recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Guaimaro I**, nado contra o 855 e finado no 901, foi príncipe longobardo de Salerno do 880 ao 901.

Traxectoria
-----------

Converteuse en príncipe de Salerno no 880, ano no que se retirou o seu pai Gaiferos ao mosteiro de Montecassino. Fillo do príncipe Gaiferos e de Landelaica, filla de Lando I de Capua, foi asociado ao trono polo seu pai a partir do 877 , segundo unha práctica xa inaugurada pola precedente dinastía e proseguida despois ata a caída do principado salernitano no 1078.

Sempre no 877 acudiu na axuda do emperador Carlos o Gordo contra os sarracenos, pero non tivo ocasión de combater xa que o soberano evitou calquera encontro ata que abandonou Italia. Os sarracenos establecéronse en Agropoli no 881 e desde aí ameazaba na mesma Salerno. Ademais de cos musulmáns, Guaimaro tivo que se enfrontar tamén co bispo-duque Atanasio de Nápoles, quen estendera o seu control ao feudo de Capua, xuridicamente vasalo de Salerno. No 886 uniuse a Lando II de Capua en Constantinopla para render homenaxe ao emperador (León VI o Sabio), do que obtivo o título de *patricio* e *protospatario* e un continxente de mercenarios cos que volveu a combater contra a ameaza sarracena.

Guaimaro casou con Itta , filla de Corrado conde de Lecco e irmán de Guido IV de Spoleto. O mesmo Guido, coa axuda do príncipe Guaimaro, reconquistou no 895 Benevento, que xa había tempo caera baixo o control do Imperio bizantino: unha empresa que elevou aínda máis o prestixio do príncipe de Salerno. Guido ofreceulle a rexencia de Benevento, malia que non se sabe se o aceptou ou non. Sábese de certo que tentou asasinar o gastaldo de Avellino, Adelferio, caendo porén prisioneiro xunto coa súa muller e sendo cegado. Guido foi novamente a Campania e cercou a cidade para o liberar, pero, ao seu regreso a Salerno, Guaimaro caera xa totalmente en desgraza e ademais estaba cego.

No 893 nomeou correxente ao seu fillo Guaimaro II, que guiou o principado durante a longa ausencia de seu pai. Ao seu regreso, estourou na cidade unha revolta instigada por unha facción napolitana apoiada por Atanasio, pero os dous Guaimaros dérona sufocada. Entre o 900 e o 901, Guaimaro I, como o seu pai antes ca el, retirouse (ou obrigouno os eu fillo) no mosteiro de San Massimo e alí morreu aos poucos meses. As crónicas do seu reinado descríbeno como un soberano despótico e non particularmente popular, malia a gran fama que o nome da dinastía fundada polo seu pai adquiriu posteriormente.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 27 de agosto de 2008. Consultado o 05 de maio de 2008.
2. ↑

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Caravale, Mario (ed). *Dizionario Biografico degli Italiani: LX Grosso – Guglielmo da Forlì*. Roma, 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2706111
* DBI: ID
* WikiTree: Salerno-40

 |
O **Club Patí Vic** é un club de hóckey a patíns fundado en 1951 en Vic, Osona (Provincia de Barcelona), coa finalidade de promover o hóckey a patíns e a patinaxe entroutros deportes. É o club de hóckey máis antigo de Osono e conta na actualidade con 2000 socios titulares. Actualmente compite na O.K. Liga e disputa os seus partidos como local no Pavelló Olímpic de Vic cunha capacidade para 3500 espectadores.

A principios dos anos '70, o CP Vic vaise reformular decisivamente, coa ampliación da súa base social, a adquisición de terreos propios e a creación dunhas instalacións deportivas á disposición dos socios, que non pararon de medrar. Durante os Xogos Olímpicos de Barcelona en 1992, o seu pavillón acolleu os partidos de hóckey a patíns. Actualmente dispón de dous pavillóns cubertos adicados integramente ao hóckey a patíns. Tamén dispón de dúas piscinas, unha exterior e unha cuberta, solarium, seis pistas de tenis, frontón, dúas pistas de pádel, ximnasio, sala de billar e bar-restaurante.

Destacan tamén as escolas de hóckey base, de tennis e de patinaxe. Anualmente organiza, con grande éxito, as «Estades de tecnificació d'hoquei patins», onde nenos de diferents idades conviven, durante unha semana, con xogadores da O.K. Liga, adestradores e técnicos.

Historia
--------

O Club Patí Vic é un dos equipos máis importantes actualmente da O.K. Liga, da cal foi subcampión nas tempadas 1997-98 e 2000-01. Por outra banda, gañou a Copa do Rei en 1999 (Alcobendas) e 2009 (A Coruña), sendo finalista nas edicións de 1995, 2003, 2005 e 2008. En 2009 gaña a Supercopa de España fronte ao FC Barcelona.

Iternacionalmente, o Patí Vic proclamouse campión da Copa CERS de 2001, derrotando ao CE Noia na final. Previamente o equipo perdera a final de 1994 fronte ao FC Porto.

Na Copa de Europa, chegou ás tres últimas final-four da competición, chegando a disputar a final de 2009, na que perdeu na quenda de penaltis fronte ao Reus Deportiu.

Palmarés
--------

* **3 Copas do Rei** (1999, 2009 e 2010)
* **1 Supercopa de España** (2008-09)
* **1 Copa CERS** (2001)

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey a patíns*** |

### Ligazóns externas

* Site oficial do clubArquivado 21 de xaneiro de 2021 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2979964
* WorldCat
* VIAF: 132009773
* GEC: 0254327

 |
O **Hockey Club Ambrì-Piotta** é un equipo profesional de hóckey sobre xeo das localidades de Ambrì e Piotta, no cantón de Tesino (Suíza). O club foi fundado o 19 de setembro de 1937 e é coñecido tamén como "Bianco-Blu". Actualmente compite na máxima categoría do hóckey sobre xeo suízo, a National League A. Aínda que nunca gañou o título de liga, o club nunca descendeu á National League B dende que ascendera á máxima categoría en 1985, o mesmo ano que viu a chegada de Dale McCourt. En 1999 conseguiu o subcampionato de liga logo de ter finalizado a liga regular na primeira posición, e caer nas series finais fronte aos seus rivais do sur, o HC Lugano por catro partidos a un.

Palmarés
--------

* **Continental Cup** *(2)*: 1999, 2000
* **Super Cup** *(1)*: 1999
* **Copa suíza** *(1)*: 1962

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***HC Ambrì-Piotta*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey sobre xeo*** |

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial *(en italiano)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q36932
* WorldCat
* VIAF: 247830302
* GND: 4556029-8
* LCCN: n90687436

 |
**Correlingua** é a celebración dunha serie de carreiras reivindicativas en prol dos dereitos da lingua galega que transcorren polas distintas comarcas de Galiza. Correlingua inspírase na Korrika, unha carreira reivindicativa que recorre Euskal Herria a prol da lingua éuscara.

Organización
------------

O Correlingua na Estrada.Ten lugar en colaboración cos centros de ensino e a organización corre a cargo da Mesa pola Normalización Lingüística, a Asociación Socio-Pedagóxica Galega (AS-PG), a propia Federación de Ensino da Confederación Intersindical Galega (CIG-Ensino), e diversos concellos e municipios. Trátase dunha proposta de carácter lúdico-educativo que ten por obxecto a dignificación da cultura galega pondo especial énfase na cuestión lingüística, pondo así mesmo de relevo a importancia do papel da mocidade no proceso de normalización.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Correlingua*** |

* Korrika, poloalingua éuscara
* Correllengua, carreira pola lingua catalá
* Ar Redadeg, pola lingua bretoa
* Rith, pola lingua irlandesa

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial do Correlingua
* Máis de 4.500 mozos no Correlingua de Compostela de 2009
* Programa Correlingua 2011 Coordinadora ENDL comarca do Arenteiro
O **Hockey Club Fribourg-Gottéron**, máis coñecido como **Fribourg-Gottéron** ou simplemente **Gottéron**, é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Friburgo, no cantón homónimo (Suíza). Actualmente compite na National League A (NLA), a máxima categoría do hóckey sobre xeo suízo. O equipo foi o cuarto equipo en afluencia de Suíza na tempada 2012-13 con 6.537 espectadores, xogando máis de 20 partidos como local co pavillón cheo durante esa tempada. Xoga os seus partidos como local no BCF Arena, un pavillón con capacidade para 6.800 espectadores.

Historia
--------

O club foi fundado en 1938 polos cidadáns de Frigurgo baixo o nome de **HC Gottéron**. Inicialmente o equipo competía nunha pista ao aire libre, máis coñecida como *Les Augustins*, ata 1982, cando se construíu Patinoire St-Léonard.

En 1980 o club adoptou o nome de **HC Fribourg-Gottéron** logo do ascenso á National League A. Tres anos despois da súa chegada á máixima categoría do hóckey sobre xeo suízo, o Fribourg-Gottéron acadaba o seu primeiro subcampionato ligueiro por detrás do EHC Biel. A pesar das dificultades financeiras do club ao longo da maior parte da súa traxectoria na NLA, o club conseguiu chegar á final da liga tres anos consecutivos (1992–94, sumados ao subcampionato ), mais nunca na súa historia gañou o campionato.

O equipo salvouse da bancarrota en 2006. En 2013 conseguiu un novo subcampionato (o quinto da súa historia) tras caer derrotado na final fronte ao SC Bern en seis partidos (4-2).

Notas
-----

1. ↑  "Attendance (CH)". www.hockeyarenas.net. Consultado o 31-10-2013.
2. ↑  "BCF Arena". www.hockeyarenas.net. Arquivado dende o orixinal o 02-11-2013. Consultado o 31-10-2013.
3. 1 2  "Fribourg-Gottéron Club Histoire". www.gotteron.ch. Consultado o 2010-08-26.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***HC Fribourg-Gottéron*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey sobre xeo*** |

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial *(en francés)* *(en alemán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q33699
* WorldCat
* VIAF: 150671771
* GND: 4347222-9

 |
Os movementos das cordas vocais.  
\* As **consoantes sonoras** inclúen /ɦ/, /w/, /v/, /z/, /ʒ/, /ʤ/, /ð/, /b/, /d/, e /g/.  
\* As **consonantes sordas** incluyen /h/, /ʍ/, /f/, /s/, /ʃ/, /ʧ/, /θ/, /p/, /t/, e /k/.
As **consoantes alveolares** son aquelas que se articulan ó tocar coa lingua os alvéolos dentarios superiores. Existen dúas formas de emitir este tipo de sons:

1. As chamadas consoantes **alveolares laminares**: que se articulan coa parte plana da lingua.
2. As chamadas consoantes **alveolares apicais**: onde se usa a punta da lingua, como en inglés ou francés.

Con frecuencia, a pronuncia laminar é incorrectamente denominada «dental», porque a punta da lingua aparentemente toca ou se achega ós dentes. Porén, é o punto de contacto posterior o que define o lugar da articulación; aquí é onde a cavidade bucal termina e é o espazo resonante da cavidade bucal que dá ás consoantes e vogais o seu timbre característico.

O alfabeto fonético internacional (AFI) non ten símbolos independentes para as consoantes alveolares. É máis, o mesmo símbolo utilízase para todos os puntos de articulación coronais que non sexan palatalizados ou retroflexos. Para evitar ambigüidades, pódese utilizar a «ponte» (s̪, t̪, n̪, l̪) para as consoantes dentais, ou a barra baixa (s̠, t̠, n̠, l̠]) para as postalveolares. Nótese que a [s̪] diferénciase da [θ] (dental) en ser sibilante, mentres que a [s̠] diferénciase da [ʃ] postalveolar en non ser palatalizada. Malia iso, non se poden asumir que as letras sinxelas [s, t, n, l] representen especificamente ás alveolares. As linguas non poden facer tales distincións, de maneira que dúas ou máis lugares coronais atópanse alofonicamente, ou a transcrición pode ser simplemente demasiado ampla para distinguir unha dental dunha alveolar. Se é preciso especificar unha consoante como alveolar, pódese usar un signo diacrítico do AFI estendido que consiste en «=» colocado baixo a letra. Porén, os símbolos «t, n, l» con frecuencia son chamados «alveolares» e os exemplos de abaixo son todos sons alveolares.

* As **consoantes sonoras** inclúen /ɦ/, /w/, /v/, /z/, /ʒ/, /ʤ/, /ð/, /b/, /d/, e /g/.
* As **consoantes xordas** inclúen /h/, /ʍ/, /f/, /s/, /ʃ/, /ʧ/, /θ/, /p/, /t/, e /k/.

Notas
-----

1. ↑  Dito signo diacrítico AFI estendido foi ideado para representar unha patoloxía da fala e emprégase a miúdo para significar un son «alveolarizado» onde o beizo máis baixo entra en contacto co canto alveolar.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Freixeiro Mato, X. R. (2006). *Gramática da lingua galega I: fonética e fonoloxía*. Vigo: A Nosa Terra. p. 131-190. ISBN 978-84-8341-060-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q49749
* EBID: ID
* GEC: 0157891
* JSTOR: alveolar-consonants
* MAG: 2781171224

 |
Logo de HBO.
**HBO** (acrónimo de **Home Box Office**) é unha das cadeas de televisión por cable máis populares de Estados Unidos. Fundada en 1972, conta con 41 millóns de subscritores no país, e internacionalmente está presente en 60 países con 40 millóns de subscritores. WarnerMedia é a propietaria da cadea, a sede central encóntrase na cidade de Nova York. A súa programación está baseada na estrea de películas de recente exhibición no cine, pelexas de boxeo, amais de filmes e series de produción propia, entre as que destacan *The Sopranos*, *The Wire*, *Six Feet Under*, *Sex and the City*, *True Blood*, *Band of Brothers*, *Big Love*, *Roma*, *Deadwood*, *Curb Your Enthusiasme,The Pacific* ou *Show Me a Hero*. A HBO foi a primeira cadea en transmitir con continuidade o sinal vía satélite, comezando o 30 de outubro de 1975 coa emisión do combate de boxeo desde Manila entre Muhammad Ali e Joe Frazier.

Notas
-----

1. ↑  "Time Warner". Arquivado dende o orixinal o 12 de xuño de 2011. Consultado o 15 de agosto de 2010.
2. ↑  Walter S. Ciciora *Modern cable television technology: video, voice, and data communications* p.11

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* HBO oficial
* HBO Max Latinoamérica Oficial
* HBO Latinoamérica oficial
* HBO PLUS Latinoamérica oficialArquivado 25 de febreiro de 2021 en Wayback Machine.
* HBO Family Latinoamérica oficialArquivado 03 de decembro de 2004 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23633
* WorldCat
* VIAF: 136432672
* BNF: 13881197b
* EBID: ID
* GEC: 0522817
* ISNI: 0000 0001 2151 8480
* SUDOC: 15728283X

 |
Unha **consoante velar** é un tipo de consoante cuxo punto de articulación ou paso máis estreito da corrente do aire aproxímase ou toca a zona traseira do padal ou veo.

Posto que a rexión velar da parte superior da boca é relativamente extensa e os movementos do dorsum non son moi precisos, as velares facilmente sofren asimilación fonética, desprazando o seu punto de articulación atrás ou adiante dependendo do trimbre das vogais adxacentes. Frecuentemente as velares sofren cambios fonéticos adiantándose parcial ou totalmente converténdose nunha palatalizada ou palatal ante vogais anteriores ou palatais. As vogais posteriores tenden ás veces a atrasar as velares.

Moitas linguas presentan labialización na articulación das velares, tal como sucede na consoante coarticulada [kʷ], na que a articulación velar é acompañada por un redondeamento dos beizos, estas consoantes son labiovelares. Tamén existe consoantes dobremente articuladas como as consoantes labial-velares, que presentan unha dobre articulación como sucede no son [k͡p] frecuente en moitas linguas de África Occidental.f

Procesos fonolóxicos
--------------------

Entre as linguas do mundo o cambio fonético máis frecuente que experimentan as consoantes velares é a palatalización ante vogal anterior ou palatal. Ese cambio é por exemplo a orixe da fonema /θ/ (/s/ no castelán de América). Porén, o fonema /x/ do castelán é en gran parte o resultado dunha despalatalización da antigos fonema /š, ž/ [ʃ, ʒ], que á súa vez procedían de palatalizacións varias das consoantes latinas /k, g/.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Freixeiro Mato, X. R. (2006). *Gramática da lingua galega I: fonética e fonoloxía*. Vigo: A Nosa Terra. p. 131-190. ISBN 978-84-8341-060-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q19408
* EBID: ID
* JSTOR: velar-consonants
* MAG: 2781047666

 |
O **HCK Salamat** é un equipo de hóckey sobre xeo da localidade de Kirkkonummi (Finlandia). Actualmente compite na III-divisioona, a quinta categoría do hóckey sobre xeo finés, se ben entre o 2003 e o 2008 xogou na segunda categoría, a 
Mestis. Xoga os seus partidos como local no Varuboden Areena, un pavillón con capacidade para 1.000 espectadores.

Historia
--------

O Salamat foi coñecido anteriormente como EPS (Espoon Palloseura). O EPS xogaba na Suomi-sarja, a terceira categoría do hóckey sobre xeo finés. No 2001 o equipo trasladouse de Espoo a Kirkkonummi e mudou o seu nome polo de HC Salamat, ascendendo á segunda categoría ao ano seguinte de adoptar a súa nova denominación.

Denominacións
-------------

* **HC Salamat** (2002-2009)
* **HCK Salamat** (2011-)

Xogadores
---------

### Xogadores destacados

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Finlandia Juuso Akkanen
* Viktors Bļinovs
* Finlandia Jimi Helin
* Finlandia Janne Jalasvaara
* Finlandia Tomi Karlsson
* Finlandia Karo Koivunen
* Finlandia Lasse Korhonen
* Finlandia Jarno Koskiranta
* Finlandia Tero Koskiranta
* Finlandia Antti-Pekka Lamberg
* Finlandia Tero Lehterä
* Finlandia Jan Lundell
 |   | * Finlandia Antti Nyrhinen
* Finlandia Matti Näätänen
* Finlandia Pentti Nöyränen
* Finlandia Jermu Porthen
* Finlandia Sami Ryhänen
* Finlandia Tomas Sinisalo
* Finlandia Joni Tuominen
* Finlandia Juha Uotila
* Finlandia Ville Uusitalo
* Finlandia Simo Vehviläinen
* Hayley Wickenheiser
* Eslovaquia Martin Zajac
 |

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey sobre xeo*** |

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial *(en finés)*
O **HC Sparta Praha** é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Praga (República Checa). Actualmente compite na máxima categoría do hóckey sobre xeo checo, a Extraliga, competición que gañou en catro ocasións (2000, 2002, 2006 e 2007). Xoga os seus partidos como local no O₂ Arena de Praga, un pavillón con capacidade para 17.360 espectadores.

Historia
--------

O Hockey Club Sparta Praha é un dos equipos de maior éxito e famosos na historia do hóckey sobre xeo de Checoslovaquia e, posteriormente, da República Checa.

Os grandes éxitos do Sparta chegaron logo da segunda guerra mundial, cando gañou dous títulos nacionais consecutivos (1952-53 e 1953-54) baixo o nome Spartak Sokolovo. O seguinte gran período de éxito chegou máis recentemente, cando gañou o título nacional nas tempadas 1989-90 e 1992-93. Outro logro recente (xunto con dous terceiros postos nas tempadas 1995.96 e 1996-97) foi a participación na fase final da European Hockey League (EHL) na tempada 1996-97.

Logo duns anos discretos, o Sparte retornou aos primeiros postos da Extraliga na tempada 1999-00, cando se proclamou campión. A vitoria foi a primeira dos catro campionatos que gañaron en sete anos, incluíndo os títulos de 2002, 2006 e 2007. Ademais destes éxitos, o Sparte participou na Final a Catro da EHL novamente na tempada 1999-00, acadando o subcampionato logo de perder na final fronte ao Metallurg Magnitogorsk ruso, conseguindo así a mellor clasificación dun equipo checo na historia.

Actualmente o HC Sparta Praha é un dos mellores equipos da Extraliga, chegando aos *playoffs* case tódolos anos.

Denominacións
-------------

* **1948:** Sokol Sparta
* **1949:** Sokol Bratrství Sparta
* **1951:** Sokol Sparta Sokolovo
* **1953:** Spartak Praha Sokolovo
* **1965:** Sparta ČKD Praha
* **1990:** HC Sparta Praha

Palmarés
--------

* **4 Extraligas Checas:** 1999-00, 2001-02, 2005-06 e 2006-07

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***HC Sparta Praha*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey sobre xeo*** |

* Sitio web oficial do HC Sparta Praha *(en checo)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1425170
* WorldCat
* VIAF: 138856604
* NKC: kn20050211004
* OpenCorporates: 61860875

 |
A **Declaración Universal de Dereitos Lingüísticos** (**DUDL**, **UDLR** polas siglas en inglés) é un documento asinado por UNESCO, o PEN club internacional e por varias organizacións non gobernamentais en 1996 para promover e defender os dereitos lingüísticos, especialmente no caso das linguas ameazadas.

Apoios
------

Esta declaración obtivo o apoio unánime tanto do Congreso dos deputados do Estado español como do Parlamento de Galiza. 

Varias personalidades internacionais deron o seu apoio á DUDL, entre eles Nelson Mandela, Noam Chomsky, José Ramos-Horta, Dalai Lama, Desmond Tutu, Adolfo Pérez Esquivel, Josep Carreras, Seamus Heaney, Ngũgĩ wa Thiong'o, Shimon Peres, Judit Mascó, Peter Gabriel ou Joan Oró.

Notas
-----

1. ↑  "La Declaració Universal dels Drets Lingüístics compleix vint anys". *Setmanari Sóller* (en catalán). 2016-06-07. Consultado o 2022-06-25.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***Declaración Universal dos Dereitos Lingüísticos*** |

### Outros artigos

* Lingua minoritaria
* Lingua minorizada
* Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias

### Ligazóns externas

* Universal Declaration of Linguistic Rights *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3042763
* GEC: 0247421
* MAG: 2779959477

 |
| Garza amarela |
| --- |
| Garza amarela. |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Pelecaniformes |
| Familia: | Ardeidae |
| Xénero: | *Ardea* |
| Especie: | ***A. ralloides*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Ardea ralloides'**(Scopoli, 1769) |
| Área de distribución da garza amarela. Amarelo: verán; verde: todo o ano; azul: inverno.Área de distribución da garza amarela. Amarelo: verán; verde: todo o ano; azul: inverno. |

A **garza amarela** (*Ardeola ralloides*) é unha ave da familia das garzas (Ardeidae). É nativa de África, Europa meridional e Asia occidental. Ten costumes migratorias e adoita vivir en zonas húmidas, lagoas e áreas arboradas.

Características
---------------

Mide entre 44 e 47 cm de lonxitude, dos cales o corpo ocupa uns 20–23 cm, acadando os 80–92 cm de envergadura. A súa plumaxe presenta unha coloración marrón clara, coas ás brancas e unha serie de plumas colgantes sobre la cabeza. As patas son de cor verdosa e adquiren unha tonalidade rosada durante a época de reprodución. O peteiro é tamén verdoso pero coa punta escura no inverno; en cambio, adquire unha tonalidade negra e azul durante o período reprodutor. As crías presentan o peito con listas de cor marrón. Cando o animal está pousado, obsérvase a cor leonada da plumaxe, mentres que no voo destaca a cor branca nas ás e cola.

Hábitos
-------

Aniña entre plantas acuáticas, sobre as árbores, na vexetación baixa ou no chan. Realiza unha única niñada anual formada por entre 4 e 6 ovos (raramente 7), que son chocados por ambos proxenitores durante un período de 22-24 días. As crías son coidadas polos pais e fican no niño durante 32 días. Aliméntase de peixes, insectos, larvas, vermes e elementos vexetais.

Galería de imaxes
-----------------

* Voando en Grecia.
* Adulto voando.
* Nunha póla.
* Ovos de *Ardeola ralloides*

Notas
-----

1. ↑  David William Snow, Christopher Perrins (Eds) (1997). *The Birds of the Western Palearctic [Abridged]*. OUP. ISBN 019854099X.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q191394
* GEC: 0233843

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Ardeola\_ralloides
* Avibase: CE73EBD7A90E9FCF
* BioLib: 8398
* BirdLife: 22697123
* Dyntaxa: 205495
* eBird: squher1
* EUNIS: 903
* FE: 96644
* FE-New: ID
* GBIF: 2480906
* IBC: ID
* iNaturalist: 4994
* IRMNG: 10196212
* ITIS: 174864
* IUCN: 22697123
* NBN: NHMSYS0000530175
* NCBI: 670334
* Soortenregister: 139409
* TAXREF: 2486
* WoRMS: 212671
* Xeno-canto: Ardeola-ralloides

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Copa (homónimos).
Copa de licor
Copa para champaña
Unha **copa** é un vaso destinado a conter líquido para beber que posúe un pé como base. Por extensión tamén á cantidade de líquido que cabe na copa, denomínaselle copa (por exemplo unha copa de viño).

Historia
--------

Aínda que os primeiros recipientes para beber cervexa (anterior ao viño) de tipo xerra remóntanse ao 3000a.C. e ata entrado o século X non se pode comezar a falar de copas propiamente ditas.

Romanos e fenicios usaban unha única copa para toda a familia, que se colocaba en metade da mesa para uso de todos. Debido ao seu alto prezo, só as familias ricas podían permitirse unha, normalmente de luxo e moi pesada.

A situación cambiou coa aparición da técnica consistente en soprar o vidro, que fixo máis accesible posuír copas de vidro, aínda que seguían sendo caras ademais de fráxiles. Co paso do tempo as técnicas evolucionaron e o prezo do vidro, e xa que logo das copas, baixou.

No **Renacemento** producíronse novos deseños realmente espectaculares con novos materiais e incrustacións. Durante o século XVII cámbiase o vidro por cristal, máis brillante e máis maleable que este.

En 1977 certifícanse as copas para degustación. A forma, o grosor do cristal e ata a cor da copa inflúen á hora de degustar o viño e na percepción que ten o catador sobre a bebida.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2100893
* AAT: 300043202
* BNCF: 3824
* GEC: 0093851

 |
Sede do club de iates de Nova York.
Denomínase **club** a un grupo de persoas libremente asociadas, ou sociedade, que reúne a un número variábel de individuos que adoitan coincidir nos seus gustos e opinións artísticas, literarias, políticas, deportivos, ou simplemente nos seus desexos de relación social.

Os fins e actividades dos clubs son moi diversos e dependen do motivo polo que as persoas se asociasen: realización de actividades deportivas, intercambios de ideas, debates culturais, organización de actividades a favor de terceiros, actividades formativas e informativas en beneficio propio etc.

Historia
--------

Nas civilizacións antigas de Roma ou Grecia existían asociacións que poden ser consideradas antecedentes dos clubs de hoxe en día, porén, o concepto actual de club naceu en Inglaterra. Os clubs máis antigos datan aproximadamente do século XVII e non pasaban de reunións informais e periódicas de amigos co obxecto de xantar e beber xuntos. Coa expansión colonial inglesa os clubs expandíronse dentro de toda a area anglófona e xa posteriormente tamén se comezaron a formar clubs noutras realidades culturais.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *club*.
2. ↑  En galego a única forma estandarizada segundo a Real Academia e os principais dicionarios de referencia é *club*, aínda que o lusitanismo *clube* está estendido na fala. Así por exemplo, encontrarmos denominacións como PEN Clube de Galicia ou Biblos Clube de Lectores.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Club*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q988108
* HDS: 025745
* LCCN: sh85027231
* NKC: ph182932

 |
Mesa de debuxoO **debuxo técnico** é o exercicio de crear representacións precisas de obxectos por necesidades técnicas en enxeñaría e arquitectura. O profesional do debuxo técnico é coñecido coma delineante.

Hoxe en día a mecánica das tarefas de debuxo teñen sido moi aceleradas, a través do emprego de sistemas CADD, pero tanto se o debuxo foi feito a man ou coa axuda dun computador, ten que ser reproducible no mundo real.

Existen dous modelos de representación: o *método europeo* (ou do primeiro diedro) e o *método americano* (ou do terceiro diedro).

### Modalidades

Para cada área da tecnoloxía existe unha especialización diferente do debuxo técnico, normalmente traballando con normativas específicas. Algúns exemplos son os que seguen:

* Deseño mecánico - dedicado ao proxecto de máquinas, motores, pezas mecánicas etc.
* Deseño arquitectónico - dedicado ao proxecto de arquitectura, deseño urbano, paisaxismo etc.

Notas
-----

1. ↑  "Expresión Gráfica/ Tema 2" (PDF). *ocw.UV.es/ingenieria-y-arquitectura*. Consultado o 4-5-2022.
2. ↑  "Guías BAC" (PDF). *iessanclemente.net*. Consultado o 4-5-2022.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Debuxo técnico Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Historia do debuxo técnico
* Debuxo
* Ilustración científica

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q192521
* AAT: 300034789
* BNCF: 21545
* BNF: 131626751
* GEC: 0226411
* GND: 4059272-8
* JSTOR: technical-drawing
* LCCN: sh85043213
* MAG: 145961650
* NDL: 00570513
* PSH: 10821

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Présaras.
Pazo en Présaras
O **condado de Présaras** foi un condado situado nos territorios que hoxe ocupan os concellos de Curtis, Vilasantar e Sobrado, terras onde se localizaba o campamento romano da Ciadella. Ten a súa orixe nas "pressurae" ou "pressura" romanas: terras desertas que se ofrecían a colonos para que fosen poboadas e traballadas. Nas orixes estas terras non dependían máis que do rei, pero foron transformándose en "comisio", pasando posteriormente a ser condados. É o antecesor do arciprestado de Sobrado.

Historia
--------

No ano 920, Hermenexildo Aloitez foi nomeado conde de Présaras polo rei Ramiro II, a quen serviria como mordomo entre os anos 937 e 949. 

En 952, xunto coa súa esposa, Paterna Gundesindez, fundou o mosteiro de Sobrado dos Monxes e no ano 958 o matrimonio traspasou o título condal ao mosteiro, cedendo á abadesa Elvira un total de 16 vilas xunto con outros bens. 

Hermenexildo retirouse o mosteiro e viviu nel como monxe até a súa morte no 10 de decembro de 966.

Posteriormente o mosteiro foi herdado pola Casa de Traba. En xaneiro de 1142, dous dos membros máis destacados desta liñaxe, Fernando e o seu irmán Bermudo Pérez de Traba, entregaron o mosteiro aos monxes cistercienses.

Notas
-----

1. ↑  "Historia de Vilasantar". Arquivado dende o orixinal o 05 de xullo de 2013. Consultado o 13 de maio de 2013.
2. ↑  Bermúdez Beloso 2019, p. 100.
3. ↑  "Xenealoxía da linaxe Aloitiz, s. IX - XI". *www.xenealoxiasdoortegal.net*. Arquivado dende o orixinal o 28 de decembro de 2019. Consultado o 03 de febreiro de 2018.
4. ↑  "Historia do Concello de Sobrado". Arquivado dende o orixinal o 12 de xuño de 2013. Consultado o 13 de maio de 2013.
5. ↑  Emilio Julio García Crespo. Sinopsis histórica de Sobrado de los Monjes. Anuario Brigantino, 1992

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bermúdez Beloso, Mariña (2019). "*Presares*: *comitatum*, *commisso*, *territorio*? Dimensión documental e espacial dun topónimo abandonado" (PDF). *Cuadernos de Estudios Gallegos* (Santiago de Compostela: Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento (CSIC)) **LXVI** (132): 77–105. ISSN 0210-847X. doi:10.3989/ceg.2019.132.03.
***Cloudy with a Chance of Meatballs*** é un libro infantil escrito por Judi Barrett e ilustrado por Ron Barrett. Foi publicado por primeira vez en 1978 por Simon & Schuster, impreso por Atheneum Books. Unha secuela, *Pickles to Pittsburgh*, publicouna no 2000 Atheneum Books.

O 18 de setembro do 2009, Sony Pictures Animation estreou unha película de animación, *Cloudy With A Chance of Meatballs*, baseada no libro. Ademais, a causa da estrea cinematográfica, Ubisoft lanzou un videoxogo para a Wii, a Nintendo DS, a Playstation 3, a Xbox 360, a PSP, e tamén para o ordenador.

Sinopse
-------

Fala sobre a vila de Chewandswallow, onde o clima empeora tres veces no día, no almorzo, no xantar e na cea, mais faino en forma de comida e bebidas. A choiva trátase de zume e sopa, a neve, puré de patacas, e o vento trae hamburguesas. A causa deste fenómeno, non existen tendas de alimentación na vila. Ao final, por mor das tormentas e inundacións da comida que cae do ceo, a poboación ten que abandonar Chewandswallow en barquiños feitos de pan, e logo adaptarse a unha vida sen que lle caia a comida do ceo.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de xuño de 2009. Consultado o 27 de xullo de 2010.
2. ↑

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *Cloudy with a Chance of Meatballs*, filme de 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q775328
* ISBN: 978-0-689-30647-1
* OCLC: 173847064
* OL: OL39178W

 |
**GWAS** son as siglas en inglés de **estudo de asociación de xenoma completo**  ou *genome-wide association study* ou *whole genome association study* (WGAS), que é un método científico para identificar as variantes xenéticas hereditarias relacionadas co risco dunha enfermidade ou trazo específico. Con este método inspecciónase o xenoma completo en busca de polimorfismos, polo xeral, polimorfismos dun só nucleótico (SNP), que son máis frecuentes nos casos (persoas coa enfermidade ou trazo en estudo) que nos controis (persoas sen a enfermidade ou trazo). Tamén se chama EAGC e estudo de asociación de xenoma completo.

Introdución
-----------

A análise GWAS revolucionou o campo das enfermidades xenéticas complexas na década pasa, aportando numerosas asociacións convincentes para características e enfermidades humanas complexas. Aínda que o éxito é claro en canto a identificar novos xenes, novas rutas biolóxicas susceptibles de provocar enfermidades e permitiu trasladar estes achados ao coidado clínico, o GWAS segue presentando certa controversia, debido ás súas limitacións.

Notas
-----

1. ↑  "Estudio de asociación de genoma completo (GWAS)". Consultado o 23/09/2021.
2. ↑  "Genome-Wide Association Studies (GWAS)". Consultado o 23/09/2021.
3. ↑  "GWAS". *INSTITUTO NACIONAL DEL CÁNCER*. Consultado o 23/092021.
4. ↑  Tam, V. Patel, N. Turcotte, M. *et al.* Benefits and limitations of genome-wide association studies. *Nat Rev Genet* 20, 467–484 (2019). https://doi.org/10.1038/s41576-019-0127-1

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1098876
* MAG: 106208931

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D055106
* MeSH: E05.318.370.392

 |
A **xiz**, **xiz de Creta**, **pedra calcaria de** **Creta** ou só **creta** é unha rocha sedimentaria branca, porosa e branda de orixe orgánica, unha forma de pedra calcaria usada para a cal. A súa formación débese á acumulación de enormes cantidades de restos de cocolitóforos, algas microscópicas cubertas por diminutas placas de calcita (cocolitos). É frecuente atopar nódulos de sílex asociados ao xiz.

Un exemplo de rochas feitas de giz son os cantís de Dover, no sur de Inglaterra.

O sistema e período Cretáceo toma o seu nome desta rocha.

Descrición
----------

Pozo de giz aberto, Seale, Surrey, Reino UnidoPozo de xiz aberto, Seale, Surrey, Reino Unido
Está composto principalmente por pequenos fragmentos de calcita de cunchas ou esqueletos de plancto, como os foraminíferos ou cocolitóforos. Estes toman principalmente a forma de placas de calcita que van desde 0,5 a 4 micras (micrómetros) de tamaño, aínda que preto de 10% a 25% dunha creta típica está composto por fragmentos que son de 10 a 100 micras de tamaño. Os fragmentos máis grandes inclúen esqueletos de plancto intactos e fragmentos esqueléticos de organismos máis grandes, como moluscos, equinodermos ou briozoos.

A creta ou xiz é normalmente calcita case pura, CaCO  
3, con só entre un 2% e un 4% doutros minerais. Normalmente son cuarzo e minerais de arxila, aínda que ás veces tamén está presente colofano (apatita criptocristalina, un mineral fosfato, como nódulos ou pequenos gránulos interpretados como gránulos fecais). 

O giz é moi poroso, con valores típicos de porosidade que oscilan entre o 35 e o 47 %. 

É identificable pola súa dureza, o contido en fósil e a súa reacción ao ácido (produce efervescencia ao contacto).

Notas
-----

1. ↑  "Dicionario RAG; creta". *Real Academia Galega*. Consultado o 2022-07-15.
2. ↑  "bUSCatermos; creta". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2022-07-15.
3. ↑  "creta - vctrac". *vctrac.es*. Consultado o 2022-07-15.
4. ↑  American Geological Institute, ed. (1997). "Chalk". *Glosario de xeoloxía* (Cuarto ed.). Alexandria, Viriginia. ISBN 0922152349.
5. ↑  "Chalk". *Craven & Pendle Geological Society*. Arquivado dende o orixinal o 20 de xuño de 2009.
6. 1 2  "Chalk: A biological limestone formed from shell debris". *geology.com*. Consultado o 2022-07-15.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeoloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Creta Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q183670
* AAT: 300011727
* EBID: ID
* JSTOR: chalk
* Mindat: 9073
* NKC: ph386381

 |
As **GTPases pequenas** (EC 3.6.5.2) son unha familia de encimas hidrolases que poden unirse á guanosina trifosfato (GTP) e hidrolizalo. Son un tipo de proteína G que se encontra no citosol da célula, que son homólogas coa subunidade alfa das proteínas G heterotriméricas, pero a diferenza da subunidade alfa das proteínas G, unha pequena GTPase pode funcionar independentemente como encima hidrolase que se une e hidroliza a un GTP para formar GDP. Os membros mellor coñecidos destes encimas son as GTPases Ras e por esa razón se lles chama ás veces superfamilia Ras de GTPases.

Unha proteína G típica está activa cando se une ao GTP e inactiva cando está unida ao GDP (é dicir, cando o GTP que tiña unido se hidroliza a GDP). O GDP pode despois ser substituído por GTP libre. Por tanto, unha proteína G pode ser "encendida" ou "apagada". A hidrólise do GTP é acelerado polas proteínas activadoras de GTPases (GAPs), mentres que o intercambio de GTP é catalizado por factores de intercambio de nucleótidos de guanina (GEFs). A activación dun GEF tipicamente activa á súa correspondente proteína G, mentres que a activación dunha GAP dá lugar á inactivación da proteína G correspondente. 
Os inhibidores da disociación de nucleótidos de guanosina (GDI) manteñen ás pequenas GTPases en estado inactivo.

As pequenas GTPases regulan diersos procesos celulares, como son a proliferación celular, diferenciación celular, movemento celular e transporte de vesículas lipídicas.

A superfamilia Ras
------------------

*Artigo principal**:* Superfamilia Ras.
Hai máis de cen proteínas dentro da superfamilia Ras, que comprende nove familias, responsables en xeral da proliferación celular, morfoloxía celular, transporte nuclear, e transporte de vesículas.

Notas
-----

1. ↑  Wennerberg K, Rossman KL, Der CJ (March 2005). "The Ras superfamily at a glance". *J. Cell. Sci.* **118** (Pt 5): 843–6. PMID 15731001. doi:10.1242/jcs.01660.
2. ↑  Munemitsu S, Innis M, Clark R, McCormick F, Ullrich A, Polakis P. (1990). "Molecular cloning and expression of a G25K cDNA, the human homolog of the yeast cell cycle gene CDC42". *Mol Cell Biol* **10** (11): 5977–82. ISSN 0270-7306. PMC 361395. PMID 2122236.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Small GTPases *Medical Subject Headings* (MeSH) na Biblioteca Nacional de Medicina dos EUA.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q415071
* MAG: 2780298669

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* EC: 3.6.5.2

 |
Fragmento do Atlas Catalán atribuído a Cresques Abraham e Jafudà Cresques.
**Cresques Abraham**, nado en Palma, nado en 1325 e finado en 1387, foi un cartógrafo mallorquino de orixe xudía. Foi reloxeiro e construtor de instrumentos náuticos. Protexido polos reis Pedro IV, Xoán I e Martiño I, deixou un gran número de cartas xeográficas feitas por el, agora perdidas. Porén sonlle atribuídas algunhas cartas anónimas, como o notable *Atlas catalán* de 1375, na elaboración do cal el foi axudado polo seu fillo Jafudà Cresques.

A súa vida é pouco coñecida. É un dos xefes da liña da escola mallorquina de cartografía, dos cales o momento álxido está situado no século XIV. Era mestre de cartas do rei de Aragón. O feito de que sexa o autor do *Atlas* *catalán*, presente en coleccións do rei de Francia Carlos V en 1380, aínda é incerto. Pero ten satisfeitos ordes similares para os reis de castela e Aragón nos anos 1380. O seu fillo Jafudà Cresques, chamado *Jaume* *Riba* (Jacobus Ribes) tras a súa conversión ó catolicismo en 1391, foi un profesor de cartas náuticas da coroa de Aragón.

Ó norte da illa de Mallorca, unha montaña somerxida leva o nome de monte dos Cresques, en homenaxe a el e ó seu fillo.

Notas
-----

1. ↑  Farradellas, Victor; Sobrequés, Jaume "Cando a cartografía pasa a ser unha obra de arte".

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cresques Abraham Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Campbell, T. (2011) "Anonymous works and the question of their attribution to individual chartmakers or to their supposed workshops", en liña.
* Pujades e Bataller, Ramon J. (2007) *Les cartes portolanes: la representació medieval d'una mar solcada*. Barcelona.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q329893
* WorldCat
* VIAF: 97751321
* BNE: XX887778
* BNF: 12759517z
* Bridgeman: 20790
* CANTIC: a10822410
* CERL: cnp00427016
* DeutscheBio: 121105733
* FAST: 1814319
* GEC: 0020595
* GND: 121105733
* ISNI: 0000 0000 8168 8695
* LCCN: n79120231
* NKC: jo20211098356
* NLA: 35708977
* NTA: 067486835
* openMLOL: 418398
* SELIBR: 210967
* SUDOC: 223368679
* ULAN: 500036288

 |
Escultura adicada ás tres vítimas no cemiterio de Alcàsser.
Coñécese como **crime de Alcàsser** ó secuestro, violación, tortura e asasinato de Míriam, Toñi e Desirée, tres adolescentes de catorce e quince anos do concello valenciano de Alcàsser, España. Ó xuízo derivado deste crime coñécese como **caso** **Alcàsser**.

As adolescentes desapareceron a noite do venres 13 de novembro de 1992, cando se dirixían facendo autoestop a unha discoteca da veciña localidade de Picassent onde se celebraba unha festa do seu instituto. A procura das coñecidas como «nenas de Alcàsser» tivo unha forte repercusión nos medios de comunicación nacionais. O 27 de xaneiro de 1993, setenta e cinco días despois da súa desaparición, dous apicultores atoparon os cadáveres semienterrados nunha fosa no barranco da Romana, unha paraxe de difícil acceso achegado ó pantano de Tous. O achado dos corpos e o coñecemento posterior das vexacións ás que foron sometidas conmocionaron profundamente á sociedade.

As investigacións policiais apuntaron a que o triplo crime foi cometido por dous delincuentes comúns: Antonio Anglés e Miguel Ricart, de 26 e 23 anos respectivamente. O primeiro, considerado o presunto autor material dos feitos, fuxiu no mesmo momento no que as forzas de seguridade procederon á súa localización. Aínda que a procura foi incesante, Antonio Anglés aínda se atopa en paradoiro descoñecido. En troques, Miguel Ricart foi detido, xulgado e condenado a 170 anos de prisión nun xuízo moi mediatizado, dos que só cumpriu 21 antes de ser posto en liberdade.

A instrución do caso foi duramente cuestionada por algúns dos pais das nenas que, de maneira alternativa, desenvolveron unha teoría da conspiración. Segundo esta, a versión oficial era unha tapadeira para encubrir os verdadeiros criminais: un grupo de políticos e empresarios poderosos involucrados na produción de vídeos "snuff". Arraigou con forza no imaxinario colectivo da sociedade española grazas á súa intensa exposición dos medios.

Notas
-----

1. ↑  ¡Antonia, Desirée, Miriam!, El País, 7 de decembro de 1992.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Cleopatra (homónimos).

**Cleopatra** é un cráter complexo dentro da parte oriental da rexión dos Maxwell Montes do planeta Venus, e está situado nas coordenadas 65,8° N 7,1° E.[1] O cráter ten 105 km de diámetro[1] e 2,5 km de profundidade,[2] posúe paredes con chanzos, un dobre anel na crista do cráter, cun chan moi liso e escuro ó radar, e que a simple vista non ten cumio central (algo pouco frecuente nos cráteres de Venus). Tamén chama moito a atención unha sinuosa canle, a xeito de desaugadoiro, que atravesa a escarpada dobre crista do cráter. A través desta canle fluíu unha gran cantidade de lava e que cubriu varios vales na rexión de Fortuna Tessera. Cleopatra está superposto sobre ás estruturas dos Maxwell Montes e estas aparecen deformadas polo cráter, o cal indica que este cráter é relativamente recente.[2]

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  USGS Astrogeology (ed.). "Planetary Names: Crater, craters: Cleopatra on Venus". *Gazetteer of Planetary Nomenclature*. Consultado o 01-12-2011.
2. 1 2 3  JPL/NASA (ed.). "PIA00149: Venus - Maxwell Montes and Cleopatra Crater". *Photojournal*. Consultado o 01-12-2011.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cráter de impacto
* Barton
* Buck
* Maxwell Montes
Gwaihir.
**Gwaihir** é unha criatura ficticia que pertence ó legendarium do escritor británico J. R. R. Tolkien e que aparece nas novelas *O hobbit* e *O Señor dos Aneis*. É unha aguia xigante descendente de Thorondor, e toma o seu lugar como rei das aguias na Terceira Idade do Sol.

A súa primeira aparición (aínda que sen ser nomeado explicitamente) na historia da Terra Media foi no ano 2941 T. E. cando xunto a un grupo de aguias baixo o seu mando, rescatou a Compañía de Thorin, a Bilbo Bulseiro e a Gandalf do ataque dos lobos de Isengarda no Claro dos Lobos nas Montañas Bretemosas.

No mesmo ano participou na Batalla dos Cinco Exércitos ó pé da Montaña Solitaria conducindo a tódalas Aguias das montañas e loitando a favor de ananos, homes e elfos, sendo decisiva a súa acción.

Gwaihir tamén axuda a Gandalf o Gris, cando o salva do cativerio de Saruman na torre de Orthanc en Isengarda, e tamén presta axuda a Gandalf ó sacalo do pico de Zirak-Zigil despois da Batalla co Balrog.

Ó final da historia, Gwaihir remata a misión do seu antergo Thorondor de axudar ós homes e ós elfos, cando voa cara á Batalla nas Portas de Mordor. Xunto a Gandalf, vai ó rescate de Frodo cando se produce a caída de Sauron. Xunto a el voaba o seu irmán Landroval.
Ilustración de Cleopatra a alquimista nos *selos dos filósofos* da obra de Johann Daniel Mylius *Basilica philosophica* (1618).
**Cleopatra a Alquimista** foi unha alquimista e escritora do Exipto romano .

Traxectoria
-----------

Descoñécense as datas do seu nacemento e morte, pero sitúase en Alexandría entre os séculos III e IV. Cleopatra era o seu pseudónimo e non se trata de Cleopatra VII, aínda que nalgunhas obras posteriores se refire a ela como *Cleopatra: Queen of Egypt*. Así aparece, por exemplo, na *Basillica Philosophica* de Johann Daniel Mylius (1618), onde se representa a súa imaxe xunto co lema: "O divino está oculto ao pobo pola sabedoría do Señor". Ademais, Cleopatra utilizouse como personaxe nos diálogos dos textos alquímicos.

*Alquimia*
----------

Cleopatra foi unha das fundadoras da alquimia, precedente a Zósimo de Panópole. É mencionada por Michael Maier como unha das catro mulleres que souberon obter a Pedra Filosofal, xunto a María a Xudía, Medera e Taphnutia. Cleopatra menciónase con gran respecto na enciclopedia árabe *Kitab al-Fihrist* de 988. 

Cleopatra é coñecida polo seu manuscrito *Chrysopoeia* (Fabricación de ouro), que contén moitos emblemas usados e desenvolvidos máis tarde polas filosofías gnósticas e herméticas. Nesta obra aparece por primeira vez o ouroboros, a serpe que traga a súa propia cola símbolo do ciclo eterno; ademais da estrela de oito puntas. A obra tamén contén diversas descricións e debuxos dos procesos técnicos do forno de fundición ou destilación. Algúns atribúenlle a invención do alambique .

Notas
-----

1. ↑  Stanislas Klossowski de Rola. *The Golden Game: Alchemical Engravings of the Seventeenth Century*. 1988. p. 150.
2. ↑  Raphael Patai. *The Jewish Alchemists: A History and Source Book*. p.78
3. ↑  Stanton J. Linden. *The alchemy reader: from Hermes Trismegistus to Isaac Newton* Cambridge University Press. 2003. p.44

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Stanton J. Linden. *O lector de alquimia: de Hermes Trismegistus a Isaac Newton* Cambridge University Press. (2003)
* Jennifer S. Uglow. *The Macmillan Dictionary of Women's Biography* (1982)