**Mozambique**, oficialmente **República de Mozambique** (en portugués, *República de Moçambique*) é un país da costa oriental da África Austral. Limita ao norte con Zambia, Malaui e Tanzania, ao leste coa canle de Mozambique e co océano Índico, ao sur e oeste con Suráfrica e ao oeste con Eswatini e Cimbabue. Máis alá do canal de Mozambique, o país ten ao leste as illas Comores, Madagascar, a posesión francesa de Mayotte e o departamento tamén francés de Reunión e as súas dependencias Juan de Novoa, Basas da Índia e Illa Europa. A súa capital é Maputo.

Historia
--------

A historia de Mozambique atópase documentada, polo menos, dende o século X, cando un estudoso viaxante árabe, Al Masudi describiu unha importante actividade comercial entre as nacións da rexión do Golfo Pérsico e os "Zanx" da "Bilad as Sofala", que abranguía gran parte da costa norte e centro do actual Mozambique.

Porén, varios achados arqueolóxicos permiten caracterizar a prehistoria de Mozambique dende moitos séculos antes da escrita. Probablemente o evento máis importante desa prehistoria foi o asentamento nesta rexión dos pobos Bantú que, non só foron agricultores, senón que tamén introduciron a metalurxia do ferro, entre os séculos I a IV.

A penetración portuguesa en Mozambique, iniciada nos comezos do século XVI, só en 1885 -coa partilla de África polas potencias europeas durante a Conferencia de Berlín- transformouse nunha ocupación militar, ou sexa, na submisión total dos estados alí existentes, que levou, nos comezos do século XX, a unha verdadeira administración colonial.

Despois dunha guerra de liberación que durou preto de 10 anos, Mozambique tornouse independente o 25 de xuño do 1975.

Ademais de membro da Unión Africana, Mozambique é tamén membro fundador da SADC, Comunidade para o Desenvolvemento da África Austral.

Mapa de Mozambique

Política
--------

*Artigo principal**:* Política de Mozambique.
A Frelimo foi o movemento que loitou pola liberación desde o comezo da década de 1960. Despois da independencia, a Frelimo tornouse nun partido político e pasou a controlar o poder. Samora Machel ocupou a presidencia do país ata a súa morte no 1986. A Frelimo permaneceu no poder ata hoxe, tendo gañado en tres ocasións as eleccións multi-partidarias realizadas en 1994, 1999 e 2004. A Renamo é o principal partido de oposición.

Subdivisóns
-----------

*Artigo principal**:* Subdivisións de Mozambique.
Mozambique está dividido en 11 provincias: Cabo Delgado, Gaza, Iñambane, Manica, Maputo (cidade), Maputo (provincia), Nampula, Niasa, Sofala, Tete, e Zambézia.

Xeografía
---------

*Artigo principal**:* Xeografía de Mozambique.
O país localízase na costa leste de África, na maior chaira costeira do continente (a metade do territorio do país encóntrase a 230 m sobre o nivel do mar). A cadea montañosa coñecida como Inyanga atópase ao oeste do país, alcanzando o seu máximo pico 2500 m. As maiores elevacións montañosas están a carón de Zimbabwe, Zambia e Malawi.

As costas son moi irregulares, estando cubertas por grandes pantanos. As praias son turísticas, con area fina branca e augas cristalinas.

O país está dividido polo río Zambeze.

Mozambique ten unha estación cálida e chuviosa dende novembro a marzo, e unha fresca con ventos secos dende xullo a setembro.

Economía
--------

*Artigo principal**:* Economía de Mozambique.En 1975, ano da súa independencia, Mozambique era un dos países máis pobres do mundo, máis os problemas de xestión da economía socialista e unha guerra civil entre o 1977 e o 1992 empeoraron a situación.

O 1987 o goberno comezou unha serie de reformas macroeconómicas con fins de estabilizar a economía, coñecidas como *Programa de Rehabilitación Económica e Social*, malia isto, a agricultura de subsistencia segue sendo a principal fonte de renda da maioría da poboación.

Demografía
----------

### Linguas

O portugués é a lingua oficial e a máis falada do país, (70% como segunda lingua e 30% como primeira lingua). En Mozambique o portugués está menos estendido que en Angola, onde si é falado como primeira lingua pola maioría da poboación.

En Mozambique fálanse diversas linguas nativas, todas da gran familia de linguas bantús, as principais das cales son o macua, falada polo 26,3% da poboación, o tsonga (11,4%) e o elomwe (7,9%), outras linguas bantús son shona, ronga, echuwabo, chichewa, chope, bitonga, sena, ñungwe, ekoti, yao, maconde e mwani.​ Tamén ao norte do país se fala o suajili.

Cultura
-------

### Literatura

Dende comezos do século XX, escritores e periodistas africanos publicaron o seu propio xornal na capital, *O Africano* (logo rebautizado baixo o nome de *O Brado Africano*), o cal subministrou un espazo de discusión para os intelectuais durante décadas.

O poeta José Craveirinha, autor de *Chigubo* e de *Karingana ua karingana* (*Era unha vez*), foi galardoado co Premio Camões en 1991.​ Outros autores relevantes son Mia Couto e Paulina Chiziane.

### Belas artes

O pintor Malangatana Valente Ngwenya, coñecido como Malangatana, é un artista de renome internacional, sendo nombrado Artista da Unesco para a Paz.​ O escultor Alberto Chissano foi un pioneiro da escultura moderna en madeira en Mozambique, é considerado, xunto con Malangatana e o muralista Mankew Valente Muhumana, un dos artistas máis importantes e influentes de Mozambique.

### Festividades

| Data | Nome en portugués | Observacións |
| --- | --- | --- |
| 1 de xaneiro | Día da Fraternidade universal |  |
| 3 de febreiro | Dia dos Heróis Moçambicanos | En homenaxe a Eduardo Mondlane |
| 7 de abril | Dia da Mulher Moçambicana | En homenaxe a Xosina Machel |
| 1 de maio | Día Internacional dos Trabalhadores |  |
| 25 de xuño | Dia da Independência Nacional |  |
| 25 de setembro | Dia das Forças Armadas de Libertação Nacional | En homenaxe ao inicio da Loita Armada de Liberación Nacional |
| 4 de outubro | Dia da Paz e da Reconciliação | En homenaxe ao Acordo Xeral de Paz |
| 25 de decembro | Día da Familia |  |
|

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *mozambicano*.
2. ↑  "The World Factbook". *cia.gov* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 31 de agosto de 2020.
3. ↑  Bento Sitoe e Armando Ngunga (ed.). Relatório do II Seminário sobre a Padronização da Ortografia de Línguas Moçambicanas realizado na Matola (Maputo), de 8 a 12 de março de 1999. (2000) Centro de Estudos das Línguas Moçambicanas, Maputo.
4. ↑  "Prêmio Camões de Literatura". *bn.gov.br* (en portugués). Arquivado dende o orixinal o 16 de marzo de 2016.
5. ↑  "Daily life and social customs". *Enciclopedia Británica* (en inglés).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Mozambique*** |

### Outros artigos

* Estas são as armas

### Ligazóns externas

* Mozambique.mz

| * v
* c
* e
Países membros da Unión Africana |
| --- |
| Alxeria - Angola - Benín - Botswana - Burkina Faso - Burundi - Cabo Verde - Camerún - Chad - Cimbabue - República do Congo - Costa do Marfil - Djibuti - Eritrea - Eswatini - Etiopía - Exipto - Gabón - Gambia - Ghana - Guinea - Guinea-Bissau - Guinea Ecuatorial - Lesoto - Liberia - Libia - Madagascar - Malaui - Malí - Mauricio - Mauritania - Mozambique - Namibia - Níxer - Nixeria - Kenya - República Centroafricana - República Democrática do Congo - Ruanda - Sáhara Occidental - San Tomé e Príncipe - Senegal - Serra Leona - Seychelles - Somalia - Suráfrica - Sudán - Sudán do Sur - Tanzania - Togo - Tunisia - Uganda - Zambia |

| * v
* c
* e
Países e dependencias de África |
| --- |
| Estados soberanos | 

|  |  |
| --- | --- |
| Enteiramenteen Africa | 
* Alxeria
* Angola
* Benín
* Botswana
* Burkina Faso
* Burundi
* Cabo Verde
* Camerún
* Chad
* Cimbabue
* Comores
* Costa do Marfil
* Djibuti
* Eritrea
* Eswatini
* Etiopía
* Exipto
* Gabón
* Gambia
* Ghana
* Guinea
* Guinea-Bissau
* Guinea Ecuatorial
* Kenya
* Lesoto
* Liberia
* Libia
* Madagascar
* Malaui
* Malí
* Marrocos
* Mauricio
* Mauritania
* Mozambique
* Namibia
* Níxer
* Nixeria
* República Centroafricana
* República Democrática do Congo
* República do Congo
* Ruanda
* San Tomé e Príncipe
* Senegal
* Seychelles
* Serra Leoa
* Somalia
* Sudán
* Sudán do Sur
* Suráfrica
* Tanzania
* Togo
* Tunisia
* Uganda
* Zambia

 |
| Parcialmenteen Africa | 
* España
	+ Ceuta
	+ Illas Canarias
	+ Melilla
	+ Prazas de soberanía
* Francia
	+ Mayotte
	+ Reunión
* Italia
	+ Illas Peláxicas
	+ Pantelleria
* Portugal
	+ Madeira
* Iemen
	+ Socotra

 |

 |  |
| Estados conrecoñemento limitado | 
* República Árabe Saharauí Democrática
* Somalilandia

 |
| Territorios edependencias | 
* Illas Dispersas
	+ Francia
* Santa Helena, Ascensión e Tristan da Cunha
	+ Reino Unido

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1029
* WorldCat
* VIAF: 130895295
* BIBSYS: 99010358
* BLBNB: 000070727
* BMT: 179887
* BNE: XX452560
* BNF: 11864900c
* BRE: 2222502
* CiNii: DA07080314
* EBID: ID
* FAST: 1214418
* GEC: 0043004
* GeoNames: 1036973
* GeoNLP: Zj8cGr
* GND: 4039786-5
* HDS: 003458
* ISNI: 0000000121581519
* LCCN: n81082759
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00567881
* NKC: ge130100
* NLA: 35741694
* OSM: 195273
* Orthodox Encyclopedia: 2563938
* PTBNP: 101780
* SUDOC: 026392925
* TESF: mozambique
* TGN: 1000180
* Treccani: repubblica-di-mozambico

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ISC: 108515

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D009073
* MeSH: Z01.058.290.175.545
* UMLS: C0026655

 |