O **(chữ) quốc ngữ** («escritura da lingua nacional») é unha romanización da lingua vietnamita que goza do estatuto de ortografía oficial. É un alfabeto latino aumentado con numerosos diacríticos que serven para notar tanto o valor fonético dalgunhas letras como os tons da lingua.

Orixes
------

O quốc ngữ non é a máis antiga escritura do Vietnam. En efecto, esta desprazou antigas escrituras locais, como o chữ nôm, sistema de ideo-fonogramas formados a partir dos sinogramas e empregado entre o século – II e o século XX, así como o chữ Hán, «escritura chinesa», (ou chữ nho, «escritura culta»), que é simplemente chinés clásico; a lingua chinesa, en efecto, foi a lingua da administración e do poder durante a dominación chinesa (de -111 a 939 e durante a dinastía dos Nguyên que subiu ao poder en 1804, tras o golpe de estado liderado polo que ía converterse no emperador Gia Long, e foi abandonada oficialmente en 1954, data da abdicación de Bao Dai).

Desde 1527, xesuítas portugueses en misión e evanxelización no Vietnam empezaron a utilizar o alfabeto latino (de feito principalmente na súa versión portuguesa) para escribir a lingua local. É o xesuíta nado en Aviñón, Alexandre de Rhodes (1591-1660), o que compilou, mellorou e sistematizou os sistemas de transcrición dos seus predecesores misioneiros, especialmente Francisco de Pina, entre 1624 e 1644. A súa primeira obra imprimida na escritura latinizada actual é un dicionario vietnamita-portugués-latín aparecido en 1651, continuación dun dicionario portugués-vietnamita de Gaspar Do Amaral e António Barbosa.

Esta transcrición, que se volveu moi popular, conseguiu o estatuto de ortografía oficial da lingua en 1918 no sistema escolar francés destinado aos indíxenas (en competencia ata entón coas dúas outras escrituras) baixo a presión dos colonos franceses que desexaban:

* cortar de raíz os movementos independentistas ligados á intelligentsia que escribía en caracteres chineses;
* obter rapidamente intérpretes, relevo da acción dos colonizadores.

O quốc ngữ foi unha ferramenta de democratización da educación, xa que é máis doado de aprender que a escritura vietnamita tradicional que reclama unha aprendizaxe previa do chinés. É a escritura oficial das administracións vietnamitas desde 1954. O chinés foi conservado no seu estatuto de lingua oficial da 'administración imperial polos colonizadores.

Orde alfabética
---------------

Cóntanse 37 grafemas (29 letras e 8 dígrafos)

A/a, Ă/ă, Â/â, B/b, C/c, Ch/ch, D/d, Đ/đ, E/e, Ê/ê, G/g, Gi/gi, H/h, I/i, K/k, Kh/kh, L/l, M/m, N/n, Ng/ng, Nh/nh, O/o, Ô/ô, Ơ/ơ, P/p, Ph/ph, Q/q, R/r, S/s, T/t, Th/th, Tr/tr, U/u, Ư/ư, V/v, X/x, Y/y

Estrutura
---------

O quốc ngữ segue os mesmos principios có pinyin: a transcrición é fonolóxica e non fonética; a notación alfabética dunha lingua illante como o vietnamita disimula algúns feitos inherentes á estrutura silábica da lingua: os fonemas, en efecto, non están en distribución libre; cada elemento da sílaba, ataque, núcleo e coda, só pode ser ocupado por certos fonemas. A presentación do quốc ngữ de maneira alfabética precisa, pois, indicar que posición pode representar cada fonema. Para máis detalles, consultar o artigo «pronunciación do vietnamita».

Letras
------

Cando un dígrafo se escribe sobre a mesma liña que unha letra simple, só se trata dun alógrafo contextual, que non ten o estatuto de carácter independente (á maneira do dígrafo do francés *ge* en *geôle*, que só representa «g suave» ante *a*, *o* e *u*). Os valores fonéticos indícanse en API. Cando se dan dous valores, o primeiro é o do vietnamita do norte, o segundo o do sur; como hai numerosas variacións dialectais, estes valores son os que se admiten máis comunmente.

| Letra | Valor | Posición silábica |  | Letra | Valor | Posición silábica |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ataque | núcleo | coda | ataque | núcleo | coda |
| a | ɑ |   | X |   | ng, ngh | ŋ | X |   | X |
| ă | a |   | X |   | nh | ɲ | X |   | X |
| â | ɐ |   | X |   | o | ɔ |   | X |   |
| b | ɓ |   |   |   | ô | o |   | X |   |
| c | k | X |   | X | ơ | ɤ |   | X |   |
| ch | c | X |   | X | p | p | X |   | X |
| d | z, j | X |   |   | ph | f | X |   |   |
| đ | ɗ̺ | X |   |   | q(u) | k(w), g(w) | X |   |   |
| e | ε |   | X |   | r | z, ʒ | X |   |   |
| ê | e |   | X |   | s | s, ʃ | X |   |   |
| g, gh | ɣ | X |   | X | t | t | X |   | X |
| gi | z, j |   |   |   | th | tʰ | X |   |   |
| h | ɦ, h |   |   |   | tr | c, ʈ | X |   |   |
| i | i |   | X |   | u | u |   | X |   |
| k | k | X |   |   | ư | ɯ |   | X |   |
| kh | x | X |   |   | v | v  ou j | X |   |   |
| l | l | X |   |   | x | s | X |   |   |
| m | m | X |   | X | y | i |   | X |   |

Diacríticos
-----------

### Fundamentos

Os diacríticos utilizados, á parte da barra inscrita do *đ* (letra que non hai que confundir cun *edh* *ð* xermánico), atinxen principalmente ás vogais:

* o circunflexo sobre *â*, *ê* e *ô* marca o carácter semipechado. É unha influencia directa da ortografía portuguesa;
* o corno sobre *ơ* e *ư* o carácter non redondeado;
* a breve só se atopa sobre *ă*.

### Diacríticos para os tons

O vietnamita estándar posúe seis tons, que se notan na escritura por medio de cinco diacríticos (non se representa o ton medio plano), o acento grave, o gancho inverso, o til, o acento agudo e o punto subscrito. Estes diacríticos engádense aos que levan, no seu caso, as vogais.

Os tons do vietnamita son descritos en detalle no artigo **Pronunciación do vietnamita**.

| Nome | Tipo (rexistro: modulación) | Exemplo | Senso |
| --- | --- | --- | --- |
| ngang | medio: traînant | gai | espiña |
| huyền | baixo: traînant | trà | té |
| hỏi | medio: descendente-ascendente | hưởng | apreciar |
| ngã | alto: ascendente glotalizado | mỹ | beleza |
| sắc | alto: ascendente | có | ter |
| nặng | baixo: descendente glotalizado | lại | vir |

Ortografía
----------

Os costumes das linguas románicas, particularmente os do portugués, atópanse na ortografía (os traballos de Alexandre de Rhodes, en efecto, retomaban os dos misioneiros portugueses):

* [k] escríbese *q* ante *u* para formar o dígrafo *qu* [kw], *k* ante as vogais anteriores *e*, *ê* e *i*, *c* doutro xeito;
* [ɣ] escríbese *g* ante as vogais posteriores, pero *gh*  ante as anteriores;
* [ŋ] segue os mesmos principios: *ng* / *ngh* ;
* [ɲ] escríbese á portuguesa, *nh*.

A influencia portuguesa (e non «hispánica») na ortografía constátase facilmente:

* *nh* para [ɲ] (contra *ñ* hispánico);
* a utilización do til sobre vogais (que porén non notan a nasalización), procedemento que non coñecen as ortografías hispánicas;
* a utilización de *x* e *s* para [s] e [ʃ] (no sur), fonemas que remontan, segundo Nguyễn Ðình-Hoà (artigo «Vietnamese» da sección 59, «Adaptations of the Roman Alphabet», de *The World's Writing Systems* de Peter Daniels e William Bright), a [s̻] (/s/ laminal, que se parece a un [ʃ]) e [s] antigos, que os misioneiros notaron simplemente á portuguesa por *x* e *s*. A evolución fonética, con todo, fai que a ortografía sexa agora inversa con relación ao portugués;
* a utilización do acento circunflexo para marcar o carácter semi-pechado das vogais. Lembremos que en portugués *â* = ['ɐ], *ê* ['e] e *ô* ['o], exactamente como en quốc ngữ, e que as linguas hispánicas ignoran o acento circunflexo.

Representación informática
--------------------------

O VISCII (*Vietnamese Standard Code for Information Interchange*), e nunha menor medida o CP1258, son páxinas de código concibidas para representar os caracteres do quôc ngu.

Cando só se dispón de caracteres ASCII, utilízase a convención *Vietnamese Quoted-Readable* (VIQR).

### Outros artigos

* Lingua vietnamita
* Romanización

Ligazóns externas
-----------------

* VietPad, un editor Unicode de vietnamita para Apple MacOS X 10.2.3 e superior.
* UniKey Arquivado 04 de novembro de 2005 en Wayback Machine. para Windows e Linux.
* VDict: Dicionarios online de vietnamita
* Vietnamese Writing System: Un esbozo sobre a escrita vietnamita.
* Teclado vietnamita en liña

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q622712
* EBID: ID
* GND: 4568753-5

 |