Os *themata* circa 950
Os ***themas*** ou ***themata*** (en grego θέματα; singular θέμα *thema*) do Imperio bizantino eran unidades administrativas establecidas a partir dunha reforma promulgada polo emperador Heraclio no século VII.

Descrición de *themata*
-----------------------

Un *thema* era cada unha das divisións administrativas do territorio do Imperio Romano (Bizantino). Foron establecidos no século VII, a raíz das numerosas perdas territoriais sufridas polo Imperio fronte aos musulmáns. Así, a súa orixe debeuse ante todo á necesidade de asentar nelas aos soldados procedentes dos territorios perdidos. Ademais, a súa creación supuxo a progresiva desaparición das divisións anteriores - as provincias -.

En cada *thema,* os soldados eran aínda tecnicamente unha unidade militar, baixo o mando dun estratego, unha autoridade civil e militar. Eles non eran propietarios da terra, traballábana e esta era controlada polo Estado. Por iso, o seu uso polos soldados tiña un pago que era reducido. Ao aceptar estas proposicións, os participantes accedían a que os seus descendentes tamén traballarían no exército e nunha *thema*. Deste xeito o Estado Romano reducía a necesidade de levas impopulares á vez que agrandaba e fortalecía o exército a un baixo custo. Este sistema foi de grande axuda ao poboar territorios recentemente conquistados, ademais os themas podían axiña ser erixidos como unidades militares e sempre se expandían as terras públicas durante unha conquista.

Razóns para as reformas de Heraclio
-----------------------------------

A finais do século VI e comezos do século VII, o Imperio Romano de Oriente estaba ameazado por todas partes. O Imperio sasánida presionaba polo sur e o leste, asaltando Siria, Exipto, e Anatolia. Os ávaros e os eslavos asaltaban Grecia e disputábanse os territorios Balcánicos do Imperio; mentres os longobardos saqueaban libremente o norte de Italia sen ningunha oposición.

Con tantas campañas e frontes por asumir, os gastos medraron e o tesouro imperial esgotouse, por outra banda da cuestionable xestión de Focas facía prever unha rebelión dos seus xenerais, o cal finalmente ocorreu. Baixo estas circunstancias, Heraclio ascendeu ao trono e instituíu as reformas que servirían de columna vertebral do Imperio e das xeracións vindeiras.

As reorganizacións de Heraclio eran moi necesarias. Facendo a guerra simultaneamente no leste e o oeste, o tesouro público estaba baleiro. O problema medrou co incremento das expedicións militares, o que significaba o abandono das terras polo campesiñado debido ás invasións ou a incrementos nos impostos. A poboación agrícola diminuíra moito na Asia Menor, a base do poder imperial. A maioría das grandes cidades foron diminuíndo progresivamente a súa vida urbana, cuxa poboación volvía á agricultura no medio dun panorama de extrema necesidade. Ademais, as ringleiras do exército imperial estaban conformado sobre todo por mercenarios, un claro signo de debilidade. O obxectivo básico das alteracións era o regreso ao sistema militar republicano, cuxa base era o cidadán campesiño armado, que tan ben serviu durante a formación do antigo Imperio Romano universal. Para iso Heraclio comezou distribuíndo a terra aos exércitos e soldados a cambio dun deber militar herditario, diminuíndo dese xeito o gasto do estado en materia militar.

Resultado das reformas
----------------------

Este sistema de transplante das unidades militares ás terras sen colonizar e a creación dunha legalidade inherente do Estado con cada goberno ao que os soldados servían, resultou no fortalecemento do imperio. Nas décadas vindeiras, os sasánidas retiráronse, os eslavos e avaros foron reducidos e as rebelións dentro do imperio deixaron de ser comúns. A estrutura dos *themata* militares salvou ao Imperio Romano de Oriente da súa destrución, e proporcionoulle estabilidade durante varios séculos. O prezo que se pagou pola supervivencia foi a militarización xeral da sociedade e o declive das institucións e cultura civil. Por esta razón, a introdución dos *themata* considerouse como o fin da antigüidade e o comezo da Idade Media no Imperio. Con todo, na Romania, nunca se reduciu aos campesiños, granxeiros e produtores agrícolas ao *status* de servos, como si aconteceu no Oeste Europeo.

Co tempo, o sistema de themas xerou familias aristocráticas como os Focas, profundamente afianzados dentro do imperio, cos seus exércitos privados. Estas familias eran practicamente autónomas, e legalmente tiñan tropas de seu en lugar de para o emperador, polo cal a miúdo desafiaban ou mesmo usurpaban a autoridade imperial.

Organización dos *themata*
--------------------------

Os *themata* bizantinos *circa* 650
Heraclio orixinariamente dividiu os territorios existentes do imperio en cinco *themata*. Estaba o Armenio (en 667), o Anatólico (en 669), o Opsicio, o Carabisiano e o Tracio (este tres en 680). O *thema* armenio estivo orixinalmente composto do Ponto e Capadocia, espallándose dende Sínope até Trebisonda no mar Negro e estendéndose até terra firme en Cesárea (en termos actuais comprendería a maioría do cuarto nordés da Turquía.

O *thema* Tracio orixinalmente constaba dunha franxa de territorio que abrazaba a costa desde Dirraquio en Tracia, comprendendo a maioría de Grecia, Albania e da Turquía europea, incluíndo Constantinopla. O *thema* Opsicio estaba composto de toda Bitinia e Paflagonia, estendéndose dende Abidos nos Dardanelos até Sínope no mar Negro e terra firme en Ancara (a maior parte do cuadrante noroeste da actual Turquía asiática). O cuadrante suroeste da actual Turquía estaba dividida entre os *themata* Anatólico e Carabisiano. O *thema* Carabisiano era unha estreita franxa territorial que comprendía a provincia costeira de Panfilia e a illa de Rodas. O *thema* Anatólico rodeaba o *thema* Carabisiano e orixinalmente formábano as provincias de Licia, Frixia, Pisidia e partes de Galacia e Isauria (abranguía dende o territorio de Esmirna até Iconio, e do Mediterráneo até Marsin, cara ao leste). Este cinco thematas orixinais foron subdivididos máis tarde e engadíronse ao imperio novos themas durante a expansión territorial levada a cabo durante os séculos IX e X.

Orixes dos *themata*
--------------------

Cada un dos cinco *themata* orixinais foron formados polos primeiros exércitos móbiles do Imperio. Como o imperio reduciuse, a maioría dos exércitos retiráronse a novos territorios no interior. Heraclio asignou a cada exército móbil unha parte de Anatolia. Xa que o idioma do imperio estaba a mudar do latín ao grego os *themas* adquiriron nomes helenizados.

O *thema* de Opsikión estivo formado polos exércitos do emperador, o cal coñeceuse posteriormente coma o *Obsequium*. O exército do emperador asentouse no sur de Tracia e noroeste de Anatolia, preto da capital, Constantinopla e isto deu lugar á formación do thema de Opsikión.

O exército armenio converteuse no *thema* dos Armenios, establecéndose na maior parte do seu territorio orixinal no leste de Anatolia, ao oeste do protectorado armenio. O exército do leste o cal formalmente defendía as provincias romanas de Siria e Palestina, retiráronse daquelas áreas cando foron perdidas primeiro ante os persas (614) e despois ante os árabes (638). Establecéronse no centro de Anatolia e se transformaron no *Thema* de Anatolia. O exército tracio, deu orixe ao *thema* dos Tracesios, e ocuparon o oeste de Anatolia cando Heraclio abdicou (641). O emperador Constante II tamén creou un corpo de mariños, o que deu orixe ao thema de Kibirras (de *karabis*, *barco* en grego), e tivo como base naval as illas do Exeo e na costa sur de Anatolia. Esta parece que se formou cos restos do exército de Ilírico, cuxo territorio incluía Grecia.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Warren Treadgold, *A History of the Byzantine State and Society*

### Outros artigos

* Pronoia

| * v
* c
* e
*themata* do Imperio Bizantino de acordo con *Sobre os themata* (ca. 950) |
| --- |
| *themata* orientais ou asiáticos | 
* 1. Anatólico
* 2. Armenio (incl. Capadocia e Carsiano)
* 3. Tracesiano
* 4. Opsiciano
* 5. Optimates
* 6. Bucelario
* 7. Paflagonio
* 8. Caldio
* 9. Mesopotámico
* 10. Colonea
* 11. Sebasteia
* 12. Licando
* 13. Seleucia
* 14. Cibirreota
* 15. Chipre
* 16. Samos
* 17. Mar Exeo

 |
| *themata* occidentais ou europeos | 
* 1. Tracio§
* 2. Macedonio§
* 3. Estrimón
* 4. Salónica
* 5. Hélade
* 6. Peloponeso
* 7. Cefalonia
* 8. Nicópole
* 9. Dirraquio
* 10. Sicilia
* 11. Longobardia
* 12. Quersoneso (*Clímata*)

 |
| Outros *themata* non citados en *Sobre os themas* | 
* 1. Calabria
* 2. Lucania
* 3. Dalmacia
* 4. Búlgaro
* 5. Iberia
* 6. Italia
* 7. Paristrio
* 8. Milasa e Melanudio
* 9. Melitene
* 10. Neocastra
* 11. Servia (incl. Sirmio)
* 12. Tzamando
* 13. Bolero
* 14. Baspracania
* 15. Carpezicio

 |
| § Tracia e Macedonia foron contados entre os *themata* orientais por motivos xerárquicos |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q379817
* BRE: 4708306

 |