**Tupan Patera** é un patera ou cráter volcánico da superficie da lúa de Xúpiter, Ío. Está situado no hemisferio *oculto* de Ío, nas coordenadas 18,73° N 141,13° O. Tupan é un cráter volcánico ou máis coñecido coma patera, un tipo de cráter volcánico semellante a unha caldeira, con 79 de diámetro medio e cunha profundidade duns 900 m. O volcán foi visto por primeira vez en imaxes de baixa resolución polas sondas *Voyager* no ano 1979, pero non foi detectada actividade volcánica ata a chegada da sonda Galileo. Despois desta primeira detección, virían máis observacións e deteccións máis precisas por parte da propia Galileo, este volcán recibiría oficialmente o nome de *Tupan Patera* no ano 1997 por parte da Unión Astronómica Internacional, na mitoloxía Tupí-Guaraní, Tupan era o deus do trono.

As observación adicionais da sonda *Galileo* co seu espectrómetro de mapeo no infravermello (NIMS) entre os anos 1996 e 2001 revelaron que Tupan é un volcán decote activo, visible na meirande parte da observación feitas con NIMS do hemisferio *oculto* de Io. A *Galileo* tomou imaxes en cor de alta resolución e tamén no espectro próximo ó infravermello de Tupan Patera durante o seu encontro do 16 de outubro do 2001. Estes datos revelaron lava de silicatos escura e morna, tanto no leste coma no oeste do chan do patera, con illas de material brillante e frío no centro. Tamén foi observado material de cor tirando a vermella ó longo das marxes da illa brillante, así coma en brillantes planicies ó sueste do volcán. Isto é indicativo dunha pequena cadea do sulfuro emitido a través dos respiradoiros do chan do patera pola recente actividade volcánica. A illa é máis ben unha enorme laxa, a cal esta perfilada con material escuro *varado*. Esta liña de material escuro pode se-lo resultado da lava que rechea o chan do patera, cando esta perde o gas ó ir arrefriando ou cando a lava volve a afundirse na cámara de magma. Alternativamente, a liña de material *varado* pode ser creada pola acción volcánica limitada ó longo dos bordos do patera. A mestura de materiais escuros e materiais laranxas-vermellos na parte occidental do volcán pode ser debido ó resultado da fusión do sulfuro procedente da illa central e da parede do patera, que cubrirían o material escuro desta área. Esta teoría está apoiada nas temperaturas máis frías detectadas na parte occidental de Tupan, suficientemente frías para soporta-la fusión e solidificación do sulfuro, comparativamente coa moito máis escura parte oriental. A morfoloxía de Tupan Patera podería ser concordante co que acontece cunha laxa que se está a exhumar a si mesma.

Despois do último sobrevoo da sonda *Galileo* sobre Ío en xaneiro do ano 2002, Tupan permaneceu activo, isto foi detectado nas emisións termais do volcán vistas a través do telescopio terrestre Keck e pola sonda *New Horizons*. Un grande erupción en Tupan foi detectada por astrónomos usando o telescopio de 10 m. con óptica adaptativa do observatorio Keck o 8 de marzo do 2003. A parte destas erupción, deuse máis actividade en Tupan durante a misión *Galileo* e que persistiría con posterioridade, tendo variacións episódicas na intensidade dentro do chan do patera, de xeito semellante, aínda que con niveis de enerxía máis baixo, a Loki Patera.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  USGS : Gazetteer of Planetary Nomenclature (ed.). "Planetary Names: Patera, paterae: Tupan Patera on Io". Consultado o 15-08-2010.
2. 1 2 3 4 5  Turtle, E. P.; *e o seu equipo.* (2004). "The final Galileo SSI observations of Io: orbits G28-I33". *Icarus* **169**: 3–28. doi:10.1016/j.icarus.2003.10.014.
3. ↑  Lopes-Gautier, Rosaly; *e o seu equipo.* (1997). "Hot spots on Io: Initial results from Galileo's near-infrared mapping spectrometer". *Geophysical Research Letters* **24** (20): 2,439–2,442. doi:10.1029/97GL02662.
4. ↑  Lopes-Gautier, Rosaly; *e o seu equipo.* (1999). "Active Volcanism on Io: Global Distribution and Variations in Activity". *Icarus* **140**: 243–264. doi:10.1006/icar.1999.6129.
5. 1 2 3 4  Lopes, R. M. C.; *e o seu equipo.* (2004). "Lava lakes on Io: Observations of Io’s volcanic activity from Galileo NIMS during the 2001 fly-bys". *Icarus* **169**: 140–174. doi:10.1016/j.icarus.2003.11.013.
6. ↑  Keszthelyi, L.; *e o seu equipo.* (2004). "A Post-Galileo view of Io's Interior". *Icarus* **169**: 271–286. doi:10.1016/j.icarus.2004.01.005.
7. ↑  Spencer, J. R.; *e o seu equipo.* (2007). "Io Volcanism Seen by New Horizons: A Major Eruption of the Tvashtar Volcano". *Science* **318**: 240–43. doi:10.1126/science.1147621.
8. ↑  Conferencia : Volcanic Activity of Io Monitored with Keck-10m AO in 2003-2004, por F. Marchis e o seu equipo, San Francisco, California (2004), editada dentro do libro :American Geophysical Union, Fall Meeting.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Patera
* Ío
* Vulcanismo en Ío

| * v
* c
* e
Ío |
| --- |
| Artigos principais | Ío ·  Vulcanismo en Ío ·  Exploración de Ío |  |
| Listas | Rexións ·  Montañas ·  Volcáns e Paterae ·  Cuadrángulos |
| Paterae | Ah Peku ·  Amaterasu ·  Asha ·  Babbar ·  Dazhbog ·  Estan ·  Fuchi ·  Gish Bar ·  Kami-Nari ·  Kinich Ahau ·  Loki ·  Manua ·  Maui ·  Mithra ·  Monan ·  Pillan ·  Prometheus ·  Pyerun ·  Ra ·  Reiden ·  Shango ·  Svarog ·  Tawhaki ·  Thomagata ·  Tupan ·  Tvashtar ·  Viracocha |
| Montañas | Danubio ·  Exipto ·  Silpium ·  Tohil |
| Regueiros de lava ou Canles | Tawhaki |
| Volcáns | Amirani ·  Masubi ·  Pele ·  Prometheus ·  Surt ·  Thor |
| Exploración | programa Pioneer ·  programa Voyager ·  Galileo ·  Cassini ·  New Horizons ·  Juno ·  Europa Jupiter System Mission ·  Io Volcano Observer (proposta) |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1478289
* GPN: 6135

 |