O **masacre de Haximu**, tamén coñecido como o **masacre yanomami**, foi un conflito armado no Brasil ocorrido en 1993. O masacre ocorreu nas aforas de Haximu, no Brasil, preto da fronteira con Venezuela, e comezou a mediados de xuño ou xullo de 1993. Dezaseis membros do pobo yanomami foron asasinados por un grupo de *garimpeiros*, ou mineiros de ouro que explotaron a terra ilegalmente.

No primeiro ataque, os *garimpeiros* mataron catro ou cinco mozos yanomami Haximu-teri. En resposta, os indíxenas realizaron dúas incursións contra os mineiros, matando polo menos dous deles e ferindo dous máis. Logo desta represalia, os *garimpeiros* atacaron de novo, matando 12 yanomamis (case todos anciáns, mozos ou infantes) e queimaron a aldea de Haximu.

Antecedentes do evento
----------------------

Este masacre foi o resultado das tensións por mor da febre do ouro de 1987 no Brasil, cun conflito entre os mineiros brasileiros e o pobo yanomami. Os yanomami permaneceron illados ata que na década de 1960 os antropólogos atoparon e estudaron este pobo. Entre 1973 e 1976, os brasileiros construíron a estrada Perimetral Norte pola zona sur do territorio dos indíxenas. Esta estrada iniciou a chegada de mineiros de ouro, incluíndo os que chegaron durante unha febre do ouro que comezou en 1987.

Os estudosos que analizaron a historia das febres do ouro en Haximu notaron un patrón recorrente de actividades entre os mineiros e os yanomami, ao que Bruce Albert chamou a "trampa da minería do ouro". Cando chegaron os primeiros *garimpeiros*, proporcionaron aos yanomami agasallos benéficos. Unha vez que o número de mineiros aumentou, o equilibrio de poder foi alterado, e comezaron a considerar molestos aos yanomami. As tensións xurdiron cando os yanomami querían máis bens occidentais, como medicinas, roupa e alimentos, dos que chegaran a depender despois da chegada dos mineiros. Como resultado, a violencia adoitaba xurdir entre os grupos. Tal patrón puido ser o motivo polo que os mineiros atacaron aos yanomami.

Causas alegadas
---------------

O suceso concreto que provocou que os *garimpeiros* atacasen aos yanomami é incerto e as contas varían. Un antigo *tuxua* (xefe) de Haximu chamado Antonio afirmou que os *garimpeiros* atacaron á súa xente despois de que lles roubaran unha hamaca aos mineiros. Porén, tamén relatou que 20 persoas da súa tribo foran asasinadas antes do masacre, o cal se demostrou posteriormente como falso.

Ademais, os informes dos principais medios esaxeraron o número de yanomami que foron asasinados, baseándose no relato do primeiro brasileiro que visitou a vila. Afirmou nunha rolda de prensa que viu alí varios corpos decapitados, o que dalgunha maneira fixo crer que 73 yanomami morreran. Porén, debido á incapacidade de localizar os corpos, xa que os yanomami queimaron os corpos para rituais de loito, e ás entrevistas cos superviventes por parte de Bruce Albert, os historiadores e estudosos consideraron que esta declaración é incorrecta.

Acusacións de xenocidio
-----------------------

Nun boletín publicado o 7 de agosto de 2006, o Consello Misioneiro Indianista informou que:

> Nunha sesión plenaria, o Tribunal Supremo Federal (STF) [brasileiro] reafirmou que o crime coñecido como masacre de Haximu [perpetrado contra os yanomami en 1993]" foi un xenocidio [...] Foi unha decisión unánime tomada durante a sentenza do Recurso Extraordinario (RE) 351487.
> 
> 

Comentando o caso, a ONG Survival International dixo:

> "A convención da ONU sobre o xenocidio, ratificada polo Brasil, estabelece que o asasinato "con intención de destruír, total ou parcialmente, un grupo nacional, étnico, racial ou relixioso" é xenocidio. A sentenza do Tribunal Supremo é moi significativa e envía unha importante advertencia a aqueles que seguen cometendo crimes contra os pobos indíxenas no Brasil".
> 
>

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ferguson, R. Brian, *Yanomami Warfare* (USA: School of American Research, 1995), 375.
2. 1 2 3 4  Tierney, Patrick, Darkness in El Dorado (Nova York: W.W Norton & Company, 2000), 195.
3. ↑  Victor Engelbert, "A Once Hidden People: The Yanomami of Brazil’s Amazon", *World and I*, maio de 2004, 186.
4. 1 2  Vincent, Isabel. "Everyone died—the Yanomami want revenge", *The Globe and Mail*, 28 de agosto de 1993, sec. A6.
5. ↑  Os detalles relativos a este masacre seguen sendo esquivos.
6. 1 2  Supreme Court upholds genocide ruling, Survival International 4 de agosto de 2006
7. ↑  "Federal Court is competent to judge the Haximu genocide". Indianist Missionary Council. Arquivado dende o orixinal o 28 de xullo de 2011. Consultado o 02 de maio de 2022.

* Portal:Pobos indíxenas de América