Coordenadas: 41°58′26.82″N 7°58′50.56″O﻿ / ﻿41.9741167, -7.9807111


|  |
| --- |
|  **Complexo arqueolóxico romanoAquis Querquennis** |
| Vista xeral. |
| **Parroquia:** | Os Baños |
| **Concello:** | Bande |
| **Provincia:** | Ourense |
| **Datas** |
| **Ocupación:** | O campamento: último cuarto do século I d. C ata os anos 20 do II d. C.
A mansión-viaria: séculos II-III d.C. |
| **Escavación:** | 1975 ata a actualidade |
| **Estado actual:** | Escavado |
| **Superficie:** | 2,5 hectáreas (campamento) |
| **Véxase Tamén:** **Campamento romano da Ciadella** |
|

**Aquis Querquennis**, coñecido popularmente como **A Cidá**, é un complexo arqueolóxico constituído por un campamento romano e unha mansión-viaria, situado na parroquia dos Baños (Bande). O campamento estableceuse no lugar para a construción da Vía XVIII ou *Vía Nova*, calzada que comunicaba *Bracara Augusta* e *Asturica Augusta*. Estivo ocupado entre o último cuarto do século I d.C. e os anos 20 do século II d.C. A mansión-viaria era unha hospedaxe de viaxeiros na citada calzada, ocupada nos séculos II - III d. C. No mes de setembro do ano 2018 foi declarado Ben de Interese Cultural.

Atravesa o lugar unha ruta de peregrinación a Santiago de Compostela, coñecida como *Ruta da Raíña Santa*, nome debido á peregrinación realizada por Isabel de Portugal, no século XIV e seguida nos séculos posteriores por numerosos camiñantes. Tal ruta coincide coa citada calzada romana *Vía Nova* no seu tramo inicial ata Bande e está a ser reivindicada como "camiño xacobeo" por diversas asociacións da comarca.

No lugar atópase o moderno Centro de Interpretación Aquae Querquennae-Vía Nova, que alberga un museo e varias salas explicativas do complexo arqueolóxico.

Historia do campamento
----------------------

Entrada principal ó recinto.
Zona dos *hórrea* e entrada lateral.
As primeiras prospeccións realizounas Florentino López Cuevillas na década de 1920, logo de visitar o recinto o 5 de xuño de 1921 canda Otero Pedrayo, Vicente Risco e o avogado de Bande Farruco Pena. En 1949 foi anegado polo encoro das Conchas, de Fenosa. Esta empresa autorizou as escavacións a partir de 1975, baixo a dirección de Antonio Rodríguez Colmenero durante case vinte anos, centrándose especialmente no cuadrante noroeste para quedar, posteriormente, baixo a man de Santiago Ferrer Sierra.

O campamento, que ocupaba unha extensión de 2,5 hectáreas estaba rodeado por unha muralla con forma rectangular e esquinas arredondadas. Na mesma sobresaían torres defensivas cuadrangulares entre as portas e nas esquinas. A muralla foi levantada con perpiaños pequenos de granito, unidos a oso (encaixados sen cemento); tiña 3,20 m de anchura e unha altura próxima a 5 m. e estaba rematada por ameas semicilíndricas. O sistema defensivo posuía ademais un foxo exterior ten forma de *V*, con 5 metros de anchura e 3 metros aproximadamente de fondo. Contaba con catro portas monumentais, as cales están escavadas e consolidadas. As dúas *Principalis, Sinistra e Dextra* (portas principais no lado norte e sur) e a *Decumana* (no lado oeste) e a *Praetoria* (no lado leste). A *Principalis Sinistra* e a *Praetoria* contaba con dous ocos, un de entrada e outro de saída. A *Decumana* e a *Principalis Dextra* eran semellantes, mais cunha única abertura. O sistema defensivo complétase co *intervallum* de 11 metros de anchura, un espazo de seguridade sen construcións entre a muralla e a primeira liña de edificacións.

Escaváronse cinco barracóns para a tropa ou *strigia,* consistentes en aliñacións enfrontadas en torno a un patio central cunha cisterna para recoller a auga da choiva. As estancias ou *contubernia* eran de terra batida, estaban divididas en dúas partes: o espazo para durmir e as lareiras. En cada unha podían vivir oito soldados. Á entrada dos barracóns atópanse unhas bases circulares, que serían a parte de abaixo de fornos comunitarios. Hai ademais no campamento dous *horrea* ou graneiros rectangulares, que se elevarían sobre liñas de piares de pedra e estaban delimitados por muros grosos con contrafortes externos. Tamén se atopou un edificio de planta case cadrada, que sería o hospital ou *valetudinarium*, consistente en varias estancias cadradas arredor dun patio central (*compluvium*). É posíbel que este patio contase cun perístilo de columnas de madeira asentadas sobre un muro baixo de pedra. Tamén apareceu un canal que conduciría as augas do *compluvium* cara ao exterior do edificio.

O edificio central, que sería o cuartel xeral ou *principia*, ten planta rectangular. Nel atópase un vestíbulo flanqueado por deambulatorios cubertos e abertos á fachada. A continuación hai dúas habitacións pequenas a ambos lados, que son os posibles *armamentaria*, onde gardarían as armas de uso non cotián. Logo se atopa un patio rectangular grande con perístilos en tres dos lados, coñecido como o foro. Despois hai unha basílica á que se accede por unha entrada central grande e dúas laterais máis estreitas. No fondo estaría a área sacro-administrativa, cun templo oficial ou *aedes* rodeado de cinco estancias, dúas polo norte e tres polo sur, que puideron ser o *tabularium* ou arquivo. 

Tamén se escavaron as latrinas, un edificio rectangular pegado á muralla. Nelas atópase un canal de desaugadoiro, unha cloaca central e un espazo no cal se situarían uns bancos de madeira ou retretes, que non se conservan.

Fóra da muralla, na área máis cara ao sur atopáronse dúas bases circulares pavimentadas con *tégula*, probablemente fosen bases de fornos cerámicos, Tamén apareceron vestixios dunha vivenda. Neste lugar asentaríase un *vicus* ou *cannaba*, que sería un pequeno poboado coetáneo ao campamento.

Na actualidade está a escavarse o *praetorium* ou casa do pretor, o máximo cargo da unidade militar.

Crese que a unidade militar que ocupaba Aquis Querquennis foi a cohorte III, que dependía da Legio VII Gemina (cuxa base estaba en León) debido a que apareceron marcas cerámicas sobre tégula que así o confirman. Sería unha unidade con 600 soldados de infantaría e de cabalaría.

Historia da mansión-viaria
--------------------------

A escasos metros do campamento atópase a mansión-viaria. Sería a terceira dende Braga. Nela hai varias estancias, que se empregarían para hospedar aos viaxeiros que percorrían a vía romana e como cuadras para as cabaleirías. Tamén se atopou un forno para cocer o pan e un pozo circular. Consérvase ademais un vestíbulo enlousado para acceder á mesma.

Moi preto da pousada atópase unha zona de augas termais, coñecida como O Baño. Nela hai varias piscinas e bañeiras de pedra, que son vestixios dun balneario que funcionou ata a construción do citado encoro das Conchas. No lugar estaría a terma romana, pero aínda non se levaron a cabo escavacións.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigos principais**:* Galería de imaxes de Aquis Querquennis, Galería de imaxes da Galicia romana e Galería de imaxes de Bande.

Notas
-----

1. ↑  "A Xunta declara bens de interese cultural o castro de Castromao e o campamento romano de Aquis Querquernnis". Cultura Galega. 7 de setembro de 2018. Consultado o 13 de setembro de 2018.
2. ↑  L.F. (15/12/2009). "Asociaciones de A Baixa Limia reclaman el camino xacobeo de A Raíña Santa". *La Región* (en castelán). Consultado o 11-11-2018.
3. ↑  "Unha paisaxe arqueolóxica asolagada: Aquae Querquennae (Bande, Ourense)", artigo de José M. Costa en *Roman Army*, 18 de marzo de 2016.
4. ↑  Rodríguez Colmenero, Antonio (2009). *Aqvae Qverqvennae.Campamento militar romano y mansión viaria. Guía del yacimiento romano.41-43*.
5. ↑  Rodríguez Colmenero (2009). *Aqvae Qverqvennae. Campamento militar romano y mansión viaria. Guía del yacimiento arqueológico.15-18*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Aquis Querquennis Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Barciela Garrido, Pilar; Rey Seara, Eusebio (2000). *Xacementos arqueolóxicos de Galicia*. Vigo: Xerais. pp. 234–239. ISBN 9788483024843. .
* Rodriguez Colmenero, Antonio; Ferrer Sierra, Santiago (2006). *Excavaciones Arqueológicas en Aquis Querquennis. Actuaciones en el campamento romano (1975-2005)*. Anejos de Larouco 4 (en castelán). Lugo: Grupo Arqueolóxico Larouco / Fundación Aquae Querquennae-Vía Nova. p. 633. ISBN 9788461139736.

### Ligazóns externas

* Páxina web *(en castelán)*

* Portal:Historia
* Portal:Roma antiga
* Portal:Galicia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3394481
* DARE: 36183
* Pleiades: 933005071

 |