|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras árabes. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Uadi Rum** (árabe: *وادي رم* *Wādī Ramm*, tamén *Wādī al-Ramm*), coñecido tamén como **Val da Lúa** (árabe: *وادي القمر* *Wādī al-Qamar*), é un val cortado na pedra arenisca e granito no sur de Xordania, preto da fronteira con Arabia Saudita e uns 60 km. ao leste da cidade de Aqaba. Cunha área de 720 km2 (280 sq mi) é o uadi máis grande de Xordania.

Varias civilizacións prehistóricas deixaron petróglifos, inscricións rupestres e ruínas en Uadi Rum. Hoxe é un atractivo turístico, ofrecendo visitas guiadas, sendeirismo e escalada. A Área Protexida de Uadi Rum é Patrimonio da Humanidade da UNESCO desde 2011.

Nome
----

Crese que Uadi Rum ou Uadi Ramm recibe o seu nome do nome antigo de Cidade dos Piares (tamén chamado Irum (árabe: *إرم* )), unha cidade perdida mencionada no Corán.

Historia
--------

Campamento para turistas no deserto en Uadi Rum
Petróglifos en Uadi Rum
Campamento illado protexido polas montañas
Uadi Rum estivo habitado por moitas culturas humanas desde tempos prehistóricos, con moitas culturas, incluídos os nabateos, que deixaron a súa pegada en forma de petróglifos, inscricións e ruínas de templos.

En Occidente, Uadi Rum pode ser máis coñecido pola súa conexión co oficial británico Lawrence de Arabia, que pasou varias veces durante a Revolta árabe de 1917–18. Na década de 1980 unha das formacións rochosas de Uadi Rum, coñecida orixinalmente como "Jabal al-Mazmar" (*A montaña da peste*), foi chamado "Os sete alicerces da sabedoría", despois do libro de Lawrence escrito despois da guerra, aínda que os "sete alicerces" aos que se fai referencia no libro non teñen relación con Rum.

Lawrence describiu a súa entrada no Val de Rumm: "Os outeiros da dereita fixérnse máis altos e nítidos, unha fermosa contraparte do outro lado que se endereitaba nun enorme muro de cor vermella. Uníronse ata que só separáronos 3 km. e despois, elevándose gradualmente ata que os seus parapetos paralelos debían estar a 305 m. por riba de nós, avanzaba cara a adiante nunha avenida durante quilómetros. Os penedos estaban cubertos por niños de cúpulas, menos vermellas que o corpo do outeiro, máis ben grises e pouco profundos. Deron a aparencia final da arquitectura bizantina a este lugar irresistible: este camiño procesional máis grande que a imaxinación.

Lawrence tamén describiu o seu encontro co manancial, Ain Shalaaleh, "Na protuberancia da rocha de arriba había claras inscricións nabateas, e un panel afundido con inciso dun monograma ou símbolo. Ao redor había trazos árabes, incluíndo marcas de tribos, algúns dos cales eran testemuñas de migracións esquecidas: pero a miña atención só estaba no chapoteo da auga nunha fenda baixo a sombra da rocha que sobresaia. Mirei para dentro para ver o pico, un pouco máis fino que o meu pulso, que saía firmemente dunha fenda no teito, e caía con ese son limpo nun charco pouco profundo e espumosa, detrás do chanzo que servía de entrada. Espesos fentos e herbas do máis fino verde convertérono nun paraíso de só metro e medio cadrado.":355

O descubrimento do templo nabateo (situado a pouca distancia da Casa de descanso) en 1933 devolveu brevemente a atención ao deserto. Un equipo francés de arqueólogos concluíu as escavacións en 1997.

Xeografía
---------

A zona céntrase no val principal de Uadi Rum. A altitude máis alta de Xordania é Jabal Umm ad Dami a 1840 m. (os datos SRTM indican 1854 m), situada a 30 quilómetros ao sur da aldea de Uadi Rum. Foi localizado por primeira vez Modelo:When por Difallah Ateeg, un beduíno de Zalabia de Rum. Nun día despexado, é posible ver o Mar Vermello e a fronteira saudita desde a cima.

Jabal Ram ou Jebel Rum (1734 m. sobre o nivel do mar) é o segundo pico máis alto de Xordania e o pico máis alto do Rum central, levantándose directamente sobre o val de Rum, fronte a Jebel um Ishrin, que posiblemente sexa un metro máis baixo.

O canón de Khaz'ali en Uadi Rum é o sitio de petróglifos gravados nas paredes da cova que representan humanos e antílopes que se remontan á época Zamudíe. A propia aldea de Uadi Rum está formada por varios centos de habitantes beduínos coas súas tendas de campaña de pelo de cabra e casas de formigón e tamén os seus vehículos de catro rodas, unha escola para nenos e outra para nenas, algunhas tendas e a sede da Patrulla do Deserto.

Recentemente, Geoff Lawton logrou o éxito no establecemento dun ecosistema de permacultura en Uadi Rum.

Xeoloxía
--------

Formación rochosa en Uadi Rum; camión negro debaixo visible para escala
Situado na rexión das montañas e vals de gres do sur de Xordania, Uadi Rum caracterízase por montañas altas e case verticais de Umm Ishrin arenito, ricas en ferro e resistentes á erosión, separadas por vales de fondo plano de sedimentos aluviais, procesos eólicos e desertos de sal. O Umm Ishrin é a formación máis grosa do Paleozoico Inferior-Cretáceo Superior Arenisca de Nubia, subxacente ás formacións de areniscas de Disi e Umm Sahn, e superando as formación arcosica Salib. O Salib, á súa vez, recubre o erosionado Complexo de Aqaba de granitoides plutónicos. Ao longo deste contacto litolóxico fórmase un acuífero, formando mananciais nas ladeiras orientais das montañas. Os abanos aluviais compoñen a maioría dos sedimentos aluviais. Os sistemas eólicos inclúen tafonis, ponte naturais e dunas de area. As dunas de area inclúen barhanas, dunas de escalada que consisten en ramplas de area que chegan aos cumios dos outeiros e dunas de eco que consisten en areais que se arrastraron sobre un outeiro para depositarse no lado de sotavento.

Turismo
-------

As escenas do deserto de Uadi Rum en *Lawrence de Arabia* de 1962 impulsaron a industria turística de Xordania.

Uadi Rum é un dos sitios turísticos máis populares de Xordania, atraendo a 162.000 turistas en 2017. Uadi Rum é o fogar da tribo Zalabieh, que desenvolveu servizos e turismo de ecoaventura en toda a área protexida. O uso de guías e servizos locais aporta moitos beneficios á área protexida. En particular, permite que as persoas sigan gañando a vida da terra e contribúe a garantir que o espazo protexido siga protexido.

Os beduínos de Uadi Rum permiten aos turistas pasar a noite nos seus campamentos tradicionais e ofrecen actividades, comidas e transporte por todo o deserto. Tamén teñen restaurantes e pequenas tendas nas aldeas que proporcionan comidas e subministracións básicas para os visitantes. As actividades populares en Uadi Rum inclúen paseos en 4x4, paseos en camelo, sendeirismo e acampada.

Dima e Lama Hattab coordinan unha maratón anual na rexión chamada Jabal Ishrin.

Habitantes
----------

No pasado, Uadi Rum estivo habitado por moitas civilizacións. Actualmente, a maioría está formada polos beduínos Zalabíes que chegaron á rexión ao redor de 1980. A palabra "beduíno" provén da palabra árabe que significa deserto, pronunciada *badiya* na lingua árabe. A raíz desta palabra é *bad'a*, que se traduce como "claro" e "obvio" en árabe. Unha característica central das tribos beduínas é o sentido de pertenza que senten os membros da tribo.

Cando chegaron, os beduínos Zalabíes vivían en tendas de campaña. A súa vila albergaba unhas 700-800 persoas. O 80% desas persoas estaban xubiladas do exército ou da policía.

O camelo é o animal favorito dos beduínos de Zalabíes. É un símbolo do orgullo masculino. As carreiras de camelos son un deporte importante para os beduínos. Estas carreiras permiten aos beduínos participar na competición masculina e establecer a virilidade e o poder dentro da comunidade.

Lugar da rodaxe
---------------

A zona utilizouse como escenario de fondo en varias películas. Os cineastas están especialmente atraídos polas películas de ciencia ficción ambientadas en Marte.

O gremio de xestores de localizacións recoñeceu á Jordanian Royal Film Commission co seu Premio LMGI pola súa destacada comisión cinematográfica en 2017 polo seu traballo en *Rogue One*, que foi filmada en Uadi Rum. O RFC foi nomeado anteriormente polo seu traballo con *The Martian*.

* *Lawrence de Arabia* – David Lean filmou gran parte desta película de 1962 nunha localización deUWadi Rum.
* *Prometheus* – escenas para o planeta alieníxena.
* *The Last Days on Mars*: filmado para planos exteriores que representan a superficie do planeta titular para esta película de 2013.
* *The Martian*: a rodaxe da película Ridley Scott comezou en marzo de 2015, para as tomas que representaban a superficie de Marte. Matt Damon en Uadi Rum:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Quedei abraiado daquel lugar. Foi moi, moi especial. Un dos lugares máis espectaculares e fermosos que vin, e como nada que vin en ningún outro lugar da Terra. | "|

* *Theeb* – Filmado principalmente en Uadi Rum, así como en Uadi Araba.
* *Rogue One: A Star Wars Story*, usado para escenas ambientadas en Jedha.
* *Aladdin*, remake de acción en directo de 2019 da película de animación de Disney de 1992 do mesmo nome.
* *Star Wars: The Rise of Skywalker*, usado para o planeta deserto Pasaana.
* *Dune* (2021), usado como localización para o planeta deserto Arrakis. Timothée Chalamet en Uadi Rum:
* *Dune: Parte 2*, usado como lugar para filmar a próxima película.
* *Aadujeevitham* – as escenas do deserto do filme malaisio de 2020 rodáronse principalmente en localizacións de Uadi Rum.
* *Moon Knight (2022)*, usado para as escenas fóra da tumba de Ammit.
* *The Amazing Race 34*
* *John Wick 4* (2023), usado para escena do deserto neste filme de John Wick.

Galería
-------

* Vista desde a parte superior de Jabal RamVista desde a parte superior de Jabal Ram
* A formación rochosa "Sete piares da sabedoría"A formación rochosa "Sete piares da sabedoría"
* Inscricións tamúdicas en Uadi RumInscricións tamúdicas en Uadi Rum
* Un templo nabateo en Uadi RumUn templo nabateo en Uadi Rum
* Formación rochosa de Uadi Rum**Formación rochosa de Uadi Rum**
* Unha formación de pedra arenisca tallada polos elementos en Uadi RumUnha formación de pedra arenisca tallada polos elementos en Uadi Rum
* Deserto de Uadi RumDeserto de Uadi Rum
* O centro de visitantes de Uadi RumO centro de visitantes de Uadi Rum
* En 2011En 2011
* Montaña en Uadi RumMontaña en Uadi Rum
* Formacións rochosas de Uadi Rum xunto cos campamentos beduínosFormacións rochosas de Uadi Rum xunto cos campamentos beduínos
* Plantas na paisaxe árida de Uadi RumPlantas na paisaxe árida de Uadi Rum
* Canón de KhazaliCanón de Khazali

Notas
-----

Referencias

1. ↑  Mannheim, Ivan (1 de decembro de 2000). *Jordan Handbook*. Footprint Travel Guides. p. 293. ISBN 978-1-900949-69-9. Consultado o 30 de mio de 2012.
2. ↑  "World Heritage Committee inscribes five new sites in Colombia, Sudan, Jordan, Italy and Germany". *UNESCO World Heritage Centre* (en inglés). 2011-06-25. Consultado o 2022-12-27.
3. ↑  "Wadi Rum Protected Area". *UNESCO World Heritage Centre* (en inglés). Consultado o 2022-12-27.
4. ↑  Laurent Tholbecq (1998). "The Nabataeo-Roman Site of Wadi Ramm (Iram): A New Appraisal". *Academia*: 241–254.
5. ↑  Ham, Anthony; Greenway, Paul (2003). *Jordan*. Lonely Planet. p. 212. ISBN 978-1-74059-165-2. Consultado o 30 de maio de 2012.
6. ↑  The Seven Pillars? Arquivado 30 de xullo de 2019 en Wayback Machine. *roughguides.com*, accessed 19 de xuño de 2018
7. 1 2  Lawrence, T.E. (1935). *Seven Pillars of Wisdom*. Garden City: Doubleday, Doran & Company, Inc. pp. 351.  Parámetro descoñecido `|url-access=` ignorado (Axuda)
8. ↑  Scheck, Frank Rainer (1997). *Jordanien: Völker und Kulturen zwischen Jordan und Rotem Meer* (en alemán). DuMont Reiseverlag. p. 12. ISBN 978-3-7701-3979-8. Consultado o 30 de maio de 2012.
9. ↑  Howard, Tony; Taylor, Di (maio 1997). *Treks and Climbs in Wadi Rum, Jordan*. Cicerone Press Limited. p. 20. ISBN 978-1-85284-254-3. Consultado o 30 May 2012.
10. ↑  Craig Mackintosh: FROM DESERT TO OASIS IN 4 YEARS (JORDAN) 1 de febreiro de 2014 *permaculturenews.org*, accessed 19 de xuño de 2018
11. ↑  Cordova, Carlos; DeWitt, Regina; Winsborough, Barbara (2014). "Geology, Landforms, and Depositional Systems in Wadi Rum, in The Sands of Time, The Desert Neolithic Settlement at Ayn Abu Nukhayla". *ResearchGate*. Consultado o 12 de xaneiro de 2023.
12. ↑  The Complete Guide to Lawrence's Arabia 22 de maio de 2004, *independent.co.uk*, accessed 19 de xuño de 2018
13. ↑  Bani Mustafa, Ahmed (29 de xaneiro de 2018). "‘97 per cent increase in Wadi Rum visitors, 13 per cent for Aqaba’". Jordan Times. Consultado o 16 de maio de 2023.
14. ↑  "Our Experiences". *See Wadi Rum*. Consultado o 16 de maio de 2023.
15. ↑  "The Social Ontology of Institutions: A Reassessment". *Contemporary Readings in Law and Social Justice* **9** (1): 132. 2017. ISSN 1948-9137. doi:10.22381/crlsj9120178.
16. ↑  "The Social Ontology of Institutions: A Reassessment". *Contemporary Readings in Law and Social Justice* **9** (1): 132. 2017. ISSN 1948-9137. doi:10.22381/crlsj9120178.
17. ↑  Modelo desbotado. Use un dos modelos de citas no lugar deste marcador.
18. ↑  Stevens, Dana (1 de outubro de 2015). "Saving Astronaut Watney". Slate. Consultado o 2 de outubro de 2015.
19. ↑  [http:/ /www.jordantimes.com/news/local/rfc-bags-outstanding-film-commission'-award "RFC obtén o premio 'Outstanding Film Commission'"] `|url=` incorrecto (Axuda). Jordan Times. 10 de abril de 2017.
20. ↑  "Touristic Sites – South of Amman". Kinghussein.gov.jo. Consultado o 30 de maio de 2012.
21. ↑  Galloway, Stephen (16 de maio de 2012). "Return of the 'Alien' Mind". *The Hollywood Reporter*. Consultado o 22 de agosto de 2015.
22. ↑  Forde, Leon (2013-05-28). "Ruairi Robinson, The Last Days On Mars". *Screen Daily*. Consultado o 2015-02-09.
23. ↑  Cooper, Sarah (2012-07-19). "Last Days On Mars". *Screen Daily*. Consultado o 2015-02-09.
24. ↑  "Ridley Scott's The Martian moves to Jordan". kftv.com. 27 de xaneiro de 2015. Consultado o 19 de febreiro de 2015.
25. ↑  "Ridley Scott and Matt Damon on Going to Jordan to Recreate Mars". *Yahoo!*. Yahoo!. 2015-09-30. Consultado o 2015-10-08.
26. ↑  Kaleem Aftab: Naji Abu Nowar talks about exploring the Bedouin way of life in his first feature Theeb 25 de agosto de 2014, *thenational.ae*, accessed 19 de xuño de 2018
27. ↑  Jolin, Dan (14 de decembro de 2016). "Rogue One: A Star Wars Story — The complete history, Part III". *Empire* (en inglés). Consultado o 14 de decembro de 2016.
28. ↑  "Aladdin: 10 Things You Didn't Know About The Cave Of Wonders". *Screen Rant* (en inglés). 7 December 2021. Consultado o 31 de maio de 2022.
29. ↑  Arvedon, Joe (22 de maio de 2019). "Star Wars: We Now Know the Name of The Rise of Skywalker's Desert Planet". *CBR.com*. Consultado o 24 de maio de 2019.
30. ↑  "Dune: Josh Brolin Reveals Arrakis Shooting Location in New Video". *Screen Rant* (en inglés). 8 de abril de 2019. Consultado o 2 de maio de 2019.
31. ↑  "Dune: Timothée Chalamet On The 'Awe-Inspiring' Desert Shoot – Exclusive Images". *Empire* (en inglés). 2020-08-31. Consultado o 2020-08-31.
32. ↑  "Exclusive: Dune Part 2 to film in Jordan end of this year". *www.kftv.com*. Consultado o 2022-12-03.
33. ↑  "Prithviraj Sukumaran and 'Aadujeevitham' team to return to Kerala - Times of India". *The Times of India*.
34. ↑  "Moon Knight Directors Had To Avoid Dune & Star Wars Filming Locations". *Screen Rant* (en inglés). 2 de abril de 2022. Consultado o 31 de maio de 2022.
35. ↑  "FOR THE FIRST TIME IN "AMAZING RACE" HISTORY, TEAMS TRAVEL TO THE KINGDOM OF JORDAN, ON "THE AMAZING RACE," WEDNESDAY, OCT. 19" (Nota de prensa). CBS. 13 de outubro de 2022. Consultado o 15 de outubro de 2022 – vía Paramount Press Express.
36. ↑  IT, SCEEN. "John Wick: Chapter 4 at Wadi Rum - filming location". *www.sceen-it.com* (en inglés). Consultado o 2023-05-19.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Uadi Rum Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

### Outros artigos

* patrimonio da Humanidade en Xordania

### Ligazóns externas

* Official website
* Photos of Wadi Rum, The American Center of Research
* Photos of Wadi Rum from the Manar al-Athar photo archive