A ***criptoxinia*** é o fenómeno recorrente, ao longo da historia e na maioría das culturas, de ocultación das mulleres e referentes femininos en diferentes ámbitos da sociedade, especialmente os de maior prestixio.

Etimoloxía
----------

O termo criptoxinia está formado por dous lexemas gregos, *crypto* (esconder, ocultar) e *gyné* (muller) que forman parte doutras palabras, en xeral cultismos, en catalán e noutras linguas. De feito, o equivalente en italiano (o nome e o adxectivo correspondente: criptoginia ou *crittoginia* e criptogina) pódese atopar nalgúns textos de bioloxía en referencia a especies nas que a femia ou os órganos femininos non son visibles externamente. Por exemplo, a cochinilla *Suturaspis archangelskyae* é descrita como «criptóxena» e o dicionario *Panlessico Italiano*, de 1839, incluía o termo *crittoginia*) para describir un helecho acuático no que o esporangio queda oculto.

Historia
--------

Para nomear esta práctica, a poeta e filóloga Begonya Pozo e o filólogo Carles Padilla, docentes da Universidade de Valencia, acuñaron o termo *criptoginia* e difundírono publicamente por primeira vez o 5 de febreiro de 2020 nun artigo publicado nun diario dixital. O 27 de novembro do mesmo ano, a Academia Valenciana da Lingua aprobou a súa incorporación ao *Dicionari Normatiu Valencià*. Máis tarde, o 8 de marzo de 2021, o dicionario de éuscaro *Elhuyar Hiztegia* incluíu a adaptación ao éuscaro *kriptoginia*. Noutras linguas, como o castelán e o francés, aínda que o termo non sexa feito oficial, xa se usou (*criptoginia* e *cryptogynie*, respectivamente) en ámbitos académicos e en redes sociais. En Francia, por exemplo, no curso 2021-2022 organizouse un seminario interuniversitario de literatura catalá co título *Da cryptogynie à la mediatisation des escrivaines: Felícia Fuster et Carmelina Sánchez-Cutillas*, sobre as autoras catalanofalantes Felícia Fuster e Carmelina Sánchez-Cutillas.

### Na ciencia

No ámbito científico, a minimización ou ocultación da investigación e descubrimentos levados a cabo por investigadoras, que se coñece como efecto Matilda, é un caso de criptoxinia. Ao acuñar o termo, Pozo e Padilla quixeron dar nome a un fenómeno que era ben coñecido na historia da ciencia e na historia das mulleres, porque «a conciencia social confórmase coas accións e omisións, cos silencios e coas palabras: o que non se inclúe no dicionario aparentemente non existe». Consideran que a ocultación dos logros das mulleres ou a súa infravaloración foi unha violencia simbólica que segue de maneira continuada no tempo.

Notas
-----

1. ↑  palabras galegas formados por "xinia", varias delas derivados de γυνή e palabras galegas co prefixo cripto, derivadas de kryptós
2. ↑  Texto orixinal "(...)ya que la conciencia social se conforma con las acciones y omisiones, con los silencios y con las palabras: lo que no se incluye en los diccionarios aparentemente no existe."

Referencias

1. 1 2  Pozo, Begonya; Padilla, Carles (5 de febreiro de 2020). "Criptogínia: una paraula nova per a un fenomen antic". *eldiario.es* (en castelán). Consultado o 14 de febreiro de 2023.
2. 1 2 3 4 5 6  Pozo-Sánchez, Begoña; Padilla-Carmona, Carlos (202-12-20). "Criptoginia: una palabra nueva, un concepto para investigar" (pdf) (en castelán) (26): 175–192. ISSN 1135-416X. doi:10.7203/QF.26.21983.
3. ↑  Porcelli, Francesco. "Cocciniglie nuove per l'Italia" (pdf) (en italià) **XIII**: 36. Consultado o 3 de febreiro de 2022.
4. ↑  Bognolo, Marco (1839). Girol. Tasso, ed. "Panlessico Italiano". *digital.onb.ac.at* (en italiano). p. 173. Consultado o 20 de novembro de 2023.
5. ↑  "Diccionari normatiu valencià". *www.avl.gva.es*. Consultado o 19 de novembro de 2023.
6. ↑  "criptoginia". *Histegia Elhuyar* (en eus). Consultado o 20 de novembro de 2023.
7. ↑  Institut Ramon Llull, ed. (2 de novembre 2021). "Deuxième édition du séminaire interuniversitaire autour de la littérature catalane et la cryptogynie". *llull.cat* (en francés). Consultado o 2022-02-02.
8. ↑  Pozo-Sánchez, Begoña; Padilla-Carmona, Carles (2021-12-20). "Criptoginia: una palabra nueva, un concepto para investigar" (pdf). *Quaderns de Filologia - Estudis Lingüístics* (en castelán) **26** (0): 182. ISSN 2444-1449. doi:10.7203/QF.26.21983.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Efecto Matilda
* Misoxinia
* Machismo
* Currículo oculto