recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vista aérea da cidade de Chachapoyas.
**Chachapoyas** é unha cidade do norte do Perú, capital da provincia de Chachapoyas e do Departamento de Amazonas, situada na vertente oriental da Cordilleira dos Andes, nun altiplano da cunca do río Utcubamba, afluente do río Marañón. Segundo o censo peruano de 2007, a poboación da cidade era de 23 202 habitantes.

A cidade mantén aínda o carácter colonial nas súas construcións e conta coa Universidade Nacional Toribio Rodríguez de Mendoza de Amazonas.

Toponimia
---------

Chachapoyas provén do vocábulo nativo *sachapuyos* que significa *homes da néboa*, atribuíndolle este nome debido á densa brétema que habitualmente cobre o cerro de Puma Urco, que se atopa nas inmediacións da cidade.

Historia
--------

Berce da cultura chachapoyas, a cidade foi sometida polo Imperio Incaico no século XV e posteriormente, tras a conquista, foi novamente fundada polos españois co nome de **San Juan de la Frontera de los Chachapoyas** por Alonso de Alvarado o 5 de setembro de 1538. Desa época datan a súa praza de Armas e as pequenas rúas empedradas que se conservan hoxe en día. Foi pensada para constituírse como capital do oriente peruano desde a marxe dereita do río Marañón. En 1821 derrotaron nela os patriotas peruanos aos realistas, converténdose de inmediato (1832) na capital dun dos primeiros departamentos.

Notas
-----

1. ↑  *Enciclopedia Temática del Perú. TOMO V: Geografía*, Carlos Peñaherrera. Lima, Orbis Ventures, 2004.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Chachapoyas*** |

* Municipalidade de Chachapoyas
* Reconstrucción toponímica de la lengua Chachapoya[*Ligazón morta*]
* Blog dedicado a Chachapoyas
* Información y noticias acerca de Chachapoyas
* Fotos y videos de Leymebamba y Chachapoyas
* The Weather Channel (Chachapoyas)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q757133
* WorldCat
* VIAF: 145424820
* EBID: ID
* FAST: 1213332
* GeoNames: 3698540
* GND: 4494854-2
* LCCN: n81053589

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Mateo Sánchez (homónimos).

**Mateo Sánchez López**, nado en Ferrol en 1985, é un químico galego especializado en bioenxeñaría.

Traxectoria
-----------

Mateo Sánchez licenciosue en Ciencias Químicas na Universidade de Santiago de Compostela e, sendo aínda alumno de doutoramento en química orgánica en dita universidade, obtivo o seu primeiro premio de investigación, o Premio de Investigación Lilly para Alumnos de Doutoramento, polo seu traballo sobre o desenvolvemento de moléculas capaces de recoñecer ácidos nucleicos, especialmente ADN, de forma selectiva. Estes premios recoñecen a calidade e a traxectoria de xoves investigadores nas áreas de química orgánica, Farmacéutica e Analítica de España. Foi o terceiro investigador predoutoral do CiQUS da USC que recibe este prestixioso galardón.

Tras acadar o seu título de doutor, tasladouse ao Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT), onde traballou durante dous anos, tras os que se incorporou ao departamento de xenética da Universidade Stanford, na que comezou a desenvover ferramentas moleculares que permiten identificar e manipular neuronas activas asociadas a determinados comportamentos.

En palabras dou autor, «fixen a miña tese sobre química orgánica, pero despois decidín pasarme ao ámbito da enxeñaría de proteínas e á bioloxía molecular». En 2020 trasladouse ao Imperial College de Londres, porque quería estar o máis cerca posíbel de Galicia, a onde espera volver cando se presente unha boa oportunidade. Para este traslado conseguiu unha bolsa Marie Curie para seguir coa súa investigación no Imperial College, no grupo de bioenxeñaría. O obxecto de estudo de Mateo é o cerebro humano, un órgano que define como «máis complexo que o propio Universo». Seu traballo consiste en tratar de elaborar mapas neuronais. «Estes mapas serven para identificar e marcar as neuronas activas no cerebro asociadas a un comportamento determinado como, por exemplo, o medo e a ansiedade».

Notas
-----

1. ↑  USC, CiQUS (30 de setembro de 2014). "Mateo Sánchez obtiene el Premio Lilly de Investigación para Alumnos de Doctorado 2014". Consultado o 2 de agosto de 2021.
2. ↑  Xavier Fonseca (2 de agosto de 2021). "Queremos identificar y manipular las neuronas responsables de la ansiedad". *La Voz de Galicia*. Consultado o 2 de agosto de 2021.
Coordenadas: 6°45′47″S 79°50′12″O﻿ / ﻿-6.76306, -79.83667

**Chiclayo** é unha cidade do noroeste peruano, capital da provincia homónima e do departamento de Lambayeque. É a cuarta cidade máis poboada do país, alcanzando oficialmente e segundo proxeccións do INEI do ano 2012, os 583.159 habitantes.

Foi fundada baixo o nome de *Santa María de los Valles de Chiclayo* en 1720; elevada á categoría de vila en 1827, por decreto do Presidente Mariscal José de La Mar; e en 1835, durante o goberno do Presidente Coronel Felipe Santiago Salaverry foille conferido o título de «Cidade Heroica».

Toponimia
---------

Existen moitas versións sobre a orixe etimolóxica do nome Chiclayo. Unha das versións atribúe o nome a un indíxena chamado "Chiclayoc" ou "Chiclayep" que carrexaba xeso entre as primixenias cidades de Saña, Lambayeque e Mórrope. Outra versión sostén que cando a cidade se encontraba en proceso de formación, dábase en abundancia un froito de cor verde chamado "Chiclayep" ou "Chiclayop", que en lingua mochica significa «verde que colga». Segundo outra versión a cidade toma o nome dunha especie de cabaza denominada «chiclayo» nas vilas da serra de Cajamarca. Outra denominación indica que é unha palabra traducida do mochica que deriva de «Cheqta» que significa «a metade» e «Yoc» que significa «propiedade de» compoñendo «terreo do medio de propiedade común». E outros indican que en lingua mochica hai palabras semellantes a Chiclayo, por exemplo, "Chiclayap" ou "Chekliayok", que quere dicir «lugar onde hai ramas verdes».

Notas
-----

1. ↑  "Población oficial 2012" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 06 de setembro de 2012. Consultado o 01 de decembro de 2012.
2. ↑  Estudio del PNUMA, la Univesidad Señor de Sipan y la Municipalidad provincial de Chiclayo,páx. 1. Consultado o 1 de decembro de 2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Chiclayo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Localización de Chiclayo (Wikimapia)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q260911
* WorldCat
* VIAF: 136060512
* EBID: ID
* GEC: 0017560
* GeoNames: 3698350
* LCCN: n82037387
* MusicBrainz: ID

 |
**San Miguel** é unha cidade e municipio do departamento de San Miguel, O Salvador. É tamén a capital departamental do departamento homónimo. Historicamente é a cidade máis importante da zona oriental do país. Ten unha poboación estimada de 247 119 habitantes no ano 2013, o que a converte na cuarta cidade máis poboada do país, e a terceira máis importante pola súa influencia económica. Está situada a 138 km ao leste da capital, San Salvador.

San Miguel foi fundada o 8 de maio de 1530 polo Capitán Luis de Moscoso baixo o nome completo de San Miguel de La Frontera, como baluarte para a conquista do reino lenca de Chaparrastique, convirténdose así na segunda cidade colonial española dos territorios hoxe salvadoreños, aínda que se trasladou á súa actual localización en 1586. Desde entón, San Miguel converteuse en émula e rival de San Salvador como segunda cidade en importancia dentro da Alcaldía Maior de San Salvador e, posteriormente, da Intendencia de San Salvador durante toda a época da colonización española. San Miguel viu fenecido o seu liderado político dentro da nación a finais do século XIX e comezos do XX debido ao ascenso económico de Santa Ana coa agricultura do café, conxuntamente co feito de que o goberno salvadoreño dividiu toda a zona oriental en catro departamentos disminuíndo a influencia política da elite migueleña.

Cara a mediados do século XX tivo un importante desenvolvemento económico debido á agricultura de algodón e henequén, pero a guerra civil salvadoreña alterou a súa economía e sociedade. Na actualidade, xa a finais do século XX e comezos do XXI, San Miguel foi recuperando pouco a pouco o seu liderado económico e político, en gran medida polas achegas dos salvadoreños nos Estados Unidos que reposicionaron a cidade como o principal centro de comercio de toda a Zona Oriental do Salvador.

Por outra parte, outra das razóns polas que San Miguel é popularmente coñecida entre a sociedade salvadoreña é porque nesta localidade ten lugar o Carnaval de San Miguel, a festa popular máis importante do Salvador que se celebra no mes de novembro no transcurso das festas patronais.

Notas
-----

1. ↑  Boland, Roy (2001). *Culture and Customs of El Salvador*. London: Greenwood Press. pp. 4, 13, 14. ISBN 0-313-30620-6.
2. ↑  Xiomara Avendaño Rojas, Investigación científica de la Universidad de El Salvador (UES) (26 de xaneiro de 2016). "Conforntar toda esta información con la investigación de la historiadora Dra. Xiomara Avendaño Rojas, "Conformación histórica del oriente salvadoreño"".  (en español). Secretaría de Investigaciones Científicas UES. Arquivado dende o orixinal o 2022-01-09. Consultado o 28 de novembro de 2016.  Ligazón externa en `|páxinaweb=` (Axuda)

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***San Miguel, O Salvador Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Alcaldía de San Miguel - Historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q672458
* WorldCat
* VIAF: 150103110
* EBID: ID
* GeoNames: 3583446
* LCCN: n81018963

 |
**Santa María de Cenlle** é unha parroquia do concello de Cenlle, provincia de Ourense. Segundo o IGE, en 2022 tiña 239 habitantes (112 mulleres e 127 homes), o que supón unha diminución respecto do ano 1999 cando tiña 339 habitantes. O curato é de entrada e provisión ordinaria.

Xeografía
---------

Está situada nun outeiro no centro do concello lindando polo norte con San Fiz de Navío, ao leste con Razamonde e Vilar de Rei, ao sur con Sadurnín e ao oeste con San Lourenzo da Pena. O terreo é pedregoso dominado polo monte Barazal dende o cal se divisa case todo o partido xudicial de Ribadavia e parte do do Carballiño.

Patrimonio
----------

No monte Barazal existe unha ermida de San Breixo e na praza do mesmo nome atopábase a casa chamada A Tenencia, que era do *Cabido de Ourense*, con 1.800 xornais de terra, lugar onde recollía os froitos que anualmente recollía en concepto de foros e rendas. Tamén existe unha capela de San Bieito de propiedade particular.

Nesta parroquia existían dous escudos hoxe desaparecidos e un "cemiterio de brasóns", que alude aos apelidos Pallarés e Piñeiro. Leva unha man portando un feixe de espigas, un castelo e un piñeiro.

Tamén había unha amea que se atopaba na entrada dunha casa, que con dous mais iguais, facían un conxunto do portalón da casa e que puideran corresponder co apelido Deza, dado que cada un leva unha flor de lis. Atópase na actualidade en mans dun anticuario.

Festas
------

Celébranse as súas festas patronais o día da Asunción, o 14, 15 e 16 de agosto.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Cenlle

| Lugares da parroquia de Cenlle no concello de Cenlle |  |
| --- | --- |
| Cenlle | Názara | A Pena | O Pereiro | A Quintá | A Torre |

### Parroquias de Cenlle

As dez parroquias que conforman o concello de Cenlle.

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias de Cenlle |  |
| --- | --- |
| A Barca de Barbantes (Santo Antonio) | Cenlle (Santa María) | Esposende (Santa Mariña) | 
Laias (Santa Baia) | Osmo (San Miguel) | A Pena (San Lourenzo) | Razamonde (Santa María) | Sadurnín (San Xoán) | Trasariz (Santiago) | Vilar de Rei (San Miguel) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 332/1996, do 26 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da Provincia de Orense.
2. ↑  "Instituto Galego de Estatística, consulta do nomenclátor". Xunta de Galicia.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Cenlle

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12385917
* código INE: 32025010000

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Espiñeira.

**San Pedro de Espiñeira** é unha parroquia do concello do Irixo na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 94 habitantes, deles 44 eran homes e 50 eran mulleres, o que supón unha diminución de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.

Patrimonio
----------

A **igrexa parroquial** é do século XVIII, con nave dun só corpo e capela maior, á que se accede por arco de medio punto. A sancristía está anexa no lado norte. No retablo maior, neoclásico, hai imaxes barrocas de San Pedro, Santa Lucía, a Virxe do Carme e San Blas. Hai tamén un Cristo crucificado barroco e unha talla popular de Santo Antón de Pádua. No templo gárdase un copón en prata do século XVII, un cáliz de prata do século XVIII e mais unha custodia. A carón do templo hai un cruceiro do século XVIII, con pousa.

Na aldea de Munín hai un cruceiro de finais do século XX.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Espiñeira

| Lugares da parroquia de Espiñeira no concello do Irixo (Ourense) |  |
| --- | --- |
| Carballeda | Couso | Espiñeira | O Espiño | Munín | Trabazón |

### Parroquias do Irixo

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias do Irixo |  |
| --- | --- |
| Campo (Santa María) | Cangues (Santo Estevo) | A Cidá (Santa Mariña) | Corneda (Santiago) | Dadín (San Pedro) | Espiñeira (San Pedro) | Froufe (San Xoán) | Loureiro (Santa Mariña) | Parada de Labiote (San Xulián) | Reádigos (Santa Baia) | O Regueiro (San Pedro) | San Cosmede de Cusanca (San Cosmede) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 332/1996, do 26 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da Provincia de Orense.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares do Irixo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12388056
* código INE: 32035070000

 |
A **resistencia térmica** dun material representa a capacidade do material de opoñerse ao fluxo da calor. No caso de materiais homoxéneos é a razón entre o grosor e a condutividade térmica do material; en materiais non homoxéneos, a resistencia é o inverso da condutancia térmica.

Resistencia térmica total
-------------------------

A resistencia térmica total Rt é a inversa do coeficiente de transmisión de calor dun elemento, que é a suma das resistencias térmicas superficiais e a resistencia térmica do elemento construtivo. Verifícase que:

{\displaystyle R\_{t}={\frac {1}{K}}=Rs\_{e}+Rs\_{i}+R}

Capas homoxéneas
----------------

A resistencia térmica R dunha capa homoxénea de material sólido, en metro cadrado por kelvin e por vatio, vén dada por:

{\displaystyle R={\frac {e}{\lambda }}} 
Onde e é o grosor da capa (m) e {\displaystyle {\lambda }} (lambda) a condutividade térmica do material, W/(K·m).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Táboa coa condutividade térmica dos elementos[*Ligazón morta*] *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q899628
* BNCF: 7638
* JSTOR: thermal-resistance
* MAG: 137693562

 |
O **cupopia** ou **cafundó** é unha lingua de léxico bantú e estrutura portuguesa desenvolvida por poboación de orixe africana nunha pequena zona rural do Brasil, xa que non responde á definición clásica de crioulo, autores como Hildo António do Couto clasificárona como anticrioulo do portugués xunto con outros falares semellantes do Brasil.

O cupoia desenvolveuse na facenda Caxambu, nas proximidades de Sarapuí, no estado de São Paulo a partir da morte do seu último propietario sen descendentes (1879) que converteu aos 12 escravos da facenda en propietarios da terra, ao tempo establecíase en Cafundó, en Salto de Pirapora, a 6 km de Caxambu, unha colonia de escravos libertos cos que estableceron relacións de parentesco e á que se transferiu a lingua, desde o século XX a lingua só se fala en Cafundó.

Na época na que se realizaron os primeiros estudos, 1978, eran 40 persoas as que a falaban, hoxe tan só quedan 12 persoas capaces de falala que a empregan como unha lingua secreta. A lingua combina a estrutura morfosintáctica do dialecto caipira do portugués, que se fala na contorna con 160 palabras de orixe africana, principalmente da lingua quimbundo, o léxico é produtivo xa que se expande mediante a construción de perífrases ata totalizar un corpus de 300 formas que presumiblemente debía ser moito máis amplo cando o cupopia era unha lingua de uso habitual aínda que non hai fontes que o corroboren.

Ao longo das décadas de 1970 e 1980 a existencia do canfundó provocou discusións entre os lingüistas sobre a propia natureza da lingua, desbándose a posibilidade que fose unha lingua crioula xa que o seu vocabulario non se basea no da lingua dominante. Foi Hildo Honório do Couto, en 1992, o primeiro en propoñer a denominación de anticrioulo, xa que o léxico tómao do substrato, é de raíz africana, e a estrutura tómaa do superestrato, do portugués. É posible como propoñen, Vogt, Gnerre e Frynt en 1993 que o cafundó sexa o resto dun antigo crioulo, bantú-portugués, nun estadio avantado de descrioulización.

Notas
-----

1. ↑  "Cafundo creole". *Ethnolonge* (en inglés).

Bibliografía
------------

* Sílvio Vieira de Andrade Filho, *Um Estudo Sociolingüístico das Comunidades Negras do Cafundó, do Antigo Caxambu e de seus Arredores*, 2000: 252, Secretaria da Educação e Cultura, Prefeitura Municipal de Sorocaba. ISBN 8589017-01-X
* Peter Fry e Carlos Vogt (1996) *Cafundó, a África no Brasil: Linguagem e Sociedade*

. São Paulo, Companhia das Letras. ISBN 85-71645

-85-X.

* Margarida Maria Taddoni Petter *A linguagem do Cafundó, crioulo ou anticrioulo?* en *Lenguas criollas de base lexical española y portuguesa*, Frankfurt am Main, 1999, ISBN 3-89354-566-2

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3331506
* Ethnologue: ccd
* Glottolog: cafu1238

 |
**Xoana de Évreux**, nada en Évreux en 1310 e finada en Brie o 4 de marzo de 1371, foi raíña consorte de Francia e Navarra (1325 - 1328).

Traxectoria
-----------

Filla do conde Luís de Évreux e Margarida de Artois. Era neta pola liña paterna do rei Filipe III de Francia e María de Brabante e pola liña materna de Filipe de Artois e Branca da Bretaña. Era irmá do rei Filipe III de Navarra. Casou en Brie o 5 de xullo de 1325 co rei Carlos IV de Francia, sendo a súa terceira esposa. Desta unión naceron: 

* A princesa Xoana de Francia (1326 - 1327).
* A princesa María de Francia (1327 - 1341).
* A princesa Branca de Francia (1327 - 1392), que casou en 1344 co duque de Orleáns Filipe de Orleáns.

Foi coroada raíña o 11 de maio de 1326 na Sainte-Chapelle de París. 

En 1326 deu a luz a unha filla, que viviu só un ano. Ao ano seguinte, trouxo ao mundo unha nova filla. De novo embarazada á morte do rei, 1 de febreiro de 1328, continuou a incerteza sobre a sucesión masculina do reino. Por fin deu a luz unha nova filla. Coa Lei sálica prevalecendo no Reino, estes nacementos provocarán o fin da rama principal e directa da dinastía Capeto para iniciar a dinastía Valois. 

Xoana de Évreux morreu en Brie en 1371 e foi enterrada xunto ao seu marido na catedral de Saint Denis en París. 

O *Libro de horas de Xoana de Évreux*, de Jean Pucelle que se conserva no museo The Cloisters de Nova York, é unha das obras mestras da miniatura medieval.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xoana de Évreux Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q231783
* WorldCat
* VIAF: 1592274
* BAV: ADV11925134
* BMT: 214950
* BNF: 12555559k
* CERL: cnp00422114
* DBE: evreux-juana-de
* DeutscheBio: 120845997
* FAST: 1826982
* GND: 120845997
* ISNI: 0000000078214472
* LCCN: n88659928
* SUDOC: 097403261
* WikiTree: Evreux-7

 |
**Godofredo VI Plantagenet**, nado en Rouen o 1 de xuño de 1134 e finado en Nantes o 27 de xullo de 1158, foi conde de Anjou, do Maine e de Nantes de 1156 a 1158, fillo de Godofredo V *Plantagenet* e Matilda de Inglaterra (emperatriz Matilda).

Traxectoria
-----------

No seu testamento, Godofredo V Plantagenet (m. 1151) estipulara que o seu segundo fillo, Godofredo, sería conde de Anjou e Maine se o seu fillo máis vello Henrique fose rei de Inglaterra. Mentres agardaba, recibiu os feudos dos castelos de Chinon, Loudun e Mirebeau, e Henrique foi conde de Anjou e Maine. En 1154 Henrique converteuse en rei de Inglaterra, e parece que vai obedecer o testamento paterno pero, pola contra, xa que casara con Leonor de Aquitania e os condados de Anjou e Maine partan en dúas as sas posesións: dunha parte ao sur o ducado de Aquitania co condado de Poitiers, e doutra ao norte, o ducado de Normandía (e Inglaterra ao outro lado da canle). En 1156 Henrique cedeu os condados ao seu irmán e no mesmo ano os de Naoned expulsaron ao conde Hoel III da Bretaña e aclamárono como conde. O condado de Nantes incorporouse entón a Anjou (situación que persistiu ata a morte de Henrique II en 1189). 

Godofredo VI morreu en Nantes o 27 de xullo de 1158 sen casar nin ter fillos. O seu irmán Henrique II, que se consideraba o seu herdeiro, recuperou o condado de Anjou (co condado anexo de Nantes) e o do Maine.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Godofredo V Plantagenet.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q556911
* WikiTree: Plantagenet-31

 |
Vista da sede da Biblioteca Nacional de España.
Unha **biblioteca nacional** é aquela institución na cal se deposita, preserva e difunde o patrimonio bibliográfico (libros, diarios, revistas, folletos, gravacións, etc.) dun país. Contén, por exemplo, primeiras edicións de obras históricas. 

A diferenza dun arquivo nacional, non garda os documentos administrativos, legais ou coleccións de institucións públicas ou particulares.

Coma custodio do patrimonio dunha nación, na maioría dos casos por lei, certa cantidade de exemplares das obras impresas ou producidas noutros soportes no país deben depositarse na biblioteca nacional. Esta medida tamén serve para rexistrar e constatar os dereitos de autor.

En caso de América e España as bibliotecas nacionais atópanse agrupadas na Asociación de Estados Iberoamericanos para o Desenvolvemento das Bibliotecas Nacionais de Iberoamérica (ABINIA).

En Europa, The European Library (A Biblioteca Europea) destínase a integrar as existencias das bibliotecas nacionais europeas.

Nalgúns casos, como en México dende 1944, existe unha Hemeroteca Nacional como dependencia independente, onde se gardan os xornais e revistas.

Notas
-----

1. ↑  "Coleccións que se arquivan na Biblioteca Nacional de España". *Biblioteca Nacional de España* (en castelán). Consultado o 24 de xuño do 2020.
2. ↑  "Obxetivos de ABINIA". *Abinia (en Internet Archive)* (en castelán). Archived from the original on 02 de maio de 2019. Consultado o 24 de xuño do 2020.
3. ↑  "Sobre nosotros". *Europeana (The European Library)* (en castelán). Consultado o 24 de xuño do 2020.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***bibliotecas nacionais*** |

### Outros artigos

* Asociación de Estados Iberoamericanos para o Desenvolvemento das Bibliotecas Nacionais de Iberoamérica

### Ligazóns externas

* Lista de Bibliotecas e Arquivos na páxina oficial do Ministerio de Cultura de España

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q22806
* AAT: 300343387
* BNCF: 9615
* BNE: XX525733
* BNF: 11957784c
* EBID: ID
* FAST: 1033614
* GEC: 0152576
* GND: 4171211-0
* JSTOR: national-libraries
* LCCN: sh85076561
* NDL: 00566389
* NKC: ph123433
* SUDOC: 027564525

 |
A cidade de Flagstaff
**Flagstaff** (Navajo: Kinłání) é unha cidade do condado de Coconino, no norte de Arizona, no oeste dos Estados Unidos de América. O censo de 2000 dáballe unha poboación de 52.894.

Flagstaff atópase a 2.000 metros de altura, a pouca distancia do punto máis elevado de Arizona, Humphreys Peak a 3850 m. Flagstaff considerouse a comezos do século XX como o lugar ideal para construír un estudo de cine, pero finalmente optouse por Hollywood, aínda que nos últimos anos rodáronse algunhas películas na cidade e arredores.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q79842
* WorldCat
* VIAF: 150085094
* EBID: ID
* GEC: 0429596
* GeoNames: 5294810
* GND: 4309632-3
* GNIS: 29046
* LCCN: n79084303
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge1020791
* WOEID: 2404049

 |

| * v
* c
* e
 Cidades con máis de 50.000 habitantes en Arizona  |
| --- |
| **Phoenix • Tucson • Mesa • Chandler • Glendale • Scottsdale • Gilbert • Tempe • Peoria • Surprise • Yuma • Avondale • Flagstaff • Goodyear • Lake Havasu City • Buckeye** |  |
Coordenadas: 39°32′05″N 107°46′59″O﻿ / ﻿39.53472, -107.78306

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Rifle.
Oficina de correos de Rifle, Colorado
**Rifle** é unha pequena cidade estadounidense situada no condado de Garfield no estado de Colorado.

Xeografía
---------

Situada a unha altitude de 1 630 msnm, o municipio ocupa unha superficie de 18,53 km2.

O ano 2020 contaba cunha poboación de 10 437 habitantes, polo que a súa densidade de poboación, nese ano, era de 532,75 hab./km2.

Demografía
----------

Segundo a Oficina do Censo dos Estados Unidos, no ano 2000 os ingresos medios por fogar na localidade eran de $42,734, e os ingresos medios por familia eran $48,714. Os homes tiñan uns ingresos medios de $36,517, fronte aos $25,527 para as mulleres. A renda per cápita para a localidade era de $17,376. Ao redor do 6,4 % da poboación estaba por debaixo do limiar de pobreza.

### Evolución demográfica


|  |
| --- |
| **Gráfica de evolución demográfica de Rifle, Colorado entre 1900 e 2010** |
|  |
|  |

     Poboación segundo os censos do United States Census Bureau.

Notas
-----

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Rifle, Colorado.
2. ↑  "2019 U.S. Gazetteer Files". United States Census Bureau.
3. ↑  "QuickFacts: Colorado, United States" United States Census Bureau.
4. ↑  «U.S. Gazetteer: Censo de 2010». Oficina do Censo dos Estados Unidos *(en inglés)*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rifle, Colorado*** |

### Ligazóns externas

* City of Rifle official website
* CDOT map of the Town of Rifle
* *Citizen Telegram*, Xornal local
* Rifle Area Chamber of Commerce

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2273536
* WorldCat
* VIAF: 127884278
* GEC: 0431253
* GeoNames: 5436363
* GNIS: 174045
* LCCN: n83205041
* MusicBrainz: ID
* WOEID: 2481409

 |
Coordenadas: 41°08′29″N 73°21′28″O﻿ / ﻿41.14139, -73.35778

Casa do Concello de Westport.
**Westport** é unha vila e municipio situada no condado de Fairfield, no Estado estadounidense de Connecticut.

Xeografía
---------

Localización do condado de Fairfield en Connecticut (esquerda) e do municipio de Westport no condado (dereita).
Fundada en 1835, está situada na costa, a unha altitude media de 8 msnm. O municipio abarca unha superficie de 86,2 km². No ano de 2005, segundo a Oficina do Censo dos Estados Unidos, tiña unha poboación de 26 615 habitantes, o que daba unha densidade de poboación, nese ano, de 514 hab./km².

Sociedade
---------

En 2019 o seu alcalde (*first selectman* do *Board of selectmen*, en Nova Inglaterra), é Gordon F. Joseloff.

Segundo a Oficina do Censo, no ano 2000, os ingresos medios por fogar na localidade eran de $147 391, e os ingresos medios por familia eran de $176 740 en 2007. Os homes tiñan uns ingresos medios de $100 000 fronte aos $53 269 das mulleres. A renda per cápita da localidade era de $73 664. Ao redor do 1,5 % da poboación estaba por debaixo do limiar de pobreza.

O actor Paul Newman (1925-2008) faleceu nesta localidade.

Galería
-------

* Monumento aos "Minutemen", civís que participaron na Guerra de Independencia dos Estados Unidos de AméricaMonumento aos "Minutemen", civís que participaron na Guerra de Independencia dos Estados Unidos de América
* Vista do río Saugatuck ao seu paso pola localidadeVista do río Saugatuck ao seu paso pola localidade
* Vista da Newman Poses Nature PreserveVista da Newman Poses Nature Preserve
* Outono en WestportOutono en Westport

Notas
-----

1. ↑  County Explorer Asociación Nacional de Condados. 2 de mayio de 2013. Consultado el 8 de agosto de 2018.
2. ↑  Fairlee, J. A. (1906): *Local government in counties, towns, and villages*. New York, NY, USA: The Century Co. capítulo 8.
3. ↑  U.S. Gazetteer: Censo de 2010. Oficina do Censo dos Estados Unidos. 16 de febreiro de 2011. Consultado el 8 de agosto de 2013.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Westport, Connecticut*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q586762
* WorldCat
* VIAF: 157699311
* EBID: ID
* GEC: 0431328
* GeoNames: 4845585
* GND: 4119090-7
* GNIS: 213532
* Google Maps: 6726097450273596410
* LCCN: n2005004018
* MusicBrainz: ID
* TGN: 7014618

 |
Coordenadas: 43°54′39″N 69°57′47″O﻿ / ﻿43.91083, -69.96306

Centro da cidade
**Brunswick** é un *town* do condado de Cumberland, Maine, Estados Unidos.

Xeografía
---------

Localización de Brunswick no condado de Cumberland (arriba) e o deste condado no estado de Maine (abaixo)
O *town* (literalmente "cidade", "vila" ou "pobo") é a unidade básica do goberno local (equivalente a municipio) nos seis estados de Nova Inglaterra. Os *towns* de Nova Inglaterra cobren toda a superficie do estado, en forma similar aos *townships* noutros estados, e son corporacións municipais efectivas. 

Brunswick, situada a unha altitude media de 24 msnm, ocupa unha supeficie de 140,72 km² (dos que 121,15 km² son de terra e 19,57 km² de auga.

Segundo o Censo dos Estados Unidos de 2020, tiña unha poboación de 21 756 habitantes, polo que a súa densidade de pobación, nese ano, era de 179,6 hab./km².

Demografía
----------

Das 21 756 persoas residentes no municipio segundo o Censo dos Estados Unidos de 2020, o 87,54 % eran brancos, o 3,60 % eran hispanos ou latinos dunha mestura de razas, o 2,28 % asiáticos, o 1,71 % afroamericanos, o 1,24 % doutras etnias, o 0,29 % amerindios e o 0,03 % insulares do Pacífico.

Área metropolitana
------------------

Brunswick forma parte da área metropolitana de Portland-South Portland-Biddeford, e o municio alberga o Bowdoin College (onde estudou no século XIX o destacado entomólogo Alpheus Spring Packard), o Bowdoin International Music Festival, o Bowdoin College Museum of Art, o Peary-MacMillan Arctic Museum e o Maine State Music Theatre. 

Antigamente foi a sede da Estación Aeronaval de Brunswick, que foi pechada o 31 de maio de 2011 e desde entón foi parcialmente liberada para a súa remodelación como "Brunswick Landing".

Notas
-----

1. ↑  "2021 U.S. Gazetteer Files". Oficina do Censo dos Estados Unidos. Consultado e 4 de marzo de 2022.
2. 1 2  "Brunswick town, Cumberland County, Maine". Oficina do Censo dos Estados Unidos. Consultado o 4 de marzo de 2022.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Brunswick, Maine*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q518466
* WorldCat
* VIAF: 137217797
* EBID: ID
* GEC: 0438012
* GeoNames: 4959473
* GND: 4080554-2
* GNIS: 582375
* LCCN: n81089766
* LEI: 54930012UDDVURRZ4N15
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge1019486

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: O bico.

***O bico*** (orixinal en alemán: *Der Kuss*) é unha obra do pintor austríaco Gustav Klimt e probablemente a súa obra máis coñecida. É un óleo sobre lenzo de 180 x 180 centímetros, realizado entre 1907-08.

Historia e características
--------------------------

Esta obra, que segue os canons do Simbolismo, é unha tea con decoracións e mosaicos e fondo dourado.

Está exposta na Österreichische Galerie Belvedere de Viena.

Na bibliografía recente interpretouse este lenzo, dende a óptica da iconografía, como unha representación simbólica do intre no que Apolo bica á ninfa Dafne que se está convertendo en loureiro, de acordo co relato da metamorfose de Dafne que se atopa na obra de Ovidio. Esta obra complétase coa do friso de Klimt no comedor do palacio Stoclet de Bruxelas, no que a metamorfose da parella se consuma e nace un novo loureiro. Esta perspectiva, apoiada na literatura, dá un sentido a esta obra de Klimt nun contexto iconográfico, non só metafórico, da historia da arte.

O devandito cadro tivo grande influencia no vídeo da abertura do anime Elfen Lied. Existe, así mesmo, unha canción, "O bico de Klimt", inspirada neste cadro, e obra da artista madrileña Virjinia Glück.

Notas
-----

1. ↑  *Metamorfosis* I, 452-567.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Vives Chillida, Julio, *El beso (los enamorados) de Gustav Klimt. Un ensayo de iconografía*; Editorial Lulu.com, xuño de 2008, ISBN 978-1-4092-053. Este ensaio pode visualizarse na súa totalidade en lulu.com.
* Ovidio (2015 (reimpr. 2017)). *Metamorfosis. Tradución de Antonio Ramírez de Verger*. Alianza Editorial. ISBN 9788420697208.  *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q698487
* EBID: ID

 |
Coordenadas: 40°13′25″N 74°45′50″O﻿ / ﻿40.223748, -74.764001

**Trenton** é a capital do estado de Nova Jersey nos Estados Unidos de América e ten unha poboación de 85.000 habitantes. A cidade é tamén a sede do goberno local do Condado de Mercer.

En 1679, un grupo de colonos ingleses baixo a dirección de Mahlon Stacy formou unha colonia ao longo do río Delaware na colonia británica moza de Nova Jersey. O pobo adquiriu o nome de "Trent-towne" ou "Trenton" en 1719 para honrar a un dos seus líderes locais prominentes, William Trent.

O 26 de decembro de 1776, durante a Guerra da Independencia dos Estados Unidos, Trenton foi o lugar no que se desenvolveu a *Batalla de Trenton*, unha das batallas máis importantes da guerra onde George Wáshington gañou unha vitoria decisiva. Logo da guerra, Trenton foi brevemente a capital nacional dos Estados Unidos durante dous meses en 1784. A cidade foi nomeada a capital estatal de Nova Jersey en 1790.

Durante o século XIX, a cidade creceu como centro de industria, comercio, e cultura. O primeiro partido profesional de baloncesto xogouse alí en 1896. Por desdicha, desde 1950 a cidade rexistrou un declive gradual de produtividade e importancia e un aumento da criminalidade e doutros problemas. Con todo, as zonas residenciais que rodean a cidade son actualmente algunhas das comunidades máis ricas da nación.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial de Trenton *(en inglés)*

| * v
* c
* e
 Alcaldes das cidades con máis de 100 000 habitantes en Nova Jersey  |
| --- |
| Capital: **Tony Mack** (Trenton) |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|     | 
1. **Luis A. Quintana**(Newark)
2. **Steven Fulop**(Jersey City)

 | 
3. **Jeff Jones**(Paterson)
4. **Chris Bollwage**(Elizabeth)

 | 
5. **Antonia Ricigliano**(Edsion)
6. **John E. McCormac**(Woodbridge Township)

 |

 | Selo de Nova Jersey |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25330
* WorldCat
* VIAF: 125484202
* EBID: ID
* GEC: 0067347
* GeoNames: 5105496
* GND: 4120075-5
* GNIS: 884540
* Google Maps: 14922209521104115644
* LCCN: n80023169
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge679125
* OSM: 170584
* SUDOC: 157329453

 |
Molcaxete e texolote
O **molcaxete**, morteiro empregado tradicionalmente en México (do náhuatl *mulcazitl* ou *molcaxitl*, composto por *molli* (salsa) e *caxitl* (conca), "conca para salsas").

Partes e tipos
--------------

Está formado por unha pedra forxada en forma cóncava. É un morteiro empregado na preparación de alimentos que se remonta ás civilizacións mesoamericanas precolombinas, incluíndo os aztecas e maias. Tradicionalmente obtense dun só bloque de basalto vesicular e ten tres pés.

Na época prehispánica, os *molcaxetes* facíanse a miúdo de cerámica, especialmente entre os aztecas. O exterior do molcaxete está frecuentemente decorado con cabezas de animais talladas. O porco é o animal máis utilizado para este tipo de decoración. O **texolote** ou **tejolote** (do *tetl*, pedra e *xolotl*, boneca), tamén está feito do mesmo basalto.

Uso
---

Os molcaxetes aínda se utilizan hoxe en día para triturar e moer especias, para preparar diversas salsas e guacamole. Na cociña popular e tradicional séguese preferindo o seu uso ao das batidoras eléctricas polo particular sabor que a pedra dá aos alimentos.

De forma diferente é o *metate*, morteiro que se utiliza para moer o millo para ser utilizado na elaboración de *tortillas* e *tamales* e para a preparación de *mole*.

Notas
-----

1. ↑  "molcaxitl - Gran Diccionario Náhuatl". *gdn.iib.unam.mx*. Consultado o 2022-03-27.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Molcaxete Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Metate
* Morteiro
* Muíño
* Muíño de man
* Muíño de vento

### Ligazóns externas

* Arquivado 30 de xaneiro de 2009 en Wayback Machine.
**Astoria** é a capital do condado de Clatsop, en Oregón, Estados Unidos. Situada na foz do río Columbia, o seu nome débese ao filántropo norteamericano John Jacob Astor. Segundo o censo de 2000 a cidade tiña 9.813 habitantes.

Historia
--------

Os indios clatsop habitaban o territorio do que hoxe é Astoria, o primeiro contacto cos europeos foi en 1805 coa expedición de Lewis e Clark que construíron un forte ao suroeste da actual Astoria, coñecido como Fort Clatsop.

En 1811 a compañía de peles de Astor, fundou Fort Astoria como principal centro para o comercio de peles da costa noroeste, e importante para a posterior reclamación do territorio polos Estados Unidos, o posto vendérono aos británicos en 1813, pero en 1818 volveu ao control estadounidense. En 1876 Astoria foi legalmente incorporada e a cidade atraeu a numerosos inmigrantes escandinavos.

En 1883 e 1922 o centro da cidade foi destruída polo lume.

Lingua
------

91,8 % inglés, 5,6 % castelán, 0,5 % alemán.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

Web oficial de Astoria (en inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q490724
* WorldCat
* VIAF: 151285865
* BNF: 122365545
* GeoNames: 5711847
* GND: 4259587-3
* GNIS: 1117076
* LCCN: n81144582
* MusicBrainz: ID

 |
**El Puto Coke**, nado en Vigo en 1979 co nome de **Jorge Céspedes Santos**, é un Mc galego tamén coñecido como **El Puto** ou **El 5º Elemento**.

Traxectoria musical
-------------------

O Puto Coke leva no panorama do hip hop desde 1996. É antigo compoñente e cofundador do colectivo La Familia, xunto con Paniko En Las Calles, El Pillo Astuto, Roty340 e Ojo Maestro, que conta con máis de cinco discos ás súas costas. La Familia disolveuse pero no seu momento destacaron por ser pioneiros en ir alén do son hardcore reinante no momento, e en innovar na temática das súas cancións.

Con La Familia autoeditou un disco titulado "*Eclipse*" en 1998. O seu debut en solitario foi da man da compañía Euro 17 onde publicou *El Proyecto*. A súa estadía con esta compañía foi curta xa que despois pasaría a Avoid con *Epílogo*. En 2002 editou o LP "*Un raio de soul*" coa compañía "*Lam Records*". Neste último traballo destaca o tema 'Nana', unha nana xunto a Kase-O e Payo Malo. En 2004 rematou o seu contrato publicando en 2004 o disco "*Pilla esto*".

El Puto Coke iniciou en 2004 o proxecto "*Souldados*" co rapeiro portugués Ace membro do grupo Mind da gap. En xaneiro de 2006 presentou "*Los Lunes al Soul*", que se distribuíu gratuitamente desde a súa web, e que conta coas colaboracións ás voces de Mundo (Dealenma), La puta opepé, Wöyza ou Loco 23.

A maior parte das rimas de El Puto Coke son en castelán, se ben tamén ten feito pequenas incursións no galego, como na súa colaboración para o Xabarín Club con Malvela e nas súas cancións *Gal-Ego* e *Hino da Galiza*.

Discografía
-----------

### En solitario

* *"El debut"* (maqueta) (1997)
* *"El proyecto"* (LP) (Euro 17, 1999)
* *"Vigo Zoo"* (LP) (1999)
* *"Epílogo"* (EP) (Avoid, 2001)
* *"Un rayo de soul"* (LP) (Lam Records, 2002)
* *"Pilla esto 2"* (LP) (Lam Records, 2003)
* *"Los lunes al soul"* (LP) (2006)
* *"El P. Coke Beats Vol.01 "* (LP) (2009)
* *"Pilla esto 3"* (LP) (2010)
* *"Irmán / G-g-A-a-L-EGO"* (EP) (2010)
* *"El P. Coke Presenta: Coke Céspedes"* (LP) (2012)
* *"Jot Remixes"* (EP) (2012)
* *"Preludio EP"* (EP) (2012)
* *"El P. Coke Presenta: Caras W con Wöyza"* (LP) (2015)
* *"El P. Coke Ha Muerto"* (EP) (2016)

### Con La Familia

* *"Eclipse"* (1998)
* *"Queimada"* (2002)

Colaboracións
-------------

* Shelar: "*Ala de mosca*" (maqueta, 2002).
* Shelar: "*Terapia Léxica*" (Lam Records, 2004).
* Kechu Prods: "*Siente la clase*" (maqueta, 2009).
* Kechu Prods: "*Sala de despiece*" (maqueta, 2012).
* Kechu Prods: "Escama" (2016)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12387487
* WorldCat
* VIAF: 310538199
* BNE: XX5408356
* Discogs: 1318923
* MusicBrainz: ID

 |
Coordenadas: 42°06′45″N 72°32′51″O﻿ / ﻿42.11250, -72.54750

Panorámica de Springfield, Massachusetts
**Springfield** é unha cidade situada no condado de Hampden, ao sur do estado estadounidense de Massachusetts, cerca da fronteira con Connecticut. 

A cidade foi fundada en 1852.

Xeografía
---------

Localización da cidade no condado de Hampden
Situada sobre a beira esquerda do río Connecticut, a unha altitude media de 50 metros sobre o nivel do mar, o concello ocupa unha superfcie de 85,66 km².

Segundo o censo de 2020 tiña unha poboación de 155 929 habitantes, polo que a súa densidade de poboación, nese ano, era de 1.835 habitantes por km².​

Springfield está situada a 38 km ao norte de Hartford, Connecticut.

Importancia universitaria
-------------------------

A rexión de Hartford e Springfield conta con aproximadamente 1 800 000 habitantes, e con 160 000 estudantes universitarios en 32 universidades, razón pola que se coñece como "O corredor do coñecemento". Só a zona de Boston conta cunha maior concentración de institucións de educación superior.

Curiosidades
------------

O deporte do baloncesto foi inventado en Springfield en 1891 polo profesor de Educación Física canadense James Naismith. O "Salón da fama do Baloncesto" encóntrase en Springfield. 

Springfield é famosa por moitas cousas máis, incluíndo a primeira compañía de motocicletas dos Estados Unidos (Indian, 1901) e o primeiro automóbil propulsado por gasolina (Duryea Motor Wagon, 1893).

É coñecida tamén por ser onde viven os personaxes da serie "Os Simpsons".

Notas
-----

1. ↑  U.S. Centre Bureau: Censo de 2020 Consultado o 27 de novembro de 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q49158
* WorldCat
* VIAF: 130813774
* EBID: ID
* GEC: 0063964
* GeoNames: 4951788
* GND: 4130517-6
* GNIS: 609092
* Google Maps: 2096435360039545533
* LCCN: n79065976
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge602665
* OSM: 1181618

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Froufe.

**San Xoán de Froufe** é unha parroquia do concello do Irixo na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 88 habitantes, deles 39 eran homes e 49 eran mulleres, o que supón unha diminución de 5 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.

Patrimonio
----------

A **igrexa parroquial** é de comezos do século XVII, con modificacións posteriores. Nesa época modificouse o templo primitivo medieval, construíndose unha porta lateral. De 1634 é o retablo maior. A igrexa foi ampliada na segunda metade do século XVIII, restaurándose a porta lateral en 1763, construíndose a tribuna en 1765, a cuberta en 1778 e a espadana en 1779. En 1786 construíuse un púlpito, que xa non se conserva. En 1802 reedificouse a sancristía, e en 1811 construíuse o arco que dá acceso á capela maior desde a nave. Xa en 1900 repintouse o retablo maior e colocouse un machón de granito para sostelo. A fachada é lisa con porta de arco de medio punto e espadana rematada en frontón con dous ocos para as campás, construída en 1779.

O retablo maior é de orixe manierista, sendo modificado posteriormente. Ten banco con pinturas manieristas sobre táboa representando temas en relación coa Paixón do Señor, dous corpos e ático. Leva unha talla dun Santo Antón, dunha Inmaculada pisando o dragón infernal e de San Roque. No ático hai unha imaxe de San Xosé e alusión popular ós Evanxelistas Marcos e Lucas nas representacións escultóricas dos extremos. Consérvase o sagrario-expositor primitivo do retablo. O retablo esquerdo é neoclásico, de 1834, coa imaxe da Virxe do Carme. O retablo dereito é barroco, da segunda metade do século XVII.

O 6 de novembro de 1678 foi ratificada de forma solemne a confraría de San Xoán de Froufe. Na entrada do templo hai un cruceiro con pousa de comezos do século XIX. E Subirol hai un peto de ánimas de 1992, cunha pequena imaxe de María Auxilladora.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Froufe

| Lugares da parroquia de Froufe no concello do Irixo (Ourense) |  |
| --- | --- |
| Cebral | O Covelo | Frixe | Froufe | Parteme | Sidre | Silvares | Subirol | Surribas |

### Parroquias do Irixo

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias do Irixo |  |
| --- | --- |
| Campo (Santa María) | Cangues (Santo Estevo) | A Cidá (Santa Mariña) | Corneda (Santiago) | Dadín (San Pedro) | Espiñeira (San Pedro) | Froufe (San Xoán) | Loureiro (Santa Mariña) | Parada de Labiote (San Xulián) | Reádigos (Santa Baia) | O Regueiro (San Pedro) | San Cosmede de Cusanca (San Cosmede) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 332/1996, do 26 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da Provincia de Orense.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares do Irixo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12389062
* código INE: 32035080000

 |
O **alantoide** é unha membrana extraembrionaria, orixinada como unha extensión do tubo dixestivo primitivo do endoderma do embrión de réptiles, aves e mamíferos, situado caudalmente ao saco vitelino. Inicialmente o alantoide rodea o embrión entre o amnio e o corion. Conforme avanza o desenvolvemento embrionario vai diminuíndo de tamaño transformándose nun saco alargado orixinado no talo do corpo do embrión que forma parte do cordón umbilical.

Función
-------

En réptiles e aves, o alantoide ten funcións respiratorias e excretoras, como depósito de refugallos nitroxenados como o ácido úrico en forma de cristais que serán expulsados no momento que a cría rompa a casca do ovo, polo que adquire un gran tamaño. En mamíferos só ten funcións de excreción. Do alantoide xorden os vasos alantoideos que en humanos orixinarán os vasos umbilicais e as pilosidades coriónicas da placenta. O alantoide e o corion fusionados forman a membrana corioalantoidea rica en vasos sanguíneos, que é a parte fetal da placenta. No embrión do polo, o sangue contido nestes vasos achega osíxeno e dióxido de carbono xunto con outros refugallos do embrión.

Desenvolvemento nos humanos
---------------------------

A cloaca primitiva do embrión atópase en ampla comunicación coa alantoide. Entre a 4ª e a 7ª semana do desenvolvemento humano, a cloaca divídese nunha porción posterior ou conduto anorrectal, e unha porción anterior ou seo uroxenital primitivo. Esta separación débese ao crecemento dunha crista mesodérmica transversal que nace do ángulo que forman o alantoide e o intestino posterior. No seo uroxenital distínguense dúas partes. A superior e máis voluminosa é a futura vexiga urinaria, en comunicación co alantoide, que quedará reducida a un conduto obliterado desde o vértice da vexiga definitiva, o *uraco* ou, tamén denominado, ligamento umbilical medio. A parte máis caudal e de menor tamaño, de configuración pseudotubular e denominada porción pélvica do seo uroxenital, formará a uretra feminina e no home as porcións prostática e membranosa da uretra.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1364012
* EBID: ID
* GEC: 0076823
* JSTOR: allantois
* MAG: 2779207114

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D000482
* MeSH: A10.615.284.147
* Uberon: 0004340
* UMLS: C0002084

 |