O **masacre de Santa Cruz** (tamén coñecido como o **masacre de Dili**) foi un tiroteo ocorrido o 12 de novembro de 1991 no cemiterio de Santa Cruz da cidade de Dili, capital da entón provincia indonesia de Timor Timur, e no cal perderon a vida polo menos 250 manifestantes en prol da independencia de Timor Leste debido á ocupación do país por parte de Indonesia. É parte do xenocidio de Timor Leste.

Transfondo
----------

O masacre de Santa Cruz tivo lugar durante unha procesión funeraria á tumba de Sebastião Gomes.
En outubro de 1991 proxectouse, durante unha visita do enviado especial da ONU Pieter Kooijmans, unha visita dunha delegación a Timor Leste integrada por membros do Parlamento portugués e doce xornalistas. O goberno indonesio obxectou a inclusión na delegación de Jill Jolliffe, un xornalista australiano considerado como partidario do Fretilin, movemento independentista timorense, e Portugal posteriormente cancelou a delegación. A cancelación da delegación causou unha perda de ánimo entre os activista pola independencia, quen esperaban utilizar a visita para aumentar a atención internacional sobre a súa causa. E así, as tensións entre autoridades indonesias e as mocidades timorenses aumentaron nos días seguintes á decisión de Portugal. O 28 de outubro, as tropas indonesias atoparan un grupo de membros da resistencia na Igrexa de San Antonio de Motael. O resultado foi unha confrontación que resultou na morte de varias persoas, incluíndo o independentista Sebastião Gomes.

Neses momentos había estranxeiros que viñeran a Timor Leste para observar a delegación portuguesa, incluíndo a xornalistas independentes como Amy Goodman e Allan Nairn, e o camarógrafo británico Max Stahl, que asistiron a un acto conmemorativo para Gomes o 12 de novembro, no que varios homes, mulleres e nenos camiñaron desde a Igrexa de Motael até o cemiterio de Santa Cruz. Foi a manifestación máis grande e máis visible contra a ocupación indonesia desde 1975.

O masacre
---------

Durante unha breve confrontación entre manifestantes e tropas indonesias, un número de manifestantes e un maior do exército, Geerhan Lantara, foron acoitelados. Stahl dixo que Lantara atacara a un grupo de manifestantes incluíndo a unha moza que levaba a bandeira timorense, e o activista de FRETILIN Constâncio Pinto relatou que testemuñas presenciaran golpes por parte da policía e soldados indonesios. Cando a procesión logrou chegar ao cemiterio algúns continuaron as súas protestas ante a parede do cemiterio. Ao redor de 200 soldados indonesios chegaron entón e avanzaron contra os manifestantes coas súas armas desenfundadas. As tropas indonesias abrirían logo fogo contra uns centos de civís desarmados.

O masacre foi presenciado polos dous xornalistas estadounidenses, Amy Goodman e Allan Nairn, e filmado por Max Stahl, quen traballaba para a Yorkshire Television. Cando Stahl filmou o masacre, Goodman e Nairn «tentaron servir como escudo para os timorenses». Os soldados empezaron entón a golpear a Goodman, fracturándolle o cranio.

Polo menos 250 timorenses morreron na matanza. As autoridades indonesias describiron o incidente como unha reacción espontánea á violencia dos manifestantes ou un «malentendido». Os obxectores ás accións dos militares citaron dous factores en contra desta versión: a historia documentada de violencia en masa cometida por tropas indonesias en sitios como Quelicai, Lacluta e Kraras, e unha serie de declaracións de políticos e axentes en Indonesia, xustificando a violencia do exército. Try Sutrisno, comandante en xefe das forzas indonesias, dixo dous días despois do masacre: «O exército non pode ser subestimado. Ao final tivémoslles que disparar. Aos delincuentes como estes axitadores hai que dispararlles, e iso se vai facer».

Consecuencias
-------------

Unha recreación do masacre en novembro de 1998
En resposta ao masacre, activistas ao redor do mundo organizáronse en solidariedade con Timor Leste. A pesar de que unha rede pequena de individuos e grupos viñera traballando polos dereitos humanos e a autodeterminación do Timor Leste desde que a ocupación empezara, a súa actividade tomou nova forza despois do masacre de 1991. TAPOL, unha organización británica formada en 1973 para promover a democracia en Indonesia, aumentou o seu traballo ao redor de Timor Leste. Nos Estados Unidos fundouse a East Timor Action Network e pronto conseguiu sedes en dez cidades ao redor do país. Outros grupos de solidariedade apareceron en Portugal, Australia, Xapón, Alemaña, Malaisia, Irlanda e Brasil.

As imaxes do masacre foron vistas por todo o mundo, causando vergoña considerable ao goberno indonesio. A cobertura era un exemplo de como o aumento dos medios de comunicación en Indonesia facía cada vez máis difícil para a «Nova Orde» controlar o fluxo de información en Indonesia, e que nos tempos despois da Guerra Fría, o goberno tería que lidar cun crecente escrutinio internacional. As imaxes do masacre foron tamén distribuídas en Indonesia, permitíndolle aos propios cidadáns indonesias ver as accións do goberno sen ningunha censura.

O Congreso dos EUA votou a favor de cortar o financiamento para a formación do persoal militar indonesio, aínda así a venda de armas dos Estados Unidos ás Forzas Armadas de Indonesia continuou. O presidente Bill Clinton cortou todos os lazos militares de EUA co exército indonesio en 1999. En 2005, EUA retomara o adestramento e cooperación militar e para 2012 o presidente Barack Obama aumentara a axuda financeira militar para Indonesia a $1.56 mil millóns.

O masacre moveu ao goberno portugués a aumentar a súa campaña diplomática. Portugal tentou aplicar presión ao promover o asunto entre os outros membros da Unión Europea, mais sen moito éxito. Aínda así, outros países da Unión como o Reino Unido mantiveron relacións económicas próximas con Indonesia, incluíndo vendas de armas.

O aniversario do masacre é conmemorado en Timor Leste como día festivo.

Notas
-----

1. ↑  Krieger, p. 257.
2. ↑  Alatas, p. 53.
3. ↑  Hyland, Tom: "Jakarta 'sabotage Timor visit'" Arquivado 17 de setembro de 2006 en Wayback Machine. *The Age*, 28 October 1991. Read at *Hamline University Apakabar Site*. URL Accessed 26 August 2006.
4. ↑  Pinto, p. 183; Alatas, p. 57.
5. ↑  Singh, pp. 155–156; Pinto, pp. 183–184; Carey, p. 49; Alatas, p. 57
6. ↑  Pinto and Jardine, p. 190.
7. ↑  Krieger, pp. 257–258.
8. ↑  Kubiak, W. David. "20 Years of Terror: Indonesia in Timor – An Angry Education with Max Stahl". *Kyoto Journal*. 28. Reprinted at The Forum of Democratic Leaders in the Asia-Pacific. Consultado o 14 de febreiro de 2008.
9. ↑  Pinto and Jardine, p. 191.
10. ↑  Carey, p. 50; Pinto and Jardine, p. 191; Anderson, pp. 149–150; Alatas, p. 58; Singh, pp. 157–159.
11. ↑  "Massacre: The Story of East Timor". *Democracy Now!* (en inglés). Consultado o 2023-11-12.
12. ↑  "Santa Cruz Massacre". *www.etan.org*. Consultado o 2023-11-12.
13. ↑  Brigadier General Warouw in Amnesty (1991), p. 4
14. ↑  Carey, p. 51.
15. ↑  Carey, p. 52.
16. ↑  Jardine, pp. 67–69.
17. ↑  "About ETAN". *etan.org*. Consultado o 2023-11-12.
18. ↑  Vickers (2005), pp. 200-201
19. ↑  ETAN: U.S. Policy toward East Timor, East Timor and Indonesia Action Network.
20. ↑  Los Angeles Times. "U.S. to resume aid to Kopassus Indonesia's controversial military forces". *LA Times*. Los Angeles Times. Consultado o 6 de abril de 2013.
21. ↑  "CAAT Publications - Arms to Indonesia Factsheet". Arquivado dende o orixinal o 17 de setembro de 2008. Consultado o 12 de novembro de 2023.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Carey, Peter. "Historical Background". *Generations of Resistance*. By Steve Cox. London: Cassell, 1995. ISBN 0-304-33252-6 . pp. 13–55.
* Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação de Timor Leste (CAVR). *Chega! The Report of the Commission for Reception, Truth and Reconciliation*. Dili, East Timor: 2005. Online at East Timor & Indonesia Action Network.
* Jardine, Matthew. East Timor: Genocide in Paradise. Monroe, ME: Odonian Press, 1999. ISBN 1-878825-22-4 .
* Krieger, Heike, ed. East Timor and the International Community: Basic Documents. Melbourne: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-58134-6 .
* Pinto, Constancio (1997). East Timor's Unfinished Struggle: Inside the Timorese Resistance. Boston: South End Press. ISBN 0-89608-542-2 .
* Vickers, Adrian (2005). *A History of Modern Indonesia*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-54262-6 .

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q782441
* LCCN: sh2002005467

 |