**Santa María de Troitosende** é unha parroquia que se localiza no leste do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o IGE en 2016 tiña 223 habitantes (114 homes e 109 mulleres) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 330 habitantes.

Historia
--------

Da idade de ferro permanecen as dúas mámoas de Salgueiróns, as dúas mámoas do Monte da Medorra; en Bugalleiras. Tamén existiu un castro entre Portochán e Vilacoba denominado Castro de Troitosende, en mal estado de conservación pero de grande importancia debido a cantidade e calidade de materiais arqueolóxicos recuperados. Da época romana hai tres sitios arqueolóxicos descubertos: o de Vilela, o de Mouzón e o de Bugalleiras, onde se encontraron abundante material cerámico romano, varias fosas escavadas, unha lápida e unha tumba.

Antes de facer a ponte entre Portochán e Ames, a parroquia atravesaba nunha barca o Tambre.

### Igrexa

A igrexa parroquial foi construída a finais do século XII e reformada nos séculos XVIII e XX. Ten nave de planta rectangular, con muros de cadeirado de granito e cuberta a unha e dúas augas con tellado de tella. A fachada é de cadeirado de granito, con portada enmarcada por dúas pilastras encaixadas con basas toscanas e capiteis dóricos. Por riba vai un entaboado, unha cornixa e unha fiestra decorada con placas semicirculares. A sancristía está acaroada ao muro norte. A espadana é cuadrangular, con tres machóns sobre os que voltean dous arcos de medio punto laterais. No centro hai dous machóns cun arco de medio punto e un pináculo rematado por unha cruz metálica. Ten un pequeno retablo nunha capela e varias imaxes.

A parroquia pertence ao arciprestado de Dubra.

Arquitectura popular
--------------------

### Muíños

Son de dúas pedras cada un e moían medio ano con augas do río Tambre

* Canal de Portochán
* de Mandelo

Festas
------

* Domingo de entroido: Santa Lucía
* 2º domingo de xullo: O Carme
* 15 de agosto: Nosa Señora
* 16 de agosto: O Sacramento
* 1º domingo de entroido: O Rosario

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Troitosende

| Lugares da parroquia de Troitosende no concello da Baña (A Coruña) |  |
| --- | --- |
| Bugalleira | Menlle de Abaixo | Menlle de Arriba | Portochán | Quintáns | Troitosende | Vilacova | Vilela |

### Parroquias da Baña

| Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias da Baña |  |
| --- | --- |
| A Baña (San Vicenzo) | Barcala (San Xoán) | O Barro (Santa Mariña) | Cabanas (San Miguel) | Corneira (San Cristovo) | A Ermida (San Salvador) | Fiopáns (San Pedro) | Lañas (Santa Baia) | Marcelle (Santa Cristina) | Ordoeste (Santa María) | A Riba (San Xoán) | San Cibrán de Barcala (San Cibrán) | Sanamede do Monte (San Mamede) | Suevos (San Mamede) | Troitosende (Santa María) |

Notas
-----

1. 1 2  DECRETO 189/2003, do 6 de febreiro, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia da Coruña.
2. ↑  "PXOM A Baña" (PDF).
3. ↑  Rodríguez Troncoso, Amador. *Os albores de Feiraco*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares da Baña

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q10994334
* código INE: 15007150000

 |