recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
[*Cómpren coordenadas*]
Edificio da sede actual da *Leopoldina* en Halle.
A **Leopoldina** é o nome abreviado co que se coñece a *Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina* (**Academia alemá das ciencias naturais Leopoldina**).

Foi fundada en 1652 en Schweinfurt (Baviera), polo que se di que é a sociedade científica máis antiga do mundo.

Hoxe está situada na cidade de Halle, no estado alemán de Saxonia-Anhalt.

Biblioteca
----------

*Miscellanea Curiosa* (1692).
A biblioteca da Leopoldina foi fundada en 1731, en Nürnberg. Hoxe e inclúe máis de 260 000 volumes, monografías e revistas da ciencia e a medicina, xa que está centrada sobre todo nas publicacións da historia da ciencia, en particular das ciencias naturais e da medicina, así como escritos de numerosas sociedades científicas.

A colección debeuse principalmente a intercambios de publicacións da Academia con socios de todo o mundo, e a través de doazóns dos membros da Academia.

Membros
-------

A Leopoldina é unha asociación supranacional de científicos e académicos. Máis dunha cuarta parte dos seus membros son de países distintos de Alemaña.

Os novos membros da Leopoldina son elixidos polo *Presidium* sobre a base dos nomeados polos membros existentes e despois dun proceso de selección en varias etapas. Actualmente conta con máis de 1 500 membros de 30 países.

Desde a súa fundación en 1652 pertenceron á Academia uns 7 500 académicos. Entre eles máis de 170 Premios Nobel.

Notas
-----

1. ↑  Werner E. Gerabek: Enzyklopädie Medizingeschichte, p. 23; online Google Books.
2. ↑  Jörg Hacker (ed.) *Ein Rundgang durch die Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina*. Nationale Akademie der Wissenschaften.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Self-produced overview of the Leopoldina.
* Groschenheft magazine No aniversario da Leopoldina *(en alemán)*.
* Sitio web da Leopoldina.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q543804
* WorldCat
* VIAF: 130151569
* BIBSYS: 90335066
* BNF: 11869058d
* BRE: 4094237
* CiNii: DA03711333
* GEC: 0000481
* GND: 35672-4
* GRID: grid.461637.1
* ISNI: 0000 0001 2157 0182
* LCCN: n50005104
* MAG: 2800156163
* NKC: ko2002152588
* NLA: 35035182
* OpenCorporates: W1215\_VR20649
* SUDOC: 02644402X

 |
**Manuel Roldán Martínez-Bolaño**, nado en Santiago de Compostela en 1906 e finado na Coruña o 2 de maio de 1989, foi un xornalista e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Irmán de Antonio Roldán Martínez. Foi mestre de grao profesional de primeira ensinanza na Coruña, cesando en excedencia forzosa. Despois foi administrador xerente da Tipografía Obrera Nacional-sindicalista, procurador dos tribunais, director da *Revista Sindical* da Delegación Provincial de Sindicatos, xefe de Protocolo, Turismo e Propaganda do concello da Coruña, funcionario auxiliar da Administración do concello, director da Oficina de Prensa municipal e tesoureiro da Asociación de Prensa da Coruña.

Foi xornalista en Radio Nacional en Galicia onde foi coñecido pola súa sección diaria "Comentarios al éter" iniciada en 1940, e a súa herdeira dende 1962 "Suma y Sigue". Colaborou en *El Ideal Gallego*, *Faro de Vigo*, *Faro del Lunes*, *Hoja del Lunes*, *El Correo Gallego* e *La Voz de Galicia*. Utilizou os pseudónimos **Flavio**, **Xacobus**, **Félix de Margaride**, **X.X.**, **Manuel Longueira**, **R.M.**, **Marinedo**, **Don Gerión**, **Furabolos** e **Amicus**.

Finou na Coruña o 2 de maio de 1989.

Obras
-----

* *Las colectivizaciones agrarias en Cataluña: dos años y medio de destrucción de vida y de riquezas*, 1940.

* Publicou dous libros recompilacións de artigos: un en homenaxe ao alcalde Molina (1959) e outro sobre o Real Club Deportivo de Coruña (1950).

Vida persoal
------------

Casou con Blanca Hervada Sandéliz e foi pai de Manuel Roldán Hervada.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *La Voz de Galicia*, 3-5-1989, p. 65.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas
***O fin xustifica os medios*** ou ***os fins xustifican os medios*** é unha frase pronunciada polo poeta romano Ovidio na súa obra *Heroides*. Esta frase é frecuentemente atribuída erroneamente a Niccolò Maquiavelo.  

Significa que os gobernantes deben elevarse por riba da ética dominante para manter ou aumentar o seu poder. Popularmente tamén se emprega a frase para xustificar o uso de medios deshonestos ou violentos para conseguir un fin determinado, supostamente lexítimo.

Na súa obra *O príncipe*, Maquiavelo crea un verdadeiro "Manual de Política", sendo interpretado de varias maneiras, principalmente de forma inxusta e pexorativa. O autor e a súa obra pasaron a ser vistos como perniciosos, e forxouse aí a idea de que a expresión "o fin xustifica os medios" se atopa na súa obra. Aínda que a expresión non se atopa no texto orixinal, converteuse nunha interpretación popular do "pensamento maquiavélico", que é unha expresión con prexuízos para referirse ao pensamento de Maquiavelo. O que afirma, en *O Príncipe*, é que o gobernante debe actuar conforme á ética sempre que sexa posible, partindo do concepto de razón de Estado, necesario para o mantemento do poder como un ben ético.Modelo:Referências

Notas
-----

1. ↑  Sterbenz, Christina. "12 Famous Quotes That Always Get Misattributed". *Business Insider* (en inglés). Consultado o 2023-07-22.
2. ↑  "Os fins justificam os meios: significado da frase, Maquiavel, O príncipe". *Cultura Genial* (en portugués). Consultado o 2023-07-22.
3. ↑  "Os meios determinarão os fins". *epoca.globo.com*. Consultado o 2023-07-22.
4. ↑  Os fins justificam os meios. Por Renato Janine Ribeiro (adaptação de Caroline Svitras). *Filosofia, Ciência & Vida*, 15 de marzo de 2017.
Branda de Gorbelas, Portugal
Detalle da porta da branda de Gorbelas, Portugal
**Brandas** son zonas dos montes altos, onde o gado atopa pastos frescos polo verán. O veceiro (pastor que tiña a quenda) levaba o gado ao monte durante os meses de xuño a setembro. É un termo empregado nas montamas de Ourense (Serra do Xurés) e na parte Portuguesa (Serra do Gerês e Serra do Soajo).

O mesmo que ocorre cos chozos do Suído galegos, nestas zonas os pastores necesitan de construcións de acubillo para o gado e para eles mesmos, polo que no norte de Portugal, especialmente das Serra do Gerês chámanlle *brandas* aos núcleos habitados temporarais de verán, cuxa orixe se insire nun proceso de transhumancia no que as poboacións se trasladan das súas aldeas de inverno para as zonas máis altas da serra, onde abundan pastos fértiles para alimentar o gado. As brandas son típicas do complexo sistema antigo da transhumanciada das Serras do Soajo e da Peneda-Gerês (e da serra do Xurés ourensá), hoxe integrado no Parque Nacional de Peneda-Gerês.

A aldea onde a familia pasa o inverno chámase *inverneira*, localizada nun val, en zonas máis baixas. No fin do verán ou principio do outono, as persoas deixan as brandas e baixan á inverneira, onde permanecen até marzo, cando volven subir para as brandas para faceren as sementeiras do centeo e deixar o gado a pastar. Hoxe en día, nas poucas aldeas que manteñen a tradición, as persoas só levan os animais e algúns haberes, ao contrario de antigamente, cando levabam até a moblaxe.

As brandas están formadas polos pastos, valados, curros, cortellos para gado e algunha choza de paredes e cuberta de cachotaría de granito (normalmente con sollado), para as persoas.

Notas
-----

1. ↑  Branda é un termo empregado en Ourense en no norte de Portugal
2. ↑  Definición por Eladio Rodríguez González (1958-1961): *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo; Leandro Carré Alvarellos (1979): *Diccionario galego-castelán e Vocabulario castelán -galego*, A Coruña, Moret; Eligio Rivas Quintas (1988): *Frampas, contribución al diccionario gallego*, Alvarellos, Lugo
3. ↑  "Vale do Minho". Arquivado dende o orixinal o 10 de setembro de 2014. Consultado o 09 de setembro de 2014.
4. ↑  "Trilho de Santo António de Vale de Poldros". Arquivado dende o orixinal o 13 de outubro de 2013. Consultado o 09 de setembro de 2014.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Chozos do Suído, cabanas de pedra moi semellantes ás brandas portuguesas.
* Teitos, casoupas asturianas semellantes ás pallozas galegas.

### Ligazóns externas

Sendeiro das Brandas (en portugués)[*Ligazón morta*]
**AGAPEMA** é a Asociación Galega do Profesorado de Educación Matemática.

Actividades
-----------

Organiza o Rally Matemático sen Fronteiras, que no 2006 ía pola súa XIV edición, o Rebumbio Matemático, que no 2006 vai no VI Rebumbio e a Olimpíada de 2º de ESO.

Edita a revista *GAMMA* (GAlicia+ MAtemática) e a colección de monográficos Lemniscata, ademais das actas dos seus congresos. Organiza varias exposicións como Matemáticas para desfrutar, Xeometría 3d e Explorando coa Luz e diversas actividades cos alumnos como Muralla Matemática, Concurso Vázquez Queipo, en Lugo, Concurso de Enxeño e entretemento matemático en Santiago de Compostela ou a Feira Matemática na Coruña.

Convoca o Premio Galicia de Tecnoloxías da Información e Comunicación aplicadas á Educación Matemática en Primaria ou Secundaria e o premio Arte e Xeometría xuntamente co Concello de Lugo.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* AGAPEMA
* Olimpíada galega de Matemáticas
O **busgosu** ou **musgosu** é unha criatura dos bosques nas mitoloxía asturiana e cántabra, cuxa aparencia, metade home metade cabra (ou carneiro), lembra ó deus grego Pan, ou ao romano Fauno.

É bípede, e ten cornos, torso veludo e espesa cabeleira; as patas son de cabra, mentres que o torso e os brazos, do mesmo xeito que o seu rostro, presentan trazos humanos. Porén, outras representacións amosan a súa aparencia máis próxima a un trasgo, resaltando as súas orellas puntiagudas máis que os seus cornos, aínda que aínda conservando os seus trazos e atributos caprinos, nestes casos represéntase vestindo traxe e chapeu verdes.

Existen dous mitos, un na zona oriental da cordilleira Cantábrica, que se asemella máis ó mesmo mito cántabro, é dicir, onde o Musgosu é benefactor e guía ós pastores cando se perden, ou axuda a arranxar as cabanas das brañas. 
O outro mito, máis estendido no occidente de Asturias, di que o Busgosu é o señor do bosque e de todo o que habita nel. É inimigo encarnizado dos leñadores e cazadores, e o seu bico causa a tuberculose, demacrando ás súas vítimas e levándoas a unha cruel e lenta morte. Pola contra axuda aos pastores perdidos e a aqueles que non lle fan mal ó bosque, normalmente axudándoos a saír del cando se perden.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Basajaun
**Jesús Fidel Fernández Bello**, máis coñecido como **Fidel Fernán**, nado en Cospeito o 25 de abril de 1954, é un comunicador, empresario e político galego.

Traxectoria
-----------

É titulado en Dereito, Procurador dos Tribunais, Experto universitario en Bioética e Biodereito (UNED) e Mediador Civil e Mercantil, Social e Comunitario. Vinculouse desde moi novo ao mundo da comunicación. Primeiro na Cadena SER en Madrid (1974), e máis tarde xa en Radio Lugo (1979). A mediados da década dos 80, presentou o magazine *Telegalicia*, en TVE. Tamén traballou en TVE Internacional, co espazo *Mar a Mar* (1990).

A estadía en TVE foi paralela á súa presenza en RNE-4, co magazine *Hoxe en Día*. En 1991 promoveu as emisoras de Radio Principal en Monforte de Lemos e Vilalba, actualmente vinculadas á SER. Catro anos despois fundou TV7 Sur, televisión con cobertura no sur da provincia de Lugo.

Xa na década de 1990, presentou varios programas na TVG, como *Viva o Domingo*, *Arestora*, *Que foi de...*, *De viva voz*, *Galeguidade* ou *Cousa Cousiña*.

Vida política
-------------

Foi militante do PSOE na clandestinidade e fixo campaña por este partido en Cuenca en 1977, xunto con Virgilio Zapatero, quen chegaría a ser ministro entre 1986 e 1993. Nas eleccións xerais de abril de 2019 foi suplente ao Senado nas listas do Partido dos Socialistas de Galicia.

Distincións
-----------

* Premio Anduriña polo programa *Galeguidade* (1995)
* Premio TP ao mellor programa por *Arestora* (1989)
* Premio TP español á creatividade pola mascota Pupo de *Arestora* (1989)
* Premio TP ao mellor presentador galego de televisión (1988 e 1989)
* Premio Tertulia de RNE ao mellor programa de televisión por *Telegalicia* (1987)

Vida privada
------------

É irmán do poeta, editor e político Miguel Anxo Fernán Vello.

Notas
-----

1. ↑  "Xunta xeral extraordinaria de Cadea Galega de Televisión, SA". *BORME*. Consultado o 11/11/2019.
2. ↑  "El periodista Fidel Fernán se postula como candidato socialista al Senado". *La Voz de Galicia*. Consultado o 11/11/2019.
3. ↑  "Candidaturas proclamadas ao Senado pola provincia de Lugo". *Portal electoral*. Arquivado dende o orixinal o 11/11/2019. Consultado o 11/11/2019.
O **CORDE** (acrónimo de ***Corpus diacrónico del español***) é un corpus da Real Academia Española creado en 1994 para apoiar o estudo do castelán durante toda a historia da lingua.

En abril de 2005  contaba con 250 millóns de formas. É unha ferramenta moi importante para documentar as palabras na lingua castelá, o seu uso e/ou perda do mesmo, a evolución do seu significado, primeira aparición, etimoloxía e, por suposto, para realizar o *Diccionario Histórico del Español*.

Notas
-----

1. ↑  "CORDE". *Real Academia Española* (en castelán). Consultado o 2022-06-24.

Ligazóns externas
-----------------

* Buscador do CORDE

| * v
* c
* e
*Corpora* lingüísticos das linguas iberorromances |
| --- |
| Galego lexicográfico | 
* DdD
* DDGM

 |  |
| Galego textual | 
* CODOLGA
* TMILG
* TILG
* CORGA
* CLUVI
* CTG
* TERGAL
* TUVI

 |
| Galego oral | 
* ASG

 |
| Portugués | 
* CPM
* DPM
* AC/DC

 |
| Castelán textual | 
* CREA
* CORDE
* Cumbre
* Lexesp

 |
| Castelán oral | 
* COREC
* MNLCCMH
* SoCREA
* Val.Es.Co
* C-ORAL-ROM
* PRESEEA
* Corpus del Español Histórico y Moderno

 |
**Josefa Juncal Barreiro**, máis coñecida como ***Josefa de Bastavales***, nada o 20 de xullo de 1932 en Santaia, na parroquia de Gorgullos, Tordoia, é unha recoñecida pandeireteira galega.

Traxectoria
-----------

Comezou o seu interese no mundo da música por medio dun veciño que tocaba o acordeón nas celebracións relixiosas na igrexa de Bastavales (Brión). Josefa aprendeu a tocar o acordeón e comezou a practicar coa pandeireta pola súa conta e máis a cantar. Cando cumpriu os dezaseis anos os seus pais foronse a vivir á parroquia de Bastavales. A pesar de deixar de vivir en Tordoia, Josefa seguiu mantendo contacto co seu concello natal, e ía con frecuencia ás súas romarías. Pódese dicir que Josefa foi unha muller autodidacta no mundo da música, ela ten moitas habilidades para tocar certos instrumentos musicais e tamén para cantar.

Josefa colaborou en diversos programas de televisión, visitando distintos lugares da xeografía galega e compartiu escenario con distintos grupos de recoñecido prestixio tanto a nivel nacional como internacional. Entre eles están Cristina Pato, Susana Seivane, Fuxan os ventos e o grupo de música folk irlandés The Chieftains.

Esta veciña de Brión foi impulsada polo músico Manu Chao e viviu a súa mellor experiencia musical actuando con el no Festival Internacional de música en Francia. Tamén da súa man actuou en distintos concertos en Barcelona..

Na actualidade Josefa tivo a oportunidade de gravar unha película pero ela non aceptou xa que as súas fillas non podían acompañala, como o fixeran antes nas viaxes con motivo dos concertos.

Notas
-----

1. ↑  "Josefa, a pandereteira de Manu Chao"; "A veciña de Bastavales, con 72 anos de idade, estivo de xira por terras de España e Francia canda o intérprete de orixe galega durante 9 meses" Arquivado 13 de marzo de 2009 en Wayback Machine. Artigo en TierrasDeSantiago.com (23 de xaneiro de 2007) *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Vídeo musical: Josefa de Bastavales e Manu Chao
**Rita Amparo López Jean**, nada en Vilaboa (Culleredo) o 30 de outubro de 1885 e finada en Montauban (Francia) o 12 de decembro de 1942, foi unha activista galeguista, presidenta da Agrupación Republicana Femenina da Coruña.

Traxectoria
-----------

Filla de Adela Jean e de Sabino María López, avogado e secretario do concello de Culleredo, criouse en Vilaboa, onde a súa nai era mestra. Anos máis tarde trasladouse coa nai, xa viúva, á Coruña. Nesta cidade matriculouse no Instituto Eusebio da Guarda da Coruña e posteriormente estudou Maxisterio. Ao mesmo tempo estudou canto e piano baixo a dirección de Xosé Baldomir e pintura con Máximo Ramos. Casada co coñecido político republicano César Alvajar, tivo un papel moi destacado na Agrupación Republicana Femenina entre 1933 e 1936, da que foi secretaria e presidenta. En 1935 ingresou no Partido Galeguista.

Tumba de Amparo López Jean no cemiterio de Santo Amaro da Coruña.
Co triunfo da Fronte Popular trasladouse a Soria, onde o seu home fora nomeado Gobernador Civil. Durante a guerra civil o matrimonio viviu en Madrid, Valencia e Barcelona. En Barcelona foi nomeada Secretaria Xeral do Grupo Feminino Galeguista.

Rematada a guerra, exiliouse en Francia, na localidade de Vimoutiers, e tras a ocupación nazi viviu en Vichy e Montauban. Morreu en 1942. Os seus restos foron trasladados ao cemiterio de San Amaro no 2006.

Foi a nai de María del Amparo Alvajar López Jean, Ana María Alvajar L. Jean, Javier Alvajar López e María Teresa Alvajar López.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Pereira Martínez, Carlos (1998). "Mulleres e República. Aproximación ás asociacións de mulleres progresistas na Coruña republicana" (PDF). *Anuario Brigantino* (21): 255–290. Consultado o 26 de setembro de 2008.

### Ligazóns externas

* Rita Amparo López Jean. Agrupación Cultural Alexandre Bóveda. 20/08/2019
* "Mulleres de Culleredo: Amparo López Jean"
* "Amparo López Jean". no *Álbum de Mulleres* do Consello da Cultura Galega.
O **referendo sobre a independencia do Kurdistán iraquí**, tamén coñecido como Kurdistán do sur (Bashur en lingua kurda) para o pobo kurdo que defende a integración dos diferentes territorios nun só, o Kurdistán, é un referendo non vinculante que se celebrou o 25 de setembro de 2017 no Kurdistán iraquí e que incluíu as áreas de Kirkuk, Makhmour, Sinjar e Kanakin. A organización do referendo recaerá sobre o Goberno Rexional do Kurdistán (coñecido como KRG polas súas siglas en inglés), presidido por Masud Barzani, quen anunciou o referendo o 7 de xuño de 2017 co apoio da maioría dos partidos políticos da rexión: Partido Democrático do Kurdistán (KDP), Unión Patriótica do Kurdistán (PUK), Unión Islámica do Kurdistán (KIU), Movemento Islámico do Kurdistán (KIM), Partido Comunista do Kurdistán, Partido dos Obreiros do Kurdistán, Partido do Desenvolvemento e a Reforma do Kurdistán, a lista dos turcománs de Arbela, Fronte Turcomá Iraquí, Movemento Democrático Turcomán no Kurdistán, a lista armenia do Parlamento do Kurdistán, Movemento Democrático Asirio e o Consello Popular Caldeo-Siríaco-Asirio.

O anuncio dunha data concreta demorouse por mor da cooperación entre as forzas Peshmerga e o exército iraquí durante a batalla para liberar a cidade de Mosul, malia que o goberno kurdo non agochara as súas intencións de realitzalo e meses atrás xa se pronunciar sobre a celebración.

Notas
-----

1. ↑  "El Kurdistan meridional convoca un referèndum unilateral d’independència el 25 de setembre" (en catalán). Consultado o 15 de xuño de 2017.
2. 1 2  "Iraq Kurdistan independence referendum planned". *BBC News* (en inglés). 1 de xullo de 2014.
3. ↑  "Kurdistan Region to hold independence referendum on Sept 25". *Rudaw*.
4. ↑  "Iraqi Kurdish Leader Calls For Nonbinding Vote On Independence". Consultado o 15 de xuño de 2017.
5. ↑  "Kurds agree to postpone independence referendum | Toronto Star". Consultado o 15 de xuño de 2017.
6. ↑  "barzani--mosul-could-be-liberated-within-three-months". Consultado o 15 de xuño de 2017.
**María Margarita Peregrina Adrio Taracido**, nada na Coruña en 1956, e veciña de Pontevedra, é unha avogada e política galega do PSdeG-PSOE.

Papeleta da circunscrición electoral de Pontevedra para o Senado nas Eleccións xerais de abril de 2019.

Traxectoria
-----------

Filla de Gonzalo Adrio, avogado, e Aurora Taracido, farmacéutica, e neta de Arturo Taracido, político de esquerdas represaliado durante o franquismo, María Margarita é avogada especialista en Dereito de familia. Formou parte do Servizo de Orientación e Asistencia Xurídica Penitenciaria do Colexio Provincial de Avogados de Pontevedra e é membro dunha ONG que presta axuda a reclusos.

A proposta de Roberto Taboada Rivadulla, foi concelleira do Concello de Pontevedra tralas Eleccións municipais de 1991. Nas Eleccións xerais de España de abril de 2019 foi escollida senadora do Senado de España pola Provincia de Pontevedra. Repite candidatura nas Eleccións xerais de novembro do mesmo ano.

Imparte a materia de «Deontoloxía, Organización Profesional e Quenda de Oficio» na Facultade de Ciencias Xurídicas e do Traballo da Universidade de Vigo.

Notas
-----

1. 1 2  Ficha de Senador Senado de España.
2. ↑  "María Adrio Taracido, abogada y senadora: "La abogacía es una profesión en la que estás en contacto con todas las realidades y te hace más tolerante"". *Consejo General de la Abogacía Española* (en castelán). 3 de setembro de 2019.
3. ↑  "El PSOE repite listas en Pontevedra para el 10-N: "Nós non temos que andar facendo retoques"". *Diario de Pontevedra* (en castelán). 7 de outubro de 2019.
4. ↑  Persoal Docente e Investigador  Universidade de Vigo.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***María Margarita Adrio Taracido Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Lista de senadores galegos desde a Transición

### Ligazóns externas

* "«En el colegio ya era abogada de pleitos pobres»". *La Voz de Galicia* (en castelán). 26/5/2019.
Papeletas de voto polo si á independencia (esquerda) e polo non (dereita).
Votación nun colexio electoral.
O **referendo sobre a independencia do Sudán do Sur** celebrouse do 9 ao 15 de xaneiro de 2011 para decidir se a rexión debería seguir formando parte do Sudán ou converter ao Sudán do Sur nun novo estado independente.. O referendo foi unha das consecuencias do Acordo de Naivasha entre o goberno central de Khartoum e o Movemento Popular de Liberación do Sudán en 2005. Estaba previsto celebrar asemade un referendo en Abyei para decidir se quería ser parte do Sudán do Sur pero pospúxose debido a conflitos sobre a demarcación e dereitos de residencia.

A comisión do referendo publicou o 7 de febreiro de 2011 os resultados definitivos, co 98,83 % dos sufraxios favorables á independencia. En 10 dos 79 condados suspendéronse as eleccións por pasar do 100 % a porcentaxe de votantes, así e todo o número de votos superou o requirimento do 60 % de participación para dar por válidas as eleccións. O 9 de xullo o país proclamou a súa independencia.

Notas
-----

1. ↑  "First day of south Sudan referendum ends peacefully". tehran times. Consultado o 5 de maio de 2011.
2. ↑  Road to 2011 referendum is full of obstacles – South Sudan's Kiir Arquivado 15 de xullo de 2014 en Wayback Machine. Sudan Tribune, 12 de xullo de 2007
3. ↑  A independencia do Sudán do Sur: outra evidencia de "dobre moral" internacional? IGADI Paper 55 (2011)
4. ↑  By Mark Bixler, CNN (5 January 2011). "Historic day ahead after decades of war". CNN. Consultado o 10 January 2011.
5. ↑  "South Sudan backs independence – results". *BBC News*. 7 de febreiro de 2011.
6. ↑  *Sudan referendum: what's being voted on and what will happen?* The Telegraph. 8 de xaneiro de 2011
A igrexa de **Sant Quirze de Pedret** está situada no termo de Cercs, na comarca catalá do Berguedà.

Historia
--------

No 1959 foi cedida polo bispado de Solsona ó concello de Berga, para o seu coidado. Entre os anos 1959 e 1964 foi restaurada baixo a dirección do arquitecto *Camil Pallàs*. Posteriormente no 1989 levouse a cabo outra restauración encabezada polo arquitecto *Antoni González*. Desta volta tamén se fixeron traballos de arqueoloxía e de investigación histórica. O cal permitiu respectar a aparencia orixinal do século X.

Características
---------------

A igrexa é unha mostra salientable da arquitectura prerrománica. Está composta por tres naves. A nave central é a máis alta e antiga (século IX) sendo coroada por unha ábsida trapezoidal. As naves laterais corresponden a unha ampliación do século X, rematando en dúas absidiolas. Como o edificio aséntase sobre unha pendente, a nave norte queda a un nivel superior e comunícase coa central a través de dúas aberturas con arco de ferradura.

Pinturas
--------

Na igrexa atopáronse pinturas dun gran valor artístico e histórico. Datan posiblemente de finais do século XI. As da nave norte mostran os martirios dos santos da igrexa: *sant Quirze* e *Santa Julita*, un fragmento que representa o sacrificio de Isaac e unha representación de bustos de diversos santos. A absidiola sur mostra pinturas tamén románicas do século XI. Nelas mostrase a virxe entronizada co neno Xesús e unha representación da parábola das virxes prudentes e das virxes necias. 

Pinturas da absidiola sur Ademais tamén existen motivos vexetais e cortinas coma decoración. Estas pinturas foron arrincadas no 1922 e consérvanse no MNAC e no museo diocesano e comarcal de solsona. No 1995 *Emili Julià* fixo unhas reproducións dos orixinais na propia igrexa.

Pinturas da ábsida central
Porén as pinturas máis importantes son as da ábsida central, prerrománicas do século X. Unha delas mostra unha cruz radial e dentro dela un cabaleiro con lanza e estandarte. Este cabaleiro é rodeado por un can, unha pequena cruz, unha figura humana e dous paxaros. Fóra da cruz móstrase unha figura humana e o outro lado outra figura axeonllada cun bastón e unha fogueira diante. Está última figura ten sido identificada coma o demo. Noutro extremo da ábsida existe outra pintura representando un home orante con barba e cos brazos estendidos dentro dun círculo decorado con motivos zigzagueantes. A composición é coroada por un paxaro que se ten identificado cunha aguia ou un pavo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q950772
* WorldCat
* VIAF: 147022859
* GND: 4244483-4
* LCCN: nr93048764

 |
Micrografía de microscopio electrónico de transmisión de vesículas da membrana externa (diámetro 80-90 nm) liberadas polo patóxeno humano *Salmonella* 3,10:r:- en íleo de polo, in vivo. OMVs were proposed to be 'blown off' from large bacterial periplasmic protrusions, called *periplasmic organelles* (PO) with the help of 'bubble tube'-like assembly of about four type III secretion injectisomal *rivet complexes* (riveting bacterial outer and cell membrane to allow pockets of periplasm to expand into POs). This allows membrane vesicle trafficking of OMVs from gram negative bacteria to dock on host epithelial cell membrane (microvilli), proposed to translocate signal molecules from pathogen to host cells at the host-pathogen interface.
As **vesículas da membrana externa bacteriana** (VME ou, na literatura inglesa OMV) son vesículas rodeadas de bicapa lipídica liberadas da membrana externa de bacterias gramnegativas. Estas vesículas foron as primeiras vesículas da membrana bacterian que se descubriron, aínda que despois tamén se atoparon vesículas lib eradas por bacterias grampositivas.

Notas
-----

1. ↑  Toyofuku, Masanori; Nomura, Nobuhiko; Eberl, Leo (January 2019). "Types and origins of bacterial membrane vesicles". *Nature Reviews Microbiology* **17** (1): 13–24. ISSN 1740-1534. PMID 30397270. doi:10.1038/s41579-018-0112-2.

Véxas tamén
-----------

### Outros artigos

* Exocitose
* Interaccións hóspede-patóxeno
* Interface hóspede patóxeno
* Virulencia
**Francisco Javier Lorenzo Oroza**, coñecido como **Xavier Lorenzo**, nado en Viveiro en 1958 e finado na Coruña o 29 de marzo de 2001, foi un xornalista e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Traballou como redactor en *La Voz de Galicia*, Antena 3 Radio, *Caminos inolvidables de Galicia y del mundo*. Foi director de informativos de TCN televisión. Era membro da ACPE-AS- de correspondentes de prensa estranxeira e correspondente acreditado do grupo israelí "Aurora" na UE. Colaborou con *Jerusalem Post* e *El Correo Gallego*, *El Correo Español El pueblo Vasco*. Foi membro do consello de redacción do semanario *Mundo Hispánico* en Suíza e colaborou na Televisión Helvética. Finou no Hospital Juan Canalejo da Coruña o 29 de marzo de 2001.

Obra
----

* *As gaviotas do cabo Morás, O porco espiño Xeremías*, 1983.

* *O paxaro do Danubio*.

* *A viaxe de Irina*, 1993.

* *A serra máxica*, 1998.

### En castelán

* *Ultimas noticias después del silencio*, 1981.

* *Una habitación en el Bósforo*, 1997.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *La Voz de Galicia*, 30-3-2001, p. 57.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha en Galegos
A **antracose** ou **tise dos mineiros** é unha lesión pulmonar caracterizada pola pigmentación por partículas de carbón, observada en mineiros, poboacións de grandes núcleos urbanos ou zonas contaminadas, ademais de fumadores. A súa evolución pode dar lugar a graves trastornos pulmonares, sobre todo nos profesionais que entran constantemente en contacto co po de carbón. As partículas de carbón permanecen no tecido pulmonar ou nos ganglios linfáticos de por vida, pero cando son excesivas, poden causar fibrose pulmonar.

Macroscopia
-----------

Nunha análise macroscópica obsérvase un pulmón con aspecto ennegrecido ou piltagado, con máis afectación das partes ventrais dos lobos que as dorsais, afectando tamén os linfonodos rexionais.

Microscopia
-----------

Na análise microscópica, as partículas verifícanse como pigmento negro, libre ou fagocitado, moi fino e non refrinxente.

Notas
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tise dos mineiros*** |

1. ↑  "bUSCatermos; antracose". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2023-03-07.

Véxase tamén
------------

* Doenza pulmonar obstrutiva crónica
* Pulmón
* Tabaquismo

### Ligazóns externas

* USP - Pigmentacións exóxenas

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre medicina é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Sol Aparicio Rodríguez**, nado en Lourizán (Pontevedra) o 12 de decembro de 1899, foi un militar e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo do maquinista do ferrocarril de vía estreita que unía Pontevedra con Marín. Traballou como cobrador da Compañía Ybarra e aprendiz nunha
fundidora. Incorporouse como marino da Armada en Ferrol e ingresou no Corpo de Maquinistas da Armada. Fixo un curso para mecánicos de aviación e incorporouse ao aeródromo de Cuatro Vientos de Madrid. Trasladouse ás escuadrillas de Marrocos como técnico de aviación en 1921. Prisioneiro de Abd-el-Krim, sobreviviu e foi liberado en 1923. En 1927 gañou unha bolsa para perfeccionarse como mecánico de aeronáutica en París, onde viviu varios meses. Despois volveu ingresar como técnico na aviación militar. En 1930 foi nomeado sarxento xefe de mecánicos do aeródromo de Getafe. Ingresou no Partido Comunista de España en 1934.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 dirixiu o asalto ao cuartel de Artilleria de Getafe, onde se parapetearon os rebeldes, e foi ferido. Foi ascendido a tenente mecánico. En outubro de 1937 foi trasladado á escuadra de
caza 11, no aeródromo de Caspe. Coa derrota da República cruzou a fronteira francesa. Foi internado nos campos de concentración de Le Boulou,
Gours e Saint Cyprien. Recibiu un visado para Leningrado e embarcou no vapor soviético Maria Ullanova no porto de Le Havre. Traballou como técnico especializado na fábrica de metalurxia de Kramatorsk, na rexión do Don Bas. Coa invasión alemá foron evacuados a Siberia. Foi guerrilleiro no Exército Vermello.

Recoñecementos
--------------

* Medalla de Sufrimentos pola Patria, 1927.

Vida persoal
------------

Casou en 1930 con Maria Martín, con que tivo tres fillos.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sol Aparicio, un español de tres guerras
Somerxíbel moderno retirado *Star III* da Scripps Institution of Oceanography .
 Blootniak
 Mergullo experimental *de DeepFlight Aviator* na baía de Monterey. Nun redeseño radical do submarino, "voa" baixo a auga como un avión en lugar de usar lastre como un dirixíbel. O deseñador, Graham Hawkes, pensa que unha variación deste deseño podería chegar ao fondo da fosa máis profunda do océano.
Un **somerxíbel** é un pequeno vehículo deseñado para operar debaixo da auga. O termo utilízase a miúdo para diferenciarse doutros vehículos submarinos coñecidos como submarinos, porque o submarino é un buque totalmente autónomo, capaz de renovar a súa propia enerxía e renovar aire, mentres que un somerxíbel é normalmente alimentado por un barco, por unha plataforma, por unha tripulación de costa ou ás veces por un submarino maior. Porén, de uso común polo público en xeral, a palabra *submarino* pódese usar para describir un buque que, por definición técnica, é en realidade un somerxíbel. Hai moitos tipos de somerxíbeis, incluíndo buques tripulados e non tripulados, tamén coñecidos como vehículos operados a distancia ou **ROV** (*remotely operated vehicles*). Os somerxíbeis teñen moitos usos en todo o mundo, como en oceanografía, arqueoloxía submarina, exploración oceánica, aventura, mantemento e recuperación de equipos e videografía submarina.

ROVs
----

Os pequenos somerxíbeis non tripulados chamados ROV úsanse amplamente hoxe en día para traballar en augas demasiado profundas ou demasiado perigosas para os mergulladores.

Os vehículos operados a distancia reparan plataformas petrolíferas e conectan cables aos barcos afundidos para levantalos. Estes vehículos están conectados por un cabo (un cable groso que proporciona enerxía e comunicacións) a un centro de control dun barco. Os operadores do barco teñen acceso ás imaxes de vídeo enviadas polo robot e poden controlar os seus propulsores e o brazo mecánico. O afundimento do *Titanic* foi explorado por tal vehículo, así como por un barco tripulado.

Notas
-----

1. ↑  "Dicionario; somerxíbel". *Real Academia Galega*. Consultado o 2023-03-19.
2. ↑  "bUSCatermos; somerxíbel". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2023-03-19.
3. ↑  *The Canadian Encyclopedia*. 2011.
4. ↑  "Exploration Tools: ROVs: NOAA Office of Ocean Exploration and Research". *oceanexplorer.noaa.gov* (en inglés). Consultado o 2023-03-19.
5. ↑  *Ocean Outpost: The Future of Humans Living Underwater*, por Erik Seedhouse. 2010.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Somerxible*** |

### Bibliografía

* Polmar, Norman. *"Bathyscaph"*. World Book Online Reference Center. 2008. (consultado o 26 de xaneiro de 2008) .
**Gumersindo Isidro Núñez Vidal**, nado en Maxide (Lousame) o 15 de maio de 1916 e finado no mesmo lugar o 28 de agosto de 1946, foi un sindicalista e [militar galego.

Traxectoria
-----------

Traballador das minas de San Fins, afiliado á CNT. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi mobilizado, incorporándose ao Rexemento de Infantería Mérida, do que desertou. Foi detido pola Garda Civil en Noia o 4 de maio de 1937, e reincorporado ao seu Rexemento. Volveu desertar e pasouse ao bando leal na fronte de Teruel. Coa derrota de República pasou a Francia onde estivo internado no campo de concentración de Barcares. Regresou a España e foi detido en Miranda de Ebro e incorporado ao Batallón de Traballadores, de onde fuciu en 1941. Regresou a Lousame e estivo fuxido. Foi abatido pola Garda Civil o 15 de maio de 1946.

Vida persoal
------------

Casou en 1936 con María Ángela Lorenzo Pérez e foi pai de Oliva Núñez Lorenzo.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Agrafoxo, Xerardo (2002). *Memorias do franquismo*. Noia: Toxosoutos. pp. 327–348. ISBN 84-95622-60-2.

### Ligazóns externas

* Procedimiento sumarísimo contra Gumersindo Isidro Núñez Vidal
A **cidreira caiota** é unha planta da familia das cucurbitáceas, que dá a **cidra caiota**, un froito cunha polpa utilizada na alimentación especialmente para facer doces.

Características
---------------

Esta melón é de cor verde con manchas brancas no exterior e no interior contén unha polpa branca e moi fibrosa, empregada para facer doces e sobremesas. As sementes son negras e o froito, cando está maduro, ten unha pel bastante dura,  podendo chegar a pesar de 1 a 4 kg.

Pode ser confundida facilmente con algunhas variedades de sandía, que tamén se usan para facer doces.

### Orixe

A orixe evolutiva desta especie encóntrase en América Central ou do Sur, cos rexistros arqueolóxicos máis antigos rexistrados no Perú, datados entre o 3000 e o 4000 a.C.

### Usos

En Portugal e Brasil, especialmente no Sur, a súa polpa cocida utilízase para facer o doce de *gila* ou *chila*. Este doce está en fíos brancos e emprégase en infinidade de receitas tradicionais.

En Brasil, non é unha planta moi convencional, cultivada a pequena escala polos agricultores familiares, principalmente nos estados de Rio Grande do Sul e Santa Catarina  .

O froito inmaduro, aínda que moi pouco usado, tamén se pode usar na alimentación, e a planta tamén ten propiedades medicinais.

* 
* 
* 

Modelo:Referências

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  "Abóbora-Gila (Cucurbita ficifolia), uma Hortaliça Pouco Convencional Cultivada no Rio Grande doSul" (PDF). *Embrapa Clima Temperado. Pelotas, RS. 2010*. 2010. Consultado o 10/09/2018.
2. ↑  "M.M.P.N.D. - Sorting Cucurbita names". *www.plantnames.unimelb.edu.au*. Consultado o 2023-04-06.

Ligazóns externas
-----------------

* CPACT - Embrapa
TimeKprTimeKpr
Os **controis parentais** son características que poden ser incluídos en servizos televisivos dixitais, computadores e videoxogos, software e dispositivos móbiles que permiten ós pais restrinxir o acceso de contido aos seus nenos. Estes controis foron creados para asistir ós pais na súa habilidade de restrinxir o contido seguro visualizábel polos seus nenos. Isto pode ser contido consideran inadecuados para a súa idade, nivel de madurez ou que esperan está enfocado a un público máis adulto. Os controis parentais poden clasificarse en catro categorías: *filtros de contido*, os cales limitan acceso para contido inadecuado por idades; *controis de uso*, os cales restrixen o uso destes dispositivos, agregando tempos-límites de uso ou prohibindo certos tipos de uso; *ferramentas de administración de uso de computador*, o cal aplica o uso de software seguro; e monitoreo, o cal pode seguir localización e actividade cando se utilizan os dispositivos.

1. ↑  *Techopedia.com* (en inglés) .  Falta o `|title=` (Axuda)
2. ↑   (en inglés) .  Falta o `|title=` (Axuda)
3. ↑   (PDF) .  Falta o `|title=` (Axuda)
***Heroides*** (ou ***Heroidas***; en latín : *Epistulae Heroidum*, lit. "Cartas das heroínas") son unha colección de quince poemas epistolares compostos, en latín, polo autor romano Publio Ovidio Naso. Escritas en dístico elexíaco, presentan unha selección de cartas coma se fosen escritas por heroínas da mitoloxía grega e da mitoloxía romana que, dalgún xeito maltratadas, descoidadas ou abandonadas, escriben aos seus amantes. Asigna un papel ás mulleres pouco habitual na literatura da Antigüidade clásica.

### Heroides dobres

  

Un conxunto adicional de seis poemas, moi coñecidos como *Heroides dobres* e numerados do 16 ao 21 nas edicións académicas modernas, seguen estas cartas individuais e presentan tres intercambios separados de epístolas emparelladas: unha dun heroico amante á súa amada ausente e outra da heroína en resposta.

Notas
-----

1. ↑  "heroidum-epistularum-vii-ovidio" (PDF). *repositorio.uca.edu.ar* (en castelán e inglés). Consultado o 22 de xullo de 2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Grecia antiga*** |

* O fin xustifica os medios
***Renovação***  de nome completo ***Renovação : revista quinzenal de artes, literatura e atualidades*** foi unha publicación periódica editada pola Sección Editorial de *"A Batalha"* (*jornal diário operário*), con *Alexandre Assis* como redactor e *Gonçalves Vidal* como director. Publicouse entre xullo de 1925 e xuño de 1926, facendo un total de 24 números, publicados quincenalmente. O seu programa servíu de propaganda para o movemento anarcosindical, mediante a organización grupal e a escrita aberta de militantes e simpatizantes da causa libertaria, co obxectivo de renovar a sociedade portuguesa mediante a difusión cultural. Como eles mesmos referiron "desvelar novos horizontes para o pensamento. Trae a arte á comunidade de todos. Non fagas das ideas privilexio de tantos". A revista conta cunha ampla lista de colaboradores: Adelaide Cabete, Adriano Botelho, Adolfo Lima, Alexandre Vieira, Armando Figueiredo de Lucena, Artur Portela, Assis Esperança, Bernardo Marques, Clementina Carneiro de Moura, César Porto, Costa Júnior, Emílio Martins Costa, José Régio, Ferreira de Castro, Jaime Brasil, José Carlos Rates, Mário Domingues, Julião Quintinha, Manuel Joaquim de Sousa, Mário Castelhano, Neno Vasco, Nogueira de Brito, Pinto Quartim, Roberto Nobre, Rocha Martins, José Santos Arranha, Stuart Carvalhais, Tomás da Fonseca e Vitorino Nemésio.

Notas
-----

1. ↑  Jorge Mangorrinha (1 de Março de 2016). "Ficha histórica:Renovação : revista quinzenal de artes, litertura e atualidades (1925-1926)" (pdf). Consultado o 18 de maio de 2018.

Véxase tamén
------------

* Listaxe de publicacións dispoñibles na Hemeroteca Municipal de Lisboa en formato dixital (*da Wikipedia en portugués*)

### Ligazóns externas

* Colección completa *Renovação* no portal de Revistas de Ideias e Cultura
* Renovação : revista quincenal de artes, literatura e atualidades (1925-1926) copia dixital, *Hemeroteca Digital*

Modelo:Esboço-jornalismo

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---

Categoria:!Esboços sobre mídia
Categoria:!Esboços maiores que 1000 bytes



|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Portugal*** |
Iniciativa de Gunther Demnig, artista alemán, para sinalar lugares lembrando a persoas represaliadas. No seu comezo (1994), as 'stolpersteine' ('pedras dos tropezos') lembraban as vítimas dos nazis. A iniciativa estenteuse a España en 2015, incluíndo os represaliados polo franquismo. Trátase de lastros ou semellantes, que no caso alemán son cobreados en en España, gris metálico.

Ribadeo
-------

Colocación das pedras da memoria en RibadeoColocación das pedras da memoria en Ribadeo
O 31 de marzo de 2022 unha volta recollidos datos de rexistros públicos como o portal nomesevoces.net, foron colocadas 25 pedras da memoria en Ribadeo (ás que se xuntaron 14 máis o 1 de abril) celebrándose ese día un acto oficial coa intervención do cronista oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez, e a proxección dun vídeo sobre os represaliados ribadenses, ó que asistiron familiares (se ben con posterioridade houbo unha queixa illada).

A Coruña
--------

O 19 de xullo de 2022 A Coruña súmase ó proxecto, coa colocación de 6 laxes de bronce de 10 com x 10 cm para lembrar de momento a seis dos 17 deportados polo nazismo: Julio Martínez Arias, Leopoldo López Criado, Luis Rafales Lamarca, Eduardo Sánchez García, Adrián del Castillo e Arturo García Lagares.

Referencias
-----------

1. ↑  "Memoria democràtica.-Proyecto Stolpersteine / Piedras de la memoria". *www.caib.es*. Consultado o 2023-07-14.
2. 1 2  "Galicia únese ao proxecto 'Stolpersteine': lousas na Coruña para lembrar os deportados polo nazismo". *Praza Pública*. 2023-07-19. Consultado o 2023-07-20.
3. ↑  "Mais Pedras da Memoria - Novas. Concello de Ribadeo". *ribadeo.gal*. Consultado o 2023-07-14.
4. ↑  "Ribadeo, lugar de memoria - Novas. Concello de Ribadeo". *ribadeo.gal*. Consultado o 2023-07-14.
5. ↑  "PEDRAS DA MEMORIA - Concello de Ribadeo". Consultado o 2023-07-14.
6. ↑  Agremon, Publicado por. "Falando de dúas guerras: a paz é única". Consultado o 2023-07-14.
7. ↑   (2022-04-13). "As Pedras da Memoria; resposta do Concello de Ribadeo ao familiar agraviado coa homenaxe". *La Voz de Galicia* (en castelán). Consultado o 2023-07-14.
Mapa de Chile de 1635 onde sae «Arauco» entre os nomes.
O Chile Araucano, descrito entre o río Biobío e o Valdivia, no plano Xeral do Reyno de Chile na América Meridional de Andrés Baleato de 1793.
**Araucanía**, **Arauco** ou **Chile Araucano** é o nome que se lle deu durante a conquista española de Chile á rexión habitada polos **araucanos** (mapuches), e que se atopaba entre os ríos Itata e Toltén, no sur de Chile.

Despois do gran levantamento de moluches e huilliches ocorrido trala batalla de Curalaba en 1598 durante a guerra de Arauco, os españois foron expulsados da ribeira sur do río Biobío. Despois de moitas décadas de guerra adicional, os ríos Biobío e Toltén foron recoñecidos como os límites da Araucanía polos españois. Nun comezo, a Capitanía Xeneral de Chile denominou á zona limítrofe norte coa Araucanía como «La Frontera», para logo chamar así, por extensión, a todo o que se entende hoxe como a rexión histórica da Araucanía, incluíndo o límite sur.

Actualmente, esta rexión corresponde aproximadamente á rexión de Araucanía, e á provincia de Arauco, e ao sur das provincias de Concepción e de Biobío na rexión de Biobío.

Véxase tamén
------------

* 
* Wallmapu
* Trapananda
**Alicia Dorado Viso**, nada na Coruña cara a 1911 e finada no mesmo concello o 10 de xullo de 1937, foi unha anarquista galega.

Traxectoria
-----------

Traballou na fábrica de tecidos La Primera Coruñesa da que foi expulsada pola súa actividade revolucionaria. Despois traballou como panadeira. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 pasearon ao seu home. Vivía de aluguer no edificio Villa Rosalía e era amante do anarquista portugués Julio Acevedo Veiga. Foi enlace entre Julio Acevedo e Antonio Fournarakis para a reconstrución da FAI e tiña ocultos na súa casa estes dous dirixentes anarquistas. O 10 de xullo de 1937 a súa casa foi asaltada pola Garda Civil cando estaban agochados nela Acevedo e Fournarakis. No ataque mataron primeiro a Alicia Dorado e a Antonio Fournarakis, mentres Julio Acevedo logrou fuxirr polo tellado e saltar ao balcón do Camiño do Polvorín onde finalmente foi abatido.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* La Anarquista ALICIA DORADO VISO, organizadora de una "Casa Refugio", fue ASESINADA por la guardia civil golpista en A Coruña, en 1937

### Ligazóns externas

* 

* Alicia Dorado Viso na páxina web *Nomes e Voces*.
***Çäkçäk*** (dereita) e *boxara käläwäse* (esquerda).

O ***chak-chak*** ou ***çäkçäk*** (IPA: /ɕækˈɕæk/, jaŋalif: *Cəkcək*, tártaro cirílico: Чәкчәк чәк-чәк, çäk *-* *çäk*; ruso: чак-чсәк әк, чәксәк, *chak-chak*; baskir: *säk-säk*) é un doce tártaro. É o prato máis popular de Tartarstán e Bashkortostán, recoñecido como un dos símbolos tártaros de Rusia.

*O çäkçäk* está feito de grans de masa, cortados do tamaño dunha abelá e cocidos en aceite. Opcionalmente, engádense abelás ou froitos secos á mestura. A continuación, son amontoados con xarope de mel quente nun molde especial. Despois de callar e arrefriar, o *çäkçäk* pódese decorar opcionalmente con máis abelás e froitos secos.

Exaltación
----------

O *çäkçäk* máis grande (1000 kg) preparouse o 29 de agosto de 2005 durante a celebración do milenio de Kazan.

Tipos
-----

* Se a masa se prepara en forma de fideos, o *çäkçäk* chámase ***boxara käläwäse*** (Бохара кәләвәсе, /bɔxɑˈrɑ kælæwæˈse/).
* O ***shek-shek*** casaco é semellante ao *boxara käläwäse*.
* O *çäkçäk* de voda tradicional é de maior tamaño que os normais, e adoita estar cuberto de caramelos e améndoas azucradas.

Notas
-----

1. 1 2  *Чәкчәк*. Kazán: Academia de las Ciencias de la República de Tartaristán.
2. ↑  ЧАК-ЧАК-РЕКОРДСМЕН Copia arquivada en Wayback Machine (ruso)

Véxaxe tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Çäkçäk*** |

* *Öçpoçmaq*

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Rusia*** |