O factor XIII establece enlaces cruzados coa fibrina

|  |
| --- |
|  |
| PDB: 1EVU |
| factor de coagulación XIII,polipéptido A1 |
| **Identificadores** |
| Símbolo | F13A1 |
| Símbolos alt. | F13A |
| Entrez | 2162 |
| HUGO | 3531 |
| OMIM | 134570 |
| RefSeq | NM\_000129 |
| UniProt | P00488 |
| **Outros datos** |
| Locus | Cr. 6 *p24.2-p23* |

|
|  |
| Factor XIII  |
| **Identificadores** |
| Símbolo | F13B |
| Entrez | 2165 |
| HUGO | 3534 |
| OMIM | 134580 |
| RefSeq | NM\_001994 |
| UniProt | P05160 |
| **Outros datos** |
| Locus | Cr. 1 *q31-q32.1* |

O **factor XIII** (FXIII) de coagulación ou **factor estabilizante da fibrina** é un encima (EC 2.3.2.13) do sistema de coagulación do sangue que establece enlaces cruzados coa fibrina. A deficiencia deste factor afecta á estabilidade dos coágulos. A deficiencia de factor XIII, xeralmente é rara, pero en Irán dáse a maior incidencia do mundo, e na cidade de Khash a maior incidencia dentro do país, cunha alta proporción de matrimonios consanguíneos.

Función
-------

O factor XIII é unha transglutaminase que circula no plasma como un heterotetrámero con dúas subunidades catalíticas A e dúas subunidades transportadoras B. Cando a trombina converteu o fibrinóxeno en fibrina, esta última forma unha rede proteinácea na que as unidades E están enlazadas a só unha unidade D.

O factor XIII é activado pola trombina dando o factor XIIIa; esta activación require calcio como cofactor. A súa clivaxe feita pola trombina entre os residuos Arg37 e Gly38 no N-terminal da subunidade A, causa a liberación do péptido de activación (de 4 000 Da). En presenza de calcio as subunidades transportadoras disócianse das sbunidades catalíticas, orixinando un cambio na conformación tridimensional do factor XIII e a exposición do residuo de cisteína catalítica.

Despois da activación pola trombina, o factor XIIIa actúa sobre a fibrina para formar enlaces cruzados γ-glutamil-Є-lisil amida entre as moléculas de fibrina para formar un coágulo insoluble.

Descubrimento
-------------

O factor XIII tamén se denomina factor de Laki–Lorand, por Kalman Laki e Laszlo Lorand, os científicos que primeiro propuxeron a súa existencia en 1948. Unha conferencia de 2005 recomendou a estandarización da nomenclatura.

Xenética
--------

O cimóxeno factor XIII é unha glicoproteína tetrámera de 320 kDa que consta de dous dímeros formados cada un por dúas subunidades (2 A e 2 B), cuxos xenes se encontran en distintos cromosomas:

* A subunidade A (6p25-p24) é a parte transglutaminase que engade un grupo alquilo ao nitróxeno dun residuo de glutamina, que á súa vez se une coa lisina sobre a outra cadea. O peso molecular da cadea A é de aproximadamente 83 kDa.
* A subunidade B (1q31-q32.1) non ten unha actividade encimática clara, e pode servir como un transportador para a subunidade A. O peso molecular da cadea B é de aproximadamente 76,5 kDa.

Estrutura
---------

O factor XIII ten dúas formas: unha forma plasmática que se encontra libre no plasma sanguíneo, e unha forma celular transportada dentro dos gránulos alfa das plaquetas.

A forma celular é un dímero de dúas subunidades idénticas, FXIII-A, cada unha das cales consta dun péptido de activación que é clivado despois da activación, un dominio en sándwich β, un dominio transglutaminase catalítico e dous dominios de barril β.

A forma plasmática inclúe dúas subunidades idénticas adicionais, FXIII-B, que son liberadas de maneira dependente do calcio despois da clivaxe do péptido de activación. Cada unha das FXIII-B pode ser tanto inhibidora coma servir como transportador plasmático, e consta de dez dominios sushi repetitivos unidos por dúas pontes disulfuro internas en cada unha. Durante a circulación, esta subunidade únese ao fibrinóxeno.

Fisioloxía
----------

As concentracións típicas de FXIII no plasma son de 10 μg/mL (heterodímero 2A2B), mentres que as concentracións da cadea B libre son de 22 μg/mL. O FXIII ten unha longa vida media, de entre 5 e 9 días. Está presente no plasma, plaquetas e monocitos, así como macrófagos e os precursores da medula ósea deses tipos celulares.

Un coágulo que non foi estabilizado por FXIIIa é soluble en 5 mol/L de urea, mentres que un coágulo estabilizado é resistente a isto.

Uso diagnóstico
---------------

Os niveis de factor XIII non se miden rutineiramente, pero isto pode ser considerado en pacientes cunha tendencia hemorráxica non explicada. Como o encima é bastante específico de monocitos e macrófagos, a determinación da presenza do factor XIII pode utilizarse para identificar e clasificar enfermidades malignas nas que estean implicadas esas células.

Notas
-----

1. ↑  Dorgalaleh A, Naderi M, Hosseini MS, Alizadeh S, Hosseini S, Tabibian S, et al. (2015). "Factor XIII Deficiency in Iran: A Comprehensive Review of the Literature. Seminars in thrombosis and hemostasis;" **41** (3 (41)): 323–329.
2. ↑  Natalia Reglińska-Matveyev. The roles of cofactors protein S and factor V in the TFPI anticoagulant pathway. Páxina 22.
3. ↑  Dahlbäck B. Blood coagulation. Lancet. 2000 May 6;355(9215):1627-32. PMID 10821379. DOI 10.1016/S0140-6736(00)02225-X
4. 1 2  Laki K, Lóránd L (September 1948). "On the Solubility of Fibrin Clots". *Science* **108** (2802): 280. PMID 17842715. doi:10.1126/science.108.2802.280.
5. 1 2 3 4  Muszbek L, Ariëns RA, Ichinose A (January 2007). "Factor XIII: recommended terms and abbreviations". *J. Thromb. Haemost.* **5** (1): 181–83. PMID 16938124. doi:10.1111/j.1538-7836.2006.02182.x.
6. ↑  Komáromi I, Bagoly Z, Muszbek L (Jan 2011). "Factor XIII: novel structural and functional aspects". *Journal of Thrombosis and Haemostasis* **9** (1): 9–20. PMID 20880254. doi:10.1111/j.1538-7836.2010.04070.x.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Deficiencia de factor XIII en hemophilia.org
* eMedicine - 3491

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q423712
* EBID: ID
* LCCN: sh85014974
* MAG: 2779672106

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* ATC: B02BD07
* EC: 2.3.2.13
* MeSH: D005176

 |