| Filoxera |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Hemiptera |
| Suborde: | Sternorrhyncha (foi Homoptera) |
| Superfamilia: | Phylloxeroidea |
| Familia: | Phylloxeridae |
| Xénero: | *Dactylosphaera* |
| Especie: | ***D. vitifoliae*** |

 |
| Nome binomial |
| *Dactylospharea vitifoliae*Fitch, 1855 |

A **filoxera** ou **filoxera da vide** (***Dactylosphaera vitifoliae***) é un insecto, parasito da videira, da orde dos hemípteros clasificado correctamente como Phylloxeridae por vez primeira por Jules Émile Planchon en 1868 que o denominou *Phylloxera vastratix*, nome que aínda se pode atopar na actualidade.

Características
---------------

Foi nomeado con anterioridade coma *Peritymbia vitisana* en 1854 por Asa Fitch nos Estados Unidos ao describir as formas ápteras dos bugallos das follas. Henri Schimer sepárao do xénero *Peritymbia* ao descubrir a forma alada dándolle o nome *Dactylosphaera vitifoliae*.

En Europa, en 1868, é nomeado provisionalmente *Rhizaphis vastatrix* por Planchon para describir as formas residentes nas raíces e posteriormente *Phylloxera vitifoli* cando se establece a relación entre as formas radicícolas e as galliformes e se decide que pertence á mesma familia que a filoxera da aciñeira. En 1869 vólvese á denominación *Dactylosphaera vitifoliae* ao acharen que todas estas formas tanto americanas como europeas pertencen á mesma especie.

Dáse tamén o nome de filoxera á enfermidade da vide que provoca o insecto. Esta doenza coñécese tamén coma **enfermidade de Pierce** que é en realidade a vertente bacteriana da infección.

### Descrición

A filoxera é un insecto miudiño picador, parasito da videira, emparentado cos pulgóns e dun polimorfismo moi marcado:

* as formas partenoxenéticas (femias que se reproducen sen intervención do macho dando novas femias) son ápteras, de cor variábel entre o amarelo e o ocre e dun tamaño variábel entre 0,3 e 1,4 mm. Atópanse de dúas formas:
	+ gallícolas que moran sobre as follas;
	+ radicícolas que moran sobre as raíces;
* as formas sexuais, sen pezas bucais e que non se alimentan:
	+ as femias aladas de dous a tres milímetros:
	+ os machos ápteros de 0,3 a 0,5 mm.

### Importancia económica

A filoxera é orixinaria do leste dos Estados Unidos e provocou unha grave crise vitícola en Europa a partir de 1863, tamén en Galiza, por exemplo no mencía. Necesitáronse máis de trinta anos para superar a praga grazas a padróns de orixe americana que eran naturalmente resistentes á filoxera. Dende que se utiliza este sistema a filoxera volveuse un problema menor. Actualmente todos os viñedos do mundo agás os chilenos, algúns españois e os plantados en solos areentos, son enxertos desta clase.

Existe ademais unha filoxera da pereira, endémica de Portugal que apareceu en Francia por vez primeira en 1945.

A contaminación dun pé de videira europea pola filoxera produce a súa morte en tres anos. Son as xeracións radicícolas que forman nodosidades nas raíces que poden ser infectadas ou provocar a formación de tumores denominados tuberosidades que acaban matando a planta.
As xeracións gallícolas producen bugallos que non son mortais para a planta e que provocan unha desclorificación da folla.

Nas vides americanas son as xeracións gallícolas as máis perigosas xa que as raíces non sofren dano algún polas picadas da filoxera.

A única cepa europea nativamente resistente a *filoxera* é a uva Assyrtiko que medra na illa volcánica de Santorini, Grecia, sen se saber con certeza se a súa resistencia é debida ao sistema radicular *per se* ou ás cinsas volcánicas onde medra.

Dende 1979 un xeito de fuxir da filoxera, é producir os viñedos nas praias areentas da Provenza: Bouches-du-Rhône, estendéndose da costa Gard á vila mariñeira de Saintes Maries de la Mer. A area, o sol e o vento desas áreas impiden a contaminación pola filoxera. O viño producido alí coñécese coma "Vins des Sables" ou "viño das areas".

As rexións viñateiras do mundo que se consideran ceibas de filoxera son Chipre, a illa de Creta (Grecia), as illas Canarias e Chile.

Notas
-----

1. ↑  Nomes vulgares galegos en "Os cultivos agrícolas" en *Vocabulario do medio agrícola*. Santiago de Compostela, Dirección Xeral de Política Lingüística, 1988
2. ↑  "Wines of the Sand". *Feature Article*. Novus Vinum. 17 de setembro de 2006. Consultado o 5 novembro 2008.
3. ↑  Web de *El Mundo del Vino* -

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q367315
* BNCF: 33250
* BNF: 12149436q
* BRE: 4712932
* EBID: ID
* GEA: 5697
* GEC: 0108977
* GND: 4177160-6
* LCCN: sh85101495
* MAG: 2780567198

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 102841
* BugGuide: 284064
* GBIF: 5156011
* iNaturalist: 324587
* NCBI: 58002

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1020528

 |