Vista do Foro Romano desde o Capitolio.
O **Foro Romano**, (en latín **Forum Romanum**), é un foro rectangular que na época de máximo esplendor de Roma estaba rodeado por varios dos máis importantes edificios gobernamentais e que se situaba no centro da cidade de Roma; na súa orixe fora un mercado ao aire libre. Os cidadáns denominábano ***Forum Magnum***, ou simplemente ***Forum***.

Durante séculos foi a cerna da vida pública romana, constituíndo o corazón da Roma Antiga: era o lugar onde se celebraban as procesións triunfais e as eleccións, onde se efectuaban os discursos públicos, os xuízos criminais, as loitas de gladiadores, e o núcleo onde se desenvolvían os negocios comerciais. Con numerosas estatuas conmemorando os grandes homes da cidade, localizábase nun pequeno val entre os montes Palatino e Capitolino, e na actualidade é un extenso conxunto de ruínas formada polos fragmentos dos antigos edificios onde se desenvolven periodicamente escavacións arquelóxicas e que atrae a uns catro millóns e medio de turistas cada ano.

Moitas das máis antigas e importantes estruturas da cidade antiga localizábanse no foro ou nas súas inmediacións. Os primeiros santuarios e templos da monarquía romana estaban no bordo sueste, a Regia (século VIII a.C.), o Templo de Vesta (século VII a. C.), o complexo das vestais, todos reconstruídos logo do ascenso do Imperio Romano.

Outros santuarios arcaicos situábanse no noroeste, é o caso do *Umbilicus Urbis* e o Volcanal da época da república, que estaban no Comitium, onde se desenvolvía a asemblea curial, e alí xa estaba desde a Monarquía a Curia Hostilia, o edificio do Senado, e gradualmente establecéronse edificios gobernamentais, tribunais, templos, memoriais e estatuas diversas.

Co tempo o Foro, próximo e máis grande, acabou substituíndo ao arcaico *Comitium*, e o foco da actividade xudicial mudouse á nova Basílica Emilia (179 a.C.), e un século despois Xulio César construíu a Basílica Xulia canda a nova Curia Xulia, a nova sede do Senado, reforzando así a primacía do Foro.

Á fin gran parte dos asuntos xudiciais e da vida económica pasou á zona do Foro de Traxano e da Basílica Ulpia, no norte da cidade. Durante o reinado de Constantino o Grande realizouse unha das últimas expansións do complexo do Foro, a Basílica de Maxencio (312), converténdose de novo no centro da vida política ata a definitiva desaparición do Imperio Romano.

Historia
--------

Orixinalmente o espazo que ocupaba o Foro estaba formado por marismas onde ían parar as augas procedentes dos outeiros próximos. No século VI a.C. coa realización da Cloaca Máxima o lugar desecouse, comezando a desenvolverse o que sería o Foro Romano nun proceso gradual, edificio a edificio, ao longo de moitos séculos, malia os intentos de gobernantes como Sila, Xulio César ou Augusto que intentaron impoñer algo de orde e que tiveron un éxito relativo. No período imperial os grandes edificios públicos que ateigaban a área da praza central reduciran considerablemente a zona aberta a un rectángulo de 150 por 75 metros.

O Foro estaba orientado de noroeste ao sueste, estendéndose desde a aba do monte Capitolino ata o outeiro Velia. Durante a época imperial, dúas basílicas, a Emilia, no norte, e a Xulia, no sur, fixan as súas longas extremidades e a súa forma final. Ademais da zona aberta, o foro abranguía os edificios que daban cara a esta praza e mesmo ás veces tamén se inclúe o *Forum Adjectum*, que se prolongaba polo sueste chegando ata o Arco de Tito.

### Orixe lendaria e primeiras evidencias

Segundo a tradición o inicio do foro está relacionado coa alianza entre Rómulo e o seu rival, o sabino Tito Tacio, o primeiro ocupando o Palatino e o segundo o Capitolio, e que se xuntaron nun lugar intermedio entre os dous asentamentos para celebraren a súa alianza, e que se denominou *Comitium*, onde se celebraban ao aire libre as asembleas de cidadáns, e ao seu carón comezou a funcionar un mercado. Tamén seguindo os mitos romanos o rei Numa Pompilio erixiu o primeiro templo do foro, o Templo de Vesta. A propia palabra *forum* aparece por vez primeira, xa no período republicano, a mediados do século V a.C. na Lei das XII Táboas  para se referir ao foro de Roma como o lugar onde se realizaban os litixios e a principal área pública da cidade.

### Período republicano

**Mapa do Foro Romano**. As estruturas da Roma republicana en vermello, as da Roma imperial en negro. Segundo a obra de Platner *Topography and Monuments of Ancient Rome*, 1904 (con axustes).
Durante o período republicano, o *Comitium* foi o lugar central de toda a vida política e xudicial. O Senado para permitir que no lugar se puidese reunir máis xente comezou a aumentar o espazo aberto entre o *Comitium* e o Templo de Vesta mercando residencias privadas. 

De inicios do século V a.C. datan os templos máis antigos do Foro, Templo de Saturno e o Templo de Cástor e Pólux. No século seguinte engadiuse o Templo da Concordia. O proceso de monumentalización do Foro comeza coa construción da primeira basílica por orde de Catón, no ano 184 a.C. máis tarde no 179 a.C. no lado norte erixiuse a Basílica Fulvia e despois a Basílica Sempronia na banda sur.

Moitas das actividades tradicionalmente realizadas no *Comitium*, como as asembleas populares, funerais da nobreza e xogos, pasaron ao foro, especialmente notable foi o da *comitia tributa*, entón o centro da política popular, que no 145 a.C. pasou a se desenvolver no Foro. Na década de 80 a.C. durante a ditadura de Sila, fixéronse grandes obras no Foro, como o levantamento do nivel da praza en case un metro e a pavimentación con pedras de mármore permanentes. No 78 a.C. construíuse na aba do Capitolino o inmenso Tabulario, destinado a arquivo de documentos por orde dos cónsules dese ano M. Aemilius Lepidus e Q. Lutatius Catulus.

### Período imperial

Imaxe 3D do **Foro Romano** a fins do Imperio.
Na época de Augusto o Foro colleu a súa forma final. No sueste mandou edificar no 29 a.C. o Templo do Divino César e o Arco de Augusto pero tamén durante o reinado dos primeiros emperadores gran parte dos asuntos económicos e xudiciais pasaron ao norte da cidade, e tras a construción do Foro de Traxano, arredor do 110, pasaron a se realizar na Basílica Ulpia.

O Arco de Septimio Severo, en mármore branco, engadiuse no 203 no noroeste do Foro, preto dos pés do Capitolio. O emperador Diocleciano (284-305) foi o último dos grandes construtores de Roma, construíndo novos templos de Saturno e Vesta e a Curia e durante o reinado de Constantino I construíuse a Basílica de Maxencio (312), a última expansión significativa do complexo do Foro, restaurando tamén moito do poder político cara ao Foro, e que se mantería ata a caída do Imperio Romano dous séculos máis tarde.

### Período medieval

*Campo Vaccino*, obra de Claude Lorrain (1636).
No século VI algúns dos vellos edificios dentro do Foro comezaron a se utilizar como igrexas cristiás. No ano 608 erixiuse a Columna de Focas, unha columna monumental dedicada ao emperador oriental Focas. No século VIII todo o espazo estaba rodeado por igrexas cristiás que tomaran o lugar dos templos pagáns, abandonados e en ruínas, despois do século VIII as estruturas do Foro desmanteláronse usándose para construír torres feudais e castelos e no século XIII botáronse abaixo as estruturas restantes, quedando un vertedoiro rodeado de ruínas, perdido xa o nome no século XVI e seguintes coñeceuse como *Campo Vaccino* (campo das vacas).

Notas
-----

1. ↑  "La top ten dei monumenti più visti. Primo il Colosseo, seconda Pompei". *La Stampa*, 11 de marzo de 2013
2. ↑  Watkin, David (2009) *The Roman Forum* Profile Books, p. 17.
3. ↑  Lovell, Isabel (1904). *Stories in Stone from the Roman Forum*. pp. 8–9.
4. ↑  Bunson, Matthew (2009) *Encyclopedia of the Roman Empire* Facts on File, p. 218
5. ↑  Watkin, David (2009). Profile Books, Cambridge, Massachusetts. ed. *The Roman Forum*. ISBN 978-0-674-03341-2. , p. 22.
6. ↑  Aldrete, Gregory S. (2004) *Daily Life in the Roman City: Rome, Pompeii and Ostia* Greenwood, p. 47.
7. ↑  Grant, Michael (1970), *The Roman Forum*, London: Weidenfeld & Nicolson, páxina 43.
8. ↑  Richarson, L. jr (1992) *A New Topographical Dictionary of Ancient Rome* JHU Press, p. 159
9. ↑  Watkin, David (2009) *The Roman Forum* Profile Books, p. 90.
10. ↑  Etxebarria, Alaitz (2008) *Los foros romanos republicanos en la Italia centro-meridional tirrena: origen y evolución formal* Madrid:CSIC, p.25
11. ↑  Vasaly, Ann (1996). University of California Press, ed. *Representations: Images of the World in Ciceronian Oratory*. Berkeley. p. 61]. ISBN 0-520-07755-5.
12. ↑  Richmond, Ian Archibald, et al. (1996), "Forum Romanum", In: Hornblower, Simon and Antony Spawforth (eds.), *The Oxford Classical Dictionary* (3ª ed.), Oxford University Press, pg 607.
13. ↑  Baedeker, Karl (1903). Karl Baedeker, ed. *Italy: Handbook for Travellers*. Leipzig. p. 251].
14. ↑  Connolly, Peter and Hazel Dodge (1998), *The Ancient City: Life in Classical Athens & Rome*, Oxford University Press, pp 109.
15. ↑  Connolly, Peter and Hazel Dodge (1998), *The Ancient City: Life in Classical Athens & Rome*, Oxford University Press, pp 250-251.
16. ↑  Marucchi, *Op. cit.*, p. 9].
17. ↑  Goodyear, W. H. (1899). Macmillan, ed. *Roman and Medieval Art*. New York. p. 109].

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q180212
* WorldCat
* VIAF: 122726162
* BRE: 3510226
* EBID: ID
* GeoNames: 6269259
* GND: 4076810-7
* ISNI: 0000 0001 1702 5050
* LCCN: sh85114930
* NKC: ko2013765861
* OSM: 1841080
* Pleiades: 502866838
* Structurae: 10000329
* SUDOC: 115566007
* Trismegistos: 42900

 |