Virelai titulado *Douce Dame Jolie*, de Guillaume de Machau
Un **virelai** é unha das formas fixas (as outras son a balada e o rondó) da música e da poesía medievais francesas. Foi unha das formas máis comunmente adoptadas na música europea desde finais do século XIII ata o século XV.

Historia
--------

Son do virelai *Douce Dame Jolie*, de Machaut
Atopamos a forma do virelai na música francesa desde os derradeiros troveiros (*trouvères*) do norte, pasando pola *Ars Nova*, ata os compositores francoflamengos do século XV. A balada italiana (*ballata*), moi similar, utilizárona os compositores do Trecento, especialmente Francesco Landini.

Un dos compositores máis recoñecidos de virelais foi Guillaume de Machaut (c. 1300-1377). Outros compositores de virelai foron Jehannot de l'Escurel, un dos máis temperáns (d. 1304) e Guillaume Dufay (c. 1400-1474), un dos máis serodios. A mesma forma musical aparece con frecuencia nas Cantigas de Santa María, case sempre coa forma métrica do zéxel, e é a base tamén dos vilancicos polifónicos dos séculos XV e XVI.

Cara a mediados do século XV, as formas poéticas acadaron a separación das musicais e compuxéronse numerosos exemplos de vilerais (tamén de baladas e de rondós) que ou ben non estaban acompañados de música, ou ben este acompañamento musical non chegou a nós.

Un virelai composto por unha soa estanza coñécese tamén como *bergerette*.

### **Virelai antigo e novo**

Desde o século XV en adiante o virelai xa non se utilizou con regularidade nas composicións musicais e pasou a ser unha forma puramente literaria, e a súa variedade estrutural proliferou. No século XVII, Père Mourgues estableceu a diferenza entre o que el chamou *virelai ancien* (vello) e *vilerai nouveau* (novo). O vello mantiña algunha similitude co que fora característico dos séculos XIV e XV,  cunha estrutura sen refrán e cun esquema de rima entrelazada entre as estanzas: na primeira estanza, as rimas son aab-aab-aab, coas liñas "b" máis curtas que as "a"; na segunda estanza, as rimas "b" móvense aos versos máis longos, e introdúcese unha nova rima "c" para os máis curtos (bbc-bbc-bbc), e así sucesivamente. Na outra forma descrita por Père Mourgues, o *virelai nouveau*, cada estrofa remata cunha repetición do primeiro ou o segundo verso do refrán alternativamente, e a última estrofa termina en ambos os versos do refrán en orde invertida. Estas formas utilizáronse ocasionalmente na poesía inglesa posterior, por exemplo por John Payne (co vilerai antigo *Spring Sadness*) e por Henry Austin Dobson (co vilerai novo *July*).

Forma musical
-------------

O virelai como forma de canción do século XIV e principios do século XV normalmente ten tres estanzas, ademais dun refrán que se coloca despois da primeira estanza e, sucesivamente, a continuación de cada unha das seguintes. Dentro de cada estanza, a estrutura é a coñecida como de "forma bar", con dúas seccións que comparten as mesmas rimas e a música, seguidas dunha terceira. A terceira sección de cada estanza comparte as súas rimas e a súa música co refrán. Xa que logo, pódese representar esquematicamente como AbbaA, onde "A" representa o refrán repetido, "a" o verso coa mesma música que o refrán, e "b" os versos restantes cunha música diferente.

Dentro desta estrutura xeral, o número de liñas e o esquema de rima son variables. O refrán e a terceira sección poden ser de tres, catro ou cinco liñas cada un, con esquemas de rima como ABA, ABAB, AAAB, ABBA, AAAB ou AABBA. A estrutura implica adoito unha alternancia entre unhas liñas máis longas e outras máis curtas. Habitualmente as tres estanzas comparten as rimas, o que significa que o poema enteiro pode ser construído en apenas dúas rimas, se as dúas primeiras seccións tamén comparten as súas rimas co refrán.

*Douce Dame Jolie,* de Guillaume de Machaut, é un exemplo dun virelai con rimas AAAB no refrán e "aab" (cun acurtado segundo verso) en cada unha das segundas seccións.

*Douce dame jolie,* 
*Pour dieu ne pensés mie* 
*Que nulle ait signorie* 
*Seur moy fors vous seulement.*
Qu'adès sans tricherie
Chierie
Vous ay et humblement
Tous les jours de ma vie
Servie
Sans villain pensement.
Helas! et je mendie
D'esperance et d'aïe;
Dont ma joie est fenie,
Se pité ne vous en prent.
*Douce dame jolie,* 
*Pour dieu ne pensés mie* 
*Que nulle ait signorie* 
*Seur moy fors vous seulement.*

Notas
-----

1. ↑  Entrada "virelai" En *Encyclopédie Larouse*.
2. ↑  Anglés, Higinio. *La música de las cantigas de Santa María del rey Alfonso El Sabio*. 3ª parte: estudio crítico. Barcelona. Diputación Provincial. 1958. Páxina 236: *Alfonso prefirió, como forma apta para so colección mariana, la forma del virelai francés, practicado con tanto éxito por los músicos parisienses hacia 1250*.
3. ↑  *Differences between virelai (forme fixe) and Bergerette*. En *Reddit. Historical Musicology*.
4. ↑  Holmes, U. T. "Virelai". En Roland Greene. *The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics*. Princeton University Press. Páxina 1.522.
5. ↑  Heldt, Elisabeth. *Französische Vilerais aus dem 15. Jahrhundert: Kritische Ausgabe mit Anmerkungen, Glossar und einer literahistorischen Untersuchung*. Halle, Niemeyer, 1916. Páxinas 27 a 34.
6. ↑  Ross W. Duffin (Ed.). *A Performer's Guide to Medieval Music*. Indiana University Press. 2000. [ISBN 0-253-21533-1]. Páxina 192.
7. ↑  Harding, Carol E. "Virelai (Virelay)". En Michelle M. Sauer. *The Facts on File Companion to British Poetry Before 1600*. Páxina 450.
8. ↑  Un virelai de Guillaume de Machaut (análisis). En *Historia de la Música. La Segunda Edad de la música occidental*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1053849
* BNF: 125284342
* BRE: 1915861
* EBID: ID
* LCCN: sh85143737
* SUDOC: 034538089

 |