**Histamenon** do emperador Constantino VIII (1025-1028)
O **histamenon** (en grego: *νόμισμα ἱστάμενον, nómisma istámenon*; "moeda padrón") ou **histamenon nomisma**, foi a denominación dada á moeda bizantina de ouro co valor dun sólido ou nomisma, a partir da aparición en 960 dunha variedade máis lixeira en peso e lei, denominada tetarteron ou *tetarteron nomisma*. Para distinguir ambas as variedades do nomisma, o histamenon mudou a súa aparencia orixinal e adoptou unha dimensión máis ancha e máis delgada, así como unha forma cóncava ("scyphate").

Historia
--------

### Nacemento

**Histamenon** de Isaac I Comneno (1057-1059), coa súa característica forma cóncava ("scyphate")
Desde a súa introdución en 309 da man do emperador Constantino I (306-337), a moeda principal e base do sistema monetario do Imperio Bizantino fora o sólido bizantino (coñecido tamén como nomisma), que mantivera a través dos séculos un peso invariable de 4,55 gramos e unha pureza do metal de 24 quilates. A situación mudou en tempos de Nicéforo II (963-969), cando se introduciu no sistema unha variedade do nomisma, denominada tetarteron ("un cuarto") que era dous quilates máis pobre que o nomisma orixinario.

Inicialmente, ambas as moedas eran dificilmente distinguibles, dada a proximidade do seu peso. Durante o final do reinado de Basilio II (976-1025), o tetarteron empezou a baterse sobre discos máis grosos e máis pequenos, en tanto que o histamenon se volveu máis delgado e máis ancho. Ademais desa clara diferenza visual, en tempos de Constantino VIII (1025-1028) engadíronse tamén variacións na súa iconografía. A mediados do século XI, o tetarteron medía 18 mm de diámetro e tiña un peso estándar de 3,98 gramos, e o histamenon (con 3 quilates máis) tiña un diámetro de 25 mm en diámetro (contra os 20 mm do sólido) e adquirira unha forma lixeiramente cóncava.

### Desvalorización e fin

**Histamenon** de electro de Aleixo I Comneno (1081-1118), un exemplo da gran desvalorización desta moeda na súa última época
Con todo, a partir do reinado de Miguel IV (1034-1041), que anteriormente fora prestamista, o seu contido de ouro empezou para ser cada vez menor e padeceu sucesivas desvalorizacións. Despois dun período de relativa estabilidade entre 1055 e 1070, o contido de ouro diminuíu drasticamente nas décadas de 1070 e de 1080, ata acabar por desaparecer durante os primeiros anos do reinado de Aleixo I Comneno (1081-1118), quen en 1092 fixo unha reforma profunda do sistema monetario bizantino, eliminando tanto o histamenon como o tetarteron (nesa época xa de electro), substituídos ambos por unha nova moeda de ouro: o hyperpyron.

A partir de entón e durante a vixencia do sistema monetario dos Comneno (séculos XII e XIII), o termo histamenon (ou na variante *stamenon, στάμενον*) pasou a asociarse con calquera moeda de forma cóncava ("scyphate"), tanto de billón como mesmo de cobre, emitida polo Imperio Bizantino.

Notas
-----

1. ↑  Alfaro Asins, C. et al. (2009). "Nomisma histamenon".
2. ↑  "Histamenon". En *Forum Ancient Coins.*
3. ↑  "Histamenon". En *Tipos de monedas bizantinas. www.tesorillo.com*
4. ↑  Grierson (1999). Páxinas 3, 9-10.
5. ↑  Kazhdan (1991). Páxina 1.924.
6. ↑  Hendy (1985). Páxina 507.
7. ↑  Grierson (1982). Páxina 196.
8. ↑  Kazhdan (1991). Páxinas 936, 2.026.
9. ↑  Hendy (1985). Páxina 508.
10. ↑  Grierson (1999). Páxina 10.
11. ↑  Kazhdan (1991). Páxinas 2.026-2.027.
12. ↑  Hendy (1985). Páxina 10.
13. ↑  Grierson (1999). Páxinas 10-11.
14. ↑  Hendy (1985). Páxinas 509-510.
15. ↑  Kazhdan (1991). Páxinas 478-1.368.
16. ↑  Kazhdan (1991). Páxina 964.
17. ↑  Grierson (1999). Páxina 11.
18. ↑  Kazhdan (1991). Páxina 936.
19. ↑  Grierson (1999). Páxina 59.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Histamenon Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Moeda bizantina
* Moeda da Antiga Roma
* Moeda da Antiga Grecia

### Bibliografía

* Alfaro Asins, C. et al. *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7
* Grierson, Philip. *Byzantine Coins*. Methuen. Londres, 1982. ISBN 978-0-416-71360-2
* Grierson, Philip. *Byzantine coinage*. Dumbarton Oaks. 1999. ISBN 978-0-88402-274-9
* Hendy, M. *Studies in the Byzantine Monetary Economy c.300-1450*. Cambridge University Press, 1985. ISBN 0-521-24715-2
* Hendy, M. *The economy, fiscal administration and coinage of Byzantium*. Londres, 1989. ISBN 0860782530
* Kazhdan, Alexander Petrovich, ed. *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford University Press, 1991. ISBN 978-0-19-504652-6
* Sabatier, Justin. *Description générale des monnaies byzantines frappées sous les Empereurs d'Orient.* 2 vol. París, 1862

### Ligazóns externas

* "Histamenon". Catálogo con imaxes e descricións en *Coin Archives*
* Moedas bizantinas catalogadas por orde cronolóxica de emperadores
* Moedas bizantinas catalogadas segundo a o bran de Sear: *Byzantine Coins & Their Values*
* *Digital Library Numis* Arquivado 05 de xullo de 2018 en Wayback Machine. (bibliografía en liña de numismática bizantina)