Santelmo nos mastros dun barco no mar.
O **fogo de santelmo** ou simplemente **santelmo** (de Santo Elmo) é un meteoro eléctrico consistente nunha descarga de efecto coroa electroluminescente provocada pola ionización do aire dentro do forte campo eléctrico que orixinan as tormentas eléctricas. Chámaselle «fogo», pero na realidade é un plasma de baixa densidade e relativamente baixa temperatura provocado por unha grande diferenza de potencial eléctrico atmosférica que excede o valor de ruptura dieléctrica do aire, en torno a 3 MV/m

Este fenómeno toma o seu nome de Erasmo de Formia (santo Elmo), patrón dos mariñeiros, os que tiñan observado o fenómeno da antigüidade e crían que a súa aparición era de mal agoiro.

Fisicamente, é un resplandor brillante branco-azulado, que nalgunhas circunstancias ten aspecto de lume, a miúdo en dobres ou triplos chorros xurdindo de estruturas altas e puntiagudas como mastros, pináculos e chemineas.

O santelmo obsérvase a miúdo nos mastros dos barcos durante as tormentas eléctricas no mar, nas que tamén se alteraba o compás. Benxamín Franklin observou correctamente en 1749 que é de natureza eléctrica. Tamén se dá nos avións e dirixibles. Nestes últimos era moi perigoso, pois moitos deles cargábanse con hidróxeno, gas moi inflamable, e podían incendiarse, tal como pasou no 1937 co dirixible Hindenburg.

Dise que tamén pode aparecer nas puntas dos cornos do gando durante as tormentas eléctricas e nos obxectos afiados na metade dun tornado, pero non é o mesmo fenómeno que o raio globular, aínda que poden estar relacionados.

Na Grecia Antiga, a aparición dun único fogo de santelmo chamábase Helena e cando eran dous chamábanselles Cástor e Pólux.

Citas
-----

Hai referencias ao fogo de santelmo nas obras de Xulio César (*De Bello Africo* 47), Plinio o Vello (*Naturalis Historia* ii.101) e Herman Melville, así como no diario de Antonio Pigafetta sobre a súa viaxe con Fernão de Magalhães.

> 
> 
> –¡Mire enriba! –dixo Starbuck de pronto–. ¡O lume de San Telmo no alto do pau maior!
>   
> En efecto, os brazos das vergas estaban rodeados dun lume lívido, e as triplas agullas dos pararraios lucían con tres linguas de lume. Os mastros enteiros parecían arder.
> 
> 
>   
> –¡Fogo de santelmo, ten piedade de nós! –gritou Stubb.
> Herman Melville, *Moby Dick*
> 

Outra referencia:

> 
> 
> Silencio xeral. O vento cala. A natureza non respira. Parece morta. Ó longo do mastro comezan a escintilar debilmente os santelmos; a vela cae en pesados pregues.  
> 
> Jules Verne, *Viaxe ó centro da Terra*
> 

Charles Darwin observou o efecto mentres estaba embarcado no *Beagle* unha noite que estaba ancorado no río da Prata e describiu o episodio nunha carta a J. S. Henslow: 

> 
> 
> Todo estaba en lapas, no ceo había raios e na auga partículas luminosas (bioluminescencia), e aínda os propios mastros estaban coroados cunha lapa azul.
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *santelmo*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Fogo de santelmo*** |

* Bóla de lume de Naga
* Efecto coroa
* Fogo fatuo
* Raio globular

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q120688
* EBID: ID
* GEC: 0232564
* GND: 1025175824
* LCCN: sh85127163
* MAG: 181182208

 |