Mapa dialectal do portugués europeo
O **portugués oliventino**, **portugués continental** ou **portugués de Olivenza** é a variedade dialectal da lingua portuguesa falada nas cidades de Olivenza, Táliga e aldeas veciñas. Actualmente, os portugueses de Olivenza e Táliga non gozan do recoñecemento de España, que administra este territorio desde a Guerra das Laranxas. Portugal, porén, non recoñece a soberanía española sobre a rexión e afirma que estes territorios lle pertencen.

Como resultado de dous séculos de administración española e illamento do resto de Portugal, o portugués oliventino é hoxe unha lingua moribunda; a xente nova xa non o fala, quedando só unhas poucas persoas maiores. O portugués deixou de ser a lingua da poboación a partir dos anos corenta, proceso acelerado pola política de castelanización posta en marcha polo franquismo.

Contexto histórico
------------------

### Olivenza e Táliga no Reino de León

A orixe de Olivenza está ligada á conquista definitiva de Badaxoz polo último rei de León, Afonso IX, na primavera de 1230. Para agradecer aos templarios a súa participación nesta disputa, Afonso IX concedeulles as prazas de Burguillos e Alconchel. A partir destes puntos, cara ao ano 1256, a Orde crea a *encomenda* de Olivenza, naquela época só un conxunto de hortas, cabanas e algunhas casas construídas arredor dun manancial. Porén, durante o reinado de Afonso X o Sabio, os templarios tiveron que abandonar Olivenza e entregar as súas terras ao Consello e Bispado de Badaxoz.

### Olivenza e Táliga no Reino de Portugal

 O territorio de Olivenza.
Durante a Reconquista, as terras que hoxe forman os territorios de Olivenza e Táliga foron cedidas a Portugal polo Tratado de Alcanizes, en 1297, xunto con outras moitas localidades. O rei Don Dinis aproveitou a feble posición política de Castela para anexionarse e recuperar varios territorios.

Desde 1297 ata 1801 a cidade permaneceu baixo a soberanía portuguesa, incluso durante a Unión Ibérica. Os cinco séculos de dominio portugués provocaron o fluxo a Olivenza da cultura e da lingua portuguesas, ademais da expresión arquitectónica e o folclore.

Debido á peculiar posición xeográfica de Olivenza, separada do resto do país pola Odiana e rodeada de vilas castelás, acabou desenvolvendo un subdialecto do Alentexo, co que comparte moitas das súas isoglosas.

### Olivenza e Táliga en España

Despois da Guerra das Laranxas, Portugal perdeu Olivenza e Táliga. Aínda que Portugal denuncia que España os perdeu no Congreso de Viena, o certo é que segue administrando ese territorio. O portugués seguiu sendo a lingua vehicular e materna dos habitantes da comarca ata mediados do século XX, cando comezou a decaer, vítima da política castelanizadora do franquismo. O sistema educativo xogou un papel decisivo, dado que o portugués quedou excluído. Actualmente ensínase só como lingua estranxeira.

Características
---------------

O portugués oliventino é un subdialecto do portugués do Alentexo e, polo tanto, forma parte do grupo dos dialectos do sur portugués. A influencia do castelán nótase nalgúns destes puntos e no ámbito léxico.

Algunhas das características máis definitorias son:

* Preferencia pola monotongación en *ô* (ser *ou* en estándar; nalgunhas ocasións pode estar no grupo vocálico *oi*). Exemplo:*ôro/oiro* (portugués estándar: *ouro*);

* Peche da vogal átona final *e* para *i*. Exemplo: *fomi* (portugués estándar: *fome*);

* Ausencia de ditongo *ei*, que pasa *ê*. Exemplo: *galinhêro* (portugués estándar: *galinheiro* ), con excepcións: *seis*, *rei*, *reino*, etc. ;
* Yeísmo. Exemplo: *casteyanos* (portugués estándar: *castelhanos* ).  A pronuncia da aproximante lateral palatal mantense en São Bento da Contenda e Vila Real pero con forte declive.
* Emprego da africada velar sen voz nos préstamos casteláns, inexistente tanto no portugués estándar como no dialectal.
* Aspiración dos -s finais, clara influencia do dialecto castelán de Estremadura.  Aínda que non se aspira, a execución é moi lixeira.
* Confusión ocasional b/v, aínda que tamén presente en falas do norte, en Olivença ten unha clara influencia castelá.

O portugués olivintino que aínda se fala está cheo de castelanismos, o uso das palabras castelás *coche* e *ancho* en detrimento dos portugueses *carro* e *largo*.  O castelán que se fala na rexión está fortemente influenciado pola portugués e o asturleonés.

### Características fonéticas

Palatalización
 Mapa dos dialectos do dominio lingüístico galego-portugués. Olivença pertencía ao dialecto do Alentejo.
Na primeira persoa do plural do indicativo hai un trazo fonético peculiar, a palatalización de *a* por un *e*. Este trazo é partillado con poboacións do Alto Alentexo. Por exemplo, *andêmos por aí* en contraposición ao portugués padrão, *andamos por aí*. Nalgúns casos este fenómeno tamén acontece no infinito, por exemplo, *engordér* no canto de *engordar*.
Hai outra modificación dialectal semellante, a palatalización de *ã* por un *ẽ,* isto só ocorreu en pobos da marxe este do Odiana como Serpa e Olivença, pero non en Vila Viçosa ou Mértola. Por exemplo, *amanhẽ* por *amanhã*. 

Labialización da vogal pechada *ê* a *u* cando vai seguida dunha consoante labial.
Unha característica común a algunhas bolsas isoglósicas do Alto Alentejo. Non é universal en Olivença. Por exemplo, *buber* e *duvertido* (estándar: *beber e divertido*). Hai casos illados desta labialización en Campo Maior.

Monoftongización de *ão* a *õ*
Fenómeno propio de Olivença e Campo Maior, dáse no primeiro só en posición proclítica. Por exemplo, *direçõ*, *açõ* e *ândõ*; en portugués estándar: *direção*, *ação* e *andam*.

Monoftongización de - *in* a - *ẽ*
Trazo xeral do Alentexo e de Olivenza, observada tamén en Campo Maior, incluso nos mozos. Por exemplo, *quẽ*, *armazẽ* e *paragẽ*; en portugués estándar: q*uem*, *armazém* e *paragem*. O ditongo permanece en posición átona ou non proclítica pero o *e* nasal está pechado.

Ausencia de semivogal "i" ao preceder unha consoante palatal
Características propias non só dos falantes de Olivença e Alentexo senón que tamén se estenden polo centro do país. Por exemplo, *más*, *caxa* e *faxa* (por defecto: *mais*, *caixa* e *faixa*). 

Síncope de vogais átonas
Caso habitual no Alentexo en xeral, en Olivença a maioría pronuncia *pa* pola preposición *para*. A execución das vogais átonas é bastante lixeira, convertendo palabras como: *esse*, *aquele* e *direita* en *ess*, *aquel* e *drêta*.

Metátese entre consoante e vogal vibrante
Trazo que tamén comparten outras vilas do Alentexo, en Olivença, por exemplo: *drento* e *preguntari* (estándar: d*entro* e *perguntar*).

Notas
-----

1. 1 2 3  Andrade, Laura González (27 de julho de 2012). "Portugués oliventino en conserva" (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2017.
2. 1 2 3 4 5  Merlan, Aurelia (2009). *El mirandés: situación sociolingüística de una lengua minoritaria en la zona fronteriza portugués-española* (en castelán). Oviedo. ISBN 9788481684612.
3. ↑  "Olivença é Portugal. É bom não esquecer!". 21 de febreiro de 2013. Consultado o 6 de xuño de 2017. [*Ligazón morta*]
4. ↑  Marcos, Jairo (12 de agosto de 2014). "Olivenza (Badajoz), zona de conflicto internacional". *El Confidencial* (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2017.
5. 1 2  Torre, J. R. Alonso de la (13 de febreiro de 2011). "En la época de Franco, los libros sobre Olivenza estaban prohibidos" (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2017.
6. ↑  Torre, J. R. Alonso de la (4 de abril de 2010). "Con el franquismo, la Olivenza portuguesa se difuminó bastante" (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2017.
7. ↑  Madrinha, Mariana (26 de abril de 2016). "Olivença. Além Guadiana, fala-se cada vez mais português". *Sol*. Consultado o 6 de xuño de 2017.
8. 1 2 3 4  "Breve historia de Olivenza" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 27 de decembro de 2016. Consultado o 6 de xuño de 2017.
9. ↑  Píriz, Luis Alfonso Limpo (2014). "Origen de Olivenza" (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2017.
10. ↑  "Iglesia de La Magdalena" (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2017.
11. 1 2  "Olivenza ´silencia´ el portugués". *El Periódico Extremadura* (en castelán). 13 de xaneiro de 2011. Consultado o 6 de xuño de 2017.
12. 1 2  *Revista de filología románica* (en castelán) **18**. Cidade Universitária de Madrid. 2001.
13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21  Reguera, José Luís Valiña. "Os falares fronteiriços de Olivença e Campo Maior: Falar Alentejano e Castelhanização" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 14 de marzo de 2016. Consultado o 6 de xuño de 2017.
14. ↑  "El oliventino, un dialecto castellano que corre el riesgo de evaporarse" (en castelán). 3 de marzo de 2009. Consultado o 6 de xuño de 2017.
15. ↑  Sánchez, Manuel Jesús (1997). "Apuntes para la descripción del español hablado en Olivenza" (PDF). *Revista de Extremadura* (en castelán) **23**: 109-125. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 28 de abril de 2016. Consultado o 11 de xaneiro de 2024.
16. 1 2  Reguera, José Luís Valiña. "Os falares fronteiriços de Olivença e Campo Maior: Falar Alentejano e Castelhanização" (PDF). Além Guadiana. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 14 de marzo de 2016. Consultado o 6 de xuño de 2017.