| *Chamaeleo chamaeleon*Camaleón común |
| --- |
| ***Chamaeleo chamaeleon*** na illa de Samos |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Superclase: | Tetrapoda |
| Clase: | Sauropsida |
| Orde: | Squamata |
| Suborde: | Lacertilia |
| Infraorde: | Iguania |
| Familia: | Chamaeleonidae |
| Subfamilia: | Chamaeleoninae |
| Xénero: | *Chamaeleo* |
| Especie: | ***C. chamaeleon*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Chamaeleo chamaeleon***(Linnaeus, 1758) |
| Área de distribución de Chamaeleo chamaeleonEn verde: nativo; en vermello: introducidoÁrea de distribución de ***Chamaeleo chamaeleon***En verde: nativo; en vermello: introducidoÁrea de distribución de ***Chamaeleo chamaeleon***En verde: nativo; en vermello: introducido |
| Subespecies |
| *Véxase o texto* |
| Sinonimia |
| *Véxase o texto* |

*Chamaeleo chamaeleon recticrista*, en terra.
***Chamaeleo chamaeleon***, coñecido vulgarmente como **camaleón común**, é unha especie de réptil da orde dos escamosos, suborde dos lacertilios, infraorde dos iguanios, familia dos camaleónidos e subfamilia dos camaleoninos. É a especie tipo da familia e a subfamilia citadas.

Xunto co camaleón africano, *C. africanus*, é unha das dúas únicas especies existentes de camaleónidos cunha área de dispersión que se estende a Europa.

Taxonomía
---------

### Descrición

A especie foi descrita en 1758 por Linnaeus, na 10ª edición do seu *Systema Naturae*, baixo o nome de *Lacerta chamaeleon*.

#### Variacións taxonómicas

En 1768 o médico​ e naturalista austríaco Josephus Nicolaus Laurenti incluíuna dentro do xénero *Chamaeleo*, descrito por este autor nese mesmo ano, co nome de *Chamaeleo parisiensium*. Máis tarde, polo principio de antigüidade das leis de nomenclatura zoolóxica, foi reclasificado co nome actual.

### Etimoloxía

Tanto o nome xenérico como o específico derivan do latín *chămaelĕōn*, tirado do grego antigo χαμαιλέων *chamailéōn*, voz formada polos elementos χαμαί *chamaí*, "en terra", "polo chan", e λέων *léōv*, "león". Literalmente: "león da terra".

### Sinónimos

Ademaais do nome actualmente válido, a especie coñceuse, entre outros, polo sinónimos seguintes:

* *Lacerta chamaeleon*Linnaeus, 1758 (protónimo)
* *Chamaeleo parisiensium* Laurenti, 1768
* *Cameleo siculus* Grohmann, 1832
* *Chamaeleo cinereus* Strauch, 1862
* *Chamaeleon auratus* Gray, 1865
* *Chamaeleon fasciatus* Smith, 1866
* *Chamaeleo vulgaris* var. *recticrista* Boettger, 1880

Primeiro plano de *Chamaeleo chamaeleon chamaeleon* coa boca abrta disposto a proxectar a súa lingua.
* *Chamaeleo saharicus* Müller, 1887
* *Chamaeleon vulgaris* var. *musae* Steindachner, 1900

### Subespecies

Na actualidade recoñécense, dentro da especie, as catro seguintes subespecies:

* *Chamaeleo chamaeleon chamaeleon* (Linnaeus, 1758)
* *Chamaeleo chamaeleon musae* Steindachner, 1900
* *Chamaeleo chamaeleon orientalis* Parker, 1938
* *Chamaeleo chamaeleon recticrista* Boettger, 1880

Características
---------------

Camaleóm común subindo por unha poliña. Nótese a distribución dos dedos dos seus pés.
Camaleóm común, asustado, coa coloración negra.
O camaleón común, como outros membros da súa familia, vive en hábitats arbóreos movéndose nas árbores e nos arbustos cos seus pés, provistos de cinco dedos, unidos en grupos de dous ou tres a cada lado, para agarrarse ás pólas; tamén utiliza a súa cola prénsil para manter o equilibrio e a estabilidade.

Os camaleóns comúns, como todas as especie do seu xénro, distínguense polos seus pés zigodáctilos, as súas longas linguas, moi modificadas, rapidamente protráctiles (que poden proxectarse moito cara a fóra da boca) e a súa marcha balanceándose, e unha cola prénsil. Os ollos poden moverse independentemente o un do outro, pero para apuntar a unha presa, céntranse cara a adiante en coordinación, permitindo unha visión estereoscópica ao animal.

Vídeo dun camaleón común gabeando polo tronco dun piñeiro para subir á copa.
Os seus movementos adoitan seren pausados, a miúdo cun lixeiro movemento de balanceo para evitar ser detectado polos seus depredadores. Porén, o animal pode moverse máis rapidamente cando está involucrado nunha disputa territorial. Polo xeral, son animais solitarios que manteñen un territorio e só toleran membros do sexo oposto durante a temporada de apareamento.

A lonxitud media do camaleón común macho é de 20 a 40 cm; as femias adoitan seren notabelmente máis grandes. A súa coloración é variábel, entre amarela/marrón, verde e marrón escura. Calquera que sexa a cor de fondo, presenta dúas liñas de cor clara ao longo dos flancos. Presentan unha pequena barba de escamas e algunhas outras pequenas escamas duras na parte superior das costas.

Moitos supoñen que os cambios de cor experimentados polo camaleón son o resultado do seu intento de camuflarse, cando en realidade cambia a súa cor como resposta aos estímulos de luz e temperatura, e como unha expresión das súas emocións. A miúdo, cando o atrapan para a súa análise, pode volverse de cor máis escuro. A súa coloración tamén é importantes para a comunicación entre especies, especialmente durante a temporada de apareamento.

Alimentación
------------

*Véxase tamén**:* Protráctil.
O camaleón común é basicamente insectívoro, capturando insectos sixilosamente coa rápida proxección da súa longa lingua protráctil, que ten unha expansión terminal pegañenta que agarra e se adhire á súa presa. Sábese que os adultos comen camaleóns xoves e se observou que tamén comen froitos (probalelmente como fonte de auga).

Reprodución
-----------

O camaleón común é sexualmente maduro cando teñen un ano de idade. As femias fan unha niñada cada ano. As femias máis grandes poñen máis ovos, e son máis atractivas para os machos, que pelearán entre eles por unha destas femias. A temporada de apareamento vai desde mediados de xullo até mediados de setembro. Para reproduciese os animais descenden a niveis máis baixos de vexetación, ou mesmo ao solo, para buscaren parella. Os ovos póñense no solo e tardan de 10 a 12 meses en incubarse. Os animais adultos, especialmente os machos, comerán as crías que encontren cerca.

Distribución e hábitat
----------------------

### Distribución

Esta especie é autóctona do norte de África (Marrocos, Alxeria, Tunisia, Libia e Exipto), no Oriente Medio (Israel, Líbano, Siria, sur de Turquía, Iraq, Irán, Xordania, Arabia Saudita e o Iemen) e nalgúns países do sur de Europa (sur de Portugal e de España), Grecia (Creta, Samos) e Chipre.

Na Península Itálica está presente no sur da Calabria, onde é alóctona.

O seu status en Sicilia é algo incerto: aínda que este camaleón citouse durante moito tempo na fauna siciliana, onde se introduciu e rexistrou na illa desde 1832, parece non ter durado, e só informes esporádicos citárona contra o final do século XX.

Introduciduse con éxito noutras illas gregas, Canarias e Malta.

### Hábitat

Os seus hábitats naturais son os bosques temperados e as zonas de vexetación arbustiva de tipo mediterráneo, plantacións e xardíns rurais.

Cómpre destacar que o camaleón común é o único réptil europeo con hábitos arborícolas.

### Na Península Ibérica

A diferenza do que ocorre no norte de África, a maior parte da área ocupada por *C. chamaeleon* na Península Ibérica coincide con áreas sometidas a un forte impacto humano. Nalgúns casos, as maiores densidades desta especie encóntranse en hortos e pequenos cultivos, onde os campesiños consideran beneficiosa a súa presenza e trasladan activamente exemplares dun sitio a outro no seu proveito. Este, por exemplo, foi a orixe das poboacións que existiron no sur de Doñana onde, a mediados do século XX, os poboadores das cabanas das Marismillas traían regularmente camaleóns desde a outra beira do río Guadalquivir para liberalos nos seus hortos, nun intento de controlar posíbeis pragas de insectos. Noutros casos, as poboacións de *C. chameleon* concéntranse en zonas urbanizadas asociadas ao turismo de praia, onde con frecuencia son capturados e mantidos en catividade, non sendo raro que cando os veraneantes volven ás súas localidades de residencia habitual leven consigo algún exemplar, converténdose entón nun vector efectivo de dispersión.

Ameazas
-------

*Chamaeleo chamaeleon* está ameazado localmente pola perda de hábitat debido á urbanización e o desenvolvemento de instalaciónes turísticas, a intensificación das actividades agrícolads, a depredación por animais domésticos, as mortes accidentais nas estradas e a recolección ilegal de animais. Poden usarse para remedios ou como talismáns no norte de África (non en Exipto). Captúranse animais ilegalmente para o mercado internacional de mascotas, que se ofrecen aos turistas nos mercados locais. En Turquía, os incendios forestais tamén son unha ameaza.

Accións para a súa protección
-----------------------------

O camalón común está incluído no Anexo II do Convenio de Berna para aconservación da vida silvestre e do medio natural de Europa (1979), e no Apéndice II da CITES. A súa área de dispersión inclúe moitas zonas protegidas, especialmente en Marrocos. En España creáronse barreiras nun intento de previr a mortalidade nas estradas.

Estado de conservación
----------------------

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), tendo en conta que 
a área de distribución desta especie é moi ampla, que tolera relativamente ben a modificación do seu hábitat, que se presume que a súa poboación é grande, e que é pouco probábel que diminúa o suficientemente rápido como para situala nunha categoría ameazada, cualifica o seu status como *LC* (pouco preocupante).

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Vogrin, M.; Corti, C.; Pérez Mellado, V.; Sá-Sousa, P.; Cheylan, M.; Pleguezuelos, J.; Baha El Din, S. & Al Johany, A. M. H. (2012): *Chamaeleo chamaeleon* na *Lista vermella* da UICN. Versión 2019-2. Consultada o 15 de novembro de 2019.
2. ↑  *Chamaeleo chamaeleon* en Wikisspecies.
3. ↑  Josephus Nicolaus Laurenti (1876): *Specimen Medicum, Exhibens Synopsin Reptilium Emendatam cum Experimentis circa Venena*.
4. 1 2  chămaelĕon, -ōnis en: Charlton T. Lewis & Charles Short (1879): *A Latin Dictionary*. Oxford: Clarendon Press.
5. 1 2  χαμαιλέων en: Henry George Liddell & Robert Scott (1843): *A Greek–English Lexicon*. Oxford: Oxford University Press.
6. 1 2 3 4  *Chamaeleo chamaeleon* (Linnaeus, 1758) en The Reptile Database.
7. 1 2 3 4 5 6  "Mediterranean Chamaeleon". ARKive. Arquivado dende o orixinal o 30 de agosto de 2013. Consultado o 16 de novembro de 2019.
8. ↑  protráctil no *Dicionario da RAG*.
9. ↑  Edmonds, Patricia (Setembro de 2015). "True colors". *National Geographic*: 98.
10. ↑  Baha El Din, Sherif (2006). *A Guide to Reptiles & Amphibians of Egypt*. Cairo: The American University in Cairo Press. ISBN 978-9774249792.
11. ↑
12. ↑  Blasco, M. (1997): "*Chamaelo chamaeleon* (Linnaeus, 1758) Camaleón común, Camaleão". En: Pleguezuelos, J. M. ed. *Distribución y Biogeografía de los anfibios y Reptiles en España y Portugal*. Granada: Editorial Universidad de Granada, pp. 190–192.
13. ↑  Sperone, Emilio; Crescente, Antonio; Brunelli, Elvira; Paolillo, Giuseppe; Tripepi, Sandro (2010). "Sightings and successful reproduction of allochthonous reptiles in Calabria". *Acta Herpetologica* **5** (2): 265–273. Arquivado dende o orixinal o 22 de febreiro de 2018. Consultado o 16 de novembro de 2019.
14. ↑  Bruno Masa, coord. (2008): *Atlante della Biodiversità di Sicilia. Vertebrati terrestri. Volume 6*. Palermo: ARPA Sicilia. ISBN 978-88-9581-302-8, pp. 334-336.
15. ↑  El camaleón común (*Chamaeleo chamaeleon*) Arquivado 16 de novembro de 2019 en Wayback Machine. en lamanada.org *(en castelán)*.
16. ↑  Camaleón común (*Chamaeleo chamaeleon*) Arquivado 16 de novembro de 2019 en Wayback Machine. en fotonatura.org *(en castelán)*.
17. ↑  Díaz-Paniagua & Mateo 2015, p. 48.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Chamaeleo chamaeleon Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Chamaeleo chamaeleon*** |

### Bibliografía

* Davison, Linda J. (1997): *Chameleons: Their Care and Breeding*. Surrey, Columbia Británica, Canadá: Hancock House Publishers. ISBN 978-0-8883-9353-1.
* Díaz-Paniagua, Carmen & Mateo, José Antonio (2015): "El camaleón común (*Chamaeleo chamaeleon*) en la península ibérica". *Bol. Asoc. Herpetol. Esp*. **26** (2): 46-51. Texto completo.
* Le Berre, François; Bartlett, Richard D. (2009): *The Chameleon Handbook*. 3rd Edition. Hauppauge, Estado de Nova York: Barron's Educational Series. ISBN 978-0-7641-4142-3.
* Schleich H.; Kastle, W. & Kabisch, K. (1996): *Amphibians and Reptiles of North Africa: Biology, Systematics, Field Guide*. Koenigstein, Saxonia, Alemaña: Koeltz Scientific Books. ISBN 978-3-8742-9377-8.

### Outros artigos

* Camaleónidos
* Camaleoninos
* *Chamaeleo*

### Ligazóns externas

* *Chamaeleo chamaeleon* na ADW.
* Mediterranean Chameleon. *Chamaeleo chamaeleon* (Linnaeus 1758) na EOL.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Chamaeleo\_chamaeleon
* EOL: 791828
* EPPO: CHMLCH
* EUNIS: 648
* FE: 214592
* FE-New: ID
* GBIF: 2449051
* iNaturalist: 32864
* IRMNG: 10869791
* ITIS: 715154
* IUCN: 157246
* NBN: NHMSYS0000375427
* NCBI: 91907
* Species+: 6945
* uBio: 5756470

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1041314

 |