**Xoana I de Castela**, **Xoana I de Aragón e Castela** ou **Xoana Trastámara**, coñecida tamén como *Xoana a Louca* ou *Xoana a Tola*, nada en Toledo en 1479 e finada en Tordesillas, Valladolid, en 1555, foi, entre outros, raíña de Aragón e Castela.

Traxectoria
-----------

### Orixes familiares

Naceu na corte real de Toledo o 6 de novembro de 1479, filla do rei de Aragón Fernando II de Aragón e da raíña de Castela, Isabel a Católica. Foi a terceira filla dos Reis Católicos, irmá máis nova do príncipe de Asturias e herdeiro do trono, o infante Xoán de Aragón, e nai do futuro emperador Carlos I de España.

### Infanta da Coroa de Castela

Desde nena foi moi fermosa e intelixente e recibiu unha coidadosa educación, propia dunha infanta. Como improbábel herdeira de Coroa de Castela, esa educación estivo máis baseada na obediencia que no sentido do goberno, a diferenza dos requisitos da instrución dun príncipe.

No estrito ambiente da nómade corte castelá da súa época, Xoana foi unha alumna avantaxada en comportamento relixioso, boas maneiras e na etiqueta da corte, sen desestimar artes como a danza e a música, equitación e o coñecemento das linguas románicas propias da Península Ibérica ademais do francés e o latín. Entre os seus principais preceptores atopábanse o sacerdote dominico Andrés de Miranda; a amiga e titora da súa nai, Beatriz Galindo dita "A Latina"; e, por suposto, a súa propia nai.

### Arquiduquesa de Austria

Filipe o Fermoso e Xoana I de Castela
Como era costume na Europa da época, Isabel e Fernando negociaron os matrimonios de todos os seus fillos co fin de aseguraren os seus obxectivos diplomáticos e estratéxicos. Conscientes das boas aptitudes de Xoana, e contando coa necesidade de reforzar os lazos co Sacro Imperio Romano Xermánico, que rexía Maximiliano I de Habsburgo, e a rivalidade cos cada vez máis hexemónicos monarcas franceses da dinastía da Casa de Valois, os Reis Católicos ofreceron a Xoana ao fillo de Maximiliano, *Filipe de Habsburgo*, arquiduque de Austria, duque de Borgoña, Brabante, Limburgo e Luxemburgo, conde de Flandres, de Habsburgo, de Hainaut, de Holanda, de Zelandia, do Tirol e de Artois, señor de Antuerpen e Malinas etc. A cambio deste enlace, os Reis Católicos pediron a man da filla de Maximiliano, Margarida de Austria, como esposa para o príncipe Xoán de Aragón. Xoana de Castela xa fora considerada como posíbel prometida polo herdeiro francés dos Valois, e aínda en 1489 foi solicitada en matrimonio polo rei Escocia, Xaime IV, da dinastía Estuardo.

A pesar da súa vontade de facerse monxa, en agosto de 1496, tendo 16 anos, os seus pais embarcárona desde a praia cantábrica de Laredo, nun dos navíos xenoveses do capitán Juan Pérez. Mais a frota incluía, para demostrar o esplendor da coroa castelá nas terras do Norte e, sobre todo para mostrar o seu poder ao hostil rei francés, outros 131 buques, desde naos a carabelas, e cunha tripulación de 15.000 homes. Xoana foi acompañada pola súa nai e os seus irmáns.

A travesía tivo algúns contratempos que obrigaron a buscar refuxio na Illa de Portland, Inglaterra, o 31 de agosto. Cando finalmente a frota puido arribar a Middelburg (Zelandia), unha das embarcacións xenovesas que transportaba 700 homes, afundiuse, e con ela as vestimentas de Xoana e moitos dos seus efectos persoais.

Xa en terra flamenga, Xoana non foi recibida polo seu prometido, que se encontraba en Alemaña, debido a unha artimaña que prepararan os conselleiros francófilos de Filipe, opostos ás alianzas pactadas polo seu pai, o emperador. Os sobreditos tentaron aínda, en 1496, e con Xoana xa na corte, convenceren a Maximiliano do inconveniente dunha alianza coa Coroa de Castela e, por contra, das virtudes dunha alianza co reino francés. A cerimonia da voda con *Filipe o Fermoso* celebrouse o 12 de novembro de 1496 en Liexa

O ambiente da corte que encontrou Xoana chocaba radicalmente co que existía na castelá. A sobria, relixiosa e familiar corte castelá contrastaba coa festiva, desinhibida e individualista corte borgoñoa-flamenga.

Aínda que non se coñecían, os príncipes namoráronse tolamente. Porén, logo Filipe perdeu o interese na relación, polo que naceu en Xoana unha certa patoloxía, axexando e velando arreo a seu esposo. Malia o avanzado estado de xestación do seu segundo embarazo, do que nacería o infante Carlos, o 24 de febreiro do 1500, asistiría a unha festa no pazo de Gante. Aquel mesmo día tivo o seu fillo, disque nado nos lavabos do pazo.

### Descendencia

*Os 6 fillos de Filipe e Xoana* de Jan van Nieulandt, 1521-1526.
. Do matrimonio con Filipe naceron:

* a infanta Leonor de Habsburgo (1498-1558), casada en 1519 con **Manuel I de Portugal** e en 1530 con **Francisco I de Francia**
* o príncipe **Carlos I de España** (1500-1558), **rei de Castela**, **rei de Aragón** e emperador do **Sacro Imperio Romano Xermánico**
* a infanta Isabel de Habsburgo (1501-1526), casada en 1515 con **Cristián II de Dinamarca**
* o príncipe **Fernando I de Habsburgo** (1503-1564), emperador do **Sacro Imperio Romano Xermánico**
* a infanta María de Habsburgo (1505-1558), casada en 1522 con **Luís II de Hungría**
* a infanta Catarina de Habsburgo (1507-1578), casada en 1525 con **Xoán III de Portugal**

### Raíña da Coroa de Castela

Escudo de Xoana I e Carlos I, 1504-1555.
En 1497 foi nomeada princesa de Asturias, pola morte do seu irmán o infante Xoán de Aragón, pasando por diante da súa irmá máis vella Isabel de Aragón, a cal polo seu casamento co rei Manuel I de Portugal facía temer aos Reis Católicos a posíbel unión dos seus reinos baixo dominio portugués. Tras a morte de Isabel de Aragón no 1498, así como do fillo desta, o infante Miguel da Paz, en 1500, Xoana converteuse en herdeira plena da Coroa de Castela.

Cando no 1503 o seu marido, Filipe, decidiu viaxar para atender asuntos, parece que se agravou o seu estado mental. Decidiu, porén, partir para Castela e morar ao lado dos seus pais, especialmente a petición da súa nai, que estaba preocupada pola súa saúde, pois estaba entón grávida por cuarta vez, deixando en Bruxelas aos seus tres fillos pequenos.

Morta Isabel a Católica o 26 de novembro de 1504, aparecía o problema da sucesión na Coroa de Castela. Pola Concordia de Salamanca (1505) acordouse o goberno conxunto de Filipe o Fermoso, Fernando o Católico e máis a propia Xoana. As malas relacións entre Filipe, a quen apoiaba a nobreza castelá, e o seu sogro, Fernando, levaron a que este último renunciase a exercer o poder na Coroa de Castela (Concordia de Villafáfila de 1506) e evitar un posíbel enfrontamento armado. Fernando o Católico centrouse nos asuntos da súa propia coroa.

### Morte de Filipe o Fermoso

*Dona Xoana a Tola* (1877), de Francisco Pradilla y Ortiz. Museo do Prado (Madrid)
O 25 de setembro de 1507 morreu Filipe o Fermoso, en medio de rumores de envelenamento, e aínda acrecentaron tamén rumores sobre o estado de tolemia de Xoana. Desde Burgos, onde faleceu Filipe, trasladaron o seu cadáver a Granada para sepultalo alí, viaxando sempre de noite, coa raíña Xoana sen separarse en ningún momento do cadaleito. Desde esa altura Xoana non quixo mudar a roupa, nin lavarse. O seu pai decidiu recluíla en Tordesillas, no mes de xaneiro do ano 1509, iniciando o rei aragonés a rexencia de Castela ata o ano 1516.

### Derradeiros anos

No 1516, coa morte de Fernando o Católico, o fillo máis vello de Xoana, o príncipe Carlos I de España recibiu os títulos das coroas de Castela e Aragón, de xeito que Xoana de Castela non sucedeu nunca ao seu pai en Aragón. Á morte de Fernando, en tanto o príncipe Carlos non chegou a Castela, o Cardeal Cisneros exerceu a rexencia deste coroa. Cabe engadir que Xoana nunca foi declarada incapaz polas Cortes castelás, e endexamais se lle retirou o título de raíña. Mentres ela viviu, nos documentos oficiais debía figurar en primeiro lugar o nome da raíña Xoana.

Durante a Guerra das Comunidades de Castela, os partidarios da revolta intentaron gañar o apoio da raíña confinada en Tordesillas. Nesa cidade castelá pasou Xoana o resto da súa vida, até falecer o 12 de abril de 1555, despois de 46 anos de reclusión forzosa e sempre vestida de negro.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fernando o Católico

|  |
| --- |
| Xoana I de Castela **Casa de Trastámara****Nacemento:** 6 de novembro 1479  **Falecemento:** 12 de abril 1555 |
| Títulos Reais
 |
| Precedido por**Isabel "a Católica"** | **Raíña de Castela, Toledo, Galiza, León, Sevilla, Murcia, Córdoba, Xaén, Alxeciras, e Granada**1504–1555*xunto con Filipe I*  *(1504–1506)**Carlos I*  *(1516–1555)* | Sucedido  por**Carlos I de España** |
|
| Precedido por**Fernando II de Aragón** | **Raíña de Aragon, Sicilia, Valencia, Mallorca, Nápoles; Condesa de Barcelona**1516–1555*xunto con Carlos I de España*  *(1516–1555)* |
| Outros títulos Nobiliarios |
| **Vacante**O último posuidor do título foi**Isabel de Borbón** | **Duquesa consorte de Brabante, Limburg e Lothier,  Duquesa consorte de Luxemburgo, Marquesa consorte de Namur, Condesa consorte de Artois e Flandres,  Condesa consorte de Charolais, Condesa consorte de Hainaut, Holanda e Zeeland,  Condesa consorte de Borgoña**20 de outubro de 1496 – 25 de setembro de 1506 
 | Sucedido  por**Isabel de Portugal** |
|
| **Vacante**O último posuidor do título foi**Miguel da Paz** | **Princesa de Asturias**1502–1504 
 | Sucedido  por**Arquiduque Carlos** |
|
| Títulos que reclamou |
| **Vacante**O último posuidor do título foi**Isabel de Borbón** | **— TITULAR —*****Duquesa consorte de Borgoña***20 de outubro de 1496 – 25 de setembro de 1506
 | Sucedido  por**Isabel de Portugal** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q171136
* WorldCat
* VIAF: 87980636
* BAV: ADV12052695
* BLBNB: 000416746
* BNCHL: 000047682
* BNE: XX974417
* BNF: 122670748
* BPN: 18665600
* BRE: 4671907
* CERL: cnp00395353
* DBE: juana-i
* DeutscheBio: 118557793
* EBID: ID
* FAST: 172880
* FemBio: 14724
* GEC: 0034615
* GND: 118557793
* ICCU: CAGV742278
* IMDb: ch0086422
* ISNI: 0000000121028916
* LCCN: n85331278
* NDL: 00911521
* NKC: jn20000700798
* NPG: mp71203
* NTA: 072401427
* PARES: 46503
* SELIBR: 376917
* SUDOC: 031458807
* ULAN: 500275252
* WikiTree: Trastamara-2

 |