A cara sur da península onde desembocaba o Riacho e ficaba o Porto de Viamao (vista de 1852 desta parte de Porto Alegre aínda pouco poboada; a Igrexa Matriz no alto).
A **historia urbana de Porto Alegre** dá comezo coa concesión de *sesmarías* na ribeira oriental do Guaíba no extremo sur brasileiro, territorio de colonización en disputa entre españois e portugueses.

En concreto, en 1740 foron concedidas oficialmente a Jerónimo Ornellas as terras do Morro de Santana que xa ocupaba dende 1732 para a cría de gando. Incluían a península sobre o Guaíba ao norte da foz do regato Riacho (despois Diluvio) e onde había un ancoradoiro que, por seres a primeira poboación da zona a Capela Grande de Viamao (1732, 25 km ao leste), recibiu o nome de *Porto de Viamao* e dende 1740 *Porto de Dornelles*. Seica había unhas familias asentadas a carón, na ribeira da península (no 1747 foi elevada a curato a capela de San Francisco das Chagas arredor da que ficaba o asentamento).

Fundación
---------

En 1752 unha leva de 60 familias procedentes das Açores (300 persoas casadas, *casais*) foi asentada no lugar por mandato real (legalmente expropiación de media legua da concesión na ribeira para uso público). Por iso o nome cambiou a **Porto dos Casais**.

En 1763 a invasión española da capital homónima de Río Grande supuxo a súa mudanza a Viamao e gran parte dos portugueses fuxidos asentáronse no Porto dos Casais incrementando grandemente a súa poboación. Así en 1772 o poboado foi elevado a freguesía (fundación oficial) co nome de **San Francisco do Porto dos Casais** (1.500 habitantes). De seguida os colonos recibiron lotes individuais e na península do Guaíba foi deseñado o trazado dun núcleo urbano (141 Ha ).

Como consecuencia inmediata (aumento de poboación e importancia estratéxica do porto) trasladouse ao ano seguinte a capitalidade da provincia de Río Grande do Sur á nova poboación, que renomeouse **Nosa Señora da Nai de Deus de Porto Alegre**. Foron erixidos os edificios representativos (igrexa matriz e pazo de goberno) no punto máis alto da península, o chamado Morro ou Alto da Praia, onde dende 1753 estivera o cemiterio do Porto dos Casais (Alto da Praia), conformando así a praza central da futura cidade, a chamada Praza da Matriz. Tamén se fixeron unhas primitivas fortificacións con tres portóns pechando o lado de terra (1778).

A poboación creceu grazas ao novo status asemade co tráfico no porto. O primeiro en seres ocupado foi a vertente norte da península. Tamén apareceron pequenas industrias, estaleiros, mesmo unha rudimentaria Casa de Opera.

Século XIX
----------

Mapa de Porto Alegre aínda nas murallas.
En 1808 a cidade obtivo a categoría de vila e no 1822, trala independencia do Brasil, a de cidade. Nese tempo era xa o centro comercial máis importante da rexión pola importancia do seu porto nas rutas de navegación interior. O peirao, a alfándega e a praza homónima xurdiron na ribeira norte da península do Guaíba .

Porto Alegre dende o norte en 1852.
Durante a Guerra dos Farrapos (Revolución Farroupilha) a cidade protexeuse reforzando a muralla do século XVIII que foi derrubada tralo conflito para permitires a súa expansión (1845). Construíuse o edificio do Mercado Público no porto e a Ponte de Pedra sobor do regato Diluvio.

Na segunda metade do século a cidade creceu coma tal (de 12.000 habitantes en 1822 pasou a 44.000 en 1872; e a 72.000 en 1899, coa chegada de continxentes de inmigración europea, especialmente influente a alemá) e modernizouse en servizos e infraestruturas (augas, electricidade, tranvía, ferrocarril (1874), sanidade, educación, o Teatro de S.Pedro na Praza da Matriz ) mentres o goberno central comezou a investires na mellora do porto con novos estaleiros.

Século XX
---------

Foi coa chegada do novo século cando o pulo á área portuaria resultou transformador para a fisonomía da urbe no seu bordo de ribeira. Unha política de recheos gañou metros para grandes peiraos deixando o antigo fronte fluvial da cidade no interior. Así a Praza da Alfándega ou a do Mercado (Praza XV de Novembro) a carón da cal foi erixido o edificio do concello (1901).

Apertura da Av. Borges de Medeiros cara ao sur (ao fondo o Guaíba) mediante o Viaduto Otávio Rocha.
En 1914 presentouse o Plan Xeral de Melloramentos (inspirado no París dos bulevares) que serviu de referencia para actuacións posteriores no centro histórico, algunhas aínda en proxecto hoxe en día e outras moitas esquecidas. Nese plano aparecía o que dende antigo fora a Várzea e despois o Campo da Redençao (un amplo predio inmediatamente fóra de murallas) convertido no parque homónimo que, despois da exposición conmemorativa do centenario da revolución de 1835, denominouse Parque Farroupilha, o central de Porto Alegre. Para mellorar a comunicación entre o centro e os barrios do sur prevía a continuidade da Av. Borges de Medeiros dende a Praza XV mediante a obra emblemática na época do Viaduto Otávio Rocha .

Tamén naquel plano aparecía a recanalización do regato Diluvio para evitar inundacións. Especialmente catastrófica resultara a de 1941 o que fixo que en adiante a cidade se replantexara a postura con relación ao Guaíba, decidindo alonxarse das augas mediante a continuación dos recheos .

Na década dos corenta Porto Alegre experimentou un desenvolvemento industrial (zona norte) que impulsou a inmigración do rural do estado co resultado dun gran crecemento de poboación nos decenios seguintes (394.000 habitantes en 1950, 635.000 en 1960, e 885.000 en 1970) co xurdimento do fenómeno da favelización na periferia. O Plan Director de 1959 impulsou, segundo unha interpretación dos preceptos do Movemento Moderno, a edificación en altura cambiando drasticamente o perfil do centro da cidade .

O Plano Director de 1979-87 tentou reconducir o crecemento tecnocrático da época da ditadura cun discurso máis ambientalista pero sen acadar resultados evidentes. De todas as maneiras Porto Alegre tense sinalado nas dúas últimas décadas [*cando?*] pola súa xestión democrática con miras sociais (pioneira dos *orzamentos participativos*) sendo sede do Foro Social Mundial (2001-3).

Notas
-----

1. ↑  *Reconstrución hipotética da primeira traza (perdida) de Porto Alegre por Alexandre J. Montanha en 1772; Tupi Caldas*
2. ↑  *Mapa de Porto Alegre, 1837: (66) Praza da Matriz coa igrexa e o pazo do goberno (72-3); Praza da Alfándega (47) e peirao do porto*
3. ↑  "*Vista da vertente norte da cidade en 1845*". Arquivado dende o orixinal o 17 de xullo de 2012. Consultado o 17 de xullo de 2012.
4. ↑  *Mapa de Porto Alegre en 1888 cos arrabaldes (futuros barrios da cidade)*
5. ↑  *Vista da Praza da Matriz co Teatro S.Pedro en primeiro termo; ao fondo o Pazo de Goberno e a Igrexa Matriz*
6. ↑  *Plano en perspectiva de ollo de peixe do centro da cidade cos conxuntos principais en 1900: Praza da Matriz, Praza da Alfándega e Praza XV co Mercado e o Concello*
7. ↑  *Mapa de Porto Alegre en 1881 coa nova fronte portuaria (o Mercado á esquerda diante da futura Praza XV)*
8. ↑  *Páxina coa historia do porto no século XX ilustrada con planos e fotografías*  Arquivado 20 de agosto de 2014 en Wayback Machine.
9. ↑  *Planta do centro da cidade histórica (entre a Praza da Matriz e a da Alfándega) coa indicación da liña de costa antiga e os recheos*
10. ↑  "*Plano Xeral de Melloramentos de 1914, J. Moreira Maciel*". Arquivado dende o orixinal o 09 de xullo de 2012. Consultado o 09 de xullo de 2012.
11. ↑  *Mapa de Porto Alegre cos barrios arredor do Parque da Redençao (futuro Farroupilha), 1916*
12. ↑  "*Mapa de Porto Alegre, 1937*". Arquivado dende o orixinal o 08 de xullo de 2012. Consultado o 08 de xullo de 2012.
13. ↑  *Vista de época do Viaducto Otávio Rocha*
14. ↑  *Mapa da fronte fluvial de Porto Alegre co avance dos recheos (data sobreimpresa equivocada, debe seres posterior)*
15. ↑  *Fotomontaxe coa historia dos recheos no bordo fluvial de Porto Alegre*
16. ↑  "*Vista de paxaro da cidade contemporánea*". Arquivado dende o orixinal o 08 de xullo de 2012. Consultado o 08 de xullo de 2012.
17. ↑  "*Vista aérea do Mercado e a Praza XV co Concello á dereita, 1965*". Arquivado dende o orixinal o 08 de xullo de 2012. Consultado o 08 de xullo de 2012.