**Cabana de Bergantiños** (do latín *capanna* e do xentilicio céltico dos Brigantinos') é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Bergantiños no Partido xudicial de Carballo.
Segundo o INE a súa poboación no ano 2018 era de 4.337 habitantes dos cales 2.091 eran homes e 2.246 eran mulleres (4.347 no ano 2017, 4.446 no ano 2016, 4.552 no 2015, 4.623 no 2014, 4.716 no 2013, 4.759 no 2012, 4.865 no 2011, 4.909 no 2010). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é cabanés ou bergantiñán.

Xeografía
---------

### Situación

Cabana de Bergantiños localízase no extremo occidental da comarca de Bergantiños na provincia da Coruña, en plena Costa da Morte. Limita ao norte co río Anllóns que o separa do concello de Ponteceso, ao leste co concello de Coristanco, ao sur co concello de Zas, e ao oeste co concello de Laxe e co estuario do río Anllóns que forma a fronte máis meridional da ría de Corme e Laxe.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Noroeste*: Ría de Corme e Laxe | *Norte*: Ponteceso | *Nordeste*: Ponteceso |
| *Oeste*: Laxe |  | *Leste*: Coristanco |
| *Suroeste*: Laxe | *Sur*: Zas | *Sueste*: Coristanco |

Casa das asociacións, edificio no que se atopaba anteriormente a casa consistorial.
Aínda que hoxe en día a capital do concello esta situada no lugar da Carballa, parroquia de Cesullas, nun principio estivo no lugar de Cabana (de aí ben o nome do concello), máis tarde chegou a estar nun edificio, hoxe en día en ruínas, situado no lugar do Bosque e ata hai poucos anos estivo situada no lugar da Áspera en cuxo edificio está agora a Casa das asociacións.

### Superficie

Cabana ten unha superficie de 100,23 km² repartidos en 10 parroquias.

### Orografía

No concello destacan os seguintes montes:

* Borneiro (371 metros de altitude).
* Lourido (312 metros de altitude).
* O Castelo (318 metros de altitude).
* O Gontón.
* Perrol (de 438 metros de altitude).
* Vilariño.

### Hidrografía

O río principal é o Anllóns, que baña o norte do concello e fai de fronteira co concello de Ponteceso. A ladeira oriental do concello encóntrase percorrida por varios regatos que teñen os seus correspondentes nacementos nas ladeiras montañosas do concello. A rede fluvial da zona está formada por ríos que dirixíndose cara ao norte, verten o seu caudal no río Anllóns.

#### Ríos

Vista desde a parroquia de Canduas da desembocadura do río Anllons.
O **río Anllóns** que atravesa e limita polo norte no seu curso co concello de Ponteceso ata desembocar formando a enseada da Insua que o separa da ría de Corme e Laxe por unha lingua de area, que sae desde O Couto (Ponteceso) chamada A Barra e polo illote de A Tiñosa que de marea baleira forma unha península coa Barra.

Dentro de Cabana os ríos máis importantes són o **río Cundíns** e o **río da Balsa** que verten as súas augas no Anllóns.

#### Regatos

* **Río do Reguenco**.
* **Rego dos Muíños**, chamado así debido aos numerosos muíños de auga que había e que aínda se conservan, pero nun estado lamentable de conservación. Hoxe en día dispón dunha senda fluvial que permite o paseo a carón do río.
* **Río da Balsa**.

### Clima

O **clima** neste concello é suave cunha media de 14 °C e unhas precipitacións de arredor dos 1.350 mm.

### Flora

A vexetación cobre aproximadamente o 55% da superficie do concello destacando as repoboacións de piñeiros e eucaliptos que cambiaron a vexetación autóctona.

### Demografía

| Censo total 2014 | 4.623 habitantes |
| --- | --- |
| Menores de 15 anos | 386 (8.35 %) |
| Entre 15 e 64 anos | 2.828 (61.17 %) |
| Maiores de 65 anos | 1.409 (30.48 %) |


|  |
| --- |
| **Evolución da poboación de Cabana de Bergantiños**   Fontes: INE e IGE. |
| **1900** | **1930** | **1950** | **1981** | **2004** | **2009** | **2011** | **2012** | **2013** | **2014** | **2015** | **2016** | **2017** | **2018** | **2019** | **2020** | **2021** | **2022** |
| 4.727 | 5.232 | 6.772 | 6.991 | 5.354 | 4.985 | 4.865 | 4.759 | 4.716 | 4.623 | 4.552 | 4.623 | 4.347 | {{{14}}} | {{{15}}} | {{{16}}} | {{{17}}} | {{{18}}} |
| *(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)* |

Historia
--------

### Prehistoria e Idade Antiga

Vista da entrada ao dolmen de Dombate custodiada por ídolos de pedra.
O Dolmen de Dombate, símbolo da cultura megalítica galega, e o castro de Borneiro, ambos na parroquia de Borneiro dan fe da poboación na antigüidade no municipio. Ademais existen uns oito recintos castrexos.

A Vía *Per Loca Marítima* que cruzaría o río Anllóns por Ponteceso camiño de Corme e as minas de Corcoesto dan fe da presenza dos romanos. Tamén aparecen vestixios romanos nas igrexas de Cundíns, Cesullas e Riobo.

### Idade Moderna

Os pazos de Canduas, Corcoesto, Nantón, O Bosque (Cesullas) e a Torre da Penela son vestixios da Idade Moderna, estes últimos atópanse bastante abandonados.

Ao século XVIII corresponden os retablos das igrexas de Nantón e Riobó. Nesta última atópanse os cadaleitos dos Condes da Penela. Nesta mesma parroquia está a torre da Penela.

Cultura
-------

### Patrimonio

#### Patrimonio arqueolóxico

Torre da Penela
* En Cabana de Bergantiños atópanse o Dolmen de Dombate e o castro de Borneiro, os dous na parroquia de Borneiro.
* Na parroquia de Riobo atópase a Torre da Penela.
* No contorno do dolmen de Dombate construirase[*cando?*] o Parque Arqueolóxico do Megalitismo da Costa da Morte que é un dos catro centros de interpretación que constitúen a Rede Galega do Patrimonio Arqueolóxico.
* Na parroquia de Canduas, no lugar de Sinde, está o Castro de Sinde da época da Idade de Ferro

#### Patrimonio cultural

* Na parroquia de Cesullas atópase o lugar de San Fins, famoso pola súa romaría.
* Na parroquia de Canduas está a praia de Area das Vacas.

### Etnografía

#### Festas e celebracións

Nas festas hai que distinguir entre as oficiais do municipio e as das parroquias.

A Romaría de San Fins do Castro é a festa oficial do concello e celébrase o 1 de agosto na honra de San Fins do Castro.

Festas das parroquias.
* Anos:

Santo Estevo, día 26 de decembro.
* Borneiro:

San Xoán, día 24 de xullo.
Romaría do Carme do Briño, día 18 de xullo no lugar do Briño.
* Canduas:

San Bras, día 3 de febreiro.
Virxe do Carme, o 28 de agosto.
San Antonio, o 29 de agosto.
San Martiño, día 11 de novembro.
San Lucía, día 13 de decembro.
* Cesullas:

Virxe do Carme, o 1º domingo do mes de xullo no lugar de Neaño.
Virxe do Carme, o 10 de agosto no lugar de San Fins.
Santo Estevo, día 29 de decembro.
* Corcoesto:

Romaría de Santa Margarida de Baneira, día 13 de xullo.
Romaría de Santa Mariña do Remuiño, día 22 de xullo.
* O Esto:

San Ramón, o 31 de agosto.
#### Gastronomía

Podemos gozar da rica gastronomía da zona onde teñen especial interese os produtos da horta o caldo galego xunto co cocido e os produtos derivados do cocho, así como os lácteos en xeral.

Economía
--------

A agricultura e a gandería en Cabana teñen un peso de certa importancia na economía municipal sendo os cultivos como o millo e a pataca os que máis destacan neste eido.

En Canduas a carpintería de ribeira tamén ten a súa importancia as beiras do río Anllóns, aínda que a crise que está pasando o sector da pesca esta poñendo en perigo esta actividade.

Como chegar
-----------

Desde A Coruña, chégase pola estrada C-552 que vai ata Fisterra, pasando por Arteixo, Paiosaco e A Laracha e ó chegar a Carballo (capital da comarca de Bergantiños) hai que desviarse cara a Malpica de Bergantiños ata chegar a Buño. Aí cómpre desviarse cara a Ponteceso e despois cara Cabana.

Ao pasar Carballo tamén se pode continuar pola C-552 sen desviarse ata Baio (concello de Zas) pasando por Coristanco, Agualada e Natón (xa en Cabana de Bergantiños).

Desde Santiago de Compostela chégase pola estrada C-545 ata Portomouro, e alí cómpre desviarse cara a Santa Comba, Zas e Baio, e aí coller o desvío cara a Borneiro.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes de Cabana de Bergantiños.

* Cámara do dolmenCámara do dolmen
* Vista xeral das pinturas do dolmenVista xeral das pinturas do dolmen
* Macrofotografia das pinturasMacrofotografia das pinturas
* Castro de BorneiroCastro de Borneiro

Notas
-----

1. ↑  Real Academia Galega (Xosé María Lema) (25/11/2021). *O Seminario de Onomástica responde: Cabana de Bergantiños* (Youtube).
2. ↑  Páxina do Instituto Nacional de Estadística
3. ↑  Costas González, Xosé-Henrique (2016). *Os xentilicios de Galicia e dos outros territorios de lingua galega* (PDF). Vigo: Universidade de Vigo. p. 43. ISBN 978-84-8158-706-7.
4. ↑  Fernández Carrera, Xan (2001). "Concello de Cabana de Bergantiños". *Descubre a Comarca de Bergantiños*. p. 193.
5. ↑  hoxe en día están outra vez en estudo para unha posible reapertura Una empresa canadiense compra la mina de Corcoesto para extraer oro Cristina Viu La Voz de Galicia
6. ↑  A Xunta dá luz verde ao proxecto sectorial do Parque do Megalitismo da Costa da Morte 2011

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cabana de Bergantiños Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Lugares de Cabana de Bergantiños
* Camiño dos Faros

### Ligazóns externas

* Páxina web de Cabana de Bergantiños
* Cabana de Bergantiños en OpenStreetMap.

| Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Cabana de Bergantiños |  |
| --- | --- |
| Anos (Santo Estevo) | Borneiro (San Xoán) | Canduas (San Martiño) | Cesullas (Santo Estevo) | Corcoesto (San Pedro) | Cundíns (San Paio) | O Esto (San Xoán Bautista) | Nantón (San Pedro) | Riobó (San Martiño) | A Silvarredonda (San Pedro) |

| * v
* c
* e
Concellos da comarca de Bergantiños |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
Cabana de BergantiñosCabana deBergantiños
 | 
CarballoCarballo
 | 
CoristancoCoristanco
 | 
A LarachaA Laracha
 | 
LaxeLaxe
 | 
Malpica de BergantiñosMalpica deBergantiños
 | 
PontecesoPonteceso
 |

 | Comarca de Bergantiños |

| * v
* c
* e
Galicia Galicia  ·  Concellos da provincia da Coruña |
| --- |
| 
* Abegondo
* Ames
* Aranga
* Ares
* Arteixo
* Arzúa
* A Baña
* Bergondo
* Betanzos
* Boimorto
* Boiro
* Boqueixón
* Brión
* Cabana de Bergantiños
* Cabanas
* Camariñas
* Cambre
* A Capela
* Carballo
* Cariño
* Carnota
* Carral
* Cedeira
* Cee
* Cerceda
* Cerdido
* Coirós
* Corcubión
* Coristanco
* A Coruña
* Culleredo
* Curtis
* Dodro
* Dumbría
* Fene
* Ferrol
* Fisterra
* Frades
* Irixoa
* A Laracha
* Laxe
* Lousame
* Malpica de Bergantiños
* Mañón
* Mazaricos
* Melide
* Mesía
* Miño
* Moeche
* Monfero
* Mugardos
* Muros
* Muxía
* Narón
* Neda
* Negreira
* Noia
* Oleiros
* Ordes
* Oroso
* Ortigueira
* Outes
* Oza-Cesuras
* Paderne
* Padrón
* O Pino
* A Pobra do Caramiñal
* Ponteceso
* Pontedeume
* As Pontes de García Rodríguez
* Porto do Son
* Rianxo
* Ribeira
* Rois
* Sada
* San Sadurniño
* Santa Comba
* Santiago de Compostela
* Santiso
* Sobrado
* As Somozas
* Teo
* Toques
* Tordoia
* Touro
* Trazo
* Val do Dubra
* Valdoviño
* Vedra
* Vilarmaior
* Vilasantar
* Vimianzo
* Zas

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1368763
* WorldCat
* VIAF: 316734847
* código INE: 15014
* GEC: 0264082
* GeoNames: 6357284
* OSM: 347278

 |