A mítica **batalla de Sacavém** foi unha loita entre o primeiro rei portugués, Afonso Henriques, e os musulmáns, no inicio da toma de Lisboa, en xullo de 1147, nas marxes do río Trancão, xunto á antiga ponte romana que o cruzaba.

Antecedentes
------------

Despois da conquista de Santarém, Afonso Henriques preparouse para tomar Lisboa e así consolidar definitivamente non só a liña do río Texo senón tamén a propia independencia do incipiente reino portugués, xa que o dominio do seu fértil val garantíalle a plena autosuficiencia e malograba os plans dos leoneses de volver a anexioar Portugal.

Entre tanto, difundíase pola Estremadura a noticia de que os cristiáns xa cercaban Lisboa, sendo imperativo axudar a defender a toda costa os últimos redutos musulmáns ao norte do río Texo. Sendo así, reuníronse nas proximidades de Sacavém, ao norte do río, para loitar e destruír as forzas de Afonso Henriques cerca de cinco mil musulmáns oriúndos non só de Estremadura (Alenquer, Lisboa e Sacavém), senón tamén do oeste (Óbidios e Torres Vedras) e do Ribatejo (Tomar e Torres Novas), baixo o mando do *walí* de Sacavém, Bezai Zaide.

Unha batalla, un milagre
------------------------

Alfonso Henriques dispoñía apenas dunha forza de mil cincocentos guerreiros, e foi nesas condicións como se iniciou a batalla, tendo como escenario *Sacavém de Baixo*, na marxe do río de Sacavém, entre os actuais *montes de Sintra* e *do Convento*, xunto á vella ponte romana, fortemente defendida polos mouros, os cales iniciaran xa o seu ataque, dispostos a derrotar aos portugueses.

Afonso Henriques quen, de acordo coa tradición, conquistou Sacavém aos mouros.
A pesar da significativa diferenza numérica entre ambos os contendentes (as forzas do *walí* estímanse nuns 5 000 soldados), acabarían por vencer os cristiáns; aínda que a maior parte destes últimos perecera, conseguirían matar a tres mil musulmáns a fío de espada, quedando os restantes mouros afogados no río ou sendo feitos prisioneiros.

Esta milagrosa vitoria foi atribuída á divina intervención da Virxe María, que tería feito aparecer durante o combate a *moitos homes estraños que pelexaban cos cristiáns*.

Como Afonso Henriques contou co apoio dos cruzados para tomar a que sería máis tarde a capital, podemos partir do principio, máis ou menos seguro, de que os *homes estraños* aos que a fonte lendaria se refire serían cristiáns oriúndos do norte de Europa.

Cóntase que Bezai Zaide, ante o sucedido, converteuse á fe cristiá, sendo o primeiro sancristán da ermida dedicada á Nossa Senhora dos Mártires (así chamada en honra dos cristiáns caídos na batalla), que Afonso Henriques alí mandou erixir pasados poucos días da loita.

Ao mesmo tempo, o rei tamén mandou reconstruír a vella Igrexa de Nossa Senhora dos Prazeres (que quedara en ruínas baixo a ocupación musulmá, a persar de que estes tiñan permitido o culto cristián mediante o pago dun tributo —a *yizía*- ás autoridades islámicas), facéndoa sé parroquial de Sacavém alterándoa na súa advocación, dedicándoa agora á Nossa Senhora da Vitória (en homenaxe á súa estrondosa vitoria sobre os mouros debido á intercesión da Virxe).

Entre a historia e a lenda
--------------------------

O primeiro en aludir a esta tradición foi un monxe da orde cisterciense do Mosterio de Alcobaça, Frei Antonio Brandão, na súa *Monarquía Lusitana* (folios 170, 170 v. e 171), afirmando basearse nunha tradición, xa vella, recollida entre as xentes de Sacavém; tamén Miguel de Moura, nas súas inéditas *Memorias da Fundación do Mosteiro de Sacavém*, alude a esa lenda existente entre os sacavenenses, que averiguou cando desexou erixir o Convento de Nossa Senhora dos Mártires e da Conceição de Sacavém, no lugar da antiga ermida da Senhora dos Mártires, en 1577.

Con todo, non hai probas históricas que corroboren a existencia *de facto* deste combate; as fontes sobre a conquista (como a coñecida *Carta do cruzado Randulfo ao clérigo Osberto de Baldreseia*, na cal relata polo miúdo a expugnación da cidade), non fan ningunha alusión a este combate nas marxes do río de Sacavém.

No século XIX, o historiador e político Alexandre Herculano foi o primeiro en citar este feito, na súa coñecida *História de Portugal*. Hoxe en día, está comunmente considerada como practicamente lendaria, polo menos cos "adornos" con que foi descrita.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Afonso I de Portugal