A **Historia de Polonia** remóntase 10 séculos atrás. Sempre determinada pola localización xeográfica, en momentos foi ponte noutros muro entre Occidente e Oriente. No ano 966 coa evanxelización católica (un dos máis claros signos identificativos da nacionalidade polaca), Polonia estaba chamada a se converter nun bastión a partir do cal expandi-la cristiandade cara o leste e protexe-la no oeste. Pero veciños máis poderosos puxeron en repetidas ocasións a Polonia en situación de desaparecer. Checos, lituanos, alemáns, austríacos, franceses, suecos e sobre todo rusos conquistaron ó longo do tempo o territorio polaco, que en ocasións quedara reducido a estado vasalo como ducado cando non desaparecía do mapa.

Dende 1918 é un estado completamente soberano, aínda que máis da metade do século volverá a depender de Rusia, esta vez como socio comercial (COMECON) e militar (Pacto de Varsovia). A incorporación en 1999 á OTAN e en 2004 á Unión Europea, sitúan a Polonia na meirande alianza de nacións democráticas e prósperas do mundo.

Polonia Medieval 966 - 1385
---------------------------

No a no 966 sitúase a fundación de Polonia, co bautismo de Miescko I ó catolicismo. Mieszko era o duque dos polanos e fundador da dinastía Piast. O seu fillo, Boleslao I, unificou os territorios no que aproximadamente hoxe é Polonia. E en 1025 coroouse baixo autoridade papal primeiro rei de Polonia. En 1138, os fillos de Boleslao III herdan o reino e repárteno en catro partes. O país entra nun período de guerra civil e loitas polo poder. En 1241 os mongois invaden Polonia.

En 1226, Conrado I de Masovia alíase cos cabaleiros teutóns para pelexar contra os prusianos. Trala vitoria, os teutóns levarían a guerra contra os propios polacos e incluso contra os lituanos nos séculos XIV e XV. Debido á presión da guerra, Polonia expándese neses séculos cara o leste. Por fin, baixo Ladislao I de Polonia, conséguese a reunificación. O seu fillo Casimiro III de Polonia "o Grande", morrería sen fillos e sería o derradeiro monarca da dinastía Piast. O seu sobriño, o anxevino Luis I de Hungría, herda o trono.

En 1385, a filla de Luís I asina co Grande Duque de Lituania un acordo de alianza contra os cabaleiros teutóns (*ver Unión polacolituana*).

A era Xaguiellón 1385-1572
--------------------------

Sinagoga de Zamosc
Os exércitos unidos do Grande Ducado de Lituania e do Reino de Polonia, obteñen a decisiva vitoria na batalla de Grundwald en 1410. Os cabaleiros teutóns xamais se recuperarán da derrota, e ata vense obrigados a desface-lo seu Estado Monástico Teutón en Prusia. En 1569 lituanos e polacos únense na **Rzeczpospolita** (*república* en polaco) (*ver Unión de Lublin*). O estado resultante é o segundo maior de Europa tras Rusia e ten unha considerable influencia en Europa oriental e Central, e ata serve de contraforza contra o Imperio Otomán. No século XIV prodúcese unha importante inmigración de xudeus dende Europa occidental por ser acusados de expandi-la Peste Negra. En Polonia existe a liberdade relixiosa e ata os xudeus son ben recibidos polas clases aristocráticas e as familias reais. Sendo mal vistos polo campesiñado católico. No século XVIII chegarán a se-lo 7% da poboación urbana. A maior porcentaxe de poboación xudía nun país católico.

A unión polaco-lituana 1572 - 1795
----------------------------------

En 1572 o rei Sigmundo Augusto morreu sen herdeiros. Debido a prosperidade polaca, ninguén defendeu un claro candidato e fixo provocar unha guerra civil. No canto, Polonia celebrou un sistema de elección polaco para o seu próximo rei (a democracia dos nobres). En 1573 reuníronse en Varsovia tódolos nobres polacos e votaron "libremente e entre iguais" por catro candidatos. Henryk Walezy gañou a elección (derrotando ó tsar Iván IV e ó rei de Suecia entre outros), pero tras catro meses de reinado, recibiu novas da morte do seu irmán -o rei de Francia-, e volveu a Francia para tomar posesión coma Henrique III de Francia. Isto desconcertou á nobreza polaca, xa que **nese tempo Polonia era un estado máis rico que Francia.**

A unión polaco-lituana
Unha serie de disputas entre os nobres no século XVIII, e a negativa de moderniza-los sistemas produtivos no agro, atrasou a industrialización en Polonia e relegou a súa influencia en Europa. O 3 de maio de 1791 apróbase unha Constitución moderna, que converte á Unión polaco-lituana nunha monarquía parlamentaria (Primeira República Polaca). As posibilidades de recuperación económica que traía a Constitución foron truncadas polas invasións das nacións veciñas.

As particións de Polonia, século XVIII
--------------------------------------

A finais do XVIII, Polonia foi repartida tres veces dando morte á Unión polaco-lituana. A saber:

* 5 de agosto de 1772, Prusia, Rusia e Austria asinan en Viena a primeira repartición de Polonia (30% do territorio). Stanislao II pediu axuda ós países de Europa occidental, pero non responderon. O Parlamento polaco foi obrigado a asina-lo repartimento.
* 23 de xaneiro de 1793, en 1790 Polonia asinara un tratado de alianza contranatural con Prusia. Cando o exército ruso invadiu Polonia en 1792, os prusianos non axudaron. De feito, Prusia e Rusia se repartiron outra terceira parte de Polonia. En 1794 houbo unha pequena tentativa de recupera-la soberanía nacional liderada polo revolucionario Tadeusz Kościuszko. A revolta foi rapidamente sufocada.
* 24 de outubro de 1795, coa terceira repartición, outra vez entre Prusia, Rusia e Austria, Polonia desaparece -literalmente- do mapa.

Grande Ducado de Varsovia e Vasalaxe rusa (1807- 1918)
------------------------------------------------------

En 1807 no marco das guerras napoleónicas, Francia derrota a Prusia e Napoleón I establece o **Ducado de Varsovia** (comunmente chamado Grande Ducado de Varsovia) e pon no trono a Federico Augusto I de Saxonia. ISto fixo entre os nacionalistas polacos os máis fiei aliados de Francia xa que recuperaron os azos de recuperar algún día a súa patria.

Trala derrota final de Francia, no Congreso de Viena de 1815 no que se decide o futuro de Europa, o ducado pasa case na súa totalidade a se-lo Reino de Polonia, baixo mandato do csar ruso.

Independencia (1918 - 1939)
---------------------------

As potencias derrotadas da Primeira Guerra Mundial retiráronse de Polonia polo Tratado de Versalles (1919), Rusia en plena guerra civil tamén viuse obrigada a retirarse, perdendo territorio incluso na guerra polaco-soviética e moi danada pola guerra civil subseguinte á revolución bolxevique. O tratado ata lle daba a Polonia territorios prusianos do II Reich (corredor de Danzig).

Segunda guerra mundial
----------------------

*Artigo principal**:* Segunda guerra mundial.
O 23 de agosto de 1939 o Terceiro Reich e a Unión Soviética asinan un tratado de non agresión, no que deciden un novo repartimento de Polonia. O 1 de setembro de 1939 Alemaña invade Polonia. O 17 de setembro a invade a Unión Soviética. No verán de 1941, segundo a Operación Barbarossa, toda Polonia queda en mans alemás. Formouse un goberno no exilio (que durou ata 1990), primeiro en París e logo en Londres. 400.000 polacos loitaron no lado do Exército Roxo e 200.000 na fronte occidental mandados polo goberno do exilio e encadrados en divisións británicas.

Bandeira da Armia Krajowa e do goberno polaco no exilio
Cando os alemáns descubriron as fosas de Katyn onde miles de oficiais polacos foran asasinados polos soviéticos. O goberno polaco no exilio esixiu a investigación da Cruz Vermella. A Unión Soviética cortou entón relacións co goberno polaco.

En xullo de 1944 os soviéticos conquistaron o leste polaco e estableceron en Lublin o "Comité Polaco de Liberación Nacional". Durante a guerra 6 millóns de polacos foron asasinados polos alemáns, 2,5 millóns deportados a Alemaña a campos de traballos forzados, 3 millóns de xudeus polacos foron asasinados en campos de exterminio (*ver Holocausto*), nos guetos ou por enfermidades nos guetos. Outro medio millón de polacos foron deportados ó gulag.

Trala guerra, a Silesia alemá, Pomerania e parte de Prusia, xunto con Danzig foron dadas á nova Polonia. Oito millóns de alemáns foron expulsados dos seus fogares e recolocados en Alemaña. Medio millón de alemáns morrerían nos vindeiros anos nos campos de traballos forzados do goberno comunista polaco (*Lambinowice*).

República Popular de Polonia
----------------------------

Nunhas eleccións controladas polo Partido Polaco dos Traballadores Unidos (*PZPR*), os comunistas acadaron o poder. Era o ano 1947, o mesmo partido non perdería o poder ata 1989.

En outubro de 1978 Xoán Paulo II converteríase no primeiro Papa polaco. O 1 de xullo de 1980, a billonaria débeda do goberno polaco, levouno a subi-lo prezo da comida. As folgas subsecuentes paralizaron durante o verán as minas de carbón en Silesia. O 31 de agosto de 1980, os traballadores asinaron un acordo de 21 puntos co goberno comunista. O máis importante era o dereito dos traballadores a formar sindicatos á marxe do goberno comunista.

Nos estaleiros de Danzig (*Gdansk* en polaco), fundouse o sindicato **Solidariedade**, dirixido por Lech Walesa. Sería a punta de lanza dun amplo movemento anticomunista que abranguía dende a Igrexa católica polaca (quen contaban cun grande aliado no Vaticano) ata sectores esquerdistas prodemocráticos. O goberno cada vez perdía influencia.

Trala desfeita do PZPR e o descubrimento da corrupción e enriquecemento persoal dos dirixentes do partido. O descontento conta os comunistas aumentou en Polonia e outros países. A Unión Soviética incrementou notablemente as posicións do seu exército na fronteira polaca (1980). En 1981 o xeneral Wojciech Jaruzelski é elixido Primeiro Secretario do PZPR. Entre o 12 e o 13 de decembro ordena arrestar ós principais membros de Solidariedade e declara a lei marcial. Esta duraría dous anos. Ata 1986 non sería liberada a meirande parte dos influentes dirixentes de Solidariedade.

Transición e Democracia
-----------------------

Polonia hoxe
En 1989 as Conversacións da Mesa Redonda, entre Solidariedade e o goberno comunista deron lugar a unhas eleccións semi-libres das que Lech Walesa sairía presidente. Este feito desencadearía o colapso das ditaduras comunistas de Europa oriental (*ver Guerra fría*).

Tras 1989 Polonia adopta a democracia como sistema de goberno e o capitalismo como sistema económico. Ingresa na OTAN e na UE.

Gobernantes de Polonia
----------------------

### Dinastía dos Piastas  (*Dynastia Piastów*) (962-1138)

* Piast (800 ca.).
* Siemowit (870- 900).
* Leszko (900-930).
* Siemomysł (930-960).
* Miecislao I (962-992).
* Boleslao I o Bravo (992-1025), rei en 1025.
* Miecislao II (Rei 1025-1031, Duque 1032-1034).
* Casimiro I o Restaurador (1039-1058).
* Boleslao II o Temerario (1058-1079), rei entre 1076-1079, deposto.
* Ladislau I Herman (1079-1102).
* Zbigniew e Boleslao III o Bocatorcida (1102-1107) xuntos).
* Boleslao III o Bocatorcida (1107-1138).

### División territorial  (*Rozbicie dzielnicowe*) (1138-1306)

**Nota**: só se citan aquí os gobernantes recoñecidos co título de *Gran Duque de toda Polonia* (normalmente os que exercían o seu control sobre a "provincia real de Cracovia")

* Ladislau II o Exiliado (1138-1146) (Władysław Wygnaniec, exiliado polos seus irmáns).
* Boleslao IV o Rizado (1146-1173) (Bolesław Kędzierzawy).
* Casimiro II o Xusto (1173-1194) (Kazimierz Sprawiedliwy).
* Miecislao III o Vello (Mieszko Stary) e Leszek I o Branco (1194-1202) Leszek Bialy).
* Ladislau Laskonogi (1202) (Władysław Laskonogi).
* Leszek I o Branco (1202-1210).
* Mieszko Platonogi (1210-1211).
* Leszek I o Branco (1211-1227) *Leszek Biały*.
* Ladislau Laskonogi (1227-1228).
* Conrado I de Mazovia (1228-1232) Konrad Mazowiecki.
* Henrique I o Barbudo (1232-1238) Henryk I Brodaty.
* Henrique II o Piadoso (1238-1241) Henryk II Pobożny.
* Conrado I de Mazovia (1241-1243) Konrad Mazowiecki.
* Boleslao V o Casto (1243-1279) Bolesław Wstydliwy.
* Leszek II o Negro (1279-1288) Leszek Czarny
* Henrique IV o Probo (1288-1290).
* Premislao II, Duque de Polonia (Duque de Cracovia 1290-1291) rei 1295-1296. Primeiro rei polaco con título hereditario. A partir da súa elección, Polonia ascende ao rango de reino.
* Venceslau II de Bohemia (1291-1305) rei de Polonia 1300-1305.
* Venceslau III de Bohemia (1305-1306) Asasinado antes da coroación.

### Unificación so os Piastas (1306-1370)

* Ladislau I o Breve (1306-1333) (ata 1320, Duque Ladislau IV) rei de Polonia 1320-1333.
* Casimiro III o Grande (rei 1333-1370).

### Dinastía Anxevina (Rama Capeto-Anjou-Sicilia)  (*Dynastia Andegawenów*) (1370-1386 *?*)

* Luís I de Hungría (Rei 1370-1382)
* Eduvixes I Eduvixes de Anjou (Raíña 1384-1399)

### Dinastía Xaguiellón  (*Dynastia Jagiellonów*) (1386-1572)

* Ladislau II Xaguiellón (rei 1386-1434).
* Ladislau III Xaguiellón (rei 1434-1444).
* Casimiro IV Xaguiellón (rei 1447-1492).
* Xoán I Alberto (rei 1492-1501).
* Alexandre I Xaguiellón (rei 1501-1506).
* Sexismundo I Xaguiellón o Vello (rei 1506-1548).
* Sexismundo II Augusto Xaguiellón (rei 1548-1572).
* Ana Xaguiellón de Polonia (Raíña 1575-1587).

### Reis electivos  (*Królowie elekcyjni*) (1572-1795)

* Henrique de Valois (rei 1572-1573).
* Estevo I Bathory (rei xunto á súa esposa Ana Xaguiellón 1576-1586).

Dinastía Vasa reis de Suecia e de Polonia (1587 - 1668):
* Sexismundo III Vasa (rei 1587-1632).
* Ladislau IV (rei 1632-1648).
* Xoán II Casimiro (rei 1648-1668) abdicado.

* Miguel Korybut Wisniowiecki (rei 1669-1673).
* Xoán III Sobieski (rei 1674-1696).

**Wettin** Electores de Saxonia do Sacro Imperio Romano Xermánico etc (1697-1706, 1709-1766):
* Augusto II o Forte (rei 1697-1706, 1709-1733), ademais Elector de Saxonia (como Federico Augusto I).

* Estanislau I Leszczynski (rei 1706-1709, 1733-1736).

* Augusto III Wettin (rei 1733-1763) Elector de Saxonia (como Federico Augusto II).

* Estanislau II Poniatowski (rei 1764-1795) abdicado.

### Reino Constitucional, Reino de Polonia  (*Kongresówka, Królestwo Polskie*) (1815-1832)

**(anexado a Rusia)**
**Nota**: cinco tsares de Rusia adxudicáronse o título de *rei de Polonia*.

* Alexandre II (1815-1825).
* Nicolao I (1825-1831-1855) (deposto polo Parlamento polaco o 25 de xaneiro de 1831 durante a insurrección de novembro. Dominou a rebelión e retomou o poder sobre o país).
* Alexandre III (1855-1881).
* Alexandre IV (1881-1894).
* Nicolao II (1894-1916) o 5 de novembro de 1916 proclámase a autonomía da Polonia rusa polas forzas alemás que a ocuparan durante a primeira guerra mundial.

### República (desde 1918)

* Presidentes de Polonia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q199569
* BNE: XX468986
* EBID: ID
* LCCN: sh85104014

 |