**Tuamotu** (en francés *Îles Tuamotu* e, oficialmente, *Archipel des Tuamotu*) é un arquipélago situado no océano Pacífico, ao leste das Illas da Sociedade. É un territorio administrado por Francia, dentro da Polinesia Francesa, que comprende unhas 78 illas e atois de coral e posúe unha superficie terreste de 885 km² aproximadamente. Para o censo de 2007 posuía 15.510 habitantes.

Etimoloxía
----------

Do mesmo xeito que Polinesia, *Tuamotu* significa "moitas illas". Noutros tempos era chamado **Pakamotu** ("nube de illas") e logo os tahitianos o rebautizaron como **Paumotu** ("illas submisas"). Os europeos chamárono **Arquipélago Perigoso** por mor dos seus arrecifes, que representaban un perigo para a navegación.

Historia
--------

A historia temperá das Tuamotu permanece sen coñecerse. Os descubrimentos arqueolóxicos parecen indicar que a parte occidental das illas foi poboada desde as Illas da Sociedade ao redor do ano 700 d.C. Nas illas Rangiroa, Manihi e Mataiva hai plataformas planas chamadas *marae*, feitas con bloques de coral, pero se descoñece a súa idade exacta.

O primeiro europeo en chegar ás Tuamotu foi o portugués Fernão de Magalhães en 1521, durante a súa viaxe ao redor do mundo. Nesa ocasión visitou a illa Puka Puka e chamouna San Pablo. En 1606, o portugués Pedro Fernández de Quirós cruzou o arquipélago, recoñeceu varias illas e fixo descricións que motivaron a outros exploradores a visitalas. Entre eles cóntanse Willem Schouten, Jacob Le Maire, Jacob Roggeween e James Cook.

Ningunha desas visitas tivo efectos políticos e as illas permaneceron baixo a área de influencia da dinastía Pomaré de Tahití.

A principios do século XVIII chegaron misioneiros cristiáns e a finais do XIX, as perlas das Tuamotu penetraron no mercado europeo. Tras a abdicación forzada do Rei Pomaré V de Tahití, foron anexadas a Francia como un territorio de ultramar.

En 1947 as Tuamotu apareceron nas noticias do mundo, cando o arqueólogo Thor Heyerdahl alcanzou a illa Raroia navegando desde América do Sur na súa balsa Kon-Tiki.

Posteriormente estiveron de novo nas noticias por ser escenario das probas nucleares francesas entre os anos 1966 e 1995, nos atois de Mururoa e Fangataufa.

División administrativa
-----------------------

Administrativamente forman parte das Illas Tuamotu-Gambier, que son unha das 5 subdivisiones administrativas da Polinesia Francesa. Á súa vez, a subdivisión comprende 17 comunas: As 16 comunas das Tuamotu (Anaa, Arutua, Fakarava, Fangatau, Gambier, Hao, Hikueru, Makemo, Manihi, Napuka, Nukutavake, Pukapuka, Rangiroa, Reao, Takaroa-takapoto, Tatakoto e Tureia), que teñen 78 atois, e a comuna de Gambier, nas Illas Gambier. 

 Arquipélago das Tuamotu.
Os atois, de noroeste a sueste son:

|  |  |
| --- | --- |
| * Comuna de Rangiroa:
	+ Mataiva
	+ Tikehau
	+ Rangiroa
	+ Makatea
* Comuna de Manihi:
	+ Ahe
	+ Manihi
* Comuna de Arutua:
	+ Illas Palliser:
		- Arutua
		- Kaukura
		- Apataki
* Comuna de Takaroa:
	+ Illas do Rei Xurxo (îles du Roi Georges):
		- Takaroa
		- Takapoto
		- Tikei
* Comuna de Fakarava:
	+ Toau
	+ Niau
	+ Aratika
	+ Kauehi
	+ Fakarava
	+ Taiaro
	+ Raraka
* Comuna de Napuka:
	+ Illas da Decepción (îles du Désappointement):
		- Tepoto Norte
		- Napuka
* Comuna de Anaa:
	+ Faaite
	+ Tahanea
	+ Anaa
	+ Motutunga
* Comuna de Makemo:
	+ Katiu
	+ Makemo
	+ Illas Raevski:
		- Hiti
		- Tepoto Sur
		- Tuanake
	+ Taenga
	+ Raroia
	+ Takume
	+ Nihiru
	+ Haraiki
	+ Marutea Norte
* Comuna de Fangatau:
	+ Fangatau
	+ Fakahina
 | * Comuna de Puka Puka:
	+ Puka Puka
* Comuna de Hikueru:
	+ Tekokota
	+ Hikueru
	+ Reitoru
	+ Illas Dous Grupos (îles Deux Groupes):
		- Marokau
		- Ravahere
* Comuna de Hao:
	+ Tauere
	+ Hereheretue
	+ Nengonengo
	+ Amanu
	+ Hao
	+ Illas do Duque de Gloucester:
		- Anuanuraro
		- Anuanurunga
		- Nukutepipi
	+ Rekareka
	+ Manuhangi
	+ Paraoa
	+ Ahunui
* Comuna de Tatakoto:
	+ Tatakoto
* Comuna de Nukutavake:
	+ Akiaki
	+ Vahitahi
	+ Vairaatea
	+ Nukutavake
	+ Pinaki
* Comuna de Reao:
	+ Pukaruha
	+ Reao
* Comuna de Tureia:
	+ Tematangi
	+ Vanavana
	+ Tureia
	+ Mururoa
	+ Fangataufa
* Comuna de Gambier
	+ Mangareva
	+ Temoe
	+ Grupo Acteón (Groupe Actéon):
		- Tenararo
		- Vahanga
		- Matureivavao
		- Tenarunga
	+ Marutea Sur
	+ María Leste
	+ Morane
 |

Xeografía
---------

Lagoa interior de Fakarava, desde un peirao próximo á aldea de Rotoava
A pesar de que o arquipélago se estende por unha área de máis de 2.000.000 km², a superficie de terra é de só uns 885 km²

O grupo componse de 78 illas e atois, que inclúen Rangiroa, o segundo atol máis grande do mundo, logo de Kwajalein; e Mururoa e Fangataufa, en que se realizaron 193 probas nucleares francesas entre 1966 e 1996.

Moitos dos atois están agrupados en conxuntos máis pequenos, como o Grupo Acteón, as Illas da Decepción ou as Illas do Duque de Gloucester, entre outros.

### Clima

O clima é tropical, sen diferenzas notorias entre as estacións. A temperatura media anual é duns 26 °C e é relativamente constante durante todo o ano. Non hai fontes de auga doce tales como ríos e lagos; só pode obtense captando a auga de choiva. A precipitación media é duns 1400 mm ao ano, e aínda que se reparte de modo parello, adoita ser máis abundante durante setembro e outubro.

### Flora e fauna

O escaso chan dos atois non permite que exista moita diversidade vexetal. Unha das especies de importancia económica é o coco, que constitúe a base para a produción de copra. Nunhas poucas illas tamén se cultiva vainilla con fins comerciais.

Os principais cultivos para o consumo son o iñame, o taro, e a árbore do pan, así como algúns outros froitos tropicais.

As follas de pandano (un tipo de palmeira) úsanse tradicionalmente para confeccionar chapeus e para cubrir os teitos das vivendas, aínda que nesta última función están sendo substituídas por ferros metálicos.

A vida animal nas illas está restrinxida a aves, insectos e algúns réptil. Só hai 57 especies de aves, das cales 10 son endémicas. En cambio, a vida submarina é máis diversa. A variedade das especies que habitan os arrecifes converten a Tuamotu nun destino importante para o mergullo de observación.

Poboación
---------

Pouco máis de cincuenta atois están poboados permanentemente, o resto deles só é ocupado esporadicamente, durante a época de recolección de copra ou como base para expedicións de pesca. A poboación creceu nos últimos anos debido ao auxe da pesca na parte setentrional e á extracción de perlas, sobre todo perlas negras, no oeste e no centro. 
De todos os xeitos, a maior parte dos habitantes practica a agricultura de subsistencia.

Á parte de francés, nas illas fálase tuamotuano ou paumotu, unha das linguas malaio-polinesias.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q183963
* WorldCat
* VIAF: 315528063
* BRE: 4218414
* EBID: ID
* GEC: 0067817
* GeoNames: 4033263

 |