| Os reis Católicos orixe da monarquía española |
| --- |
|  |  |
| Isabel I de Castela  | Fernando II de Aragón |

Rendición de Boabdil ante os Reis Católicos.
O termo **monarquía española** designa a organización política do Goberno e do Estado en España, e cuxa traxectoria vai desde a unión dinástica dos reinos peninsulares nos descendentes dos Reis Católicos, reformándose durante o novo réxime ata a actualidade en España, interrompida unicamente nos períodos da Primeira República (1873-1874), a Segunda República (1931-1939) e o réxime franquista (1936-1975)

Historia
--------

Durante a Idade Media, os árabes conquistaran boa parte da Península Ibérica. A principios do século xv existían 3 grandes reinos que lograran expulsar aos musulmáns: Castela, Aragón e Navarra. O reino de Granada foi o último reduto musulmán na Península.

En 1469, Fernando de Aragón e Isabel de Castela contraeron matrimonio, unindo dinasticamente os dous reinos máis poderosos. Esta unión de forzas permitiu expulsar aos musulmáns de Granada e conquistar Navarra, para incorporar estes territorios á Coroa. 

Considérase pois que a Monarquía española ten a súa orixe na unión persoal e dinástica entre Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón, chamados **Reis Católicos** (*Catholicos reges, et principes*) polo papado desde o 4 de maio de 1493 en razón da expulsión da Península Ibérica do islam e o proxecto evanxelizador do Novo Mundo; e que procuraron levar unha política de acción común.

### Consolidación

Xoana I de Castela, filla dos Reis Católicos, herdou a coroa de Castela ao morrer a súa nai, a raíña Isabel. O matrimonio de Xoana con Filipe o Fermoso fixo perigar a política que levaran os Reis Católicos, pero Filipe I morreu prematuramente, e o rei Fernando II de Aragón, pai de Xoana, inhabilitouna definitivamente e ocupouse da rexencia castelá ata a súa morte. Entón, Xoana herdou tamén o reino de Aragón, pero dada a súa incapacidade, o seu fillo Carlos autoproclamouse rei xunto coa súa nai nesta conxuntura, o cal foi aceptado polos reinos de España; e desta forma Carlos I consolidou a unión persoal de ambas as Coroas, sendo chamado **rei Católico das Españas** (*Hispaniarum Rex Catholicus*) polo papa León X na bula do 1 de abril de 1516.

Filipe II, Príncipe de Asturias desde 1528, accedeu ao trono por abdicación do seu pai, e usou en documentos e moedas a fórmula abreviada de **rei das Españas e de Indias** (*Hispaniarum et Indiarum Rex*), e tras a Crise sucesoria en Portugal (1580) adquiriu tamén a titularidade da Coroa portuguesa.

### Cambio de réxime

A Monarquía española perde a súa condición *monarquía absoluta*, e adquire o seu carácter de *monarquía parlamentaria* coa transformación de España nun estado liberal.


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **1808-1812** | **1812-1815 Estado liberal** | **1815-1820 Absolutismo** | **1820-1823 Estado liberal** | **1823-1833 Absolutismo** |
| 

|
|  |

* Invasión napoleónica
* Estatuto de Baiona
* Xunta Suprema Central
 | * Primeira Constitución española
 | * Restauración absolutista de Fernando VII
 | * Revolución do Trienio liberal
 | * Intervención da Santa Alianza
* Década Ominosa
 |

Desde o ano 1833, co pretexto da cuestión dinástica, sucedéronse tres guerras civís en España que balizaron intermitentemente unha parte do século XIX, onde os constitucionalistas («cristinos», «alfonsinos») opuñan o seu ideario do «*estado liberal*» contra o «*absolutismo*» e «*foralismo*» dos carlistas. A cuestión dinástica iniciouse cando Fernando VII promulgou a Pragmática Sanción de 1830, que era á súa vez a publicación da Pragmática Sanción de 1789, co que se anularon as disposicións, que impedían o acceso ao trono das mulleres ata non esgotarse toda a descendencia masculina, de Filipe V. Deste xeito, o irmán do rei Fernando VII, Carlos María Isidro foi relegado en favor da súa sobriña Isabel, filla do rei; e así, se Carlos María Isidro non tivo inconveniente en renunciar aos seus dereitos en 1830, en 1833 os seus argumentos cambiaran, e cos seus partidarios («carlistas») iniciou a Primeira Guerra Carlista.

Isabel II finalmente foi proclamada raíña, pero a súa nai a rexente María Cristina de Borbón-Dúas Sicilias que se aliñou cos liberais, con todo pretende o estatuto Real de 1834 o que deu lugar ao motín de La Granja (1836) e a volta ao período constitucional. Así o artigo 180 da Constitución de 1812 establecería o reinado lexítimo de Isabel II, e o artigo 50 da Constitución de 1837 e o artigo 49 de Constitución de 1845 indican que Isabel II era a lexítima raíña das Españas. Desde entón a lexitimidade da monarquía española foi vinculada coa Constitución de quenda (aínda que fose *a posteriori*).

O sentido patrimonial da unión baixo unha coroa de distintos reinos peninsulares desaparece tamén co período constitucional. O cambio non foi brusco, a denominación de *Reino* en singular data desde a Constitución de 1812 (non así o Estatuto de Baiona de 1808), pero o territorio denomínase en plural, *Españas*, na Constitución de 1812, de 1837 e 1845, coa excepción que xa aparece en singular nas dúas últimas. Pero na Constitución de 1869, coa afirmación da Nación española, o territorio pasou a denominarse en singular *España*, e así seguiu desde entón.

A monarquía como forma xurídica actual do estado
------------------------------------------------

*Artigo principal**:* Rei de España.
Actuais armas reais da dinastía Borbón
Árbore xenealóxica desde os primeiros reis cristiáns ata Xoán Carlos I.
A actual Constitución española de 1978 adopta como forma política do Estado español a monarquía parlamentaria, segundo aparece expresado no seu artigo 1.

No título II da mesma constitución figura o réxime regulador da Coroa, baixo este rótulo.

O actual réxime Monarquía en España reúne os caracteres típicos da forma de goberno de Monarquía parlamentaria, isto é:

* A sucesión hereditaria dos membros da Familia Real na Xefatura do Estado, co título de Reis de España.
* A xefatura do Estado corresponde ao Rei, o cal ten funcións cerimoniais e simbólicas, e non dirixe nin o poder lexislativo nin o executivo.
* O poder executivo, o goberno, goza da confianza do Congreso dos Deputados (poder lexislativo).

### Poderes do Rei na Constitución

Deben distinguirse dentro das súas funcións ou poderes:

##### De carácter simbólico e representativo

As de carácter simbólico e representativo, recaen no Rei como personificación da Coroa e son:

* Xefe do Estado.
* Símbolo da súa unidade e permanencia.
* Árbitro e moderador do funcionamento regular das institucións.
* Representación a nivel internacional.

##### Facultades efectivas

* De carácter xeral
	+ Mando supremo das Forzas armadas, atribúese directamente ao Rei, aínda que non pode exercerse sen referendo, parece que pode corresponder ao Rei, certa iniciativa
	+ Exercer o dereito de graza con arranxo á lei, non podendo autorizar indultos xerais.
	+ Patronazgo das Reais Academias.
* O rei e o poder executivo
	+ Propor o candidato a Presidente do Goberno, e no seu caso, nomealo, esta é a facultade constitucional que ten maior transcendencia política.
	+ Nomear e separar aos membros do Goberno, a proposta do seu presidente.
	+ Expedir os decretos acordados no Consello de Ministros e conferir os empregos civís e militares e conceder honras e distincións con arranxo ás leis.
	+ Ser informado dos asuntos do Estado e presidir cando estime oportuno as sesións do Consello de Ministros sempre a petición do Presidente do Goberno.
* En relación co poder lexislativo
	+ Sancionar e promulgar as leis. Esta potestade do rei, constitúe un reflexo do poder lexislativo que noutros momentos encarnaba o rei. O rei non se pode negar, que dispón para iso de quince días.
	+ Convocar e disolver as Cortes e convocar eleccións, segundo os termos previstos na Constitución. Esta prerrogativa precisa o referendo do Presidente do Congreso e noutro caso precisa a proposta do Presidente do Goberno.
	+ Convocar referendo nos casos previstos na Constitución, mediante proposta do Presidente do Goberno.
* Política internacional
	+ Acreditar os embaixadores e outros representantes diplomáticos
	+ Ao rei correspóndelle manifestar o consentimento do Estado para obrigarse internacionalmente por medios de tratados, de conformidade coa Constitución e as leis, é distinto o órgano ao que corresponde prestar o consentimento e o Rei, ao que corresponde manifestalo.
	+ Ao rei correspóndelle previa autorización das Cortes Xerais declarar a guerra e facer a paz.

Algúns datos
------------

Contando con datos desde Carlos I incluído:

* A media de vida dos reis está ao redor dos 52/53 anos de idade.
* A media de reinado aproxímase aos 29/30 anos, cifra que xa pasa Xoán Carlos I.
* Os reinados máis longos corresponden a Filipe V (45 anos) e Filipe IV (44 anos).
* Os reinados máis curtos corresponden a Lois I (menos dun ano) e Afonso XII (case 11).

Notas
-----

1. ↑  Na Embaixada de España ante a Santa Sé aínda se puxo en febreiro de 1977 unha lápida conmemorativa referíndose a Ioannes Carolus I como Hispaniae Cath. Rex [adaptación do trato histórico que os papas deran aos reis desde Carlos I: Hispaniarum Rex Catholicus]. As de data posterior suprimen o cualificativo de católico, de acordo coa constitución de 1978. [*Ligazón morta*]
2. ↑  "A numeración dos Príncipes de Asturias" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 07 de abril de 2010. Consultado o 25 de xullo de 2009.
3. ↑  Nome cuñado en moedas de catro reais da Casa de Moeda de Segovia desde 1588, lenda que se repite en moedas de oito reais cuñadas en Hispanoamérica. Véxase: La Cuestión de España a las puertas de siglo XXI Arquivado 03 de febreiro de 2012 en Wayback Machine.
4. ↑  Hai que recalcar que os reis empregan o ordinal castelán ou aragonés máis elevado, así o pretendente carlista Xaime de Borbón e Borbón-Parma era Xaime III, non habendo ningún Xaime como rei de Castela.
5. ↑  "Documents relating to the Spanish Succession". Arquivado dende o orixinal o 29 de maio de 2017. Consultado o 25 de xullo de 2009.
6. ↑  *Gazeta de Madrid*, 20 de maio de 1808, páx. 483 Arquivado 25 de marzo de 2009 en Wayback Machine. e 484 Arquivado 25 de marzo de 2009 en Wayback Machine.
7. ↑  Economía no reinado de Isabel II[*Ligazón morta*]

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Casa Real de España
* Reis de España
* Monarquía Católica
* Inxurias á Coroa

### Ligazóns externas

* Páxina web da Casa Real Española
* Páxina web sobre a Monarquía Española
* Sucesión dinástica desde los Reyes Católicos a Felipe VI (*rtve.es*)