**Naxos** (en grego Νάξος) é unha illa grega do mar Exeo, que pertence ao arquipélago das Cícladas. Ten 429 km² e 19.000 habitantes, o que a fai a máis grande das illas das Cícladas no mar Exeo. Foi o centro da arcaica cultura das Cícladas. A illa é famosa por ser unha fonte de esmeril, unha rocha rica en corindón, que ata a época moderna foi un dos mellores abrasivos dispoñibles.

A cidade máis grande e capital da illa é Chora ou Naxos, con 6.533 habitantes (censo 2001). Os principais pobos son Filoti, Apiranthos, Vivlos, Agios Arsenios, Koronos e Glinado.

Mitoloxía
---------

Vestixios dun templo arcaico (dedicado a Apolo).
Paisaxe da illa.
Entrada ao templo de Apolo (*Portara*).
Chora.
De acordo coa mitoloxía grega, o mozo Zeus criouse nunha cova no monte Zas ("*Zas*", que significa "*Zeus*"). Homero menciona "Día"; literalmente, a illa sagrada "da deusa". Karl Kerényi explica (falando coma se fose un grego antigo):

> 
> 
> Este nome, Día, que significa "celestial" ou "divina", aplicouse a varias pequenas illas escarpadas no noso mar Exeo, todas elas preto das illas máis grandes, tales como Creta ou Naxos. O nome de "Día" ata foi trasladado á mesma illa de Naxos, xa que se supón que foi a illa nupcial de Dioniso.
> 
> 

Unha lenda conta que na época heroica antes da Guerra de Troia, Teseo abandonou á princesa Ariadna de Creta filla do rei Minos, nesta illa despois de que ela axudáralle a matar ao Minotauro e escapar do labirinto. Dioniso (deus do viño, festas, e a enerxía primordial da vida) que era o protector da illa, rescatou a Ariadna e namorouse dela. Pero co tempo Ariadna, incapaz de soportar a súa separación de Teseo, ou ben se matou (segundo os atenienses), ou ascendeu ao ceo (segundo versións anteriores). A parte do mito de Naxos de Ariadna tamén se conta na ópera de Richard Strauss Ariadne auf Naxos.

Noutra versión da lenda, relatada brevemente por Homero na *Odisea* (XI, 321-325), Artemisa mata á Ariadna en «*Día, a illa bañada por ríos*», que Diodoro Sículo asimila a Naxos, pero é máis probable que sexa a actual Día, ao longo da costa norte de Creta. O que si é certo é que a illa rendía culto a Dioniso, patrón das viñas, que eran o seu principal cultivo.

Os irmáns xigantes Oto e Efialtes figuran en polo menos dous mitos Naxos: nun, Artemisa comprou o abandono do asedio que puxeron en contra dos deuses, ofrecéndose a vivir en Naxos como amante de Otus; noutro, os irmáns asentáronse en realidade en Naxos.

Historia
--------

Fortaleza veneciana de Naxos.
Naxos foi habitada antes do final do primeiro período cicládico (antes do 2000 a. C.). Foi colonizada polos xonios en época arcaica. Rapidamente fíxose próspera. Acadou o apoxeo da súa gloria nos séculos VII e VI a. C. nos que domina, entón, a todas as Cícladas.

Ofrece a esfinxe chamada dos naxios en Delfos e os soados leóns de Naxos en Delos. En 500 a. C. os persas fracasan diante da illa, o que marca o fin de sur expansión en Xonia. En 527 a. C. unha nova expedición persa é organizada contra as Cícladas, con Aristágoras, gobernador de Mileto, á cabeza. De novo, o asedio fracasa. A finais do século VI a.C. alcanza o seu apoxeo baixo o tirano Ligdamis, instalado alí segundo Herodoto, por Pisístrato. O historiador di que nesta época, ela «excede a todas as outras illas en prosperidade» (*Historia*, V, 28).

En 491 a. C. durante a primeira guerra médica, ten lugar a vinganza persa: Naxos é tomada polo xeneral Datis, os habitantes que non puideron fuxir son reducidos á escravitude, a cidade e os templos son incendiados. Os naxios fan logo defección e na batalla de Salamina achegan catro trirremes aos gregos.

Tras a vitoria, forma parte da confederación de Delos. Moi rapidamente, sublévase contra o imperialismo ateniense: en 468 a. C. Naxos fai defección coa súa frota, e entón é asediada e sometida por Atenas, «*contrariamente á norma*», segundo Tucídides (I, 98, 4). Os atenienses enviaron clerucos (colonos) á illa, 500 tras o exilio de Tucídides, o adversario de Pericles, en 443 a. C.. En 338 a. C. é conquistada polos macedonios, e en 166 a. C. polos romanos.

Na Idade Media, como o resto das Cícladas, a illa foi conquistade polos venecianos como resultado da Cuarta Cruzada, en 1207. O veneciano Marco Sanudo convértese en Duque de Naxos. Constrúe o forte rodea a cidade vella. Naxos pasa logo aos otománs de 1579 a 1821.

Escavacións e restos arqueolóxicos
----------------------------------

Naxos, florecente nos séculos VII e VI a. C. foi explorada con particular éxito por Kondoleon. na rexión interior, ao sur da aldea de Sangri, existía un templo arcaico de Deméter e Core (tiña planta cadrada con 13 m de lado), que resultou posteriormente integrado nunha basílica do século V.

A antiga cidade de Naxos coincidía en nome e lugar coa pequena cidade actual. Da época arcaica consérvanse, no illote anterior a Palati, os restos un grandiosos portalón, entre eles dun templo xónico do século VI a. C. Xa identificado en 1924 por G. Welter como un *hekatompedon* (a cella ten 30,50 m) e posteriormente escavado e estudado por G. Gruben a partir de 1968. O templo, presuntamente dedicado a Apolo, era *in antis* en ambas as frontes, mentres a cella dividíase en tres naves.

Nos anos 60, Zaphiropoulos ocupouse dunha necrópole xunto ao poboado de Tsikalario, que permanecera en uso desde a época xeométrica ata o século VII.

Kondoleon, en 1971, estudou a antiga cidade de Naxos e a necrópole de Aplomata, rica en esculturas cicládicas.

Entre os varios materiais recuperados nos estratos arcaicos de Naxos e Paros merecen especial atención os numerosos documentos que testemuñan a habilidade dos escultores destas illas.

Notas
-----

1. ↑  Kerenyi, Karl (1951). *The Gods of the Greeks*. pp. 271–272.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de illas de Grecia

### Ligazóns externas

* Páxina web *(en inglés)*.
* Páxina oficial *(en grego)* *(en inglés)*
* Moving Postcards Naxos
* Mulicipality of Naxos and Small Cyclades *(en grego)*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Naxos Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188527
* WorldCat
* VIAF: 315126171
* BNF: 15311663c
* DARE: 41367
* EBID: ID
* GEC: 0045628
* GeoNames: 256631
* GND: 4075243-4
* LCCN: sh85090454
* NKC: ge475297
* OSM: 453091
* Pleiades: 599822
* Treccani: nasso

 |