**Jiko Fatafehi Luveni**, nada en 1946 e finada o 22 de decembro de 2018, foi unha médica, política de Fidxi e presidenta do Parlamento de Fidxi. Era membro do partido FijiFirst antes de renunciar á súa participación no partido co fin de asumir o cargo de portavoz. Isto debeuse a que o presidente de Fidxí non é membro do Parlamento e non pode ser membro dun partido político de conformidade co artigo 77 (1) (a) e o artigo 77 (7) (b) (ii) da Constitución de Fidxí. Foi a primeira fidxana graduada dunha Escola de Medicina e a primeira muller en ocupar o cargo de portavoz parlamentaria.

Infancia e educación
--------------------

Filla dun antigo comerciante convertido en magnate naviero, Luveni provén do pobo de Nukuni na illa de Ono-i-Lau, no arquipélago que compón a provincia de Lau. Tivo dous matrimonios, cinco fillos e sete netos. Os seus pasatempos incluían o tenis, softbol, netball e voleibol. Na súa mocidade representou ao país en tenis de mesa e golf en tres edicións dos Xogos do Pacífico Sur. Posteriormente foi elixida membro do comité directivo do Consello de Deportes de Fidxí e no Comité de Apelacións Tripartito da Asociación de Deportes e Comités Olímpicos Nacionais de Fidxí (FASANOC).

Luveni educouse na escola Lautoka Fijian School e logo na escola secundaria Nabua en Suva, antes de inscribirse na escola Adi Cakobau en Sawani. Graduouse en odontoloxía da Escola de Medicina de Fidxí en 1967, a primeira muller de Fidxí en facelo. Despois de graduarse, traballou durante vinte anos para o Ministerio de Saúde, antes de traballar para o Fondo de Poboación das Nacións Unidas como directora de proxectos de planificación familiar e saúde reprodutiva de 1987 a 2002. Renunciou tres anos antes da finalización do seu mandato para ocupar un posto como oficial de proxectos de VIH para o Ministerio de Saúde, onde traballou en campañas de información e prevención do virus, e logo como directora de proxectos da "Rede de Fidxí para persoas que viven co VIH", unha organización non gobernamental que axuda ao sostén dos enfermos.

De 2007 a 2008, Luveni formou parte da xunta directiva do Consello Deportivo interino de Fidxí.

Carreira política
-----------------

En xaneiro de 2008 Luveni foi nomeada Ministra de Saúde e logo Ministra de Benestar Social, Muller e Alivio da Pobreza no goberno interino encabezado polo primeiro ministro Voreqe Bainimarama. Tamén foi copresidenta dun equipo de traballo do goberno establecido para formular recomendacións con respecto á "identidade cultural social e a construción da nación" para a proposta Carta Popular para o Cambio, a Paz e o Progreso.

En 2013 Luveni indicou que se presentaría como parte do partido político proposto por Bainimarama. Foi elixida presidenta do Consello Provincial de Lau en abril de 2014, sucedendo a Filipe Bole, pero despois de ser anunciada como candidata parlamentaria polo partido FijiFirst en xullo de 2014, renunciou ao cargo logo de só tres meses. Sucedeuna Ilisoni Taoba. Nas eleccións de 2014 recibiu 2.296 votos e foi elixida para o parlamento como a décimo cuarta candidata máis votada de FijiFirst. Renunciou ao seu posto inmediatamente despois das eleccións para converterse en portavoz, a primeira fidxana en ocupar o posto. O seu lugar como deputada foi ocupado por Laisenia Tuitubou. Foi electa portavoz formalmente o 6 de outubro de 2014.

Falecemento
-----------

O 22 de decembro de 2018, Luveni morreu á idade de setenta e dous anos.

Recoñecementos
--------------

Na 72.ª Asemblea Mundial da Saúde foille entregado o premio póstumo Global Health Hero Award da Organización Mundial da Saúde (OMS).

Notas
-----

1. ↑  "Constitution of The Republic of Fiji" (PDF) (en inglés). 2021-02-17.
2. 1 2  "Dr Jiko Luveni posthumously recognized with the Global Health Hero Award" (en inglés). 2019-05-21. Consultado o 2021-02-17.
3. ↑  "Dr Jiko Luveni was also a national sports champion" (en inglés). 27 de decembro de 2018. Consultado o 2021-02-17.
4. ↑  Delaibatiki, Nemani (28 de decembro de 2018). "Posthumous Award For Late Speaker Dr Jiko Luveni" (en inglés). Consultado o 2021-02-17.
5. ↑  "Yee, Bogidrau in Council Board" (en inglés). FijiLive. 25 de xaneiro de 2008. Arquivado dende o orixinal o 4 de marzo de 2016. Consultado o 2021-02-17.
6. ↑  "Rajendra Chaudry accepts board appointment" (en inglés). 27 de xaneiro de 2007. Arquivado dende o orixinal o 12 de maio de 2007. Consultado o 2021-02-17.
7. ↑  Dodiverata, Rosi (12 de xullo de 2013). "Dr Luveni for proposed party" (en inglés). Consultado o 2021-02-17.
8. ↑  Vukailagi, Dreu (10 de abril de 2014). "Government reminds Lau of $6.2 million assistance" (en inglés). Fiji Television Limited. Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016.
9. ↑  Swamy, Nasik (26 de xullo de 2014). "FijiFirst candidates". *Fiji Times* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 24 de setembro de 2015. Consultado o 2021-02-17.
10. ↑  "2014 Election Results". Fiji Elections Office. Arquivado dende o orixinal o 21 de setembro de 2014. Consultado o 2021-02-17.
11. ↑  Nasik Swami (25 de setembro de 2014). "Our new Speaker" (en inglés). Fiji Times. Arquivado dende o orixinal o 13 de setembro de 2015. Consultado o 2021-02-17.
12. ↑  "Dr Luveni is Fiji's first female Speaker" (en inglés). FijiLive. 6 de outubro de 2014. Arquivado dende o orixinal o 9 de xuño de 2015. Consultado o 2021-02-17.
13. ↑  "Speaker Dies" (en inglés). 22 de decembro de 2018. Consultado o 2021-02-17.