Melchora Aquino nun billete de 100 pesos
**Melchora Aquino de Ramos**, nada en Gulod sa Banilad o 6 de xaneiro de 1812 e finada na mesma cidade o 20 de febreiro de 1919 foi unha revolucionaria filipina, coñecida como ***Tandang Sora*** ("A vella Sora") por mor da súa participación a avanzada idade durante a revolución filipina.

Traxectoria
-----------

Tandang Sora naceu o 6 de xaneiro de 1812 no barrio de Gulod sa Banilad ou Banlat no distrito de Balintawak, na época parte de Caloocan, pero que agora pertence a Quezón. Filla dunha parella campesiña, Juan e Valentina Aquino, nunca foi á escola. Así todo, sabía ler e cantaba en festas locais e durante a misa na igrexa da súa parroquia e con frecuencia fixo de *Reyna Elena* no desfile procesional de maio .

Casou con Fulgencio Ramos, un campesiño pobre co que tivo seis fillos. Ramos morreu cando seu fillo máis novo tiña sete anos e tivo que se encargar ela soa de seus fillos. Tandang Sora continuou a súa vida como unha activa *hermana mayor* na celebración *festivais*, bautizos e vodas e logrou sacar adiante a seus fillos traballando duramente.

### Participación na revolución

Na súa localidade natal rexentaba unha tenda que tornou refuxio para os revolucionarios (*katipuneros*) enfermos e feridos. Alimentábaos, dáballe atención médica e animaba os revolucionarios con consellos e oracións e na súa casa tamén realizaban xuntanzas e así comezaron a coñecela cos sobrenomes de "Muller da Revolución", "Nai de Balintawak", "Nai da revolución filipina" e *Tandang Sora* (*Tandang* deriva do tagalo *matandâ*, vella). Ela e mais seu fillo, Juan Ramón, estiveron presentes no Grito de Balintawak e foron testemuñas da destrución das cédulas de identidade

As autoridades españolas interrogárona cando souberon das súas actividades e que coñecía o paradoiro dos katipuneros pero ela negouse a divulgar calquera información. A Garda Civil detívoa e acabou deportada na illa de Guam o 2 de setembro de 1896, onde permaneceu en arresto domiciliario na residencia de Justo Dungca compartido cunha muller de nome Segunda Puentes e volveu a Filipinas repatriada polos norteamericanos, con outros exiliados, o 26 de febreiro de 1903. Pasou os últimos anos da súa vida en Balintawak e rexeitou as ofertas de recompensas monetarias pola súa participación na revolución e morreu cas da súa filla Saturnina en Banlat o 20 de febreiro de 1919 con 107 anos.

Legado
------

Un distrito e unha estrada de Quezón City levan o nome de Tandang Sora. O seu rostro apareceu na moeda filipina de cinco centavos que se emitiu entre 1967 e 1992 e foi a primeira filipina en aparecer nun billete de Filipinas, concretamente no de 100 pesos da coñecido como serie inglesa (1951-66).

En 2012 durante a celebración do seu 200 aniversario, o goberno local de Quezón decidiu trasladar os seus restos de Himlayang Pilipino Memorial Park ao Santuario Nacional Tandang Sora en Banlat e mais declarou 2012 Ano Tandang Sora</ref>.

Notas
-----

1. ↑  Gregorio F. Zaide (1970). *Great Filipinos in History: An Epic of Filipino Greatness in War and Peace*. Verde Book. p. 63.
2. ↑  "150-year-old ‘Katipunan’ tree: A mute witness to the 116th PHL Freedom Day celebration in Novaliches". *Philippine Canadian Inquirer*. 12 de xuño de 2014. [*Ligazón morta*]
3. ↑  Carlos Quiriono (1995). *Who's who in Philippine History*. Tahanan Books. p. 32.
4. ↑  Alicia Castellanos Escudier. "Melchora Aquino". *Diccionario Biográfico. Real Academia de la Historia*.
5. ↑  Anne Commire e Deborah Klezmer (1999). *Women in World History: A Biographical Encyclopedia* **1**. Yorkin Publications. p. 433.
6. ↑  Teodoro A. Agoncillo (1956). *The Revolt of the Masses: The Story of Bonifacio and the Katipunan*. University of Philippines. p. 148.
7. ↑  Augusto V. de Viana, "In the Far Islands,: The Role of Natives from the Philippinees in the Conquest, Colonization and Repopulation of the Mariana Islands. 2004:134.
8. ↑  Isagani R. Medina, "Melchora Aquino Wife of Fulgencio Ramos," In: *Women in the Philippine Revolution*, Rafaelita Hilario Soriano, ed. Quezon City: Printon Press, 1995, pp 12-13.
9. 1 2  "The Tandang Sora bicentennial". *Official Gazette*. Arquivado dende o orixinal o 14 de agosto de 2018. Consultado o 31 de outubro de 2020.
10. ↑  Ambeth R. Ocampo (5 de xaneiro de 2023). "Tandang Sora home on her 200th birthday". *Philippine Daily Inquirer*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q464120
* DBE: melchora-aquino

 |