recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cerdic de Wessex**, nado c. 467 e finado en 534, foi rei do reino anglosaxón de Wessex (519–534) e é considerado como o devanceiro de todos os reis subsecuentes de Wessex.

Traxectoria
-----------

De acordo coas crónicas anglosaxoas, Cerdic chegou á illa de Britania no ano 475 nunha das incursións xermánicas que se producían nesta época na que a provincia romana se atopaba en franca decadencia. Roma, asediada polos invasores, non puido manter o seu poder en Inglaterra e os anglos e saxóns comezaron a penetrar no seu territorio.

Cerdic, proveniente do norte da actual Alemaña ou Holanda, chegou á costa británica xunto co seu fillo Cynric en tres barcos saxóns, case con toda seguridade na zona de Hampshire. Alí atopou un rei chamado Natanleod ao cal respectou durante quince anos. Con todo, en 508 asasinouno, proclamándose primeiro rei de Wessex. Cerdic proseguiu a súa conquista sobre territorio da antiga provincia romana de Britania, ocupando a Illa de Wight e regalándolla logo a dous dos seus homes de confianza, Stuf e Wighgar. É posíbel que Cerdic fose o caudillo saxón que foi vencido na Batalla do Monte Badon segundo algunhas crónicas. Outras indican que o que participou na batalla foi Aelle.

### Orixes

Da estirpe de Cerdic proveñen dalgunha maneira todos os reis de Inglaterra. A orixe de Cerdic é complexa e os historiadores non se poñen de acordo. Algúns (unha minoría) pensan que Cerdic non é máis que unha figura mítica que nunca existiu realmente. Con todo, ao ser nomeado por distintas fontes desde o século IX dando detalles da súa vida, a maioría dos estudosos opinan que a figura de Cerdic é real. De feito coñécese que o seu pai se chamaba Elasa. Estudos escolásticos afirman que Elasa era un nobre romano británico «Elasius». O nome de Cerdic é unha britanización do nome romano «Caractacus» que pasa a «Caradog» e «Caretic». A nai de Cerdic asegúrase que era saxoa, aínda que un dos seus devanceiros procedería de Britania e por ela tamén correría sangue romano-celta.

Cerdic cruzou a Inglaterra pensando por tanto que regresaba á súa terra, mesmo que tiña lazos familiares co rei Natanleod e, por iso, regresaba para instaurar a parte do Imperio Romano que se estaba esboroando en toda Europa.

| * v
* c
* e
Reis de Wessex |
| --- |
| século VI | 
* Cerdic
* Cynric
* Ceawlin
* Ceol
* Ceolwulf

 |
| século VII | 
* Cynegils
* Cwichelm
* Cenwalh
* Penda de Mercia
* Seaxburh
* *Cenfus*
* Æscwine
* Centwine
* Cædwalla
* Ine

 |
| século VIII | 
* Æthelheard
* Cuthred
* Sigeberht
* Cynewulf
* Beorhtric

 |
| século IX | 
* Ecgberht
* Æthelwulf
* Æthelbald
* Æthelberht
* Æthelred
* Aelfred
* Eadweard
* *Ælfweard*
* Aethelstan

 |
| Os individuos en cursiva se cadra non foron reis. |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q366048
* EBID: ID
* GEC: 0017065
* ODNB: 5003
* PASE: 246
* WikiTree: Wessex-349

 |
Coordenadas: 43°26′00″N 2°52′21″O﻿ / ﻿43.43333, -2.8725

Central nuclear de Lemoiz
A **central nuclear de Lemoiz** é unha central nuclear que non chegou a ser posta en funcionamento, situada na localidade biscaíña de Lemoiz, no País Vasco (España). Comezou a construírse en 1972 da man da compañía eléctrica Iberduero, e aínda que o grupo I (dos dous de que constaba o proxecto) estaba rematado e unicamente estaba a falta de ser cargado co combustible, foi paralizado polo Goberno español de Felipe González en 1984.
Na construción da central, empregáronse máis de 1000 toneladas de ferro e 200 000 m³ de formigón armado. A construción e posterior desmantelación da central, ascendeu a 6 000 millóns de euros.

Proxecto
--------

O proxecto de construción da central nuclear de Lemoiz xurdiu a principios da década de 1970, como parte dun ambicioso plan da empresa eléctrica vasca Iberduero (actualmente Iberdrola), que proxectaba varias centrais nucleares na costa vasca (en Lemoiz, Ea-Ispaster e Deba) e na ribeira do río Ebro, preto da localidade navarra de Tudela. As centrais de Deba e Tudela contarían con dous grupos de 1000 MW cada un, mentres que a de Ea–Ispaster contaría con seis unidades de 1000 MW cada un.

Nos primeiros anos da década dos setenta comezan as obras co recheo da cala de Basordas, para a instalación de dous reactores nucleares. Os traballos inícianse a falta dalgúns dos permisos de obras. Westinghouse proporcionaría os equipos para os sistemas de vapor, a turbina e a primeira carga de combustible nuclear. Lemoiz I entraría en servizo en novembro de 1976 e Lemoiz II en xuño de 1978. Cunha licenza provisional, que só permite a realización de obras provisionais, lévaronse a cabo a maior parte das obras.

En 1979, nunha protesta en Tudela que incluía o rexeitamento a esta central, morría por un disparo Gladys del Estal.
O **Clasicismo Romántico**, é un movemento arquitectónico, que pode incluírse dentro do Neoclasicismo, que data de finais do século XVIII e metade do século XIX.

É unha arquitectura burguesa, a burguesía por primeira vez ten real importancia, pois a partir da Revolución Francesa, os burgueses conseguirán poder político con Parlamento e a Cámara dos Comúns.

A muller comeza a ter importancia, e tamén é salientable o dereito ao voto, inda que soamente os ricos son os que o poden exercer.

Os burgueses son os que encargan esta arquitectura.

O clasicismo romántico diferenciase do Neoclasicismo no seu **carácter doméstico**. Son edificios máis pequenos, onde o máis importante é o confort, o benestar, que é xusto o que valora a burguesía.

Os arquitectos románticos sométense máis á cidade que os "neoclásicos normais", os románticos teñen máis en conta a cidade.

Principais arquitectos
----------------------

Inglaterra
* John Soane
* John Nash

Francia
* Pierre-François Léonard Fontaine
* Charles Percier
* Durand

Alemaña
* Van Klenze
* Schinkel
**Camill Heller**, nado en Teplitz (Bohemia) o 26 de setembro de 1823 finado en Innsbruck (Austria) o 25 de febreiro de 1917, foi un zoólogo e anatomista austríaco.

Traxectoria
-----------

Heller naceu na cidade termal de Teplitz (hoxe Teplice), daquela pertencente (Imperio Austríaco. Estudou en Viena, alcanzando en 1854 o título de doutor en medicina. Desde 1858 a 1863 foi profesor de zooloxía e anatomia comparada na universidade de Cracovia (Polonia), e desde 1863 até a súa xubilación ensinou na universidade de Innsbruck, en Austria.

Heller especializouse primeiramente en crustáceos, pero tamén traballou en briozoos, equinodermos, picnogónidos e tunicados.

Abreviatura
-----------

A abeviarura **Heller** emprégase para indicar a este zoólogo como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q86103
* WorldCat
* VIAF: 30294166
* BIBSYS: 2114498
* CERL: cnp01080769
* DeutscheBio: 11668500X
* GND: 11668500X
* ISNI: 0000 0000 6317 9926
* NTA: 167025007
* OEBL: ID
* SUDOC: 121456706

 |
O **Boeing B-47 Stratojet** foi un bombardeiro medio, de longo alcance e seis reactores estadounidense construído para voar a altas velocidades subsónicas e a grande altura. Foi principalmente deseñado para lanar boambas nucleares sobre a Unión Soviética. Cos seus mtores instalados en góndolas baixo a súa á en frecha, o B-47 foi unha grande innovación no deseño de reactores de combate de despois da segunda guerra mundial, e foi importante no posterior desenvolvemento dos reactores comerciais.

O B-47 entrou en servizo co SAC da Forza Aérea dos Estados Unidos en 1951. Nunca entrou en combate como bombardeiro, pero foi un dos piares do SAC durante os anos 50 e principios dos 60, estando en servizo como bombardeiro ata 1965. Foi tamén adaptado para outras misións, como recoñecemento fotográfico, intelixecia electrónica e avión meteorolóxico, permanecendo en servizo como plataforma de recoñecemento ata 1969, e como banco de probas ata 1977.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q467649
* EBID: ID
* GND: 4650448-5
* LCCN: sh85010702

 |
O **Campionato da PGA** é un torneo anual de golf creado en 1916 e organizado anualmente pola Professional Golfers Association of America que se xoga nos Estados Unidos. É un dos principais campionatos profesionais de golf, xógase case ao final da tempada, a mediados de agosto, normalmente catro semanas despois do Aberto Británico de golf. Ata 1957 xogouse segundo a fórmula do match play para pasar nesa ata a xogarse con stroke-play. Como evento forma parte do circuíto do PGA Tour, o European Tour e o Japan Golf Tour, totalizando en premios 8 millóns de dólares en 2011. Como nos outros grandes campionatos, o gañador consegue a invitación automática para xogar nos outros tres grandes que constitúen o Gran Slam de Golf (Masters de Augusta, Aberto dos Estados Unidos e o Aberto Británico) nos seguintes cinco anos, e quedan exentos de xogar a fase de cualificación do Campionato da PGA de por vida. Tamén ingresa como membro do PGA e European Tours nos seguintes cinco anos e recibe invitación para The Players Championship por cinco anos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q828160
* EBID: ID

 |
**Claudia Pulcra Tercia**, coñecida como **Clodia** ou **Claudia Metela**, nada en 95 a. C. foi unha patricia romana.

Traxectoria
-----------

Foi a terceira filla do patricio Apio Claudio Pulcro e Cecilia Metela Baleárica e irmá de Publio Clodio Pulcro. Non debe ser confundida coa súa sobriña, Clodia Pulcra, brevemente casada con Octaviano. Ao igual cás mulleres de clase alta da súa época, Clodia recibiu boa educación en grego e mais en filosofía, cun talento especial para escribir poesía. A súa vida, inmortalizada nos escritos de Cicerón e tamén, segundo crenza xeral, nos poemas de Catulo, foi caracterizada por continuos escándalos.

Existe así mesmo unha versión de 1896 sobre os amores de Clodia co seu irmán e outros patricios romanos en "*Vies imaginaires*", de Marcel Schwob.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1102155
* WorldCat
* VIAF: 291313803
* CANTIC: a11238665
* CERL: cnp00584577
* DeutscheBio: 118676458
* FAST: 1812940
* GND: 118676458
* ISNI: 0000 0003 7353 5885
* LCCN: n92076561
* NTA: 315907746
* SUDOC: 196449294

 |
Deserto de Chihuahua no norte de México e suroeste dos Estados Unidos, é unha zona semiárida.
En cor laranxa climas semiáridos quentes e en amarelo semiáridos fríos.
O clima **semiárido** ou **semidesértico** é un subtipo de clima seco e unha expresión comunmente utilizada para designar o clima dunha rexión do planeta onde as choivas anuais están entre os 500 e os 800 mm. Unha cantidade de choiva inferior aos 400 mm anuais caracteriza ós semidesiertos. Na clasificación climática de Köppen é o *BS* (*BSh* semiárido cálido e *BSk* semiárido frío).

A vexetación dunha rexión semiárida está composta normalmente de matogueiras e estepas que perden as follas nos meses máis secos, así como de paisaxes que tamén secan nos períodos de estiaxe.

Un tipo de clima semiárido é o mediterráneo seco, que é o de transición entre o mediterráneo típico *Csa* e o desértico BW. Dáse no sueste de España, norte de África e costa mediterránea asiática e caracterízase por precipitacións escasas, entre 200 mm e 400 mm, forte seca estival e temperaturas cálidas que superan os 22 °C no verán.

Notas
-----

1. ↑  DRY LANDS AND DESERTIFICATION - National Science Foundation, Flanders, Belgium; Geography Department, University of Gent, Belgium.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q124196
* BRE: 3177115
* EBID: ID
* MAG: 117021838
* PSH: 4186

 |
**Carmela García-Moreno Teixeira**, nada en 1946, é unha política e socióloga española.

Traxectoria
-----------

Licenciada en Ciencias Políticas e Socioloxía, foi membro do Partido Popular, a formación política fundada en 1976 por Pío Cabanillas e José María de Areilza, e que se integrou na Unión de Centro Democrático (UCD). Foi membro do Comité executivo da UCD e resultou elixida deputada no Congreso nas eleccións xerais de 1979 pola circunscrición de Madrid. Durante o goberno de Adolfo Suárez, foi nomeada Directora xeral de Xuventude e de Promoción Sociocultural, con Íñigo Cavero como ministro, cargo do que cesou en novembro de 1981 tras abandonar o grupo centrista e pasar ao grupo mixto. Durante o período de crise da UCD entre 1981 e 1982, incorporouse ao Partido de Acción Democrática (PAD) liderado por Francisco Fernández Ordóñez. Cando esta formación política se integrou no Partido Socialista Obrero Español (PSOE), apoiou a integración aínda que remarcou que se consideraba socialdemócrata e non socialista. Renovou escano nas filas do PSOE nas eleccións xerais de 1982 pola circunscrición de Murcia, e na seguinte lexislatura foi elixida senadora. Foi vicedecana do Colexio Nacional de Doutores e Licenciados en Ciencias Políticas e Socioloxía.

Notas
-----

1. 1 2 3  "Entrevista a Carmela García-Moreno". *Diario ABC*: 146. 20 de abril de 1980. Consultado o 19 de agosto de 1981.
2. 1 2  Congreso dos Deputados (ed.). "Ficha de García-Moreno Teixeira, Carmela". Consultado o 19 de agosto de 2013.
3. 1 2  "Carmela García Moreno, la que fue promesa femenina del centro". *El País*. 29 de xaneiro de 1983. Consultado o 19 de agosto de 2013.
4. ↑  "Cese de Carmela García-Moreno". *El País*. 17 de novembro de 1981. Consultado o 19 de agosto de 2013.
5. ↑  Senado de España (ed.). "Ficha de la Senadora García-Moreno Teixeira, Carmela". Consultado o 19 de agosto de 2013.
6. ↑  Biblioteca Nacional de España, ed. (13 de xuño de 2013). "Mesas redondas sobre La Transición en tinta china" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de xullo de 2014. Consultado o 19 de agosto de 2013.
O **Campionato de España de ciclismo en ruta de 1993** foi a XCII edición do Campionato de España de ciclismo en ruta, que se disputou en Vigo o 27 de xuño de 1993, cun percorrido de 259 quilómetros. Dos 105 corredores que iniciaron a carreira, só 56 lograron rematala. Tratábase dun circuíto bastante selectivo, con varias dificultades, a última delas a dez quilómetros de meta.

Percorrido
----------

A carreira presentábase como un duelo entre o gran favorito e anterior campión Miguel Indurain e os bloques do CLAS e do Amaya. A proba rompeu a metade de camiño cunha escapada de 26 corredores, con homes importantes do pelotón como Pedro Delgado, Fernando Escartín ou Eduardo Chozas. O equipo Banesto deixou demasiada vantaxe á fuga, que chegou a contar con máis de cinco minutos que quedarían nun e medio na base da última ascensión. Naquel momento a fuga era un rosario de corredores, comandados por un sorprendente Ignacio García Camacho, que resistía na cabeza. Indurain lanzouse en persecución e foi superando a todos os fuxidos, excepto a García Camacho.

Finalmente na mesma liña de meta, García Camacho tivo escasos segundos de vantaxe sobre Miguel Indurain, ao que lle faltaron poucos segundos e un pouco de estratexia de equipo para revalidar a súa camisola de campión de España. Terceiro en meta foi Fernando Escartín.

Clasificación
-------------

| **1992** << **Campionato de España 1993** >> **1994** |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |   | **Ignacio García Camacho** | **Kelme** | 6h 21' 15" |
| 2 |  | Miguel Indurain | Banesto | a 7" |
| 3 |  | Fernando Escartín | CLAS | m.t. |
| 4 |  | Santos Hernández | Mapei | m.t. |
| 5 |  | Miguel Ángel Martínez | ONCE | m.t. |
| 6 |  | Ramón González Arrieta | Lotus | m.t. |
| 7 |  | Ángel Edo | Kelme | a 35" |
| 8 |  | Herminio Díaz Zabala | ONCE | m.t. |
| 9 |  | Peio Ruiz Cabestany | Gatorade | m.t. |
| 10 |  | Jon Unzaga | CLAS | m.t. |
|

 |

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de febreiro de 2016. Consultado o 05 de febreiro de 2016.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Campionato de España de ciclismo en ruta
A **candidatura olímpica de Madrid 2020** foi o intento por parte da cidade de Madrid para resultar elixida polo Comité Olímpico Internacional (COI) como cidade anfitrioa dos Xogos Olímpicos de 2020. Madrid é unha das grandes cidades europeas que nunca albergaron uns Xogos, e esta candidatura converteuse na cuarta vez, e terceira consecutiva, que Madrid postulábase como candidata a organizar unha olimpíada.

Finalmente, o día 7 de setembro de 2013 foi descartada na primeira rolda de votación do COI. Durante a elección das dúas cidades finalistas, empatou con Istambul en número de votos, polo que se realizou un desempate no que a cidade turca gañou, polo que Madrid foi eliminada, resultando vencedora a candidatura de Toquio.

Notas
-----

1. ↑  Ángel Cruz (12-07-2011). Diario *As*, ed. "Madrid anuncia mañana que aspira a los Juegos de 2020" (en castelán). Consultado o 12 de xullo de 2011.
2. ↑  Diario *As* (13-07-2011). Diario *As*, ed. "Madrid opta desde hoy a los Juegos Olímpicos de 2020" (en castelán). Consultado o 13 de xullo de 2011.
3. ↑  Diario *Marca* (13-07-2011). Diario *Marca*, ed. "Gallardón, Cobo y Lissavetzky firman la propuesta de 2020" (en castelán). Consultado o 13 de xullo de 2011.
4. ↑  "Madrid 2020 queda descartada en la primera votación para ser sede olímpica" (en castelán). 07-09-2013.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Candidatura de Madrid aos Xogos Olímpicos de 2012
* Candidatura de Madrid aos Xogos Olímpicos de 2016

### Ligazóns externas

* Sitio oficial da candidatura de Madrid 2020 *(en castelán)*
***Cavalleria rusticana*** (en galego Cabaleirosidade rústica) é unha ópera verista nun acto con música de Pietro Mascagni e libreto en italiano de Giovanni Targioni-Tozzetti e Guido Menasci baseada nun conto de Giovanni Verga. Foi estreada o 17 de maio de 1890 no Teatro Costanzi de Roma. *Cavalleria rusticana* segue a ser unha das óperas máis populares; nas estatísticas de OperabaseArquivado 14 de maio de 2017 en Wayback Machine. aparece no posto n.º 27 das cen óperas máis representadas no período 2005-2010, seendo a 16.ª en italiano e a primeira de Mascagni.

Foi presentada nunha dobre función con *Pagliacci* de Ruggero Leoncavallo. As dúas óperas son demasiado curtas como para podelas representar xuntas nunha soa función. De feito, dende 1903 -cando se interpretou por primeira vez en Nova York- en tódolos escenarios do circuíto operístico mundial adóitanse interpretar xuntas nun programa dobre chamado *Cav/Pag*.

Ambientada na Sicilia de finais do século XIX, ten como protagonistas un rapaz que volta do servizo militar (*Turiddu*) e unha xove (*Santuzza*), que teñen un idilio (encendido por parte dela; de despecho por parte del, porque viu que se romperan os seus plans de voda con *Lola*, a promesa de toda a súa vida, que agora está casada con outro home).

O famoso *intermezzo*, foi empregado na banda sonora da película *O padriño III*, o desenlace da cal ten lugar tamén durante unha representación desta ópera no Teatro Massimo de Palermo. Tamén a obra é representada no tema principal do filme de Martin Scorsese *Touro salvaxe*.

Personaxes
----------

| Personaxe | Tesitura | Intérpretes o 17 de maio de 1890Director: Leopoldo Mugnone |
| --- | --- | --- |
| **Santuzza** (xove aldeá) | soprano | Gemma Bellincioni |
| **Turiddu** (aldeán de regreso do exército) | tenor | Roberto Stagno |
| **Alfio** (arrieiro) | barítono | Guadenzio Salassa |
| **Lola** (dona de Alfio) | mezzosoprano | Annetta Guli |
| **Mamma Lucia** (nai de Turiddu) | contralto | Federica Casali |
| **Campesiños, nenos, arrieros etc.** |
|

Notas
-----

1. ↑  Martín Triana, José María (1992). *El libro de la ópera* (en español) (2.ª ed.). Alianza Editorial, S.A. ISBN 84-206-0284-1.
2. ↑  Sims, M. 2007

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Ópera*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q221806
* WorldCat
* VIAF: 183883555
* BNF: 13916018v
* EBID: ID
* GND: 300099819
* IBDB: 10428
* LCCN: n81079014
* MusicBrainz: ID
* SELIBR: 214574

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre música é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
| Cogomelo da palla |
| --- |
| Exemplares de *Volvariella volvacea*. Algúns co veo completo e outros con el aberto. |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Fungi |
| División: | Basidiomycota |
| Clase: | Agaricomycetes |
| Orde: | Agaricales |
| Familia: | Pluteaceae |
| Xénero: | ***Volvariella*** |
| Especie: | ***V. volvacea*** |

 |
| Nome binomial |
| *Volvariella volvacea*(Bulliard ex Fries) Singer, 1951 |
| Sinonimia |
| * *Volvaria volvacea*
* *Agaricus volvaceus*
* *Amanita virgata*
* *Vaginata virgata*
 |

***Volvariella volvacea*** (coñecido como **cogomelo da palla**) é unha especie de fungo comestible cultivado amplamente no leste e sueste de Asia e usado na súa culinaria.

Nomes
-----

En chinés, son chamados *cǎogū* (草菇, lit. "palla champiñón"); en Filipinas son coñecidos como *kabuteng saging* (fungo de banana); en thai chámanse *het fang* (เห็ดฟาง) e en vietnamita son chamados *nấm rơm*. En Asia é fácil conseguilos frescos, mais fóra dos países de cultivo véndense enlatados ou secos.

Cultivo
-------

Estes fungos son cultivados en camas de palla de arroz e colleitados inmaturos, durante a fase de botón ou "ovo" e antes de que se abra o veo. Son adaptables e necesitan de 4 a 5 días para madurar. Cultívanse en climas subtropicais, con alta pluviosidade anual. Non se coñecen rexistros do seu cultivo anteriores ao século XIX.

Precaución
----------

Parécese ao fungo velenoso *Amanita phalloides*, pero pode distinguirse porque a esporada da especie velenosa é branca e a da especie comestible é rosada. A súa confusión provocou algunhas intoxicacións en persoas tanto en California como en Australia, por exemplo.

Notas
-----

1. 1 2  Hsiung, Deh-Ta (2006). *The Chinese Kitchen*: 186–187. London: Kyle Cathie Ltd. ISBN 1-85626-702-4
2. ↑  Li, G.S.F. (1992) "Morphology of Volvariella volvacea"; Shu-ting Chang & T. H. Quimio *Tropical Mushrooms, Biological Nature and Cultivation Methods*: 119-138.
3. ↑  Fisher, David W. (2004) The Death Cap *Amanita phalloides*, The World's Most Dangerous Mushroom; *AmericanMushrooms*.
Tranvía ardendo diante do Capitolio Nacional.
O **Bogotazo** foi unha revolta popular como consecuencia do magnicidio do xurista, escritor, político e candidato presidencial Jorge Eliécer Gaitán o 9 de abril de 1948, a mans de Juan Roa Sierra, no centro de Bogotá, a capital de Colombia. A súa morte partiu en dúas a historia contemporánea política e de orde pública da nación dende esa data.

Bogotá foi sacudida fortemente por protestas violentas, represión e desordes que a deixaron semidestruída, e que se expandiu a outras rexións e cidades do país. A vaga de protestas violentas desencadeou unha das épocas máis relevantes do século XX na historia de Colombia, coñecida como «A Violencia», a cal rematou en 1958. Porén, as súas consecuencias duraron máis do imaxinado a través do conflito armado librado polo estado colombiano contra os grupos irregulares de extrema esquerda (FARC, ELN, EPL, M-19 e a CGSB), extrema dereita (AUC), carteis do narcotráfico e crime organizado (Bandas Criminais ou Grupos Armados Organizados), proclamado case de maneira profética polo doutor Gaitán nun soado discurso en caso de ser asasinado:

> 
> 
> …a oligarquía non me mata, porque se sabe que o fai, o país envorca e as augas demorarán cincuenta anos en regresar ó seu nivel normal…
> 
>

Notas
-----

1. ↑  El impacto del 9 de abril en Cali y el vale del Cauca. En Anuario Colombiano de Historia Social y de la Cultura (ACHSC) no. 33. Bogotá, Universidad Nacional de Colombia, Departamento de Historia, 2006.
2. ↑  Gutierrez, Juan Carlos. Así viví el 9 de abril de 1948 en Bucaramanga. Publicado no diario Vanguardia de Bucaramanga o 9 de abril de 2012.
3. ↑  Gómez Pérez, Héctor Oswaldo. El "bogotazo" repercutió en Antioquia Arquivado 31 de marzo de 2018 en Wayback Machine.. Publicado no diario El Mundo de Medellín o 9 de abril de 2008. Consultado o 15 de novembro de 2013.
4. ↑  Shirer 1960, p. 348

* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2327438
* BRE: 1869059
* LCCN: sh93009055

 |
Estatua de Chintila
**Chintila** (?-639), rei dos visigodos entre os anos 636 e 639.

Foi elixido rei pola nobreza e polos bispos en 636, xa segundo as normas codificadas no canone 75 do IV Concilio de Toledo. Chintila non conseguiu relosver satisfactoriamente os problemas que aflixían o reino visigodo xa desde o tempo do seu antecesor inmediato Sisenando, polo que o seu reinado pasou á Historia como unha época de inseguridade e de inestabilidade.

Tivo que afrontar revoltas na Septimania e na Gallaecia, e, véndose incapaz de afrontalas, deixou o goberno nas mans de eclesiásticos, situación que perdurou até ao final do seu reinado.

Dedicou moi tempo aos concilios, convocando os V e VI Concilios de Toledo en xuño de 636 e de 638, respectivamente. Determinouse, entre outros asuntos, que a persoa elixida rei tería que provir da nobreza e en caso algún dos "tonsurados" nin ser de "orixe servil" ou "estranxeiros". Fixáranse penas canónicas para as conspiracións contra a coroa e estabelecer que as propiedades lexitimamente adquiridas polo rei non poderían ser confiscadas polo seu sucesor. Prohibiuse tamén aos non-católicos vivir no reino, o que provocou unha gran cantidade de conversións forzadas.

Chintila morreu en 639, de morte natural, sucedendolle Tulga.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Sisenando** |  **Rei dos visigodos** 636-639 | Sucesor:**Tulga** |

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Reino visigodo
* Lista dos reis visigodos
* Galicia na monarquía visigoda
* Moeda visigoda

| * v
* c
* e
Reis visigodos |
| --- |
| Migracións | 
* Atanarico
* Alarico I

 |
| Reino visigodo de Tolosa | 
* Ataúlfo
* Sixerico
* Valia
* Teodorico I
* Turismundo
* Teodorico II
* Eurico
* Alarico II

 |
| Reino visigodo de Toledo | 

|  |  |
| --- | --- |
| Reis arianos | 
* Xesaleico
* Amalarico
* Teudis
* Teudiselo
* Akhila I
* Atanaxildo
* Liuva I
* Leovixildo

 |
| Reis católicos | 
* Recaredo (No ano 587 abxurou do arianismo)
* Liuva II
* Viterico
* Gundemaro
* Sisebuto
* Recaredo II
* Suintila
* Sisenando
* Chintila
* Tulga
* Chindasvinto
* Recesvinto
* Vamba
* Ervixio
* Éxica
* Vitiza
* Rodrigo

 |

 |
| Fin do reino | 
* Akhila II
* Ardón

 |
| Usurpadores | 
* Iudila
* Paulo
* Suniefredo

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q334766
* WorldCat
* VIAF: 57002398
* BMT: 199509
* BNE: XX1523158
* CERL: cnp00287291
* DBE: quintila
* DeutscheBio: 102427194
* GEC: 0035625
* GND: 102427194

 |
Sección saxital dun cranio humano.
Encéfalo dun rato.
Encéfalo humano.
A **capacidade cranial** é a medida do volume interior do cranio dos vertebrados, é dicir, dos animais que posúen tanto cranio coma cerebro. A unidade de medida máis usada é o centímetro cúbico (cm3).

O volume do cranio úsase como un indicador aproximado do tamaño do cerebro, e este, á súa vez, úsase como un indicador para estimar a intelixencia potencial dun organismo. Así, nos vertebrados, o aumento desta capacidade, observado ao longo da evolución, está en relación co aumento da intelixencia e a complexidade psicocomportamental. O aumento desta capacidade atinxe o seu máximo no ser humano e prodúcese grazas a un aumento masivo do córtex cerebral que, facendo fronte a un volume non expansíbel da caixa cranial, engurrou, formándose sucos profundos chamados circunvolucións. A superficie do córtex chega a alcanzar máis de 0,22 m², e parece que hai unha relación entre o grao de engurramento e a intelixencia.

Porén, as capacidades craniais máis grandes non son sempre indicativas de que un ser vivo sexa máis intelixente, debido a que tamén se require un volume maior para controlar un corpo máis grande ou, nalgúns casos, é unha característica adaptativa para a vida nun medio máis frío.

Exemplos de capacidade cranial en mamíferos actuais
---------------------------------------------------

* Orangutáns: 275–500 cm³
* Chimpancés: 275–500 cm³
* Gorilas: 340–752 cm³
* Neandertais: 1100–1900 cm³
* Humanos: 1200–1850 cm³

Exemplos de capacidade cranial en homínidos primitivos
------------------------------------------------------

*Notas*:  
1. Os volumes indicados son orientativos, existindo variación para cada un dos fósiles individuais  
2. MA = millóns de anos.


| Especie | Tamaño (cm3) | Número de espécimes | Idade (MA) |
| --- | --- | --- | --- |
| *Australopithecus afarensis* | 438 | 4 | 3,6–2,9 |
| *Australopithecus africanus* | 452 | 7 | 3,0–2,4 |
| *Paranthropus boisei* | 521 | 1 | 2,3–1,4 |
| *Paranthropus robustus* | 530 | 1 | 1,9–1,4 |
| *Homo habilis* | 612 | 6 | 1,9–1,6 |
| *Homo rudolfensis* | 700 | 1 | 2.4–1.6 |
| *Homo ergaster* | 871 | 3 | 1,9–1,7 |

Notas
-----

1. ↑  Functions of the Cerebral Cortex Arquivado 11 de abril de 2015 en Wayback Machine. en Serendip *(en inglés)* Consultada o 3 de abril de 2015.
2. ↑  Bromage TG, McMahon JM, Thackeray JF; et al. (2008). "Craniofacial architectural constraints and their importance for reconstructing the early Homo skull KNM-ER 1470". *The Journal of Clinical Pediatric Dentistry* **33** (1): 43–54. PMID 19093651.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* McHenry, Henry M. (2002): "Introduction to the fossil record of human ancestry", en Walter C. Hartwig, *The Primate Fossil Record*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-66315-6

### Outros artigos

* Córtex cerebral
* Craniometría
* Evolución humana
* Intelixencia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1030681
* MAG: 65835030

 |
| Agaricus bitorquis |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Fungi |
| División: | Basidiomycota |
| Clase: | Agaricomycetes |
| Subclase: | Homobasidiomycetidae |
| Orde: | Agaricales |
| Familia: | Agaricaceae |
| Xénero: | ''***Agaricus''*** |
| Especie: | ''***A. bitorquis''*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Agaricus bitorquis'**(Quélet) Sacc. |
| Sinonimia |
| *Psalliota edulis* (Vittad.) |

***Agaricus bitorquis*** é unha especie de fungo comestible, basidiomiceto da familia Agaricaceae.

Características
---------------

A forma do chapeu (píleo (micoloxía)) é convexa e é plano na súa parte superior; seco, suave e branco, mide entre 4 e 15 centímetros de diámetro.

É un fungo que se estende por América do Norte e Europa, crece nos xardíns e nos roleiros dos camiños especialmente nos que recibiran sal de combater o xeo na invernía. Prodúcese e madura baixo terra.

Comestibilidade
---------------

É un comestible de sabor areoso, debido ao seu hábitat subterráneo. A súa carne é sólida, firme e de suave recendo. Cultívanse, pois son resistente ás enfermidades virais e poden desenvolverse en altas temperaturas, o que facilita o seu cultivo durante todo o ano.

Notas
-----

1. ↑  Mendaza, A. (2006). *Otras 50 setas comestibles*. Iberdrola.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* David Arora (1986). Mushrooms Demystified. Ten Speed Press. ISBN 0-89815-169-4.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cogomelo das rapadoiras*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Cogomelo das rapadoiras*** |

* *Agaricus bitorquis (en inglés)*
O **canón Gatling** foi a primeira arma de fogo de repetición exitosa, combinando fiabilidade, un alto ritmo de disparo e facilidade de recarga nun só dispositivo. Foi deseñado polo inventor estadounidense Richard J. Gatling en 1861 e patentado o 9 de maio de 1862. Actualmente, *Gatling gun* normalmente refírese ás armas cun sistema de canón rotativo similar.

Dependendo de como se defina o termo, o canón Gatling non é a primeira "metralladora", aínda que se lle adoita referir como tal. As metralladoras disparan de forma totalmente *automática* grazas que aproveita parte do impulso dos cartuchos disparados, en cambio, o canón Gatling necesita dun impulso exterior como unha manivela manual ou un motor hidráulico ou eléctrico.

Historia
--------

O canón Gatling foi deseñado en 1861 durante a Guerra Civil Americana. Con todo, en 1862, o goberno de Estados Unidos non adquiriu ningunha xa que os canóns Gatling carecían de gatillo e eran demasiado pesados para ser despregados rapidamente en combate. Ata cando o Dr. Gatling mellorou o deseño, este aínda carecía do desexado gatillo e pesaba uns 41 kg que a facían pouco manexable. No entanto, o xeneral unionista Benjamin Butler comprou doce e usounos exitosamente na fronte de Petersburg. Nas súas primeiras aparicións en combate os soldados de ambos bandos, unionistas e confederados, estiveron atemorizados pola súa potencia e efectos. Só tiveron un servizo limitado ao final da guerra no exército nordista.

Funcionamento
-------------

A arma de Gatling era a manivela, accionada con seis canóns que viraban ao redor dun eixo central, baseado na arma de Puckle. Os modelos temperáns tiñan unha esteira fibrosa rechea entre os canóns que se poderían empapar con auga para refrescar os canóns de abaixo mentres xiraba; isto foi eliminado en modelos posteriores por ser ineficaz. A munición, inicialmente un cilindro de aceiro cargado coa pólvora negra e preparado cun casquete de percusión (pois os cartuchos de cobre amarelo autónomos aínda non foran inventados), era alimentada pola gravidade na culata a través dun compartimento da adella ou da variña encima da arma. Cada barril tiña o seu propio mecanismo de leña. Logo de 1861, os novos cartuchos de cobre amarelo, similares aos cartuchos modernos, substituíron o cartucho de papel, pero Gatling non cambiou a eles inmediatamente.

O modelo de 1881 foi deseñado para utilizar o sistema da alimentación de Bruce que aceptaría dúas filas de cartuchos de 0,45/70. Mentres que unha fila era disparada, a outra podería ser recargada, e así permitir o lume sostido. A arma final requiriu a catro operadores. Por 1876 a arma de Gatling podería disparar ata 1.200 balas por minuto, aínda que 400 eran máis razoables.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q272975
* AAT: 300036951
* EBID: ID
* LCCN: sh85053520

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Capacidade.
Chámase **capacidade de difusión** do pulmón á medida da transferencia de gases desde este órgano aos glóbulos vermellos nos vasos sanguíneos pulmonares.

Forma parte dunha serie completa de probas (probas da función pulmonar) realizadas para determinar a capacidade total do pulmón para transportar gases dentro e fóra do sangue.

A capacidade de difusión, especialmente a capacidade de difusión ou factor de transferencia do pulmón do monóxido de carbono (DLCO, nas súas siglas en inglés), determínase en certas enfermidades do pulmón e do corazón.),[1]

A medida da capacidade de difusión no pulmón do monóxido de carbono (DLCO) foi estandarizada de acordo cun protocolo das Sociedades Torácicas Europea e Americana.[1]

Notas
-----

1. 1 2  Macintyre, N; Crapo, R. O.; Viegi, G. *et al.* (2005): "Standardisation of the single-breath determination of carbon monoxide uptake in the lung", *Eur. Respir. J.* **26** (4): 720–735.

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre medicina é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
O **cancro de endometrio** inclúe un conxunto de variantes malignas que proveñen do endometrio ou revestimento do útero. O cancro endometrial é moi frecuente en países desenvolvidos; o tipo máis común é o *adenocarcinoma endometriode*, que ocorre polo xeral poucas décadas despois do inicio da menopausa e está asociado a unha excesiva exposición ó estróxeno. Con frecuencia o cancro de endometrio desenvólvese na forma dunha hiperplasia endometrial, presentándose principalmente con metrorraxia. O carcinoma de endometrio é unha causa común de morte debido a un cancro xinecolóxico, xeralmente por detrás do cancro de ovario e o cancro cervical. A abordaxe terapéutica máis frecuente é a eliminación cirúrxica do útero —histerectomía abdominal total— e os seus anexos —salpingooforectomía bilateral—, que inclúe ovarios e as trompas de Falopio.

Debido a que se pode desenvolver cancro noutras porcións do útero ademais do endometrio, o termo «cancro de útero» non é axeitado para referirse exclusivamente ó cancro de endometrio.

Epidemioloxía
-------------

O cancro de endometrio ocorre tanto en mulleres premenopáusicas (25 %), como en mulleres posmenopáusicas (75 %). A idade afectada máis comunmente está entre os 50 e os 59 anos, e é raro ver casos en mulleres menores de 40 anos. A maioría dos tumores (75 %) detéctanse en estadios temperáns (I-II), polo que o prognóstico e a morbilidade están en declive.

A incidencia de cancro endometrial en mulleres está entre 15-25/100 000. A incidencia ten un pico entre as idades de 60 e 70 anos, pero entre o 2 % e 5 % dos casos poden ocorrer antes dos 40 anos de idade. Un risco maior da aparición de cancro de endometrio foi notado en mulleres con niveis elevados de estróxeno natural.

Unha hiperplasia atípica e complexa leva un risco próximo ó 30% de contraer cancro de endometrio, mentres que unha hiperplasia simple e non complexa ten un risco tan só do 2-3 %. A pesar de que o fumar cigarros aumenta o risco de morte temperá, as mulleres que fuman un paquete de cigarros ó día teñen un menor risco de contraer cancro de útero.

Notas
-----

1. ↑  Colegio Estadounidense de Obstetras y Ginecólogos (novembro de 2006). Cáncer de útero. *(en castelán)*. ISSN 1074-8601. Consultado o 5 de febreiro de 2008.
2. ↑  Nicolaije, Kim A.H.; et al. (maio de 2013). "Follow-up practice in endometrial cancer and the association with patient and hospital characteristics: A study from the population-based PROFILES registry". *Gynecologic Oncology* (en inglés) **129** (2): 324–331. PMID 23435365. doi:10.1016/j.ygyno.2013.02.018.
3. ↑  por MedlinePlus. "Cáncer de útero".
4. ↑  Centro de Prevención de Cáncer de Harvard. «Información básica del cáncer uterino.» Consultado o 5 de febreiro de 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q944777
* GND: 4204161-2
* JSTOR: endometrial-neoplasms
* LCCN: sh85043081
* MAG: 2908914326

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 4252
* DOID: DOID:1380
* eMedicine: 403578
* GARD: 11981
* ICD-9: 182.0
* KEGG: H00026
* MedlinePlus: 000910
* NCIt: C27815
* OMIM: 608089
* Patientplus: endometrial-cancer
* UMLS: C0007103

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Chaco.
Área aproximada do Gran Chaco, da cal o Chaco Boreal é a extensa zona ao norte do río Pilcomayo, é dicir, a hoxe repartida entre os estados de Paraguai, Bolivia e o Brasil.
O **Chaco Boreal** é a zona máis setentrional do Gran Chaco.

Historia e características
--------------------------

Os seus límites polo norte son difusos, sinalábeis aproximadamente polo paralelo 16° S (un criterio moi usado para dar os límites setentrionais do Chaco Boreal é a divisoria de augas: o lado correspondente á conca do Prata considérase chaqueño, o lado correspondente á conca do Amazonas considérase amazónico, pero tal criterio aínda que ten a vantaxe de dar un deslindado bastante perceptíbel, adoece de imprecisións ecolóxicas, xa que ao norte dos límites da conca do Amazonas se prolongan extensións de biomas indiscutibelmente chaqueños). O seu límite meridional está dado polo río Pilcomayo (ou Araguay); os seus límites orientais sitúanse ao longo do río Paraguai e o Gran Pantanal, mentres que os seus límites occidentais están dados polas Yungas do contraforte dos Andes denominada Cordilleira Oriental. O límite sur do Chaco Boreal é o río Pilcomayo que o "separa" do Chaco Central.

Observados os límites vese entón que o Chaco Boreal actualmente encóntrase repartido entre os seguintes estados:

* Paraguai (todo o territorio chamado Paraguai Occidental é parte do Chaco Boreal);
* Bolivia, onde se divide no Chaco boliviano e Chiquitania; o Chaco boliviano cobre aproximadamente a metade oriental do departamento de Tarija, un sector adxudicado ao departamento de Chuquisaca, e a zona sur do departamento de Santa Cruz; e a área de transición á Amazonia (polo norte) e á ecorrexión de O Cerrado polo leste e nordeste, chamada Chiquitania ou **Llanos de Chiquitos**, que se considera a parte nororiental do Chaco Boreal.
* Brasil, neste sentido, o último estado que ocupa o Chaco Boreal na parte Chiquitania nas zonas occidentais de Mato Grosso do Sul e o extremo sur do Mato Grosso, tras superar Brasil entre o século XIX e a primeira metade do XX a fronteira do río Yaurú.

Pola súa parte Arxentina, aínda que contra 1870 chegou a reclamar un extenso sector do Chaco Boreal cuxo límite era unha diagonal que partía do cruzamento do paralelo 22° S co Pilcomayo e desde alí até o cruzamento do paralelo 20° S co río Paraguai, logo reduciu a súa pretensión até o río Fogones ou Yaveviry (máis coñecido como río Verde); porén, un laudo arbitral estadounidense considerou que o límite arxentino situábase no límite entre o Chaco Boreal e o Chaco Central, é dicir, que tal límite é o citado río Pilcomayo e, por ende, Arxentina no posúe zonas no Chaco Boreal.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Rexión Chaqueña
* Chaco Central
* Chaco Austral
* Conquista do Chaco
* Guerra do Chaco
Capela ardente de Xosé Neira Vilas en San Domingos de Bonaval.
Chámase **capela ardente** a aquela en que se mantén iluminación permanente por razón do sacramento, ou por mor de conservarse ou acharse exposto nelas á veneración ou relixiosa atención dos fieis, o corpo ou reliquias dalgún santo ou o sarcófago dun príncipe ou outro personaxe.

Na actualidade, as capelas ardentes móntanse tras a morte dun personaxe popular do mundo da cultura, a política ou outros para a veneración dos seus admiradores ou fieis. Organízase antes do funeral descansando na mesma o defunto de corpo presente. Organízanse tanto en edificios relixiosos como noutros recintos amplos como polideportivos, centros culturais e mesmo en cines ou teatros, de forma que o público dispoña de espazo suficiente para a visita.

A capela ardente é un conxunto de ornamentos na súa maior parte luminosos —hoxe en día poden ser eléctricos— utilizados durante un velorio ou funeral e así honrar ao recentemente falecido antes de sepultalo ou incineralo. A capela ardente confórmase xeralmente por dúas filas de tres cirios cos seus respectivos candeeiros, colocados paralelamente a ámbolos dous lados do cadaleito co cadáver do defunto (tamén poden ser catro colocados un en cada esquina do catafalco, isto depende da dignidade); un reclinatorio aos pés do defunto para quen desexen orar; e un crucifixo na parte anterior ao mesmo cadaleito; estes dous últimos elementos adoitan darse en velorios católicos ou protestantes, neste último caso é unha cruz espida.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *capela ardente*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Capela ardente Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Arrazola, L. (1848). *Enciclopedia española de derecho y administración* (en castelán) **7**. Tip. de Antonio Rius y Rossell. p. 602.
| * v
* c
* e
Atmosfera terrestre |
| --- |
| 
* Troposfera
* Estratosfera
* Mesosfera
* Termosfera
* Exosfera

 |
| 
* Tropopausa
* Estratopausa
* Mesopausa
* Termopausa / Exobase

 |
| 
* Capa de ozono
* Turbopausa
* Ionosfera
* Cinto de Van Allen
* Magnetosfera

 |

Capas da ionosfera terrestre
A **capa E** ou **capa de Kennelly - Heaviside** (en honor aos seus descubridores, os científicos Atrhur Edwin Kennelly e Oliver Heaviside), é unha capa integrante da ionosfera terrestre situada entre os 80 e os 140 quilómetros de altura, caracterizada por ser responsable de reflectir as ondas de radio de frecuencia media. Nela predomina a ionización de O2 e O.

Durante o día, o vento solar mete presión na capa achegándoa á Terra e limitando a distancia de propagación das ondas de radio; pola contra, de noite, prodúcese o fenómeno contrario, podendo as ondas de radio percorrer grandes distancias. Este feito, xunto co desdobramento da capa F durante o día nas capas F1 e F2, ocasiona que a transmisión das ondas radioeléctricas sexa máis satisfactoria de noite que durante as horas de insolación.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Candel Vila, R. (1978), *Atlas de meteorología*, 8ªed, Ed. Jover.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1757813
* EBID: ID
* GEC: 0032298
* JSTOR: e-layer
* MAG: 75319497
* UAT: 427

 |
Imaxe en perspectiva do fondo da costa de San Gabriel e Os Ánxeles (California, Estados Unidos). Móstranse os canóns submarinos de San Gabriel (A) e Newport (B), este último formado por varios brazos que se abren cerca da cidade dos Ánxeles. (A exaxeración vertical do diagrama é de seis veces).
Un **canón submarino** é un val de ladeiras inclinadas situado no noiro continental e cuxa formación está frecuentemente relacionada cun río actual ou antigo no continente lindeiro, como se se tratara dun prolongamento do val dese río precursor.

Na maioría dos casos, a plataforma continental cobre unha parte do canón, sobre todo cando dita plataforma é bastante extensa e cunha pendente escasa, tal como se ve no caso dos canóns submarinos ao oeste dos Ánxeles.

Noutras ocasións, o canón submarino tamén corta á plataforma continental, polo que chega practicamente á desembocadura do río que lle deu orixe, como son os casos do río Hudson (Nova York) e o río Congo, no oeste de África.

A formación dos canóns submarinos é un proceso xeolóxico que require unha enorme cantidade de tempo e que pon de manifesto a eterna oposición entre os movementos construtores e destrutores do relevo terrestre.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Ancechea Soto, Eumenio, Francisco Anguita Virella e Fernando Moreno Serrano(1990): *Geología: procesos externos*. Zaragoza: Editorial Luis Vives. ISBN 84-263-0470-2.
* Strahler, Arthur Newell (1970): *Physical Geography*, segunda edición. Nova York: John Wiley & Sons, Inc. ISBN 978-0471831686.

### Outros artigos

* Canón (xeoloxía)
* Dorsal oceánica
* Nivel do mar
* Relevo submarino

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q963729
* AAT: 300386929
* EBID: ID
* GEC: 0166593
* JSTOR: submarine-canyons
* MAG: 190618007
* NDL: 00564584

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Estante dunha *chacinaría* alemá no concello de Versmold.
Mostrador dunha *chacinaría* típica en Valencia.
A **chacinaría** ou **chacinería** é aquela carnizaría especializada na comercialización dos produtos da carne de porco e os seus subprodutos: friames e embutidos. Adóitanse vender nestes establecementos: salchichas, salchichóns, chourizos, salame, xamón en diferentes formatos. Caracterízanse por ter un mostrador transparente e xeralmente acondicionado no que se amosan ó público os produtos á venda.

A chacinaría é parte do repertorio de *garde manger* dun cociñeiro. Orixinalmente desenvolvida co propósito de preservar a carne antes da refrixeración, na actualidade son preparados polos seus aromas e sabores derivados dos procesos de preservación e dos ingredientes e formas de preparación.

En moitos países, nestes establecementos non só se expenden friames e embutidos varios, senón tamén derivados lácteos (principalmente queixos).

Notas
-----

1. ↑  Definición de chacinaría no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
2. ↑  VV. AA. (2012) *Dicionario de alimentación e restauración*, Santiago de Compostela, Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega
3. ↑  Ruhlman, 18.; The Culinary Institute of America, 3.
4. ↑  Ruhlman, 19.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Carnizaría
* Chacina

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q260568
* BNCF: 26856
* BNF: 11938376g
* GEC: 0218425
* JSTOR: charcuterie

 |