| *Manilkara zapota* |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| Subreino: | Tracheobionta |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Subclase: | Dilleniidae |
| Orde: | Ericales |
| Familia: | Sapotaceae |
| Xénero: | *Manilkara* |
| Especie: | ***M. zapota*** |

 |
| Nome binomial |
| *Manilkara zapota*(L.) P.Royen |
| Sinonimia |
| **Lista de sinónimos**
 |

Casca con fendas usadas para a extracción do látex en Quintana Roo, México.
A ***Manilkara zapota*** é unha árbore tropical da familia das sapotáceas ( antes chamado *Sapota zapotilla* ou *Achras zapota* ) orixinario de México, América central e América do Sur tropical. Foi introducido en Filipinas durante a colonización española. Desde entón, difundiuse por Asia e crece en grandes cantidades na India, Tailandia, Malaisia, Camboxa, Indonesia ou Bangladesh, lugares onde o froito é moi popular e coñécese como *chikoo*.

Polo seu sabor doce e aromático, numerosos pobos amerindios utilizaban o seu látex, coñecido como goma de mascar (coñecido en náhuatl como *tzictli*), para mascar. De feito, até hai relativamente pouco tempo utilizábase aínda esta saiba como material para facer as gomas de mascar.

Recolla
-------

O proceso da colleita da *goma de mascar* aseméllase moito á que se usaba para a extracción do caucho da *Hevea brasiliensis*.
Entre xullo e febreiro, na estación chuviosa, o toro da árbore márcase de mañá cedo con fendas de machado pouco fondas e en zigzag, para que a saiba abrolle polos cortes e se deposite en saquetiños colocados a ese efecto; á tarde, os *chicleros* apañan o quilogramo e medio (aproximadamente) de saiba que abrollou e o transportan a plantas de procesamento.

A *M. zapota* non se explota até cumprir os 25 anos, e, xa que escarifica os cortes antigos, só poden drenarse de cada árbore unha vez cada dous ou tres anos. A demanda da goma de mascar medrou enormemente ao longo do século pasado, o que conduciu á utilización doutras especies parecidas (*M. bidentata* ou *Mimusops globosa*).

Froito
------

Muller de Mysore (India), cun queipo cheo de *chicozapotes*, froito da árbore da goma de mascar. A árbore é orixinaria das rexións tropicais de América central.
A *M. zapota* cultívase tamén polo seu froito comestíbel, semellante á ameixa. A polpa é parda, translúcida e moi doce. En México, esta froita é comercializada con dous nomes: *chicozapote* e *chupeta*, palabra esta última que provén do náhuatl e significa *zapote de mel*, precisamente por ser o máis doce dos froitos que producen as árbores da familia das sapotáceas. En Guatemala tamén se cultiva con este último nome e se comercializa amplamente por todo o territorio guatemalteco. Úsase incluso a súa madeira para elaborar enfeites artesanais e esculturas con formas moi diversas: ruínas maias, tatús, xaguares, tucanos etc. En Venezuela chámanlle *zapote*.

Industrialización
-----------------

O mexicano do século XIX Antonio López de Santa Anna, exiliouse nos Estados Unidos. Mentres vivía en Staten Island, Nova York, mercou un cargamento de goma de mascar natural, e un coñecido del, o industrial e inventor Thomas Adams concibiu o proxecto de utilizar o material coma substituto do caucho, que acadaba prezos estratosféricos para a época.

Porén a resina da *M. zapota* era demasiado branda para ese fin, e Adams perdeu grandes cantidades de diñeiro no proceso, logo de intentar fabricar con ela pneumáticos de bicicleta, xoguetes, botas de chuvia e máscaras. A adicción do xeneral López de Santa Anna a mascar o material suxeriulle a idea de comercializalo coma substituto da parafina, que a mocidade usaba para mascar daquela. En 1869 obtivo unha patente para a goma de mascar, e dous anos despois comezou a comercializala en masa baixo a marca *Adams New York Chewing Gum*. En 1875 tivo a idea de mesturar o produto con xarope de pradairo e regalicia para darlle sabor.

O sabor de menta, tan popular actualmente, non se introduciu até 1880; nese ano, William White fabricou a primeira goma con ese sabor baixo a marca *Yucatán*.

Notas
-----

1. ↑  Sinónimos en Tropicos
2. ↑  Sinónimos en Catalogue of life Arquivado 01 de febreiro de 2009 en Wayback Machine.
3. ↑  Enciso, Angélica (18 de xaneiro de 2007). "Chicle, el blanco jugo de la selva". La Jornada. Consultado o 6 de xaneiro de 2011.
4. ↑  Montemayor, Carlos: "Notas sobre nahuatlismos", en *La Jornada*, 3 de xullo de 2007.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Manilkara zapota*** |

### Ligazóns externas

* Clasificación
* Proceso de extracción da goma de mascar *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14959
* BRE: 3534603

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 91280
* Ecocrop: 7605
* EOL: 1154544
* EPPO: MNKZA
* FNA: 200017540
* GBIF: 2885158
* iNaturalist: 165144
* IPNI: 152641-2
* IRMNG: 10245151
* ISC: 34560
* ITIS: 23823
* IUCN: 61964429
* NCBI: 3741
* PlantList: kew-120271
* POWO: ID
* TAXREF: 447601
* Tropicos: 28700370
* PLANTS: MAZA
* WCSPF: 120271
* WoRMS: 418743

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: 0O0D41D2VG

 |