Mark Twain (1909)
**Samuel Langhorne Clemens**, coñecido polo seu pseudónimo literario **Mark Twain**, nado na Florida, condado de Monroe, Missouri, o 30 de novembro de 1835 e finado en Redding, Connecticut, o 21 de abril de 1910,  , foi un escritor, humorista, ensaísta, empresario, editor e conferenciante estadounidense. Foi eloxiado como "o maior humorista que deu Estados Unidos", e William Faulkner chamouno "o pai da literatura estadounidense". As súas novelas inclúen *The Adventures of Tom Sawyer* (*As aventuras de Tom Sawyer*) (1876) e a súa secuela, *Adventures of Huckleberry Finn* (*As aventuras de Huckleberry Finn*) (1884), sendo esta última chamada a miúdo a "Great American Novel" (*Gran novela americana*). Twain tamén escribiu *A Connecticut Yankee in King Arthur's Court* (*Un ianqui na corte do Rei Artur*) (1889) e *Pudd'nh ead Wilson* (1894), e coescribiu *The Gilded Age: A Tale of Today* (1873) con Charles Dudley Warner.

Twain criouse en Hannibal, Missouri, que máis tarde serviría de escenario para *Tom Sawyer* e *Huckleberry Finn*. Traballou como aprendiz dun impresor ao comezo da súa carreira, e despois traballou como tipógrafo, contribuíndo con artigos no xornal do seu irmán maior Orion Clemens. Twain converteuse entón en piloto dun barco fluvial no río Mississippi, o que lle proporcionou material para *Life on the Mississippi* (*A vida no Mississippi*) (1883). Pouco despois, Twain dirixiuse ao oeste para unirse a Orion en Nevada. Referiuse con humor á súa falta de éxito na minería, recorrendo ao xornalismo para o *Territorial Enterprise* de Virginia City.

Alcanzou o éxito como escritor por primeira vez co relato humorístico "The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County", que se publicou en 1865; estaba baseado nunha historia que escoitou no Hotel Angels de Angels Camp, California, onde pasara algún tempo como mineiro. O relato deulle fama internacional. Escribiu ficción e non ficción. A medida que crecía a súa fama, converteuse nun orador moi solicitado. O seu enxeño e sátira, tanto en prosa como en discurso, valéronlle o eloxio de críticos e colegas, e Twain foi amigo de presidentes, artistas, industriais e membros da realeza europea.

Aínda que Twain pronunciouse inicialmente a favor dos intereses estadounidenses nas Illas Hawaii, máis tarde cambiou de postura, foi vicepresidente da Liga Antiimperialista Estadounidense desde 1901 ata a súa morte en 1910, e opúxose firmemente á guerra filipino-estadounidense e ao colonialismo estadounidense.

Twain gañou moito diñeiro cos seus escritos e conferencias, pero investiu en empresas que lle fixeron perder a maior parte deste, como a Paige Compositor, unha máquina tipográfica mecánica que fracasou pola súa complexidade e imprecisión. Declarouse en bancarrota por mor destes reveses financeiros, pero co tempo superou os seus problemas económicos coa axuda do executivo da Standard Oil, Henry Huttleston Rogers. Twain acabou pagando integramente a todos os seus acredores, a pesar de que a súa declaración de bancarrota significaba que non estaba obrigado a facelo. Naceu pouco despois da aparición do cometa Halley, e predixo que a súa morte tamén o acompañaría, morrendo un día despois de que o cometa estivese no seu punto máis próximo á Terra.

Traxectoria
-----------

### Primeiros anos

Samuel Clemens, aos 15 anos, sostendo tipos metálicos nun pau de composición que deletrea o seu nome de pila. Entendeu que o proceso de impresión fotográfica invertía o contido dunha imaxe do mesmo xeito que se invertía o tipo móbil cara atrás na impresión para dar unha copia clara.
Samuel Langhorne Clemens naceu o 30 de novembro de 1835 na diminuta aldea de Florida, Missouri. Foi o sexto dos sete fillos de Jane (*nada* Lampton; 1803-1890), natural de Kentucky, e John Marshall Clemens (1798-1847), natural de Virxinia.

Os seus pais coñecéronse cando o seu pai, avogado colexiado en Kentucky, tentou axudar ao pai e ao tío de Jane a evitar a quebra. Casaron en 1823. Twain era de ascendencia córnica, inglesa e escocesa-irlandesa. Só tres dos seus irmáns viviron máis aló da infancia: Orion (1825-1897), Pamela (1827-1904) e Henry (1838-1858). O seu irmán Pleasant Hannibal (1828) morreu ás tres semanas de vida, a súa irmá Margaret (1830-1839) cando Twain tiña tres anos, e o seu irmán Benjamin (1832-1842) tres anos máis tarde.[]

Aos catro anos, a súa familia trasladouse á veciña localidade de Hannibal, Missouri,<re def>"Mark Twain, American Author and Humorist". Consultado o 21 de novembro do 2023. </ref> unha cidade portuaria do río Mississippi, onde realizou os seus primeiros estudos e que lle inspirou a cidade ficticia de St. Petersburg en *The Adventures of Tom Sawyer* e en *The Adventures of Huckleberry Finn*, moitas das lembranzas das súas novelas están inspiradas na facenda do seu tío e na vila de Hannibal.. A escravitude era legal en Missouri naquela época, e converteuse nun tema destes escritos. O seu pai era avogado e xuíz e morreu de pneumonía en 1847, cando Twain tiña 11 anos. Ao ano seguinte, Twain abandonou a escola tras cursar o quinto grao para converterse en aprendiz de impresor. En 1851, empezou a traballar como tipógrafo, contribuíndo con artigos e bosquexos humorísticos no *Hannibal Journal'*, unha periódico propiedade do seu irmán Orion. Aos 18 anos abandonou Hannibal e traballou como impresor en Nova York, Filadelfia, St. Louis e Cincinnati, afiliándose á recentemente creada Unión Tipográfica Internacional, o sindicato de impresores. Educouse en bibliotecas públicas polas tardes, onde atopou máis información que nunha escola convencional.

Twain describe a súa infancia en *Life on the Mississippi* (*A vida no Mississippi*), afirmando que "só había unha ambición permanente" entre os seus camaradas: ser barqueiro de vapor. "Pilotar era o posto máis grandioso de todos. O piloto, mesmo naqueles días de salarios triviais, tiña un soldo principesco: de cento cincuenta a douscentos cincuenta dólares ao mes, e non tiña que pagar pensión." Tal e como o describía Twain, o prestixio do piloto superaba ao do capitán. O piloto tiña que "coñecer persoalmente cada vello escollo e cada álamo dun só tronco e cada escura chea de madeira que adorna as beiras deste río ao longo de mil duascentas millas; e máis que iso, debe... saber realmente onde están estas cousas na escuridade". O piloto do barco de vapor Horace E. Bixby contratou a Twain como piloto para que lle ensinase o río entre Nova Orleáns e St. Louis por 500 dólares (equivalentes a 17.000 dólares en 2022), pagadeiros co primeiro soldo de Twain tras graduarse. Twain estudou o Mississippi, aprendeu os seus puntos de referencia, a navegar as súas correntes con eficacia e a ler o río e as súas canles en constante cambio, arrecifes, escollos mergullados e rochas que "arrincarían a vida da embarcación máis forte que xamais flotase". Pasaron máis de dous anos antes de que obtivese a súa licenza de piloto. A pilotaxe tamén lle deu o seu pseudónimo de "mark twain" ("marca dous") que era o berro do sondador para unha profundidade fluvial medida de dúas brazas (12 pés), que era auga segura para un barco de vapor.

Como novo piloto, Clemens serviu no vapor *A. B. Chambers* con Grant Marsh, que se fixo famoso polas súas fazañas como capitán dun barco de vapor no río Missouri. Ambos se gustaban e admiraban, e mantiveron unha correspondencia durante moitos anos despois de que Clemens abandonase o río.

Mentres se adestraba, Samuel convenceu ao seu irmán menor, Henry, para que traballase con el, e mesmo lle conseguiu un posto de oficinista no barco de vapor *Pennsylvania*. O 13 de xuño de 1858, a caldeira do vapor explotou; Henry sucumbiu ás súas feridas o 21 de xuño. Twain afirmou prever esta morte nun soño un mes antes,
:275 que inspirou o seu interese pola parapsicoloxía; foi un dos primeiros membros da Sociedade para a Investigación Psíquica. Twain sentiase culpable e considerouse responsable durante o resto da súa vida. Seguiu traballando no río e foi piloto fluvial ata que estalou a guerra civil en 1861, cando se restrinxiu o tráfico ao longo do río Mississippi. Ao comezo das hostilidades, alistouse brevemente nunha unidade local dos Confederados. Máis tarde escribiu o esbozo "The Private History of a Campaign That Failed" (*A historia privada dunha campaña que fracasou*), no que describe como el e os seus amigos foran voluntarios confederados durante dúas semanas antes de que a súa unidade se disolvese.

Despois marchouse a Nevada para traballar para o seu irmán Orion, que era Secretario do Territorio de Nevada. Twain describe o episodio no seu libro *Roughing It*.:147

### No oeste americano

Twain, co 31 anos.
Orion converteuse en secretario do Territorio de Nevada co gobernador James W. Nye en 1861, e Twain uniuse a el cando se trasladou ao oeste. Os irmáns viaxaron máis de dúas semanas en dilixencia polas Grandes Chairas e as Montañas Rochosas, visitando a comunidade mormona en Salt Lake City..

A viaxe de Twain terminou na cidade mineira de Virginia City, Nevada, onde se converteu en mineiro en Comstock Lode. Fracasou como mineiro e entrou a traballar no xornal de Virginia City *Territorial Enterprise*, traballando ás ordes dun amigo, o escritor Dan DeQuille. A primeira vez que utilizou o seu pseudónimo foi o 3 de febreiro de 1863, cando escribiu un relato humorístico de viaxe titulado "Letter From Carson – re: Joe Goodman; party at Gov. Johnson's; music" e asinouno como "Mark Twain".

### Popularidade

En San Francisco traballou como xornalista en *The Californian*, pero foi despedido tras disputas cos seus editores, que se negaban a publicar os seus artigos máis controvertidos. Entre eles, un sobre a discriminación dos chineses e outro sobre a brutalidade policial. Os traballos xornalísticos desta época foron recollidos máis tarde en *Mark Twain of the Enterprise* (1857). Tras quedar sen traballo e sen diñeiro, estivo a piques de suicidarse. A partir de 1864 comezou a frecuentar outros escritores, un deles Artemus Ward, humorista e conferenciante, que o animou e lle ensinou o negocio das conferencias. Soportou con dificultade a Francis Bret Harte, con quen colaborou nalgúns proxectos e ao que acusou de abandonar a súa esposa e ser un *sabrista* consumado. O seu relato *The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County* (1865) deulle unha súbita popularidade e asinou ese mesmo ano un contrato co *Sacramento Union* para escribir unha serie de cartas sobre o servizo de pasaxeiros do recentemente inaugurado servizo de barcos de vapor entre San Francisco e Honolulu; apareceu xa perfilado o seu estilo cunha inimitable e mordaz ironía. Os seus editores (Webb, Bliss) comezaron a enganalo sistemática e impunemente sobre as vendas das súas obras.

### Viaxes

En 1867 viaxou a Europa e Terra Santa, aproveitando para escribir o seu libro de viaxes *Innocents abroad* (1869), en que explotou humoristicamente e de forma epistolar -son cartas publicadas primeiramente en xornais norteamericanos- por unha banda, a decadencia, pretensiosidade e o aristocratismo antidemocrático europeos, e, por outro, o provincianismo pailán e a irreverencia dos estadounidenses en contacto con Europa. En 1870 casou con Olivia Langdon, o grande amor da súa vida, a quen chamou Livy. Olivia era filla dun capitalista progresista que axudou a escapar moitos escravos como parte da rede de liberación chamada *Tren Subterráneo*. Ao principio Olivia non prestou atención a Samuel, pero tras un ano de cartas diarias, terminou por namorarse do escritor. Seguiu escribindo libros de viaxes, como *A Tramp Abroad* (1880) sobre unha excursión aos Alpes e a Selva Negra alemá, e o clásico *Life on the Mississippi* (1883), composto con materiais publicados ou redactados anteriormente e que centra un período de introspección sobre a súa infancia e mocidade e no que figuran os máis valiosos libros narrativos do escritor: *As aventuras de Tom Sawyer* (1876) e *As aventuras de Huckleberry Finn* (1884).

A antiga casa de Mark Twain
Un investimento nun novo tipo de linotipia, a linotipia Paige, arruinouno completamente no pánico de 1893, pero logrou saír dos números vermellos dando conferencias por todos os Estados Unidos e ao redor de todo o mundo: publicou sobre esta experiencia o libro de viaxes *Following the Equator* (1897). Convenceu o xeneral Grant para que editase as súas memorias. Morreulle a súa filla rmáis vella, Susy, de meninxite, Livy quedou inválida e outro fillo morreu por descoido seu, como dolorosamente contou na súa *My Autobiography*; o escritor sumiuse nun negro pesimismo e nunha temible misantropía, de forma que ata el mesmo se deu conta de que o que escribía naquel tempo era mordaz de máis e impublicable para os parámetros de entón e deixou instrucións para que se editase trala súa morte. Fixo unha esgotadora viaxe coa súa esposa por Suráfrica, Calcuta, Australia e Nova Zelandia, dando conferencias e quedaron a vivir en Nova York. A súa esposa faleceu en Firenze en 1904. A súa filla Jean de súpeto en 1909; deste golpe apenas se recuperou e morreu catro meses despois, o 21 de abril de 1910, en Stormfield, Nova York. Só lle sobreviviu unha filla.

Foi recoñecido mundialmente durante os últimos anos da súa vida, e recibiu, entre outros, o doutoramento Honoris Causa pola Universidade de Oxford (Inglaterra), en 1907.

Obras
-----

Tapa de *A Connecticut Yankee in King Arthur’s Court*.
Entre as súas obras pódense citar:

* *The Innocents Abroad* (1869), libro de viaxes satírico.
* *Roughing It*  (1872)
* *As aventuras de Tom Sawyer* (1876), novelización sobre algúns personaxes da infancia do autor en Hannibal.
* *A Tramp Abroad* (1880)
* *O príncipe e o esmoleiro* (1882), novela histórica.
* *Life on the Mississippi* (1883), autobiográfica.
* *As aventuras de Huckleberry Finn* (1884), considerada a primeira novela moderna da literatura norteamericana.
* *Un ianqui na corte do rei Arturo* (1889), fantasía histórica que encobre unha crítica á sociedade contemporánea.
* *Following the Equator* (1897), libro de viaxes.
* *Pudd'nhead Wilson* (1894), narración determinista cuxo fin é atacar a escravitude.
* *Personal Recollections of Joan of Arc* (1896)
* *Unha sátira detectivesca de dobre canón* (1902)
* *Retallos do diario de Adán* (1904)
* *Diario de Eva* (1906)
* *O forasteiro misterioso* (1916)
* *My Autobiography*, (1924) póstuma.

Contos:

* *The Man That Corrupted Hadleyburg* (1899)
* *The War Prayer* (1905)

Notas
-----

1. 1 2  "Biography of Mark Twain". Arquivado dende o orixinal o 3 de xuño de 2017. Consultado o 21 de novembro do 2023.
2. ↑  "MARK TWAIN IS DEAD AT 74; End Comes Peacefully at His New England Home After a Long Illness.". *The New York Times*. 22 de abril de 1910. ISSN 0362-4331. Consultado o 21 de novembro do 2023.
3. ↑  Jelliffe, Robert A. (1956). *Faulkner at Nagano*. Tokyo: Kenkyusha, Ltd.
4. ↑  *World Book Encyclopedia*. Chicago: World Book, Inc. 1999.
5. ↑  Thomson, David, *In Nevada: The Land, The People, God, and Chance*, New York: Vintage Books, 2000. ISBN 0-679-77758-X p. 35
6. ↑  Twain, Mark (1903). *The Jumping Frog: The Jumping Frog, in English, Then in French, Then Clawed Back Into a Civilized Language Once More by Patient, Unremunerated Toil*. Nova York: Harper & Brothers.
7. ↑  Caron, James E. (2008). "The Blessings of Civilization: Mark Twain's Anti-Imperialism and the Annexation of the Hawai'ian Islands". *The Mark Twain Annual* (6). pp. 51–52. JSTOR 41582240 – vía JSTOR.
8. ↑  "Mark Twain – The World of 1898: The Spanish-American War". *Hispanic Division, Library of Congress*. Consultado o 21 de novembro do 2023.
9. ↑  Stone, Oliver; Kuznick, Peter (2013). *The Untold History of the United States*. A historia non contada dos Estados Unidos
10. ↑  Thurber, Dani. "Research Guides: World of 1898: International Perspectives on the Spanish American War: Mark Twain". *Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América* (en inglés). Consultado o 21 de novembro do 2023. Durante a guerra hispano-estadounidense, Twain converteuse nun fervente antiimperialista, chegando mesmo a unirse á liga Antiimperialista. As súas opinións sobre a guerra e sobre a guerra de Filipinas publicáronse en todo o país.
11. ↑  "Mark Twain's weird but perfect ending". *PBS NewsHour*. 21 de abril de 2022. Consultado o 21 de novembro do 2023.
12. ↑  Hoffman, Andrew J. (1997). *Inventing Mark Twain*. William Morrow. ISBN 978-0688127695. Arquivado dende o orixinal o 19 de xaneiro de 2017.
13. ↑  Kaplan, Fred (2007). "Chapter 1: The Best Boy You Had 1835–1847". *The Singular Mark Twain*. Doubleday. ISBN 978-0-385-47715-4.
14. ↑  Jeffrey L. (Ed) Egge. *The Pennsylvania Genealogical Magazine, Volume 41*. p. 1.
15. ↑  Michelle K Smith (31 de decembro de 2014). "Mark Twain's ancestor was "witchfinder general" in Belfast trial".
16. ↑  Kathryn Stelmach Artuso. *Transatlantic Renaissances: Literature of Ireland and the American South*. p. 5.
17. ↑  Lyman Horace Weeks. *Genealogy Volume 1–2; a weekly journal of American ancestry*. p. 202.
18. ↑  Powers, Ron (2006). *Mark Twain: A Life*. Free Press. ISBN 9780743248990.
19. ↑  "Welcome to the Mark Twain House & Museum – Clemens Family Tree". *www.marktwainhouse.org*. Arquivado dende o orixinal o 10 de febreiro de 2017. Consultado o 21 de novembro do 2023.
20. ↑  Lindborg, Henry J. *Adventures of Huckleberry Finn*. Arquivado dende o orixinal o 28 de outubro de 2009. Consultado o 23 de novembro do 2023.
21. ↑  "John Marshall Clemens". State Historical Society of Missouri. Arquivado dende o orixinal o 23 de setembro de 2013. Consultado o 21 de novembro do 2023.
22. ↑  Philip S. Foner, *Mark Twain: Social Critic* (New York: International Publishers, 1958), p. 13, cited in Helen Scott's "The Mark Twain they didn't teach us about in school" (2000) in the *International Socialist Review* 10, Winter 2000, pp. 61–65, at  Arquivado 2002-06-16 en Wayback Machine.
23. ↑  Clemens, Samuel L. *Life on the Mississippi*, pp. 32, 37, 45, 57, 78, Harper & Brothers, Nova York e Londres, 1917.
24. ↑  "Nautical Dictionary, Glossary and Terms directory: Search Results". *www.seatalk.info*. Consultado o 21 de novembro do 2023.
25. ↑  "What do Mark Twain and your depth sounder have in common?". *www.boatsafe.com/index.html*. Arquivado dende o orixinal o 23 de xuño de 2018. Consultado o 21 de novembro do 2023.
26. ↑  Hanson, Joseph Mills. *The Conquest of the Missouri: Being the Story of the Life and Exploits of Captain Grant Marsh,* pp. 24–29, Murray Hill Books, Inc. New York and Toronto, 1909.
27. ↑  Smith, Harriet Elinor, ed. (2010). *Autobiography of Mark Twain: Volume 1*. University of California Press. ISBN 978-0-520-26719-0.
28. ↑  Para máis información sobre a relación de Twain coa parapsicología, véxase Blum, Deborah, *Ghost Hunters: William James and the Search for Scientific Proof of Life After Death* (Penguin Press, 2006).
29. 1 2  "Mark Twain Biography". The Hannibal Courier-Post. Consultado o 21 de novembro do 2023.
30. ↑  Clemens, Samuel L. *Roughing It*, p. 19, American Publishing Company, Hartford, CT, 1872. ISBN 0-87052-707-X.
31. ↑  J. R. Lemaster (1993). *The Mark Twain Encyclopedia*. Taylor & Francis. ISBN 978-0824072124.
32. ↑  Powell, Allan Kent (22 de abril de 2016). "Mark Twain's Utah". Utah Division of State History. Consultado o 13 de decembro do 2023.
33. ↑  *Comstock Commotion: The Story of the Territorial Enterprise and Virginia City News*, capítulo 2.
34. ↑  "Mark Twain quotations". Arquivado dende o orixinal o 13 de agosto de 2021. Consultado o 19 de marzo do 2024.
35. ↑  Para máis información, véxase Mark Twain en Nevada.
36. ↑  Ficha na Base de datos de libros editados en España
37. ↑  Tamén editada como *O príncipe e o mendigo*
38. ↑  Ficha na Base de datos de libros editados en España
39. ↑  O título orxinal en lingua inglesa foi *A Double Barrelled Detective Story*. Kalandraka publicou a tradución ao galego e cargo de Antía Veres Xesto en 2018.
40. ↑  Ficha na Base de datos de libros editados en España
41. ↑  Ficha na Base de datos de libros editados en España
42. ↑  O título orixinal en lingua inglesa foi *The Mysterious Stranger*. Publicouna en galego a Editorial Hugin e Munin en 2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galicitas posúe citas sobre:  ***Mark Twain*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Mark Twain Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Lucius Beebe. *Comstock Commotion: The Story of the Territorial Enterprise and Virginia City News.* Stanford University Press, 1954 ISBN 1-122-18798-X
* Louis J. Budd, ed. *Mark Twain, Collected Tales, Sketches, Speeches & Essays 1891–1910* (Library of America, 1992) (ISBN 978-0-940450-73-8)
* Ken Burns, Dayton Duncan, and Geoffrey C. Ward, *Mark Twain: An Illustrated Biography.* Nova York: Alfred A. Knopf, 2001 (ISBN 0-375-40561-5)
* Gregg Camfield. *The Oxford Companion to Mark Twain.* Nova York: Oxford University Press, 2002 (ISBN 0-19-510710-1)
* Guy Cardwell, ed. *Mark Twain, Mississippi Writings* (Library of America, 1982) (ISBN 978-0-940450-07-3)
* Guy Cardwell, ed. *Mark Twain, The Innocents Abroad & Roughing It* (Library of America, 1984) ISBN 978-0-940450-25-7
* James M. Cox. *Mark Twain: The Fate of Humor.* Princeton University Press, 1966 (ISBN 0-8262-1428-2)
* Everett Emerson. *Mark Twain: A Literary Life.* Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2000 (ISBN 0-8122-3516-9)
* Shelley Fisher Fishkin Arquivado 28 de febreiro de 2013 en Wayback Machine. ed. *A Historical Guide to Mark Twain.* Nova York: Oxford University Press, 2002 (ISBN 0-19-513293-9)
* Susan K. Harris, ed. *Mark Twain, Historical Romances* (Library of America, 1994) (ISBN 978-0-940450-82-0)
* Hamlin L. Hill, ed. *Mark Twain, The Gilded Age and Later Novels* (Library of America, 2002) ISBN 978-1-931082-10-5
* Jason Gary Horn. *Mark Twain: A Descriptive Guide to Biographical Sources.* Lanham, Md.: Scarecrow Press, 1999 (ISBN 0-8108-3630-0)
* William Dean Howells. *My Mark Twain.* Mineloa, Nova York: Dover Publications, 1997 (ISBN 0-486-29640-7)
* Fred Kaplan. *The Singular Mark Twain: A Biography.* Nova York: Doubleday, 2003 (ISBN 0-385-47715-5)
* Justin Kaplan. *Mr. Clemens and Mark Twain: A Biography.* Nova York: Simon and Schuster, 1966 (ISBN 0-671-74807-6)

### Ligazóns externas

* Mais de 60 textos dispoñíbeis gratuitamente (*en inglés*)
* As Obras de Mark Twain, Versións indexadas por capítulo, con sistema de busca (*en inglés*)
* Obras Completas de Mark Twain (*en inglés*)
* Frases, artigos de xornais e outros textos de Mark Twain (*en inglés*)
* A casa de Mark Twain en Hartford, CT (*en inglés*)
* O conto The Celebrated Jumping Frog of Cavaleras County (*en portugués*)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7245
* WorldCat
* VIAF: 50566653
* BAV: ADV10188047
* BIBSYS: 90056487
* BiTraGa: 246
* BLBNB: 000176022
* BNA: 000024237
* BNB: ID
* BNCHL: 000034587
* BNE: XX945992
* BNF: 11927291n
* BRE: 4184391
* BVMC: 778
* CANTIC: a10166221
* CiNii: DA00300263
* DeutscheBio: 118624822
* Discogs: 463414
* EBID: ID
* EGAXA: vtls000823270
* Europeana: ID
* FAST: 31622
* Filmportal: ID
* GEC: 0040443
* Genius: Mark-twain
* GND: 118624822
* Gutenberg: 53
* IBDB: 13531
* ICCU: CFIV002662
* IMDb: nm0878494
* IMSLP: ID
* Isidore: twain\_mark\_auteur\_du\_texte
* ISNI: 0000000368641704
* LAC: 0105C0556
* LCCN: n79021164
* LibraryThing: twainmark
* LibriVox: 9
* LOC-Jukebox: 4347
* MusicBrainz: ID
* MyAnimeList: 19191
* NDL: 00459304
* NKC: jn19981002263
* NLA: 35028957
* NLG: 122385
* NNDB: 000022386
* NPG: mp54578
* NTA: 227880145
* OBP: ID
* OL: OL18319A
* openMLOL: 3236
* PTBNP: 46269
* RKD: 17169
* RSL: 000083946
* SELIBR: 98057
* SNAC: w6dg7gd6
* Songkick: 334328
* SUDOC: 027171876
* TESF: twain\_mark
* Theatricalia: 2ass
* TMDb: 72225
* Treccani: mark-twain
* ULAN: 500020427
* UNZ: TwainMark
* WikiTree: Clemens-1

 |