**Xaviel Vilareyo y Villamil**, nado en Mieres del Camín en 1967 e finado en Oviedo, o 19 de maio de 2015, foi un profesor, escritor e etnólogo asturiano. Pertencente á xeración literaria da década de 1990, coñecida como a "Xeración do compromiso".

Traxectoria
-----------

Licenciado en Dereito pola Universidade de Oviedo, foi un escritor políglota en castelán, asturiano e eonaviego. Profesor de instituto, narrador, poeta, dramaturgo, etnólogo e ensaísta, dirixiu moitas iniciativas culturais sobre a lingua, a literatura e a cultura asturiana.

Deuse a coñecer a través dunha Mención Especial recibida no "Premio Asturiano Joven de Poesía y Narrativa 1995" co seu primeiro poemario titulado "*Cróniques del recuerdu*". Capacitado para o ensino do asturiano pola Academia de la Llingua Asturiana, organizou os primeiros cursos de lingua asturiana fóra de Asturias, en Madrid, en 2001.

Publicou nas revistas literarias *Pretexto*, *Lletres Asturianes*, *Lletres Lliterariu*, *Zimbru*, *Reloj de Area*, *Sietestrellu*, *Lliteratura*, *El Signo del Gorrión*, *Isla Desnuda*, *Amilamia*, *Calicanto*, *Poesía Toda*, *Estío*, *El Vendedor de Pararrayos*, *Texturas, e tamén ensaios en diversas revistas e colaboracións xornalísticas.*

Apareceu nas antoloxías literarias: *Muestra de nueva poesía*, *Cinco años de lliteratura asturiana*, *Unde letras falan* e *Na boca de todos*. Publicou tamén o seu *Manifiesto sobre la poesía ética*, sendo ademais colaborador habitual de revistas como El canciu'l cuélebre, Lletres asturianes, Entrambasauguas, "N'ast" e Fusión. En 2009 conseguiu publicar *Los ámbitos de la Nación Asturiana* despois de dez anos. Neste libro sobre etnoloxía asturiana defende a reunificación territorial da nación asturiana, As Asturias, a unión cultural e política de todos os territorios asturianos. Como dramaturgo recibiu o Premio de Teatro da Academia de la Llingua Asturiana en 2009 pola súa obra "La fuxida".

Foi organizador da "Xunta de Escritores Asturianos" en Oviedo nos anos 2005, 2008, 2010 e 2012. Coordinou a edición dos libros *El conceptu xeneracional* (Trabe, 2007), *Lliteratura asturiana y compromisu* (Trabe, 2009) e *Lliteratura asturiana, identidá y nación* (Espublizastur, 2012). Os seus ensaios e traballos escritos principalmente en asturiano aparecen tamén en moitas antoloxías e libros colectivos como *Cinco años de lliteratura asturiana* (Norte, 1998); *Muestra de nueva poesía* (SPPA, 1998); *Lletras novas* (Xeira, 2000); *Na boca de todos* (Veiga, 2006); *Unde letras falan* (Atenea, 2006); *Camín de Bimenes* (Xébana, 2007). Fundador do Festival de Cinema Asturiano no ano 2005, certame que dirixiu coa idea de dar a coñecer e difundir o cinema asturiano. En 2009 publicou a *Historia del cine asturianu*. Coordinou a Xunta de Escritores Asturianos dende 2005.

Faleceu en 2016 aos 48 anos.

Obra
----

* 1997, *Cróniques del recuerdu*. Editora del Norte, Mieres ISBN 84-88660-39-1
* 1998, *Más que probable*. Ediciones Vitrubio, Madrid ISBN 84-89795-12-6
* 1999, *Os novos poemas*. Xeira, A Caridá ISBN 0-00-228688-2
* 2001, *El camín d'inquietú*. Editora del Norte, Mieres ISBN 0-00-287052-5
* 2006, *La causa más probable*. Ediciones Trabe, Uviéu ISBN 84-8053-457-5
* 2008, *Los ámbitos de la Nación Asturiana*. Espublizastur, Xixón ISBN 978-84-935983-5-8
* 2009, *Historia del Cine Asturianu*. Espublizastur, Xixón ISBN 978-84-935983-6-5
* 2010, *Doña Terina: Espublizastur*. Xixón ISBN 978-84-937721-3-0
* 2011, *La fuxida*. ALLA, Uviéu ISBN 978-84-8168-514-5
* 2012, *Les Asturies y el nacionalismu bascu*. Espublizastur, Xixón (2012) ISBN 978-84-937721-3-1

Premios
-------

* 1995: Mención Especial do Premio Asturiano de Lliteratura
* 1997: Premio de narrativa Valentín Andrés
* 1997: Premio Vila de Sarria de Poesía
* 1998: Premio Xeira de Narracióis
* 1999: Premio Elvira Castañón de Poesía en Asturiano.
* 2000: Finalista do concurso de poesía "Voces del Chamamé", co poemario *La llende del Foranu*
* 2009: Premio de Teatro da Academia de la Llingua Asturiana
* 2009: Mención Especial do Premio de Asturiano de Ensaio.

Notas
-----

1. ↑  "Fallece el escritor Xaviel Vilareyo". 20minutos.es. Consultado o 18 de febreiro de 2022.
2. ↑  Arribada o la lliteratura visible
3. ↑  "A literatura eonaviega contemporánea (notas sobre literatura galega de Asturias)". Biblioteca Virtual Galega. Consultado o 18 de marzo de 2012.
4. 1 2  "Entrevista a Xaviel Vilareyo, autor de "Los Ámbitos de la Nación Asturiana"". InfoAsturies. 21 de febreiro de 2009. Consultado o 18 de marzo de 2012.
5. 1 2  "Xaviel Vilareyo espubliza la obra de teatru "La fuxida"". Asturnews. 7 de xuño de 2011. Consultado o 18 de marzo de 2012.
6. ↑  LaHaine (13 de marzo de 2012). ""Lliteratura asturiana, identidá y nación"". La Haine. Consultado o 18 de marzo de 2012.
7. ↑  "El Festival de Cine Asturianu cuntará". Colectivu Editorial Glayíu. 21 de abril de 2005. Consultado o 18 de marzo de 2012. [*Ligazón morta*]
8. 1 2  "Xaviel Vilareyo presenta 'Historia del Cine Asturianu'". InfoAsturies. 10 de enero de 2012. Consultado o 18 de marzo de 2012.
9. ↑  Muere a los 48 años Xaviel Vilareyo, escritor en asturiano y profesor
10. ↑  Asturias Mundial (15 de marzo de 2012). "Presentóse n'Uviéu "Les Asturies y el nacionalismu bascu", llibru de Xaviel Vilareyo". Consultado o 18 de marzo de 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5196482
* WorldCat
* VIAF: 137827354
* BNE: XX4586067

 |