O ***Liber Sancti Iacobi*** é unha compilación de varios escritos da primeira metade do século XII, que inclúen sermóns, misas, oficios, cantos e milagres en honra ao apóstolo Santiago.

Historia
--------

Crese que a idea de realizar a compilación partiu do bispo compostelán Diego Xelmírez, ao redor de 1120, como parte das súas iniciativas de ampliación da catedral de Santiago de Compostela e para dar a coñecer ao público a crecente importancia da figura do apóstolo Santiago e da cidade de Santiago de Compostela, onde supostamente conservábanse os seus restos.

A compilación foi redactada en diversas épocas e de forma independente. A análise do manuscrito máis importante xestado do *Liber*, o *Codex Calixtinus*, suxírenos que a compilación podería estar xa configurada cara ao ano 1140, o que viría determinado polos seguintes feitos:

* No Libro II do *Calixtinus*, o *Libro dos Milagres*, nárrase un milagre sucedido en 1135, polo que como moi cedo, o Libro II dataría do ano 1136.
* No Libro V, a *Guía do Peregrino*, danse informacións sobre monumentos que situarían a guía ao redor de 1130.
* O Calixtinus contén ao final un apéndice (Apéndice II) que foi engadido con posterioridade ao manuscrito. Nel atopamos unha Bula de Inocencio II (cuxa autoridade é discutida), que podería datarse como moito de 1143. Ademais, o mesmo apéndice contén o milagre de Vézélay, datado en 1139. O que tanto a bula como este milagre (que se atopa fóra do *Libro dos Milagres*) figuren nun complemento posterior, significaría que cara a 1140 a compilación estaría xa pechada.

Os manuscritos
--------------

Xestáronse varios manuscritos do *Liber Sancti Iacobi*, conservándose hoxe en día ao redor de doce deles. En xeral poden dividirse en dous bloques: os que conteñen a versión máis reducida ou *libellus* e os que conteñen a versión máis extensa, cuxo máximo representante é o *Codex Calixtinus*.

Os manuscritos que conteñen a versión completa son:

* Santiago de Compostela, Arquivo da Catedral, s.n. *(Codex Calixtinus)*
* Londres, British Library, Additional 12213
* Cidade do Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Arquivo S. Pietro C 128
* Salamanca, Biblioteca Universitaria 2631
* Madrid, Biblioteca Nacional 4305

e os que conteñen versións parciais son:

* Barcelona, Arquivo da Coroa de Aragón, Ripoll 99
* Lisboa, Biblioteca Nacional, Alcobaça CCCII (334)
* Cidade do Vaticano, Biblioteca Apostolica Vaticana, Borghese 202
* Londres, British Library, Cotton Titus A.XIX
* Pistoia, Arquivo di Stato, Documenti vari 27
* Madrid, Biblioteca Nacional 7381
* Madrid, Biblioteca Nacional 13118.

Ademais existen outros manuscritos que inclúen un só dos libros do *Liber*, como poden ser o *Pseudo-Turpin* ou o *Libro dos Milagres*.

### O *Codex Calixtinus*

*Artigo principal**:* Codex Calixtinus.
O ***Codex Calixtinus*** (Santiago de Compostela, Arquivo da Catedral, s.n.) custódiase na catedral de Santiago de Compostela. É, con diferenza, o máis importante e completo de todos os manuscritos. Algúns investigadores consideraron que era a versión orixinal do *Liber*, a partir da cal se copiaron posteriormente, de forma máis ou menos parcial, o resto dos manuscritos. Con todo, hoxe en día pénsase que existiu un manuscrito, hoxe perdido, anterior ao *Calixtinus* ou polo menos, existían manuscritos dos libros que o compoñen, xa que a análise do códice mostra que foi copiado sabendo de antemán a extensión exacta de cada unha das súas partes. Crese que o *Calixtinus* foi copiado en Santiago de Compostela, entre 1160 e 1170, como se ve, poucos anos despois de rematada a compilación do *Liber*.

### O Manuscrito de Ripoll

O **Manuscrito de Ripoll** (Barcelona, Biblioteca da Coroa de Aragón, Ripoll 99 - "Collectaneum. Miraculi beati Iacobi") consérvase en Barcelona e procede do mosteiro de Santa María de Ripoll. Foi copiado en 1173 por un monxe do mosteiro chamado Arnaldo de Monte, quen peregrinara a Santiago. Crese que tanto este códice como o Calixtinus foron copiados dun manuscrito máis primitivo hoxe perdido, ou ben o de Ripoll foi copiado directamente do Calixtinus.

O manuscrito consta de 86 folios e mide 280 x 138 mm. Ten 26 liñas por páxina. A estrutura do códice é un pouco diferente á do Calixtinus. Comeza co Libro III, cos textos referentes á translación de Santiago. Despois segue o Libro II, dos milagres, ao que se engade o milagre de Vézélay de 1139, que non formaba parte da redacción orixinal do Calixtinus, senón que se incluía nun apéndice. A continuación vén o Libro IV, o Pseudo-Turpín e boa parte do Libro V, ou *Guía do Peregrino*. Ao final, inclúe unha copia parcial do Libro I con varios sermóns e algunhas pezas litúrxicas. Non contén ningún dos dous apéndices do *Calixtinus*: nin o polifónico nin o que inclúe o *Dum pater familias*.

### O Manuscrito de Alcobaça

O **Manuscrito de Alcobaça** (Lisboa, Biblioteca Nacional, Alcobaça CCCII (334)) procede do mosteiro de Alcobaça, situado ao norte de Lisboa e consérvase actualmente na Biblioteca Nacional de Portugal. Consta de 215 folios e o seu tamaño é de 347 x 230 mm. É unha copia case completa.

Véxase tamén
------------

* *Codex Calixtinus* (Referencias e bibliografía)
* *Codex Calixtinus* (Ligazóns externas)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3311004
* BiTraGa: 541

 |