**Feliciana Enríquez de Guzmán,** nada en Sevilla no 1569 e finada no 1644, foi unha dramaturga e poeta española do Século de Ouro.

Traxectoria
-----------

Tivo dúas irmás, ámbalas dúas monxas no convento de Santa Ynés de Sevilla, a quen dedica a primeira parte da súa obra principal, *Tragicomedia de los jardines y campos Sabeos*. A segunda parte dedícalla ao seu segundo marido, Francisco de León Garavito. O seu primeiro marido foi Cristóbal Ponce de Solís y Farfán, que fundou unha capelanía da que ela foi patroa. As cláusulas do seu testamento mostran unha personalidade forte, piadosa e atenta cos máis necesitados. Non se ten a seguridade de que sexa certa a historia, que recolleu Lope de Vega na silva 3.ª do seu *Laurel de Apolo*. Nela fai alusión ás aventuras dunha tal dona Feliciana que estudou na Universidade de Salamanca disfrazada de home e no seu terceiro ano namorouse dun estudante (probablemente o seu segundo marido), graduándose en teoloxía e astroloxía. Descuberta, tivo que declarar o seu sexo e volver a Sevilla, o que parece case un dos argumentos do propio Lope, quen non simpatizaba coas ideas dramáticas da autora, pero si coa dama en persoa, como adoitaba:

*Mentindo o seu nome/ e transformada en home,/ oíu Filosofía / e, por curiosidade, Astroloxía [...] / E, daquela científica academia / mereceu os loureiros con que premia, / non doutra sorte que a Platón divino/ aquela celebrada Mantinea / que en forma de home a Grecia veu [...] / tan bizarro galán e xentil home, / que, con notable graza entretiña / damas que, con amores e desvelos / a unhas daba favores e a outros celos / facendo que morresen na fonte / que de Narciso, polo seu erro, noméase / namoradas da súa propia sombra.*
Con todo, o feito está autentificado por un discípulo de Lope, Tirso de Molina –Gabriel Téllez-, quen aludiu a el na súa obra *El amor médico*: "Sempre han de estar as mulleres / sen pasar a raia estreita / da agulla e a almohadilla? / Celebre algunha Sevilla / que nas ciencias aproveita"; o argumento desta obra é similar, se ben fai estudar á protagonista en Coímbra, en lugar de en Salamanca. 

Tamén parece que estaría inspirado en dona Feliciana o argumento da peza de Antonio Mira de Amescua *La Fénix de Salamanca*, cuxa protagonista, vestida de home, burla as prohibicións da época que impedían facer estudos universitarios ás mulleres.

Obra
----

A súa obra principal foi *Tragicomedia de los jardines y campos sabeos, primera y segunda parte, con diez coros y cuatro entreactos* (Coímbra: Jácome Carvalho, 1624, a primeira parte; Lisboa: Pedro Crasbeeck, 1624, a segunda; aínda que hai reimpresións posteriores). Está dividida en dúas partes, compostas cada unha de cinco actos en versos polimétricos. Engade dous divertidos entremeses para cada parte en prosa e verso, dez coros un para cada acto, dous prólogos en verso, poemas dedicatorios, un caligrama co nome do seu amado e unha premática burlesca contra os malos poetas. O seu prólogo, en verso solto, teoriza sobre o teatro e é importante porque nel se opón radicalmente á *Arte nuevo de hacer comedias* (1609) de Lope de Vega e, segundo observa Marcelino Menéndez Pelayo na súa *Historia de las ideas estéticas en España*, cap. X, ao contrario que os outros neoclásicos españois do século XVI "deu tanta importancia á unidade de lugar como á de tempo"; tamén fai unha crítica ás comedias da súa época nunha *Carta ejecutoria* con que conclúe a traxicomedia, que ten un argumento propio dun libro de cabalarías. Os entreactos en prosa, titulados *Las gracias mohosas*, en que prefigura o feísmo expresionista de Ramón María del Valle-Inclán facendo desfilar ridículos pretendentes a unhas damas non menos ridículas son o máis orixinal. 

Outras comedias súas non se atoparon, aínda que consta que escribiu ademais unha peza titulada *Las doncellas de Simancas*. Como poeta é moi destra e ben inspirada, de feito mereceu -por iso- os eloxios do propio Lope de Vega. Na súa comedia inclúe un complexísimo *Labirinto* que contén unha homenaxe cifrada ao seu segundo marido. Recolléronse, entre outros poemas, unhas décimas que incluíu nunha obra do seu segundo marido, *Información en Derecho por la puríssima y limpíssima Concepción de la Virgen María* (1625), o soneto *As Bodas de Maya y Clarisel*, a xa mencionada *Censura de las antiguas comedias españolas* en verso solto e o madrigal *El sueño de Gelita*.

En 2012 a profesora Piedad Bolaños Donoso publicou o libro *Doña Feliciana Enríquez de Guzmán. Crónica de un fracaso vital (1569-1644)*, un estudo, basicamente biográfico, que se completa co perfil cultural da autora, no que se ofrece un complexo entramado da vida e a obra de Feliciana.

Notas
-----

1. ↑  "Feliciana Enríquez de Guzmán en escritoras.com". *escritoras.com* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 21/10/2019. Consultado o 21/10/2019.
2. ↑  Huerta Calvo, Javier. "Feliciana Enríquez de Guzmán. Real Academia de la Historia". Real Academia da Historia. Consultado o 21/10/2019.
3. 1 2  "Personajes históricos de la Universidad de Salamanca. Feliciana Enríquez de Guzmán. Sala de Prensa". Universidade de Salamanca. Consultado o 21/10/2019.
4. ↑  *Cf*. Cayetano Alberto de la Barrera, "Feliciana Enríquez de Guzmán", no seu *Catálogo bibliográfico y biográfico del teatro antiguo español: desde sus orígenes hasta mediados del Siglo XVIII*
5. ↑  "El amor médico / Tirso de Molina; edición de B. Oteiza. Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes". *www.cervantesvirtual.com*. Consultado o 21/10/2019.
6. ↑  "La Fénix de Salamanca / Antonio Mira de Amezcua. Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes". *www.cervantesvirtual.com*. Consultado o 21/10/2019.
7. ↑  "Los entreactos de Feliciana Enríquez de Guzmán: el teatro profano, ed. de Julio Vélez Sainz y Gemma Rodríguez Ibarra CORTBE". *betawebs.net*. Arquivado dende o orixinal o 29/05/2020. Consultado o 21/10/2019.
8. ↑  Vélez-Sainz, Julio (2014). "Piedad Bolaños, Doña Feliciana Enríquez de Guzmán. Crónica de un fracaso vital (1569-1644), Sevilla, Universidad de Sevilla, 2012, 376 pp.". *Pygmalion: Revista de teatro general y comparado* (6): 203–207. ISSN 2171-3820.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Díaz de Escobar, Narciso. "Comediantes del siglo de Oro La Amantis" (11). Consultado o 17 de decembro de 2017.
* "Otros documentos-Mérito de la obra" (13.926). Consultado o 17 de decembro de 2017.
* Papeles varios. Biografías e versos nos que participa Feliciana Enríquez de Guzmán xunto con outros autores.
* Pérez de Guzmán, Juan. "Bajo los austrias. La mujer española en la minerva literaria" (118). Consultado o 17 de decembro de 2017.
* Díaz de Escobar, Narciso. "La Bella Amantis" (451). Consultado o 17 de decembro de 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16493078
* WorldCat
* VIAF: 79065684
* BNE: XX903582
* BNF: 121388111
* CERL: cnp00541234
* DBE: feliciana-enriquez-de-guzman
* GND: 11888297X
* ISNI: 0000 0000 5951 439X
* LCCN: nr89010576
* NTA: 172190436
* SUDOC: 029847338
* WomenWriters: ID

 |