*Bicando o Minotauro* (Bill Lewis, 2002).
Na mitoloxía grega, o **Minotauro** (en lingua grega "Touro de Minos") era unha criatura con corpo de home e cabeza de boi. Vivía no labirinto construído polo rei Minos de Creta e deseñado polo arquitecto Dédalo para manter encerrado o Minotauro. Finalmente foi morto polo heroe Teseo. Tamén era coñecido como **Asterio** ou **Asterión**, derivado do nome de Asterión, o pai adoptivo de Minos.

Descrición do mito
------------------

Minos, xunto ós seus irmáns, Radamantis e Sarpedón, era fillo de Zeus e Europa. O home de Europa, Asterión, aceptounos e criounos como fillos propios, nomeando herdeiros os tres. Cando morreu Asterión, Minos quixo todo o poder para si e expulsou os seus irmáns, aducindo que foran os deuses os que lle concederan o reino. Para demostralo pediulle a Poseidón que fixese saír do mar un touro, prometendo que o sacrificaría no seu honor. Efectivamente, Poseidón enviou un touro espléndido, tan fermoso que Minos decidiu conservalo como semental nos seus rabaños e sacrificar outro no seu lugar. Pero Poseidón, ó verse enganado, vingouse, e fixo que o touro enfurecese e que a muller de Minos, Pasífae, enlouquecese espertando nela un amor apaixonado polo animal. Este foi o Touro de Creta que, posteriormente, tivo que matar Heracles nun dos seus doce traballos. 

Pasífae foi ata Dédalo para buscar a maneira de satisfacer as súas paixóns. Dédalo construíu unha vaca oca de madeira e cubriuna cunha pel de vaca para que Pasífae puidese introducirse dentro e que o touro puidese montar nela, e o resultado desa unión foi o Minotauro. 

> 
> 
> [Dédalo] construíu unha vaca de madeira con rodas, baleirouna por dentro, recubriuna coa pel dunha vaca que esfolara e, colocándoa no prado onde o touro adoitaba pastar, introduciu dentro dela a Pasífae. Cando o touro chegou xaceu con ela tomándoa por unha vaca de verdade. Pasífae pariu a Asterio, denominado Minotauro, que tiña o rostro de touro e o resto humano.
> (Pseudo-Apolodoro: *Biblioteca mitológica* III, 1, 4)
> 

Minos estaba avergoñado de que a muller parise semellante monstro, pero ademais era unha criatura salvaxe, polo que Minos consultou co Oráculo de Delfos e mandoulle a Dédalo construír un labirinto xigante para contelo de xeito seguro para todos. Porén ocorreu que Androxeo, fillo de Minos, foi morto polos atenienses, que envexaban as vitorias que el conseguía no festival panatenaico. Para vingar a morte do seu fillo, Minos declarou a guerra contra Atenas. Lanzou tal maldición contra a cidade que caeu sobre ela unha terrible peste, o que obrigou ós atenienses a rendirse sen condicións. Minos esixiulles entón o envío dun tributo anual formado por catorce mozos de ámbolos sexos.

> 
> 
> "*Cando Minos... loitou contra os atenienses, o seu fillo Androxeo resultou morto na batalla. Despois de ser vencidos, os atenienses comezaron a ser tributarios de Minos, pero tamén determinou que cada ano enviaran a sete dos seus fillos como pasto do Minotauro*".
> (Hixino: *Fábulas* 41)
> 

Teseo no momento de darlle morte ó Minotauro.
O terceiro ano, cando se ía celebrar o sorteo para escoller as vítimas, Teseo apuntouse voluntario coa intención de matar o monstro. Ó chegar ó palacio de Minos, en Creta, Ariadna, filla de Minos e Pasífae, apaixonouse por el e axudouno (a cambio de casar con ela), entregándolle un nobelo de fío para que o fose soltando segundo entraba e así poder, logo, saír do labirinto. Teseo matou o Minotauro (cunha espada máxica que Ariadna lle dera ou, simplemente, a puñadas). Pero a pesar da promesa feita, Teseo abandonou a Ariadna no regreso a Atenas, na illa de Día (hoxe, Naxos).

> 
> 
> [Teseo] É incluído no terceiro tributo ó Minotauro ou, segundo din outros, ofreceuse voluntario... Por indicación súa *[de Dédalo] [Ariadna] dálle un fío a Teseo no momento de entrar. Teseo, tras atalo á porta, entra e vaino soltando. Achou a Minotauro na parte máis recóndita do labirinto, matouno loitando a puñadas e saíu recollendo o fío.*
> (Pseudo-Apolodoro: *Epítomes* 1, 8-9)
> 

Minos, irado porque Teseo conseguira escapar, encerrou a Dédalo e o seu fillo Ícaro no labirinto, aínda que logo conseguiron escapar construíndo ás para si mesmos. Porén Ícaro, na súa inconsciencia, aproximouse demasiado ó sol, que derreteu a cera coa que estaban pegadas as ás. Caeu e morreu. Outros din que Teseo, tras matar ó Minotauro, levou a Dédalo a Atenas.

Existe unha versión evemerista que di que Minotauro non era esta criatura monstruosa, senón un soldado de Minos, chamado Tauro, e que os sete mozos atenienses estaban destinados a ser ofrecidos como premio nos xogos fúnebres que se celebraban en memoria de Androxeo. Tauro sería o primeiro vencedor neste xogos e, pola súa crueldade cos outros mozos, Teseo emprendeu esa expedición de castigo. Minos encontrou en Teseo a ocasión para librarse de Tauro, que ademais mantiña relacións sexuais coa raíña Pasífae, e non só facilitou a expedición de Teseo senón que ademais lle deu de grado a man da súa filla Ariadna.

Iconografía
-----------

*Teseo e o Minotauro*, de Antonio Canova (Victoria and Albert Museum, Londres).
Os amores zoofílicos de Pasífae no se reflictirán na arte ata a Idade contemporánea, con Johann Heinrich Füssli ou Moreau.

Non é ata o Helenismo cando se representa a escena de Dédalo construíndo a vaca de madeira ou entregándolla a Pasífae, motivo que se volverá a ver no Renacemento (por exemplo, no *Campanile* de Gioto, entre outros artistas). 

A figura do Minotauro queda xa fixada no século VII a.C. con escasas variantes posteriores, como a representación en forma de centauro con corpo e patas bovinos e torso e cabeza humanos. O momento predominante será o da súa loita e morte a mans de Teseo, por veces con Minos, Ariadna e algúns mozos a modo de espectadores. Teseo pode aparecer armado cunha espada ou cunha maza que arrebatou a Perifetes.

A imaxe arquetípica será a de Teseo vitorioso sobre o cadáver de Minotauro: pódese ver claramente na escultura de Canova (1804). Pero tamén se reflicte arrastrándoo fóra do labirinto, ou marchando mentres deixa atrás o corpo do animal. Gustav Klimt usará este motivo no cartel para a primeira exposición da *Secesión* vienesa, de 1898, simbolizando o triunfo da arte nova sobre a arte tradicional. E Jacques Lipchitz fixo o propio nunha escultura para prognosticar en 1942 a vitoria aliada sobre Hitler.

Recibe un tratamento diferente co Maestro di Tavarnelle (ou dei Cassoni Campana). A obra mostra o mito desenvolvido en distintas escenas sucesivas: Minotauro, con forma de centauro, causando estragos; Minotauro sendo capturado por Minos; Teseo, vestido de cabaleiro medieval, desembarcando e avanzando cara ao labirinto, ante cuxa porta agarda Ariadna; Teseo dando morte a Minotauro no centro do labirinto; e finalmente, ó fondo, Teseo regresando vitorioso no seu barco.

Teseo e o Minotauro (Maestro di Tavarnelle (ou dei Cassoni Campana) (c. 1515, Petit Palais, Louvre)

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Minotauro*.
2. ↑  Para Hixino, o problema veu de que Pasífae non celebraba ofrendas a Afrodita, e a deusa castigouna provocando nela esta paixón zoofílica (*Fábulas*, 40).
3. ↑  E. Pottier suxire que este labirinto foi unha copia, en pequeno, do xigantesco labirinto que mandara construír o faraón Amenemhat III como palacio e como a súa futura tumba (Benavente e Ferro: *O libro da vaca*, 1399). Tamén se ten relacionado o mito cos inmensos -e enmarañados- palacios descubertos en Cnosos e outras cidades micénicas.
4. ↑  Sete mozos e sete mozas (Pseudo-Apolodoro III, 15, 8). Tamén a periodicidade é variable segundo as fontes: cada ano, cada tres ou cada nove anos. Isto lembra a lenda do Tributo das cen doncelas que corre por Galicia, ou sete doncelas en Simancas (Valladolid). Na parroquia de Sarandós, en Abegondo, existe a chamada torre de Peito Bordelo ou Pazo das Torres de Bordel, torre na que, segundo a lenda, se concentraban as cen doncelas antes de envialas como tributo á corte do califato de Córdoba.
5. ↑  A tradición máis estendida di que a selección se facía por sorteo, pero algunhas fontes din que era o propio Minos quen escollía as vítimas.
6. ↑  Outras versións din que o que lle deu Ariadna era unha coroa luminosa que o guiara nas tebras do labirinto.
7. ↑  Ficha en Arte-La Guía.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Minotauro Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Diodoro Sículo I. I6, IV. 61.
* Plutarco, *Teseo,* 15—19
* ELVIRA BARBA: Miguel Ángel: *Arte y mito. Manual de iconografía clásica*. Sílex, 3ª ed. 2017, pp. 409-416.
* BENAVENTE JAREÑO, P. e FERRO RUIBAL, X.: *O libro da vaca. Monografía etnolingüística do gando vacún*. Xunta de Galicia, 2010, pp. 105-106.
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s. v. *Minotauro*, *Ariadna*, *Teseo*, *Tauro*.
* HIGINO: *Fábulas mitológicas*. Tradución, introdución e notas de Francisco Miguel del Rincón Sánchez. Alianza Editorial 2009.
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* Pseudo-Apolodoro: *Epítomes*. Alianza Editorial 3ª ed. 2016, 1, 7-9 [a numeración segue a utilizada neste texto]

| * v
* c
* e
Mitoloxía e relixión gregas |
| --- |
| Relixións e cultos | 
* Misterios dionisíacos
* Discordianismo
* Misterios eleusinos
* Gaianismo
* Platonismo
* Neoplatonismo
* Orfismo
* Dodecateísmo

 |
| Grupos | 
* Amazonas
* Centauro
* Ctónico
* Ciclope
* Dragóns
* Erinias
* Xigantes
* Harpía
* Hecatonquiros
* Moiras
* Musas
* Ninfas
* Deidades primordiais
* Sátiros
* Deidades do mar
* Titáns
* Ventos

 |
| Deuses olímpicos | 
* Ares
* Afrodita
* Apolo
* Ártemis
* Atenea
* Deméter
* Hefesto
* Hera
* Hermes
* Hestia ou Dioniso
* Poseidón
* Zeus

 |
| Outras deidades maiores | 
* Asclepio
* Cronos
* Dioniso
* Eros
* Helios
* Eos
* Hércules
* Hades
* Hebe
* Hécate
* Pan
* Perséfone
* Selene
* Xea

 |
| Heroes | 
* Aquiles e a Guerra de Troia
* Belerofonte e a Quimera
* Edipo e Tebas
* Heracles e os doce traballos
* Perseo e Medusa
* Teseo e o Minotauro
* Triptólemo
* Ulises e a Odisea
* Xasón e os Argonautas

 |
| Ritos e prácticas | 
* Amfidromia
* Iatromantis
* Libación
* Pharmakos
* Ofrenda votiva
* Oración
* Sacrificio
* Templo

 |
| Lugares sagrados | 
* Delfos
* Delos
* Dodona
* Eleusis
* Monte Olimpo
* Olimpia

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q129866
* WorldCat
* VIAF: 54952194
* BMT: 59326
* BRE: 2216283
* CERL: cnp00549083
* EBID: ID
* GEC: 0123821
* GiantBomb: 3015-1685
* GND: 119170310
* LCCN: no2017089825
* SUDOC: 029036321
* Theoi: Minotauros
* Treccani: minotauro

 |