**William Anthony Colón Román**, coñecido artisticamente coma **Willie Colón** ou polo alcume *El Malo del Bronx*, nado na parte sur do Bronx, Nova York, o 28 de abril de 1950, é un cantante, compositor e trombonista estadounidense de orixe portorriqueña. Está casado e ten catro fillos. Está recoñecido coma un dos pioneiros da salsa, movemento musical aparecido na década dos 70.

Traxectoria
-----------

### Primeiros pasos musicais

Tivo os seus primeiros contactos co mundo da música á idade de 11 anos, primeiro coa frauta, máis tarde co clarín, a trompeta e, ao cabo, co trombón, instrumento que o habería afianzar como un referente da Salsa. Con soamente 16 anos, en 1966, gravou o seu primeiro disco para Fania All Stars, na compaña de Héctor Lavoe, titulado *El malo*. Sería a primeira colaboración dunha longa restra entre os dous artistas, profundos coñecedores ambos do ambiente cultural latino de xacando.

### Binomio con Héctor Lavoe e faceta de Produtor

A sociedade Colón-Lavoe prolongouse durante seis anos, nos que amais de "El Malo", gravaron *The Hustler* (1968), *Guisando* (1969), *Cosa nuestra* (1970), *Asalto navideño* (1971), *La gran fuga* (1971), *Crime Pays* (1972), *El juicio* (1972), *Lo mato* (1973), e *The Good - The Bad - The Ugly* (1975) e así até 14 discos. Estas producións fixeron fincapé nas liortas dos barrios baixos de Nova York, poñendo especial énfase nas cuestións da integración, a marxinalidade, as *pandillas*, o perigo, as armas brancas, é dicir, o estilo de vida do Guetto. Temas como *Lo mato*, *Calle Luna, calle Sol*, *El día de mi suerte*, *Te Conozco, Bacalao*, *Barrunto*, *Piraña* ou *Todo tiene su final* dan boa proba disto. Similares inquietudes, anos máis tarde, serían asociadas a outros xéneros como o rap ou o punk.

En 1973 Willie Colón muda as tarefas de trombonista e cantante polas de produtor. Porén, volvería traballar con Lavoe, desta vez encargándose da produción, para sacar ao mercado *Vigilante* en 1983, onde dous dos temas acadaron un éxito sen precedentes no xénero. Estamos a falar de *Triste y Vacía* e *Juanito Alimaña*.

Sen saírmonos da súa faceta de produtor, Colón, que produciu máis de 40 proxectos, traballou con moitos outros persoeiros da Salsa. Con Rubén Blades, por exemplo, compartiu éxitos como *Tiburón*, *Pedro Navaja*, *Plástico* ou *Ligia Elena* (*Siembra*, tamén con Blades, aínda hoxe é o disco de maiores vendas no xénero. Así e todo as relacións entre ambos artistas víronse recentemente truncadas por mor dos cartos). Con Celia Cruz (que foi amais a súa madriña de voda), *Usted Abusó*, *Mi Caso*, *Apaga la Luz* e *Dos Jueyes*. Con Ismael Miranda, *Doble energía*.

### Derradeira achega musical

Con 58 anos de idade, oito despois de ter sacado o seu último álbum *Guerrero de corazón*, Colón volveu no 2008 cun tributo aos seus comezos, "El Malo 2".

> 
> 
> *Trátase dun disco ateigado de novos temas, ideas e conceptos. Con este disco, de trece temas, con baladas, plena portorriqueña, música urbana e salsa, péchase un ciclo de máis de catro décadas de estudios de gravación*
> Willie Colón
> 

### Outras facetas

Despois de incontábeis homenaxes e tributos (ten 11 nomeamentos aos Grammy Latinos, quince discos de ouro e cinco de platino), Willie Colón deixaría a música para participar activamente da vida política estadounidense co partido demócrata. Malia esta retirada de música acaecida a mediados do 2006, no 2008 volveu deixar pegada cun novo álbum titulado *El malo 2*.

Willie Colón foi ademais presidente da *Asociación de Artes Hispanas*, presidente da *Coalición para unha Nova York mellor*, membro da xunta directiva do *Instituto Caucus Congresional Hispano*, membro da xunta directiva da *Comisión Latina Contra a SIDA*, membro fundador da xunta de *Asuntos Hispanos da cidade de Nova Rochelle*, membro fundador do *Comité Sistema Xudicial da cidade de Nova Rochelle*, membro da *Fundación Pro Inmigrantes da ONU*, voceiro da *Organización de Axuda e Desenvolvemento Internacional CARE*.

Aló por 1995 Colón entrou na Historia ao ser o primeiro latino en formar parte da directiva nacional da *ASCAP* (*Sociedade Americana de Compositores, Autores e Editores*). Máis tarde, en 1999 foi investido *Doutor honoris causa* polo Trinity College, no estado de Connecticut, algo que volvería a repetirse en 2004, desta vez a proposta do departamento de Humanidades da Universidade Lehman, en Nova York.

Características, estilo e singularidades
----------------------------------------

Música salsa na rúa
Como músico, Willie Colón foi sempre un entusiasta da fusión de ritmos que levaron a algúns a cualificar a súa música como áspera e agresiva; isto é notorio xa desde o primeiro disco e segue tendo absoluta vixencia no último, *Demasiado Corazón*, da discográfica *Azteca Music*. Na derradeira etapa, desbota totalmente os convencionalismos salseiros ao presentarse con novos sons tomados de tubas, chelos e frautas. Con todo, non deixa de ser con el con quen nace a salsa, unha música ideal para lle botar o dente aos temas das clases marxinadas, que sofren con Colón dunha asimilación moi persoal dos ritmos caribeños tal que o son, o mambo, a guaracha, o cha-cha-cha, o son montuno, a guajira, a cumbia colombiana, o joropo venezolano e a rumba. Tamén está moi ligada a súa música ao denominado Jazz Latino Moderno. Estas mudanzas estilísticas experimentadas ao longo da súa carreira semellan certamente acaídas se temos en conta que o artista leva vendidos máis de 30 millóns de discos en todo o mundo.

Discografía
-----------

Ten unha extensa discografía que até o de agora conta con 43 álbums ao longo dos últimos 33 anos. Velaquí unha listaxe cronolóxica:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * El Malo (1967)
* The Hustler (1968)
* Guisando *Doing a Job* (1969)
* Cosa Nuestra (1971)
* Asalto Navideño (1971)
* La Gran Fuga *The Big Break*(1971)
* El Juicio (1972)
* Asalto Navideño Vol.2 (1972)
* Lo Mato (Si no compra este disco)(1973)
* Crime Pays (1973)
* Willie (1974)
* Se Chavó el Vecindario! *There Goes the Neighborhood* (1975)
* The Good, The Bad & The Ugly (1975)
* El Baquine de Angelitos Negros (1977)
* Metiendo Mano!! (1977)
* Sólo Ellos Pudieron Hacer Éste Álbum *Only They Could Have Made This Album* (1977)
* 49 MINUTES (1978)
* Siembra (1978)
* Solo (1979)
* Doble Energía (1980)
* Canciones del Solar de los Aburridos (1981)
 |  | * Celia & Willie (1981)
* Fantasmas (1981)
* Corazón Guerrero (1982)
* The Last Fight (1982)
* Vigilante (1983)
* Criollo (1983)
* Tiempo pa' Matar (1984)
* Contrabando *Especial N°5*
* Los Triunfadores *The Winners* (1987)
* Top Secrets/Legal Alien (1989)
* Color Americano (1990)
* Honra y Cultura (1991)
* Willie Colón & Tito Puente (1993)
* Hecho en Puerto Rico (1993)
* Bad boys 2 (1994)
* Tras la Tormenta (1995)
* Y Vuelve Otra Vez!!! (1995)
* Demasiado Corazón (1998)
* Quien Eres (1999)
* Idilio (2000)
* Guerrero de Corazón (2000)
* El malo 2 (2008)
 |

Filmografía
-----------

Colón ten participado en catro filmes e dúas telenovelas.

* *Vigilante* (1983)
* *The Last Fight* (1983)
* *It Could Happen to You* (1994)
* *Demasiado Corazón* (1998)
* *La Intrusa* (1986) (telenovela)
* *Corazón Partido* (2005) (telenovela)

Notas
-----

1. ↑  "Blades dá a súa versión do acontecido". Arquivado dende o orixinal o 10 de outubro de 2007. Consultado o 12 de febreiro de 2009.
2. ↑  "Demanda xudicial de Colón ao panameño Rubén Blades". Arquivado dende o orixinal o 10 de outubro de 2007. Consultado o 12 de febreiro de 2009.
3. ↑  *O novo malo de Willie Colón*. Xaneiro de 2009 en Galicia Hoxe
4. ↑  Estilo de Willie Colón e colaboracións con Fania All Stars

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Salsa
* Música caribeña

### Ligazóns externas

* Páxina Oficial de Willie Colón *(en inglés)*
* Biografía de Willie Colón *(en castelán)*
* *Elmalo Inc.* Produtora discográfica de Willie Colón *(en inglés)*
* *El Malo del Bronx asaltó España*. Artigo de Évelyn Viana (2008) e mais unha Entrevista exclusiva a cargo de Nelson Valdés *(en castelán)*
* *Willie Colón. La leyenda que no duerme*. Artigo de Erwin Pérez *(en castelán)*
* Colaboracións de Willie Colón e Rubén Blades *(en castelán)*
* Completo resumo de cada un dos discos de Colón e Blades *(en castelán)*
* Investidura de Willie Colón como Doctor Honoris Causa pola Universidade Lehman *(en castelán)*
* Portadas dos discos e datos *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Ritmos e xéneros músicais latinoamericanos e caribeños en xeral |
| --- |
| Xéneros | 
* Bambuco
* Bolero
* Boogaloo
* Bossa nova
* Chacarera
* Chamamé
* Corrido
* Cuarteto
* Cueca
* Forró
* Guajira
* Habanera
* Joropo
* Kompa
* Lambada
* Marinera
* Milonga
* Porro
* Rancheira
* Reggae
* Reguetón
* Ska
* Tango
* Tonada
* Torbellino
* Zamacueca

 |  |
| Raíces da Salsa | 
* Merengue
* Plena
* Calipso
* Samba
* Cumbia
* Rumba
* Bachata
* Mambo
* Guaracha
* Son montuno
* Danzón
* Vallenato
* Merecumbé
* Bomba
* Mapalé
* Guaguancó

 |
| Instrumentos musicais | 
* Timbal
* Maracas
* Conga
* Requinto
* Guitarra
* Bongó
* Timbaleta
* Piano
* Baixo
* Violín
* Trompeta
* Saxofón
* Trombón
* Frauta
* Cuatro
* Charango
* Mandolina
* Arpa
* Quena
* Acordeón
* Clarinete
* Guacharaca
* Tiple
* Claves
* Huiringua
* Frauta de millo miúdo
* Tamboril.

 |
| Intérpretes e compositores | 
* Willie Colón
* Héctor Lavoe
* Agustín Lara
* José Alfredo Jiménez
* Celia Cruz
* Carlos Gardel
* Alci Acosta
* Julio Jaramillo
* Los Panchos
* Yma Sumac
* Chavela Vargas
* Piper Pimienta
* Pérez Prado
* Ernesto Lecuona
* Javier Solís
* Lucha Reyes
* Chabuca Granda
* Tito Puente
* Pacho Galán
* Ray Barretto
* Lola Beltrán
* Juan Luis Guerra
* Jorge Negrete
* Fania All Stars
* Cuco Sánchez.

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1388336
* WorldCat
* VIAF: 37107934
* AllMusic: mn0000686577
* BNE: XX892237
* BNF: 139529244
* CANTIC: a10428227
* Discogs: 29812
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 121440
* Genius: Willie-colon
* GND: 134349563
* IMDb: nm0173138
* ISNI: 0000000079735990
* LCCN: n83217213
* MusicBrainz: ID
* NTA: 074189468
* SNAC: w63n38rm
* Songkick: 210599
* SUDOC: 159122570
* TMDb: 90340

 |