*Este artigo trata sobre unha árbore de froitos cítricos, para a bebida alcólica de mazá véxase sidra.*


| Cidreira |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Sapindales |
| Familia: | Rutaceae |
| Xénero: | *Citrus* |
| Especie: | ***C. medica*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Citrus medica'**L. |

A **cidreira** (***Citrus medica***) é un arbusto da familia das rutáceas de gomos avermellados, follas aromáticas, flores rosadas ou purpúreas e madeira amarela, dura e compacta, cultivado polo seu froito, chamado **cidra**,, que rara vez se consome fresco, mais cuxa pela úsase en preparacións de repostaría e coma aromatizante polo seu forte contido en aceites esenciais. Foi probabelmente o primeiro cítrico coñecido en Europa, documentado desde a época do Imperio romano. A *Naturalis Historia* de Plinio o Vello descríbeo (xii.7), e menciona os seus usos medicinais.

Descrición
----------

É unha arboriña ou arbusto perennifolio, de 2,5 a 5 m de altura, co fuste torto e ramallada mesta e rexa, con espiños nas axilas foliares. As follas, de pecíolos curtos, son simples, alternas, elípticas a lanceoladas, de até 18 cm de longo, de superficie coriácea e cor verde escura pola face superior, cun distintivo recendo a limón. Produce flores hermafroditas, recendentes, de bo tamaño, brancas ou purpúreas, formando acios miúdos. Ten de 4 a 5 pétalos, con 30 a 60 estames.

O froito é un hesperidio oblongo ou globoso, raramente piriforme, de até 30 cm de diámetro, variando moito entre exemplares e incluso no mesmo exemplar, co estilo ben marcado. Está recuberto dunha pela grosa, carnosa, pegada ao endocarpo, de cor amarela ou averdada, con glándulas oleosas pequenas e frecuentemente rugosa. Ten 10 a 15 carpelos, firmes, pouco zumarentos, doces ou acedos segundo a variedade. As sementes adoitan ser miudiñas, monoembriónicas, lisas, brancas por dentro e abundantes.

Distribución e hábitat
----------------------

Descoñécese a súa orixe, pero existen documentos de sementes domésticas dende o IV milenio a. C.; probabelmente o exército de Alexandre Magno introduciuno na conca do Mar Mediterráneo, e axiña se espallou a súa cultura. Na antiga Roma empregouse coma menciña, e a partir do século II coma alimento; é mencionado tanto por Dioscórides coma por Plinio. Seica se cultivou en Xudea en época bíblica, posto que o seu froito —chamado de *etrog* en hebraico— é unha das especies rituais utilizadas na festa de Sucot. En Italia desapareceu coa caída do Imperio romano, conservándose só en Sicilia, Sardeña e mais na rexión napolitana.

Chegou ás Américas a través de España; os conquistadores introducírono na Florida, Porto Rico e finalmente California; malia desenvolveren plantacións comerciais, eventualmente a dificultade do seu crecimiento levou ao desleixamento. En Centroamérica, Brasil e Colombia naturalizouse, e existen plantacións dalgunha extensión, sobre todo para exportación.

Cultivo
-------

Imaxes de diversos tipos de cidras, os froitos da cidreira
Rara vez se cultiva de semente; repordúcese con facilidade por esgallos apañados de pólas de 2 a 4 anos e plantadas sen defoliar. Aínda máis axiña se reproduce por enxerto sobre un padrón de laranxeira doce (*Citrus × sinensis*), laranxeira agre (*Citrus × aurantium*) ou toronxeira (*Citrus × paradisi*), mais as froitas así obtidas son de menor tamaño e o enxerto medra ás veces máis axiña do que o padró pode soportar.

Require bastante sol, solo ben arexado, e atura mal os extremos de temperatura e humidade; a diferenza doutros cítricos, non atravesa unha fase invernal de repouso. Polo peso dos froitos cómpre podar as pólas longas, ou colocarlles soportes para que resistan durante todo o crecemento destes. É frecuente tamén a práctica de cortar os espiños para evitar dano á froita nas plantacións comerciais.

Está en flor a maior parte do ano, producindo froita acotío, aínda que a maior parte se produce na primavera. Tarda uns tres meses en acadar a forma madura, coa pela amarela intensa e un profundo recendo. Para uso culinario adóitase apañar aínda verde, con entre 12 e 15 cm de diámetro. A produción normal está arredor dos 30 quilos anuais, aínda que en circunstancias favorábeis pode acadarse o triplo disto.

A variedade «cidra de Córsega» foi moi cultivada en Córsega a finais do século XIX en socalcos, abeirados do vento. A produción, a maior a escala mundial nesta época, destinábase especialmente a industrias alimenticias de Italia e Europa do Norte, aínda que localmente se fabricaba un licor típico moi perfumado e apreciado, a «cédratine». Hoxe en día, a cultura practicamente desapareceu en Córsega e soamente se realiza, a grande escala, en Marrocos, Italia, China e América do Sur.

Usos
----

### Ritual

O froito dun cultivar de *C. medica*, chamado en hebraico de *etrog*, emprégase coma unha das catro especias (ארבעה מינים, *arba'a minim*) que se axitan na festa de Sucot, polo outono setentrional, nunha ofrenda prescrita.

### Medicinal

Exteriormente este froito aseméllase a un limón porén a diferenza deste ten moi pouco zume. Dende a antigüidade utilizábase con fins terapéuticos (contra problemas pulmonares, intestinais e outros). O óleo esencial de cidra considérase un antibiótico.

O zume de cidra con viño disque era un antídoto efectivo contra os velenos en xeral.

Actualmente valórase moito a fragrancia da cidreira. O seu froito (incluída a pela) é obxecto de comercio internacional e se utiliza moito coma ingrediente na industria agroalimentaria.

Taxonomía
---------

*Citrus medica* foi descrita por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum 2: 782*, no ano 1753.

Notas
-----

1. ↑  Nome vulgar galego segundo a RAG e *Diccionario das ciencias da natureza e da saúde*, A Coruña, Deputación da Coruña, 2000; *Termos esenciais de botánica*, Universidade de Santiago de Compostela, 2004; *Vocabulario de ciencias naturais* Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, 1991; e *Gran dicionario Xerais da lingua galega* Vigo, Xerais, 2009
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *cidra*.
3. ↑  "Copia arquivada". *pds.co.il* (en hebreo). Arquivado dende o orixinal o 18 de febreiro de 2007.
4. ↑  Mitropoulou, Gregoria; Fitsiou, Eleni; Spyridopoulou, Katerina; Tiptiri-Kourpeti, Angeliki; Bardouki, Haido; Vamvakias, Manolis; Panas, Panayiotis; Chlichlia, Katerina; Pappa, Aglaia (2017-10). "Citrus medica essential oil exhibits significant antimicrobial and antiproliferative activity". *LWT* (en inglés) **84**: 344–352. doi:10.1016/j.lwt.2017.05.036.
5. ↑  Sah, Archana N.; Juyal, Vijay; Melkani, Anand B. (2011-4). "Antimicrobial Activity of Six Different Parts of the Plant Citrus medica Linn.". *Pharmacognosy Journal* (en inglés) **3** (21): 80–83. doi:10.5530/pj.2011.21.15.
6. ↑  The Purdue University

	* The Citron in Crete
	* Vine Tree Orchards
7. ↑  *Cidreira* en Trópicos

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cidreira Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Cidreira*** |

### Bibliografía

1. Macbride, J. F. 1949. Rutaceae, Flora of Peru. Publ. Field Mus. Nat. Hist. Bot. Ser. 13(3/2): 655–689.
2. Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
3. Schatz, G. E. S. Andriambololonera, Andrianarivelo, M. W. Callmander, Faranirina, P. P. Lowry, P. B. Phillipson, Rabarimanarivo, J. I. Raharilala, Rajaonary, Rakotonirina, R. H. Ramananjanahary, B. Ramandimbisoa, A. Randrianasolo, N Ravololomanana, Z. S. Rogers, C. M. Taylor & Wahlert. 2011. Catalogue of the Vascular Plants of Madagascar. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 0(0): 0–0.
4. Small, J. K. 1933. Man. S.E. Fl. i–xxii, 1–1554. Published by the Author, Nova York.
5. Standley, P. C. & J. A. Steyermark. 1946. Rutaceae. In Standley, P.C. & Steyermark, J.A. (Eds), Flora of Guatemala - Pa rt V. Fieldiana, Bot. 24(5): 398–425.
6. Stevens, W. D. C. U. U. A. Pool & O. M. Montiel. 2001. Flora de Nicaragua. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 85: i–xlii, 1–2666.
7. Vásquez M. R. 1997. Flórula de las Reservas Biológicas de Iquitos, Perú: Allpahuayo-Mishana, Explornapo Camp, Explorama Lodge. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 63: i–xii, 1–1046.
8. Wunderlin, R. P. 1998. Guide Vasc. Pl. Florida i–x + 1–806. University Press of Florida, Gainseville.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q150064
* AAT: 300386058
* BRE: 4678308
* EBID: ID
* GEC: 0125622
* MAG: 2908894441

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 90374
* Ecocrop: 716
* EOL: 582203
* EPPO: CIDME
* EUNIS: 181684
* FoC: 200012432
* GBIF: 3190157
* iNaturalist: 123356
* IPNI: 59603-2
* IRMNG: 10456371
* ITIS: 28886
* IUCN: 62041221
* NCBI: 171251
* PlantList: kew-2724208
* POWO: ID
* TAXREF: 91811
* Tela Botanica: 18137
* Tropicos: 28100004
* PLANTS: CIME3

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1135895
* UNII: 944U5Z3O5B

 |