Manifestante en Melbourne pedindo unha transición xusta.
A **transición xusta** é un marco desenvolvido polo movemento sindical para abarcar unha gama de intervencións sociais necesarias para asegurar os dereitos e medios de vida dos traballadores cando as economías están a cambiar a unha produción sustentable, principalmente combatendo o cambio climático e protexendo a biodiversidade. Foi apoiado internacionalmente por gobernos en diferentes ámbitos, incluída a Organización Internacional do Traballo (OIT), a Convención Marco das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático (CMNUCC) no Acordo de París e a Conferencia Climática de Katowice (COP24) e a Unión Europea.

Mecanismo
---------

Para os sindicatos, o termo Transición Xusta describe a transición cara a unha economía resiliente ao clima e con baixas emisións de carbono que maximiza os beneficios da acción climática e minimiza as dificultades para os traballadores e as súas comunidades. Segundo a Confederación Sindical Internacional, as necesidades relevantes para unha Transición Xusta variarán en diferentes países, aínda que existen políticas xerais que os países deben promulgar, incluíndo:

* Investimentos sólidos en sectores e tecnoloxías de baixas emisións e ricas en emprego. Estes investimentos deben realizarse mediante a debida consulta con todos os afectados, respectando os dereitos humanos e laborais e os principios do traballo decente.
* Diálogo social e consulta democrática dos interlocutores sociais (sindicatos e empregadores) e outras partes interesadas (é dicir, comunidades).
* Investigación e avaliación temperá dos impactos sociais e laborais das políticas climáticas. A formación e o desenvolvemento de habilidades, que son clave para apoiar o despregamento de novas tecnoloxías e fomentar o cambio industrial.
* Protección social, xunto con políticas activas de emprego.
* Plans de diversificación económica local que apoien o traballo decente e brinden estabilidade á comunidade durante a transición. As comunidades non deben quedar soas para xestionar os impactos da transición, xa que isto non conducirá a unha distribución xusta dos custos e beneficios.

Os obxectivos climáticos e os acordos globais sobre o cambio climático establecen estándares para unha economía limpa. No proceso, sectores como a enerxía, manufactúraa, a agricultura e a silvicultura, que empregan a millóns de traballadores, que deben reestruturarse. Existe a preocupación de que períodos de cambio estrutural económico no pasado deixaron aos traballadores comúns, as súas familias e comunidades a cargo dos custos da transición a novas formas de producir riqueza, o que levou ao desemprego, a pobreza e a exclusión da clase traballadora, en contraste cos donos dos negocios que poden pagar a transición.

A transición xusta aborda esta preocupación promovendo accións sustentables que axuden aos traballadores. Unir a xustiza climática e social por medio dunha transición xusta significa cumprir coas demandas dos traballadores do carbón nas rexións en desenvolvemento dependentes do carbón e que carecen doutras oportunidades de emprego; xustiza para os traballadores das economías emerxentes que esixen a súa parte do "dividendo da industrialización"; xustiza para quen teñen que abandonar os seus fogares cando o nivel do mar sobe e envolve as rexións costeiras e as illas como consecuencia do cambio climático; xustiza para as poboacións afectadas pola contaminación do aire e os impactos ambientais do uso do carbón.

Definición e evolución
----------------------

O termo "transición xusta" foi acuñado por primeira vez polos sindicatos norteamericanos na década de 1990 para describir un sistema de apoio para os traballadores desempregados debido ás políticas de protección ambiental. O concepto pode considerarse unha aplicación ecolóxica da conversión económica, que se desenvolveu na década de 1980 cando os activistas contra a guerra buscaban formar unha coalición cos traballadores militares e darlles unha participación na economía de paz.

Un dos primeiros defensores foi Tony Mazzocchi:

> 
> 
> A principios dos anos noventa, logo da confirmación do quecemento global causado polos combustibles fósiles, Mazzocchi reviviu a idea, chamándoa "Superfondo para traballadores", unha asociación de palabras co recentemente creado Superfondo para limpeza tóxica. O Superfondo dos Traballadores proporcionaría apoio financeiro e unha oportunidade de educación superior para os traballadores desprazados polas políticas de protección ambiental. Como dixo Mazzocchi en 1993: "Hai un superfondo para a sucidade. Debería haber un para os traballadores". [...] Os que traballan a diario con materiais tóxicos para proporcionar ao mundo a enerxía e os materiais que precisa" merecen unha axuda para comezar de novo na vida. [...] Segundo Les Leopold, director executivo do Instituto do Traballo e íntimo asociado de Mazzocchi e posteriormente biógrafo, "os ecoloxistas posteriores queixáronse de que a palabra superfondo tiña demasiadas connotacións negativas e o nome do plan cambiouse por Transición Xusta". Nun discurso de 1995, Les Leopold presentou a proposta de Superfondo de traballadores/transición xusta. "O fundamento dunha transición xusta é o simple principio de equidade". Non se debe pedir a ningún traballador relacionado cos tóxicos que "pague un imposto desproporcionado - na forma de perda do seu traballo - para acadar os obxectivos "de protección ambiental. Pola contra, "estes custos deberían distribuírse equitativamente en toda a sociedade".
> 
> 

A evolución ulterior do termo descríbese nun artigo publicado pola Revista Internacional de Investigación Laboral:

> 
> 
> En 1998, un activista sindical canadense, Brian Kohler, publicou o que se convertería nunha das primeiras mencións do concepto de Transición Xusta nun boletín sindical. Constituíu un intento de conciliar os esforzos do movemento sindical para proporcionar aos traballadores traballos decentes e a necesidade de protexer o medio ambiente. Como Kohler dixera claramente anteriormente: "A verdadeira elección non son os traballos nin o medio ambiente. É ambos ou ningún ".
> 
> En dez anos, a percepción do movemento sindical dos desafíos ambientais evolucionou e con ela a definición, os límites e o alcance da "transición xusta" necesaria. Hoxe en día, a "transición xusta" pode entenderse como o marco conceptual no que o movemento sindical captura as complexidades da transición cara a unha economía baixa en carbono e resiliente ao clima, destacando as necesidades de políticas públicas e apuntando a maximizar os beneficios e minimizar as dificultades para os traballadores e as súas comunidades nesta transformación.
> 
> 
> Nun documento elaborado pola Confederación Sindical Internacional (CSI), a Transición Xusta defínese como unha "ferramenta que o movemento sindical comparte coa comunidade internacional, destinada a suavizar o cambio cara a unha sociedade máis sustentable e brindar esperanza para a capacidade dunha economía verde para manter traballos decentes e medios de vida para todos"(CSI, 2009b).
> 
> 
> É importante sinalar que a Transición Xusta é un mecanismo de apoio á acción climática e non á inacción. A Transición Xusta non se opón ás políticas ambientais, senón que as complementa. Isto reconforta a idea de que as políticas ambientais e sociais non son contraditorias senón que, pola contra, poden reforzarse entre si.
> 
> 
> Este enfoque do concepto de Transición Xusta foi adoptado por unanimidade no 2º Congreso da CSI, en 2010, cando o Congreso declarou que a "Transición Xusta" era "o" enfoque para loitar contra o cambio climático:
> 
> 
> O Congreso comprométese a promover un enfoque integrado do desenvolvemento sustentable a través dunha transición xusta onde o progreso social, a protección do medio ambiente e as necesidades económicas intégranse nun marco de gobernanza democrática, onde se respectan os dereitos laborais e outros dereitos humanos e lógrase a igualdade de xénero (CSI, 2010) .
> Outras Federacións Sindicais Globais, que representan a traballadores en sectores económicos específicos, uníronse a este enfoque político. A Federación Internacional de Traballadores do Transporte (ITF) adoptou, no seu Congreso de 2010, unha resolución que declara que "aínda que a adopción urxente destas políticas é vital para abordar o cambio climático, a ITF e as súas afiliadas deben defender os intereses dos traballadores do transporte loitando para asegurar que estas políticas se apliquen de maneira que se protexan os empregos e se creen outros novos a través dun proceso de transición xusta" (ITF, 2010). As federacións de traballadores industriais tamén expresaron as súas posicións sobre a Transición Xusta. A Federación Internacional de Sindicatos de Traballadores da Química, Enerxía, Minas e Xeneralidades (ICEM), por exemplo, afirma que "cunha transición xusta, podemos construír un consenso público para avanzar cara a unha produción máis sustentable" (ICEM, 2009).
> 
> 
> 
> O marco de Transición Xusta é un paquete de propostas de políticas que aborda os diferentes aspectos relacionados coa vulnerabilidade dos traballadores e as súas comunidades: incertezas con respecto aos impactos laborais, riscos de perda de postos de traballo, riscos de procesos de toma de decisións antidemocráticos, riscos de recesión económica rexional ou local, entre outros.
> 
> 

 

### Ampliación de uso

Cartel de "Transición xusta agora" en Minneapolis, Minnesota, manifestación climática.
Nos últimos anos, varias organizacións desenvolveron o concepto dunha Transición Xusta con respecto á xustiza ambiental e/ou climática. A medida que os sindicatos comezaron a inserir o concepto de transición xusta nas negociacións da Convención Marco das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático (CMNUCC) e o movemento do cambio climático, a transición xusta converteuse nun impulso deliberado para unha transición cara a oportunidades de emprego e economías sustentables tanto ambiental como socialmente. Ás veces refírense moi de cerca ao compoñente laboral dunha Transición Xusta, mentres que outras o ignoran. No último caso, "só" se refire simplemente á necesidade de protexer o medio ambiente como un ben público das industrias privadas que degradan a súa saúde a longo prazo.

O termo "xusto" tamén se aplicou ás preocupacións sobre o fin da guerra e a construción dunha economía en tempos de paz.

O concepto de transición xusta para avanzar cara a unha economía hipocarbónica e resiliente ao clima utilizouse máis tarde, en particular polos sindicatos, tamén en relación coa dixitalización.

Unha transición xusta do carbón conta co apoio do Banco europeo para a Reconstrución e Desenvolvemento.

Logros
------

A transición xusta discútese na COP22.
En 2015, a OIT publicou as súas "Directrices para unha transición xusta cara a economías e sociedades ambientalmente sustentables para todos", incluídos os principios reitores para unha transición xusta, como a necesidade dun consenso e diálogo social sólidos, e a importancia de fomentar a cooperación internacional. As directrices baséanse nos catro piares do Programa de Traballo Decente da OIT: diálogo social, protección social, dereitos dos traballadores e emprego, e destacan o papel dos traballadores, os empregadores e o goberno como os principais socios activos para garantir unha transición xusta. Este documento insta os gobernos internacionais a integrar os principios de transición xusta nos métodos para alcanzar os Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable das Nacións Unidas, aumentar o acceso aos datos do mercado laboral, fomentar a colaboración entre os ministerios nacionais pertinentes, etcétera.

En abril de 2015, o Rockefeller Family Fund e a Appalachian Funders Network formaron o Just Transition Fund para axudar ás comunidades afectadas polo cambiante sector do carbón a aproveitar a iniciativa POWER do presidente Barack Obama. A través de investimentos directos e asistencia técnica directa, as subvencións do Fondo axudaron a dirixir case $ 24 millóns de fondos federais cara a proxectos de transición xusta.

Na Conferencia das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático de 2015 en París, ou COP 21, os sindicatos e os defensores da transición xusta convenceron ás Partes de incluír unha linguaxe sobre a transición xusta e a creación de traballo decente no preámbulo do Acordo de París.

Na Conferencia das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático de 2018 en Katowice, Polonia, ou COP 24, os Xefes de Estado e de Goberno adoptaron a Declaración de Silesia sobre Solidariedade e Transición Xusta, destacando a importancia dunha transición xusta como se menciona no Acordo de París, as Directrices da OIT e a Axenda 2030 das Nacións Unidas para o Desenvolvemento Sustentable. A Declaración alenta a todos os organismos pertinentes das Nacións Unidas a aplicar procedementos con este desenvolvemento e considerar a cuestión da transición xusta ao redactar e aplicar as Contribucións Determinadas a Nivel Nacional das Partes, ou NDC.

A Unión Europea adoptou a Transición Xusta como unha parte importante do seu Pacto Verde Europeo para axudar ás rexións dependentes de combustibles fósiles dentro da Unión Europea a facer a transición cara a unha economía máis verde.

O Green New Deal propón mecanismos de transición xustos para Estados Unidos.

Notas
-----

1. 1 2  "Climate Frontlines Briefing - No Jobs on a Dead Planet" (PDF). marzo de 2015. Consultado o 27 de marzo de 2020.
2. ↑  "Resolution concerning sustainable development, decent work and green jobs" (PDF). 2013-06-13. Consultado o 26 de marzo de 2020.
3. ↑  "Guidelines for a just transition towards environmentally sustainable economies and societies for all". 2 de febreiro de 2020. ISBN 978-92-2-130628-3. Consultado o 26 de marzo de 2020.
4. ↑  "Adoption of the Paris Agreement. Proposal by the President.". 12 de decembro de 2015. Consultado o 3 de marzo de 2020.
5. 1 2 3  Smith, Samantha (maio de 2017). "Just Transition" (PDF).
6. ↑  "Climate action". Consultado o 2020-08-19.
7. ↑  "Coal and Just Transition". Arquivado dende o orixinal o 18 de abril de 2021. Consultado o 2020-08-19.
8. ↑  "Just Transition Platform" (en inglés). Consultado o 2020-08-19.
9. 1 2  Brecher, Jeremy (2019). "Making the Green New Deal Work for Workers". In These Times. Consultado o 2 de maio de 2019.
10. ↑  ""Just Transition" – Just What Is It?". Consultado o 2 de maio de 2019.
11. ↑  Rosemberg, Anabella (2010). "Building a Just Transition: The linkages between climate change and employment" (PDF). Consultado o 7 de xaneiro de 2016.
12. ↑  Kohler[*Ligazón morta*], Brian, 1998. Just Transition – A labour view of Sustainable Development, CEP Journal en liña, verano, Vol. 6, Núm. 2
13. ↑  "Mapping Just Transition(s) to a Low Carbon World" (PDF). UNRISD. Decembro de 2018.
14. ↑  "Just transition: Is a just transition to a low-carbon economy possible within safe global carbon limits?" (PDF). Friends of the Earth. Setembro de 2011. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 05 de agosto de 2016. Consultado o 22 de abril de 2021.
15. ↑  "The solution to the climate crisis: a just transition to 100% renewable energy for all by 2050" (PDF). Greenpeace. Novembro de 2014.
16. ↑  "Eurocadres raises just transition in the pillar in summit". 2017-11-19. Consultado o 2018-02-23.
17. ↑  "ETUC proposes east-west 'wage convergence alliance' and 'just transition' to EU leaders". 2017-10-18. Arquivado dende o orixinal o 24 de febreiro de 2018. Consultado o 2018-02-23.
18. ↑  "Towards a just transition for inclusive digitalisation". 2017-03-09. Consultado o 2018-02-23.
19. ↑  "The EBRD’s just transition initiative".
20. ↑  "Guidelines for a just transition towards environmentally sustainable economies and societies for all" (PDF). 2015.
21. 1 2  Smith, Samantha (maio de 2017). "Just Transition" (PDF). Consultado o 17 de marzo de 2020.
22. ↑  "Decent work". Consultado o 24 de abril de 2020.
23. ↑  "Just Transition Fund: History". Consultado o 24 de abril de 2020.
24. ↑  "Paris Agreement" (PDF). 2015.
25. ↑  "What is the Paris Agreement?". Consultado o 24 de abril de 2020.
26. ↑  "Find out more about COP21". Consultado o 24 de abril de 2020.
27. ↑  "Solidarity and Just Transition Silesia Declaration" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 18 de abril de 2021. Consultado o 22 de abril de 2021.
28. ↑  "Unions support Solidarity and Just Transition Silesia Declaration". Consultado o 24 de abril de 2020.
29. ↑  "Katowice Climate Conference". Consultado o 24 de abril de 2020.
30. ↑  "Nationally Determined Contributions (NDCs)". Consultado o 24 de abril de 2020.
31. ↑  "Financing the green transition: The European Green Deal Investment Plan and Just Transition Mechanism" (en inglés). Consultado o 2020-11-14.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bell, Karen (2020), *Working-Class Environmentalism: An Agenda for a Just and Fair Transition to Sustainability.* Londres: Palgrave ISBN 978-3-030-29518-9
* Hampton, Paul (2015), *Workers and Trade Unions for Climate Solidarity.* Londres / Nova York: Routledge ISBN 9781315732220
* Morena, Edouard, Dunja Krause e Dimitris Stevis (2020), *Just Transitions: Social Justice in the Shift Towards a Low-Carbon World.* Londres: Pluto Press ISBN 978-0745339924
* Räthzel, Nora e David Uzzell (2013), *Trade Unions in the Green Economy: Working for the Environment.* Londres / Nova York: Earthscan/Routledge ISBN 9780415529846

### Ligazóns externas

* The Just Transition Mechanism: making sure no one is left behind, Comisión europea. *(en inglés)*
* The EBRD’s just transition initiative, Banco Europeo para a Reconstrución e o Desenvolvemento. *(en inglés)*
* Safe jobs, green jobs, revista *Hazards*. *(en inglés)*
* Just Transition Research Collaborative (Phase III): Working Towards Transformative Change and Climate Justice for All, Instituto de Investigación das Nacións Unidas para o Desenvolvemento Social. *(en inglés)*