Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Santo Antón.
Santo Antón Abade, patrón dos animais, na igrexa de San Bieito de Fefiñáns (Cambados)
**Antón Abade**, nado en Come (actual Qiman al-Arus, na rexión de al-Wastah) cara ao 260 e finado cara ao 365, foi un eremita exipcio, un dos precursores do monacato cristián.

Traxectoria
-----------

### Fontes

As principais fontes para trazar a súa vida son as súas cartas, a biografía mitificada e idealizada *Vida de Antón* de Atanasio de Alexandría, crónicas e lendas coptas, a *Historia Eclesiástica* de Sozomeno, a crónica de Xerome e un escrito do Serapión de Thmuis.

### Vocación

Nado no seo dunha familia rica, refugou unha educación letrada e, unha vez que lle morreron os pais, ocupouse do coidado da súa irmá. Cando oíu nunha igrexa a frase de Xesús de Nazaret no Evanxeo de Mateu: *vende todo o que tes, repárteo entre os pobres, ven e sígueme*, entendeu que ese dito se dirixía a el e así o fixo, deixando só unha parte para a súa irmá.

Con posterioridade, impactoulle o consello de Xesús: *non vos preocupedes polo mañá*, polo que deixando a súa irmá a coidado dunhas amigas cristiás, comezou unha vida de ascese e abandono. Convertido da súa condición de nobre, empezou a traballar coas súas mans seguindo o mandato de Paulo de Tarso *quen non traballe, que non coma*. Co froito do seu traballo compraba algo de pan para el e o resto entregábao entre os necesitados.

Comezou a visitar a homes con sona de santidade:

> 
> 
> ...*de cada un aprendía o celo e a ascese na que sobresaía. Dun contemplaba a amabilidade, doutro a perseveranza na oración, doutro meditaba a paz, doutro o amor aos homes. Observaba ao que velaba e ao que amaba o estudo; admiraba ao austero e ao que xaxuaba e ao que durmía sobre a terra; percibía a dozura dun e a xenerosidade do outro. Pero de todos advertiu a piedade a Cristo e o amor duns para con outros*
> Vida de Antón
> 

### Ascese

Primeiro viviu dentro dunha tumba ás aforas da cidade ata os 35 anos. Máis tarde foise a habitar a unha fortaleza abandonada no deserto, levando a ela pan para seis meses e encerrándose alí para non ser amolado. Viviu unhas duras batallas espirituais; segundo as crónicas míticas, o demo facíalle aparecer moedas de ouro para provocarlle cobiza, mulleres sensuais para excitar a súa luxuria, feras monstruosas para facerlle caer no pecado do medo. A súa sona de santidade foise espallando e moitos tentaron forzar a entrada do seu refuxio:

> 
> 
> *Cando o viron ficaron abraiados ao ver que o seu corpo tiña a mesma fasquía que antes. Nin engordara por mor da falla de exercicio físico, nin enfraquecera debido á ascese e as loitas contra o demo... mantiña o equilibrio como guiado polo Verbo e encontrábase en harmonía coa súa natureza*
> Vida de Antón
>

Carisma
-------

Comezou a ter sona de taumaturgo e tamén de mestre:

> 
> 
> *O Señor concedeu a Antón o don da palabra, e así consolaba a moitos que estaban apouvigados, reconciliaba a outros que estaban en litixio, e a todos dicía que nada tiña que anteporse ao amor de Cristo*
> Vida de Antón
> 

Predicaba que non había que temer os demos e consideraba os eremitas como un escudo contra eles:

> 
> 
> Dos ascetas temen os xaxúns, as súas vixilias, a súa oración, a súa dozura, a súa mansedume, o seu desinterese polo diñeiro e pola vangloria, a súa humildade e o seu amor aos pobres, as súas esmolas, a súa paz e especialmente a súa veneración por Cristo
> Vida de Antón
> 

Contra os demos había, segundo el, que estar vixilantes pero non temorosos e teimaba na necesidade de discernir entre espíritos bos e os diaños:

> 
> 
> *A visión dos santos non perturba... a súa presenza é tan serena e tranquila que axiña agroman na alma o gozo, a ledicia e a confianza, pois con eles está o Señor que é o noso gozo e a forza de Deus Pai*
> Vida de Antón
> 

Pola contra, os espíritos malignos distínguense porque

> 
> 
> *Ao momento se produce o temor da alma, a axitación, os pensamentos desordenados, o abatemento, o odio, a desgana e a tristura, os apegos aos familiares e o temor á morte*
> Vida de Antón
> 

O carisma de Antón provocou que moitos imitasen á súa vida e se retirasen ao deserto, creando as primeiras comunidades monásticas do cristianismo dun xeito significativo, se ben estas non tiñan unha regra como a que posteriormente redactaron Basilio o Grande en Oriente ou Bieito de Nursia en Occidente. Atanasio describe estas comunidades de xeito idealizado:

> 
> 
> *As moradas dos monxes nos montes eran como tendas cheas de coros divinos, onde cantaban salmos, lían a Escritura, xaxuaban, oraban, se alegraban coa esperanza dos bens futuros, traballaban para axudar os necesitados, vivían en amor e concordia recíprocos, podíase ver verdadeiramente unha rexión consagrada a Deus e á xustiza. Ninguén alí sufría inxustiza*
> Vida de Antón
> 

### Vida pública

No ano 311, coa persecución dos cristiáns polo Emperador Maximino, volveu a Alexandría para confortar os prisioneiros nos cárceres e as minas e, en moitos casos, para acompañalos na morte. Moitos monxes seguiron o seu exemplo ata o punto que o perfecto ordenou que non se achegasen á cidade. Antón desafiou a orde.

Pasado este episodio, intensificou a súa ascese e afastouse máis no corazón do deserto, no que chamou a súa *montaña interior*. Alí, segundo as crónicas, as feras do campo vivían en paz con el e mesmo o protexían.

Regularmente, acudía ao monte Pispir, a súa *montaña exterior*, para atender aos que a el acudían, xentes de toda clase e condición, incluídos xuíces cos seus condenados. Aos xuíces lembráballes que co mesmo xuízo que eles aplicasen serían xulgados.

Facía cestos para gañar o pan, curaba enfermos e repartía esmolas. O seu carisma ía en aumento, pero el procuraba ser exemplo de sinxeleza:

> 
> 
> *Preguntaba moito e pedía escoitar aos que estaban presentes. Se algún dicía algo útil, recoñecía obter un beneficio. O seu rostro irradiaba graza... aínda que estivese rodeado de monxes, cando alguén que non o coñecía desexaba velo, corría cara a Antón como atraído polos seus ollos... o gozo da súa alma agromaba no seu rostro... non tiña os modais bastos dun home que vivira só na montaña e que avellentara nela, senón que era afable e sociable e a súa palabra estaba sazonada co sal divino, de maneira que ninguén lle tiña envexa e todos os que o visitaban se alegraban*
> Vida de Antón
> 

O emperador Constantino e os seus fillos Constancio e Constante mandáronlle cartas que el, ao principio, refugou contestar. Ante a insistencia dos monxes, que lle lembraban que agora os emperadores eran cristiáns, acordou responder, lembrándolles que o único Rei de reis era Cristo, e *pedíalles que amasen os homes, e que se preocupasen pola xustiza e polos pobres*.

No ano 337 volveu á cidade a predicar contra o arianismo na defensa da fe definida no Concilio de Nicea, nun momento en que aquela corrente tiña o apoio das autoridades. Púxose de parte do bispo Atanasio que foi desterrado múltiples veces e acusado de varios delitos. Considerou que na Igrexa o altar estaba *corrompido* e o goberno en mans de *bestas*.

Mantivo polémicas con sabios pagáns e platónicos que se burlaban del por consideraren ridícula a crenza na encarnación e nun Deus crucificado. Atanasio reprochaba aos pagáns esquecérense do Creador e creren en fábulas e aos platónicos acusábaos de sosteren que a caída das almas fora provocada pola Mente Suprema ao tempo que consideraban aquelas imaxes desta. Con isto incorrían en blasfemia contra o Pai da Mente Suprema que era Deus.

### Final e reliquias

Finalmente, adiviñando a súa morte, pediu aos discípulos que non o enterrasen como os exipcios, que gardaban os cadáveres nas casas, senón que o soterrasen nun lugar secreto para que o seu corpo non fose venerado. Porén no ano 561 afirmouse que o seu corpo fora atopado e trasladouse a Alexandría. No ano 635 levouse a Constantinopla. Dende 1491 atópase na Igrexa de St. Julien en Arlés (Francia).

Significación
-------------

A *Vida de Antón* foi un dos libros máis lidos na Cristiandade tardorromana, provocou unha explosión de eremitismo e a súa influencia permaneceu ao longo da Idade Media. Antón Abade é moi venerado na Igrexa Ortodoxa Copta. A Igrexa Católica celebra a súa festa o 17 de xaneiro. Está considerado patrón dos porcos e en xeral dos animais domésticos, así como dos cesteiros, os pasteleiros e os teceláns.

Para o monacato do cristianismo oriental foi case un paradigma e un prototipo, os ditos dos chamados pais do deserto din beber da súa ensinanza. Representaba un ideal de monxe que todos os ascetas arelaban imitar:

> 
> 
> Quen se achegou a el aflixido e non retornou alegre? Quen non se achegou chorando polos seus mortos e non se esvaíu axiña o loito? Quen se achegou con carraxe e non se converteu en amigo? Quen non se achegou atormentado polos seus pensamentos e non saíu coa mente serena?
>  Vida de Antón
>

Santo Antón na cultura popular galega
-------------------------------------

O *Porco de Santo Antón*, en Espasante (Ortigueira).
Santo Antón é invocado polos pastores como protector do gando contra os ataques do lobo e das aves rapaces. Contan por terras de Monforte que unha vez andaba un pastor coas cabras no monte pero veu o lobo e colleulle a mellor cabra do rabaño. Axiña caeu de xeonllos e púxose a rezar o responso a Santo Antón sen que a cabra regresase. Entón quitou a saca que levaba na cabeza para protexerse da choiva e seguiu rezando e, desta vez, o lobo ceibou a cabra. Ó ver que agora eran atendidos os seus rezos exclamou: *Válgate Dios o Santo, qu'eres ben caprichoso*. E nese instante, o lobo deu volta e volveu coller a cabra.

En Maderne recolleuse un ensalmo para protexer o gando das aves rapaces: *Aigue maldita, que en el cielo estás escrita con papel y agua bendita, abre as pernas, cerra a cancela, déixame eso que levas que hei rezar a San Antoñín meu que non comas tu nin eu*.

O porco de San Antón
--------------------

Espasante conserva a tradición do *porquiño de san Antón*,, tradición centenaria ligada á orde Antoniana (Irmáns Hospitalarios de Santo Antonio). Consiste en que a parroquia cría un porquiño que anda ceibe polas rúas e é alimentado polos vecinos, sen que ninguén o moleste. Posteriormente é poxado. 

De aquí naceron expresións como "*Andar coma o porco de San Antonio*", co significado de vivir das esmolas que se poidan conseguir, ou "*Andar/ser coma o porquiño de Santo Antón*", co significado de comer nas casas alleas (*de gorra*) ou comer de todo, que todo lle senta ben a un.

Relacionado con este costume, Benito Losada escrubiu un *Contiño* que, baixo o título de *O porco de San Antón*, di o seguinte:

*Criou dous cochos Ramón,*
*Cando casou con Tomasa*
*Un pra comeren na casa*
*E o outro pra San Antón.*
*Morreu un, gordo coma un bocho,*
*E Simón sinteuno tanto*
*Que dixo: O burro do Santo*
*Deixou morrel-o seu cocho* 
### Refraneiro

* Cando era pobriño, todos chamábanme Toniño, agora que teño abondo, pra todos son don Antonio.
* Dazasete de xaneiro, santo Antón lacoeiro.
* Dezasete de xaneiro é o santo Antón verdadeiro, que o do trece de san Xoán é o santo Antón mentirán.
* Santo Antón verdadeiro, dezasete de xaneiro, aínda que a festa lla fan o día trece do san Xoán.
* O porco que é pra o lobo, non hai santo Antón que o garde.
* Polo santo Antón toda galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala.
* Porco que se está cebando, non hai santo Antón que poida gardalo.
* Santo Antón a san Roque meteulle preito porque o seu porquiño traboullo o cadelo.
* Se o deixasen, vendía o porco de santo Antón.

### Cantigueiro

* San Antón, gárdame o gado/e mais o meu becerriño,/que está na corte bruando/pola nai: que é pequeniño.
* San Antón o de Padua,/en Portugal leterado,/do perdido fai achado,/ampárame o meu gado,/ate que o sol sexa nado.
* San Antoniño garda o gando,/San Xoán garda as ovellas,/Santa Lucía as costureiriñas/que andan polas casas alleas .
* San Antoniño pequeno/anda no monte co gado,/descalciño pola neve,/chovendo e sarabiando.
* San Antoniño pequeno/no monte gardou o gado/todo cuberto de neve,/vestido de colorado.
* San Antonio e o seu porco/iban por un caminiño/íballe o porco dicindo:/dáme unha pinga de viño.
* San Antonio garde o gando/e mais a vaca marela,/e mais a filla máis nova/se non quer gardar a vella.
* San Antonio garde o gando/e mais o meu becerriño/que está na corte bruando/pola nai que é pequeniño.
* San Antonio garde o gando/e máis o meu tesouriño,/que está na corte coa nai/porque é moi pequeniño.
* San Antonio garde o gando e san Xoán as ovellas, e mais as costureiriñas que andan polas casas alleas.
* San Antoño garde as cabras/e san Ramón as ovellas,/tamén garde as costureiras/que andan por portas alleas.
* San Antoño garde os porcos,/san Ramón garde as ovellas,/san Roque os cas de palleiro, santa Rita as costureiras

Notas
-----

1. ↑  Durán Penabad, Ana (2021). "A tradición do porquiño de San Antón no Porto de Espasante". *Terras do Ortegal, nº 8. Dossier Espasante*: 297–324.
2. ↑  "Contiños de Benito Losada*, en* Nós*, suplemento nº 12, Santos 1929, px. 5. No texto escribe* Ramón *no primeiro verso pero* Simón *no sexto, erro evidente que non corriximos.*
3. ↑  Santa Rita é avogosa dos imposibles.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Antón Abade Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Antonio de Padua

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170547
* WorldCat
* VIAF: 107024917
* ARLIMA: 744
* BAV: ADV10184597
* BIBSYS: 90668037
* BLBNB: 000599690
* BMT: 115508
* BNCHL: 000381983
* BNE: XX1725807
* BNF: 118889671
* BRE: 701768
* CANTIC: a10397656
* CERL: cnp01230668
* DeutscheBio: 118649728
* EBID: ID
* EGAXA: vtls000761692
* FAST: 1804846
* GEC: 0004399
* GND: 118649728
* ICCU: CFIV054278
* ISNI: 0000000109303858
* LCCN: n50030399
* NDL: 00620271
* NKC: jn20000700067
* NLA: 36507903
* NLG: 44564
* NTA: 072358637
* OL: OL1293714A
* Orthodox Encyclopedia: 116054
* SELIBR: 174793
* SNAC: w60p1dp1
* SUDOC: 026688549
* Treccani: santo-antonio-abate
* ULAN: 500344750

 |