| Lagarta dos penedos*Podarcis hispanica* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Sauropsida |
| Orde: | Squamata |
| Suborde: | Lacertilia |
| Familia: | Lacertidae |
| Xénero: | *Podarcis* |
| Especie: | ***P. hispanica*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Podarcis hispanica***(Steindachner, 1870) |
| Área de distribución de Podarcis hispanicaÁrea de distribución de ***Podarcis hispanica***Área de distribución de ***Podarcis hispanica*** |
| Sinonimia |
| * *Podarcis atrata*, (Boscá, 1916)
* *Podarcis hispanicus*, (Steindachner, 1870)
 |

A **lagarta dos penedos** (*Podarcis hispanica*) é unha especie de réptil escamoso da familia dos lacértidos, unha das numeroas integradas no xénero *Podarcis*, que vive na maior parte da península Ibérica, incluída Galicia (agás no norte), norte de África e sueste de Francia, onde segue o curso do Ródano ata Lión. Algunhas poboacións habitan en illotes achegados ás costas ibéricas como, por exemplo, as Illas Columbretes (onde existe a subespecie endémica *P. h. atrata*) ou algunhas illas galegas.

Nome científico
---------------

O seu nome científico tradicionalmente é *Podarcis hispanica*, pero non está claro se a palabra *Podarcis* é masculina ou feminina. Algúns considérana masculina e, nese caso, o nome científico sería *Podarcis hispanicus*.. A Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica dictaminará cal é o nome aceptado.

Descrición
----------

É a menor das tres especies de *Podarcis* que se encontran en territorio galego. O rango de tamaños máis común entre os machos varía entre 4,2 e 5,9 cm da punta do fociño á cloaca, aínda que algúns individuos poden acadar os 6,5 cm. As femias, máis pequenas e gráciles, miden de 4,1 a 5,7 cm. O rabo pode chegar aos 10 cm, practicamente o dobre que o resto do corpo. Igual que noutros réptiles emparentados, parte do rabo despréndese e móvese freneticamente cando é atacada por un depredador, permitindo que a lagarta lisque. Ademais de no tamaño e a corpulencia, os machos diferéncianse das femias pola súa cabeza masiva, triangular e de escamas máis marcadas, e pola maior lonxitude das patas, sobre todo as traseiras.

Na época de celo, os machos presentan estes ocelos azuis nos costados
A cor e debuxo da pel varía enormemente dunha zona a outra e mesmo entre individuos dunha mesma poboación. En xeral é pardo-verdoso, ás veces avermellado na zona do dorso, pescozo e cabeza. Nesas partes poden aparecer manchas ou retículas, algo característico dos machos. Predomina a presenza de bandas laterais, especialmente nas femias, entre as que salientan dúas grosas e escuras que poden ir perfiladas por outras de tons amarelos máis delgadas. O peito, aplanado, é de cor amarelado e presenta menos escamas ventrais en machos (de 25 a 30) que en femias (de 28 a 36). O rabo tamén posúe unha gama de cores enormemente variable (pardo, verdoso, avermellado, amarelado ou mesmo azulado como é característico dos exemplares xuvenís), pero pode ser uniforme, con dúas cores distintas ou con manchas escuras aliñadas lonxitudinalmente.

Hábitat
-------

*P. hispanica*.
A lagarta dos penedos abunda con maior frecuencia en terreos rochosos ou pedregosos, onde conta de forma simultánea con plataformas onde tomar o sol e refuxios onde agocharse en caso de perigo. En zonas rurais habita tamén en casas e muros de pedra que lle proporcionan as mesmas características; encóntrase tamén en áreas de bosque, pradería e matos e toxeiras, aínda que as actividades humanas asociadas á agricultura extensiva puideron facela desaparecer dalgunhas zonas. As lagartas dos penedos non mostran un auténtico comportamento territorial.

Os exemplares desta especie non hibernan realmente, senón que se manteñen activos a maior parte do ano. Só a existencia de episodios realmente fríos en inverno pode forzalos a non abandonar os seus refuxios durante un tempo. Por esta razón, a especie está ausente nas áreas máis frías da península Ibérica como o noroeste de Asturias e norte de Galicia, e nas áreas de montaña por riba dos 1.650 msnm.

Cobregón xuvenil engulindo unha lagarta dos penedos.
Depreda sobre todo insectos e arácnidos de menos de 25 mm de lonxitude, tanto en terra coma sobre as árbores. Á súa vez, é presa de múltiples depredadores entre os que están o lagarto arnal, varias cobras, aves e mamíferos carnívoros como a denosiña, o gato bravo e o doméstico (asilvestrado ou non).

Reprodución
-----------

A época de celo é entre marzo e xuño, época en que son máis visibles. Os machos vólvense máis activos e pelexan entre eles, tratando de manter afastados aos seus competidores. Tras asegurarse do seu triunfo, o vencedor realiza unhas cópulas que poden chegar a durar unha hora, aínda que xeralmente son máis breves.

Durante eses meses, as femias realizan varias postas que oscilan entre 1 e 5 ovos, que se incuban coa calor ambiental entre 40 e 80 días. As crías nacen co corpo pardo e o rabo verde-azulado, polo que poden confundirse coas da súa parente a lagarta galega (*Podarcis bocagei*), de aspecto moi similar. A madurez sexual non chega ata o segundo ano de vida, cando roldan os 4,5 cm.

Taxonomía en revisión
---------------------

Dada a gran variabilidade morfolóxica e de cor da especie, non é de estrañar que nos últimos anos se cuestionase a súa natureza monotípica. Por esta razón, na actualidade estanse a levar a cabo diversos proxectos que pretenden facer unha mostraxe e estudo a grande escala da morfoloxía e xenética de cada poboación de lagarta dos penedos.

Os primeiros resultados indican que o grupo non é monofilético e tamén demasiado amplo como para tratarse dunha soa especie. O máis probable é que se realice unha revisión taxonómica da especie nun futuro próximo.

Notas
-----

1. 1 2  Pedro Galán Regalado, Gustavo Fernández Arias. Anfibios e réptiles de Galicia. Colección Montes e Fontes. Edicións Xerais de Galicia S.A. 1993. Páxina 325. ISBN 84-7507-722-6.
2. ↑  "*Podarcis hispanicus*". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. 2009. 
 Cita= "O xénero de Podarcis foi considerado feminino por algúns autores (Arnold, 2000; Lanza e Boscherini, 2000; Montori e Llorente, 2005) e masculino por outros (Böhme 1997; Böhme 1998). Nós seguimos aquí a recente publicación de Böhme e Köhler (2005) considerando que o xénero Podarcis é masculino."
3. ↑  Catarina Pinho; D. James Harris; Nuno Ferrand (2008). "Non-equilibrium estimates of gene flow inferred from nuclear genealogies suggest that Iberian and North African wall lizards (Podarcis spp.) are an assemblage of incipient species". BMC Evolutionary Biology 8 (63). doi 10.1186/1471-2148-8-63.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Lagarta dos penedos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Lagarta dos penedos*** |

### Outros artigos

* Lista de réptiles de Galicia
* Podarcis muralis
* Podarcis bocagei

### Ligazóns externas

* Reptiles de la Comunidad Autónoma Valenciana *(en castelán)*
* Fauna de vertebrados: Anfibios y reptiles. Ministerio para la Transición Ecológica *(en castelán)*
* La Lucertola Spagnola, Podarcis hispanicus Arquivado 26 de agosto de 2008 en Wayback Machine. *(en italiano)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q514666
* MAG: 2780694366

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EPPO: PDRCHI
* EUNIS: 316319
* GBIF: 2469105
* iNaturalist: 424864
* IUCN: 61548
* NCBI: 74081

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1030372

 |