**Elizabeth Ruth Gable**, nada en St. Louis (Missouri) o 18 de decembro de 1916 e finada en Santa Monica o 2 de xullo de 1973, foi unha actriz, cantante e bailarina estadounidense, coñecida como **Betty Gable**.

A súa fotografía en traxe de baño, de costas e coa cabeza mirando por riba do seu ombro dereito, converteuna na pin-up girl número un na época da segunda guerra mundial. Posteriormente, foi incluída na listaxe das cen fotografías que cambiaron o mundo, elaborada pola revista *Life*.

Grable era moi coñecida polas súas pernas ben proporcionadas que exhibiu nos seus filmes musicais rodados en Technicolor para a 20th Century Fox e que o estudio asegurou por un millón de dólares cada unha coa aseguradora Lloyds de Londres nunha estratexia publicitaria. Describindo a súa carreira, Grable dixo "convertinme en estrela por dúas razóns, e estou sobre elas".

Traxectoria
-----------

A célebre fotografía pin-up de Betty Grable (1943).
### Primeiros anos

Grable era filla de John C. Grable (1883-1954), corretor de bolsa, e de Lillian Rose Hofmann (1889-1964). Era a máis nova dos tres fillos da parella. Aínda que os seus antepasados directos eran estadounidenses, tiña ascendencia neerlandesa, irlandesa, alemá e inglesa. Foi orientada cara á interpretación pola súa nai, que insistía para que unha das súas fillas se convertese en estrela. No seu primeiro papel de corista, no filme *Happy Days* (1929), Grable só trece anos, idade inferior á legal para actuar, mais como o coro actuaba coa cara pintada de negro, era imposíbel coñecer a súa idade. A súa nai axiña lle deu un cambio de imaxe, tinxindo o seu pelo de cor loira platino.

Para o seu seguinte filme, a súa nai conseguiulle un contrato empregando unha identidade falsa. Cando se descubriu o engano, Grable foi despedida. Finalmete obtivo un papel como "Chica Goldwyn" en *Whoopee!* (1930), protagonizada por Eddie Cantor. Nese filme, Grable lideraba o número inicial, "Cowboys". Posteriormente, ao longo do resto da década, traballou en pequenos papeis para diferentes estudios, incluída *The Gay Divorcee* (1934), protagonizada por Fred Astaire e Ginger Rogers.

En 1937 rebelouse contra a súa nai e casou cun anteriormente famoso neno actor, Jackie Coogan. Non obstante, Coogan tiña problemas a causa dun preito contra os seus pais por mor dos seus ingresos e a parella divorciouse en 1939. Nesa época, e ao longo dos anos trinta, Grable fixo pequenas interpretacións nuns cincuenta filmes de Hollywood, ata que finalmente conseguiu certa notoriedade polo seu papel en *Du Barry Was a Lady* (1939), obra de Cole Porter representada en Broadway.

O mesmo ano en que se divorciou de Coogan, Grable obtivo un contrato con 20th Century Fox, converténdose na súa maior estrela e protagonizando filmes en Technicolor como *Down Argentine Way* (1940), *Moon Over Miami* (1941) (ambas xunto a Don Ameche), *Springtime in The Rockies* (1942), *Coney Island* (1943) con George Montgomery, *Sweet Rosie O'Grady* (1943) con Robert Young, *Pin Up Girl* (1944), *Diamond Horseshoe* (1945) con Dick Haymes, *The Dolly Sisters* (1945) con John Payne e June Haver, e o seu filme máis popular, *Mother Wore Tights* (1947), con Dan Dailey. 

Foi durante o seu reinado como actriz máis comercial (1943) que Grable posou para a súa icónica fotografía de pin-up. Estaba colaborando co fotógrafo Frank Powolny para unha sesión regular de fotos para o estudio e tomáronse varias fotografías nun traxe de baño apertado dunha peza. Unha pose particular consistiu nas costas de Grable cara á cámara mentres ela sorría mirando sobre o seu ombro. A razón da pose era o feito de que Grable estaba embarazada de varios meses dos seu primeiro fillo. A imaxe foi publicada como póster e converteuse na fotografía máis solicitada polos soldados enviados ao estranxeiro. A foto vendeu millóns de copias, superando en popularidade á célebre fotografía de Rita Hayworth de 1941. Grable foi sen discusión a moza pin-up número un para os soldados. A finais da década de 1940, Grable era a actriz mellor pagada de Hollywood. 

Entre os seus musicais da posguerra destacan *That Lady in Ermine*, (1948) con Douglas Fairbanks Jr.; *When My Baby Smiles at Me* (1948), outra vez con Dailey; *Wabash Avenue* (1950) (remake de *Coney Island*), xunto a Victor Mature; *My Blue Heaven* (1950) e *Meet Me After the Show* (1951). O xefe do estudio, Darryl F. Zanuck, produciu para a súa principal estrela filmes de grande orzamento, manténdoa plenamente ocupada, tanto que en trece anos rodou uns vinte e cinco musicais. O último grande éxito de Grable para a Fox foi *How to Marry a Millionaire* (1953), xunto a Lauren Bacall e Marilyn Monroe.

En 1943, casou co trompetista de jazz Harry James. A parella tivo dúas fillas, Victoria e Jessica. Tiveron un matrimonio problemático a causa das infidelidades e do alcoholismo, mais durou vinte e dous anos. Finalmente, divorciáronse en 1965. Posteriormente relacionouse co bailarín Bob Remick, 27 anos máis novo ca ela, co que permaneceu ata a morte dela en 1973.

### Carreira posterior

A carreira final de Grable estivo marcada polas disputas cos executivos do estudo, que a facían traballar ata o esgotamento. Nun momento dado, en medio dunha discusión con Darryl F. Zanuck, ela tiroulle o seu contrato e saíu furiosa do despacho. De xeito gradual foi deixando o cinema, pasou á televisión e destacou en Las Vegas.

Grable era republicana e apoiou a campaña presidencial de Dwight Eisenhower de 1952.

### Falecemento

Grable faleceu de cancro de pulmón aos 56 anos en Santa Monica, California. O seu funeral tivo lugar dous días despois e a el asistiron o seu ex marido Harry James e as estrelas de Hollywood Dorothy Lamour, Shirley Booth, Mitzi Gaynor, Johnnie Ray, Don Ameche, Cesar Romero, George Raft, Alice Faye e Dan Dailey. "I Had the Craziest Dream", balada de *Springtime in the Rockies*, foi interpretada no órgano da igrexa. Foi enterrada no Cemiterio Inglewood Park en Inglewood, California.

Legado
------

Grable ten unha estrela no Paseo da Fama de Hollywood, no 6525 de Hollywood Boulevard. Tamén ten unha estrela no Paseo da Fama de St. Louis.

A súa icónica imaxe pin-up foi nomeada pola revista *Time* como unha das cen fotografías máis influentes de todos os tempos. Tamén foi incluída na listaxe das cen fotografías que cambiaron o mundo por *Life*.

Filmografía
-----------

* (1929) *Happy Days*
* (1930) *Let's Go Places*
* (1930) *New Movietone Follies of 1930*
* (1930) *Whoopee!*
* (1931) *Kiki*
* (1931) *Crashing Hollywood* (curtametraxe)
* (1931) *Ex-Sweeties* (curtametraxe)
* (1931) *Palmy Days*
* (1932) *The Greeks Had a Word for Them*
* (1932) *Lady, Please* (curtametraxe)
* (1932) *Hollywood Luck* (curtametraxe)
* (1932) *Probation*
* (1932) *The Flirty Sleepwalker* (curtametraxe)
* (1932) *Hollywood Lights* (curtametraxe)
* (1932) *The Age of Consent*
* (1932) *Hold 'Em Jail*
* (1932) *Over the Counter* (curtametraxe)
* (1932) *The Kid from Spain*
* (1933) *Cavalcade*
* (1933) *Child of Manhattan*
* (1933) *Melody Cruise*
* (1933) *What Price Innocence?*
* (1933) *Sweetheart of Sigma Chi*
* (1933) *Air Tonic* (curtametraxe)
* (1934) *School for Romance* (curtametraxe)
* (1934) *Hips, Hips, Hooray!*
* (1934) *Love Detectives* (curtametraxe)
* (1934) *Elmer Steps Out* (curtametraxe)
* (1934) *Business is a Pleasure* (curtametraxe)
* (1934) *Susie's Affairs* (curtametraxe)
* (1934) *The Gay Divorcee*
* (1934) *Student Tour*
* (1934) *By Your Leave*
* (1935) *The Spirit of 1976* (curtametraxe)
* (1935) *The Nitwits*
* (1935) *A Night at the Biltmore Bowl* (curtametraxe)
* (1935) *Drawing Rumors* (curtametraxe)
* (1935) *Old Man Rhythm*
* (1935) *A Quiet Fourth* (curtametraxe)
* (1936) *Collegiate*
* (1936) *Follow the Fleet*
* (1936) *Sun-Kissed Stars at Palm Springs* (curtametraxe)
* (1936) *Don't Turn 'em Loose*
* (1936) *Pigskin Parade*
* (1937) *This Way Please*
* (1937) *Thrill of a Lifetime*
* (1938) *College Swing*
* (1938) *Give Me a Sailor*
* (1938) *Campus Confessions*
* (1939) *Man About Town*
* (1939) *Million Dollar Legs*
* (1939) *The Day the Bookies Wept*
* (1940) *Down Argentine Way*
* (1940) *Tin Pan Alley*
* (1941) *Moon Over Miami*
* (1941) *A Yank in the R.A.F.*
* (1941) *I Wake Up Screaming*
* (1942) *Song of the Islands*
* (1942) *Footlight Serenade*
* (1942) *Springtime in the Rockies*
* (1943) *Coney Island*
* (1943) *Sweet Rosie O'Grady*
* (1944) *Four Jills in a Jeep*
* (1944) *Pin Up Girl*
* (1945) *Diamond Horseshoe*
* (1945) *The All-Star Bond Rally* (curtametraxe)
* (1945) *The Dolly Sisters (Las hermanas Dolly)*
* (1946) *Do You Love Me* (cameo)
* (1947) *The Shocking Miss Pilgrim*
* (1947) *Mother Wore Tights*
* (1948) *That Lady in Ermine*
* (1948) *When My Baby Smiles at Me*
* (1949) *The Beautiful Blonde from Bashful Bend*
* (1950) *Wabash Avenue*
* (1950) *My Blue Heaven*
* (1951) *Call Me Mister*
* (1951) *Meet Me After the Show*
* (1953) *The Farmer Takes a Wife*
* (1953) *How to Marry a Millionaire*
* (1955) *Three for the Show*
* (1955) *Screen Snapshots: Hollywood, Shower of Stars* (curtametraxe)
* (1955) *How to Be Very, Very Popular*

Notas
-----

1. ↑  Sonneborn, Liz (2014). *A to Z of American Women in the Performing Arts*. Infobase Publishing. p. 88. ISBN 978-1438107905. Consultado o 10 de xaneiro de 2018.
2. ↑  "American Home Front in World War II: Betty Grable". *Encyclopedia.com*. Consultado o 14 de marzo de 2018.
3. ↑  "Betty Grable's Famous Pin-up by Frank Powolny". *Writely Expressed*. 17 de abril de 2011. Arquivado dende o orixinal o 17 de decembro de 2019. Consultado o 25 de febreiro de 2020.
4. ↑  Jessica James
5. ↑  "Betty Grable Dead At 56". *Lawrence Daily Journal-World*. 3 de xullo de 1973. Consultado o 22 de abril de 2018.
6. ↑  *Motion Picture and Television Magazine*, novembro de 1952, páxina 34, Ideal Publishers
7. ↑  Ciment & Russell 2007, p. 602.
8. ↑  "St. Louis Walk of Fame Inductees". St. Louis Walk of Fame. Arquivado dende o orixinal o 31 de outubro de 2012. Consultado o 25 de abril de 2013.
9. ↑  "Betty Grable Was Famous For Her Legs. Here's What She Thought About That". *TIME*. Arquivado dende o orixinal o 26 de decembro de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2016.
10. ↑  "100 Photographs That Changed the World". Arquivado dende o orixinal o 27 de decembro de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Betty Grable Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Ciment, James; Russell, Thaddeus, eds. (2007). *The Home Front Encyclopedia: United States, Britain, and Canada in World War II* **1**. ABC-CLIO. ISBN 9781576078495.

### Ligazóns externas

* Betty Grable | *Playbill* Vault
* Betty Grable Basics
* St. Louis Walk of Fame
* Photographs and literature

* Portal:Cine
* Portal:Estados Unidos de América
* Portal:Segunda Guerra Mundial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q233852
* WorldCat
* VIAF: 9956367
* Allmovie: p28037
* AllMusic: mn0000759899
* AlloCiné: 3267
* BIBSYS: 1039583
* BNB: ID
* BNE: XX1625943
* BNF: 12521574w
* DeutscheBio: 119403285
* Discogs: 444105
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 72243
* FemBio: 11578
* Filmportal: ID
* GND: 119403285
* IBDB: 42727
* IMDb: nm0002107
* ISNI: 0000000024155251
* LCCN: n81050347
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0178986
* NNDB: 000026583
* NTA: 074765795
* Rotten Tomatoes: betty\_grable
* SNAC: w6894t9w
* SUDOC: 034461906
* TMDb: 64838
* Treccani: betty-grable
* TVcom: betty-grable
* WikiTree: Grable-38

 |