|  |
| --- |
| Abecedario |
| Aa | Bb | Cc | Dd | Ee |
| Ff | Gg | Hh | Ii | Ll |
| Mm | Nn | Ññ | Oo | Pp |
| Qq | Rr | Ss | Tt | Uu |
| Vv | Xx | Zz |
|  **Non galego:** Çç - Jj - Kk - Ww - Yy  |

O **Ñ** (**eñe**) é a décimo terceira letra do alfabeto galego, e representa o fonema nasal velar sonoro /ɲ/.

Historia
--------

O Ñ sitúase á dereita do L nos teclados Qwerty para español.
A letra ñ non ten equivalente no alfabeto romano. Nos primeiros textos en galego este son representábase coas grafías *n*, *ni* ou *nn*, e foi esta última forma a que se acabou impoñendo na súa forma abreviada, *ñ*. Pola contra en Portugal desde 1265 impúxose nos documentos oficiais nh, de orixe occitana.

Nos mosteiros, e despois nas imprentas, había o costume de economizar letras para aforrar esforzo nas tarefas de copiado e colocación de caracteres; Así, a secuencia «nn» escribíase cun «n» moi pequeno denominado vírgula enriba dun «n» de tamaño normal: «ñ». O mesmo sucedeu en portugués e en galego medieval coa representación de vogais nasais como «an» e «ã».

A letra ñ forma parte do alfabeto en linguas como o castelán, asturiano, aimará, bubi, chamorro, guaraní, mapudungun, mixteco, quechua, tagalo, zapoteco, éuscaro, wolof. O inglés admite o ñ nalgúns préstamos do castelán como «*cañon*» (como forma arcaica, a común é «canyon»), «*jalapeño*», ou «*El Niño*»..

Outros usos
-----------

No bretón emprégase para nasalizar a vogal precedente e non para representar o son /ɲ/, verbigracia a palabra *Jañ* pronúnciase /ʒã/.

Na escritura latina do tártaro de Crimea representa a consoante velar nasal /ŋ/ (igual son velar do galego "unha".) O mesmo sucede nalgunhas transcricións do quenya

En nauruano representa ao dígrafo "ng", aínda que actualmente a tendencia maioritaria é usar simplemente "ng".

Grafías equivalentes noutras linguas
------------------------------------

Noutras linguas o son /ɲ/ representase de formas diversas:

* **nh** no portugués, occitano e no mirandés. Tamén nas grafías reintegracionistas do galego.
* **gn** en francés, bretón, valón, jèrriais, italiano, corso, sardo, lígur, piemontés, lombardo, veneciano, friulano, siciliano.
* **ny** en catalán, húngaro, quenya, valón, ladino, malaio, indonesio, ewe, gã, ganda, lingala, seSoto, suahili, zhuang e zulú.
* **nj** en neerlandés, serbocroata, feroés, frisio, arromanés, cimbro e albanés.
* **ň** en checo, eslovaco e romaní.
* **ń** en polaco, onde ademais o dígrafo **ni** ten idéntico valor (o mesmo sucede en éuscaro onde, á parte do ñ, nalgúns dialectos ‘’ni’’ se le como un ñ).
* **ņ** en letón.
* **ne/ni/en/in, ng** (ao comezo da palabra cando está palatalizada) en gaélico.
* **nn** e **n** en gaélico escocés cando se pronuncian palatalizadas.
* **in** en éuscaro (e.g "Espaina", pronunciado "España").
* **n** en gagauz ante *ä*, *e*, *i*, *ö* e *ou*.

Notas
-----

1. ↑  Ramón Mariño Paz, *Historia da lingua galega*. Sotelo Blanco, 1998, páxina 117-118.
2. ↑  "Canon" Arquivado 28 de xullo de 2017 en Wayback Machine. lexico.com

Véxase tamén
------------

Entradas da enciclopedia que comezan por Ñ

| * v
* c
* e
Letras suplementarias do alfabeto latino |
| --- |
| Letras suplementarias | Ɑɑ • Δẟ • Ɛɛ • Əə • Ɣɣ • Ɩɩ • λ • Ɔɔ • Ʃʃ • Þþ • ϴθ • Ʊʊ • Ʌʌ • Ʒʒ • Ɂɂ • ʻ • Ꞌꞌ • Ыы |
| Letras con diacríticos | Çç • Ðð • Ðɖ • Ññ • Ŋŋ • Øø |
| Ligaduras | Ææ • Œœ • Ȣȣ • ẞß |
| Letras non empregadas na actualidade | Ɐɐ • Ƣƣ • Κʻĸ • ſ • Ƿƿ • Ȝȝ |
| Dígrafos |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---