recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hiparquía** (Ιπαρχία), nada en Maronea (Tracia) ca. 346 a. C. e finada ca. 300 a. C. foi unha das primeiras mulleres filósofas.

Traxectoria
-----------

Irmá de Metrocles e de familia acomodada, deixouse levar polos discursos de Crates de Tebas. Agradábanlle tanto a vida e a dialéctica de Crates, que ningunha das vantaxes dos seus pretendentes (como a riqueza, a nobreza e a fermosura) a apartaron de seu propósito, pois para ela só existía Crates. De feito, chegou a ameazar ós seus pais con suicidarse se non casaba con el. Os pais de Hiparquía foron falar con Crates e pedíronlle que falase con ela para que cambiase a súa decisión. Crates tratou de disuadila mais non puido; así que, ao final púxose de pé e espiuse de toda a roupa ante ela e díxolle: "Este é o mozo, esta a túa facenda, delibera ante esta situación. Porque non serás a miña compañeira se non te fas con estes mesmos costumes". A moza fixo a elección e, tomando os mesmas costumes ca el marchou na compaña do seu marido.

Así adoptou o modo de vida dos filósofos cínicos (baseado no desprezo da propiedade e a crítica á orde establecida e ás convencións) e ía con el aos banquetes. Foi precisamente nun banquete na casa de Lisímico onde rebateu a Teodoro o alcumado o Ateo, dirixíndolle o seguinte sofisma: "O que non sería considerado delito se o fixera Teodoro, tampouco será considerado delito se o fai Hiparquía. Teodoro non comete delito se se golpea a si mesmo, logo tampouco o comete Hiparquía se golpea a Teodoro". El non contestou a esta frase pero arrincoulle o vestido. Hiparqía non se inmutou nin se azorou como calquera muller. Senón que, cando el lle dixo: "Esta é a que abandonou a lanzadeira no tear", respondeu: "Eu son, Teodoro. É que che parece que tomei unha decisión errónea sobre min mesma, ao dedicar o tempo que ía investir no tear na miña educación?".

Hiparquía era unha moza boa e compasiva cos pobres, achegábase a eles e prodigáballes axuda. Ademais participaba en torneos de oratoria e felicitábase por dedicar o seu tempo ao estudo no canto de tecer, como facían as mulleres gregas da súa condición.

Obras
-----

Deixou escritas traxedias de carácter filosófico, como se pode observar neste fragmento:

> 
> 
> Non é a miña patria unha soa torre, nin un tellado, mais toda a terra me serve de cidadela e de morada disposta a cobixarme.
> 
>

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Dióxenes Laercio: *Vidas, opinións e sentencias dos filósofos más ilustres*.
* García Gual, Carlos (2002). *4. Crates, o filántropo. La secta del perro*. Alianza Editorial. pp. 87. ISBN 8420677671.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q235494
* WorldCat
* VIAF: 288151246553444132180
* BNF: 170193966
* Europeana: ID
* GND: 1147230625
* SUDOC: 237209829

 |
A **ferberita** é un mineral de tungsteno e ferro de fórmula química FeWO4. O seu nome provén de Rudolph Ferber, mineraloxista afeccionado, que encontrou en 1863 este mineral en Serra Almagrera (provincia de Almería).

Propiedades
-----------

A ferberita é un mineral negro ou gris escuro cuxa composición química é FeO 23,65 % e WO3 76,35 %. Como impurezas pode conter niobio, tántalo e escandio. Funde facilmente e é soluble tanto en ácido clorhídrico como en ácido sulfúrico.

É da mesma serie que a hübnerita, pero mentres esta última é o extremo rico en manganeso, a ferberita encóntrase no extremo rico en ferro. Entre ambos está a volframita, que contén tanto ferro como manganeso en proporcións variables entre o 20% e o 80%. Dos tres membros da serie, a ferberita é a máis rara.

Morfoloxía e formación
----------------------

Preséntase como cristais tabulares e prismáticos, e tamén como agregados masivos e granulares. Tipicamente áchase canda a pegmatitas o en vetas hidrotermais de altas temperaturas.

Depósitos
---------

É un mineral bastante raro.
Ademais do depósito situado en Serra Almagrera (Cuevas de Almanzora), existen depósitos no val de Rankach (Wolfach, Alemaña) e en Les Chaillats (Puy-de-Dôme, Francia). Tamén hai depósitos en Bolivia, en lugares como Llallagua (Departamento de Potosí) e Huanuni (Departamento de Oruro), e encontráronse bos exemplares na Mina de Panasqueira, unha mina de volframio en Castelo Branco, Portugal.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ferberita*** |

### Outros artigos

* Lista de minerais

### Ligazóns externas

* Ferberita (Mindat.org) *(en inglés)*
* Ferberite mineral data (Webmineral) *(en inglés)*
* Handbook of Mineralogy Arquivado 03 de setembro de 2011 en Wayback Machine. *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q417387
* EBID: ID
* MAG: 2777890062
* Mindat: 1476

 |
***Fireworks*** (1947) é un filme experimental homoerótico de Kenneth Anger. Filmado na casa dos pais en Beverly Hills (California), durante unha semana mentres os pais estaban fóra, no filme aparece o propio Anger e explicitamente explora temas de homosexualidade e sadomasoquismo. É o seu traballo máis temperán que se conserva.

Anger foi arrestado por cargos de obscenidade despois do lanzamento de *Fireworks*. En 1958, interpúxose unha demanda contra o representante Raymond Rohauer do Coronet Theatre dos Ánxeles por proxectar *Fireworks*. O caso converteuse "nun épico xuízo de obscenidade" nas Corte Suprema de California que declarou o filme como arte.

Notas
-----

1. ↑  Rosenbaum Hoberman, J. Jonathan (1983). *Midnight Movies*. Harper & Row. ISBN 0-06-090990-0.
2. ↑  James, David E. (2005). *The most typical avant-garde: history and geography of minor cinemas in Los Angeles*. University of California Press.
3. ↑  "The Films of Kenneth Anger, Vol. 1 (1947)". *Pop Matters*. Consultado o 31 de xullo do 2010.

* Portal:Cine
* Portal:Diversidade sexual
* Portal:Estados Unidos de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q670589
* Allmovie: v149880
* AlloCiné: 1566
* EBID: ID
* FilmAffinity: 703554
* IMDb: tt0039383
* OFDb: 28875
* Rotten Tomatoes: kenneth\_anger\_fireworks
* TMDb: 44296

 |
O **Ferrari F8 Tributo** é un coche deportivo de motor central producido polo fabricante italiano de automóbiles Ferrari. O coche é unha actualización do 488 con cambios notables no exterior e no rendemento.

Especificacións
---------------

Vista posterior
### Motor

O F8 Tributo usa o mesmo motor do 488 Pista, un 3.9 L twin-turbo motor V8 que ten unha potencia de 720 PS (530 kW; 710 hp) e 770 N⋅m (568 lb⋅ft) de torque, o que o converte no Ferrari V8 máis potente producido ata a data.

### Transmisión

O F8 Tributo utiliza unha transmisión automática de dobre embrague de 7 velocidades con relacións de transmisión melloradas.

### Manipulación

**Software**

Instaláronse varias novas funcións de software no F8, son controladas a través do conmutador *manettino* do volante. O coche está equipado co último programa de control de tracción e estabilidade e control de ángulo de deslizamento lateras de Ferrari. Ademais, o programa Dynamic Enhancer de Ferrari, un programa electrónico para xestionar desviacións, agora pode usarse no modo Carreira.

### Rendemento

O rendemento declarado polo fabricante para o F8 Tributo é de 0 – 100 km/h en 2,9 segundos, de 0 – 200 km/h en 7,6 segundos, cunha velocidade máxima de 340 km/h. Ferrari tamén afirmou que a carga aerodinámica de Tributo incrementouse nun 15 por cento en comparación co 488 GTB.

Deseño
------

Interior
A fascia inferior redeseñouse, tomando varias sinais do Pista, é dicir, o S-Duct. A capota foi reesculpida e os faros foron redeseñados para ser máis compactos. Esta última característica permite a entrada de aire adicional sobre os faros. Na parte traseira, ten unha cuberta de motor transparente que rende homenaxe ao F40 e un alerón traseiro envolvente do 308 GTB. O interior tamén recibiu pequenas actualizacións, o salpicadeiro e os instrumentos son novos, e o esquema de cores de dous tons do 488 tamén desapareceu. Unha pantalla táctil de 8,5 polgadas para o pasaxeiro tamén é estándar como parte do HMI (Interface home-máquina).

Notas
-----

1. ↑  Gastelu, Gary (28 de febreiro de 2019). "The Ferrari F8 Tributo is the most powerful V8 car its ever made". Fox News. Consultado o 28 de febreiro de 2019.
2. ↑  Bigg, Martin (28 de febreiro de 2019). "Ferrari F8 Tributo Revealed as 488 GTB Replacement". Carbuzz. Consultado o 28 de febreiro de 2019.
3. ↑  "Mehr Power und weniger Gewicht: Ferrari F8 Tributo". *welt.de*. 28 de febreiro de 2019. Consultado o 1 de marzo de 2019.
4. 1 2 3 4  Stoklosa, Alexander (28 de febreiro de 2019). "The 2020 Ferrari F8 Tributo Takes the Mid-Engined Sports Car Back to its Roots". *Car and Driver*. Consultado o 1 de marzo de 2019.
5. ↑  Ferrari F8 Tributo: Ferrari F8 Tributo Arquivado 28 de marzo de 2019 en Wayback Machine. accessdate: 7 de marzo de 2019
6. ↑  Smith, Christopher (28 de febreiro de 2019). "2020 Ferrari F8 Tributo: See The Changes Side-by-Side". *Motor1.com*. Consultado o 1 de marzo de 2019.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ferrari F8 Tributo Modificar a ligazón no Wikidata*** |
**From First to Last** foi unha banda estadounidense de post-hardcore dos Ánxeles, aínda que orixinalmente procedían de Valdosta, Georgia e Tampa, Florida. O grupo lanzou o seu primeiro EP, *Aesthetic*, no ano 2003 co vocalista Phillip Reardon, seguido polo álbum *Dear Diary, My Teen Angst Has a Body Count* no 2004 e *Heroine* no 2006, ámbolos dous co vocalista Sonny Moore. Despois da saída de Moore en febreiro do 2007 para traballar no seu proxecto electrónico en solitario, Skrillex, a banda incluíu ao baixista Matt Manning, e Matt Good pasou a facer as tarefas de vocalista e guitarrista. O grupo lanzou o álbum *From First to Last* no 2008 a través do selo Suretone Records, e o 27 de agosto do 2009, From First to Last confirmou que deixaban left Suretone e ían entrar en Rise Records. A finais do 2009, Travis Richter deixaría a banda. Seu cuarto álbum de estudio, *Throne to the Wolves*, foi lanzado o 16 de marzo do 2010 e o 28 de xullo dese ano o grupo entrou en hiato.

Discografía
-----------

### Álbums

| Álbum | Ano | Selo |
| --- | --- | --- |
| *Dear Diary, My Teen Angst Has a Bodycount* | 2004 | Epitaph Records |
| *Heroine* | 2006 | Epitaph Records |
| *From First to Last* | 2008 | Suretone Records, Interscope Records]] |
| *Throne to the Wolves* | 2010 | Rise Records |
| *Dead Trees* | 2015 | Sumerian Records |

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q944541
* WorldCat
* VIAF: 137756788
* AllMusic: mn0000741127
* BNF: 162181493
* Discogs: 308931
* Genius: From-first-to-last
* GND: 10345678-8
* ISNI: 0000 0001 2166 6467
* LCCN: no2005110347
* MusicBrainz: ID
* Songkick: 3707

 |
Preparación dunha estrea en Hollywood Boulevard.
Unha **estrea** é a primeira representación, proxección ou exposición públicas dunha peza teatral, un filme ou unha obra musical, antes do comezo da súa explotación comercial e á cal asisten normalmente unha parte substancial do equipo que traballou na obra, o público asiste por invitación e son xeralmente críticos, persoas relacionados co medio e os seus autores, políticos e xente da cultura. A estrea adoita ir acompañada dunha rolda de prensa ou intervencións do autor, director ou actores e dunha sesión de fotos.

Cinema e teatro
---------------

Posando para os fotógrafos nunha estrea.
A estrea constitúe un acto nos medios, trátase xeralmente de axuntar socios comerciais, críticos e estrelas para presentar a obra e recoller as súas impresións, atraendo a atención do público cara á súa exhibición comercial. A estrea pode ter lugar no transcurso dun festival de teatro ou cinema.

Segundo o historiador Raymond Betts o creador da estrea moderna foi Sid Grauman, propietario do célebre teatro chinés nos Ánxeles.

Televisión e radio
------------------

Na televisión e na radio a estrea ha entenderse en sentido figurado, xa que se trata dunha primeira difusión a grande escala, que ten como fin a atracción dun máximo de audiencia, tamén pode consistir nun programa que sirva de estrea da nova programación dunha canle ou emisora.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Raymond F. Betts: *A history of popular culture: more of everything, faster, and brighter*. Routledge, Nova York e Londres, 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q204854
* AAT: 300069101
* GND: 4519367-8

 |
**Francisco Cousillas Pombo**, coñecido como **Paco**, nado en Ponteceso o 13 de marzo de 1922, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Francisco Cousillas e María Jesús Pombo, curmán de Avelino Rivas Pombo. Foi procesado en 1945 por actos de propaganda e detido a principios de maio dese ano. Foi posto en liberdade o 21 de decembro e incorporouse á guerrilla con Manuel Bello Parga e Avelino Rivas Pombo. Integrouse no destacamento "Santiago Álvarez" de Benigno Andrade García. En maio de 1946 o grupo, composto por Benigno Andrade, Emilio Pérez Vilariño, Francisco Cousillas, Manuel Pena Camino e Lisardo Freijo López, pertencía á IV Agrupación de Manuel Ponte Pedreira na zona central da provincia da Coruña. En xuño de 1946 prodúcese a caída de Marrofer, e o grupo do que Cousillas formaba parte decidiu repregarse. Tardou uns tres ou catro meses en reincorporarse á guerrilla, xustificando que estivera moi enfermo e trasladouse por iniciativa propia a Coruña, onde estivo na casa da súa compañeira sentimental, irmá da compañeira de Manuel Bello. Ante as sospeitas de que a compañeira de Bello podería estar ao servizo da Garda Civil e para comprobar se seguía sendo fiel díxoselle que debía executar un fascista. Cousillas non se negou pero cando se realizou a operación non quixo dar morte ao fascista. Houbo máis vacilacións e Emilio deu orde de fusilalo ou fíxoo el mesmo.

Notas
-----

1. ↑  *BOP A Coruña*, 11-6-1941, p. 3.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* El terror fascista en Galicia
* Ficha en Los de la sierra Arquivado 15 de setembro de 2022 en Wayback Machine. *(en francés)*
**Francisco Fernández Cervera**, finado en Cangas o 6 de xullo de 1961, foi un industrial conserveiro e político galego.

Traxectoria
-----------

Dono da fábrica de conservas La Montañesa de Cangas. Unha das súas marcas gañou a medalla de ouro na Exposición Internacional de Barcelona de 1930. Foi secretario da Unión de fabricantes de conservas de Galicia en 1935. Na ditadura de Primo de Rivera foi presidente da Unión Patriótica de Cangas. En 1930 foi proclamado concelleiro polo grupo de maiores contribuíntes. Finou en Cangas con 84 anos.

Vida persoal
------------

Casou con Sebastiana González Núñez e foi pai de Antonio, Francisco, Pilar, César, José e María Fernández-Cervera González.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 7-7-1961, p. 5.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 3-1-1930, p. 10.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 28-12-1935, p. 3.
4. ↑  *El Pueblo Gallego*, 16-3-1928, p. 2.
5. ↑  *El Pueblo Gallego*, 28-2-1930, p. 7.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Cangas recuerda la época dorada de su industria conservera
**Francisco Costa Fernández**, coñecido como **Kiko Costa**, é un deportista, xornalista e político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Produtor de TVE e campión de España de remo en trainerilla. Asentouse en San Adrián en 2005. Nas eleccións municipais de 2015 foi candidato nas listas do PSdeG-PSOE á alcaldía de Vilaboa e foi elixido concelleiro. Foi concelleiro de medio ambiente e deportes. Nas municipais de 2019 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE e foi elixido alcalde grazas a un pacto co BNG. O 4 de agosto de 2020 anunciou a súa dimisión como alcalde por motivos persoais.

Notas
-----

1. ↑  "El alcalde de Vilaboa, Francisco "Kiko" Costa, deja el cargo por motivos personales" (4/8/2020). *Faro de Vigo* *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Vilaboa

### Ligazóns externas

* Á Piñeiro (8 de maio de 2019). "A xente en Vilaboa votaba a Luis Poceiro; O que pasará comigo? Non o sei". *Diario de Pontevedra*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**José Luis Poceiro Martínez** |  **Alcalde de Vilaboa** 2019 - 2020 | Sucesor:**César Poza González** |
**Francisco Fernández García**, coñecido como **Pedrosa**, nado cara 1865, foi un mestre, político e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Tipógrafo e mestre, pertenceu á Masonería. Republicano, a partir de 1890 coverteuse nun activista socialista, sendo elixido presidente da Agrupación Socialista de Ferrol en 1891. En febreiro de 1892 acompañou a Pablo Iglesias Posse na súa xira por Galicia. Foi elixido concelleiro de Ferrol en maio de 1895, o primeiro concelleiro socialista de Galicia. Dirixiu *El Obrero*, polo que foi procesado por ataques ao goberno en 1897, *La Voz del Obrero*, *El Progreso*, e foi redactor e director de *El Clamor Público* na súa segunda etapa (1899-1901). Escribiu a obra de teatro *Pretensiones de un burgués*, que foi representada nunha festa obreira celebrada no Teatro Romea en marzo de 1896. En 1906 emigrou a Buenos Aires, onde se perde a súa pista.

Notas
-----

1. ↑  *El Correo Gallego*, 15-12-1897, p. 1.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández Fernández, Eliseo (2005). *Obreirismo ferrolán*. Vigo: A Nosa Terra. pp. 135–136. ISBN 84-96403-42-4.
**Francisco Elvira Cuadrado**, nado en Argecilla (Guadalaxara) en 1910 e finado en Casaio o 27 de xullo de 1946, foi un militar e guerrilleiro antifranquista español.

Traxectoria
-----------

Foi militante do PCE, durante a Guerra Civil loitou co exército republicano e tras a guerra estivo preso no campo mineiro de Casaio ata que fuxiu en maio de 1944, pasando ao Barco de Valdeorras. Finalmente botouse ao monte converténdose no líder dos guerrilleiros comunistas e xefe militar da II Agrupación Guerrilleira. En marzo de 1945, nun intento de evitar a escisión entre comunistas e socialistas, accedeu ao Estado Maior da Federación de Guerrillas de León-Galicia, Elvira mostrouse en todo momento partidario da unidade entre os comunistas e os socialistas, intentando a reunificación do movemento guerrilleiro en Galicia. Morreu o 27 de xullo de 1946 nun avance da Garda Civil sobre o campamento no que se estaba a realizar o coñecido como Congreso da Reunificación con Arcadio Ríos Rodríguez.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Máiz, Bernardo (1988). *Galicia na II República e baixo o franquismo*. Vigo: Xerais. p. 171. ISBN 84-7507-320-4.
* Redondo Abal, Francisco Xavier (2006). *Botarse ao monte. Censo de guerrilleiros antifranquistas na Galiza (1939-1965)*. Sada: Do Castro. pp. 58–59. ISBN 84-8485-231-8.
* Serrano, Secundino (2002). *Maquis. Historia de la guerrilla antifranquista*. Temas de Hoy.

### Ligazóns externas

* Ficha en Los de la sierra Arquivado 05 de marzo de 2021 en Wayback Machine. *(en francés)*
**Francisco Crespo Rivas**, finado en Redondela o 29 de abril de 1947, foi un impresor, xornalista e escritor galego.

Historia e características
--------------------------

Estivo emigrado na Arxentina na década de 1870, onde traballou como procurador e colaborou na prensa. Propietario da Imprenta de Villavieja de Redondela, xunto con Serafín Reboredo Blanco foi fundador de *El Pueblo*, do que foi director. Foi procurador e fiscal municipal de Redondela (1920-1928). En 1915 promoveu un Sindicato Agrícola Católico. Foi amigo e confidente de Casto Sampedro Folgar.

Os seus restos repousan nun mausoleo no camposanto dos Eidos de Redondela.

Obras
-----

* *Tres cosas gallegas. 1º El ganado gallego. 2º La emigración gallega. 3º La agricultura gallega*. Ponteareas, Imprenta Montero.
* *Defensa de la ganadería gallega*.
* *Redondela*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Amoedo López, Gonzalo; Gil Moure, Roberto (2001). Concello, ed. *A prensa en Redondela. Aproximación histórica 1883-1933*. Redondela. p. 22. ISBN 84-8302-720-8.
**Francesc Homs i Molist**, nado en Vic, o 5 de setembro de 1969, é un político catalán.

Traxectoria
-----------

Licenciado en dereito pola Universidade Autónoma de Barcelona, estivo na Federació Nacional d'Estudiants de Catalunya (FNEC) e foi membro da xunta de goberno e do claustro da UAB. Militante de Convergència Democràtica de Catalunya (CDC) desde 1993, pertence á súa Executiva Nacional é á Permanente. Tamén foi membro do Consello Executivo Nacional de CiU e o coordinador do programa electoral de Convergència i Unió (CiU) nas eleccións ao Parlamento de Cataluña de 2003 e 2010 mais relator do Estatut de 2006. Entre 1996 e 2003 foi director xeral de Asuntos Interdepartamentais do Departamento da Presidencia e membro da Comisión Executiva do Consello Económico e Social de Cataluña (CTESC). Deputado electo no Parlamento de Cataluña nas eleccións de 2003, 2006 e 2010.

Foi secretario xeral da Presidencia e voceiro da Generalitat de Cataluña desde o 29 de decembro de 2010 ata o 27 de decembro de 2012, ao nomealo o presidente Artur Mas conselleiro da Presidencia e voceiro do seu goberno.

Publibou dous libros: *Catalunya a judici* (Ara Llibres, 2008) e *Dret a decidir. Estació concert* (Editorial Base, 2010). Foi tamén membro do consell asesor da Fundació Centre d'Estudis Jordi Pujol.

Notas
-----

1. ↑  Diputats del Parlament de Catalunya en la VII Legislatura Arquivado 24 de setembro de 2015 en Wayback Machine. p. 160

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha na web da Generalitat de Catalunya.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11922769
* WorldCat
* VIAF: 165345539
* BNE: XX4764595
* GEC: 0519504
* IMDb: nm3816817
* ISNI: 0000 0001 1325 5510
* LCCN: n2010007560
* TMDb: 1074459

 |
**Isaac o Armenio** foi un exarca de Rávena. A cronoloxía do exarcado neste período é incerto: ou ben sucedeu a Euselno e serviu de c. 625 ao 644 ou sucedeu a Eleuterio, e serviu do 620 ao 637.

Traxectoria
-----------

En 638 o emperador bizantino Heraclio esixiu que o novo Papa Severino asinase a súa *Ecthesis*, unha profesión de fe monotelista. Severino negouse; Heraclio negou recoñecemento ao Papa e enviou un oficial chamado Mauricio a negociar co Papado. Mauricio, tras chegar a Roma, apoderouse do Laterano e animou a Isaac a vir á cidade. Isaac fixo tal; Viviu por un tempo no Laterano e con Mauricio saqueou o palacio. Parte do tesouro foi enviado a Heraclio; a parte restante foi para o exarca. Un tempo despois Mauricio tentou repetir a acción, pero para evitar compartir as riquezas negou recoñecemento ao exarca. Isaac daquela prendeu a Mauricio e executouno.

Isaac tamén fixo fronte aos longobardos, con pouco éxito. O seu rei, Rotario, conquistou todas as posesións imperiais en Liguria, así como tamén Emilia, sobre 643. Librouse unha batalla entre os longobardos e tropas do Exarcado preto de Panaro e acabou cunha derrota dos bizantinos e a perda de miles de soldados. O mesmo Isaac probabelmente atopou a morte loitando cos longobardos. Sucedeuno como exarca Teodoro I Calliopas.

Hai un sarcófago de Isaac situado no Sancta Sanctorum, que contén representacións de David, a adoración dos magos, e Lázaro.

| Exarcado de Rávena |
| --- |
| *Segue a:* Eleuterio, Exarca | **Isaac o Armenio**(620-638) | *Precede a:* Platón, Exarca |
| - |

Bibliografía
------------

* J. B. Bury, *History of the Later Roman Empire*, Macmillan & Co. Ltd. 1923 (en inglés).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1377276
* DBI: ID
* EBID: ID

 |
Froita confeitada á venda no mercado de *La Boqueria* (Barcelona, Cataluña).
A **froita confeitada** é aquela froita que se mergulla e após se cociña en almibre de xeito que perda a súa humidade interior e se logre así conservala. As froitas confeitadas acostuman empregarse na elaboración de certas tortas, coma o roscón, que tomadas de forma simple forman parte da repostaría típica do Nadal.

Características
---------------

O proceso continuo de somerxer a froita en almibre provoca que esta se sature de azucre, evitando así o crecemento de microbios que a podrecen, polo que poden manterse varios anos en bo estado sen necesidade de medidas de preservación adicionais. Dependendo do tamaño e o tipo de froita, o proceso de confeitaxe pode supor varios días. Poden confeitarse pezas enteiras, anacos de froita ou retallos de pela.

As froitas confeitadas poden, posteriormente, ser **glaseadas** ou **cristalizadas**. Ambos os procesos consisten en dar un recubrimento de azucre á froita. O glaseado aporta un recubrimento uniforme e liso, mentres o cristalizado dá un aspecto de tona «xeada» ao se solidificar o azucre sobre a codia da froita formando pequenos cristais.

Algunhas froitas que adoitan confeitarse son os dátiles, as cereixas marrascas, o ananás e o xenxibre. Tamén se conservan ben os figos, pexegos, albaricoques, peras, carambolas, mazás e froitas cítricas.

Pelas de laranxa en proceso de confeitaxe

Historia
--------

A conservación por medio da utilización do azucre (mel de palma e mel) xa era coñecida nas antigas culturas da China e da Mesopotamia. A miúdo era o único método de conservación coñecido: os antigos romanos preservaban o peixe mergullado en mel. Porén considéranse coma verdadeiros precursores da confeitaxe moderna os árabes, que xa servían cítricos e rosas confeitadas no momento principal dos seus banquetes. Coa dominación árabe de partes do sur de Europa, a froita confeitada iniciou o seu camiño cara Occidente. Os primeiros documentos que falan do uso de froitas confeitadas en Europa remóntanse ao século XVI. Nesa época, as froitas confeitadas tiñan un tratamento semellante ao das especias. En España era moi popular o *diacitrón* (unha cidra confeitada que aparece en varias obras literarias do século XVI). En Italia, convértense nun ingrediente clave dalgúns dos máis famosos doces da súa tradición culinaria: entre eles, o *Panettone milanés* e a *Cassata Siciliana*. Úsase moito coma ingrediente do *plum cake* inglés.

En Galiza o seu uso restrínxese ao adorno do pan de ovo ou roscón.

Notas
-----

1. ↑  "Britannica Online Encyclopedia — Candied Fruit" (en inglés). Consultado o 23 de novembro de 2007.
2. ↑  "Food, Facts, and Trivia — Candied Fruit" (en inglés). Consultado o 22 de novembro de 2007.
3. ↑  "Answers.com — candied fruit; candied flowers" (en inglés). Consultado o 3 de xaneiro de 2008.
4. ↑  Elena Varela Merino, (2009), *Los galicismos en el español de los siglos XVI y XVII*, Volume 1, Madrid, CSIC, páx. 517-518

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Froita seca

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1163138
* AAT: 300404294
* EBID: ID
* GND: 4263117-8

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Hiperión.
Na mitoloxía grega, **Hiperión** (en grego antigo Ὑπερίων, que camiña nas alturas, ou que vai por riba) é un dos Titáns, fillo de Urano (o Ceo) e Xea (a Terra).

Mitoloxía
---------

Segundo Hesíodo, casou coa súa irmá a titánide Tía (ou Tea) (tamén chamada *Eurifaesa*), coa que tivo tres fillos: Helios (o Sol), Selene (a Lúa) e Eos (a Aurora):

> 
> 
> "*Tea, dominada polo amor de Hiperión, enxendrou ó grande Helio, á brillante Selene e a Eos, que lucen para tódolos que habitan na Terra e para os inmortais deuses que ocupan o ancho ceo*".
>  (Hesíodo: *Teogonía* 372-374)
> 

Hiperión desenvolve un papel practicamente nulo nos cultos gregos e na súa mitoloxía, limitándose a aparecer na lista dos doce Titáns. Polo seu nome, o que vai por riba da Terra, foi identificado con Helios e, finalmente, con Apolo. Na *Teogonía* de Hesíodo e na *Odisea* de Homero, o sol recibe o nome de *Hyperonides* (fillo de Hiperión). Na literatura grega posterior, Hiperión sempre se distingue de Helios.

Non se conservou ningunha imaxe de Hiperion, pero no friso sur do altar de Pérgamo si que se representa a súa esposa, Tía, acompañada das figuras dos fillos Helios e Selene.

Notas
-----

1. ↑  "*Circe, a filla do Hiperiónida Helios, unida amorosamente ó valoroso Odiseo...*" (Hesíodo: *Teogonía* 112-113).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* ELVIRA BARBA: Miguel Ángel: *Arte y mito. Manual de iconografía clásica*. Sílex, 3ª ed. 2017.
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981.
* HESÍODO: *Teogonía. Trabajos y días. Escudo. Certamen*, Alianza Editorial, 3ª ed. 2013 [a numeración segue a utilizada neste texto]
* Hesíodo. *Teogonía*. Universidad de Salamanca. Curso 2009-2010. 11638: LUZ, MOLÉCULAS Y VIDA

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q179209
* FAST: 965773
* WorldCat
* LCCN: no2018059475
* Theoi: TitanHyperion

 |
**Hiparco** (gr.: Ἱππάρχος), nado en Atenas e finado na mesma cidade en -514, foi un dos Pisistrátidas e tirano de Atenas.

Traxectoria
-----------

Fillo máis novo de Pisístrato, Hiparco subiu ao poder xunto co seu irmán Hipias tras o falecemento do pai. Pouco se sabe da vida de Hiparco, pero segundo Tucídides, non era máis que un "fantoche" e o verdadeiro poder sustentábao o seu irmán Hipias. Mecenas dos artistas, Hiparco protexeu aos poetas Simónides de Ceos, Laso de Hermíone e Anacreonte, fixo construír unha importante biblioteca, apoiou os cultos mistéricos de Eleusis, e mandou recompilar os poemas de Homero.

En -514, foi asasinado polos tiranicidas Harmodio e Aristoxitón. Segundo Heródoto e Tucidides, Harmodio rexeitaría as propostas amorosas de Hiparco. Outras fontes sinalan que Hiparco impediu que a irmá de Harmodio participase na procesión das canéforas nas Panateneas, insinuando que non era virxe. Furioso, Harmodio, planeou a conxura contra Hiparco e Hipias, conxura que acabaría coa vida de Hiparco que foi apuñalado durante as Panateneas.

Ligazóns externas
-----------------

* *Hiparco* (*Ἱππάρχος*), diálogo ficticio tradicionalmente atribuído a Platón e contado entre os seus diálogos platónicos.
	+ Texto francés, con introdución e anotacións neste idioma, no sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011): trad. de Victor Cousin; ed. en París. Os números en azul entre corchetes son rótulos activos que serven para cambiar ao grego.
		- Texto grego no mesmo sitio. Os números en azul entre corchetes son rótulos activos que serven para cambiar á tradución francesa de Cousin.

Notas
-----

1. ↑  Aristotle, *The Athenian Constitution*, Part 18

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q435531
* WorldCat
* VIAF: 76706212
* CERL: cnp00284845
* DeutscheBio: 102395705
* EBID: ID
* FAST: 1824101
* GND: 102395705
* ISNI: 0000 0000 0438 9237
* LCCN: nr99031935
* NTA: 069740038
* ULAN: 500354953

 |
Froitas secas variadas.
Unha **froita seca** é un produto que se obtén do secado realizado a determinadas froitas especiais, propensas a este proceso.

As froitas secas poden considerarse como un simple aperitivo, e nalgunhas cociñas do mundo empréganas como ingredientes na elaboración dalgúns pratos.

Proceso de secado
-----------------

O proceso de deshidratación ou secado ten dúas finalidades: 

* aumentar as posibilidades de preservación da froita
* reforzar o sabor das froitas sometidas a este procedemento.

Mediante el, chégase a reducir o contido de humidade na *carne* da froita até chegar a un 20 % do seu peso.

O proceso destrúe algunha cantidade de vitamina C.

Algunhas froitas sécanse con trazas de dióxido de xofre para darlles unha cor rechamante, como no caso dos pexegos e albaricoques nos chamados *orejones* en castelán, que adoitan ter unha coloración alaranxada debido a este aditivo.

As froitas que se máis ferecuentemente se secan son os figos, as uvas, as ameixas, os dátiles e a banana. Tamén atopamos recentemente arandos e incluso bagas de goxi.

Confusión
---------

Non debe confundirse este tipo de procesamento realizado ás froitas coa denominación de froitos secos, que non se somenten a proceso de secado. Por tal motivo adóitase empregar o nome de **froitos pasos** (uva pasa, ou **pasa** propiamente dita, cirolas pasas etc.)

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Pasa
* Froito seco
* Froita confeitada

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Froita seca*** |

* Métodos de elaboración de froitas secas Universidade de Carolina. *(en inglés)* Consultada o 10/5/2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q234901
* BNCF: 65474
* EBID: ID
* GND: 4128776-9
* JSTOR: dried-fruits
* LCCN: sh85052156

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Aviso médico | **Advertencia: A Wikipedia non dá consellos médicos.***Se cre que pode requirir tratamento, por favor, consúltello ao médico.* |

As **hiperlipidemias** ou **dislipemias** son un conxunto de alteracións metabólicas dos lípidos e lipoproteínas. Os distintos tipos clasifícanse mediante dous parámetros bioquímicos en sangue: o colesterol e os triglicéridos.

Tipo I
------

A hiperlipidemia tipo I prodúcese por unha acumulación de quilomicrons. Existen dous defectos xenéticos coñecidos que poden orixinar esta enfermidade: a deficiencia da lipoproteína lipase e a deficiencia de ApoC-II. A lipoproteína lipase escinde os lípidos mentres que a ApoC-II reforza a actividade de tal encima. Os pacientes afectos presentan unhas concentracións moi elevadas de triglicéridos, ata 1.000 mg/dl, que poden producir acumulacións de graxa na pel (xantelasmas) ou incluso pancreatite aguda.

Tipo II
-------

Na hiperlipidemia tipo II hai unha acumulación de LDL, producido na maior parte das ocasións por defectos xenéticos na síntese, maduración ou función do receptor de LDL. As persoas que só teñen un xene alterado amosan niveis moi elevados de triglicéridos, dado que a enfermidade ten un carácter dominante. As persoas cos dous alelos mutados padece unha enfermidade máis grave, con moito risco de infarto de miocardio antes dos 20 anos.

Tipo III
--------

A hiperlipidemia tipo III débese a anomalías de ApoE, que interfire co correcto funcionamento dos quilomicrons e co VLDL. Os enfermos teñen un maior risco de aterosclerose.

Nos enfermos con sospeita desta enfermidade débese examinar a función tiroide xa que o hipotiroidismo ocasiona alteracións lipídicas semellantes.

Tipo IV
-------

Das dislipemias, é a máis común. Os niveis de VLDL áchanse incrementados, moitas veces relacionados coa obesidade, o abuso de alcol etílico e a diabetes mellitus. Nos casos de orixe xenética, descoñécese o xene alterado.

Tipo V
------

Semellante á tipo I, hai elevación de quilomicrons e triglicéridos, con asociación a xantelasmas e pancreatite.

Hipercolesterolemia
-------------------

Pode aparecer de forma illada en enfermidades hepáticas nas que haxa defectos na excreción biliar de colesterol. Hai ademais acumulación dunha lipoproteína anormal, a lipoproteína X. Non obstante, este tipo parece non estar asociado a un maior risco cardiovascular.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Bioquímica*. Thomas M. Devlin. Cuarta edición. ISBN 84-291-7208-4 *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1476525
* JSTOR: dyslipidemias
* MAG: 2778096610

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 33452
* DOID: DOID:3146
* HPO: HP:0003119
* ICD-9: 272
* ICD-10: E78.9
* MeSH: D052439
* MeSH: C18.452.584
* NCIt: C97092
* Orphanet: 309005
* UMLS: C0023772

 |
O estreito de Tartaria conecta o mar de Ojostsk co mar do Xapón.
O **estreito de Tartaria** (**Golfo de Tartaria**, e **Golfo tártaro** ou **Estreito tártaro**, para os xaponeses **estreito de Mamiya** e para os rusos **estreito de Nevelskoi**) é un estreito no océano Pacífico que separa a illa rusa de Sakhalin do sueste ruso da Asia continental, conectando ao mar de Okhotsk co mar do Xapón. Ten 900 km de lonxitude, entre 4 e 20 m de profundidade, e 7,3 km de anchura no seu punto máis angosto.

O nome *Tartaria*, que provén dos tártaros, é unha forma arcaica para varios pobos de Asia. Neste caso refírese a varios pobos de Manchuria, que en tempos históricos foi chamada Tartaria Oriental.

No Xapón, o estreito leva o nome de Mamiya Rinzo, que o atravesou en 1808, mentres os autores rusos prefiren darlle o nome do Almirante Nevelskoi, explorador da área en 1848.

"Estreito de Tartaria" (*Strait of Tartary*) é tamén o nome dun poema de Walter de la Mare, no que fala de Tartaria como terra de Asia no norte da China.

Este estreito foi o lugar polo que os ainus chegaron a Sakhalin (Karafuto) desde a Asia continental.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q110802
* WorldCat
* VIAF: 315124905
* BRE: 4183408
* EBID: ID
* GEC: 0499953
* GeoNames: 2120711

 |
| Fento do botón |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Vulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Pteridophyta |
| Clase: | Polypodiopsida |
| Orde: | Blechnales |
| Familia: | Blechnaceae |
| Xénero: | *Woodwardia* |
| Especie: | ***W. radicans*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Woodwardia radicans'**L. |
| Sinonimia |
| *Blechnum radicans* L. |

O **fento do botón** (***Woodwardia radicans***) é unha especie rara de fento xigante, cuxa orixe remóntase á era Terciaria, pertence á familia Blechnaceae. A planta pode chegar aos 3 metros de altura.

O seu hábitat son os noiros arxilosos e de solos eutrofos e con escorrentía acentuada. Aparece en zonas sombrías de ambiente moi húmido como son os bosques de ribeira das zonas atlánticas.

O fento atópase distribuído moi fragmentariamente, aparecendo nas Illas Canarias, Madeira e Azores e na faixa atlántica. Así mesmo tamén se distribúe nunhas poucas localidades do norte de África (Alxeria). Na Europa continental atópase en pequenos redutos nalgunhas localidades de Italia, e do norte da Península Ibérica. No mar Mediterráneo está presenta na illa de Córsega (Francia).

Notas
-----

1. ↑  Nome galego en Vexetación de Galicia -

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Catálogo galego de especies ameazadas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2037547
* MAG: 2776309839

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 130583
* EOL: 484197
* EPPO: WOORA
* EUNIS: 150164
* GBIF: 5275359
* iNaturalist: 170339
* IPNI: 17235500-1
* IRMNG: 11435980
* ITIS: 505758
* NBN: NHMSYS0000465080
* NCBI: 204638
* PlantList: tro-26600364
* POWO: ID
* TAXREF: 130133
* Tela Botanica: 73016
* Tropicos: 26600364
* PLANTS: WORA

 |
A Mona Lisa, unha das maiores obras de Arte.
**Humanidades** (do latín *humanitas*) son o conxunto de disciplinas relacionadas co coñecemento humano e a cultura. Distínguense das ciencias sociais no carácter ideográfico - estudo de particularidades sen crear leis ou postulados xerais – dos seus métodos de investigación.

As **Humanidades** están conformadas polas seguintes disciplinas de estudos:

* Arte e Historia da arte
* Literatura e Literatura comparada
* Historia
* Teoloxía e Relixión
* Filosofía
* Filoloxía
* Lingüística
* Semiótica e
* Semioloxía

Estas tres últimas son ás veces clasificadas coas ciencias sociais.
Nalgúns currículos universitarios, especialmente de universidades anglo saxoas, inclúese ás ciencias da información e á bibliotecoloxía dentro das **Humanidades**.

Nalgunhas clasificacións, como no caso de ciencias humanas, inclúese ás **Humanidades** e as ciencias sociais nun mesmo grupo.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* National Humanities Center -- Centro Nacional de Humanidades (USA)
* Teoría das Ciencias Humanas (document o número 9 en español, número 10 e 11 ao inglés)[*Ligazón morta*]
* Digithum. As humanidades en época dixital

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q80083
* AAT: 300054136
* BNCF: 11705
* EBID: ID
* GEC: 0231688
* LCCN: sh85076239
* MAG: 15708023
* NDL: 00574765
* PSH: 11968

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D006809
* MeSH: K01

 |
Esquema dun estratovolcán.
Un **estratovolcán** é un tipo de volcán cónico e de grande altura, composto por múltiples capas de lava endurecida, piroclastos alternantes (xurdidos por unha alternancia de épocas de actividade explosiva e de correntes de lava fluída) e cinzas volcánicas. Estes volcáns están caracterizados por un perfil escarpado e erupcións periódicas e explosivas. A lava que flúe dende o seu interior é altamente viscosa e arrefría e endurece antes de que poida chegar lonxe. A fonte de magma destas montañas está clasificada como ácida ou alta en sílice, con presenza de riolita, dacita e andesita. Moitos estratovolcáns exceden os 2 500 metros de altitude.

Aínda que ás veces se chaman ‘volcáns compostos’, os vulcanólogos prefiren empregar o termo «estratovolcán» para estabelecer unha distinción, xa que tódolos volcáns, sexan do tamaño que sexan, presentan unha estrutura (de capas) composta, isto é, desenvólvense sobre os materiais de sucesivas erupcións.

Notas
-----

1. ↑  Araña Saavedra, Vicente & López Ruiz, José (1974). *Volcanismo: Dinámica y Petrología de sus productos*. Madrid: Ediciones Istmo.
2. ↑  Duque-Escobar, Gonzalo (1998). *Volcanismo: Manual de Geología para Ingenieros.* Manizales, Colombia: Universidad Nacional de Colombia. Arquivado dende o orixinal o 21 de agosto de 2016. Consultado o 20 de xuño de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Estratovolcán***  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q169358
* EBID: ID
* GEC: 0521575
* GND: 4201644-7
* MAG: 52543455
* PSH: 4524

 |
| Isidro Nozal |
| --- |
|  |
| Información persoal |
| Nacemento | Isidro Nozal Vega 18 de outubro de 1977 (45 anos) Barakaldo, Biscaia |
| Nacionalidade | País Vasco País Vasco |
| Equipo |
| **Último equipo** |  |
| Equipo(s) Pro |
| 1999- | ONCE-Deutsche Bank (1999-2000)ONCE-Eroski (2001-2003)Liberty Seguros (2004)Liberty SegurosWürth Cycling Team (2005)Astana-Würth Team (2006)Karpin GaliciaLiberty Seguros (2009) |

**Isidro Nozal Vega**, nado en Barakaldo (Biscaia) o 18 de outubro de 1977, é un ciclista vasco.

Traxectoria
-----------

Acadou a fama na tempada 2003 ó estar a piques de gañar a Vuelta Ciclista a España. Malia acudir como gregario á volta, conseguiu facerse coa maillot de líder, que só perdería tras finalizar a penúltima etapa, unha cronoescalada a Abantos, na que Roberto Heras lle arrebatou o liderado.

É un especialista da contra o reloxo cunha forza extraordinaria, pero sofre na alta montaña, polo que ten complicado facer un bo papel nalgunha das tres grandes voltas.

Actualmente está sancionado pola UCI por dar positivo nun control anti-dopaxe na Volta a Portugal do 2009.

Palmarés
--------

* 2001: 3ª etapa e 10º na xeral do Giro de Italia
* 2002: 3ª etapa da Clásica de Alcobendas
* 2003. 6ª e 13ª etapas da Vuelta a España; 2º na clasificación xeral da Vuelta a España

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q708817
* CyclingArchives: 9673
* ProCyclingStats: 120855

 |
O **Fokker F.VII**, tamén coñecido como **Fokker Trimotor**, foi un avión de pasaxeiros producido nos anos 20 polo fabricante neerlandés Fokker, a súa filial estadounidense Atlantic Aircraft Corporation, e outras compañía baixo licenza.

Deseño e desenvolvemento
------------------------

O Fokker F.VII foi deseñado por Walter Rethel como un avión de transporte dun único motor. Fabricáronse cinco unidades para a aeroliña neerlandesa KLM. Un destes avións, con rexistro H-NACC, usouse en 1924 para o primeiro voo entre os Países Baixos e as Indias Orientais Neerlandesas. En 1925, mentres vivía nos Estados Unidos, Anthony Fokker escoitou falar da Ford Reliability Tour, que foi proposta como unha competición para avións de transporte. Fokker fixo que o deseñador xefe da compañía, Reinhold Platz, convertise un F.VIIa monomotor nun avión con tres motores radiais Wright Whirlwind de 200 cv. O avión resultante foi designado Fokker F.VIIa/3m. Tras o seu envío aos Estados Unidos gañou a Ford Reliability Tour a finais de 1925. A estrutura do Trimotor estaba formada por unha fuselaxe de tubaxes de aceiro cubertas por tea e unha á de madeira con revestimento de contrachapado.

O Fokker F.VIIb/3m tiña un pouco máis de superficie nas ás con respecto ao F.VIIa/3m e 20 cv máis de potencia por motor, mentres que o F.10 era lixeiramente máis longo e transportaba 12 pasaxeiros nunha cabina pechada. O avión foi popularmente coñecido como o **Fokker Trimotor**.

Notas
-----

1. ↑  Thurston, David B. (2000). *The world's most significant and magnificent aircraft : evolution of the modern airplane*. Warrendale, Pa.: Society of Automotive Engineers. ISBN 978-0-7680-0537-0. OCLC 43555270.
**Isidro Baldenegro López**, nado en 1966 e finado o 15 de xaneiro de 2017, foi un histórico líder ecoloxista mexicano indíxena tarahumara en Serra Madre Occidental e un activista ambiental que loitou contra a talla irregular na súa rexión. Foi asasinado o 15 de xaneiro de 2017.

Traxectoria
-----------

Baldenegro creceu na súa terra ancestral nas montañas de Serra Madre, unha rexión coñecida pola súa biodiversidade. O seu pai foi asasinado en 1986 despois de que denunciase unha posición contra a talla e Isidro foi testemuña. Isidro Baldenegro tiña só 20 anos cando tomou a testemuña da súa loita e con ela o alto prezo de ser ambientalista nun dos países máis perigosos do mundo para esa misión. Converteuse nun dos activistas indíxenas máis recoñecidos en América Latina loitando para a preservación dos bosques de piñeiro e carballo da Serra Madre Occidental.

Asasinato
---------

Baldenegro foi asasinado o 15 de xaneiro de 2017. O corpo de Baldenegro recibiu até seis impactos de bala, segundo as autoridades. Pouco antes da súa morte buscou refuxio na casa dun tío nunha comunidade tarahumara ó norte de Chihuahua nunha casa remota da serra. Recibira numerosas ameazas. O domingo 15 de xaneiro pola tarde un home de 25 anos —a quen posiblemente coñecía a vítima— sacou unha arma, disparou e fuxiu. A Fiscalía estatal anunciaou que teñen "plenamente identificado" ó agresor, pero non quixeron ofrecer máis información sobre o caso. Os seus parentes denunciaron que o seu asasinato está conectado con outros asasinatos e ataques a persoas indíxenas que se opuxeron á talla ilegal na rexión. The Guardian destacou que a súa morte ocorreu meses despois de que Berta Cáceres, que tamén gañou o Premio Goldman Ambiental fose asasinada. 122 activistas ambientais foron asasinados en Latinoamérica en 2015, e 185 ecoloxistas asasinados en todo o mundo, 33 deles foron asasinados en México.

Notas
-----

1. ↑  Lakhani, Nina (18 de xaneiro de 2017). "Second winner of environmental prize killed months after Berta Cáceres death". *Guardian*. Consultado o 18 de xaneiro de 2017.
2. 1 2  "Seis balazos por defender el bosque: el brutal asesinato de Isidro Baldenegro". *El País* (en castelán). 20 de xaneiro de 2017. Consultado o 20 de xaneiro de 2017.
3. ↑  "Award-Winning Mexico Indigenous Environmental Activist Murdered". Telesur. 17 de xaneiro de 2017. Consultado o 18 de xaneiro de 2017.