Os **quimbaya** son unha etnia e cultura indíxena colombiana famosa pola súa produción de pezas de ouro de alta calidade e beleza. Cara ao 1530 estaban organizados na chamada **federación quimbaya**, centrada arredor da cidade de Chinchiná. Esta federación opuxo unha forte resistencia armada ós españois, e malia a súa derrota, continuaron existindo até o 1700, cando desapareceron como grupo recoñecible.

Territorio
----------

Territorio histórico do pobo quimbaya.
Culturas precolombianas do suroeste colombiano. A cultura Quimbaya é o número 1.
Cando chegaron os españois, o pobo *quimbaya* vivían no interior e nos arredores do que hoxe se coñece en Colombia como o eixo cafeteiro, nos departamentos de Caldas (sur: Chinchiná, Palestina, Villamaría, Manizales), Risaralda (sur: Pereira, Marsella, Santa Rosa) e Quindío (norte: Armenia, Quimbaya, Montenegro, La Tebaida, Salento, Circasia) nos concellos de Cartago e Obando, ó norte de Valle del Cauca.

Os máis antigos ocupantes da rexión *Quimbaya* desapareceron contra o século X e coñécese moi pouco sobre eles. A ourivaría finamente desenvolvida que se atopou dos quimbayas sinala que dende unha época moi antiga posuíron un alto grao de desenvolvemento cultural.

Conquista
---------

A conquista española do territorio quimbaya comezou en 1539 e someteu ós indíxenas ó servizo dos encomenderos. En 1542, produciuse a primeira rebelión quimbaya e en 1577 a segunda, que chegou a adquirir maiores dimensións. Derrotadas ámbalas rebelións, se produciuse unha continuada diminución da poboación quimbaya, de xeito que no 1559 xa desapareceran o 55% dos cacicados. Os traballos forzados, a desnutrición, as enfermidades e finalmente a guerra dos pijaos contra os españois, da que foron vítimas, acabaron con eles, de xeito que o último censo dos quimbayas, en 1628, rexistrou só 69 tributarios, nunha zona onde en 1539 se rexistraran 20 mil.

Notas
-----

1. ↑  DANE (ed.). "Población indígena de Colombia. Resultados del Censo Nacional de Población y Vivienda 2018" (PDF) (en castelán). Consultado o 16 de abril de 2021.
2. ↑  Entrada quimbaya en Digalego
3. ↑  Felipe Hernández (2005). "Translation Theory and Translational Architectures: Reading between History, Architecture and Cultural Theory". En Hernández, Felipe; Millington, Mark; Borden, Iain. *Transculturation: Cities, Spaces and Architectures in Latin America* (en inglés). Rodopi. pp. 126–142. ISBN 978-90-420-1628-6. Consultado o 9 de maio de 2022.
4. ↑  Friede, Juan 1963 *Los Quimbaya bajo la dominación española*. Segunda edición, Bogotá: Carlos Valencia Editores, 1973, p.13
5. ↑  Friede, J. op.cit. p.p. 53-70
6. ↑  Friede, J. op.cit. p.p. 77-96
7. ↑  Friede, J. op.cit. p.107
8. ↑  Friede, J. op.cit. p.267

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pobo quimbaya Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Historia precolombiana de Colombia

### Ligazóns externas

* Quimbaya. La gente y el oro en el Cauca Medio *(en castelán)*
* Milenios de historia en el Cauca medio Arquivado 13 de xullo de 2016 en Wayback Machine. *(en castelán)*
* Artigo sobre a Historia da conquista española dos Quimbayas *(en castelán)*

* Portal:Colombia
* Portal:Pobos indíxenas de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q958351
* EBID: ID
* GEC: 0205132
* LCCN: sh85109865
* NKC: ph1000321

 |