| Pataca doce |
| --- |
| Raíz tuberosa de *Ipomoea batatas* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| Subreino: | Tracheobionta |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Subclase: | Asteridae |
| Orde: | Solanales |
| Familia: | Convolvulaceae |
| Tribo: | Ipomoeeae |
| Xénero: | *Ipomoea* |
| Especie: | *I. batatas* |

 |
| Nome binomial |
| *Ipomoea batatas*L. |

A **pataca doce** (***Ipomoea batatas***), é unha planta da familia das convolvuláceas, da orde das Solanales (a mesma da pataca, do tomate, das pementas etc.). Orixinaria dos Andes, espallouse polos trópicos e subtrópicos de todo o mundo. A súa raíz tuberosa é comestíbel, aínda que non é popular o seu consumo en Galicia.

Etimoloxía
----------

"Pataca doce" é unha referencia ao gusto doce de seu tubérculo comestíbel. No Brasil tamén lle chaman *jetica* ou *jatica*, ambos os dous termos provenientes da lingua tupí para a planta, *ye'tika*.

O dicionario da Real Academia Galega non recolle nome vulgar ningún para esta planta. En castelán recibe, ademais do nome de *batata*, o de *boniato* (voz caribeña).

Distribución
------------

Flor de *Ipomoea batatas*
Orixinaria dos trópicos de América Central, América do Sur, foi domesticada e cultivada dende hai 8000 anos no Perú. Chegou a Europa no século XVI, espallándose amplamente en todo o mundo.

Segundo estatísticas da FAO do ano 2009, China é o primeiro produtor, pois cultiva aproximadamente o 80 % do total mundial; séguenlle Uganda, Nixeria e Indonesia. Illas Salomón ten a maior produción *per cápita* do mundo: 160 kg por persoa e ano. 
É un alimento recoñecido como eficaz na loita contra a desnutrición grazas ás súas características nutritivas, facilidade de cultivo e produtividade.

Hortaliza de raíces
-------------------

Posúe diversas variedades cultivábeis divididas en 'de mesa' (ou mercado) e as 'forraxeiras', ambas poden ter cores externas amarela, branca e roxa. Con todo, o número de variedades non se restrinxe só a esas características senón que poden clasificarse de acordo co formato, tamaño, cor interna, dozura, precocidade, cor das follas e até pola coloración das flores, entre outras.

É a cuarta hortaliza máis cultivada no Brasil e a que ten maior índice de produtividade por hectárea.

Hortaliza de follas
-------------------

As follas e gomos da pataca doce son, despois dun breve cocemento, comestíbeis, saborosas e nutritivas, constituíndo unha verdura doada de cultivar e de colleita abundante. A pataca doce (*Ipomoea batatas*) é parente moi próxima de *Ipomoea aquatica* Forssk. verdura moi utilizada en Asia e cultivada no Brasil por inmigrantes xaponeses.

Planta ornamental e invasora
----------------------------

A pataca doce utilízase nalgúns lugares, como no Brasil, como planta ornamental en xardineiras, vasos suspensos e cestas.

Ocasionalmente, a pataca doce pode considerarse invasora; isto ocorre nalgunhas rexións do Brasil: Goiás, São Paulo, Minas Gerais ou Rio Grande do Sul.[]

Propiedades nutricionais
------------------------

A raíz contén grandes cantidades de amidón, vitaminas, fibras (celulosa e pectinas) e minerais, e destaca entre estes o contido de potasio. En valor enerxético supera á pataca e en vitaminas salienta pola provitamina A (betacaroteno) e as B1, C (ácido ascórbico) e E (tocoferol). Canto máis amarelenta é a súa raíz, máis betacaroteno posúe, polo que as patacas doces con esta coloración son moi utilizadas en Asia e África para reducir a deficiencia de vitamina A nos nenos. O seu sabor doce débello á sacarosa, á glicosa e á frutosa.

Ademais, a raíz, malia non posuír altos contidos de proteína, si é importante no contido de lisina. Por isto emprégase como complemento dalgunhas fariñas de cereais. O seu contido en lípidos é baixo. Os seus ácidos graxos principais son o linoleico, o oleico, o esteárico e o palmitoleico. Posúe gran cantidade de fibra dixeríbel, que acelera o tránsito intestinal, prevén o cancro de colon, controla o nivel de glicosa, reduce o nivel de colesterol e produce sensación de saciedade. A súa pel e a súa polpa posúen antioxidantes, polo que preveñen doenzas cardíacas, diabetes e cancro.

Nalgúns países valórase a folla para alimentar ao gado así coma fertilizante polos niveis de ferro, provitamina A, vitamina B2, vitamina C e vitamina E, fibra dietaria e polifenois.

Serven para preparar doces e sobremesas en combinación con froitas como a goiaba.

Sinonimia
---------

|  |  |
| --- | --- |
| * *Convolvulus batatas* L.
* *Convolvulus tiliaceus* auct. non Willd.
* *Ipomoea fastigiata* (Roxb.) Sweet
* *Ipomoea tiliacea* auct. non (Willd.) Choisy
* *Ipomoea triloba* auct. non L.
* *Aniseia martinicensis var. nitens* (Choisy) O'Donnell
* *Batatas edulis* (Thunb.) Choisy
* *Batatas edulis var. porphyrorhiza* (Griseb.) Ram.Goyena
* *Convolvulus apiculata* M.Martens & Galeotti
* *Convolvulus attenuatus* M. Martens & Galeotti
* *Convolvulus candicans* Sol. ex Sims
* *Convolvulus denticulatus* Desr.
* *Convolvulus edulis* Thunb.
* *Convolvulus esculentus* Salisb.
* *Convolvulus hederaceus* Sessé & Moc.
* *Convolvulus tuberosus* Vell.
* *Convolvulus varius* Vell.
 | * *Ipomoea angustisecta* Engl.
* *Ipomoea batatas fo. trifida* Moldenke
* *Ipomoea batatas var. edulis* (Thunb.) Makino
* *Ipomoea batatas var. lobata* Gagnep. & Courchet
* *Ipomoea bolusiana* Schinz
* *Ipomoea bolusiana var. pinnatipartita* Verdc.
* *Ipomoea confertiflora* Standl.
* *Ipomoea davidsoniae* Standl.
* *Ipomoea denticulata* (Desr.) Choisy
* *Ipomoea edulis* (Thunb.) Makino
* *Ipomoea mesenterioides* Hallier f.
* *Ipomoea praetermissa* Rendle
* *Ipomoea purpusii* House
* *Ipomoea setifera* Poir.
* *Ipomoea simplex* Hook.
* *Ipomoea vulsa* House
 |

Notas
-----

1. ↑  FERREIRA, A. B. H. *Novo Dicionário da Língua Portuguesa*. Segunda edição. Rio de Janeiro: Nova Fronteira, 1986. p.987
2. ↑  Food and Agriculture Organization of the United Nations
3. 1 2 3  "Martí, H. R. Corbino, G. B. y Chludil, H. D. (2011). La batata, el redescubrimiento de un cultivo. *Ciencia Hoy*, 121, feb-mar.". Arquivado dende o orixinal o 28 de xaneiro de 2012. Consultado o 07 de febreiro de 2013.
4. ↑  Listado de sinónimos de Ipomoea batatas.  Arquivado 09 de decembro de 2008 en Wayback Machine..
5. ↑  Sinónimos en Tropicos

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pataca doce Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Raíz tuberosa

### Ligazóns externas

* Itacate

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q37937
* BNCF: 46563
* BRE: 2856861
* EBID: ID
* GEC: 0124495
* GND: 4203552-1
* JSTOR: sweet-potatoes
* LCCN: sh85131186
* NDL: 00570237

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 8752
* APNI: 93562
* BioLib: 62346
* Dyntaxa: 6007428
* Ecocrop: 1265
* EOL: 580962
* EPPO: IPOBA
* EUNIS: 168818
* FloraBase: 14363
* FoC: 200018843
* GBIF: 2928551
* iNaturalist: 62941
* IPNI: 1101088-2
* IRMNG: 11163862
* ITIS: 30764
* IUCN: 71775024
* NBN: NBNSYS0200002377
* NCBI: 4120
* PalDat: Ipomoea\_batatas
* PlantList: tro-8500721
* POWO: ID
* Tela Botanica: 84204
* Tropicos: 8500721
* PLANTS: IPBA2

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D027723
* MeSH: B01.650.940.800.575.912.250.238.500.500
* UNII: 46B7278T57

 |