Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Artello.
**Artellos** da pata dunha araña: **1.** Coxa. **2.** Trocánter. **3.** Fémur. **4.** Patela. **5.** Tibia. **6.** Metatarso. **7.** Tarso. **8.** Pretarso (uñas).
En zooloxía chámase **artello** (voz patrimonial), ou **artículo**  (termo culto derivado do latín *articŭlus*, "articulación", "xuntura dos ósos" (ou dos membros) (e "os mesmos membros"), "nó" (dos dedos ou das plantas), "parte", "división", a cada unha das partes en que se dividen os apéndices —patas, antenas , palpos etc.— dos artrópodos. Ambas as voces úsanse tamén en botánica.

En botánica
-----------

**Artellos** do talo de *Chara globularis*.
Pata dun crustáceo, mostrando os segmentos ou **artellos**; o isquio e o mero encóntranse fusionados en moitos decápodos.
En botánica, a voz patrimonial (*artello*) refírese a cada un dos segmentos, comparábeis entre si e claramente limitados que, dispostos en serie lineal, forman parte do corpo dun organismo, como, por exemplo, os internós do eixe das algas do xénero *Chara*, as células consecutivas que constitúen o talo monosifóneo dunha alga filiforme, ou os sucesivos segmentos calcificados dunha *Corallina* (unha alga vermella).

En cambio, a culta (*artículo*) utilízase para designar non o *nó* propiamente dito, senón ao entrenó de certos órganos *articulados*, é dicir, divididos por fendeduras máis ou menos manifestas en diversos segmentos superpostos, tanto se estes segmentos se separan espontaneamente por segmentación natural, como, por exemplo, nos froitos de *Coronilla* ou de *Ornithopus*, como se esta non chega a producirse como, por exemplo, nos estames das euforbiáceas; aplícase tamén este nome a cada un dos conidios, ou das esporas en xeral, cando se dispoñen en series lineais, como sartas de perlas.

Nos artrópodos
--------------

Os artrópodos caracterízanse pola súa simetría bilateral, pola metamerización, é dicir, a división do seu corpo en segmentos ou metámeros, polos seus apéndices articulados, e polo seu exoesqueleto. Na maior parte deles os metámeros poden diferir polo seu desenvolvemento, a súa estrutura ou a súa función, e tamén poden ser distintos nas diversas rexións do corpo (cabeza, tórax e abdome, algunhas veces, como en crustáceos e arácnidos, fusionadas as dúas primeiras formando un cefalotórax). En todos os metámeros que compoñen o seu corpo, excepto o ácron e o telson ou pixidio, posúen tipicamente un par de apéndices articulados co corpo e constituídos por unha sucesión de partes, os *artellos* ou *artículos*, articulados entre si, que é precisamente a característica á que deben o seu nome. Estes apéndices, fundamentalmente semellantes entre si, foron destinados en principio para a locomoción, pero no curso da evolución, por un lado, desapareceron algúns e, por outro, diversificáronse en relación coas distintas funcións que debían desempeñar. Os apéndices articúlanse no segmento comprendido entre o *terxito* e o *esternito*, e ocupan unha posición lateral se estes están igualmente desenvolvidos, pero desprázanse ventralmente se o esternito se reduce.

Cada apéndice está constituído normalmente por un número determinado de *segmentos*, os artellos ou artigos, articulados entre si e móbiles con relación ao segmento precedente mediante músculos propios. Ademais, os artigos dos apéndices pódense agrupar en *seccións* fundamentais, que probabelmente representan a pegada dunha subdivisión primaria do apéndice primitivo dos artrópdos, á que se sobrepón, no curso da evolución, unha subdivisión secundaria correspondente aos segmentos actuais. Inicialmente, o apéndice debeu de estar constituído por unha peza basal, o *coxito*, e por outra distal, o *telopodio* ou telopodito, que moi pronto se subdividiría en dúas seccións: *femoral* e *tibial*. Finalmente, cada unha destas tres seccións alcanzaría a actual estrutura en segmentos ou artellos:

* **coxito:** *precoxa*, *coxa* e *base*;
* **rexión femoral:** *preisquio*, *isquio* e *mero*;
* **rexión tibial:** *carpo*, *propodio* e *dáctilo*.

Dado que os segmentos correspondentes en diversos grupos de artrópodos foron designados con diferentes nomes, e que tales denominacións se conservaron a pesar de que se demostrou a súa equivalencia, baseándose en investigacións de filoxenia das distintas clases de artrópodos e en estudos morfolóxicos comparados, a continuación se inclúe un cadro comparativo das homoloxías establecidas até agora. Porén, algunhas delas son incertas e non están aceptadas completamente.


Correspondencia entre os artellos apendiculares das principais clases de artrópodos| Seccións | Artellos típicos | Merostomados | Arácnidos | Crustáceos | Diplópodos / Quilópodos | Insectos |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **coxito** | precoxa — coxa base | —— coxa | ——coxa | (precoxopodio)coxopodiobasipodio | — — coxa | (subcoxa)trocantin coxa |
| **telopodito (sección femoral)** | preisquioisquiomero | —prefémurfémur | — trocánterfémur | (preisquiopodio)isquiopodiomeropodio | (trocánter I)trocánter IIfémur | —trocánterfémur |
| **telopodito (sección tibial)** | carpopropodiodáctilo | (rótula) + tibiatarsopostarso | rótula / tibiabasitarsotarso / pretarso | carpopodioporotopodiodactilopodio | tibiatarsopretarso | tibiatarsopretarso |

Notas
-----

1. ↑  **artello** no dicionario da RAG.
2. ↑  Nieto Nafría, J. M. e Mier Durante, M. P. (1985): *Tratado de Entomología*. Barcelona: Ediciones Omega, S.A. ISBN 84-282-0748-8, p. 599.
3. ↑  VV. AA. (2009): *Gran dicionario Xerais da lingua*. Volume 1. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-09914-071-1.
4. ↑  **artículo**, 1ª acep. no DRAE
5. ↑  En latín, *articŭlus, -i* (s. m.) é o diminutivo de *artūs, -uum* (s. m. pl.), "as articulacións", "os membros ou extremidades" (do corpo), e, en poesía "o corpo enteiro").
6. 1 2  Font Quer, P. (1993).
7. ↑  D'Ancona, H. (1972), pp. 621-624.
8. ↑  Grassé *et al.* (1976), pp.485-499.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Brusca, R. C. & Brusca, G. J. (2005): *Invertebrados*, 2ª edición. Madrid: McGraw-Hill Interamericana. ISBN 0-87893-097-3.
* D'Ancona, H. (1972): *Tratado de zoología*. 2 Vols. Barcelona: Editorial Labor, S. A.
* Font Quer, P. (1993): *Diccionario de botánica*. Barcelona: Editorial Labor, S. A. Tomo I. ISBN 84-335-0076-7.
* Frings, H. e Frings, M. (1975): *Conceptos de Zoología*. Madrid: Editorial Alhambra. ISBN 84-205-0505-6.
* Grassé, P.-P. E. A. Poisson e O. Tuzet (1976): *Invertebrados*. (En Grassé, P.-P. Zoología, vol. 1) Barcelona: Toray-Masson. ISBN 84-311-0200-4.
* Hickman, C. P. W. C. Ober e C. W. Garrison (2006): *Principios integrales de zoología*, 13ª ed. Madrid: McGraw-Hill Interamericana. ISBN 84-481-4528-3.
* Remane, A. Storch, V. e Welsch (1980): *Zoología sistemática. Clasificación del reino animal*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0608-2.

### Outros artigos

* Artrópodos