**Francisco Bejarano Fraile**, nado en Valladolid o 25 de decembro de 1900 e finado en Ribadavia en 1981 foi un coñecido médico de Ribadavia, que destacou pola súa actividade no Partido Comunista durante a guerra civil española e durante a etapa franquista.

Traxectoria
-----------

### Infancia e primeira actividade profesional

Naceu no seo dunha familia acomodada. Estudou a carreira de medicina en Valladolid, e en plenos estudos foi enviado a Marrocos (en 1922), obtendo o título en 1926. Inicialmente traballou en Málaga, e posteriormente en Aldeanueva de Guadalajara, onde fundou e presidiu o Partido Comunista local. Chegou a ter cargos no Colexio de Médicos de Guadalaxara, así como a ser Inspector Municipal de Sanidade de Guadalaxara.

### Guerra Civil e Represión Franquista

Ao iniciarse a sublevación militar contra o goberno da República, alistouse voluntario no Batallón Rosemberg en Sanidade, e con el estivo en diferentes frontes ata case o final da guerra, en que foi destinado ao Hospital de Guadalaxara e Adoratrices. Exerceu como capitán médico no bando republicano. Ao terminar a guerra, xa casado e con tres fillos, foi condenado á morte, da cal salvouse grazas á intervención do seu pai, notario, e que ademais coñecía a Queipo de Llano e outros xenerais. Foi indultado da pena de morte e condenado a doce anos e un día de cárcere por delito de "auxilio á rebelión". Sufriu prisión primeiro en Guadalaxara, sendo traslado en 1940 ao campo de concentración de Camposancos. De alí foi trasladado a finais de 1941, debido a unha epidemia de pulgas e chinches, para pasar a sufrir cárcere e aínda peores condicións hixiénico-sanitarias no Cárcere de Santa Isabel en Santiago de Compostela ata marzo de 1942.

A vida na prisión de Santa Isabel, con máis de mil prisioneiros políticos (e algúns comúns) era extremadamente dura, con case unha ducia de persoas morrendo diariamente por inanición e avitaminose. Bejarano fíxose cargo da enfermería como "médico recluso" tanto en Camposancos como en Santo Isabel. Tamén continuou alí o seu labor de militancia e reorganización política. Tanto das condicións hixiénico-sanitarias como do labor político faise referencia en varios libros, de entre os cales destacamos "*El último guerrillero de España*" de Adolfo Lucas Reguilón García (1975), onde se fai referencia expresa non só ao labor profesional de Bejarano senón tamén á súa calidade humana. Reguilón e Bejarano reencontraríanse en Ribadavia moitos anos despois.

Por intercesión do cirurxián traumatólogo Manuel Álvarez Álvarez e do Dr. Morandeira, que o coñeceu estando na prisión de Santa Isabel, conseguiron que saíse do cárcere e que fose desterrado a Cortegada, onde tiña familiares o Dr. Manuel Álvarez. Estivo en liberdade condicional ata maio de 1945.

### Actividade posterior

En Cortegada traballou durante sete anos como médico por libre, xa que o goberno franquista privoulle de todos os seus dereitos profesionais. Estivo sancionado economicamente ata a fin do franquismo. Posteriormente exerceu (sempre privadamente) en Castrelo de Miño durante tres anos e posteriormente en Ribadavia ata a súa xubilación.

A Galicia chega clasificado como "comunista perigoso", e así tivo que pedir durante anos salvocondutos á Garda Civil para realizar calquera desprazamento a Ourense ou a calquera outro lugar. A pesar de estar en liberdade vixiada durante anos, non perdeu oportunidade de contactar con antigos combatentes republicanos como Modesto Gil "Tacón" ou Adolfo Reguilón, con quen departiu intres e encontros en Cortegada ou Ribadavia.

Os anos en Cortegada foron difíciles para o doutor Bejarano e a súa familia (alí aumentará a familia ata sete fillos). Tiña moitos pacientes que eran da Garda Civil e dos Carabineros da próxima fronteira de Ponte Barxas, e entre estes había xente que o protexía e avisaba de cando conviña que desaparecese de casa "visitar e socorrer enfermos", e para evitar problemas cos rexistros que periodicamente realizaba "a Brigadilla" no seu domicilio; ás veces tiña que cruzar "a raia" (a fronteira con Portugal) para visitar algún "guardinha" e esperar a que pasase a "tempestade". Non só sufrían presións policiais senón tamén da Igrexa. En palabras do seu fillo Francisco Bejarano Galdino (2000):

> 
> 
> *"Todos os anos viñan os misioneiros coas Misións... e na procesión da mañá detíñanse enfronte da casa onde viviamos, que estaba na praza do pobo e a voces entoaban: "¡Fóra, fóra! ¡Comunistas! ¡Fóra, fóra da nación, que queremos ser amantes do Sagrado Corazón! ¡Levántate pecador ao rosario da Aurora!"... Logo destas arengas a comitiva renovaba a súa tenebrosa marcha rúa abaixo con cánticos relixiosos..."*
> 
> 

Destaca así mesmo o seu labor como médico. En palabras do seu fillo Roberto Bejarano Galdino (2000):

> 
> 
> *"O seu radio de acción coas "igualadas" desde Cortegada chegaba a Ponte Barxas, Poulo, O Viso, Sande, Arnoia,... Abundaba a tuberculose, tifo e pelagra. Había pulgas nas casas e piollos nas cabezas" Pola zona de Merens, o Bao e a Barca, o río Miño pasaba á beira. No verán quedaba moita auga estancada. A xente collía o paludismo; chamábanlle "febres tercianas"*
> 
> Renunciou a todo por uns ideais en defensa do home, pasando horas e horas cos enfermos, picándoos ata sacalos á boia, ante miña crecente angustia porque se facía de noite e tiñamos que cruzar os montes cheos de lobos. Eu por medo dicíalle que nos quedásemos a durmir na aldea, pero el animábame e coa súa lanterna e cantando cancións metiámonos na boca do lobo. Amaba a liberdade."
> 
>

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* REGUILÓN GARCÍA, Adolfo Lucas (1975). *El último guerrillero de España*. Colección Testimonios. Madrid.
* SIMÓN LORDA, David (2010). *Médicos ourensáns represaliados na guerra civil e na posguerra*. Santiago de Compostela. Fundación Dez de Marzo.
* VV.AA. (2006). *Memorial da liberdade. Represión e resistencia en Galiza 1936-1977*. Xunta de Galicia.