recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eliane Brum**, nada en Ijuí o 23 de maio, é unha xornalista, escritora e documentalista brasileira .

Traxectoria
-----------

Licenciouse na Universidade Pontificia Católica do Rio Grande do Sul en 1988 e gañou máis de 40 premios nacionais e internacionais de reportaxe. Traballou 11 anos como reporteira do xornal *Zero Hora*, en Porto Alegre, e 10 como reporteira especial da Revista *Época*, en São Paulo. Desde 2010, traballa como autónoma .

É autora dunha novela - *Uma Duas* ( LeYa )- de tres reportaxes : *Coluna Prestes – O Avesso da Lenda* (Artes e Oficios), *A vida que nonbody sees* (Arquipélago Editorial), gañadora do Premio Jabuti de Reportaxe en 2007. e *O Olho da Rua* ( Globo )- e un libro de crónicas : *A Menina Quebrada* (Arquipélago Editorial, Prêmio Açorianos 2013 ), que reúne 64 das súas columnas escritas na web da revista *Época*, ademais de ter participado na recompilación. de reportaxes especiais sobre Médicos sen Fronteiras *Dignidade!* , na que tamén participaron autores como Mario Vargas Llosa .

De 2009 a 2013 mantivo unha columna na web da Revista *Época*, e desde outubro de 2013 no xornal *El País*.  O 28 de xaneiro de 2010 foi unha das gañadoras do XXVII Premio Internacional de Xornalismo Rei de España, pola reportaxe "O Islam dos Manos", sobre a presenza da relixión islámica nos arredores das cidades brasileiras, artigo publicado en Revista *Época*, en febreiro do ano anterior.   En xullo de 2013, Eliane puxo en marcha unha colección de 64 crónicas e artigos de opinión publicados orixinalmente na web da Revista Época, e obtivo o Premio Açorianos ao Mellor Libro do Ano nese mesmo ano, por "A Menina Quebrada". 

É codirectora de tres documentais: *Uma História Severina*,  *Gretchen Filme Estrada*  e *Laerte-se* 

En setembro de 2022 puxo en marcha o medio xornalístico trilingüe *Sumaúma*, con sede en Altamira, no Estado de Pará, xunto con Jonathan Watts, editor de medio ambiente global de The Guardian ; Carla Jimenez, exdirectora de *El País* en Brasil; Talita Bedinelli, ex-editora de *El País Brasil* ; e a xornalista peruana Verônica Goyzueta   .Modelo:ReferênciasNotas

1. ↑  Desacontecimentos. Site de Eliane Brum.
2. ↑  EFE. *Premios Rey de España.* Galardonados en ediciones anteriores
3. ↑  Eliane Brum — a colecionadora de prêmios. Entrevista com Eliane Brum, por Eliane Martins. ABI, 5 de fevereiro de 2010.
4. ↑  Eliane Brum: Biografia. Acesso em 12 de janeiro de 2018.
5. ↑  Vídeo: *Uma História Severina* (22:32).
6. ↑  *Gretchen Filme Estrada* (trailer)
7. ↑  Documentário brasileiro ‘Laerte-se’ estreia na Netflix. *Estadão', 19 de maio de 2017.*
8. ↑  Amado, Guilherme (2022-08-19). "Eliane Brum e editor do Guardian lançam site para cobrir a Amazônia" (en portugués). Consultado o 2022-09-12.
9. ↑  "Projeto jornalístico Samaúma coloca Amazônia no centro do debate" (en portugués). Consultado o 2022-09-12.
Os **Sarafan** son un grupo de sacerdotes guerreiros na serie de videoxogos *Legacy of Kain*. Eran unha orde dedicada á erradicación dos vampiros. A súa cruzada rematou aproximadamente 500 anos antes do inicio do primeiro xogo, cando os seus líderes foron asasinados pouco despois de acabar co vampiro Janos Audron.

Os seus membros
---------------

Nos xogos, moitos Sarafan foron vistos pero só sete foron nomeados. Raziel era un membro de alto rango dos Sarafan e persoalmente matou a Janos Audron pouco antes de ser asasinado en vinganza polo seu futuro eu. Turel, Dumah, Rahab, Zephon e Melchiah eran xerais xunto a Raziel durante a súa cruzada. Malek era o líder dos Sarafan e tamén defendía ao Círculo de Nove, do cal tamén era membro (como o Gardián do Alicerce do Conflito).

Nun acto de irónica blasfemia, Kain reviviu a Raziel, Turel, Dumah, Rahab, Zephon e Melchiah coma os seus fillos vampiros.

A orde no Blood Omen 2
----------------------

Unha nova orde do mesmo nome foi formada 700 anos despois de que a orixinal fose disolta, por unha entidade misteriosa coñecida como o 'Lord Sarafan'. A nova orde tiña o obxectivo de dominar todo Nosgoth (o cal lograron aproximadamente 400 anos despois do primeiro xogo). Nese momento instalaron un goberno ditatorial, que foi derrocado cando un Kain resucitado asasinou o Sarafan Lord, quen era en realidade o Hylden Lord disfrazado, e que usaba a orde para tratar de liberar a súa raza e destruír os seus inimigos, os Vampiros. Esta orde non ten nada en común coa orixinal, máis que o nome e o seu obxectivo de exterminar a raza vampira.

| * v
* c
* e
*Legacy of Kain* |
| --- |
| Xogos | 
* *Blood Omen*
* *Soul Reaver*
* *Soul Reaver 2*
* *Blood Omen 2*
* *Defiance*

 |
| Personaxes principais | 
* Kain
* Raziel
* Moebius
* Deus Ancián
* Mortanius
* Hylden Lord
* Ariel
* Vorador
* Janos Audron
* Turel
* Umah

 |
| O Círculo dos Nove | 
* Nupraptor
* Malek
* Bane
* Azimuth
* Dejoule
* Anarcrothe
* Moebius
* Mortanius
* Ariel

 |
| Outras Personaxes | 
* Dumah
* Rahab
* Zephon
* Melchiah
* Morlock
* Guillerme o Xusto
* Rei Ottmar

 |
| Razas | 
* Os antigos
* Vampiros
* Hylden
* Sarafan

 |
| O Mundo de Nosgoth | 
* A Batalla do Último Descanso
* Soul Reaver

 |
**Alfard** ou **Alphard** (**α Hya** / **α Hydrae** / **30 Hya**) é a estrela máis importante da constelación de Hydra con magnitude aparente +1,99. O seu nome provén da árabe فرد|الفرد (*Al Fard*), "a solitaria", describindo apropiadamente a súa posición nunha rexión bastante baleira ó suroeste de Régulo (α Leonis). Outro nome que recibe a estrela, este proveniente do latín, é **Cor Hydrae**, pola súa situación onde ficaría o corazón do monstro.

Alfard é unha estrela xigante laranxa de tipo espectral K3 II-III de 4000 K de temperatura, non moi diferente a Arcturus (α Bootis) ou Aldebarán (α Tauri). Máis luminosa que ambas -cunha luminosidade visual 400 veces maior que a do Sol- é considerada unha xigante brillante. Porén, a maior distancia que nos separa dela, 177 anos luz, fai que no ceo pareza menos brillante que estas. O seu radio é 40 veces maior que o radio solar.

Alfard está considerada unha estrela de bario "leve"; pénsase que estas estrelas son binarias onde o exceso de bario provén da compoñente secundaria que no pasado contaminou á que hoxe é a estrela visíbel. A estrela contaminante, que evolucionou antes, hoxe é unha anana branca difícil de detectar.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Alphard (Jim Kaler, Stars) *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q13577
* SIMBAD: \* alf Hya

 |
Ao comparar este mapa de Gold Coast coa imaxe superior, vese que a rexión está formada fundamentalmente polo longo conglomerado urbano costeiro do sueste, a Área Metropolitana de Miami.
**Gold Coast** é unha rexión vernácula dos Estados Unidos do estado de Florida. Localízase na costa atlántica de Florida do Sur, incluíndo as cidades de Miam, Fort Lauderdale e West Palm Beach, aínda que a súa definición cambiou co tempo. É unha das rexións vernáculas floridanas máis coñecidas, facendo referencia o nome ao estilo de vida desenvolvido e luxoso que din que caracteriza á zona.

Historia
--------

Gold Coast é unha das varias rexións vernáculas chamadas "Costas" en Florida, incluíndo Space Coast, Treasure Coast, Emerald Coast, Costa Natural, Forgotten Coast, Florida Suncoast e First Coast. Como moitas das outras, semella que tivo a súa orixe no tempo no que a área tivo o seu primeiro gran crecemento. Foi creada na época na que os investigadores Ary Lamme e Raymond Oldakowski fixeron a enquisa de 1982 sobre as rexións vernáculas de Florida, que salientaron que o nome referíase "*ao alto custo da vida nesas áreas, así como o supostamente fastoso estilo de vida*". Nese tempo, os enquisados desde Dade County (agora Miami-Dade), na parte sur, a través dos condados de Broward e Palm Beach, ata o condado máis ao norte de Martin, identificaban a súa área co nome de Gold Coast.

Unha nova enquisa levada a cabo no 2007 polos mesmos autores demostrou que Gold Coast seguía a ser unha das rexións de Florida mellor coñecidas do Estado, pero veuse reducida fundamentalmente a Miami-Dade e Broward Counties, correspondente á área de Miami-Fort Lauderdale. A xente dos condados de Palm Beach e Martin preferentemente identificaban as súas zonas como parte dunha nova rexión: Treasure Coast, na que tamén estaban os condados de Saint Lucie e Indian River. Lamme e Oldakowski observaron que o Condado de Palm Beach aínda formaba parte de Florida do Sur e da Área Metropolitana de Miami. Suxeriron que as connotacións negativas que acompañaban a Gold Coast e o desexo de distinguir conceptualmente a súa área da de Miami, foi o que quizais motivou a aparición de Treasure Coast.

Notas
-----

1. ↑  (Lamme & Oldakowski 2007, p. 330–331)
2. 1 2 3  (Lamme & Oldakowski 2007, p. 331)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Lamme, Ary J.; Oldakowski, Raymond K. (2007). University of North Carolina Press, ed. "Spinning a New Geography of Vernacular Regional Identity: Florida in the Twenty-First Century". *Southeastern Geographer* (en inglés) **47** (2). pp. 320–340. doi:10.1353/sgo.2007.0029.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2920367
* LCCN: sh2010014677

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Casardeita.

**Santiago de Casardeita** é unha parroquia do concello de Ramirás na comarca da Terra de Celanova, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 134 habitantes, deles 60 eran homes e 74 eran mulleres, o que supón un incremento de 2 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.

Esta peculiar parroquia conta cunha igrexa caracterizada pola figura do patrón desta, o Apóstolo Santiago, na súa fachada ademais da capela de Santa Águeda (no Pambre) e a capela da Virxe de Guadalupe (en Ver). Ao carón da capela do Pambre encóntrase un magnífico exemplar de carballo digno de admiración e contemplación.

Ademais do anterior nos seus arredores localízase a antiga escola cuxa primeira planta é utilizada polos veciños como lugar de reunión social e a segunda está a disposición dunha biblioteca chamada «Biblioteca Lois Antón de Casardeita».

Lugares e parroquias
--------------------

Escultura do Apóstolo Santiago (patrón desta parroquia) na fachada da igrexa parroquial.
### Lugares de Casardeita

| Lugares da parroquia de Casardeita no concello de Ramirás (Ourense) |  |
| --- | --- |
| Casardeita | Coveliñas | Ludeiros | Pambre | O Pazo | O Rial | Ver |

### Parroquias de Ramirás

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias de Ramirás |  |
| --- | --- |
| Casardeita (Santiago) | Escudeiros (San Xoán) | Freás de Eiras (Santa María) | Grixó (Santa Isabel) | Mosteiro (San Pedro) | Paizás (San Salvador) | Penosiños (San Salvador) | Rubiás (Santiago) | Santo André de Penosiños (Santo André) | Vilameá de Ramirás (Santa María) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 332/1996, do 26 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da Provincia de Orense.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Ramirás

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20550118
* código INE: 32068010000

 |
Coordenadas: 41°36′19″N 1°48′33″L﻿ / ﻿41.605277777778, 1.8091666666667

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Montserrat.

**Montserrat** é un macizo rochoso situado no nordés da península Ibérica, considerado tradicionalmente a montaña máis importante e significativa de Cataluña. Está situada a 50 km ao noroeste da cidade de Barcelona entre as comarcas de Anoia, Baix Llobregat e Bages. Nesta montaña sitúase o santuario e mosteiro beneditino de Montserrat dedicado á Virxe de Montserrat.

O seu nome provén das palabras *mont* que significa monte, e *serrat*, que significa serrado en catalán. Tanto *serrat* como *serralada* (cordilleira) proveñen de *serra*, e precisamente esta palabra deriva do latín *serra*, que é o nome do instrumento para serrar, pola forma que teñen as montañas encadeadas consecutivamente, que fan pensar nos dentes dunha serra. Nas representacións heráldicas, Montserrat aparece como un grupo de montañas de ouro sobre campo vermello cunha serra de ouro que a curta por encima.

Trátase dun macizo de forma singular que se alza bruscamente ao oeste do río Llobregat ata os 1.236 metros de altura do pico de Sant Jeroni. Outros picos destacados son o Cavall Bernat, as Agulles, o Serrat del Moro, o Montgròs, Sant Joan e a Palomera. En 1987 foi declarado parque natural para garantir a súa conservación.

Vista panorámica de Montserrat

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Montserrat Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Mosteiro de Montserrat
* Parque Natural de Montserrat
* Virxe de Montserrat

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q732115
* WorldCat
* VIAF: 233806393
* EBID: ID
* GEC: 0044098
* GeoNames: 3116234
* GND: 4115223-2
* LCCN: n81008534

 |
O tren á súa chegada a Sóller.
O **Ferrocarril de Sóller** é unha liña de ferrocarril de vía estreita da illa de Mallorca que une as cidades de Palma e Sóller, pasando por Son Sardina e Bunyola. O seu largo de vía é de 914 mm e ten unha lonxitude de 27,3 km.

A liña inaugurouse o 16 de abril de 1912 e é actualmente unha das poucas liñas ferroviarias privadas de España (xestiónaa a empresa Ferrocarril de Sóller S.A.), manténdose en activo por utilizar a maquinaria de principios do século XX, o que fai que esta liña teña interese turístico por si mesma. Foi construído grazas á contribución dos habitantes de Sóller. 

A liña está dividida en dous tramos: o tren de Sóller propiamente dito, entre Palma e Sóller cun percorrido de 27,3 km, e o tranvía entre Sóller e o porto de Sóller con 4,9 km de percorrido.

Historia
--------

O Ferrocarril de Sóller ten a súa orixe a principios do século XX. O 15 de novembro de 1904 publicouse no concello de Sóller o estudo definitivo do trazado ferroviario. Non foi ata o 3 de xuño de 1907 cando se iniciaron as obras.

O 30 de setembro de 1911 chegou o primeiro tren á estación de Sóller, aínda que a inauguración oficial da liña Palma-Sóller foi o 16 de abril de 1912. A liña veuse complementada co tranvía que une Sóller co seu porto e que foi inaugurado o 4 de outubro de 1913. O 14 de xullo de 1929 completouse a electrificación da liña Palma-Sóller.

En 1973 estaba nunha situación financeira tan difícil que a compañía pediu ao Estado o seu peche. Non obstante, ao converterse nun atractivo turístico, aumentou o seu uso e recibiu o apoio das institucións, evitando a súa desaparición.

Estacións
---------

* Palma
* Son Sardina
* Son Reus
* Santa Maria
* Caubet
* Bunyola
* Mirador Pujol d'en Banya
* Can Tambora
* Sóller

Notas
-----

1. ↑  "History". *trendesoller.com* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 02 de xullo de 2020. Consultado o 2019-06-29.
2. ↑  *La Vanguardia Española*, 30 de xaneiro de 1973

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Tranvía de Sóller

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ferrocarril de Sóller Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Sitio web oficial
**Philippa Ruth Foot**, nada co apelido **Bosanquet** enLincolnshire o 3 de outubro de 1920 – Londres, 3 de outubro de 2010 ),  foi unha filósofa británica, coñecida especialmente por ser unha das fundadoras da ética da virtude contemporánea. inspirada na ética aristotélica. ética, desde un punto de vista da filosofía analítica e unha forte influencia de Wittgenstein. O seu traballo foi fundamental para o rexurdir da ética normativa, competindo con outras teorías éticas máis populares como a deontolóxica ou o utilitarista .

Traxectoria
-----------

Era neta do presidente estadounidense Stephen Grover Cleveland,  polo que a súa nai nacera na Casa Branca, como filla do presidente. Foi educada nunha familia acomodada xunto coa súa irmá Marion, coa que compartía o amor pola caza, que máis tarde serviría para construír metáforas para ilustrar as súas discusións filosóficas.

Estudou Filosofía, Política e Economía ('PPE') no Somerville College de Oxford entre 1939 e 1942. A súa estancia en Somerville foi interrompida de 1942 a 1947 durante a Segunda Guerra Mundial, prestando os seus servizos como economista ao goberno. Durante o resto da súa vida, foi profesora de Filosofía (1947–1950), Bolseira e titora (1950–1969), Investigadora principal (1969–1988) e Fellow Honorario (1988–2010). Alí pasou moitas horas debatendo con G. E. M. Anscombe e aprendendo dela sobre a filosofía analítica de Wittgenstein e unha nova perspectiva moral: Foot observou: "Aprendín todo dela".  

A súa obra cambiou de rumbo, con respecto ás súas posicións ocupadas nos anos 50 e 60, ao tentar modernizar a teoría aristotélica, adaptándoa ao mundo contemporáneo e compatibilizándoa con outras teorías modernas como a deontolóxica e a ética utilitarista. Cuestionou "a ortodoxia do pensamento" de Alfred Jules Ayer e Richard Hare e foi unha das pioneiras da ética da virtude.Algúns dos seus traballos son cruciais para o rexurdimento da ética normativa dentro da filosofía analítica, especialmente a súa crítica ao consecuencialismo (un exemplo familiar diso é a súa discusión continuada sobre o chamado "dilema do carro ")

.

Os seus traballos xiran arredor da ética, e cuestiona temas como o aborto, a eutanasia, a liberdade de vontade, a obxectividade e racionalidade da moral, a virtude e os vicios, a crítica ao utilitarismo e varios dilemas morais. 

1. ↑  "Philippa Foot obituary". The Guardian. 5 de octubre de 2010.
2. ↑  O'Grady, Jane. "Philippa Foot obituary". Consultado o 14 de noviembre de 2017.
3. ↑  J.B. Lipscomb,, Benjamin (2023-06-28). "The Women Are up to Something. How Elizabeth Anscombe, Philippa Foot, Mary Midgley, and Iris Murdoch Revolutionized Ethics": 99–107. ISSN 1870-4905. doi:10.22201/iifs.18704905e.2023.1430.
4. ↑  Zalta, Edward N. (ed.). *Philippa Foot*.
5. ↑  "The Problem of Abortion and the Doctrine of the Double Effect". 1967: 8.  `|first1=` sen `|last1=` in Authors list (Axuda); `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)
**Sebastián de Aparicio Prado**, nado na Gudiña o 20 de xaneiro de 1502 e finado en Puebla (México) o 25 de febreiro de 1600, foi un relixioso franciscano galego.

Traxectoria
-----------

A lenda conta que un lobo o curou da peste bubónica cando rapaz. De mozo foi á seitura a Castela, e posteriormente traballou como xornaleiro en Zafra e como criado en Sanlúcar de Barrameda. En 1533 emigrou a México, onde se estableceu na cidade de Puebla como agricultor e gandeiro, e posteriormente entrou no mercado do transporte por estrada, onde avogou pola construción da Ruta da Prata mexicana e mais polo emprego de animais no transporte de mercadorías, en substitución de humanos indíxenas. Logo mercou propiedades na Cidade de México e trasladouse a vivir nelas (en Chapultepec e Atzcapotzalco). Casou por dúas veces, en 1562 e 1564, con dúas rapazas novas, mais as dúas faleceron de forma rápida.

En 1573 doou todas as súas propiedades a un convento de clarisas e ingresou nel como traballador. Ao ano seguinte fíxose frade franciscano en Cidade de México e en 1575 entrou nun convento en Tecali de Herrera, preto de Puebla. En 1576 marchou ao convento de Puebla, onde permaneceu ata a súa morte, traballando como esmolante. Alcumárono "o frade das carretas".

Foi beatificado o 17 de maio de 1789 polo seu labor misioneiro en México. Os seus restos están expostos na igrexa de San Francisco, en Puebla.

Galería de imaxes
-----------------

* Restos de Sebastián de Aparicio na igrexa de San Francisco de Puebla.Restos de Sebastián de Aparicio na igrexa de San Francisco de Puebla.
* O beato en procesión na Gudiña.O beato en procesión na Gudiña.

Notas
-----

1. ↑  Calvo Moralejo, G.. "25 de febrero: beato Sebastián de Aparicio". *Orde Franciscana*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Báez Hernández, Montserrat A. (2020). *"No bastaba a tanto héroe un solo mundo". Sebastián de Aparicio, un santo de Gudiña para la Angelópolis* (en castelán). Enredars. ISBN 978-84-09-19468-1.
* Calvo Moralejo, G. (1973). *Emigrante... hay camino: Sebastián de Aparicio*. ISBN 84-400-6974-X.
* Filgueira Valverde, X. (1996). *A vida do Beato Aparicio nas "Estampas" de Pietro Bombelli*. Consello da Cultura Galega. ISBN 84-87172-78-4.

* Gallego Fernández, J. (1974). *Beato Sebastián de Aparicio*. Vidas extraordinarias. Ourense: La Región. ISBN 84-400-7140-X.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2486114
* WorldCat
* VIAF: 67541728
* BAV: ADV12500395
* BNE: XX870975
* BVMC: 35526
* CERL: cnp00592643
* DBE: beato-sebastian-aparicio-de-prado
* FAST: 317607
* GND: 129298557
* ISNI: 0000 0000 6133 550X
* LCCN: nr93004423
* SUDOC: 148522319

 |
**Gianni Vattimo** nado en Turín o 4 de xaneiro de 1936 e finado na mesma cidade o 19 de setembro de 2023, foi un filósofo italiano e activista político, identificado coa hermenéutica, a posmodernidade e outros sincretismos. É unha figura significativa do denominado *pensamento feble*.

Traxectoria
-----------

Estudou na Universidade de Turín e na de Heiderberg. Exerceu a docencia en Turín, Os Ánxeles e Nova York. Foi Catedrático de Filosofía Teorética.

Participou en política a través do Partido Radical e logo na converxencia de forzas políticas denominada a *Oliveira*. Foi deputado no Parlamento Europeo en Demócratas de Esquerda. Foi membro da dirección nacional de *Coordinamento Omosessuale*.

Pensamento
----------

Vattimo entendía que os grandes relatos omnicomprensivos están en crise. O seu lugar ocúpano os medios de comunicación, coa súa información superficial e múltiple e a complexidade das linguaxes técnicas. A única filosofía da historia posible arestora é a que narra a súa fin. Xa non existen nin fíos condutores nin posibilidade dunha visión totalizadora. A única visión posible é a que asuma o esnaquizamento da vida, que xa non reside no todo senón na fragmentación. Isto é a consecuencia do que Nietzsche denominou "a morte de Deus", que implica tamén o final da metafísica. Lonxe do catastrofismo de Lyotard, entende que a sociedade está a entrar na fase do posthistórico, onde se poden abrir novas oportunidades e posibilidades. Así, se se nega unha racionalidade central tamén desaparecen as coartadas para silenciar ou esmagar os discursos das minorías, sexan estas étnicas, relixiosas ou sexuais.

Obras
-----

* *Il pensiero debole*, Milán, 1983
* *La società transparente*, Milán 1989
* *La fine della modernità*, Turín. Milán, 1985
* *Filosofia al presente*, Milán, 1990
* *Oltre l'interpretazione*, Milán 1994
* *Credere di credere*, Milán 1996
* *Vocazione e responsabilità del filosofo*, Milán, 1996
* *Ecce comu. Come si ri-diventa ciò che si era*, Roma, 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q159648
* WorldCat
* VIAF: 109371686
* BAV: ADV10141802
* BIBSYS: 90109889
* BLBNB: 000559060
* BNCHL: 000053598
* BNE: XX1722313
* BNF: 12039401p
* CANTIC: a1017414x
* CiNii: DA01957627
* DeutscheBio: 119444690
* Dialnet: 53864
* EGAXA: vtls000830296
* Europeana: ID
* FAST: 57722
* GEC: 0246953
* GND: 119444690
* ICCU: CFIV000010
* ISNI: 0000000121473403
* LCCN: n80089633
* NDL: 001096051
* NKC: xx0019647
* NLA: 35830229
* NLG: 281341
* NNDB: 000093674
* NTA: 069451346
* OL: OL37112A
* openMLOL: 285397
* PTBNP: 51452
* SNAC: w6t84x89
* SUDOC: 034956271
* Treccani: gianni-vattimo
* UNZ: VattimoGianni

 |
| Psammodromus jeanneae |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Sauropsida |
| Orde: | Squamata |
| Familia: | Lacertidae |
| Subfamilia: | Gallotiinae |
| Xénero: | *Psammodromus* |
| Especie: | ***P. jeanneae*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Psammodromus jeanneae'**Busack, Salvador e Lawson, 2006 |
| Distribución de Psammodromus jeanneae.Distribución de *Psammodromus jeanneae*.Distribución de *Psammodromus jeanneae*. |

A **lagarta rabuda oriental** (***Psammodromus jeanneae***) é unha especie de lagarta da familia Lacertidae, propia da parte oriental da Península Ibérica. Anteriormente estaba incluída (igual que a *P. manuelae*) na especie ***P. algirus***, pero estudos recentes do seu ADN mitocondrial mostraron que é unha nova especie. Non obstante, algúns autores consideran que *P. algirus*, *P. manuelae* e *P. jeanneae* son sinónimos (Verdú Ricoy et al. 2010).

Busack e Lawson (2006) estimaron que o illamento reprodutivo entre as poboacións ancestrais de *P. algirus* a ambos os lados do estreito de Xibraltar ocorreu hai uns 2,98-3,23 millóns de anos e a separación entre *P. manuelae* e *P. jeanneae* hai entre 1,4-1,54 millóns de anos. Outros autores (Carranza et al. 2006) atrasan máis ambas as datas.

O nome da especie "jeanneae" fai referencia a Jeanne A. Visnaw, esposa dun dos descritores da especie, Stephen D. Busack. Jeanne capturou o primeiro exemplar e preparou os seus tecidos para o seu exame. Esta lagarta rabuda denomínase oriental, porque a outra especie irmá, *P. manuelae*, ocupa a parte occidental da Península.

Descrición
----------

Coloración do dorso pardo clara, pardo cobriza ou olivácea, con dúas liñas supraciliares e outras dúas supralabiais abrancazadas ou amareladas, cunha banda escura entre elas. Nalgunhas poboacións hai unha liña vertebral escura. Ocelos axilares de cor azulada, de tamaño decrecente cara á parte posterior, menores que en *P. manuelae*. Os ocelos están rodeados de negro. Os machos grandes presentan en primavera os lados da cabeza e a gorxa de cor alaranxada e amarela. Flancos de escasa coloración negra e con disposición irregular.

Notas
-----

1. ↑  IUCN P. jeanneae
2. ↑  Busack, Stephen; Salvador, A. & Lawson, Robin 2006 *Two new species in the genus Psammodromus (Reptilia: Lacertidae) from the Iberian Peninsula*. Annals of the Carnegle Mus. 75 (1): 1 - 10.
3. 1 2  Reptiles database Psammodromus algirus
4. ↑  Verdú-Ricoy, Joaquín; Carranza, Salvador; Salvador, Alfredo; Busack, Stephen D.; Díaz, José A. 2010. Phylogeography of Psammodromus algirus (Lacertidae) revisited: systematic implications. Amphibia-Reptilia 31 (4): 576-582.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Lagarta rabuda oriental*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lagarta rabuda oriental Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EUNIS: 316324
* GBIF: 2469775
* IUCN: 157280

 |
**Karel van Mander**, nado en Meulebeke en maio de 1548 e finado en Ámsterdam o 2 de setembro de 1606, foi un pintor, poeta e biógrafo flamengo.

traxectoria
-----------

*Continencia de Escipión* de Karel van Mander (1600), óleo sobre coiro, 44 x 79 cm. Rijksmuseum, Amsterdam.
Nado no seo dunha familia nobre de Meulebeke, realizou a súa aprendizaxe con Lucas de Heere en Gante, e entre 1568 e 1569 con Pieter Vlerick en Kortrijk. Nos cinco anos seguintes dedicouse a escribir obras de teatro de carácter relixioso, para as que tamén realizou os decorados. Posteriormente pasou tres anos en Roma (1574-1577). De volta desta viaxe pasou por Viena, onde en compaña do escultor Hans Mont, construíu o arco de triunfo para a entrada do emperador Rodolfo II.

Logo de variadas vicisitudes causadas pola guerra, a perda da súa fortuna e a enfermidade, instalouse en Haarlem, onde xunto con Hendrik Goltzius e mais Cornelis Cornelisz. van Haarlem, fundou unha exitosa academia de pintura.

### O *Schilderboek*

Porén, a súa fama provén fundamentalmente do seu libro *Schilderboeck* ("Libro dos pintores"), un voluminoso conxunto de biografías de pintores, que chegou adquirir para os países do norte de Europa unha importancia semellante á de *Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori, e architettori*, de Vasari para Italia. Esta obra rematouna no ano 1603, publicándoa ao ano seguinte, 1604, coincidindo coa súa mudanza para Ámsterdam, onde falecería no 1606.

Van Mander influíu de xeito notábel na literatura sobre arte dos séculos XVII e XVIII, así entre outros, Cornelis de Bie e Arnold Houbraken imitaron a súa *Schilderboeck*.

### Mestre de Frans Hals

Van Mander foi mestre de Frans Hals, aínda que parece que a influencia sobre o seu pupilo non foi tan importante - de certo Hals estaba en desacordo coa convencional crenza de Mander de que a pintura de tema histórico ocupaba o lugar preeminente na xerarquía dos xéneros.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Karel van Mander*** |

### Ligazóns externas

* *Schilderboeck* na *Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren* (*DBNL*, "Biblioteca Digital de Literatura Neerlandesa")
* *Biografia de MANDER CAREL VAN* *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q206173
* WorldCat
* VIAF: 121932539
* BAV: ADV10161699
* BIBSYS: 90683498
* BMT: 37014
* BNE: XX1421289
* BNF: 124104295
* BPN: 47540926
* BRE: 2156795
* CERL: cnp00400077
* CiNii: DA0236860X
* DeutscheBio: 118781529
* EBID: ID
* FAST: 97970
* GEC: 0039706
* GND: 118781529
* ISNI: 0000000120335172
* KulturNav: ID
* LCCN: n82115325
* NDL: 001166137
* NKC: jn20000701135
* NLA: 35325253
* NTA: 068733100
* OL: OL361905A
* openMLOL: 226013
* RKD: 52262
* SELIBR: 246445
* SUDOC: 033215456
* ULAN: 500010579

 |
**Oosterhout** é un concello e unha cidade ao sur Países Baixos, na provincia de Brabante do Norte. En decembro de 2008 a poboación da cidade era de 54.243.

Núcleos de poboación
--------------------

Torre Slotbossche
* Oosterhout (poboación: 47.920)
	+ Baarschot
	+ Groenendijk
	+ Heikant
	+ Heistraat
	+ Hespelaar
	+ Seters
	+ Steelhovenls
	+ Vijfhuizen
	+ Vrachelen
* Dorst (Oosterhout) (2.440)
	+ Steenoven
* Oosteind (1.350)
* Den Hout (1.210)
	+ Eind van den Hout
	+ Ter Aalst

A cidade
--------

Praza do Mercado con Sint-Jansbasiliek
Oosterhout recibiu os seus dereitos de cidade en 1809, concedidos por Luís Bonaparte.

Aínda que a cidade non é unha das máis coñecidas ou populares cidades neerlandesas preto de Breda, Tilburg e a zona do Randstad, é unha cidade moi tranquila e interesante para as familias novas, o que lugar a unha campaña chamada "Familiestad Oosterhout (Oosterhout a Cidade Familiar).

Mito
----

Oosterhout é ben coñecida por un mito, sobre a estación de trens que a cidade nunca tivo. Este mito ten unha razón especial, no momento en que as estacións de tren foron distribuídas aos municipios, os representantes dos municipios de Gilze e Rijen así como as de Oosterhout foron á capital política. Despois dunha longa viaxe en autocar aos representantes de Oosterhout quería comer un pouco primeiro e refrescarse antes de continuar a súa visita, cousa que non fixeron os representantes de Gilze e Rijen. Isto levou a que os representantes da cidade chegasen tarde á reunión, decidíndose que a estación estaría nas outras dúas vilas. A partir desta historia xurdiu un dito que: "Eerst mesmo eten ..." (*"Primeiro xantamos..."*)

A realidade é que é Gilze en Rijen está xusto entre Tilburg e Breda, dúas cidades de gran tamaño que necesitaban unha conexión, e se o tren tivese que pasar po Oosterhout tería que dar un longo rodeo.

Ligazóns externas
-----------------

* Sitio web oficial
* Plano da cidade

| * v
* c
* e
Cidades de Brabante do Norte |
| --- |
| Bandeira de Brabante do Norte | 
* Baarle-Nassau
* Bergen op Zoom
* Bernheze
* Best
* Boxmeer
* Boxtel
* Breda
* Den Bosch
* Dongen
* Eindhoven
* Grave
* Helmond
* Oss
* Oosterhout
* Roosendaal -  Son en Breugel
* Tilburg
* Waalwijk

 | Escudo de Brabante do Norte |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9858
* WorldCat
* VIAF: 126043863
* GEC: 0507931
* GeoNames: 2749447
* GND: 4272699-2
* MusicBrainz: ID
* OSM: 299046

 |
O río Noguera Ribagorzana no encoro de Cavallers
O **Noguera Ribagorzana** (en catalán: *Noguera Ribagorçana*) é un río de España, do nordés da Península Ibérica, que nace nos Pireneos e é afluente do río Segre, á súa vez afluente do río Ebro. O seu curso transcorre polas provincias de Lleida e Huesca.

Nace no val de Barravés, no Val de Arán, e desemboca no Segre no municipio de Corbins (Lleida). Hai no seu percorrido tres encoros: Escales, Canelles e Santa Anna, que producen enerxía hidroeléctrica e dan auga aos canles de Pinyana e ao de Cataluña e Aragón.

Durante a maior parte do seu percorrido fai de fronteira entre as comunidades de Cataluña e Aragón.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Río Noguera Ribagorzana Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23158
* WorldCat
* VIAF: 239620554
* GEC: 0046255
* GeoNames: 6269403
* OSM: 14355947

 |
Coordenadas: 42°18′33.99″N 2°10′17.61″L﻿ / ﻿42.3094417, -2.1715583

Cremalleira de Núria
O **Cremalleira de Núria** (en catalán: *Cremallera de Núria*) é unha liña ferroviaria que conecta Ribes de Freser, Queralbs e o Val de Núria na comarca do Ripollès, na provincia de Xirona. Xunto co de Montserrat é a única liña ferroviaria de tren cremalleira que hai na Península Ibérica.

Inaugurouse en 1931 e está operado por Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (FGC). Como Queralbs é o punto máis alto do val con acceso por estrada, o cremalleira é a única vía de acceso ao santuario de Núria e á estación de esquí a parte do camiño de montaña. O cremalleira converteuse nunha das iconas características do val e da comarca.

O traxecto ten catro estacións e un baixador. As estación son Ribes-Enllaç, Ribes-Vila, Queralbs e Núria. O baixador é Rialb, que funciona como parada facultativa, e está situado entre Ribes de Freser e Queralbs.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cremalleira de Núria Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Sitio sobre o Cremalleira de Núria, do portal TrensCat
* Sitio oficial do Val de Núria

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1139552
* OSM: 3368767

 |
*Para o filósofo e médico persa de igual nome, ver Al-Razí*.
Os **Al-Razi** foron unha familia de historiadores andalusís do emirato e califato de Córdoba dos séculos IX e X (III e IV da Héxira).

Proviñan dunha familia residente en Córdoba desde o século IX (II da Héxira), que prosperou grazas ao favor da dinastía dos Omeia.

**Muhammad ibn Muza al-Razi** (? - 890) iniciou a actividade cronística da familia cunha obra de historia e xenealoxía sobre a conquista da Península Ibérica polos musulmáns, o ***Kitāb al-rāyāt*** (*Libro das bandeiras*).

**Ahmad ibn Muhammad al-Razi** (887 - 955), seu fillo, coñecido en castelán como *el moro Rasis*, foi o autor da ***Ajbār mulūk Al-Andalus*** (*Historia dos reis de Al-Ándalus*, o libro máis divulgado polas fontes posteriores. A *Crónica del Moro Rasis*, como se coñece a súa obra, é abundantemente citada en *De rebus Hispaniae* (1243) do arcebispo de Toledo Rodrigo Jiménez de Rada.

**Isa ibn Ahmad al-Razi**, o seu fillo e continuador da súa obra, foi cronista do califa Al-Hakam II na segunda metade do século X (IV da Héxira).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Pons Boigues, Francisco, (1898): *Los historiadores y geógrafos arábigo-españoles, 800-1450 A.D. Ensallo de un Diccionario bio-bibliográfico*. Madrid. ISBN 84-7895-017-6; entradas nº 4 (Muhammad al-Razi), nº 23 (Ahmad ibn Muhammad al-Razi) e nº 41 (Isa al Razi).
* Matesanz Gascón, Roberto, (2004): *Omeyas, bizantinos y mozárabes. En torno a la "prehistoria fabulosa de España" de Ahmad al-Rāzī*. Valladolid: Secretariado de Publicaciones e intercambio editorial de la Universidad de Valladolid. ISBN 84-8448-311-8.
O **Taguspark** é un Parque Tecnolóxico-Científico na freguesía de Oeiras, subrexión Grande Lisboa en Portugal.

Historia
--------

O nome Taguspark provén do nome en latín do río Texo (Tagus) xunto co termo inglés *park* (parque). Foi o primeiro parque tecnolóxico a nacer en Portugal, no ano de 1992. 

En 2013 inaugurouse a primeira fase da Praça Central, coa instalación da empresa farmacéutica Novartis. Nese mesmo ano tamén se inaugurou unha residencia de estudantes anexa ao Instituto Superior Técnico con capacidade para aloxar a 82 estudantes.

Desde 2021 publicítase como 'Taguspark, Cidade do Conhecimento' para "encarnar unha cidade de traballo multicultural, con forte identidade cívica e artística". Mantén alianzas coas principais universidades de institucións tales como a Universidade Técnica de Lisboa e a súa facultade -o Instituto Superior Técnico (ITS) da antiga Universidade de Lisboa, actualmente Universidade de Lisboa- que mantén instalacións no parque, e a Universidade Aberta.

### Localización

Encóntrase na vila de Talaíde, Porto Salvo, no extremo noroeste do concello de Oeiras, fronteiro aos concellos de Sintra e Cascais, na subrexión Grande Lisboa en Portugal.

Actividade
----------

Sobre unha superficie próxima ás 360 hectáreas, 150 delas están ocupadas por varios laboratorios de investigación e desenvolvemento, innovación e incubadoras de empresas en áreas tales como a tecnoloxía da información, telecomunicacións, electrónica, materiais, industria, enerxía, medio ambiente, biotecnoloxía e química. 

Dentro dese emprendemento forman parte diversos servizos de apoio, como Centro de Congresos, farmacia, clínicas diversas, restaurantes, oficinas bancarias, ximnasios e un museo de arte urbana.

Varias empresas de tecnoloxía teñen a súa sede portuguesa na área do Taguspark. Entre elas están T-Systems, Microsoft, Nokia e Siemens, 

ISQ Group, Portugal Telecom, Novo Banco, Millennium BCP e MIPS Technologies, que son representados pola súa subsidiaria Chipidea.

Taguspark acolle diariamente un fluxo de 16 mil profesionais que traballan e visitan diariamente o parque. É un dos principais parques tecnolóxicos en Europa.

Notas
-----

1. ↑  claudia-correia (2013-07-29). "Inaugurada Residência Prof. Ramôa Ribeiro". *www.ulisboa.pt* (en portugués). Consultado o 2022-06-06.
2. ↑  "Páxina oficial ; inicio". *TAGUSPARK* (en portugués). Consultado o 2022-06-06.
3. ↑  Lisboa, Técnico. "Campi". *Técnico Lisboa* (en portugués). Consultado o 2022-06-06.
4. ↑  "Museu de Arte Urbana". *TAGUSPARK* (en portugués). Consultado o 2022-06-06.
5. ↑  "Oeiras ; páxina inicial". *www.t-systems.com* (en portugués). Consultado o 2022-06-06.
6. ↑  "Quem somos". *TAGUSPARK* (en portugués). Consultado o 2022-06-06.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Taguspark Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* GASTagus

### Ligazóns externas

* Sitio Web Oficial (en pt) en taguspark.pt
Coordenadas: 36°06′35″N 5°20′47″O﻿ / ﻿36.109609, -5.34626

Vista aérea de Punta Europa.
A **Punta Europa** ou **Punta de Europa** (en inglés: *Europa Point*) é o punto máis meridional de territorio británico de ultramar de Xibraltar, limitando polo leste a baía de Alxeciras, non así o máis meridional da Península Ibérica que é a Punta de Tarifa, que constitúe ademais o punto máis meridional da Europa continental.

Situada no extremo da rocha de Xibraltar, a área é chaira e está ocupada por un campo de xogo e algúns edificios. Nun día claro hai unha boa vista do estreito de Xibraltar; África, incluíndo as montañas do Rif; e a baía de Alxeciras, así como as cidades españolas da súa beira.

Os edificios inclúen a mesquita de Ibrahim-al-Ibrahim, o santuario da nosa Señora de Europa e un faro.

Recibe ese nome debido a que durante a época medieval pensábase que, efectivamente, tratábase do punto máis meridional do continente europeo (realmente, este punto atópase na punta de Tarifa). O topónimo inglés traduce a voz xeográfica ("punta" transfórmase en *point*) en tanto que a parte distintiva permanece invariante (sen utilizar o topónimo en inglés, *Europe*). A razón diso é que a forma en castelán domina na fala xibraltareña.

Notas
-----

1. ↑  Cuesta Estévez, Gaspar J. (2001). "Toponimia bilingüe de Gibraltar: acercamiento a un problema histórico y sociolingüístico". *Almoraima. Revista de Estudios Campogibraltareños* (Mancomunidad de Municipios del Campo de Gibraltar) (25): 444. ISSN 1133-5319.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Punta Europa Modificar a ligazón no Wikidata*** |
**Jerónimo Bermúdez de Castro**, nado en Ourense en 1530 e finado en Tui en 1599, foi un dramaturgo galego en lingua castelá, autor do Século de Ouro.

Traxectoria
-----------

De orixe nobre, viaxou pola península Ibérica (residiu un tempo en Portugal), Francia e o norte de África. Ao seu regreso a España ingresou na Orde de San Domingos e foi catedrático de Teoloxía na Universidade de Salamanca.

Está considerado o primeiro autor de traxedias en lingua castelá. Presentou temas senequistas en lugar de temas clásicos. Os dramas de Séneca fixéronse moi coñecidos no reino de Castela trala tradución no século XIV por parte do dramaturgo Antonio Vilaragut.

En 1577 publicou co pseudónimo de Antonio Silva *Nise lastimosa* e *Nise laureada*. Están inspiradas no personaxe de Inés de Castro, aristócrata galega amante do rei Pedro I de Portugal e executada por razón de Estado en 1355. Este tema tamén foi tratado por dramaturgos como Luis Vélez de Guevara (*Reinar después de morir*), Aphra Behn, Madame de Genlis ou António Ferreira. A segunda peza é a máis orixinal, e nela aparece por vez primeira a coroación do cadáver de Inés. Está adicada, con data do 8 de maio de 1575, a Fernando Ruiz de Castro y Andrade, primoxénito do entón conde de Lemos.

Tamén escribió un poema en cinco cantos de oitavas reais que describía *El viaje del gran duque de Alba, don Fernando Álvarez de Toledo, desde Italia a Flandes*, se ben quedou inédito e actualmente está perdido. Ao parecer, este nobre foi o seu mecenas, pois escribiulle tamén unha loa póstuma en dísticos latinos chamado *Hesperodia* (1589), traducido despois en verso solto castelán co propio título de *La Hesperoída, panegírico al grata duque de Alba* ilustrado con prolixas glosas en que refiere algunhas noticias da súa propia vida.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

Eugenio de Ochoa editou en *Tesoro del teatro español* (París, 1838, tomo I) as dúas Nises, cuxa *editio princeps* é *Primeras tragedias españolas, Nise lastimosa y Nise laureada, doña Inés de Casiro y Valladares, princesa de Portugal. Compuestas Por Antonio de Sylva*, Madrid, por Francisco Sánchez, 1577.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3090399
* WorldCat
* VIAF: 199918533
* BVMC: 30386
* DBE: jeronimo-bermudez
* GEC: 0223199
* SUDOC: 079068839

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Nora.
Nora en Alxeciras, (España).
Nora de tracción animal.
Unha **nora** ou **noria** é unha máquina hidráulica que serve para extraer auga seguindo o principio do *rosario hidráulico*. Consiste nunha gran roda con aletas transversais que se coloca parcialmente somerxida nun curso de auga, o cal, grazas ás paletas, imprime á roda un movemento continuo. Esta posúe no seu perímetro unha fileira de recipientes (usualmente canxiróns ou alcatruces) que, co movemento da roda se enchen de auga, a elevan e a depositan nun conduto asociado á nora que a distribúe. Existen tamén noras para tirar auga de pozos, nas que o movemento se consegue xeralmente utilizando tracción animal.

Funcionamento
-------------

O funcionamento consiste en que a nora se encontre semimergullada nunha canle de auga ou*acequia* e, coa forza da auga impulsa unhas palas de perfil plano e produce o xiro desta. Nos seus extremos leva uns caixóns ou "canxiróns" que, ao mesmo tempo, énchense de auga e, ao chegar á parte superior, soltan a auga nunha canle de recollida polo que é capaz de levantar a auga á altura do diámetro da nora.

A nora na Península Ibérica
---------------------------

As noras son orixinarias do Oriente Medio e foron introducidas na Península Ibérica en tempos da invasión musulmá. Utilizáronse principalmente para regas.

Notas
-----

1. ↑  "Definición da palabra: nora". *Portal das Palabras*. Consultado o 2020-04-06.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Nora*** |

### Outros artigos

* Muíño

### Ligazóns externas

* La noria en Murcia, en laverdad.es *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q756952
* BNE: XX531348
* BRE: 2671021
* GEC: 0142836
* GND: 4189247-1
* LCCN: sh85063322
* MAG: 2780893611

 |
Os restos de **arte paleolítica en Galiza**, como no norte de Portugal, son moi escasos. No que toca á pintura, a escaseza de covas no territorio reduce os achados a restos de ocres e colorantes minerais. En canto á arte móbel, realizábase fundamentalmente sobre ósos. Debido á acidez da terra, estes non se conservan con facilidade.

Con todo, desde finais do século XX véñense realizando descubrimentos que confirman non só unha ampla presenza humana na Galiza do Paleolítico, senón unha produción artística de relevancia. Neste sentido resultou decisiva a identificación, nos anos noventa, dun amplo conxunto de gravados rupestres ao aire libre no val do río Côa, no nordés de Portugal.

Unha década antes atopárase o primeiro resto de arte móbel en Galiza, un colgante procedente da estación paleolítica de Férvedes II (Xermade). O colgante atópase no Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba. Está feito posiblemente de esteatita, é plano e ten forma oval. Ten un orificio de forma circular, supostamente para o cordón do que penduraba, e como decoración un trazo recto e vertical no centro das dúas caras, máis fondo dunha delas. É semellante a outras pezas de xacementos magdalenianos do Cantábrico.

Xa no século XXI describíronse na cova de Valdavara (Becerreá) varias cunchas do molusco *Antalis novemcostata*, procedentes do Cantábrico, que poderían ter sido doas dun colar. Tanto esta peza como a de Férvedes poderían ter sido usadas como amuletos ou formar parte de enxovais de enterramentos. 

Coa sistematización das escavacións da Cova de Eirós apareceron un dente perforado e unha azagaia lixeiramente aplanada e de perfil recto, decorada cunha incisión horizontal. O descubrimento máis relevante, feito público en agosto de 2012, consistiu no achado de pinturas e gravados rupestres nunha das salas da caverna. Estas pinturas, cunha antigüidade mínima de dez mil anos e unha antigüidade máxima de trinta mil son a primeira mostra de arte rupestre atopada en Galicia, o que motivou a súa declaración como Ben de Interese Cultural.

Notas
-----

1. ↑  *Descobren na Cova Eirós a mostra de de arte rupestre máis antiga do noroeste peninsular* en Praza Pública, 20-8-2012

Bibliografía
------------

* BERNÁRDEZ, Carlos: *Unha historia da arte galega*. Laiovento, 2023, p. 13-14.
* MOSQUERA CASTRO, Tania; SANTOS, André; FÁBREGAS VALCARCE, Ramón; RODRÍGUEZ-ÁLVAREZ, Xosé Pedro; DE LOMBERA-HERMIDA, Arturo: *El fin del estilo paleolítico: un caso de estudio en el Noroeste peninsular*. Munibe, 2023. Dispoñíbel en rede: .

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Arte de Galicia

### Ligazóns externas

* Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba