recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fernando Hoyos**, nado en Vigo en 1943 e finado en Guatemala o 13 de xullo de 1982, foi un xesuíta que predicou e loitou en Guatemala seguindo a Teoloxía da liberación.

Traxectoria
-----------

Ordenouse xesuíta en 1960 e realizou estudos de Humanidades, Filosofía e Teoloxía en universidades de Salamanca, Múnic, Lovaina e Comillas (Madrid).

### Labor en Guatemala

Xa formado na Teoloxía da liberación, chegou a Guatemala a comezos dos anos 70 e implicouse decididamente na solidariedade cun pobo privado de dereitos, masacrado polo Exército e en medio dunha pobreza e desigualdade extremas. O seu labor social e educativo deixou unha fonda pegada no país centroamericano. Acabou por se integrar no Exército Guerrilleiro dos Pobres (EGP) e morreu nun enfrontamento armado o 13 de xullo de 1982 sen que o seu corpo aparecese até o día de hoxe.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Tempo de xustiza para o xesuíta e guerrilleiro vigués Fernando Hoyos

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12388397
* WorldCat
* VIAF: 63321558
* BNE: XX4738483
* FAST: 417097
* GND: 139313214
* ISNI: 0000 0000 7103 5826
* LCCN: n98041129
* NTA: 190955651

 |
**David Lyndsay**, nado arredor de 1490 e morto aproximadamente en 1555, foi un escritor e diplomático escocés.

Traxectoria
-----------

Non se sabe con certeza pero crese que estudou na Universidade de St Andrews cando mozo, máis tarde entrou na corte, foi profesor e conselleiro de Xaime V de Escocia. En 1522 casou con Janet Douglas, unha costureira da corte, en 1529 obtivo o posto de *Lord Lyon King of Arms*, o presidente do tribunal que regula os asuntos heráldicos en Escocia. Asumiu tamén diversas misións diplomáticas nos Países Baixos, Dinamarca, Francia e Inglaterra.

A súa poesía ten un cariz alegórico e satírico escrita coa finalidade de sinalar erros e abusos, criticando a todos os estamentos, e aínda que simpatizaba con moitos dos postulados calvinistas e criticou severamente ao sacerdocio católico non hai evidencia que deixase a Igrexa Católica. O seu primeiro poema *The Dreme* data de 1528 pero non se publicou ata despois da súa morte, é un poema alegórico que reflicte a realidade da Escocia do seu tempo, escrito como unha admonición ao rei para resolver os problemas dos seus súbditos. En 1529 escribiu *The Complaynt and Publict Confessioun of the Kingis Auld Hound callit Bagsche*. As súas obras máis coñecidas son *Ane Pleasant Satyre of the Thrie Estaitis*, no que ataca directamente os abusos eclesiásticos baixo unha forma dramática que lle permite un tratamento máis vivo, representándose en 1540 coa presenza do rei e *Ane Dialog betwix Experience and ane Courteour of the Miserabyll Estait of the World*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Historia*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Escocia*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q723850
* WorldCat
* VIAF: 46764133
* BMT: 154159
* BNF: 11913063p
* CERL: cnp01296196
* DeutscheBio: 119249596
* EBID: ID
* FAST: 1830995
* GND: 119249596
* ISNI: 0000 0001 2130 9363
* LCCN: n50050870
* NPG: mp86925
* NTA: 33973034X
* OBP: ID
* ODNB: 16691
* openMLOL: 23303
* SELIBR: 194396
* SNAC: w6td9v96
* SUDOC: 02699075X
* WikiTree: Lindsay-1893

 |
*Para o filme vexa:* Fritz the Cat (filme)

***Fritz the Cat*** é unha tira cómica creada por Robert Crumb. Ambientada nunha cidade de animais antropomorfos, a tira céntrase en Fitz, un gato artista que frecuentemente anda en aventuras salvaxes moitas veces envolto en asuntos sexuais. Crumb empezou a debuxar este personaxe de novo na súa casa, e tornouse na súa máis famosa creación.

A tira apareceu nas revistas *Help!* e *Cavalier*. Logo gañaría fama en publicación asociadas coa escena do cómic underground entre 1965 e 1972, sendo un dos seus máximos expoñentes.

A tira obtivo aínda máis fama cando se fixo unha película, no debut como director do animador Ralph Bakshi. Foi o primeiro filme de animación en recibir a clasificación X nos Estados Unidos, e o maior éxito do cine independente animado até a data.

Crumb deixou a tira en 1972 tras discrepancias cos realizadores. Publicou unha historia onde Fritz era asasinado por unha ex-moza. Un segundo filme, *The Nine Lives of Fritz the Cat*, foi feito en 1974, pero sen a implicación nin de Bakshi nin de Crumb.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Fritz the Cat - Robert Crumb Páxina oficial
* Fritz the CatArquivado 14 de decembro de 2012 en Wayback Machine. na IMDb *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1413936
* EBID: ID
* IMDb: ch0027089

 |
**David Dean O'Keefe**, nado en 1824 ou 1828 e finado en 1901 no barco *Santa Cruz*, foi un capitán de barco de orixe irlandesa que se converteu nun persoeiro histórico e político da illa de Yap na Micronesia, no Pacífico Sur.

Traxectoria
-----------

O'Keefe emigrou aos Estados Unidos en 1848 e estableceuse en Savannah, no Estado de Xeorxia. En 1871, como capitán de barco Belvedere, colleu rumbo ao Pacífico Sur, cara a Manila. En 1872 chegou por primeira vez a Yap, a bordo do Wreker, e alí traballou polo menos ata 1875 na empresa Webster & Cook, de Singapur, antes de establecerse como comerciante pola súa conta, con establecementos en Yap, en Palau e en Mapia. O'Keefe adquiriu varias embarcacións coas que levaba copra ata Hong Kong. En Yap chegou a adquirir moito poder ao proporcionarlle á poboación local ferramentas de ferro procedentes de Hong Kong e doutros lugares de Asia Oriental para facilitar a produción das tradicionais moedas de pedra características daquelas illas.

Por mor da riqueza que adquiriu concedéuselle a propiedade dunha illa (a actual Tarang) na que era considerado como un rei. O seu emblema consistía nunha bandeira estadounidense ondeando sobre as letras "OK". Chegou a ter dúas esposas yapesas, coas que tivo varios fillos na illa, malia estar xa casado en Savannah, onde tiña tamén unha filla.

O'Keefe faleceu en 1901 no barco *Santa Cruz*, co que regresaba a Savannah, como resultado dun tifón, e deixou unha fortuna de arredor de medio millón de dólares.

O libro titulado *His Majesty O'Keefe* (1950), de Laurence Kingman, céntrase na vida deste mariño en Yap, do mesmo xeito que a longametraxe homónima de 1954 (estreada en España co título de *Su majestad de los mares del sur*), dirixida por Byron Haskin e protagonizada por Burt Lancaster.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  "David Dean O'Keefe". En *Beachcombers, Traders & Castaways in Micronesia Arquivado 18 de xullo de 2019 en Wayback Machine.*.
2. 1 2 3 4  Hezel, F. X. (2008).
3. 1 2 3 4 5  Dash, M. (2011).
4. ↑  "Stone Money". En *BBC News*.
5. ↑  "NRHP nomination for O'Keefe's Island". *US Departement of Interior. National Park Service*.
6. ↑  Klingman, Lawrence; Green, Gerald (1950). *His Majesty O'Keefe*. Charles Scribner's Sons. Nova York.
7. ↑  "His Majesty O'keefe". En *IMDb*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Hezel, F. X. (2008). "The Man Who Was Reputed to be King: David Dean O'Keefe". En *Journal of Pacific History*, Vol. 43, Nº 2. Páxinas 239-252.
* Dash, M. (2011). "David O’Keefe: The King of Hard Currency". En *Smithsinian.com*. 28 de xullo de 2011.

### Outros artigos

* Yap
* Moeda de pedra
Ás veces, os elefantes desmembraban os corpos dos condenados, como se aprecia neste debuxo de 1681 de *An Historical Relation of the Island Ceylon*, de Robert Knox.
O **esmagamento por elefante** foi un método de execución común para aqueles que eran condenados a morte no sur e sueste asiático, especialmente na India, durante case 4.000 anos.

Historia
--------

Os elefantes eran empregados a fin de esmagar, desmembrar ou torturar aos cativos en execucións públicas. Este uso dos elefantes atraía o interese dos viaxeiros europeos, que cualificaban as escenas de arrepiantes, como quedou recollido en numerosos diarios contemporáneos e relatos de viaxes a Asia. A práctica foi finalmente suprimida polos colonizadores da rexión nos séculos XVIII e XIX.

As primeiras novas que nos chegan deste tipo de execucións proceden da antigüidade clásica. No entanto, a práctica xa daquela estaba firmemente estabelecida e continuou até o século XIX.

Os romanos e os cartaxineses tamén botaron man deste método en ocasións, e na *Biblia* menciónase (no *Deuteronomio*), na historia de Xosé e no *Libro dos Macabeos* ao falar acerca dos exipcios.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Esmagamento por elefante*** |
O **esmalte** heráldico designa o atributo cromático dun campo ou dun fondo. Trátase de cores simbólicas: así o goles represéntase por un vermello sexa escarlata, carmín ou outro.
As cores están repartidos en tres grupos:

os **metais**, compostos esencialmente do *ouro* e a *prata*;
as **cores**, compostos esencialmente do *azur*, do *goles*, do *sable*, do *sinople* e do púrpura;
os **forros**, compostos esencialmente do *armiño* e do *vero*, así como das súas innumerables variantes; son de feito composicións "bicromáticas", reunindo un esmalte cun metal.
Débese notar que o emprego de "**cor**" e de "**esmalte**" non está libre de problemas. Segundo os autores, *esmalte* é utilizado en lugar de *cor* e, de maneira inversa, algúns utilizan o mesmo termo para designar o conxunto da paleta ou o subgrupo específico.

Eses dous termos non aparecen no brasonamento senón unicamente na descrición teórica da heráldica, esta diferenza non ten consecuencias notables. O único punto ou esta distinción é importante na regra de contrariedade dos esmaltes, que tenta que nunca haxa esmalte sobre esmalte, ou metal sobre metal. Nesta formulación, *esmalte* está ben comprendido nun sentido estrito.

Certos *esmaltes* foron algunha vez forros coma o *sable* e probablemente o *goles*. O *púrpura* foi un *esmalte* ambiguo que funcionaba ás veces como un *forro*.

Cor dos brasóns
---------------

Aínda que a cor sexa unha característica moi importante, non é aparente cando as armerías figuran sobre selos, moedas, incluídas esculturas en edificios nos mobles. Estas armerías non están pintadas ou a pintura xa se borrou.

Para a representación monocromática das armerías (gravados, escultura etcétera) as cores son representados por raiados convencionais.


| **Esmaltes principais** | **Esmaltes neutros** | **Metais principais** | **Forros principais** |
| --- | --- | --- | --- |
| *Azur* | *Goles* | *Sinople* | *Púrpura* | *Sable* | *Ouro* | *Prata* | *Armiño* | *Vero* |



| **Esmaltes menos frecuentes** | **Metais menos frecuentes** |
| --- | --- |
| *Morado* | *Sanguíneo* | *Alaranxado* | *Leonado* | *Aceiro* | *Bronce* | *Cobre* | *Fierro* | *Chumbo* |


| * v
* c
* e
Heráldica |
| --- |
| Heráldica | 
* Terminoloxía da heráldica
* Escudo
* Armorial

 |
| Divisións do escudo | 

|  |  |
| --- | --- |
| Campo | 
* Xefe
* Cantón
* Abismo
* Punta
* Pau
* Barra
* Banda
* Faixa
* Partición

 |
| Fondo | 
* Esmalte : Estaño
* Ouro
* Prata
* Sable
* Azur
* Goles
* Sinople
* Aceiro
* Alaranxado
* Púrpura
* Sanguíneo
* Leonado

 |
| Forro | 
* Armiño
* Veiro

 |

 |
| Figuras, cargas ou carganzas | 
* Peza
* Moble
* Sotuer
* Chevrón
* Aguia
* León
* Lobo
* Oso
	+ Rampante
	+ Parlante
	+ Pasmado

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3404720
* EBID: ID
* MAG: 160437614
* Treccani: smalto

 |
Antiga vasilla mostrando a Perseo, Andrómeda e Ceto.
Na mitoloxía grega, **Ceto** (en grego Κητώ *Kētō*, 'peixe grande' e en particular 'balea', de aí «cetáceo») era un espantoso monstro acuático, filla de Gaia e Ponto.

Era a personificación dos perigos do mar, os terrores descoñecidos e as criaturas estrañas. A palabra «ceto» terminou sendo unha abreviatura para calquera monstro mariño, e segue usándose así.

O seu marido foi Forcis e con el tivo moitos fillos, coñecidos colectivamente como Fórcides.

Na arte grega era representada como un peixe con forma de serpe. Ceto tamén deu nome á constelación Cetus.

Consortes e descendencia
------------------------

* Forcis.
	+ Equidna.
	+ Gorgonas:
		- Esteno.
		- Euríale.
		- Medusa.
	+ Greias:
		- Dino.
		- Enio.
		- Pefredo.
	+ Hespérides:
		- Aretusa.
		- Egle.
		- Eritia.
		- Hespera.
	+ Ladón.
	+ Sereas

Fontes
------

* Apolodoro, *Biblioteca* (I, 2, 6)
* Hesíodo, *Teogonía* (v. 238, 270, 333, 336)

Véxase tamén
------------

* Deuses do mar da mitoloxía grega

Ligazóns externas
-----------------

* Keto

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q209489
* WorldCat
* VIAF: 7384152744544127850001
* GND: 1160003866
* Theoi: Keto

 |
**Cesáreo Rivera Abraldes**, nado en Ribadavia e finado en Pontevedra a finais de abril de 1910, foi un político republicano galego.

Traxectoria
-----------

*Guía de Galicia* de Rivera e Vázquez, 1883.
Militante do Partido Republicano Federal. Foi alcalde de Ribadavia no Sexenio Democrático, e despois foi elixido deputado a Cortes Constituíntes nas eleccións de 1873. Formou parte da comitiva ourensá do Partido Republicano Federal que asinou o pacto republicano federal galaico-ástur na Coruña o 18 de xullo de 1869. Pertenceu á masonería. O concello de Ribadavia dedicoulle unha rúa. No cemiterio civil de Ribadavia consérvase un cenotafio na súa honra levantado en 1933.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**-** |  **Alcalde de Ribadavia** 1868 - 1873 | Sucesor:**-** |

Obras
-----

* *Guía de Galicia*, 1883 (con Víctor María Vázquez Rodríguez)

Notas
-----

1. ↑  *El Diario de Pontevedra*, 29-4-1910, p. 3.
2. ↑  *La Libertad*, 30-4-1910, p. 2.
3. ↑  Ficha en Patrimonio Galego

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* «Rivera fue una figura singular», noticia en *La Voz de Galicia*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5763847
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 96220

 |
Franz Karl Achard
**Franz Karl Achard**, nado en 1753 en Berlín e finado en 1821 en Wohlau foi un químico prusiano. Estableceu a primeira fábrica de azucre a partir da remolacha.

Traxectoria
-----------

Estudou física e química en Berlín, discípulo de Andreas Sigismund Marggraf, foi favorito do rei Frederico II de Prusia, ao que informaba das súas investigacións dúas veces por semana.

En 1776 foi elixido membro da Real Academia de Ciencias de Berlín.

Polos seus descubrimentos na aclimatación do tabaco en Alemaña, o rei concedeulle unha pensión vitalicia de 500 taler.

A partir do descubrimento, feito por Marggraf en 1747, de que a remolacha contiña azucre, deseñou un proceso para producir azucre da remolacha.

En 1801 co apoio do rei Frederico Guillerme III de Prusia, abriu a primeira refinaría en Wohlau, Silesia, Prusia (hoxe en Polonia). Abriu outras en Bohemia e en 1811 en Francia.

Os comerciantes británicos de azucre ofrecéronlle 200.000 taler por declarar marrados os seus experimentos, pero el rexeitou as súas proposicións. Co seu descubrimento o azucre deixou de ser un produto de luxo.

As súas refinarías quedaron en bancarrota en 1815 debido á incapacidade económica de Achard, e a diversos lumes causados por curtocircuítos.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Franz Karl Achard*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q60193
* WorldCat
* VIAF: 5724344
* BIBSYS: 5072278
* BNF: 145086721
* CERL: cnp00397172
* DeutscheBio: 118643622
* EBID: ID
* FAST: 222711
* GEC: 0000563
* GND: 118643622
* ISNI: 0000 0001 0865 9246
* LCCN: n88606535
* Leopoldina: 1545
* NKC: ola2002142324
* NTA: 072343591
* SELIBR: 365081
* SNAC: w6sb7sk6
* SUDOC: 083652167

 |
***Distort Yourself*** é o álbum debut, e único de momento, de Institute, un grupo musical formado polo ex cantante de Bush Gavin Rossdale. Saíu ao mercado o 13 de setembro de 2005 e debutou no posto 81º na lista Billboard 200, vendendo na primeira sobre 12.000 unidades. A totalidade de venda en todos os EUA era de 54.000 copias en abril do 2008.

"Bullet Proof Skin" serviu como single do álbum, acadando o posto 28º na lista Mainstream Rock Tracks e 29º na lista Modern Rock Tracks. Tivo unha considerable transmisión radiofónica na súa estrea, e en setembro de 2005 foi tocado en directo en varios *late night*, como por exemplo o *The Tyra Banks Show*. A canción foi escollida para a banda sonora de *A ameaza invisible* e para o videoxogo *NHL 06*. Tamén se lle filmou un vídeo musical, dirixido por Kevin Kerslake, que xa fixera vídeos para Nirvana e Green Day.

Lista de cancións
-----------------

1. "Bullet Proof Skin" - 4:25
2. "When Animals Attack" - 4:00
3. "Come On Over" - 3:58
4. "Information Age" - 3:42
5. "Wasteland" - 4:18
6. "Boom Box" - 4:36
7. "Seventh Wave" - 4:23
8. "The Heat of Your Love" - 3:33
9. "Ambulances" - 4:35
10. "Secrets and Lies" - 4:58
11. "Mountains" - 4:05
12. "Save the Robots" - 4:29

B-Sides
-------

* "The Art of Walking", pódese atopar no sinxelo de vinilo de edición limitada *Bullet Proof Skin*
* "Buzz of My System" e \* "God Gave Us Land", pódense atopar na versión do Reino Unido do álbum

Notas
-----

1. ↑   Arquivado 05 de xuño de 2008 en Wayback Machine. Billboard Online. Consultado o 25 de xaneiro de 2010.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial de Institute

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3311988
* AllMusic: mw0000211890
* Discogs: 211302
* MusicBrainz: ID

 |
**E. P. Sanders** nado en Grand Prairie (Texas) o 18 de abril de 1937 e finado o 21 de novembro de 2022, foi un especialista en xudaísmo e cristianismo no espazo grecolatino.

Traxectoria
-----------

Foi profesor das Universidades de Mc Master (Halminton, Ontario), Oxford e Duke, residiu en Xerusalén onde estudou xudaísmo rabínico. Impartiu clases tamén no Trinity College de Dublín e Cambridge. O seu libro *Xesús e o Xudaísmo* recibiu o Premio Grawemeyer como o mellor libro sobre estudos relixiosos dos anos oitenta. Foi membro da Academia Británica, e retirouse no 2005.

Pensamento
----------

Parte da contextualización dos textos na realidade sociolóxica do século I mediante diversos estudos comparativos. Para Sanders, Xesús de Nazaret tiña unha mensaxe escatolóxica que anunciaba a restauración do Reino de Israel. Unha restauración que era unha boa nova para os excluídos moral e politicamente. Cando se fala da acollida aos pecadores no Novo Testamento, á luz do xudaísmo palestino do século I refírese aos que persistentemente e de xeito pertinaz se colocan ou son colocados nesa posición de exclusión. Entende que as ideas de Xesús sobre a flexibilización da pureza ritual e do cumprimento do Shabat, non son razóns poderosas que conducirían a Xesús á morte. Para el tivo que ser un conflito coa clase sacerdotal saducea (que se albisca na expulsión dos mercadores do Templo de Xerusalén) o que provocou o fatal desenlace. Será posteriormente Paulo de Tarso quen saque as consecuencias deste conflito cando proclamou a salvación por pura graza sen necesidade de cumprir a Lei de Moisés.

Obras
-----

* *Paul and Palestinian judaism* (1977).
* *Paul the Law and the jewish people* (1983).
* *Jesus and Judaism* (1988).
* *Judaism practice and believe* (1992).
* *The historical figure of Jesus* (1993).

Notas
-----

1. ↑  "E.P. Sanders (1937–2022), de wetenschapper die Paulus opnieuw ontdekte". nederlandsdagblad. 29 de novembro de 2022. Consultado o 30 de novembro de 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q601009
* WorldCat
* VIAF: 109768264
* BNF: 12053308s
* CERL: cnp00835164
* DeutscheBio: 119330393
* FAST: 48130
* GND: 119330393
* ICCU: CFIV008035
* ISNI: 0000 0001 1698 2588
* LCCN: n79151506
* NKC: uk2005305167
* NTA: 067620396
* SNAC: w61x1537
* SUDOC: 072994991

 |
Non confundir con cetena.
R1(CO)R2, fórmula xeral das cetonas
Unha **cetona** é un composto químico orgánico que ten un grupo funcional carbonilo (O=C-) que está ligado a dous radicais orgánicos. Este composto presenta unha fórmula xeral: **R-C(=O)-R'** na que R e R' representan dous radicais, que poden ser o mesmo, dando lugar así a cetonas simples ou tamén chamadas simétricas, ou R e R' poden ser diferentes e nese caso estamos ante unha cetona mixta ou asimétrica. Cando R e R' están unidos fórmase unha estrutura pechada que se chama cetona cíclica.

O grupo funcional carbonilo consiste na unión dun átomo de carbono por medio dun dobre enlace covalente a un átomo de osíxeno e a outros dous átomos de carbono, pero a estes por medio dun enlace simple.

Orixe
-----

A partir da oxidación de alcohois secundarios, fórmanse cetonas. Un átomo de osíxeno que está unido ao osíxeno, despréndese del e o átomo de osíxeno forma un dobre enlace co átomo de carbono da cadea.

Nomenclatura
------------

Cando o grupo funcional carbonilo é o de maior relevancia no composto orgánico no que se atopa, as cetonas noméanse agregando o sufixo -ona ao nome do hidrocarburo no que están presentes. Por exemplo:

Propanona: CH3-CO-CH3
Butanona: CH3-CO-CH2-CH3
Pentan2-ona: CH3-CH2-CO-CH2-CH3
Pentan3-ona: CH3-CH2-CO-CH2-CH3
Butanodiona:CH3-CO-CO-CH3
Se o composto orgánico posúe máis dun grupo funcional e un deles ten maior relevancia que o grupo cetona, débese utilizar o prefixo oxo-.Por exemplo:

Ácido acetoacético (ácido 3-oxobutanóico): CH2-COCH2-COOH
2metil-3-oxopentanal: CH3-CH2CO-CH(CH3)-COOH

Propiedades
-----------

Os puntos de fusión dos compostos carbonílicos son máis baixos cós dos alcohois do seu mesmo peso molecular. Porén, os puntos de fusión das cetonas e dos aldehidos do mesmo peso molecular son máis parecidos. A solubilidade dos compostos carbonílicos diminúe a medida que aumenta a súa lonxitude.

Reaccións
---------

Os gupos carbonílicos poden sufrir esencialmente 3 tipos de reaccións:

* Adición nucleofílica
* Redución
* Oxidación

| * v
* c
* e
Grupos funcionais |
| --- |
| 
Acetilo ·  Acetoxi ·  Acroloíl ·  Acilo ·  Alcohol ·  Aldehido ·  Alcano ·  Alqueno ·  Alquino ·  Alcoxi ·  Amida ·  Amina ·  Azo ·  Benceno ·  Carbeno ·  Carbonilo ·  Carboxilo ·  Cetona ·  Cianato ·  Disulfuro ·  Éster ·  Éter ·  Epóxido ·  Haloalcano ·  Hidrazona ·  Hidroxilo ·  Imida ·  Imina ·  Isocianato ·  Isonitrilo ·  Isotiocianato ·  Metilo ·  Metileno ·  Metino ·  Nitrilo ·  Nitro ·  Nitroso ·  Organofosforado ·  Oxima ·  Peróxido ·  Fosfonoso e Fosfónico (ácido) ·  Piridina ·  Sulfona ·  Sulfónico (ácido) ·  Sulfóxido ·  Tiocianato ·  Tioéster ·  Tioéter ·  Tiol ·  Urea
 |
| Ver tamén Clasificación química |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170744
* AAT: 300015268
* BNCF: 17617
* BNF: 12173310x
* BRE: 2062204
* EBID: ID
* GND: 4129416-6
* JSTOR: ketones
* LCCN: sh85072095
* MAG: 2777738585
* NDL: 00565666
* Treccani: chetoni

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* ChEBI: 17087
* MeSH: D007659

 |
**Franz Loidl**, nado o 16 de marzo de 1905 en Ebensee (Alta Austria) e finado o 26 de xullo de 1987 en Payerbach (Baixa Austria) foi un sacerdote católico latino austríaco, escritor e historiador en materia eclesiástica, austríaca e cultural.

Traxectoria
-----------

Franz Loidl foi ordenado sacerdote en 1931. Logo da súa habilitación en 1941, Loidl foi até 1945 capelán da parroquia de Santo Agostiño de Viena así como capelán de hospital e militar do distrito militar XVII. Neste cargo, acompañou a moitos condenados a morte no momento da súa excecución.

Logo da guerra, Franz Loidl estivo en Ebensee, e entrou por vez primeira no campo de concentración de Ebensee o 8 de maio de 1945 para buscar sacerdotes prisioneiro. Estivo acudindo ao campo a diario durante dúas semanas, onde documentou a liberación. En 1946 escribiu a súa Habilitación en Historia eclesiástica e Patroloxía na Universidade de Viena. En 1950 pasou a ser profesor da Facultade de Teoloxía da Universidade de Viena, onde obtivo en 1953 a Cátedra de Historia da Igrexa e Patroloxía que mantivo até 1975. Entre 1958 e 1965 foi tamén director do Arquivo Diocesano de Viena, e membro da xunta do DÖW dende a súa fundación.

Premios e distincións
---------------------

Foi Prelado de Honra da Súa Santidade. En 1980 recibiu o Premio Estatal Karl von Vogelsang na Historia das Ciencias Sociais.

Obra
----

* *Geschichte des Erzbistums Wien* [*Historia do arcebispado de Viena*]. 1983.
* *Weihbischof Dr Johann Baptist Schneider* [*O bispo auxiliar Dr. Johann Baptist Schneider*]. 1986.
* *Anmerkungen über den Philosophen Ferdinand Ebner* [*Notas sobre o filósofo Ferdinand Ebner*]. 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1448071
* WorldCat
* VIAF: 98427584
* BAV: ADV10291550
* BNF: 11986026n
* DeutscheBio: 118728938
* FAST: 13475
* GND: 118728938
* ISNI: 0000 0001 2031 3520
* LCCN: n50039470
* NKC: jcu2011674522
* NTA: 067670245
* OL: OL846457A
* SUDOC: 197678572

 |
O alemán Haeckel, primeiro en enunciar as bases da teoría disteleolóxica.
A **disteleoloxía** é o punto de vista filosófico que defende que a existencia non ten causa final, é dicir, non ten un sentido último, fin ou propósito. Trátase dun termo moderno inventado e popularizado por Ernst Haeckel.

Historia e características
--------------------------

A disteleoloxía é unha forma activa e optimista de ateísmo dende o punto de vista da ciencia. Estivo asociada nun principio con Haeckel e os seus seguidores, e hoxe en día está principalmente ligada ás formulacións teóricas de Richard Dawkins, Sam Harris ou Christopher Hitchens.

A filosofía occidental, dende Copérnico, foi avanzando de maneira progresiva cara a unha visión disteleolóxica, dun modo oposto ás perspectivas filosóficas e sobre todo relixiosas tradicionais. Por outra banda, as escolas filosóficas que rexeitan a disteleoloxía son o idealismo alemán (filosofías de Hegel e Schelling), a teoría integral e gran parte das doutrinas promulgadas polos seguidores do principio antrópico.

Tamén se chamou disteleoloxía á liña de razoamento da filosofía da relixión que se opón ao argumento teleolóxico e proclama que discordia, medo e mal no universo, suxiren a inexistencia de Deus ou forza creativa que subxaza, ou que, no caso desta existir sería un ente malevolente.

Notas
-----

1. ↑  Romanes, George J. (1874-03). "Natural Selection and Dysteleology". *Nature*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Chisholm, Hugh, ed (1911). *Dysteleology*. Encyclopædia Britannica (Undécima edición). Cambridge University Press. *(en inglés)*

### Outros artigos

* Existencialismo
* Epistemoloxía

### Ligazóns externas

* *The Case for a Creator: Dysteleology* Arquivado 10 de xaneiro de 2012 en Wayback Machine. artigo en *Daylight Atheism*. *(en inglés)*
* *Analogías disteleológicas*, artigo de Mario A. López. *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3325165
* MAG: 2780757555

 |
**Cesáreo Rodrigo Rodríguez**, nado en Coculina, no concello de Villadiego (provincia de Burgos) o 25 de febreiro de 1819 e finado en Ourense o 5 de xaneiro de 1895, foi un eclesiástico español, bispo da diocese de Ourense entre 1876 e 1895.

Traxectoria
-----------

Estudou no seminario de Burgos, e licenciouse na Universidade de Valladolid en 1840. Foi beneficiado en Villahán e Villamayor de los Montes. En 1849 obtivo a cátedra de Lóxica e Metafísica no seminario de Burgos, e en 1852 a de Lugares Teolóxicos e Institucións.

*Aires da miña terra*, 2ª ed. 1881.
Doutorouse en Sagrada Teoloxía pola Universidade de Toledo, e foi nomeado vicerreitor do Seminario, Examinador sinodal e xuíz secretario da arquidiocese de Burgos. O cardeal Juan Ignacio Moreno y Maisanove nomeouno secretario e Canónico da catedral de Burgos, cargos que ocupou até que en 1863 Moreno foi nomeado arcebispo da arquidiocese de Valladolid. Acompañou o cardeal Moreno nas súas viaxes a Roma, como secretario e como teólogo consultor, e axudouno no Concilio Vaticano Primeiro (1878). En 1862 fora nomeado camareiro do papa Pío IX.

Foi gobernador eclesiástico. O 23 de setembro de 1875 foi preconizado no Consistorio como bispo de Ourense, consagrado na Colexiata de San Isidro de Madrid o 6 de febreiro de 1876 polo cardeal Moreno. Tomou posesión do cargo o día 18 dese mes.

Durante a súa etapa como bispo de Ourense visitou todas as parroquias da diocese e en 1893 levou a cabo unha das máis importantes reformas parroquiais do bispado ourensán. Tamén promoveu a construción do Colexio de Santa Tareixa de Xesús, a cargo das Irmás Carmelitas da Caridade. Amais impulsou o Seminario Conciliar de San Fernando, e impuxo diversas medidas para contrarrestar a decadencia do clero.

Denunciou o escritor Manuel Curros Enríquez pola publicación da obra *Aires da miña terra*, ao considerar que varios dos poemas atentaban contra os dogmas e relixión católica. No *Boletín Eclesiástico* do 28 de xuño de 1880 declaraba prohibida a lectura do libro por herexía e blasfemia.

Tivo como secretario a Juan Soldevilla Romero, a quen consagrou como bispo en 1889. Escribiu diversas obras teolóxicas e pastorais. Foi Cabaleiro Gran Cruz de Isabel a Católica, e Senador do Reino. En Ourense unha praza leva o seu nome.

Notas
-----

1. ↑  *Catálogo da XXX Exposición Filatélica: mostra de coleccionismo San Martiño*. Sociedade Filatélica Miño de Ourense. 2020. p. 43.
2. ↑  "*Boletín Eclesiástico* del 28 de Junio de 1880", na BVG.
3. ↑  "Escudo de Ourense: Obispo Cesáreo Rodrigo", artigo no blog *Edificios de papel*, 13 de agosto de 2014 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* "Obispo Cesáreo Rodrigo, natural de Coculina", post no blog *Coculina refugio de vida*, 10 de maio de 2011 *(en castelán)*.
* "Biografía de Cesáreo Rodrigo. Segunda parte", post no blog *Coculina refugio de vida*, 14 de xuño de 2011 *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q50414928
* Catholic-Hierarchy: roroc
* DBE: cesareo-rodrigo-rodriguez

 |
**Enrique Domingo Flamini**, coñecido en Italia como **Enrico Flamini**, nado en Rosario o 17 de abril de 1917 e finado en Roma o 11 de xaneiro de 1982, foi un futbolista italo-arxentino, que xogaba como dianteiro e centrocampista.

Era alcumado *Flaco* ("Fraco" en español) debido á súa complexión física.

Traxectoria
-----------

Despois de xogar no seu país natal no Racing Club de Avellaneda e no Talleres de Remedios de Escalada, chegou a Italia seis meses antes de que comezase a tempada 1939/40, na procura de documentos que acreditasen a súa ascendencia italiana. Tras conseguilo, fichou como "oriúndo" pola Lazio, por recomendación do director deportivo Alfredo Di Franco.

Debutou co club romano nun amigable en Nápoles e de inmediato demostrou a súa velocidade e precisión no tiro. O 26 de maio de 1940, co equipo pasando por un mal momento, marcou o gol decisivo no derbi que o seu equipo gañou por 1-0 ante a Roma, cun disparo desde lonxe que bateu ao porteiro rival Guido Masetti. Durante a Segunda guerra mundial deixou Italia e regresou a América do Sur, onde militou primeiro no Peñarol e logo no Cruzeiro de Rio Grande do Sul co adestrador húngaro Imre Hirschl. Trala fin do conflito volveu ao Lazio, no que militou ata 1954, cun breve paso intermedio polo Reggiana. O seu balance coa Lazio foi de 283 partidos oficiais e 44 goles.

Rematou a súa carreira en 1955, tras unha tempada no Terracina, da IV Serie.

Despois de colgar as botas traballou durante anos como adestrador na canteira da Lazio. Na tempada 1960/61 colleu as rendas do primeiro equipo, trala marcha de Fulvio Bernardini, pero non puido endereitar o mal rumbo do equipo, que acabou descendendo á Serie B por primeira vez na súa historia. Máis tarde foi segundo adestrador de Bob Lovati no equipo.

Notas
-----

1. ↑  "Missão ingrata: superar o Rolo compressor" (PDF). *memorial.rs.gov.br* (en portugués). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 24 de outubro de 2012. Consultado o 31 de agosto de 2022.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en BDFA.com.ar *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3726142
* BDFutbol: 75811
* Transfermarkt: 515856

 |
Mapa da Eslavonia.
Mapa da Eslavonia.
**Eslavonia** (en croata *Slavonija*) é unha rexión xeográfica e histórica da Croacia oriental. Eslavonia está formada na súa maioría por fértiles chairas, delimitadas en parte ao norte polo río Drava, ao sur polo río Sava e no leste polo Danubio.

Eslavonia non é un ente administrativo, estando Croacia subdividida en 20 condados de dimensións menores, pero representa un dos territorios históricos nos que podería ser dividida a República Croata, xunto con Dalmacia, Croacia Central e Istria.

Xeografía
---------

A rexión esténdese en sete condados e conta cunha poboación de 781.454 habitantes (2001). O centro de maior poboación é Osijek, cunha poboación de 114.616 habitantes. Outras cidades importantes son:

* Slavonski Brod
* Vinkovci
* Vukovar
* Đakovo
* Požega
* Virovitica
* Nova Gradiška
* Slatina
* Županja
* Našice
* Valpovo
* Belišće

Aínda que a rexión está formada en gran parte por un baixoplano, Eslavonia presenta unha serie de baixorrelevos. Os principais son Psunj, Papuk, Požeška Gora, Ravna Gora, Krndija e Dilj.

Chaira de Eslavonia

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *eslavón*.
2. ↑  Goretti Sanmartín Rei et al. Servizo de Normalización Lingüística, Universidade da Coruña, ed. *Criterios para o uso da lingua* (PDF). p. 123. ISBN 84-9749-199-8. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de setembro de 2013. Consultado o 14 de abril de 2014.
3. ↑  Benigno Fernández Salgado, ed. (2004). *Dicionario Galaxia de usos e dificultades da lingua galega*. Editorial Galaxia. p. 1304. ISBN 9788482887524.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q681964
* WorldCat
* VIAF: 248528865
* EBID: ID
* GEC: 0024751
* GeoNames: 3205300
* GND: 4055289-5
* LCCN: sh85123383
* NKC: ge130847

 |
Escultura do deus Baco, de Francisco Leiro.
A **Festa do albariño** é unha festa vinícola que se celebra en Cambados o primeiro domingo do mes de agosto. E a máis antiga do seu tipo en Galicia, e a segunda de España. Está declarada de Interese Turístico Nacional, e congrega arredor de 150.000 persoas, o que fai desta cita unha das máis importantes do calendario festivo galego.

Orixe
-----

A orixe desta festa foi un desafío no 1953 de Bernardino Quintanilla ó seu amigo Ernesto Zárate para demostrar cal era o mellor albariño da colleita de 1952.

Desenvolvemento da festa
------------------------

A festa ten dúas caras. Unha máis pública, que se caracteriza por unha serie de espectáculos musicais e pirotécnicos, exposicións, competicións deportivas, talleres e cursos sobre os aspectos produtivos do albariño e unha degustación colectiva. A segunda cara, confórmana os actos oficias, concretamente o desfile do Capítulo Serenísimo do Albariño, que o domingo da festa sae dende a praza do concello ata o Pazo de Fefiñáns, en cuxo patio de armas se dá o acto de nomeamento das Damas e Cabaleiros de Honra. Nese momento, o Gran Mestre da Orde toca ós elixidos cunhas follas de vide, dálles a beber unha copa de viño, entrégalles a medalla e vísteos coa capa do Capítulo. Tamén se fan entrega de distincións e nomeamentos de Xóves Albariñenses, Albariñenses de Honra e Follas de Prata.

Despois da celebración deste nomeamento, ten lugar un xantar oficial na cal se fan públicos os tres albariños premiados no certame da cata.

As peñas
--------

Baixada ata a Calzada.
A Calzada.

O que máis destaca e se fai ver ó longo dos días en que se desenvolve a Festa do Albariño son as peñas que dan colorido e ambiente á festa coas súas camisetas. Esta tradición é de orixe máis recente. Cada peña deseña unha camiseta na que destacan principalmente dúas cousas: un lema e unha representación gráfica. As peñas adoitan a repetir o seu lema ano tras ano, coma son os caso de *É mellor que faga dano ca que se perda*, *Cheghar e encher* e *Unha Grande Chea*. Nas últimas edicións o concello promove un concurso de camisetas.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Festa do albariño***  |

### Ligazóns externas

* Festa do Albariño no Concello de Cambados
* TURGALICIA
* Turismo Rías Baixas
* *Crónica abreviada da Festa do Albariño* de Xosé Luís Méndez Ferrín.
**Enrique Fernández Maneiro**, nado no Carril (Vilagarcía de Arousa) en 1905 e finado na Coruña o 1 de febreiro de 1988, foi un sindicalista anarquista galego.

Traxectoria
-----------

Mecánico fresador. Participou na constitución do Ateneo Sindicalista Libertario en Vigo en maio de 1931 e despois presidiu o Centro de Estudios Sociales da FLSU. Deuse a coñecer como sindicalista nas folgas do metal vigués dos anos 1932-1933. Organizou o Sindicato Metalúrxico afecto á CNT e incorporou á afiliación uxetista. En 1934 puxo en marcha o "Sindicato Minero y Profesiones Varias" nas minas de San Fins (Lousame) con Claro José Sendón e Ramón Rodríguez Varela (Curuxás). O 6 de xaneiro de 1936 foi elixido secretario xeral do comité da Confederación Regional Galaica. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 refuxiouse nos montes do Confurco. As autoridades da ditadura emitiron unha requisitoria en xaneiro de 1937. En 1940 presentouse ás autoridades despois de desbotar a posibilidade de incorporarse á guerrilla de Curuxás. En 1942 colaborou coa rede de espionaxe a prol dos Aliados artellada no Consulado británico de Vigo. Mantivo vencellos coa CNT clandestina en Vigo axudando a trasladar a José Luís Quintas ás minas de San Fins en 1946. Nos últimos anos presidiu a Asociación de Jubilados do Barrio das Flores na Coruña.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 2-2-1988, p. 57.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 30-1-1937, p. 8.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández, Eliseo; Pereira, Dionisio (2004). Positivas, ed. *O anarquismo na Galiza*. Santiago de Compostela. pp. 122–123. ISBN 84-87783-79-1.

### Ligazóns externas

* 

* Enrique Fernández Maneiro na páxina web *Nomes e Voces*.
**Donato Rossetti**, nado en Livorno en 1633 e finado en Turín en 1686, foi un relixioso, científico e profesor universitario italiano.

Traxectoria
-----------

Rossetti naceu el Livorno, Gran Ducado de Toscana, e estudou na Universidade de Pisa onde foi alumno de distinguidos científicos. Comezou a ensinar en Livorno, onde era cóengo, e a súa fama fixo que o cardeal Leopoldo de Médici, fillo do Gran Duque, o enviara en 1666 á illa de Gorgona para estudar os eclipses deLúa. Obtivo a cátedra Lóxica, e logo a de Filosofía, na Universidade de Pisa. Á parte da docencia, ocupouse en moitos asuntos doutros campos; hai novas da súa contribución no proxecto de mellora do porto de Livorno, e participou en moitos proxectos para construír máquinas e edificios.

Foi moi activo no debate sobre diveras cuestións científicas da época como a estrutura da Terra, o fenómeno das mareas, o Cosmos, o movemento perpetuo, ou o atomismo, e foi convidado varias veces a admitir que os seus escritos e teorías eran *obras de ficción*, ou *místicas* como as cualificaron Galileo Galilei e Geminiano Montanari na súa controversia.

Precisamente, debido ás súas ideas viuse obrigado a abandonar o Gran Ducado de Toscana, trasladándose a Turín, capital do Ducado de Savoia, onde faleceu.

Algunhas obras
--------------

* *Antignome Fisico-Matematiche Con Il Nuovo Orbe*, 1667.
* *Dimostrazione fisicomatematica delle sette proposizioni che promesse Donato Rossetti ... al sereniss.mo Cosimo 3. principe di Toscana*, 1668.
* *Lettera del dottor Donato Rossetti al signor dottor Carlo Fracassati*, 1668.
* *Fortificazione a Rovescio di Donato Rossetti canonico di Livorno, dott. in sac. teologia*, 1678. Reeditado en 2018 por Forgotten Books, Londres. ISBN 978-1-3967-0004-0.

Notas
-----

1. 1 2 3  Donato Rossetti en Archivio Scientifico e Tecnologico. Università di Torino.
2. 1 2  Gómez López 1997.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Gómez López, Susana (1997): *Le passioni degli atomi. Montanari e Rossetti: Una polemica tra galileiani*, Florencia: Leo S. Olschki. ISBN 978-8-8222-4469-7.
Diferentes esloras dun navío
A **eslora** é a medida lonxitudinal dun barco tomada desde a proa ata a popa.

Características
---------------

A eslora mídese paralelamente á liña de auga do deseño, entre dous planos perpendiculares á liña de cruxía. Un plano pasa pola parte máis saínte da popa da embarcación e o outro pola parte máis saínte da proa.

Inclúense todas as partes estruturais ou integrais, como son proas ou popas, amuradas e unións do casco coa cuberta. Exclúese o púlpito de proa, tendo en conta que o plano de referencia pasa polo punto de intersección da cuberta coa roda. Tamén se exclúen todas as partes desmontables que poidan selo de xeito que non se destrúa ou afecte á integridade estrutural da embarcación.

A teoría do buque distingue entre:

* **Eslora de flotación**, é a lonxitude do eixo lonxitudinal do plano de flotación considerado. **LWL** *Length Water Line*.
* **Eslora entre perpendiculares**, é a distancia entre a perpendicular de proa (Ppr) e a perpendicular de popa (Ppp). **LBP** *Length Between Perpendiculars*.
* **Eslora máxima**, é a distancia entre as perpendiculares á flotación máxima, trazadas polos puntos máis saíntes na proa e na popa,
* **Eslora total**, é a tomada entre os dous puntos máis extremos do navío. **LOA** *Length Over All*.

A eslora de flotación está relacionada coas capacidades de navegación do navío. Esta determina a velocidade máxima que pode acadar un navío con casco de desprazamento. A eslora total emprégase a efectos civís (cálculo de primas de seguro etc.) e para determinar o espazo necesario para atracar nun peirao e outras aplicacións similares. Todas as medidas lonxitudinais a bordo reciben o nome de eslora, polo tanto fálase da eslora dun zapón ou dunha bodega etc.

### Definición internacional

Existindo distintas definicións de eslora e o uso que delas se fai a Organización Marítima Internacional adoptou unha defición que foi ratificada polos países membros de xeito que a eslora tómase como o 96% da eslora total nunha liña de flotación situada a unha distancia da quilla igual ao 85% do puntal mínimo de trazado, medida dende o canto alto desta quilla, ou a eslora dende a cara de proa da roda (na proa do buque) ata o eixo da mecha do temón (na popa do buque) na dita flotación, se esta fose maior.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Barco

Bibliografía
------------

* Elementos de Arquitectura Naval. Librería editorial Alsina Buenos Aires 1986. ISBN 950-553-026-9 (pag 2).
* Teoría del Buque. Cesáreo Díaz Fernández Barcelona 1972 B 43259 1972 (pag 5).
* OMI. Líneas de Carga. Londres, 2005. ISBN 9280101048

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2358152
* GEC: 0105202
* MAG: 147662816

 |
| *Cytophaga* |
| --- |
| *Cytophaga* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Dominio: | Bacteria |
| Filo: | Bacteroidetes |
| Clase: | Bacteroidia |
| Orde: | Bacteroidales |
| Familia: | Bacteroidaceae |
| Xénero: | ***Cytophaga*** |

 |
| Especies |
| *C. columnaris**C. hutchinsonii**C. johnsonae* *C. psychrophila* |

***Cytophaga*** é un xénero de bacterias gramnegativas con forma de bacilo aerobias estritias ou facultativas.

As *Cytophaga* son bacterias comúns no solo, asugas doces e mariñas, augas residuais, materia orgánica en descomposición, e excrementos. Poden degradar unha gran cantidade de compostos orgánicos, como proteínas, polisacáridos, celulosa, quitina, amidón entre outros, e son un grupo bacteriano importante para a descomposición aerobia da materia orgánica. Poden cutivarse en ágar con celulosa, onde forma halos claros. As citofagas non producen encimas solubles, polo que deben estar ben ancoradas nas fibras de celulosa para poder degadalas. Nas plantas de tratamento de augas forman unha gran parte da poboación bacteriana. Certas especies de *Cytophaga* poden danar os materiais utilizados para a pesca e as estruturas de madeira.

Son bacterias desprovistas de flaxelos, pero poden moverse por escorregamento. Cando entran en contacto cunha superficie, poden desprazarse escorregando sobre ela, e deixando detrás delas un trazo viscoso. Este modo de desprazamento permítelles un movemento rápido de ata 150μm por minuto. Poden escorregar sobre substratos insolubles macromoleculares como a celulosa e dixerilos activamente.

Certas especies do xénero *Cytophaga* son patóxenas, como é o caso de *C. columnaris* e *C. psychrophila*, que causa doenzas nos peixes, que poden ser un grande problema en piscifactorías, onde os peixes sofren danos nos tecidos e arredor das branquias, e as cepas illadas son proteolíticas.

Notas
-----

1. 1 2  M. T. Madigan, J. M. Martinko, J. Parker. Brock - Biología de los Microorganismos. 10ª edición. Pearson-Prentice Hall. Páxina 428. ISBN 84-205-3679-2

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Krieg, N.R.; Ludwig, W.; Whitman, W.B.; Hedlund, B.P.; Paster, B.J.; Staley, J.T.; Ward, N.; Brown, D.; Parte, A.: Bergey's Manual of Systematic Bacteriology. Volume 4: The Bacteroidetes, Spirochaetes, Tenericutes (Mollicutes), Acidobacteria, Fibrobacteres, Fusobacteria, Dictyoglomi, Gemmatimonadetes, Lentisphaerae, Verrucomicrobia, Chlamydiae, and Planctomycetes. Springer, 2010, ISBN 978-0-387-68572-4, S. 371–423.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3009545
* GEC: 0090836
* MAG: 2778098358

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EPPO: 1CYTPG
* GBIF: 3228397
* iNaturalist: 356916
* IRMNG: 1295611
* ITIS: 472
* NCBI: 978
* WoRMS: 559899

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D003589
* UMLS: C0010829

 |
**Enrique Martín Navarro**, coñecido como **Quique**, nado en Valladolid o 3 de xuño de 1924 e finado en Valencia o 12 de abril de 2016, foi un futbolista español.

Traxectoria
-----------

Nado en Valladolid, seu pai era Garda Civil e desapareceu nunha revolta en Sevilla, non volvendo saber nada máis del. Súa nai, catalá, tiña familia en Castelló, cidade á que foron vivir.

Comezou a xogar ao fútbol no colexio onde estivo internado, os Salesianos de Valencia, para despois pasar ao Sindicato Español Universitario (SEU) de Castelló. Despois da guerra civil, con 15 anos, ingresou no Villarreal CF, e aos 17 fichou polo CD Castellón. Inicialmente xogaba como centrocampista, pero durante a tempada 1942/43 foi convocado polo primeiro equipo para xogar como porteiro, xa que os seus dous porteiros titulares estaban lesionados, posto no que continuou o resto da súa carreira. En xullo de 1943 trasladouse ao Barcelona para fichar polo Espanyol, pero non chegou a un acordo e finalmente foi fichado polo FC Barcelona. Defendeu a camiseta do Barcelona durante sete tempadas, nas que foi case sempre suplente de homes como Velasco ou Ramallets. Gañou tres ligas e unha Copa Latina, sendo a tempada 1944/45 na que máis partidos disputou, un total de 13. En 1950 marchou ao Valencia CF, onde tomou o relevo de Ignacio Eizaguirre. Defendeu a portería valenciana ata a tempada 1956/57, gañando unha Copa do Xeneralísimo en 1954, con Quincoces como adestrador. Rematou a súa carreira xogando co Levante na Segunda División.

Unha vez retirado traballou como adestrador, dirixindo principalmente clubs valencianos. Comezou dirixindo o Alcoyano onde aínda disputou dous partidos como futbolista na tempada 1958/59. Despois adestrou ao Levante UE e ao Real Oviedo en Primeira División, e ao CE Constància e UE Lleida en Segunda, entre outros equipos.

Palmarés
--------

Notas
-----

1. ↑  "Falleció Quique, el portero que se subió al larguero en la final de 1954". *Mundo Deportivo* (en castelán). 12 de abril de 2016. Consultado o 4 de marzo de 2022.
2. 1 2 3 4 5  Salinas, David (10 de xuño de 2014). "Quique: guardameta por necesidad". *Sport* (en castelán). Consultado o 4 de marzo de 2022.
3. ↑  "Ficha de Quique Martín". *ciberche.net* (en castelán). Consultado o 4 de marzo de 2022.
4. ↑  "Los equipos ante la liga". *Mundo Deportivo* (en castelán). 15 de setembro de 1963. p. 6. Consultado o 4 de marzo de 2022.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en BDFutbol *(en castelán)*.
* Datos do adestrador en BDFutbol *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3927984
* BDFutbol: 8430
* Transfermarkt: 313873
* Worldfootball: quique-martin\_2

 |