**Juan Antonio Ruiz-Casaux y López de Carvajal**, V marqués de Atalaya Bermeja, vizconde de Carrión e señor de Algar, nado en San Fernando (Provincia de Cádiz) o 23 de decembro de 1889 e finado en Madrid o 16 de xaneiro de 1972, foi un violonchelista, director de orquestra e profesor de música español. É un dos integrantes do grupo de músicos coñecido como "os tres ces" do violonchelo español: Casals-Casaux-Cassadó.

Traxectoria
-----------

### Infancia e xuventude

O seu nacemento en San Fernando débese ao servizo militar de seu pai, o matemático e almirante da Armada, Juan Antonio Ruiz y López de Carvajal. Na súa infancia seguiu a seu pai nos seus diferentes destinos: Ferrol (onde nacería a súa irmá Carmen), Madrid, e novamente San Fernando. Trasladouse a vivir coa familia da súa nai, Carmen Casaux, sendo moi novo. Alí coñece ao violonchelista afeccionado e mecenas musical Salvador Viniegra, "descubridor" de Manuel de Falla, quen lle dou as súas primeiras leccións. Pronto o alumno superou ao mestre, e Viniegra convenceu á súa familia e, grazas aos seus contactos persoais, logrou que Juan Antonio se trasladase a Madrid, onde ingresou no Conservatorio, estudando con Víctor Mirecki, de quen se converteu en alumno favorito. En 1908 terminou os seus estudos e logrou o primeiro premio da institución. Co apoio do seu mestre, formou con Telmo Vela o cuarteto que leva o nome deste, e puxéronse baixo a supervisión de Jesús de Monasterio, con quen estudou música de cámara na súa cátedra de Madrid.

### Carreira

A finais de 1908 Víctor Mirecki presentouno na Corte á raíña María Cristina e á infanta Isabel, quen lle concederon unha bolsa para estudar en París con André Hekking (violonchelo) e Pierre Marsik (música de cámara). Alí residiu na casa do violonchelista Luis Amato e coincidiu habitualmente con Manuel de Falla e outros músicos españois que formaban un importante grupo no ambiente musical da capital francesa. Foi en Francia onde desenvolveu durante varios anos unha intensa carreira como solista, vinculado especialmente á Sociedad de Conciertos Scchiari. Posteriormente, marchou a Portugal, onde chegou recomendado polo mestre Mirecki ao musicólogo Moreira de Sá, con quen funda a Sociedade de Música de Cámara do Porto. Ata 1915 alternou a súa actividade como solista con concertos en Porto, Lisboa, París e Madrid. Ese ano Enrique Fernández Arbós ofreceulle a praza de violonchelo solista na Orquesta Sinfónica de Madrid. Con esta orquestra, e baixo a dirección de Arbós, estreou no Estado español *Don Quixote* de Richard Strauss, que volvería interpretar en 1925 dirixida, esta vez, polo compositor alemán.

En 1918 incorporouse ao cuarteto de Arbós, co pianista portugués José Viana da Motta, quen lle propuxo a cátedra lisboeta de virtuosismo por méritos propios, sen oposición. Ruiz Casaux rexeitou a oferta, entendendo que o seu futuro está ligado á difusión da música de cámara no seu propio país. Deste xeito, formou un novo trío Costa-Terán-Casaux que realizou xiras por todo o Estado español, incluíndo as illas Canarias. Tamén promoveu nesta época o trío Cubiles-Ortiz-Casaux, e o Trío Hispano-Húngaro.

### Didáctica do violonchelo

En 1920 gañou a cátedra de violonchelo do Conservatorio de Madrid, na que sucedeu ao seu mestre Víctor Mirecki, e que ocupou ata a súa xubilación en 1962, continuando a formación de violonchelistas dentro da escola violonchelística madrileña. En 1945, para celebrar o 25º aniversario da súa cátedra, Joaquín Rodrigo compuxo para el *Dos piezas caballerescas* para orquestra de violonchelos, que sería estreada no Ateneo de Madrid o 27 de maio dese mesmo ano por un conxunto de violonchelos formado por discípulos seus. Ademais, como compositor, é autor, entre outras obras, de *Seis Improptus para violonchelo solo*. Do mesmo xeito, como profesor e estudoso escribiu varias obras, consagradas ao seu instrumento predilecto entre elas *Nuevo ensayo sobre la técnica del violonchelo* e *El violonchelo, su historia, su construcción y su enseñanza*.

### A viola "Casaux"

*Véxase tamén**:* Stradivarius Palatinos.
A súa relación coa familia Mirecki foi moi estreita: el casara anos antes con María Teresa, a filla máis vella do seu mestre, e a súa irmá Carmen casou ese ano con outro fillo de Mirecki, Alejandro, nese momento flamante violín solista da Orquestra Sinfónica de Madrid. En 1923 a raíña nai, María Cristina, o nomea profesor da Capela Real e lle encarga do papel que ocupara o seu sogro: a conservación e custodia da colección palatina de Stradivarius, desde ese momento, unha das súas maiores prioridades. O cuarteto orixinal non soaba ao completo dende principios do século XIX, xa que a viola saíra na equipaxe de Xosé Bonaparte e se perdera a súa pista. Casaux realizou unha ampla investigación e conseguiu localizar a viola na casa Hill de Londres, onde estaba en perfectas condicións baixo os coidados da familia de luthiers e coleccionistas de instrumentos. Visitou a capital británica acompañando ao rei Afonso XIII en 1925, mais non se logrou a súa devolución, xa que os seus donos se negaron a vendela. Lodo de numerosos intentos infrutuosos, en 1951, chegou a un acordo coa familia Hill, e mercou a viola con cartos do Patrimonio Nacional, chamada dende aquel momento, e no seu honor, "viola Casaux".

Reunida a colección, mantivo os protocolos de coidado establecidos por Víctor Mirecki e deseñou un sistema de conservación, para o que se acondicionou unha sala dentro da Biblioteca Real, dentro do Palacio. A dirección do Patrimonio Nacional daquela época puxo numerosas trabas a Casaux para realizar estes traballos, polo que en 1960 terminou por dimitir do seu cargo de conservador.

### Casaux e a música de cámara

A súa principal actividade dende o final da Guerra Civil centrouse na promoción da música de cámara. Durante a contenda casara en segundas nupcias coa cantante Julia Bazo-Vivó, quen sería un apoio indispensable durante o resto da súa vida, e a nai da súa única filla. En 1940 fundou a Agrupación Nacional de Música de Cámara, e en 1951 a Asociación Española de Música de Cámara. A actividade desta última sociedade foi continua durante todos os anos 1960, ata que en 1969 unha enfermidade retira a Casaux obrigatoriamente do seu labor concertístico. Esta doenza o levou á morte o 16 de xaneiro de 1972, na súa casa de Madrid, e pasou o testemuño das súas paixóns musicais á súa filla Mary Ruiz Casaux, quen cedeu a maior parte da colección de instrumentos musicais que reunira seu pai ao Museu de la Música de Barcelona.

Recoñecementos
--------------

Entre os honores dos que foi acredor destacan:

* Académico da Real Academia de Bellas Artes de San Fernando.
* Académico da Academia Paestum de Italia.
* Académico da Academia de San Romualdo
* Membro correspondente da Hispano-Americana.
* Cabaleiro da Orde de Carlos III.
* Cabaleiro da Lexión de Honor francesa.
* Orde do Mérito de Italia.
* Oficial da Orde de Santiago da Espada (Portugal).
* Comendador da Orde de Afonso X o Sabio.
* Comendador da Orde do Mérito Jalifiano (Marrocos).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Arizcuren, Elías: *El violonchelo : sus escuelas a través de los siglos,* Barcelona, Labor, 1992.
* Casares, Emilio (dir. y coord.): *Diccionario de la música española e hispanoamericana,* Sociedad General de Autores y Editores. Madrid, 1999-2002.
* Diego, Gerardo: *Diez años de música en España : Musicología, Intérpretes, Compositores,* Madrid, Espasa-Calpe, 1949.
* Höweler, Casper: *Enciclopedia de la música,* Barcelona, Noguer, 1977.
* Ruiz Casaux, Juan: *La música en la Corte de D. Carlos IV y su influencia en la vida musical española,* Valencia, Tip. Moderna, 1959.
* Sopeña Ibáñez, Federico: *De Arbós a Argenta : la dirección de orquesta en España,* Madrid, Música, 1954.
* *Historia crítica del Conservatorio de Madrid ,* Madrid Ministerio de Educación y Ciencia, Dirección General de Bellas Artes, 1967.

### Ligazóns externas

* Conservatorio de Música "Chelista Ruiz Casaux" de San Fernando (Cádiz)
* Presentación da gravación *Los stradivarius de la Colección Real*
* The Cellist Database

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2913887
* WorldCat
* VIAF: 168931062
* BNE: XX1426519
* BVMC: 57626
* DBE: juan-antonio-ruiz-casaux
* MusicBrainz: ID

 |