeiro presidente da Asociación de cine de Galicia e xurado de moitos festivais. Foi galardoado no Festival de Cannes e coas medallas de ouro dos festivais de Estoril e Dvronik.

En 2006 Marcos Nine rodou a mediametraxe biográfica *Pensando en soledad* e a curtametraxe *J.E.D.N.* , versión reducida da anterior.

Obra
----

* *Las ninfas de la charca* (1935)
* *El viejo parque del oeste* (1936)
* *Un frente en calma*
* *Banderas victoriosas* (1939)
* *Dos versiones del mar*
* *Sever Odnum (Mundo la revés)* (1964)
* *El cine amateur* (1965)
* *El Jurado*
* *Al Nasr Altair*
* *El festival*
* *Bosques de Galicia*
* *Los Suevos* (1974)
* *Nuestros prados, nuestros montes*

Fixo sonorizacións de filmes mudos como *Nosferatu*, *Metropolis* e *Blood and Sand*.

Tamén participou nas películas galegas *Illa*, *O herdeiro*, *O pai de Migueliño* (1977) e *Fendetestas* (1975).

Véxase tamén
------------

* José Ernesto Díaz Noriega na IMDb *(en inglés)*.


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17413426
* IMDb: nm0246480

 |

* Los vampiros de la Transición, por Enrique Piñuel, na *El Salto Diario* (23/03/2019)
**José Fernández Cortés**, coñecido como **O Callobrés**, nado en Callobre (Miño) en 1904, foi un sindicalista galego.

Traxectoria
-----------

Emigrou a Estados Unidos de América e retornou nos anos vinte, instalñándose en Betanzos. En 1925 era presidente do Sindicato de Profesiones Varias de Betanzos vinculado á CNT. Na II República foi secretario do Sindicato de Profesiones Varias (1931) e da Comarcal da CNT. En 1934 retirouse da actividade societaria para montar unha taberna. Participou na fundación do grupo anarquista Liberación e no Centro Cultural Obrero. Colaborou en *Solidaridad Obrera*.

Notas
-----

1. ↑  Torres Regueiro, Xesús (1998). "Os inicios do movemento obreiro e agrario en Betanzos (1899-1919)" (PDF). *Anuario Brigantino* (21): 183–240.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández, Eliseo; Pereira, Dionisio (2004). *O anarquismo na Galiza*. Santiago de Compostela: Positivas. p. 121. ISBN 84-87783-79-1.
* Apuntamentos para unha enciclopedia histórica do anarquismo galego (F)

### Ligazóns externas

* 

* José Fernández Cortés na páxina web *Nomes e Voces*.
**José Fariña González**, nado en Pontevedra e finado en Valencia en 1937, foi un militar galego.

Traxectoria
-----------

Tipógrafo nos talleres de *La Correspondencia Gallega*. Como soldado participou na campaña de Filipinas e ascendeu a tenente. Ao rematar a guerra volveu a Pontevedra. Foi director da Escola Militar Patria que funcionou en Pontevedra e xefe dos exploradores de Pontevedra. Despois foi xefe dos Centros de Movilización de Calatayud e Valladolid. En 1935 foi nomeado xeneral de Brigada e concedéronlle a Gran Cruz da Orde do Mérito Militar con distintivo branco. Morreu en Valencia de morte natural en 1937, pero a propaganda franquista afirmaba que fora asasinado polo goberno republicano.

Vida persoal
------------

Casou con Regina Cobián Tejo en 1899 e foi pai de Herminia Fariña, Josefina Fariña Cobián e Ramón Fariña Cobián.

Notas
-----

1. ↑  Aínda que o *Diario de Pontevedra*, 14-12-1937, p. 2, afirma que morreu en Madrid, en realidade morreu en Valencia.
2. ↑  *La Correspondencia Gallega*, 27-3-1899, p. 2.
3. ↑  "El dolor de la poetisa huérfana. Un general que murió en su cama". *La Vanguardia*: 3. 19-5-1938.
4. ↑  *La Correspondencia Gallega*, 6-10-1899, p. 2.
**José Fernández Borrajo**, finado en Ourense o 7 de xuño de 1985, foi un avogado e político galego.

Traxectoria
-----------

Avogado en Ourense, colaborou en *La Región*. Militante do Partido Galeguista. Foi un dos asinantes do manifesto da Dereita Galeguista de Ourense encabezado por Vicente Risco en febreiro de 1936. Foi elixido presidente do grupo ourensán da Dereita Galeguista. Colaborou na campaña a prol do Estatuto. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado policía honorario vinte e catro horas despois da declaración do estado de guerra e foi o redactor, xunto con Jaime Pérez Colemán, da primeira folla de propaganda difundida polos rebeldes. Ingresou na milicia de segunda liña dos Caballeros de Santiago, formou parte da súa comisión depuradora e afiliouse á Comuñón Tradicionalista (onde foi membro da súa Xunta de Guerra e exerceu de Delegado de Organización e Relacións Exteriores dende xaneiro de 1937). Colaborou na prensa, en actos de propaganda e foi vogal da Comisión de Integración de FET y de las JONS, Delegado Provincial de Propaganda e Prensa de FET y de las JONS, secretario da Comisión Provincial de Mutilados, secretario do Colexio de Avogados e presidente do Tribunal Tutelar de Menores. Incoáronlle expediente de responsabilidades políticas que foi sobresido, porén, a instancia do Servizo de Depuración de FET y de las JONS, a Secretaría Xeral decretou a súa expulsión pola militancia no Partido Galeguista. No franquismo foi presidente do Liceo Recreo Orensano (1956-1959), da Cámara de Comercio de Ourense (1963-1976) e da Coral de Ruada. Maxistrado suplente da Audiencia Provincial, foi presidente do consello de administración de Aguas de Sousas. Finou en Ourense o 7 de xuño de 1985.

Notas
-----

1. ↑  Jose Perille Garra (por Mary Cruz Bangueses Covelas)
2. ↑  "La Derecha Galleguista", *El Compostelano*, 22-4-1936, p. 2.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, Ourense, 9-6-1985, p. 37.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Prada Rodríguez, Julio (2013). "*A resguardo de lo que pueda venir*. Nacionalismo gallego y represión franquista. Algunas claves interpretativas". *Studia historica. Historia contemporánea* (31): 139–166. Consultado o 5 de outubro de 2021.
* Prada Rodríguez, Julio (2009). "A depuración das responsabilidades políticas dos galeguistas ourensáns. Unha achega". *Boletín da Real Academia Galega* (370): 231–251. Consultado o 5 de outubro de 2021.
Tumba de Kusociński en Palmiry cerca de Varsovia.
**Janusz Tadeusz Kusociński**, nado o 15 de xaneiro de 1907 en Varsovia e finado o 21 de xuño de 1940 en Palmiry, foi un atleta polaco, gañador dos 10.000 metros nos Xogos de 1932 dos Ánxeles.

Traxectoria
-----------

Fillo dun traballador do ferrocarril, Janusz Kusociński, ou *Kusy* o seu alcume, xogou ao fútbol en varios equipos de Varsovia no colexio. Comezou no atletismo en 1928 logo de unirse ao club deportivo "Sarmata". O seu adestrador foi o famoso decatleta estoniano Aleksander Klumberg-Kolmpere.

Na súa primeira participación nos Campionatos Nacionais de Polonia, Kusociński deu a sorpresa gañando a proba dos 5.000 m e a de cross-country. Perdeuse a seguinte tempada porque foi chamado pola Armada Polaca, pero volveu máis forte ca nunca. Gañou nos campionatos de Polonia as probas dos 1.500 m e de 5.000 m, cross-country en 1930 e 1931, e dos 800 metros en 1932.

Xusto un mes antes dos Xogos Olímpicos dos Ánxeles, Kusociński marcou un novo recorde mundial nos 3.000 m (8:18.8) e despois nese mesmo ano, marcou un récord mundial non oficial nas 4 millas nun tempo de 19:02.6. Nos Xogos, Kusociński gañou unha dura batalla contra os finlandeses Volmari Iso-Hollo e Lasse Virtanen nos 10.000 m, co mellor tempo mundial da tempada (30:11.4).

Despois de rematar segundo nos primeiros Campionatos de Atletismo de Europa en Turín nos 5.000 m, Kusociński decidiu retirarse do atletismo, aínda que volveu en 1939 gañando os 10.000 m nos Campionatos Nacionais de Polonia.

Kusociński foi voluntario na Armada Polaca, logo de que fora atacada polos alemás e resultou ferido en dúas ocasións. Janusz Kusociński foi arrestado pola Gestapo o 26 de marzo de 1940 durante a AB Aktion. Foi executado tres meses despois en Palmiry preto de Varsovia.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Perfil do Comité Olímpico de Polonia

| * v
* c
* e
**Campións olímpicos de 10 000 metros** |
| --- |
|  | 1906: Henry Hawtrey (5 millas) • 1908: Emil Voigt (5 millas) • 1912: Hannes Kolehmainen • 1920: Paavo Nurmi • 1924: Ville Ritola • 1928: Paavo Nurmi • 1932: Janusz Kusociński • 1936: Ilmari Salminen • 1948: Emil Zátopek • 1952: Emil Zatopek • 1956: Vladimir Kuts • 1960: Pyotr Bolotnikov • 1964: Billy Mills • 1968: Naftali Temu • 1972: Lasse Virén • 1976: Lasse Virén • 1980: Miruts Yifter • 1984: Alberto Cova • 1988: Brahim Boutayeb • 1992: Khalid Skah • 1996: Haile Gebrselassie • 2000: Haile Gebrselassie • 2004: Kenenisa Bekele • 2008: Kenenisa Bekele • 2012: Mo Farah. |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170260
* WorldCat
* VIAF: 48118877
* BRE: 2123560
* FAST: 101229
* GND: 1172353565
* ISNI: 0000 0001 0897 5812
* LCCN: n82145020
* NKC: js2014825828
* IAAF: 14558657
* OCID: janusz-kusocinski
* Sports Reference: janusz-kusocinski-1

 |
**José Fernández Miniño**, nado no Porriño cara a 1894 e finado en Guillarei (Tui) o 16 de agosto de 1936, foi un industrial e político galego.

Traxectoria
-----------

Monumento aos asasinados na Volta da Moura.
Fabricante de calzado no Porriño, chegou a instalar un segundo comercio en Tui en 1934. Formou parte da Federación Obrera Local e mantivo relación co Centro de Estudios Sociales y Científicos do Porriño. Colaborou no *Boletín Oficial de la Sociedad Fomento de Porriño*. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e sometido a un proceso militar. Estaba preso na cadea de Tui. Foi sacado da cadea e asasinado na Volta da Moura o 16 de agosto de 1936 con Joaquín Alonso Granados.

Vida persoal
------------

Casou con Consolación Pereiro Trelles (finada en 1975), e foi pai de Antonio, Carmen, José, Jesús e Enrique Fernández Pereiro.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 10-1-1975, p. 12.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 21-4-1965, p. 17.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Paz Antón, Xosé Ramón (2007). *O Porriño 1936*. Vigo: A Nosa Terra. pp. 119–122. ISBN 978-84-8341-157-5.

### Ligazóns externas

* 

* José Fernández Miniño na páxina web *Nomes e Voces*.
**José Antonio Arán Trillo** nado o 1 de febreiro de 1936 en Santiago de Compostela e finado na mesma cidade o 16 de agosto de 2018, foi un médico e, por breve tempo, político galego.

Traxectoria
-----------

### Formación

Arán Trillo realizou os seus estudos primarios e secundarios primeiro na academia Zubeldía da Carreira do Conde e despois no colexio Sciencia, cursado a Licenciatura en Medicina na Universidade de Santiago de Compostela, etapa na que foi membro da tuna, onde fortaleceu a súa vocación musical, que cultivou posteriormente tocando o contrabaixo.

### Actividades na medicina

Especializado en obstetricia e xinecoloxía abriu unha consulta particular en Santiago. Con ideas avanzadas da súa especialidade —mostourse sempre partidario do control da natalidade e dos medios anticonceptivos—, recoñecía ter contabilizado até moi a principios da década dos anos 1990 todos e cada un dos partos que atendera, e daqula eran vinte mil en máis de trinta anos de profesión. Tamén desempeñou cargos directivos no Colexio Médico a na Academia Médico Cirúrxica de Santiago, así como no Consello Xeral do Colexio Médico de España.

### Actividades na política

Despois da morte de Franco, Arán foi unha das figuras claves da política galega da transición, aínda que se mantivo en primeira liña da súa profesión pese ás dificultades, por el mesmo recoñecidas, de dedicarse a ambas as actividades. Hai uns anos recordaba, nunha entrevista, ese difícil equilibrio, e non se arrepentía deixar a política «tal como está evolucionando, encóntrase un moito mellor fóra». O protagonismo de Arán Trillo na política galega desenvolveuse sempre no centrismo. Foi un dos homes da máxima confianza de Adolfo Suárez en Galicia, primeiro a Unión de Centro Democrático, partido do que foi presidente en Santiago, e despois no Centro Democrático e Social, como máximo responsábel en Galicia. Na última etapa do CDS, coa figura política do expresidente do Goberno en decadencia e tras sucesivos reveses electorais que, segndo el mesmo recoñeceu, deixárlle «un poso de decepción», Arán Trillo abandonou a política pese a ter ofertas para continuar en activo noutras formacións.

Vida familiar
-------------

José Antonio Arán Trillo estivo casado con Isabel Romero García coa que tivo catro fillos: Eduardo (médico), Javier (biólogo), Jorge (piloto) e Sabela (actriz).

Notas
-----

1. 1 2  Feliciano Barrea 2002, p. 38.
2. 1 2 3 4  Soler, Xoán A. (18 de agosto de 2018). "Luto en Santiago por el fallecimiento del ginecólogo y expolítico José Antonio Arán Trillo". *La Voz de Galicia*.  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)
3. ↑  ECG, sn (16 de agosto de 2018). "Luto por el fallecimiento del ginecólogo José A. Arán Trillo". *El Correo Gallego*. Consultado o 26 de xuño de 2022.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Feliciano Barrea, ed. (2002): *Gallegos: quién es quien en la Galicia del siglo XXI*. Santiago de Compostela: Editorial Compostela. ISBN 84-8084-113-4.
| *Gulosus* |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Suliformes |
| Familia: | Phalacrocoracidae |
| Xénero: | ***Gulosus*** |

 |
| Especies e subespecies |
| *Gulosus aristotelis aristotelis*
*Gulosus aristotelis desmarestii*
*Gulosus aristotelis riggenbachi* |

***Gulosus*** é un xénero de aves da orde dos suliformes e familia dos falacrocorácidos.

Na actualidade recoñécese no xénero unha soa especies vivente, o *Gulosus aristotelis*, ou corvo mariño cristado.

Taxonomía
---------

O corvo mariño cristado foi durante máis de dous séculos integrado no xénero *Phalacrocorax*, e canda o outro corvo mariño galego e outras especies, pero un estudo de 2014 atopou que a súa xenética era máis semellante aos xéneros *Nannopterum* e *Leucocarbo* do que ás especies que se agrupaban no resto do *Phalacrocorax* e no *Urile*; xaquelogo propúxose un novo xénero, *Gulosus*, do que esta especie é a única representante. Este novo xénero comezou a ser aceptado xeralmente en 2021. Estímase que o xénero *Gulosus* debeu arredarse do conxunto de *Nannopterum-Leucocarbo* hai uns 9 - 11,2 millóns de anos.

### Subespecies

Existen tres subespecies:

* *Gulosus aristotelis aristotelis* - noroeste de Europa Atlántica, Galicia
* *Gulosus aristotelis desmarestii* - sur de Europa, suroeste de Asia
* *Gulosus aristotelis riggenbachi* - noroeste de África

As subespecies distínguense lixeiramente no tamaño e a cor dos exemplares novos. Algunhas evidencias recentes suxiren que os exemplares da costa atlántica do suroeste de Europa son distintos das outras tres subespecies, e poderían constituír unha subespecie nova (Yésou et al. *Brit. Birds* 98: 369-370, 2005).

Notas
-----

1. ↑  MARTÍN, Ignacio (coord.) et al. *Aves nidificantes de España*. Ediciones Jaguar, S.A. 2004. ISBN 84-95537-80-X.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Falacrocorácidos

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* GBIF: 4847034
* IRMNG: 1125246
* NCBI: 1523050

 |
**Julián Sanz Martínez**, finado en París o 25 de decembro de 1890, foi un militar e historiador galego.

Traxectoria
-----------

Afiliado ao Partido Republicano dende 1868. Pertenceu ao primeiro batallón republicano que se formou en Madrid co nome Tiradores del Principal segunda compañía, e despois pertenceu ao batallón Guías de la República. Participou na guerra carlista e foi admitido no Exército. Perseguido polas súas ideas políticas, foi desterrado a Canarias e despois a Madrid. Foi correspondente na Coruña dos periódicos madrileños *La Correspondencia* e *Ilustración Militar*. Chegou a alférez oficial terceiro de seccións de arquivo. Amigo e subordinado de Emilio Prieto Villarreal e partidario de Ruiz Zorrilla, participou na sublevación republicana do 19 de setembro de 1886 encabezada por Manuel Villacampa del Castillo. Logo do seu fracaso exiliouse en Francia e morreu en París o 25 de decembro de 1890.

Obras
-----

* *Reseña histórica de la batalla de Bailén*, 1879.
* *Resumen histórico-militar de la Guerra de la Independencia española de 1808 á 1814* (4 vol.), 1881-1882.
* *Batalla de Waterloo*, 1883.

Notas
-----

1. ↑  *El País*, 11-1-1891, p. 1.
2. ↑  *Diario de Avisos de La Coruña*, 24-8-1884. p. 2.
3. ↑  *El País*, 30-12-1890, p, 1.
4. ↑  Resúmen histórico-militar de la Guerra de la Independencia Española de 1808 á 1814 en Galicina.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q106976460
* WorldCat
* VIAF: 1900155226745184490005
* BNE: XX5843402
* Galiciana: 300033

 |
**José Díaz Lobelos**, coñecido como **José de Xan de Siso**, nado en Fisterra o 19 de maio de 1911, e finado na Arxentina en 2002, foi un sindicalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Mecánico naval, navegou na mariña mercante como primeiro maquinista. Membro do Sindicato de Oficios Varios da UGT, en 1936 foi nomeado concelleiro de Fisterra. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e estivo preso en Corcubión. Foi multado con 250 ptas en agosto de 1936. Fuxiu co seu irmán Juan no pesqueiro Cabo Finisterre o 18 de decembro de 1936 logrando chegar a Asturias, desembarcando en San Esteban de Pravia. Alí combateu no exército leal. Foi xulgado en Ferrol e declarado en rebeldía. Exiliouse en Francia. Por medio da Cruz Vermella Internacional puido trasladarse coa súa familia a Arxentina como refuxiado en 1950. Un ano despois reclamou o seu irmán Juan.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego

### Outros artigos

* Juan Díaz Lobelos

### Ligazóns externas

* 

* José Díaz Lobelos na páxina web *Nomes e Voces*.
* Juan y José Lobelos, los dos escapados de Fisterra en el 36
* Y al regresar de viejo a Fisterra dijo: «Pepe, tú para España ya no eres nadie»