|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos chineses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Shang Yang** (en chinés: *商鞅*), nado en Wey (reino Zhou) arredor de 390 a.C. e finado en 338 a.C. tamén coñecido como **Wei Yang** (en chinés: *衞鞅*) e orixinalmente apelidado **Gongsun**, foi un filósofo e político chinés. Foi un destacado estudoso legalista. Foi un estadista e reformador do estado de Qin durante o período dos Reinos Combatentes da antiga China. As súas políticas supuxeron os fundamentos administrativos e políticos que permitirían aos Qin a conquistar toda a China, unificando o país por primeira vez e establecendo a dinastía Qin. El e os seus seguidores contribuíron ao *Libro do Señor Shang*, obra fundacional do que modernamente se chamou legalismo.

Traxectoria
-----------

Shang Yang naceu como o fillo dunha concubina da familia gobernante do estado Wey (衛). O seu apelido (氏, nome da liñaxe) era Gongsun e o seu nome persoal Yang. Como membro da familia Wey, tamén foi coñecido como Wei Yang.

De novo, Yang estudou dereito e obtivo un posto co primeiro ministro Shuzuo de Wei (魏). Co apoio do duque Xiao de Qin, Yang abondonou a súa baixa posición con Wei para converterse no conselleiro xefe con Qin. As súas numerosas reformas transformaron o periférico estado de Qin nunha potencia militar e nun reino fortemente centralizado. Os cambios a un sistema legal do estado (que se dicían que estaban baseados no *Canon das leis* de Li Kui) impulsaron a Qin á prosperidade. Mellorando a administración mediante a énfase na meritocracia, as súas políticas debilitaron o poder dos señores feudais.

En 341 a.C. Qin atacou o estado de Wei. Yang en persoa levaron o exército Qin a vencelo, e finalmente Wei cedeu a terra occidental do río Amarelo a Qin. Polo seu papel na guerra, Yang recibiu quince cidades en Shang como o seu feudo persoal e pasou a ser coñecido como señor Shang (Shang Jun) ou Shang Yang. Segundo os *Arquivos do Grande Historiador*, con estas conexións persoais mentres servía na corte de Wei, Shang Yang invitou a Gongzi Ang, xeneral de Wei, a negociar un tratado de paz. Segundo Ang chegou, foi tomado prisioneiro, e o exército de Qin atacou, vencendo con éxito os seus opoñentes.

Mark Edward Lewis identificou a súa reorganización do exército como responsable do plan de ordenar as estradas e os campos no norte da China. Isto puido chegar lonxe, mais Yang era máis un reformador militar que un legal. Yang supervisou a construción de Xiangyang.

A escola de pensamento de Shang Yang foi favorecida polo emperador Wu de Han, e John Keay menciona que a figura Tang de Du You foi dirixida por Shang Yang.

### Morte

Profundamente odiado pola nobreza Qin, Yang non puido sobrevivir á morte do duque Xiao de Qin. O seguinte gobernante, o rei Huiwen, ordenou a exterminación contra Yang e a súa familia para fomentar a rebelión. Yang previamente humillara o novo duque "provocando que fose castigado por unha ofensa como se fose un cidadán ordinario". Segundo o *Zhan Guo Ce*, Yang foi esconderse e nun momento Yang tratou de quedar nunha pousada. O don rexeitouno porque ía contra as leis que Yang puxera en marcha admitir un hóspede sen identificación.

Yang foi executado mediante jūliè (車裂, desmembramento mediante cinco carros, gando ou cabalos); Toda a súa familia foi executada. A pesar da súa morte, o rei Huiwen mantivo as reformas establecidas por Yang. Consérvanse outras versións alternativas da morte de Yang. Segundo Sima Qian, Yang escapou primeiro a Wei. Porén, aló foi odiado e pola súa anterior traizón a Gongzi Ang e foi expulsado. Yang foi entón ao seu feudo, onde levantou un exército rebelde, mais morreu en combate. Trala batalla, o rei Hui de Qin desmembrou o cadáver de Yang mediante carros como advertencia cara a outros.

Notas
-----

1. 1 2  Antonio S. Cua (ed.), 2003, páx. 362, *Encyclopedia of Chinese Philosophy*  "The fifth important legalist, Shang Yang (Wei Yang, c. 390–338 B.C.E.), was born in Wei; his original surname was Gongsun."
2. ↑  Pines, Yuri, "Legalism in Chinese Philosophy", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Winter 2014 Edition), Edward N. Zalta (ed.), 1.1 Major Legalist Texts,
3. 1 2 3 4 5  商君列传 (vol. 68), *Rexistros do Grande Historiador*, Sima Qian
4. ↑  O nome non é o mesmo que o do seu estado natal
5. ↑  Páx. 79 de *Classical China*
6. ↑  *Bamboo Annals Ancient Text, Records of Wei*
7. ↑  Paul R. Goldin, *Persistent Misconceptions about Chinese Legalism*. páx. 18
8. ↑  John Man 2008. páx. 51. *Terra Cotta Army*.
9. ↑  Creel 1970, What Is Taoism?, 115
10. ↑  Arthur F. Wright 1960. p. 99. *The Confucian Persuasion*
11. ↑  pg 80 of *Classical China*, ed. William H. McNeill and Jean W. Sedlar, Oxford University Press, 1970. LCCN: 68-8409
12. ↑  *和氏, Han Feizi*, Han Fei
13. ↑  *东周列国志*, 蔡元放

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***China*** |

### Bibliografía

* Zhang, Guohua, "Shang Yang"[*Ligazón morta*]. *Encyclopedia of China* (Law Edition), 1st ed.
* Xie, Qingkui, "Shang Yang"Arquivado 09 de maio de 2007 en Archive.is. *Encyclopedia of China* (Political Science Edition), 1st ed.
* Li Yu-ning, *ShangYang's Reforms* (M.E. Sharpe Inc. 1977).

### Ligazóns externas

* Hansen, Chad. "Lord Shang (died 338 BC)". *Chad Hansen's Chinese Philosophy Pages*.
* Duyvendak, J. J. L. "商君書 - Shang Jun Shu". *Chinese Text Project*.
* "秦一". *Chinese Text Project*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q351345
* WorldCat
* VIAF: 155549407
* BIBSYS: 90386404
* BNF: 11924612w
* CERL: cnp01318440
* EBID: ID
* FAST: 1846987
* GND: 118992244
* Gutenberg: 2452
* ISNI: 0000 0001 0399 5996
* LCCN: n81125741
* NKC: jx20041021009
* NLA: 36730460
* NTA: 140298169
* openMLOL: 37434
* SELIBR: 198101
* SUDOC: 027136167

 |