Principais rutas de escravos na África medieval
A **escravitude** estivo historicamente estendida en África. Os sistemas de servidume e escravitude eran comúns en partes de África na antigüidade, como o eran en gran parte do resto do mundo antigo. Cando comezou o comercio de escravos transahariano, o comercio de escravos no Océano Índico e o comercio de escravos no Atlántico (que se iniciou no século XVI), moitos dos sistemas de escravos africanos preexistentes comezaron a fornecer cativos para mercados de escravos fóra de África. A escravitude na África contemporánea aínda se practica a pesar de ser ilegal.

Na literatura pertinente a escravitude africana clasifícase en escravitude indíxena e escravitude de exportación, dependendo de se se enviaban ou non escravos máis aló do continente. A escravitude na África histórica practicouse en moitas formas diferentes: a escravitude da débeda, a escravitude dos cativos da guerra, a escravitude militar, a prostitución e a escravitude criminal practicáronse en varias partes de África. A escravitude con fins domésticos e xudiciais estendeuse por toda África. Tamén se produciu escravitude nas plantacións, principalmente na costa oriental de África e en partes da África occidental. A importancia da escravitude das plantacións domésticas aumentou durante o século XIX, debido á abolición do comercio de escravos do Atlántico. Moitos estados africanos dependentes do comercio internacional de escravos reorientaron as súas economías cara a un comercio lexítimo traballado polo traballo de escravos.

Formas de escravitude
---------------------

Existiron múltiples formas de escravitude e servidume en toda África ao longo da historia e están conformadas polas prácticas indíxenas de escravitude, así como pola institución romana de escravitude e posterior escravitude no cristianismo, no islam e, finalmente, o comercio atlántico de escravos. Slavery was a part of the economic structure of African societies for many centuries, although the extent varied. A escravitude formou parte da estrutura económica dalgunhas sociedades durante moitos séculos, aínda que a extensión variou.

Ibn Battuta, que visitou o reino de Malí a mediados do século XIV, relata que os habitantes locais competían entre eles polo número de escravos e servos que tiñan, e entregáronlle un rapaz escravo como "agasallo de hospitalidade". Na África subsahariana, as relacións de escravitude eran a miúdo complexas, con dereitos e liberdades dadas ás persoas sometidas a escravitude e restricións á venda e ao comercio por parte dos seus donos. Moitas comunidades tiñan xerarquías entre diferentes tipos de escravos: por exemplo, diferenciando entre aqueles que naceron na escravitude e os que foran capturados na guerra.

A escravitude nas culturas africanas en xeral parecíase máis á servidume laboral, aínda que en certas partes da África subsahariana os escravos se empregaban para o sacrificio humano en rituais anuais, como os practicados polos habitantes do reino de Dahomey. Os escravos non eran propiedade persoal doutros homes, nin eran escravos de por vida.

As formas de escravitude en África estaban intimamente relacionadas coas estruturas de parentesco. En moitas comunidades africanas, onde a terra non se podía posuír, a escravitude humana empregábase como un medio para aumentar a influencia dunha persoa e expandir as súas conexións. Isto fixo dos escravos unha parte permanente do apelido do propietario e os fillos dos escravos podían quedar intimamente relacionados cos maiores lazos familiares máis grandes. Os fillos de escravos nados en familias poderían integrarse no grupo de parentesco do amo e acadar posicións destacadas dentro da sociedade, mesmo ata o nivel do amo nalgúns casos. Non obstante, o estigma a miúdo mantívose e podería haber estritas separacións entre os membros escravos dun grupo de parentesco e os relacionados co dono.

### Escravitude en propiedade

A escravitude en propiedade é unha relación de servidume específica onde o escravo é tratado como propiedade do dono. Como tal, o dono é libre de vender, negociar ou tratar o escravo como faría con outros bens, e os fillos dos escravos a miúdo mantéñense como propiedade do dono. Hai evidencias dunha longa historia de escravitude no val do río Nilo e no norte de África, mais a evidencia é incompleta sobre a extensión e as prácticas da escravitude en gran parte do resto do continente antes dos documentos escritos por comerciantes árabes ou europeos, mais pénsase que era común e amplamente abusiva.

### Servizo doméstico

Moitas relacións de escravos en África xiraban arredor da escravitude doméstica, onde os escravos traballaban principalmente na casa do propietario, mais conservaban algunhas liberdades. Os escravos domésticos poderían considerarse como parte da casa do amo e non se poderían vender a outros sen unha causa extrema. Os escravos poderían posuír os beneficios do seu traballo, tanto na terra coma nos produtos, e poderían casar e transmitirlles a terra aos seus fillos en moitos casos.

### Prenda

A prenda ou escravitude por débedas implicaba o uso de persoas como garantía para asegurar o pagamento da débeda. O traballo escravo era realizado polo debedor ou un familiar do debedor, normalmente un fillo. A prenda era unha forma común de garantía na África occidental. Supuña o traslado dunha persoa, ou dun membro da familia desta persoa, para dar servizo a outra persoa que lle proporcionase crédito. A prenda está relacionada, aínda que dun xeito diferente, coa escravitude na maioría dos conceptualismos, de xeito que o acordo podería incluír limitacións, condicións específicas de servizo que se prestarían e que os lazos de parentesco protexerían a persoa da venda como escravo. A prenda era unha práctica común en toda a África occidental antes do contacto cos europeos, incluíndo entre os akan, ewe, gamei, yoruba e edo. En formas modificadas, tamén existía entre os efika, ibo, ijaw e fon.

### Escravitude militar

A escravitude militar consistía na adquisición e formación de unidades militares recrutadas que preservarían a identidade dos soldados escravos, mesmo despois do seu servizo. Os grupos de soldados escravos serían administrados por un patrón, que podería ser o xefe dun goberno ou un señor da guerra independente e que enviaría as súas tropas en busca de cartos e dos seus propios intereses políticos.

Isto foi máis significativo no val do Nilo (principalmente no Sudán e Uganda), con unidades militares escravas organizadas por varias autoridades islámicas, con señores da guerra da África occidental. As unidades militares no Sudán formáronse na década de 1800 mediante incursións militares a grande escala na zona que agora ocupan o Sudán e o Sudán do Sur.

### Escravos para o sacrificio

Escravos para o sacrificio en Dahomey, 1793
Aínda que as evidencias arqueolóxicas non están claras sobre o tema antes do contacto europeo, para as sociedades que practicaban o sacrificio humano, as vítimas eran a miúdo escravas.

### Tráfico local de escravos

Nacións como os ashanti da actual Ghana e os yoruba da actual Nixeria participaron no tráfico de escravos. Grupos como o imbangala de Angola e os nyamwezis de Tanzania servían como intermediarios ou bandas itinerantes, facendo a guerra contra os estados africanos para capturar xente para a súa exportación como escravos. Os historiadores John Thornton e Linda Heywood proporcionaron unha estimación de arredor do 90 % dos africanos capturados e vendidos a europeos enviados ao comercio de escravos do Atlántico. Henry Louis Gates, profesor de estudos africanos e afroamericanos de Harvard, afirmou que "sen complexas alianzas comerciais entre as elites africanas e os comerciantes e axentes comerciais europeos, o comercio de escravos no Novo Mundo sería imposible, polo menos na escala en que ocorreu".

Transformacións da escravitude en África
----------------------------------------

A Porta do Non Retorno en Ouidah, memorial do comercio de escravos.
As relacións de escravitude en África transformáronse a través de tres procesos a grande escala: o comercio árabe de escravos, o comercio de escravos do Atlántico e as políticas e movementos de emancipación dos escravos nos séculos XIX e XX. Cada un destes procesos alterou significativamente as formas, o nivel e a economía da escravitude en África.

As prácticas de escravitude en África empregáronse durante diferentes períodos para xustificar certas formas de compromiso europeo cos pobos de África. Escritores europeos do século XVIII afirmaron que a escravitude en África era o suficientemente brutal como para xustificar o comercio de escravos do Atlántico. Os escritores posteriores empregaron argumentos similares para xustificar a intervención e a eventual colonización por parte das potencias europeas para acabar coa escravitude en África.

Os africanos coñecían a dura escravitude que agardaba aos escravos no Novo Mundo. Moitas elites africanas visitaron Europa en barcos de escravos seguindo os ventos dominantes polo Novo Mundo. Un exemplo disto ocorreu cando Manuel Antonio, o embaixador congolés na Santa Sé, foi a Europa en 1604, deténdose primeiro en Baía, Brasil, onde conseguiu liberar un paisano que fora escravizado. Os monarcas africanos tamén enviaron os seus fillos por estas mesmas rutas de escravos para seren educados en Europa, e miles de antigos escravos finalmente trasladáronse a Liberia e Serra Leoa.

### Comercio transsahariano e do océano Índico

A trata árabe de escravos estableceuse nos séculos VIII e IX e implicou un pequeno movemento de poboación en gran parte da rexión oriental dos Grandes Lagos e do Sahel. A lei islámica permite a escravitude, mais prohibe a escravitude que implique outros musulmáns; como consecuencia, o principal obxectivo da escravitude eran os habitantes das zonas fronteirizas do islam en África. A trata de escravos a través do Sáhara e do océano Índico tamén ten unha longa historia que comeza co control das rutas marítimas por parte dos comerciantes afroárabes no século IX. Estímase que uns poucos miles de escravos foron levados cada ano das beiras do mar Vermello e do océano Índico. Foron vendidos en todo o Oriente Medio. Este comercio acelerouse con buques máis grandes debido a unha maior demanda de man de obra nas plantacións da rexión. Co paso do tempo, decenas de miles foron escravizados cada ano. En Zanguebar, os escravistas afroárabes capturaron bantús do interior e vendéronos na costa. Alí, os escravos foron asimilándose gradualmente nas zonas rurais, particularmente nas illas de Unguja e Pemba.

Isto cambiou a relación dos escravos, creando novas formas de emprego para os escravos (como eunucos para protexer haréns e en unidades militares) e creando condicións para a liberdade, é dicir, a conversión, aínda que só liberaría os fillos dun escravo. Aínda que o nivel de comercio se mantivo baixo, o número total de escravos comerciados creceu en gran número ao longo dos séculos. Debido á súa natureza pequena e gradual, o impacto sobre as prácticas da escravitude nas comunidades que non se converteron ao islam foi relativamente pequeno. Non obstante, na década de 1800 o comercio de escravos de África aos países islámicos aumentou significativamente. Cando o comercio europeo de escravos rematou arredor da década de 1850, o comercio de escravos cara ao leste medrou significativamente ata que a colonización europea de África rematou arredor de 1900.

En 1814 o explorador suízo Johann Burckhardt escribiu sobre as súas viaxes a Exipto e Nubia, onde viu a práctica do tráfico de escravos: "Era frecuentemente testemuña de escenas da máis fragrante indecencia, en que os comerciantes, que son os actores principais, pasaban o seu tempo rindo. Poderíase aventurar a afirmar que moi poucas mulleres escravas que pasaron do seu décimo ano chegan a Exipto ou Arabia en estado de virxindade".

David Livingstone escribiu sobre o tráfico de escravos: «Cambiar os seus males é unha simple imposibilidade [...] Vimos unha escrava disparada ou acoitelada no corpo e estendida no camiño. [Os espectadores] Dixeron que o fixo un árabe que pasara pola mañá cedo por rabia por perder o prezo que dera por ela, porque xa non era quen de camiñar. Pasamos perante unha muller atada polo pescozo a unha árbore e morta [...] Atopámonos cun home morto de fame [...] a enfermidade máis rara que vin neste país parece ser a insensibilidade e ataca os homes libres que foron capturados e convertidos en escravos". Livingstone estimou que 80 000 africanos morrían cada ano antes de chegar ao mercado de escravos de Zanzíbar. Zanzíbar fora o principal porto de comercio de escravos do leste de África e baixo os árabes de Omán no século XIX pasaban pola cidade uns 50 000 escravos cada ano.

### Tráfico de escravos atlánticos

Escravos africanos en Virxinia, obra de autor descoñecido, 1670
O comercio de escravos atlántico ou transatlántico realizouse a través do océano Atlántico desde os séculos XV ata o XIX. O comercio de escravos do Atlántico foi significativo ao transformar os africanos dunha pequena porcentaxe da poboación mundial de escravos en 1600 á abafadora maioría en 1800. O tráfico de escravos pasou de ser un aspecto marxinal das economías ao sector máis importante nun período de tempo relativamente breve. Ademais, as plantacións agrícolas aumentaron significativamente e convertéronse nun aspecto clave en moitas sociedades. Finalmente, transformou a distribución tradicional das prácticas de escravitude.

Os primeiros europeos en chegar á costa de Guinea foron os portugueses; o primeiro europeo en mercar escravos africanos na rexión de Guinea foi Antão Gonçalves, un explorador portugués en 1441. Orixinalmente interesados no comercio principalmente de ouro e especias, estableceron colonias nas illas deshabitadas de San Tomé e Príncipe. No século XVI os portugueses descubriron que estas illas volcánicas eran ideais para cultivar azucre. O cultivo de azucre é unha empresa que necesita moita man de obra e os portugueses eran difíciles de atraer debido á calor, á falta de infraestrutura e á vida dura. Para o cultivo trouxeron entón un gran número de escravos africanos. O castelo de São Jorge da Mina na cidade de Elmina, na costa do Ouro, foi construído orixinalmente por man de obra africana para os portugueses en 1482 para controlar o comercio de ouro e converteuse nun importante depósito de escravos que ían ser transportados ao Novo Mundo.

Os españois foron os primeiros europeos en usar escravos africanos no Novo Mundo nas illas de Cuba e Hispaniola, onde a alarmante taxa de mortalidade na poboación nativa estimulara as primeiras leis reais para protexer a poboación nativa (leis de Burgos, 1512-1513). Os primeiros escravos africanos chegaron a Hispaniola en 1501 pouco despois da bula menor de 1493 do papa Alexandre VI, que deu a case todo o territorio do Novo Mundo aos reis de Castela e Aragón.

O tráfico atlántico de escravos alcanzou o seu punto álxido a finais do século XVIII, cando se capturou o maior número de escravos nas expedicións a África occidental. A maior demanda de escravos debido á expansión das potencias coloniais europeas no Novo Mundo fixo que o tráfico de escravos fose moito máis lucrativo para as potencias de África Occidental, o que levou á creación dunha serie de imperios africanos que prosperaron co tráfico de escravos. Estes foron o Imperio de Oyo (yoruba), o reino Kong, o imanato de Fouta Djallon, o imanato de Futa Toro, o reino Khasso, o reino Gabu, a Confederación Fante, o imperio Ashanti e o reino de Dahomey. Estes reinos dependían dunha cultura militarista de guerra constante para xerar un gran número de cativos humanos necesarios para o comercio cos europeos.

Un mordaz recordatorio desta atroz práctica está documentado nos debates sobre o comercio de escravos de Inglaterra de principios do século XIX: "Todos os vellos escritores [...] coinciden en afirmar non só que as guerras se libran co único propósito de facer escravos, senón que son alentadas polos europeos con este propósito". A abolición gradual da escravitude nos imperios coloniais europeos durante o século XIX provocou o colapso e o declive destes imperios africanos. Cando as potencias europeas comezaron a deter o tráfico de escravos no Atlántico, provocouse un novo cambio en que os grandes propietarios de escravos de África comezaron a explotar escravos nas plantacións e outros produtos agrícolas.

### Abolición

Captura do barco de escravos *Emanuela* polo *HMS Brisk*
A gran transformación definitiva das relacións de escravos chegou con esforzos de emancipación incoherentes que comezaron a mediados do século XIX. Cando as autoridades europeas comezaron a controlar grandes partes da África interior a partir da década de 1870, as políticas coloniais confundíanse a miúdo no tema. Por exemplo, mesmo cando a escravitude era considerada ilegal, as autoridades coloniais devolvían aos seus donos escravos fuxidos. A escravitude persistiu nalgúns países baixo o dominio colonial e nalgúns casos non foi ata a independencia cando as prácticas análogas á escravitude se transformaron significativamente. As loitas anticoloniais en África a miúdo levaron escravos e antigos escravos xunto con propietarios e antigos propietarios a loitar pola independencia; non obstante, esta cooperación durou pouco e formáronse partidos políticos independentistas baseados en estratificacións de escravos e amos. Nalgunhas partes de África, a escravitude e prácticas similares continuaron e a súa eliminación demostrou ser un problema difícil para gobernos e sociedade civil.

Os esforzos dos europeos contra a escravitude e o tráfico de escravos comezaron a finais do século XVIII e tiveron un grande impacto na escravitude en África. Portugal foi o primeiro país do continente en abolir a escravitude no Portugal metropolitano e na India portuguesa, cunha lei emitida o 12 de febreiro de 1761, mais isto non afectou ás súas colonias no Brasil e África. Francia aboliu a escravitude en 1794. Non obstante, Napoleón I restableceu a escravitude en 1802 e non foi abolida definitivamente ata 1848. Dinamarca-Noruega en 1803 converteuse no primeiro país de Europa en aplicar a prohibición do tráfico de escravos. A escravitude non foi proscrita ata 1848. Gran Bretaña seguiuna en 1807 coa aprobación da lei de comercio de escravos polo Parlamento. Esta lei impuxo multas, que aumentaron co número de escravos transportados, aos capitáns de barcos de escravos. Gran Bretaña seguiu isto coa lei de abolición da escravitude de 1833, que liberou todos os escravos do Imperio Británico. A presión británica noutros países levou a un acordo para acabar co tráfico de escravos de África. Por exemplo, a lei de comercio de escravos de 1820 dos Estados Unidos consideraba o tráfico de escravos como piratería, que era punible coa morte. Ademais, o Imperio Otomán aboliu o comercio de escravos africano en 1847 pola presión británica.

En 1850, ano en que o último participante importante no comercio de escravos do Atlántico, o Brasil, aprobou a lei Eusébio de Queirós que prohibía o comercio de escravos, este comercio diminuíu significativamente e, en xeral, só se mantivo o comercio ilegal. O Brasil continuou a práctica da escravitude e foi a maior fonte de comercio ilegal ata aproximadamente 1870 e a abolición da escravitude fíxose permanente en 1888 cando a princesa Isabel do Brasil e o ministro Rodrigo Silva prohibiron a práctica. Os británicos adoptaron un enfoque activo para deter o comercio ilegal de escravos atlánticos durante este período. Ao escuadrón da África occidental atribúeselle a captura de 1600 barcos escravos entre 1808 e 1860 e a liberación de 150 000 africanos a bordo destes buques. Tamén se tomaron medidas contra líderes africanos que se negaron a aceptar os tratados británicos para prohibir o comercio, por exemplo, contra a usurpación do rei de Lagos, deposto en 1851. Os tratados antiesclavista foron asinados por máis de 50 gobernantes africanos.

Aínda que a escravitude en África fora de carácter limitado, mesmo durante o auxe do comercio de escravos árabe e atlántico, isto cambiou na última metade do século XIX. Patrick Manning explica que "se hai algún momento en que se poida falar de sociedades africanas organizadas arredor da produción de escravos, [1850-1900] foi ese".

O continuo movemento antiescravista en Europa converteuse nunha excusa e un *casus belli* para a conquista e a colonización europea de gran parte do continente africano. Foi o tema central da conferencia antiescravista de Bruxelas de 1889 a 1890. A finais do século XIX, a repartición de África rematou rapidamente co continente dividido entre as potencias imperialistas europeas, e un primeiro pero secundario foco de calquera réxime colonial foi a supresión da escravitude e o tráfico de escravos. En resposta a esta presión, Etiopía aboliu oficialmente a escravitude en 1932, o sultanato de Sokoto aboliu a escravitude en 1900 e o resto da rexión do Sahel en 1911. A finais da era colonial, houbo un éxito abafador neste obxectivo. a escravitude seguía a ser moi activa en África porque gradualmente pasou a unha economía remunerada. Ás veces houbo nacións independentes que intentaron occidentalizar ou impresionar a Europa cultivando unha imaxe de suprimir a escravitude, aínda que, no caso de Exipto, contrataron soldados europeos para a expedición do Nilo de Samuel White Baker. A escravitude non se erradicou en África e aparece normalmente en estados africanos, como Chad, Etiopía, Malí, Níxer e o Sudán, en lugares onde a lei e a orde colapsaron.

Aínda que actualmente é ilegal en todos os países, a escravitude practícase en segredo en moitas partes do mundo. Estímase que hai 30 millóns de vítimas de escravitude en todo o mundo. En Mauritania até 600 000 homes, mulleres e nenos, o 20 % da poboación, son escravos, moitos deles empregados en traballos de servidume. A escravitude en Mauritania foi finalmente criminalizada en agosto de 2007. Durante a Segunda Guerra Civil do Sudán, estimáronse que entre 14 000 e 200 000 persoas foron secuestradas e escravizadas. En Níxer, onde a práctica da escravitude foi prohibida en 2003, un estudo descubriu que case o 8 % da poboación continúa a ser escrava.

Efectos
-------

### Demográfico

A escravitude e o tráfico de escravos tiveron un impacto significativo no tamaño da poboación e na distribución de xénero en gran parte de África. O impacto exacto destes cambios demográficos foi un importante tema de debate. O tráfico de escravos atlánticos atraía 70 000 persoas ao ano, principalmente da costa oeste de África, no seu momento álxido a mediados do século XVII. A trata de escravos árabes implicaba a captura de pobos do interior do continente, que posteriormente eran enviados ao exterior a través de portos no mar Vermello e noutros lugares. O 1600 alcanzou un máximo de 10 000 persoas ao ano. Segundo Patrick Manning, a poboación diminuíu en gran parte do África subsahariana como consecuencia deste tráfico de escravos. Este descenso de poboación en toda África Occidental entre 1650 e 1850 agravouse pola preferencia dos comerciantes polos escravos masculinos. Na África oriental, o tráfico de escravos foi multidireccional e cambiou co paso do tempo. Para satisfacer a demanda de traballo de baixa categoría, os escravos zanj capturados no interior do sur vendéronse a través de portos da costa norte, en gran número acumulado ao longo dos séculos, clientes do val do Nilo, o Corno de África, a península Arábiga, o golfo Pérsico, o Extremo Oriente e as illas do Océano Índico.

### Extensión da escravitude

Non se sabe con precisión a extensión da escravitude en África e o tráfico de escravos noutras rexións. Aínda que se estudou mellor o comercio de escravos atlánticos, as estimacións oscilan entre os 8 e os 20 millóns de persoas. A base de datos transatlántica sobre o comercio de escravos estima que o comercio de escravos do Atlántico capturou arredor de 12,8 millóns de persoas entre 1450 e 1900. O tráfico a través do mar Vermello desde o Sáhara, o Corno de África e o leste de África, estimouse en 6,2 millóns de persoas entre 600 e 1600. Aínda que a taxa diminúe no leste de África no 1700, aumentou desde 1800 e estímase en 1,65 millóns nese século.

### Efectos sobre a economía de África

Hai un longo debate entre analistas e académicos sobre os efectos destrutivos do tráfico de escravos. A miúdo afírmase que o tráfico de escravos socavou as economías locais e a estabilidade política de xeito que a forza de traballo vital das aldeas foi enviada ao exterior e que as redadas de escravos e as guerras civís convertéronse en algo común. Co auxe dun gran comercio de escravos, impulsado polas necesidades europeas, escravizar o inimigo converteuse en consecuencia da guerra e cada vez foi máis unha razón para ir á guerra. Afírmase que o tráfico de escravos impediu a formación de grupos étnicos máis grandes, provocando o faccionismo étnico e debilitando a formación de estruturas políticas estables en moitos lugares. Afírmase tamén que diminuíu a saúde mental e o desenvolvemento social dos africanos.

En contraste con estes argumentos, J.D. Fage afirma que a escravitude non tivo un efecto totalmente desastroso nas sociedades africanas. Os escravos eran un produto caro e os comerciantes recibían unha gran cantidade a cambio de cada persoa escrava. No punto máximo do tráfico, centos de miles de rifles, grandes cantidades de tea, pólvora e metais foron enviados a Guinea. A maior parte deste diñeiro gastouse en armas de fogo británicas de calidade moi baixa e alcol de calidade industrial. O comercio con Europa no auxe do tráfico de escravos tamén incluía importantes exportacións de ouro e marfil, que eran uns 3,5 millóns de libras esterlinas ao ano. En contraste, o comercio do Reino Unido, a superpotencia económica da época, roldaba os 14 millóns de libras ao ano durante ese mesmo período a finais do século XVIII. Como sinalou Patrick Manning, a gran maioría dos artigos que se trocaban por escravos eran como artigos de luxo. O téxtil, o mineral de ferro, as moedas e o sal foron algúns dos produtos máis importantes importados como consecuencia do tráfico de escravos, e estes bens estendéronse pola sociedade elevando o nivel de vida xeral.

### Efectos sobre a economía de Europa

Karl Marx na súa historia económica do capitalismo, *Das Kapital*, afirmou que "... a transformación de África nun cueiro para a caza comercial de peles negras [é dicir, o comercio de escravos], marca o amencer da era da produción capitalista". Argumentou que o tráfico de escravos era parte do que chamou a "acumulación primitiva" de capital europeo, a acumulación de riqueza "non capitalista" que precedeu e creou as condicións financeiras para a industrialización de Gran Bretaña.

Eric Eustace Williams escribiu sobre a contribución dos africanos baseada nos beneficios da trata de escravos e da escravitude, argumentando que o emprego destes beneficios foi utilizado para axudar a financiar a industrialización de Gran Bretaña. Sostén que a escravitude africana era un elemento esencial da revolución industrial e que a riqueza europea era, en parte, o resultado da escravitude, pero que no momento da súa abolición perdera a súa rendibilidade e estaba no interese económico de Gran Bretaña para prohibilo. Joseph Inikori escribiu que o comercio de escravos británico era máis rendible do que cren os críticos de Williams. Outros investigadores e historiadores opuxéronse firmemente ao que se coñeceu como "tese de Williams" no mundo académico: David Richardson concluíu que os beneficios da trata de escravos ascenderon a menos do 1 % do investimento nacional británico, e o historiador económico Stanley Engerman considera que, mesmo sen restar os custos asociados ao tráfico de escravos ou o reinvestimento de beneficios no tráfico de escravos, os beneficios totais do comercio de escravos e das plantacións das Antillas ascenderon a menos do 5 % da economía británica durante calquera ano da Revolución Industrial.

### Legado do racismo

Maulana Karenga afirma que os efectos do comercio de escravos do Atlántico sobre os cativos africanos foron "a destrución moralmente monstrosa da posibilidade humana que implicou a redefinición da humanidade africana no mundo, envelenando as relacións pasadas, presentes e futuras con outras persoas que só coñecemos a nós mesmos a través deste estereotipo e, polo tanto, danan as relacións verdaderamente humanas entre as persoas hoxe en día". Afirma que constituíu a destrución da cultura, a lingua, a relixión e a posibilidade humana.

Notas
-----

1. ↑  Jennings, Justin (2010). *But Were They Really Global Cultures?*. *Globalizations and the Ancient World* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 121–142. ISBN 978-0-511-77844-5. doi:10.1017/cbo9780511778445.007.
2. ↑  *The slave trade in the eighteenth century*. *Senegambia and the Atlantic Slave Trade* (Cambridge University Press). 1997-12-13. pp. 61–80. ISBN 978-0-521-59226-0. doi:10.1017/cbo9780511584084.009.
3. ↑  *The Atlantic Slave Trade in the Century of Abolition*. *The Atlantic Slave Trade from West Central Africa, 1780–1867* (Cambridge University Press). 2017-06-26. pp. 16–37. ISBN 978-1-316-77150-1. doi:10.1017/9781316771501.003.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Lovejoy, Paul E. (2012). *Transformations of Slavery: A History of Slavery in Africa*. Londres: Cambridge University Press.
5. ↑  Dirk Bezemer, Jutta Bolt, Robert Lensink, "Slavery, Statehood and Economic Development in Sub-Saharan Africa", AFRICAN ECONOMIC HISTORY WORKING PAPER SERIES, No. 6/2012, p. 6
6. ↑  Foner, Eric (2012). *Give Me Liberty: An American History*. New York: W. W. Norton & Company. p. 18.
7. ↑  Moore, Sean D. (2019-02-28). *See Benezet's Account of Africa Throughout*. *Slavery and the Making of Early American Libraries* (Oxford University Press). pp. 166–200. ISBN 978-0-19-883637-7. doi:10.1093/oso/9780198836377.003.0005.
8. ↑  Lovejoy, Paul E. (2011). *Slavery and "Legitimate Trade" on the West African Coast*. *Transformations in Slavery* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 160–184. ISBN 978-1-139-01494-6. doi:10.1017/cbo9781139014946.012.
9. ↑  Fernyhough, Timothy (1988). "Slavery and the Slave Trade in Southern Ethiopia in the 19th Century". *Slavery & Abolition* **9** (3): 103–130. ISSN 0144-039X. doi:10.1080/01440398808574965.
10. ↑  Austin, Gareth (1995-08-17). *Between abolition and Jihad: the Asante response to the ending of the Atlantic slave trade, 1807–1896*. *From Slave Trade to 'Legitimate' Commerce* (Cambridge University Press). pp. 93–118. ISBN 978-0-521-48127-4. doi:10.1017/cbo9780511523861.005.
11. ↑  David Eltis; Stanley L. Engerman; Seymour Drescher; David Richardson, eds. (2017). *Slavery in Africa, 1804-1936*. New York: Cambridge University Press.
12. ↑  Stilwell, Sean (2013). *Slavery in African History*. *Slavery and Slaving in African History* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 29–59. ISBN 978-1-139-03499-9. doi:10.1017/cbo9781139034999.003.
13. ↑  *Slavery, Slave Trade*. doi:10.1163/1878-9781\_ejiw\_com\_000524.
14. ↑  Painter, Nell Irvin; Berlin, Ira (2000). "Many Thousands Gone: The First Two Centuries of Slavery in North America". *African American Review* **34** (3): 515. ISSN 1062-4783. JSTOR 2901390. doi:10.2307/2901390.
15. ↑  Noel King (ed.), *Ibn Battuta in Black Africa*, Princeton 2005, p. 54.
16. ↑  Fage, J.D. (1969). "Slavery and the Slave Trade in the Context of West African History". *The Journal of African History* **10** (3): 393–404. doi:10.1017/s0021853700036343.
17. 1 2 3  Rodney, Walter (1966). "African Slavery and Other Forms of Social Oppression on the Upper Guinea Coast in the Context of the Atlantic Slave-Trade". *The Journal of African History* **7** (3): 431–443. JSTOR 180112. doi:10.1017/s0021853700006514.
18. ↑  McMahon, Elisabeth (2013). *Mitigating Vulnerability through Kinship*. *Slavery and Emancipation in Islamic East Africa* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 193–230. ISBN 978-1-139-19883-7. doi:10.1017/cbo9781139198837.008.
19. 1 2  Snell, Daniel C. (2011). "Slavery in the Ancient Near East". En Keith Bradley and Paul Cartledge. *The Cambridge World History of Slavery*. New York: Cambridge University Press. pp. 4–21.
20. ↑  Gudmestad, Robert (2006-01-26). "Technology and the World the Slaves Made". *History Compass* **4** (2): 373–383. ISSN 1478-0542. doi:10.1111/j.1478-0542.2006.00313.x.
21. ↑  *Othering the Slave Owner*. *American Slavery, American Imperialism* (Cambridge University Press). 2020-08-31. pp. 107–146. ISBN 978-1-108-66390-8. doi:10.1017/9781108663908.004.
22. 1 2 3  Alexander, J. (2001). "Islam, Archaeology and Slavery in Africa". *World Archaeology* **33** (1): 44–60. JSTOR 827888. doi:10.1080/00438240126645.
23. ↑  Gaspar, D. B. (1998). *More than chattel: black women and slavery in the Americas*. Bloomington: Indiana University Press.
24. ↑  *2. HOUSE SLAVES*. *The Slave Next Door* (University of California Press). 2019-12-31. pp. 18–42. ISBN 978-0-520-94803-7. doi:10.1525/9780520948037-004.
25. ↑  Kett, Anna Vaughan (2017-04-20). "Without the Consumers of Slave Produce There Would Be No Slaves". *University of Illinois Press* **1**. doi:10.5406/illinois/9780252038266.003.0005.
26. ↑  "Domestic Slavery: What Is It?". Anti-Slavery International.
27. ↑  *Debt-Bondage and Serfdom*. *GREEK AND ROMAN SLAVERY* (Abingdon, UK: Taylor & Francis). 1981. ISBN 978-0-203-37575-4. doi:10.4324/9780203358993\_chapter\_2.
28. ↑  *Epilogue: The Debtor and the Slave*. *Of Bondage* (Philadelphia: University of Pennsylvania Press). 2013. pp. 145–148. ISBN 978-0-8122-0822-1. doi:10.9783/9780812208221.145.
29. ↑  Douglas, Mary (1964). "Matriliny and Pawnship in Central Africa". *Africa* **34** (4): 301–313. ISSN 0001-9720. JSTOR 1157471. doi:10.2307/1157471.
30. ↑  "Pledges. Delivery to Create a Future Pledge. Assignment of Debt to One Person and of Pledge to Another". *Harvard Law Review* **35** (3): 345. 1922. ISSN 0017-811X. JSTOR 1329636. doi:10.2307/1329636.
31. ↑  Lovejoy, Paul E. (2019-03-07). *Pawnship, slavery and freedom*. *Slavery in the Global Diaspora of Africa* (New York, NY : Routledge, 2019. | Series: Global Africa; 12: Routledge). pp. 67–88. ISBN 978-1-315-16349-9. doi:10.4324/9781315163499-6.
32. ↑  Horton, Khim (2019-07-10). *Common difficulties experienced by older people*. *Nursing Older People* (Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge, 2019.: Routledge). pp. 52–72. ISBN 978-1-315-11612-9. doi:10.4324/9781315116129-6.
33. ↑  Regnier, Denis (2015). "Clean people, unclean people: the essentialisation of 'slaves' among the southern Betsileo of Madagascar". *Social Anthropology* **23** (2): 152–168. ISSN 0964-0282. doi:10.1111/1469-8676.12107.
34. ↑  Paul E. Lovejoy and David Richardson (2001). "The Business of Slaving: Pawnship in Western Africa, c. 1600–1810". *The Journal of African History* **42** (1): 67–89. doi:10.1017/S0021853700007787.
35. ↑  Paul E. Lovejoy; Toyin Falola, eds. (2003). *Pawnship, Slavery, and Colonialism in Africa*. Trenton, NJ: Africa World Press.
36. 1 2 3 4 5  Johnson, Douglas H. (1989). "The Structure of a Legacy: Military Slavery in Northeast Africa". *Ethnohistory* **36** (1): 72–88. JSTOR 482742. doi:10.2307/482742.
37. ↑  Wylie, Kenneth C. (1969). "Innovation and Change in Mende Chieftaincy 1880–1896". *The Journal of African History* **10** (2): 295–308. JSTOR 179516. doi:10.1017/s0021853700009531.
38. ↑  Peterson, Derek R.; Gavua, Kodzo; Rassool, Ciraj (2015-03-02). *The Politics of Heritage in Africa*. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-09485-7.
39. ↑  Thornton, John (2005-04-07). *Imbangala*. *African American Studies Center* (Oxford University Press). ISBN 978-0-19-530173-1. doi:10.1093/acref/9780195301731.013.41788.
40. 1 2  *Freedom*. *The Atlantic World* (Cambridge University Press). 2009-02-16. pp. 615–660. ISBN 978-0-511-81660-4. doi:10.1017/cbo9780511816604.018.
41. 1 2 3  Henry Louis Gates Jr. "Ending the Slavery Blame-Game". Archived from the original on 25 de xullo de 2021. Consultado o 2012-03-26.
42. ↑  *Harvard University, Department of African and African American Studies (AAAS)*. doi:10.1163/\_afco\_asc\_1693.
43. ↑  Klein, Herbert S. (2010). *Africa at the Time of the Atlantic Slave Trade*. *The Atlantic Slave Trade* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 49–74. ISBN 978-0-511-77947-3. doi:10.1017/cbo9780511779473.008.
44. ↑  Drescher, Seymour (1992). *The Ending of the Slave Trade and the Evolution of European Scientific Racism*. *The Atlantic Slave Trade* (Duke University Press). pp. 361–396. ISBN 978-0-8223-1230-7. doi:10.1215/9780822382379-014.
45. ↑  MILLER, JOSEPH C. (1992-04-30). *The Numbers, Origins, and Destinations of Slaves in the Eighteenth-Century Angolan Slave Trade*. *The Atlantic Slave Trade* (Duke University Press). pp. 77–116. ISBN 978-0-8223-8237-9. doi:10.2307/j.ctv1220pd1.7.
46. 1 2  Klein, Martin A. (1978). "The Study of Slavery in Africa". *The Journal of African History* **19** (4): 599–609. doi:10.1017/s0021853700016509.
47. ↑  *1. The Challenge: Understanding the World of New Slavery*. *Ending Slavery* (University of California Press). 2019-12-31. pp. 5–20. ISBN 978-0-520-93464-1. doi:10.1525/9780520934641-002.
48. ↑  *Advice To Raffaello Girolami When He Went As Ambassador To The Emperor*. *Machiavelli* (Duke University Press). 1989. pp. 116–119. ISBN 978-0-8223-0920-8. doi:10.1215/9780822381570-005.
49. ↑  *Slave Trade Interventionism*. *Abolition and Empire in Sierra Leone and Liberia* (Palgrave Macmillan). 2012. ISBN 978-1-137-29181-3. doi:10.1057/9781137291813.0013.
50. ↑  Patrick Manning (1990). *Slavery and African Life: Occidental, Oriental, and African Slave Trades*. Cambridge University Press. p. 12.
51. ↑  Zhivkov, Boris (2015-01-01). *3 Khazaria and International Trade in Eastern Europe in the Late Ninth and Tenth Centuries*. *Khazaria in the Ninth and Tenth Centuries* (BRILL). pp. 147–170. ISBN 978-90-04-29448-6. doi:10.1163/9789004294486\_005.
52. ↑  Beaujard, Philippe (2019-05-02). *Gujarat and Long-Distance Trade in the Indian Ocean Region before the Sixteenth Century*. *Transregional Trade and Traders* (Oxford University Press). pp. 68–99. ISBN 978-0-19-949068-4. doi:10.1093/oso/9780199490684.003.0004.
53. ↑  *Navigation in the Indian Ocean and Red Sea*. *SpringerReference* (Berlin/Heidelberg: Springer-Verlag). 2011. doi:10.1007/springerreference\_78052.
54. ↑  Sarant, Louise (2018-12-04). "Ancient North African tools show hominins were apt butchers". *Nature Middle East*. ISSN 2042-6046. doi:10.1038/nmiddleeast.2018.153.
55. ↑  Waite, Diana S. author. (setembro de 2019). *The architecture of downtown Troy : an illustrated history*. ISBN 978-1-4384-7475-5. OCLC 1118691930.
56. ↑  "Middle East Oil Trade, 2012 and 2013". *World Oil Trade* **36** (1): 155–175. 2014. ISSN 0950-1029. doi:10.1002/wot.47.
57. ↑  John Donnelly Fage; William Tordoff (decembro de 2001). *A History of Africa* (4 ed.). Budapest: Routledge. p. 258. ISBN 978-0415252485.
58. 1 2  Lodhi, Abdulaziz (2000). *Oriental Influences in Swahili: a study in language and culture contacts*. Acta Universitatis Gothoburgensis. p. 17. ISBN 978-9173463775.
59. ↑  Edward R. Tannenbaum, Guilford Dudley (1973). *A History of World Civilizations*. Wiley. p. 615. ISBN 978-0471844808.
60. ↑  Green, Toby (2011). *The Early Trans-Atlantic Slave Trade from Western Africa*. *The Rise of the Trans-Atlantic Slave Trade in Western Africa, 1300–1589* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 177–207. ISBN 978-1-139-01640-7. doi:10.1017/cbo9781139016407.011.
61. 1 2 3  Manning, Patrick (1990). *Slavery and African Life: Occidental, Oriental, and African Slave Trades*. Londres: Cambridge.
62. ↑  Travels in Nubia, by John Lewis Burckhardt Arquivado 04 de abril de 2019 en Wayback Machine. (ebook).
63. ↑  Livingstone, David (2011). Waller, Horace, ed. *The Last Journals of David Livingstone in Central Africa, from 1865 to His Death: Continued by a Narrative of His Last Moments and Sufferings, Obtained from His Faithful Servants, Chuma and Susi*. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-03261-2.
64. ↑  *Three Centuries of Transatlantic Slaving*. *Opposing the Slavers* (I.B.Tauris). 2016. ISBN 978-0-85772-595-0. doi:10.5040/9781350987432.ch-001.
65. ↑  "The Transatlantic Slave Trade". *AAME*. Arquivado dende o orixinal o 06 de marzo de 2020. Consultado o 24 de novembro de 2019.
66. ↑  Unger, Richard W. (2019-10-28). *Portuguese Shipbuilding and the Early Voyages to the Guinea Coast*. *The European Opportunity* (Routledge). pp. 43–63. ISBN 978-1-315-23985-9. doi:10.4324/9781315239859-3.
67. ↑  *São Tomé and Principe Islands*. *Where to Watch Birds in Africa* (Princeton: Princeton University Press). 1995-12-31. pp. 287–290. ISBN 978-1-4008-6428-7. doi:10.1515/9781400864287.287.
68. ↑  *Slaves and settlers: the sugar islands in the new geopolitics*. *Barbarism and Religion* (Cambridge University Press). 2005-10-27. pp. 294–312. ISBN 978-0-521-85625-6. doi:10.1017/cbo9780511490682.017.
69. ↑  Charles Fahey; John Lack (2011). "'Silent forms of coercion': Welfare Capitalism, State Labour Regulation and Collective Action at the Yarraville Sugar Refinery, 1890-1925". *Labour History* (101): 105. ISSN 0023-6942. doi:10.5263/labourhistory.101.0105.
70. ↑  John Henrik Clarke. *Critical Lessons in Slavery & the Slavetrade*. A & B Book Pub.
71. ↑  "CIA Factbook: Haiti". Cia.gov. Arquivado dende o orixinal o 29 de xuño de 2011. Consultado o 25 de xullo de 2021.
72. ↑  *Native-born population by foreign citizenship, 2012-13*. 2015-07-02. doi:10.1787/9789264234024-graph199-en.
73. ↑  "Health in Slavery". *Of Germs, Genes, and Genocide: Slavery, Capitalism, Imperialism, Health and Medicine*. United Kingdom Council for Human Rights. 1989. Arquivado dende o orixinal o 17 de xuño de 2008. Consultado o 13 de xaneiro de 2010.
74. ↑  "transatlantic slave trade | History & Facts". *Encyclopedia Britannica*. Consultado o 2020-05-28.
75. ↑  *Chapter 2.* The Number of Women Doeth Much Disparayes the Whole Cargoe*: The Trans-Atlantic Slave Trade and West African Gender Roles*. *Laboring Women* (Philadelphia: University of Pennsylvania Press). 2004-12-31. pp. 50–68. ISBN 978-0-8122-0637-1. doi:10.9783/9780812206371-005.
76. ↑  Fall, Mamadou (2016-01-11). *Kaabu Kingdom*. *The Encyclopedia of Empire* (Oxford, UK: John Wiley & Sons, Ltd). pp. 1–3. ISBN 978-1-118-45507-4. doi:10.1002/9781118455074.wbeoe137.
77. ↑  Bortolot, Alexander Ives (outubro de 2003). "The Transatlantic Slave Trade". Metropolitan Museum of Art. Consultado o 13 de xaneiro de 2010.
78. ↑  *Slave Trade Debates 1806*, Colonial History Series, Dawsons of Pall Mall, Londres 1968, pp. 203–204.
79. ↑  *Negotiating Slavery and Empire*. *European Empires in the American South* (University Press of Mississippi). 2017-09-08. ISBN 978-1-4968-1219-3. doi:10.14325/mississippi/9781496812193.003.0004.
80. ↑  Gueye, Mbaye (1979). "The slave trade within the African continent". *The African Slave Trade from the Fifteenth to the Nineteenth Century*. París: UNESCO. pp. 150–163.
81. ↑  Yokoyama, Yuriko (2017). *The Yūjo Release Act as Emancipation of Slaves in Mid-19th-Century Japan*. *Abolitions as a Global Experience* (NUS Press Pte Ltd). pp. 161–198. ISBN 978-981-4722-72-8. doi:10.2307/j.ctv1qv3hg.12.
82. ↑  *The Principles of Colonial Policies*. *Colonial Policies in Africa* (University of Pennsylvania Press). 2015. pp. 25–61. ISBN 978-1-5128-1934-2. doi:10.2307/j.ctv5rf719.6.
83. ↑  Johnson, Walter (2002). *Masters and Slaves: Paternalism and Exploitation*. *Slavery and Emancipation* (Malden, MA, USA: Blackwell Publishing Company). pp. 206–232. ISBN 978-0-470-75560-0. doi:10.1002/9780470755600.ch9.
84. ↑  Morier-Genoud, Eric (2014-03-06). "Slavery by Any Other Name: African Life under Company Rule in Colonial Mozambique". *Slavery & Abolition* **35** (2): 387–388. ISSN 0144-039X. doi:10.1080/0144039x.2014.893689.
85. ↑  Hahonou, Eric; Pelckmans, Lotte (2011). "West African Antislavery Movements: Citizenship Struggles and the Legacies of Slavery" (PDF). *Stichproben. Wiener Zeitschrift für Kritische Afrikastudien* (20): 141–162. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 12 de maio de 2013. Consultado o 25 de xullo de 2021.
86. ↑  Milewski, Melissa (2019-04-03). "Taking former masters to court: civil cases between former masters and slaves in the US South, 1865–1899" (PDF). *Slavery & Abolition* **40** (2): 240–255. ISSN 0144-039X. doi:10.1080/0144039x.2019.1606529.
87. ↑  *We Set No Great Value upon Money*. *American Slaves and African Masters* (Palgrave Macmillan). ISBN 978-1-137-29503-3. doi:10.1057/9781137295033.0010.
88. ↑  Lovejoy, Paul E. (2011). *The Nineteenth-Century Slave Trade*. *Transformations in Slavery* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 135–159. ISBN 978-1-139-01494-6. doi:10.1017/cbo9781139014946.011.
89. ↑  Newitt, Malyn (2015-07-01). *The Portuguese in Brazil*. *Emigration and the Sea* (Oxford University Press). pp. 107–128. ISBN 978-0-19-026393-5. doi:10.1093/acprof:oso/9780190263935.003.0006.
90. ↑  *Could Slavery Have Been Abolished?*. *The Forgotten Fifth* (Harvard University Press). 2009-06-30. pp. 69–122. ISBN 978-0-674-04134-9. doi:10.2307/j.ctvjsf6t4.5.
91. ↑  POSTMA, JOHANNES (1992-04-30). *The Dispersal of African Slaves in the West by Dutch Slave Traders, 1630–1803*. *The Atlantic Slave Trade* (Duke University Press). pp. 283–300. ISBN 978-0-8223-8237-9. doi:10.2307/j.ctv1220pd1.13.
92. ↑  Junius P. Rodriguez (1997). *The Historical Encyclopedia of World Slavery.* 1. A – K. ABC-CLIO. ISBN 978-0-87436-885-7. Consultado o 14 de marzo de 2013.
93. ↑  *British people, government and Parliament*. *After Abolition* (I.B. Tauris & Co. Ltd.). 2007. ISBN 978-1-84511-365-0. doi:10.5040/9780755622245.ch-006.
94. ↑  Hibgame, Frederick T. (1904-09-24). "Bristol Slave Ships, Their Owners and Captains". *Notes and Queries*. s10-II (39): 257. ISSN 1471-6941. doi:10.1093/nq/s10-ii.39.257e.
95. ↑  Pipes, Daniel (1980). "Mawlas: Freed slaves and converts in early Islam". *Slavery & Abolition* **1** (2): 132–177. ISSN 0144-039X. doi:10.1080/01440398008574811.
96. ↑  *British Act to Settle the Slave Trade to Africa (1698)*. *African American Studies Center* (Oxford University Press). 2009-09-30. ISBN 978-0-19-530173-1. doi:10.1093/acref/9780195301731.013.33574.
97. ↑  Carrell, Toni L. "The U.S. Navy and the Anti-Piracy Patrol in the Caribbean". NOAA. Consultado o 11 de xaneiro de 2010.
98. ↑  Ehûd R. Tôledānô (1998). *Slavery and Abolition in the Ottoman Middle East*. U. of Washington Press. p. 11. ISBN 9780295802428.
99. ↑  *A Concise History of Brazil*. Cambridge University Press. 1999-04-28. p. 110. ISBN 9780521565264. Consultado o 4 de xuño de 2011.
100. ↑  Ford, Lacy (2005-03-08). *Reconsidering the Internal Slave Trade*. *The Chattel Principle* (Yale University Press). pp. 143–161. ISBN 978-0-300-10355-7. doi:10.12987/yale/9780300103557.003.0007.
101. ↑  Loosemore, Jo (8 de xullo de 2008). "Sailing Against Slavery". BBC. Consultado o 12 de xaneiro de 2010.
102. ↑  "Clinton Warns Pakistani Leaders that U.S. Wants Action Taken Against Terrorists". *Foreign Policy Bulletin* **22** (1): 168–189. 2012-02-14. ISSN 1052-7036. doi:10.1017/s105270361200086x.
103. ↑  Heafner, Christopher A. (2006-04-06). *Massachusetts Anti-Slavery Society*. *African American Studies Center* (Oxford University Press). ISBN 978-0-19-530173-1. doi:10.1093/acref/9780195301731.013.44880.
104. ↑  Manning, Patrick (2005-04-07). *Slavery in Africa*. *African American Studies Center* (Oxford University Press). ISBN 978-0-19-530173-1. doi:10.1093/acref/9780195301731.013.43395.
105. ↑  Allain, Jean (2015-01-01). *Fydor Martens and the Question of Slavery at the 1890 Brussels Conference*. *The Law and Slavery* (Brill | Nijhoff). pp. 101–120. ISBN 978-90-04-27989-6. doi:10.1163/9789004279896\_005.
106. ↑  *Introduction and History of Human Trafficking and Modern Day Slavery*. *Ending Human Trafficking and Modern-Day Slavery: Freedom’s Journey* (2455 Teller Road, Thousand Oaks California 91320: SAGE Publications, Inc). 2018. pp. 7–28. ISBN 978-1-5063-1673-4. doi:10.4135/9781506316789.n1.
107. ↑  Roberts, Richard L.; Lawrance, Benjamin N. (2012). *Trafficking in Slavery's Wake : Law and the Experience of Women and Children in Africa*. Ohio University Press. ISBN 9780821420027.
108. ↑  Robertson, Claire (2019). *Holding It Together:African Women in Changing Perspectives*. Wisconsin: University of Wisconsin Press. pp. 191–192. ISBN 978-0-299-32110-9.
109. ↑  Manning, Patrick (1999-04-01). *Francophone Sub-Saharan Africa 1880–1995*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-64519-5. doi:10.1017/cbo9780511612282.
110. ↑  POSTMA, JOHANNES (1992-04-30). *The Dispersal of African Slaves in the West by Dutch Slave Traders, 1630–1803*. *The Atlantic Slave Trade* (Duke University Press). pp. 283–300. ISBN 978-0-8223-8237-9. doi:10.2307/j.ctv1220pd1.13.
111. ↑  Gwyn Campbell, *The Structure of Slavery in Indian Ocean Africa and Asia*, 1 edition, (Routledge: 2003), p.ix
112. ↑  Lovejoy, Paul E. (2011). *The Export Trade in Slaves, 1600–1800*. *Transformations in Slavery* (Cambridge: Cambridge University Press). pp. 45–65. ISBN 978-1-139-01494-6. doi:10.1017/cbo9781139014946.007.
113. ↑  Curtin, Philip D. (1972). *The Atlantic Slave Trade: A Census*. University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-05403-8. Consultado o 29 de marzo de 2013.
114. ↑  "Trans-Atlantic Slave Trade". Emory University. Arquivado dende o orixinal o 25 de marzo de 2013. Consultado o 29 de marzo de 2013.
115. ↑  McDougall, E. Ann (1995-08-17). *In search of a desert-edge perspective: the Sahara-Sahel and the Atlantic trade, c. 1815–1900*. *From Slave Trade to 'Legitimate' Commerce* (Cambridge University Press). pp. 215–239. ISBN 978-0-521-48127-4. doi:10.1017/cbo9780511523861.010.
116. ↑  "Boswellin". *Reactions Weekly* **1795** (1): 71. 2020. ISSN 0114-9954. doi:10.1007/s40278-020-76092-y.
117. 1 2  Manning, Patrick (1983). "Contours of Slavery and Social Change in Africa". *American Historical Review* **88** (4): 835–857. JSTOR 1874022. doi:10.2307/1874022.
118. ↑  *Slave Raids, Wars, and Migrations*. *Sudan's Blood Memory* (Boydell and Brewer Limited). 2004-02-15. pp. 29–42. ISBN 978-1-58046-627-1. doi:10.1017/9781580466271.008.
119. ↑  Thomas, Hugh, 1931-2017. (12 de novembro de 2015). *The slave trade : the history of the Atlantic slave trade, 1440-1870*. ISBN 978-1-4746-0336-2. OCLC 935680918.
120. ↑  Tadao Tsukashima, Ronald (2007). "Ethnic-collective action, intergroup competition and social networks: Formation of ethnic-trade guilds". *Ethnic and Racial Studies* **30** (5): 845–874. ISSN 0141-9870. doi:10.1080/01419870701491846.
121. ↑  Nunn, Nathan (2008). "The Long-Term Effects of Africa's Slave Trades" (PDF). *Quarterly Journal of Economics* **123** (1): 139–1745. doi:10.1162/qjec.2008.123.1.139. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 01 de maio de 2015. Consultado o 10 de abril de 2008.
122. ↑  Fage, J. D. *A History of Africa*. Routledge, 4th edition, 2001, p. 261.
123. ↑  "Exchange‐Traded Funds (ETFs) and Commodity Markets". *Commodity Strategies: High‐Profit Techniques for Investors and Traders*. 2012-01-02. pp. 129–152. ISBN 9780470126318. doi:10.1002/9781119198611.ch7.
124. ↑  Fromont, Cécile (2018-10-29). "Common Threads: Cloth, Colour, and the Slave Trade in Early Modern Kongo and Angola". *Art History* **41** (5): 838–867. ISSN 0141-6790. doi:10.1111/1467-8365.12400.
125. ↑  *Application Technology – Making the Most of Money Spent on Pesticides*. 2020-02-01. doi:10.1094/grow-cot-02-20-235.
126. ↑  *Trade balance: exports of goods minus imports of goods*. doi:10.1787/280588430317.
127. ↑  "Inflation rate: food, percentage change over same period previous year". *Main Economic Indicators* **2020** (6). 2020-06-11. ISSN 2219-5009. doi:10.1787/6b269bae-en.
128. ↑  *Figure 1.13. Many traded goods prices have fallen by more in the United Kingdom than in the euro area*. doi:10.1787/115680245438.
129. ↑  *Trade 2004*. doi:10.1787/568532110800.
130. ↑  *Zweite Abteilung "Das Kapital" und Vorarbeiten Band 9*. *Karl Marx: Capital. A Critical Analysis of Capitalist Production, Londres 1887* (Berlín, Boston: De Gruyter Akademie Forschung). 1990-01-31. pp. 694–696. ISBN 978-3-05-006357-7. doi:10.1515/9783050063577-015.
131. ↑  *He am big and 'cause he so he think everybody do what him say*. *Contesting Slave Masculinity in the American South* (Cambridge University Press). 2018. pp. 127–170. ISBN 978-1-108-53942-5. doi:10.1017/9781108539425.005.
132. ↑  Marx, K. "Chapter Thirty-One: Genesis of the Industrial Capitalist", *Das Kapital: Volume 1*, 1867.
133. ↑  *Part VIII. The so-called primitive accumulation*. *Karl Marx: Capital. A Critical Analysis of Capitalist Production, Londres 1887* (Berlin, Boston: De Gruyter Akademie Forschung). 1990-01-31. pp. 619–670. ISBN 978-3-05-006357-7. doi:10.1515/9783050063577-013.
134. ↑  *The profits of the slave trade*. *Slavery, Atlantic Trade and the British Economy, 1660–1800* (Cambridge University Press). 2001-01-04. pp. 36–48. ISBN 978-0-521-58213-1. doi:10.1017/cbo9780511622120.004.
135. ↑  Eric Williams, *Capitalism & Slavery* (University of North Carolina Press, 1944), pp. 98–107, 169–177, *et passim*.
136. ↑  Inikori, J. E. (2019-06-18). *Measuring The Atlantic Slave Trade: An Assessment Of Curtin And Anstey*. *Slave Trade and Migration* (Routledge). pp. 149–176. ISBN 978-1-315-05761-3. doi:10.4324/9781315057613-10.
137. ↑  David Richardson, "The British Empire and the Atlantic Slave Trade, 1660–1807," in P. J. Marshall (ed.), *The Oxford History of the British Empire: Volume II: The Eighteenth Century* (1998), pp. 440–464.
138. ↑  Klein, Herbert S.; Engerman, Stanley L. (1975). "Shipping Patterns and Mortality in the African Slave Trade to Rio de Janeiro, 1825-1830.". *Cahiers d'études africaines* **15** (59): 381–398. ISSN 0008-0055. PMID 11614308. doi:10.3406/cea.1975.2577.
139. ↑  Stanley L. Engerman (2012). "The Slave Trade and British Capital Formation in the Eighteenth Century". *Business History Review* **46** (4): 430–443. JSTOR 3113341. doi:10.2307/3113341.
140. ↑  *Karenga, Maulana Ndabezitha*. *African American Studies Center* (Oxford University Press). 2005-04-07. ISBN 978-0-19-530173-1. doi:10.1093/acref/9780195301731.013.41972.
141. ↑  *United States/South African Relations: Past, Present and Future*. doi:10.1163/2468-1733\_shafr\_sim230130117.
142. ↑  "Engaging the Holocaust of Enslavement". Ron Karenga. Arquivado dende o orixinal o 16 de xaneiro de 2013. Consultado o 25 de xullo de 2021.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Church Missionary Society (1869). *The slave trade of east Africa*. Londres: Church Missionary Society.
* Faragher, John Mack; Buhle, Mari Jo; Czitrom, Daniel; Armitage, Susan (2004). *Out of Many*. Pearson Prentice Hall. p. 54. ISBN 978-0-13-182431-7.
* Newton, John (1788). *Thoughts upon the African Slave Trade*. Londres: J. Buckland and J. Johnson.  en Wikisource
* Reynolds, Edward (1985). *Stand the Storm: A History of the Atlantic Slave Trade*. Londres: Allison and Busby.
* Savage, Elizabeth, ed. (1992). *The Human Commodity: Perspectives on the Trans-Saharan Slave Trade*. Londres.
* Wright, Donald R. "History of Slavery and Africa". Online Encyclopedia. Arquivado dende o orixinal o 02 de abril de 2007. Consultado o 25 de xullo de 2021.
* Bas Lecocq e Eric Komlavi Hahonou (2015). Exploring Post-Slavery in Contemporary Africa, The international Journal of African History Studies. Vol 48. No. 2. Boston University African Study Center.
* Klein, Martin A. (2009). The Study of Slavery in Africa, Journal of African History. Vol. 19. No. 4. Great Britain, Cambridge University Press.

### Ligazóns externas

* Twentieth Century Solutions of the Abolition of Slavery
* The story of Africa: Slavery
* "The impact of the slave trade on Africa," Le Monde diplomatique
* "Ethiopia, Slavery and the League of Nations" Abyssinia/Ethiopia slavery and slaves trade

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3057915
* JSTOR: african-slaves

 |