Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Sabadelle.

**Sabadelle** é un lugar da parroquia da Sabadelle no concello ourensán do Pereiro de Aguiar na comarca de Ourense. Segundo o IGE, en 2023 tiña 276 habitantes (141 homes e 135 mulleres).

Toponimia
---------

Debe o seu nome ó santoral, San Martiño -compartido con máis de 2.200 municipios galegos-  e ó liñaxe familar do fundador da aldea .

Historia e fundación
--------------------

Igrexa de San Martiño de Sabadelle.
Don Rodrigo Aras, cabaleiro de Aguiar (Pereiro de Aguiar), e popularmente coñecido como o fundador da aldea, coa súa muller Aldonza Rodríguez de Sabadelle recibe o 7 de abril de 1299 o foro do mosteiro de Rochas sobre o casal de O Campo. O 11 de xuño de 1301 merca unha leira de castiñeiros situados no actual Sabadelle e establece alí o seu fogar .

Demografía
----------

Evolución da poboación de Sabadelle Fonte: IGE Arquivado 17 de outubro de 2019 en Wayback Machine.| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 243 | 257 | 259 | 257 | 247 | 253 | 258 | 265 | 252 | 249 | 243 | 249 | 250 | 244 | 243 | 241 | 240 | 239 | 232 |

Patrimonio histórico
--------------------

O cruceiro de Sabadelle está composto por baste, fuste, capitel e cruz, ademais de contar con pequenas esculturas e ornamentacións. Estas son máis simbólicas que decorativas, e as esculturas ou relevos son sobre temas relixiosos. Está situado nunha encrucillada, un lugar polo que adoitan pasar os cadaleitos. É un elemento post-románico ben conservado que xurdiu polo afán de imitar ás cruces procesionais.

A igrexa de San Martiño de Sabadelle é de planta románica. Consta dunha nave e dun amplo plesbiterio. Durante o ano 1847 cambióuselle a fachada de leste a oeste. A súa actual porta principal é de dobre arquivolta sobre semiculumnas acaroadas. A súa portada está apoiada sobre columnas en xambas. Ten tamén un tímpano liso con dous corpos; o primeiro con dous arcos para as dúas campás e a segunda cun só, do que xorde unha estrutura con forma piramidal e unha cruz. No seu interior atopamos un sepulcro do século XVI e elementos de influencia mudéxar .

O pazo A Fronteira erixiuse nos séculos XVI e XVII. Consta dunha construción popular e ten un gran muro de pedra que bordea todo o pazo. É un edificio a catro augas do que se elevan dous faiados da parte central. Xunto ó edificio hai unha torre con dous andares, con tellados a catro augas e con ventás alinteladas. Tamén atopamos un hórreo e un gran pombal aínda conservados a día de hoxe en bo estado.

No cruzamento da estrada que vai dende o pobo cara Tibiás atopámonos cun peto -unha pequena construción con relieve-, no que se representan as "ánimas" no purgatorio, no que se poden depositar esmolas.

Igrexa de San Martiño de Sabadelle.

Servizos
--------

Os servizos mínimos como a educación e a sanidade non están cubertos. Respecto ó primeiro, os nenos e nenas do pobo deben acudir ó CEIP Pluríngüe Ben-Cho-Shey, situado no Lugar de Cortiñas. O centro médico máis preto está no Pereiro.

Ao non contar con establecementos, a panadaría de Velle recorre as rúas da vila todos os días cunha furgoneta. A froitaría, carnizaría e panadaría empregan o mesmo método, achegándose ata dúas veces por semana.

Festa popular
-------------

A festa tradicional popular na honra de San Martiño celébrase todos os anos durante a primeira quincena do mes de novembro, estando organizadas por unha comisión de veciños que se rota cada dous anos. Teñen lugar na cancela habilitada tras o edificio do bar da comisión. As festas son sufragadas polos veciños, que asumen unha cuantía fixa por vivenda.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Sabadelle

| Lugares da parroquia de Sabadelle no concello do Pereiro de Aguiar (Ourense) |  |
| --- | --- |
| Lagocios | Parada | Sabadelle | San Benito da Veiga | Seoane | Vilaboa | Xubande |

### Parroquias do Pereiro do Aguiar

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias do Pereiro de Aguiar |  |
| --- | --- |
| Calvelle (San Miguel) | Chaodarcas (Santa Ana) | Covas (San Cibrao) | A Lamela (Santa María) | Melias (Santa María) | Prexigueiró (San Salvador) | Sabadelle (San Martiño) | San Martiño de Moreiras (San Martiño) | San Xoán de Moreiras (San Xoán) | Santa Marta de Moreiras (Santa Marta) | Tibiás (San Bernaldo) | Triós (San Pedro) | Vilariño (Santa Cristina) |

Notas
-----

1. ↑  Nomenclátor de Galicia. Busca directa (ed.). "Lugares da parroquia de Sabadelle, O Pereiro de Aguiar". Consultado o 18 de maio de 2023.
2. ↑  "Instituto Galego de Estatística, consulta do nomenclátor". Xunta de Galicia.
3. ↑  "¿Por qué san Martiño es patrono del «veroño» y de 2.236 lugares gallegos?". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2016-11-11. Consultado o 2019-05-17.
4. 1 2  "Genealogía del linaje Sabadelle, s. XIII - XIV". *www.xenealoxiasdoortegal.net*. Consultado o 2019-05-17.
5. ↑  "Igrexa de San Martín de Sabadelle". Arquivado dende o orixinal o 15 de setembro de 2019. Consultado o 2019-05-17.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares do Pereiro de Aguiar