O **pan de Ovelgönne** é a parte restante dun panciño orixinario da Idade de Ferro prerromana do norte de Europa, que foi atopado en 1952 durante escavacións arqueolóxicas en Buxtehude Ovelgönne, na Baixa Saxonia, Alemaña. O anaco de pan é o produto de panadería formado máis antigo que se conserva de Europa. O achado, xunto cunha reconstrución, están na exposición permanente do Museo Arqueolóxico de Hamburgo en Harburg, Hamburgo.

Localización do achado
----------------------

 Localización en xuño de 2012
En maio de 1952, Willi Rühland, empregado do Helms-Museum, descubriu unha decoloración escura nunha parede de arxila recentemente cortada no lado norte da mina de barro municipal de Ovelgönne. 53°26′50″N 9°44′20″L﻿ / ﻿53.447161, 9.739006Coordenadas: 53°26′50″N 9°44′20″L﻿ / ﻿53.447161, 9.739006

Achados
-------

 A peza de pan superviviente no museo
O rolo de pan de Ovelgönne tiña orixinalmente dous extremos en forma de punta. Debido á súa forma regular, clasifícase entre os produtos de panadería formados que teñen unha forma predefinida. A barra de pan fortemente carbonizada foi abortada aproximadamente á metade da súa lonxitude. A parte que queda do pan ten unha lonxitude de 35 millimetres (1,4 in), un ancho de 22,94 millimetres (0,903 in) e unha altura de 11,44 millimetres (0,450 in), cun peso de 2,5 grams (0,088 oz) só. Falta o punto do extremo restante. A cor da superficie é gris perla a gris lousa, a parte inferior é gris a negra. A parte superior do rolo ten unha incisión fina e lixeiramente curva, que está deseñada para evitar que se rompa durante o proceso de cocción. Case no centro da superficie resultante na parte superior hai 2 millimetres (0,079 in) profundidade e 3,56 millimetres (0,140 in)polgadas × 2,80 millimetres (0,110 in) depresión, que foi presionada nel cunha ferramenta redonda nun ángulo de aproximadamente 45°. Un segundo burato foi moi probablemente tamén na metade que faltaba do pan. O pan non tiña codia pronunciada e cocíase cunha fariña de trigo moi finamente moída e peneirada. Un exame microscópico da superficie mostrou que a masa só contiña pequenos trazos notables de moas manuais finas de desgaste. A masa en si amasouse a fondo e só presentaba unha porosidade moi pequena, o que suxire que nin fermentación de lévedo salvaxe nin masa fermentada se usaron para fermentar o pan. Posiblemente para alixeirar a masa, engadiuse proteína ou graxa. O proceso de cocción debe ter lugar nun forno sobre unha superficie de pedra que estaba ben, pero non completamente limpo de carbón, xa que pequenos restos de carbón vexetal reflectíronse nos poros da base. O pan foi cocido a unha calor excesiva, en comparación coa práctica de cocción de hoxe. Os depósitos de area nas partes internas da superficie da fractura indican que o pan foi partido antes do seu descubrimento. Un exame radiolóxico realizado en Berna (Suíza) mostrou que a incisión superficial se ensanchaba lixeiramente cara a dentro. As imaxes radiolóxicas tamén mostraron dúas misteriosas partículas metálicas de 2,92 millimetres (0,115 in) × 1,7 millimetres (0,067 in) e 3,16 millimetres (0,124 in)polgadas × 2,92 millimetres (0,115 in), incrustadas na masa.

A partir da súa investigación de numerosos achados arqueolóxicos de pan, Max Währen reconstruíu o tamaño orixinal do pan completo, considerando un encollemento do 15% pola carbonización a un estimado de 70 millimetres (2,8 in)polgadas × 45,88 millimetres (1,806 in)polgadas × 22,48 millimetres (0,885 in).

Debido á determinación tipolóxica dos fragmentos de vasos de cerámica atopados no pozo, o panciño de Ovelgönne foi datado a principios da Idade do Ferro, ao redor do 800-500 a.C.

Interpretación
--------------

 Catro barras de pan mergulladas en buratos (esquerda) nun mosaico da Basílica de Sant'Apollinare Nuovo
As circunstancias e a localización do pan de Ovelgönne na fosa son obxecto de debate. Algúns autores suxiren un contexto de culto. Isto atribúese á metade do rolo de pan antes da súa deposición e ao cocido en pezas metálicas. Non está claro se as pezas metálicas foron cocidas deliberadamente ou se caeron accidentalmente na masa. Währen cuestiona se "o pan de Ovelgönne foi unha creación técnica ou unha réplica dun obxecto profano ou ritual". Resume a importancia do obxecto do seguinte xeito:

> 
> 
> [ *The Ovelgönne bread roll represents the oldest bread survived of Europe, having a predefined shape, in a Wecken shaped form of fine pastry probably having a ritual and religious significance, perhaps for this reasons it has been made in its delicacy and refinement previously unimaginable. ] >* 
> 
> O panciño de Ovelgönne representa o pan máis antigo que se conserva de Europa, tendo unha forma predefinida, nunha forma de pasta fina en forma de *Wecken* que probablemente teña un significado ritual e relixioso, quizais por estes motivos foi elaborado na súa delicadeza e refinamento antes inimaxinábeis.
> 
> 

A súa opinión baséase na notable sutileza da fariña de trigo usada, que se aproxima ao tamaño dos grans das fariñas modernas, así como a incisión e o mergullo en buratos. Estes buratos mergullados tamén son coñecidos por un achado antigo exipcio que data de 2000 a 1778 a. C. así como por mosaicos da Basílica de Sant'Apollinare Nuovo en Rávena que datan do século VI. Non obstante, o burato mergullado no panecillo de Ovelgönne é a primeira evidencia prehistórica desta técnica en Europa.

Notas
-----

1. ↑  Topic food, showcase No. 25
2. 1 2  Articus, Rüdiger; Först, Elke; Krause, Yvonne; Merkel, Michael; Mertens, Kathrin; Weiss, Rainer-Maria, Brandt, Jochen. *Archaeological Museum Hamburg Helms-Museum: A short guide to the Tour of the Times.* **103**. Helms-Museum. pp. 42–43. ISBN 978-3-931429-24-9.
3. 1 2 3  Währen, Max (1996). "Vorgeschichtliche Brotreste aus der nördlichen Lüneburger Heide". *Harburger Jahrbuch* (en alemán) **19**: 12–18. ISSN 0722-6055.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Historia*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Alemaña*** |

* Gastronomía
* Historia da alimentación
* Pan
* Panadería

### Bibliografía

* Währen, Max (1996). "Vorgeschichtliche Brotreste aus der nördlichen Lüneburger Heide" (en alemán) **19**: 11–38. ISSN 0722-6055.
* "Pain, pâtisserie et religion en Europe Pré- et Protohistorique Origines et attestations cultuelles" (en francés) **49**. 2002: 381–400. doi:10.4000/civilisations.1822. Consultado o free.