**Castro**, tamén coñecida como **Santiago de Castro**, é un municipio (*comuna*) e unha cidade de Chile na Illa Grande de Chiloé, no arquipélago de Chiloé, na X Rexión dos Lagos. En 2017, a comuna tiña un total de 43 807 habitantes. A súa área é de 473 km2. Castro é tamén a capital da Pronvicia de Chiloé.

Integra canda as comunas de Ancud, Curaco de Vélez, Chaitén, Chonchi, Dalcahue, Futaleufú, Hualaihue, Palena, Puqueldón, Queilén, Quellón, Quemchi e Quinchao o Distrito Electoral N° 58 e pertence á Circunscrición Senatorial 17ª. Está localizado a 1.214 km de Santiago e é a terceira cidade máis antiga de Chile con existencia continuada, sendo fundada o 12 de febreiro de 1567, polo Mariscal vasco Martiño Ruiz de Gamboa, sendo gobernador o galego Rodrigo de Quiroga.

Xeografía
---------

Palafitas en Castro.
A comuna está formada por unha estreita liña de terra da Illa Grande, entre as comunas de Dalcahue e Chonchi, e por dúas illas menores. Na deshabitada costa que dá ao Océano Pacífico, esta franxa ten uns 4,5 km de ancho e os seus límites son o río Anay ao norte e o Cole-cole ao sur. Esa zona está na Cordilleira da Costa de Chiloé e cóbrena bosques do tipo valdiviano, que en parte pertencen ao Parque Nacional Chiloé. Na costa leste, concéntrase case a totalidade da poboación da comuna, na cidade de Castro (latitude 42º27'48" S, lonxitude 73º48'29" O) e os seus arrabaldes. A cidade está emprazada nunha lingua de terra entre o estuario do río Gamboa e o esteiro de Ten-tén, na ribeira dun fiorde sinuoso que constitúe un resgardo para as embarcacións, aínda que a súa entrada sexa perigosa por ser estreita e estar chea de rochas. Ao outro lado do fiorde está a Península de Rilán, que tamén pertence á comuna e é onde se desenvolve a maior parte da actividade agrícola da comuna. As illas de Quehui e Chelín están un pouco ao sur de Aguantao, o extremo da península.

Castro visto desde o mar.
### Castro e arredores

Palafitas, sector Gamboa.
Estaleiros con vista cara a Gamboa
Capela de madeira en Gamboa
Antigo motor a vapor, *Plazuela del Tren*
Antiga locomotora, *Plazuela del Tren*
O Parque Municipal atópase na parte alta da cidade. Nel celébrase todos os veráns o Festival Costumista Chilote, o máis grande do seu tipo no sur de Chile. Neste parque hai zonas para comer, onde os veciños poñen postos de comidas típicas e mostras artesanais locais. Ademais, en dito recinto celébrase a Feira da Biodiversidade, que ofrece mostras de produtos agrícolas, por exemplo, as distintas variedades de patacas existentes e cultivadas no arquipélago

O pequeno parque *Plazuela del Tren* creouse sobre o terreo da antiga estación que foi destruída no terremoto de 1960. Unha antiga locomotora e outros obxectos que fan referencia á historia da liña ferroviaria fundada en 1912 entre Castro e Ancud están expostos alí.

Na vila de Nercón, a 5 kms ao sur de Castro, e incorporado ao radio urbano desde 2007, atópase a igrexa Nosa Señora de Gracia de Nercón, construída en 1886-90 cun pequeno xardín diante do edificio. Foi declarada Monumento Nacional o 27 de xullo de 1984 e Patrimonio da Humanidade en decembro de 2000.

Entre Nercón e Castro pódense visitar os estaleiros onde se constrúen lanchas de madeira, cerca da ponte do río Nercón hai unha animita moi coñecida na provincia.

No cerro Millantuy encóntrase un monumento á virxe María, ofrecendo unha boa vista do centro da cidade e o fiorde de Castro.

### Península de Rilán

Ten forma semellante a un triángulo, coa súa base no lado sur. Está parcialmente separada do resto da Illa Grande polo fiorde de Castro e a Canle Dalcahue sepáraa da illa Quinchao. Ten unha superficie aproximada de 100 km² e a súa maior anchura, uns 18 km, áchase entre as puntas de Peuque e Aguantao. Na costa da península existen varios pequenos poboados como Curahue, Quilquico e Rilán, o máis grande dos tres. No lado que está máis próximo á cidade de Castro están as praias de Quento, Tongoy e Yutuy, que son usadas como balneario. A poboación adícase á agricultura e á gandaría ou desprázase a traballar a Castro e a outros lugares próximos durante o día.

### Quehui

Canda Chelín forma o grupo Quehui. Ten forma de pinzas de cangrexo, cos dous embarcadoiros no medio das pinzas, nos sectores de Los Ángeles e San Miguel. Na illa distínguense outros dous sectores: Camahue e Peldehue. Debido á distancia de 2 quilómetros que separa Quehui da veciña illa de Lemuy (que está conectada á rede eléctrica rexional) e á escasa demanda na illa por causa da súa pequena poboación, poboación de 1200 habitantes máis ou menos, toda a electricidade provén dun motor xerador que opera entre as 21:00 e as 24:00 de cada día.

### Chelín

Está entre Lemuy e Quehui, a unhas dúas horas de navegación desde a capital comunal.

Ten unha superficie duns 12 km2 e está habitada por unhas 800 persoas aproximadamente, que se dedican á agricultura, á salmonicultura e ao turismo. A illa divídese nos sectores de Huechochelín e Chelín Bajo, neste último atópase unha das 16 igrexas de Chiloé que foron declaradas Patrimonio da Humanidade.

Crese que o seu nome procede da lingua chono e que significa "cerro pequeno".

### Localidades

Igrexa da Nosa Señora de Gracia de Nercón, Patrimonio da Humanidad.
Localidades da comuna de Castro:

| Localidade | Poboación (2002) | Vivendas (2002) | Categoría INE |
| --- | --- | --- | --- |
| Castro | 29.148 | 7.711 | Cidade |
| Llaullao | 753 | 205 | Aldea |
| Nercón | 643 | 179 | Aldea |
| Rilán | 333 | 106 | Aldea |
| Los Ángeles | 112 | 52 | Casarío |
| Pidpid | 102 | 30 | Casarío |
| San José Capilla | 58 | 17 | Casarío |
| Quilquilco | 40 | 15 | Casarío |
| Putemún Bajo | 28 | 11 | Casarío |

### Clima

Castro posúe un clima de tipo oceánico, e unha media de temperaturas en torno aos 11 °C, as chuvias son da orde dos 1830 mm, incluso inferiores aos que se rexistran na cidade de Valdivia, polo efecto da Cordilleira da Costa, que deixa esta cidade a sotavento das precipitacións.

Historia
--------

Igrexa Apóstolo Santiago, Patrimonio da Humanidade
Os conquistadores españois tomaron posesión do arquipélago en 1567 e no sector chamado Quiquilhue polos huilliches decidiron fundar a capital, debido a que era un lugar fácil de defender e tiña abundante auga, ademais de pequenas cantidades de ouro arrastradas polo río. O fundador foi Martín Ruiz de Gamboa, quen bautizou o río co seu apelido e a futura cidade chamouna Santiago de Castro, polo apóstolo Santiago e o Vicerrei interino do Perú, Lope García de Castro. Conforme ao costume, realizouse un repartimento de terreos e indíxenas en encomendas e dividiuse a nova cidade nun *plano de dameiro*.

### Incursións de corsarios e levantamento indíxena

Vista do fiorde de Castro.
O corsario holandés Baltazar de Cordes logrou apoderarse de Castro en abril de 1600 coa axuda dalgúns indíxenas. Cordes era o capitán dunha das naves da expedición que Jacobo Mahú e Simón de Cordes, entre outros comerciantes de Rotterdam, que a emprenderan para comerciar con América, establecer colonias e socavar o poderío español.

Ao cruzar o Estreito de Magalláns, as tormentas separaron a frota e "*La Fe*", ao mando de Baltasar de Cordes refuxiouse no arquipélago de Chiloé. Os holandeses recibiron auxilio dos huilliches de Lacuy e pactaron con eles unha alianza para tomar Castro e acabar cos españois. Mediante o subterfuxio de facerse pasar por comerciantes pacíficos e contar que eles desexaban axudar a repeler un pronto ataque dos indíxenas co que finxiran estar de acordo, Cordes gañouse a confianza das autoridades de Castro e logrou que os poboadores da cidade se encerraran na igrexa. Unha vez chegados os huilliches, matou os seus xefes e tamén os varóns españois e construíu un forte improvisado.

Nese momento, tivo coñecemento da chegada de corsarios a Chiloé o coronel don Francisco del Campo, quen se aprestaba para iniciar os plans dunha repoboación de Valdivia, que fora atacada polo levantamento indíxena iniciado no desastre de Curalaba. Así, ante o temor de que estes estranxeiros puideran unirse aos indíxenas alzados, e prestarlles unha inmensa axuda; del Campo decidiu inmediatamente pórse en marcha cara ao sur.

Logo, cando este forte foi retomado polo continxente español, Cordes fuxiu por mar e estivo varias veces a punto de ser atrapado. Finalmente, apresárono as autoridades de El Callao.

Referente ao coronel don Francisco del Campo, este retornou a Osorno, cidade que nese momento se encontraba nunha situación calamitosa; produto do alzamento huilliche.

### Chegada dos exiliados de Osorno

Vendo o coronel del Campo que unha maior resistencia dos españois en Osorno a nada bo conduciría, dada a falta de axuda exterior, resolveu, de acordo coa veciñanza, o traslado de toda a xente a Castro. Del campo morrería no momento no que se reunían embarcacións para cruzar a Castro, sendo o capitán Jerónimo de Peraza, substituto de del Campo, quen cumpriría o obxectivo que levou o seu xefe ao sur; e volver a Osorno.

Finalmente, Francisco Hernández Ortiz Pizarro, despois de largos meses asediado nun pequeno fortín na destruída Osorno cos soldados e habitantes sobreviventes decidiu marchar cara a Chiloé apoiado por algúns indios yanaconas; e finalmente enviou as mulleres e nenos a Castro, quedando os soldados e indíxenas aliados en Calbuco e en Carelmapu.

Arquitectura
------------

Na comuna existen catro igrexas que foron declaradas Patrimonio da Humanidade pola Unesco, a de Castro, a de Rilán, a de Nercón e a de Chelín. Outros templos da chamada escola chilota de arquitectura relixiosa en madeira son o de San Miguel na illa de Quehui e o que existía en Quilquico e foi demolido a causa da deterioración da súa estrutura e a imposibilidade de reparalo nese momento.

En dous sectores da cidade hai palafitas, casas construídas sobre estacas de madeira na ribeira, sobre o mar. Os que aínda se manteñen en pé, están actualmente nos sectores "Pedro Montt" e "Gamboa". Antano existían moitos outros no sector "Pedro Aguirre Cerda", pero resultaron destruídos a raíz do terremoto e maremoto de maio de 1960.

A cidade presenta dous museos importantes, o Museo Rexional de Castro, cunha colección de obxectos chilotes e o Museo de Arte Moderna Chiloé.

Alcaldes
--------

Lista de alcaldes de Castro| Período | Nome do alcalde | Partido político |
| --- | --- | --- |
| 1993–1996 | José Sandoval Gómez | PS |
| 1997–2000 | Nelson Águila Serpa | DC |
| 2001–2004 | Nelson Águila Serpa | DC |
| 2005–2008 | Nelson Águila Serpa | DC |
| 2009–2016 | Nelson Águila Serpa | DC |
| Dende o 6 de decembro de 2016 | Juan Vera Sanhueza | UDI |

Notas
-----

1. ↑  Instituto Nacional de Estadísticas (22 de decembro de 2017). "Censo 2017: Primera entrega de resultados definitivos - Cantidad de personas por sexo y edad" (XLSX). Consultado o 23 de decembro de 2017.
2. ↑  Jorge Sánchez R.: *Chiloé - tradición y cultura*, p. 33. Santiago de Chile. ISBN 956-309-024-1
3. ↑  Juan Mancilla Pérez: Pueblos de Chile, p.45. Castro 2008
4. ↑  "Isla Quehui" (en español). Turismo Quehui. Arquivado dende o orixinal (www.turismoquehui.cl) o 12 de xaneiro de 2012. Consultado o 9 de xaneiro de 2012.
5. ↑  Ramírez, 1995
6. ↑  INE (2005). "Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos" (PDF comprimido en ZIP).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Castro, Chile*** |

### Ligazóns externas

* O Municipio de Castro *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3744
* WorldCat
* VIAF: 159511529
* EBID: ID
* GeoNames: 3896218
* GND: 1178225194
* LCCN: n85137183

 |