***Ilustrísima*** é unha novela escrita por Carlos Casares, publicada por Galaxia en 1980.

Trama
-----

Fernando Fanego é o bispo dunha cidade do interior de Galiza, a comezos do século XX. Partindo dunha anécdota trivial, a chegada do cinematógrafo á vila, narra o enfrontamento entre a Curia episcopal (fanática, intolerante e dogmática) e o propio bispo (bondadoso, comprensivo, tolerante e pacífico).

Esta mesma confrontación dáse tamén na sociedade. A política levada a cabo por Canalejas e Romanones é tachada por algúns de anticlerical (representada na novela polos lectores do xornal conservador *La Verdad*) e por outros de progresista (e apoiada desde o xornal *El Liberal*).

Ao principio hai unha calma tensa, o bispo non se pronuncia a pesar das presións do resto da curia eclesiástica pero cando se publica en *La Verdad* un artigo asinado por el que realmente non escribira esixe unha rectificación, que non dá chegado polo que redacta unha rectificación para *El Liberal*. A partir de aí o conflito xeneralízase, quéntanse os ánimos na cidade e o sector máis conservador e fanático ataca a familia italiana propietaria do cinematógrafo e ao director de *El Liberal*.

Narración
---------

A estrutura é propia dunha narración clásica: os cinco primeiros capítulos serven de introdución (presentación do conflito, dos personaxes e as súas alianzas, en medio dunha calma tensa: todos se preparan pero ninguén actúa).

No capítulo VI o bispo rompe con esta calma ao decidir visitar o cinematógrafo, o que serve de revulsivo e provoca un cambio de ritmo que se vai acelerando ata chegar ao clímax no capítulo XIII e a un desenlace aberto no capítulo seguinte e final.

O narrador, en terceira persoa, é extradiexético e omnisciente mais non é neutral, senón que se sitúa na posición do bispo, presentando a trama, os personaxes ou a localización espacial desde a súa óptica. Coñece os seus pensamentos, soños e recordos infantís mais nada do que pensan, opinan ou imaxinan os demais, só as reaccións externas que ve o propio bispo: *tal como se evidenciaba no nerviosismo e nas mans inquietas de don Xenaro*.

A redacción está feita nun estilo moi sinxelo e sen complicacións técnicas, buscando conectar co lector. A escrita non é obxecto de atención como tal, senón un medio propagador: áxil e directa nos diálogos, e máis discursiva e neutra nas evocacións e descricións. Amais do galego, utilízase un italiano castelanizado (polo propietario do cinematógrafo), o castelán (en artigos de prensa) e o latín. Recórrese en varias ocasións ás Sagradas Escrituras, pero tamén cabe o humor, usado de xeito caricaturesco.

A novela reflicte o ideal de escrita do propio Casares a través do bispo, que expón coa comparanza entre os artigos de don Xenaro e o director de *La Verdad*.

### Tempo

O tempo da historia sitúase entre 1910 e 1912, durante o mandato de Canalejas, en plena Restauración. O cinematógrafo proxecta imaxes gravadas polos propios irmáns Lumière en 1895, e do enterro do papa León XIII (finado en 1903).

A trama dura uns seis meses, desde a chegada do verán até o terceiro domingo de advento (penúltimo domingo antes de Nadal).

A orde do discurso é lineal, se ben aparece algunha analepse para evocar a súa infancia, a vila natal... Vanse narrando feitos cunha duración máis ou menos breve (unha tarde, un paseo, unha mañá...).

### Espazo

Catedral de Ourense.
Aínda que non se explicita, a cidade é Ourense: por nomes de rúas e prazas (rúa de Arcedianos, Alameda, Pote), porque está á beira dun río (o Miño), lonxe de Mondoñedo e preto de Vilar de Santos.

A figura do bispo é a que determina a localización das accións, pois el é a figura sempre presente; na súa maior parte desenvólvese no pazo episcopal, e aparece tamén un convento no que vive Sor Sabina, o prado onde está instalado o cinematógrafo, e mais a propia catedral de Ourense.

Dentro do pazo episcopal aparecen dúas zonas claramente diferenciadas e cun marcado valor simbólico: o piso inferior é unha zona colectiva e anónima, cualificada xenericamente, non individualizada, fría, húmida, escura e hostil, á que nunca accede o bispo; no piso superior están a alcoba, o comedor, o oratorio, a capela de Santa Eufemia, etc. lugares cómodos para o bispo. En moitas ocasións, asómase ás fiestras como único modo de contacto co exterior e coa vida da cidade.

Faise referencia tamén ao mundo exterior: Mondoñedo (recordos da infancia e do seminario), Madrid (de onde veñen as leis) e París (de onde veñen os adiantos tecnolóxicos).

### Personaxes

* **Fernando Fanego** é o protagonista. Gosta do bo comer e da literatura, e é divertido e afable. É moi relixioso, pero tolerante: prefire un preguiceiro ca un fanático, a bondade por riba da xustiza, e prefire a Cristo na cruz antes que co látego. Escribe co pseudónimo de Aleceios. Os personaxes que o apoian (o vicario, o penitenciario e o provisor) xa van vellos e teñen pouca influencia dentro da Curia.
* **Don Telesforo** é o lectoral, o antagonista do bispo. A súa visión da fe é a dunha igrexa apocalíptica. É culto e calculador.
* **Don Xenaro** é o cura fámulo, fiel nun principio, pero que se vai afastando. É grandullón, de voz suave e infantil; prototipo de home débil e facilmente manipulábel.
* **Don Narciso** é o chanceler. É carlista.
* **Sor Sabina** é unha monxa sinxela, guiada polo seu confesor (Don Telesforo), que lle aconsella facer xaxún, o que lle provoca visións. É tomada por unha santa, representando a igrexa medieval e mística.

Fotografía da portada da edición en francés.

Orixe e adaptacións
-------------------

A novela comezou coma un breve relato baseado nunha anécdota que coñecía de pequeno, pretendendo amosar a súa simpatía polos curas máis ben gordechos. Conforme a obra colle forma, vaise definindo a visión humana e bondadosa do bispo.

O recordo sobre a chegada do cine a Ourense foille contado por Otero Pedrayo. Así mesmo, o autor recoñece que a obra ten aspectos cinematográficos, coma a levitación de Sor Sabina. De feito, chegou a haber contactos con TVE para levar a novela ao cine.

A obra foi traducida ao catalán por Josep Franco Martínez co título de *Il.lustríssima* no ano 1993; ao castelán por Basilio Losada, e publicada en 1981 por Luis de Caralt con prólogo de Gonzalo Torrente Ballester. Apareceu publicada en francés, co título *Monseigneur ou l’affaire du cinématographe*, por Ker Éditions, 2014, traducida por Michel Wagner. Foi traducida tamén ao inglés por Jacob Rogers co título de *His Excellency*, e apareceu publicada no proxecto editorial Galician Classics, da Consellería de Cultura e Small Stations Press.

Proxección
----------

A novela foi moitos anos lectura obrigatoria na materia de Lingua e Literatura Galega do Século XX en COU. Segundo Malores Villanueva:

> *Na actualidade, unha placa do Roteiro Carlos Casares lembra cun fragmento de* Ilustrísima *o cinema Barbagelata, que despois sería o Teatro Apolo. Corenta anos despois da súa publicación, o libro segue a dialogar con nós, segue a remarcar puntos da nosa historia, como toda a súa obra. Casares tivo a proposta de levar a novela ao cine, pero finalmente non saíu adiante, quen sabe se algún día se unirán estas súas dúas paixóns e podemos ver en pantalla grande* Ilustrísima*.*
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Exemplar de *Ilustrísima* da colección «Biblioteca Carlos Casares»
2. ↑  Xosé María Moreno (1994). *Ilustrísima, Carlos Casares: Análise práctica (Literatura e crítica)*. Sotelo Blanco. p. 70. ISBN 978-84-7824-209-2.
3. ↑  Silvia Gaspar (1997). *Unha lectura de... Ilustrísima de Carlos Casares*. Edicións Xerais. p. 27. ISBN 978-84-8302-134-X.
4. ↑  Xosé María Moreno 1994, p. 70.
5. ↑  Xosé Manuel Enríquez (1992). *Guía de lectura: Ilustrísima de Carlos Casares*. Edicións do Cumio. p. 61. ISBN 978-84-87126-62-6.
6. ↑  Casares Mouriño, Carlos (1980). *Ilustrísima*. Editorial Galaxia. p. 14. ISBN 84-7154-355-9.
7. ↑  Carlos Casares: "A maquillaxe dun bispo", en *Un país de palabras* (Ed. Galaxia, 1998. pax. 143-152)
8. ↑  Ficha Arquivado 15 de novembro de 2017 en Wayback Machine. en BiTraGa.
9. ↑  Ficha Arquivado 16 de marzo de 2018 en Wayback Machine. en BiTraGa.
10. ↑  Luna Alonso, Ana: "A proxección internacional da obra de Carlos Casares". pp. 115-121 en *Raigame: revista de arte, cultura e tradicións populares*  número 40, maio de 2017 Arquivado 15 de novembro de 2017 en Wayback Machine.
11. ↑  "A primeira tradución ao inglés de ‘Ilustrísima’ difunde a obra de Carlos Casares no ámbito internacional", nota de prensa na web da Xunta de Galicia, 15 de maio de 2017.
12. ↑  Villanueva, Malores (2020-06-26). "Carlos Casares e a revolución do cine". *La Voz de Galicia*. Consultado o 2020-06-29.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Calvo, T. (2003). *Carlos Casares. O conto da vida*. La Voz de Galicia. ISBN 978-84-9757-100-2.  Con limiares de Rey e Rubido.

### Outros artigos

* *Xoguetes pra un tempo prohibido*
* *Os escuros soños de Clío*

### Ligazóns externas

* Ficha na páxina da editorial
* Catálogo de novela histórica galega UDC.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12390653
* BiTraGa: 1549
* OCLC: 803507933

 |