| Aberiota |
| --- |
| *Romulea clusiana* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Liliopsida |
| Orde: | Asparagales |
| Familia: | Iridaceae |
| Subfamilia: | Crocoideae |
| Tribo: | Ixieae |
| Xénero: | *Romulea* |
| Especie: | '**R. clusianum'** |

 |
| Nome binomial |
| '**Romulea clusianum'**(Lange) Nyman |

A **aberiota** (***Romulea clusiana***) é unha planta herbácea da familia das iradáceas, bulbosa de talo curto (arredor de 6 centímetros) e con flores de cor rosa e púrpura, co seu centro en amarelo. Tamén se coñece como **aberiota** a ***Romulea bulbocodium***.

Descrición
----------

Planta perenne, glabra, con bulbo subterráneo asimétrico e talo curto con follas. As dúas follas basais son case redondas con 4 sucos, erectas ou deitadas, de 5 a 30 cm de longo e 0,8–2 mm de groso. O talo ten até catro follas de ata 4 cm x 2 mm, que superan o talo, ascendentes e flexuosas, e cun ápice que xeralmente tende a ser un tanto amarelo.

As flores, moi chamativas, son semellantes en cor ás do *Crocus* ou mesmo ás dos tollemerendas, en xeral máis grandes cás das outras especies do mesmo xénero. Cada planta bota ata 3 flores, que arrincan dunha bráctea de entre 15 e 28 mm. A bráctea é cor verde esvaída, ás veces herbácea ou coa marxe escariosa. A bractéola é longa coma a bráctea, pero tamén pode ser máis curta, e escasiosa.

O perianto ten entre 3 e 4.6 cm, co que resulta entre vez e media e dúas veces e media máis longo cá bráctea, o que é un trazo característico da *R. clusiana* fronte a outras *Romuleae*. Os tépalos teñen de 5 a 9 mm de largo, e son de cor amarela ou laranxa na súa base, tirando a brancos na parte media, e morados ou purpúreos na apical. Porén, a coloración dos tépalos adoita variar e hai individuos que non seguen o esquema tricolor e presentan tépalos esbrancuxados por enteiro, ou amarelos na base e esbrancuxados no resto, sen o violeta no remate dos tépalos. O androceo ten estames co filamento pubescente na base e a antera grande, de 7 a 11 mm, amarela. O xineceo ten estigmas máis longos cás anteras e fondamente bífidos. É unha flor temperá, que florece de febreiro a abril.

O froito é un casulo marrón de ata 13 mm, de forma oblonga ou subtetrágona, con sementes globosas e lisas no seu interior, pardas.

Identificación
--------------

Como xa se dixo, pode ser difícil de diferenciar da *Romulea bulbocodium (L.) Sebast. & Mauri*, e antigamente se consideraba unha subespecie desta. Ademais, ambas especies poden hibridar con relativa frecuencia (*Romulea x variegata Merino*), e apaecen individuos que presentan trazos intermedios. As principais diferenzas entre ambas as dúas especies son:

* O perianto de *R. clusiana* é bastante maior có da *R. bulbocodium*: 30-45 mm contra 13-30 mm. O perianto da *R. clusiana* representa 1.5-2.5 veces a lonxitude da bráctea, mentres que na *R. bulbocodium* non supera o dobre da lonxitude da bráctea.
* No hábitat, *R. clusiana* aparece sobre todo nos areais e nas praias, ou en zonas costeiras, mentres que *R. bulbocodium* adoita ser máis interior. Iso non impide que aparezan exemplares de *R. clusiana* algo apartados do mar, ou de *R. bulbocodium* próximos das zonas de costa.

Hábitat
-------

A planta medra en zonas herbosas próximas á costa, en xeral areais costeiros e dunas.

Distribución
------------

Distribúese polas zonas costeiras do norte e do sur da Península Ibérica e no noroeste de África. Ocasionalmente pode aparecer nalgúns puntos no interior da Península Ibérica.

En Galicia atópase nas tres provincias que teñen litoral. O proxecto Biodiversidade.eu recóllea nas Rías Baixas, no curso baixo do Tambre, nas illas Cíes e mesmo no interior do concello de Gondomar.

Sinonimia
---------

* *Trichonema clusianum* Lange, Vidensk. Meddel. Naturhist. Foren. Kjøbenhavn 1860: 75 (1860 publ. 1861).
* *Bulbocodium clusianum* (Lange) Kuntze, Revis. Gen. Pl. 2: 700 (1891).
* *Romulea bulbocodium var. clusiana* (Lange) Batt. in J.A.Battandier & L.C.Trabut, Fl. Algérie, Monocot.: 37 (1895).
* *Romulea bulbocodium subsp. clusiana* (Lange) Cout. Fl. Portugal: 145 (1913).
* *Ixia bulbocodium var. major* Schousb. Iagttag. Vextrig. Marokko: 25 (1800).
* *Trichonema clusianum var. minus* Merino, Contr. Fl. Galicia: 261 (1897).
* *Romulea clusiana var. serotina* Samp. Bol. Soc. Brot. 21: 10 (1904).
* *Romulea clusiana var. herculea* Pau ex Bég. Bol. Soc. Brot. 22: 9 (1906).
* *Romulea clusiana var. minor* (Merino) Bég. Bol. Soc. Brot. 22: 9 (1906).
* *Romulea clusiana var. stenophylla* Merino, Actas Mem. Prim. Congr. Nat. Esp. Zaragoza: 312 (1909).
* *Romulea bulbocodium var. major* (Schousb.) Maire & Weiller, Fl. Afrique N. 6: 178 (1959 publ. 1960).
* *Romulea major* (Schousb.) A.Marin, Trav. Inst. Sci. Chérifien, Sér. Bot. 27: 24 (1962).

Notas
-----

1. ↑  "aberiota". *DIGALEGO*. Consultado o 2021-03-07.
2. 1 2 3 4 5  "Romulea clusiana". *Naturaleza y turismo* (en castelán). Consultado o 2021-03-07.
3. 1 2  SM, Suso (2018-03-08). "Romulea clusiana (Lange) Nyman". *Flora de Galicia* (en castelán). Consultado o 2021-03-07.
4. ↑  Biodiversidade.eu, Biodiversidade.eu. "Mapa de especies". *Biodiversidade.eu*. Consultado o 2021-03-07.
5. ↑  "World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew". *wcsp.science.kew.org*. Consultado o 2021-03-07.

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 160701
* EOL: 31189865
* EPPO: ROMCL
* EUNIS: 186745
* GBIF: 2743722
* iNaturalist: 876502
* IPNI: 440702-1
* PlantList: kew-323953
* POWO: ID
* Tela Botanica: 83375
* Tropicos: 100252096

 |