**Llywelyn ap Gruffydd** (pronunciado /kly:ɛlin ap gryfid ]) ou **Llywelyn Ein Llyw Olaf** (pronunciado /kly:ɛlin ain klu 'olaf]), que significa *"Llywelyn, o último"* ou *"o noso último líder"*, nado c. 1223 e finado o 11 de decembro de 1282, foi o último príncipe de Gales antes de ser conquistado por Eduardo I de Inglaterra. Ás veces chámase **Llywelyn III de Venedocia** ou **Llywelyn II de Gales**.

Xenealoxía e infancia
---------------------

Llywelyn foi o segundo dos catro fillos que naceron de Gruffydd, fillo máis vello de Llywelyn o Grande e Serena ferch Rhodri. O maior era Owain Goch ap Gruffydd e Llywelyn tiña dous irmáns máis novos, Dafydd ap Gruffydd e Rhodri ap Gruffudd. Llywelyn debeu nacer arredor de 1222 ou 1223. A súa primeira batalla, polo que se sabe, foi en defensa do Vale de Clwyd ao redor de 1244. Despois da morte do seu avó en 1240, o tío de Llywelyn, Dafydd ap Llywelyn, sucedeuno como gobernante de Venedocia. O pai de Llywelyn, Gruffydd, e o seu irmán Owain foron presos por Dafydd e máis tarde trasladados á custodia do rei Henrique III. Gruffydd morreu en 1244 cando tentaba escapar da prisión na Torre de Londres, caendo da xanela da súa cela.

Despois da morte de Gruffydd, o rei Henrique non viu máis razóns para usar a Dafydd e estalou unha guerra entre ambos en 1245. Llywelyn apoiou ao seu tío na sanguenta batalla que seguiu. Owain, pola súa banda, foi liberado por Henry despois da morte do seu pai nun intento de que Owain iniciase unha guerra civil en Venedocia, pero quedou en Chester. Cando Dafydd morreu en febreiro de 1246, o foco cambiou a Llywelyn.

Comezo do reinado
-----------------

 Escudo persoal de Llywelyn ap Gruffudd
 Brasón de Venedocia
Llywelyn e Owain fixeron un acordo co rei Henrique III e en 1247 asinaron o Tratado de Woodstock no Palacio de Woodstock. Os termos que se viron obrigados a aceptar limitáronos á Alta Venedocia, a Venedocia Occidental desde o río Conwy, que estaba dividido entre eles. A baixa Venedocia, parte oriental do río, foi anexionada polo rei Henrique.

Cando Dafydd ap Gruffydd chegou á maioría de idade, o rei Henrique anunciou a súa intención de darlle a súa parte do Condado de Cymydmaen. Llywelyn negouse a aceptar o acordo, e Owain e Dafydd formaron unha alianza contra el. Isto levou á batalla de Bryn Derwin en xuño de 1255. Llywelyn derrotou aos seus irmáns e capturounos, converténdose no gobernante de Venedocia Uwch Conwy. A partir de entón, Llywelyn comezou a planificar unha expansión do seu territorio, xa que había apoio da poboación que se resintía do dominio inglés. A Baixa Venedocia, tamén coñecida como Perfeddwlad, foi entregada polo rei Henrique ao seu fillo Eduardo e durante o verán de 1256 visitou a zona pero non logrou negociar cos descontentos contra o goberno dos seus oficiais. Fíxose un chamamento a Llywelyn que, en novembro, cruzou o río Conwyn cun exército acompañado do seu irmán Dafydd, que fora liberado da súa prisión. A principios de decembro, Llywelyn controlaba toda a Pequena Venedocia desde os castelos de Dyserth e Deganwy.

Llywelyn virou cara ao sur do territorio, onde contou co apoio de Maredudd ap Rhys Grug de Deheubarth. Conseguiron facerse cargo de Ceredigion e despois pasaronllo a Ystrad Tywi, quen foi entregado a Maredudd como recompensa por telo axudado e ter retirado a Rhys Fychan, irmán de Maredudd, do poder xa que apoiaba ao rei inglés. Un exército inglés ao mando de Stephen Bauzan invadiu a rexión nun intento de rescatar a Rhys Fychan, pero foi derrotado polas tropas galesas na batalla de Cadfan en xuño de 1257. Mentres tanto, Rhys xa renunciara a apoiar ao rei Henrique e fixo as paces con Llywelyn .

Rhys Fychan aceptou a Llywelyn como o seu gobernante, pero isto causou problemas a Llywelyn xa que lle cedeu as súas terras a Maredudd. Llywelyn devolveu as terras a Rhys, pero os enviados do rei Henrique achegáronse a Maredudd e ofrecéronlle as terras de Rhys se cambiaba de bando. Maredudd aceptou a proposta e fixo un xuramento ao rei en 1257. A principios de 1258, Llywelyn xa usaba o título de Príncipe de Gales, usado por primeira vez nun acordo entre Llywelyn, os seus seguidores e a nobreza escocesa asociada á familia Comyn. En 1263, o irmán de Llywelyn, Dafydd, púxose do lado do rei.

En Inglaterra, Simon de Montfort derrotou aos que apoiaban ao rei Henrique na batalla de Lewes en 1264, capturando ao rei e ao príncipe Eduardo. Llywelyn comezou as negociacións con Montfort e, en 1265, ofreceulle 30.000 marcos a cambio dunha paz permanente, na que se recoñecería o dereito de Llywelyn a gobernar Gales. O Tratado de Pipton, o 22 de xuño de 1265, estableceu unha alianza entre Llywelyn e Montfort, pero os termos favorables dese tratado a Llywelyn mostraron o débil que era a posición de Montfort. Montfort morreu en 1265 na batalla de Evesham, unha batalla na que Llywelyn prometera participar, pero non participou.

Supremacía en Gales
-------------------

 Gales despois do Tratado de Montgomery en 1267.      Venedocia, Principado de Llywelyn ap Gruffudd
Após a morte de Simon de Montfort, Llywelyn lanzou unha campaña para gañar unha posición vantaxosa antes de que o rei Henrique se recuperase das súas perdas. En 1265, Llywelyn capturou o castelo de Hawarden e dirixiu o exército combinado de Hamo Lestrange e Maurice Fitz Gerald ao norte de Gales. Despois, Llywelyn trasladouse a Brycheiniog e en 1266 dirixiu o exército de Roger Mortimer. A través do papa Adriano V, Llywelyn comezou as negociacións co rei Henrique, e máis tarde foi recoñecido como Príncipe de Gales polo rei no Tratado de Montgomery en 1267. A cambio do seu título, da retención das terras que conquistou e da vasalaxe doutros gobernantes de Gales, tiña que pagar un tributo de 25.000 marcos anuais, en cotas de 3.000 marcos, e se o desexaba podía conseguir máis tributo dun dos principais príncipes nativos - Maredudd ap Rhys de Deheubarth - por outros 5.000 marcos. Non obstante, as ambicións de territorio fíxoo pouco popular entre algúns dos señores menores de Gales, especialmente no sur do país.

O Tratado de Montgomery marcou o apoxeo do poder de Llywelyn. Os problemas comezaron poucos anos despois do tratado, provocando unha disputa coa alianza de Gilbert de Clare con outros terratenentes en Glamorgan. Gilberto construíu o castelo de Caerphilly en resposta á disputa. O rei Henrique enviou un bispo para que tomase posesión do castelo mentres se resolvía a disputa, pero cando Gilbert recuperou o castelo mediante artimañas, o rei non puido facer nada ante a disputa.

Despois da morte do rei Henrique a finais de 1272, co novo rei Eduardo I de Inglaterra fóra do reino, o goberno caeu en tres homes. Un deles, Roger Mortimer, foi o principal rival de Llywelyn. Cando Humphrey de Bohun intentou recuperar Brycheiniog, que fora concedido a Llywelyn polo Tratado de Montgomery, Mortimer apoiou a Bohun. Llywelyn tampouco puido manter as disposicións anuais dos termos do tratado e, como resultado, deixou de pagar.

A principios de 1274, houbo un acordo entre o irmán máis novo de Llywelyn (Dafydd), Gruffydd ap Gwenwynwyn de Powys Wenwynwyn (o antigo reino de Powys) e Owain, fillo de Gryffydd. Os tres tiñan planeado asasinar a Llywelyn o 2 de febreiro, pero o plan non se levou a cabo debido a unha tormenta de neve. Llywelyn non descubriu todos os detalles do plan até que Owain confesou todo ao bispo de Bangor. Dixo que a intención era facer de Dafydd Príncipe de Venedocia e que Dafydd recompensaría a Gruffydd con terras. Daffydd e Gruffydd escaparon a Inglaterra, onde foron detidos polo rei e fixeron incursións militares nas terras de Llywelyn, aumentando aínda máis a súa desafección polos dous. Cando Eduardo convocou a Llywelyn a Chester en 1275 para prestar o xuramento, negouse a ir.

Llywelyn tamén se converteu nun inimigo do rei Eduardo xa que seguía sendo un aliado da familia de Montfort, aínda que o seu poder se debilitaba. Llywelyn buscou casar con Eleanor de Montfort, filla de Simon de Montfort. Casaron a distancia en 1275, pero o rei Eduardo fixo unha excepción ao matrimonio, xa que Leonor era a súa prima primeira, filla de Leonor de Leicester, filla do rei Xoán I e princesa da Casa dos Plantagenets. Cando Eleanor deixou Francia para atopar a Llywelyn, Edward enviou piratas a abordar o seu barco e capturouna, encarcerándoa no Castelo de Windsor até que Llywelyn fixo certas concesións.

En 1276 Eduardo declarou a Llywelyn rebelde e en 1277 preparou un enorme exército para marchar contra el. A intención de Edward era destruír completamente a Llywelyn e tomar Lesservenedocia pola súa conta. Considerara dúas opcións para Venedocia Uwch Conwy: unha era dividir o territorio entre os irmáns de Llywelyn, Dafydd e Owain, ou anexionarse Anglesey e compartir só algún territorio cos dous irmáns. Edward foi apoiado por Dafydd ap Gruffydd e Gruffydd ap Gwenwynwyn. Moitos dos señores menores que apoiaran a Llywelyn fixeron agora acordos de paz co rei Henrique. No verán de 1277, as tropas de Eduardo chegaron ao río Conwy e acamparon en Deganwy, mentres que outras tropas capturaron Anglesey e levaron a colleita de alí. Isto privou a Llywelyn e os seus homes de comida, forzándoos a aceptar algúns termos.

Tratado de Aberconwy
--------------------

O resultado foi o Tratado de Aberconwy, que garantiu a paz en Venedocia a cambio de severas concesións de Llywelyn, incluída a súa autoridade para a Venedocia Superior de novo. Parte da Venedocia Inferior foi entregada a Dafydd ap Gruffydd, coa promesa de que se Llywelyn morrese sen ela, parte da Venedocia Superior podería serlle entregada.

Llywelyn viuse obrigada a recoñecer a Edward como o seu Gran Rei. Inicialmente negouse, pero despois dos acontecementos de 1276, Llywelyn quedou cunha pequena parte da súa terra. Foi ao encontro de Eduardo e atopou a Eleanor coa familia real en Worcester. Despois de que Llywelyn aceptase os arranxos de Eduardo, o rei deu permiso para que os dous casasen na catedral de Worcester. Na catedral aínda existe unha vidreira que mostra o matrimonio de Eleanor con Llywelyn. Ao parecer, o matrimonio foi realmente por amor, xa que non se sabe que Llywelyn tivera fillos fóra do matrimonio (o que non é moi común entre os Príncipes de Gales).

Notas
-----

1. ↑  "T. 38, No. 148, OUTUBRO, NOVEMBRO, DECEMBRO 2000 of Grial on JSTOR". *www.jstor.org* (en inglés). Consultado o 2022-06-17.
2. ↑  "BBC Two - Story of Welsh with Huw Edwards, Episode 2, Llywelyn ap Gruffudd: the last Prince of Wales". *BBC* (en inglés). Consultado o 2022-06-17.
3. ↑  David Stephenson (1984) *The governance of Gwynedd* (University of Wales Press)
4. ↑  John Edward Lloyd (1911) A history of Wales from the earliest times to the Edwardian conquest (Longmans, Green & Co.)

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Llywelyn ap Gruffydd*** |

### Bibliografía

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q369651
* WorldCat
* VIAF: 30337673
* BNF: 12091987x
* CERL: cnp00544803
* DeutscheBio: 119009218
* EBID: ID
* FAST: 1831181
* GEC: 0038292
* GND: 119009218
* ISNI: 0000 0000 7859 8488
* LCCN: n83329061
* ODNB: 16875
* SUDOC: 08057825X
* WikiTree: Gwynedd-19

 |