| *Alcelaphus buselaphus*Alcélafo busélafo / Alcélafo común |
| --- |
| *Alcélafo común* no Ngorongoro, Tanzania |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Suborde: | Ruminantia |
| Infraorde: | Pecora |
| Familia: | Bovidae |
| Subfamilia: | Alcelaphinae |
| Tribo: | Alcelaphini |
| Xénero: | *Alcelaphus* |
| Especie: | ***A. buselaphus*** |

 |
| Nome binomial |
| *Alcelaphus buselaphus*(Pallas, 1766) |
| Subespecies |
| *Véxase o texto* |
| Sinonimia |
| * *Bubalis buselaphus* (Lichtenstein, 1814)
 |

*A. buselaphus cokii* no cráter do Ngorongoro, Tanzania.
***Alcelaphus buselaphus***, coñecido vulgarmente como **alcálafo busélafo** ou **alcélafo común**, é unha especie de mamífero artiodáctilo ruminante da familia dos bóvidos, subfamilia dos alcelafinos e tribo dos alcelafininos, polo que é un parente próximo dos damaliscos, os ñus e o antílope de Hunter.

É un antílope de tamaño grande que antigamente habitaba nas chairas de todo o continente africano, encontrándose desde Marrocos até o nordeste de Tanzania e, ao sur das selvas do Congo, desde o sur de Angola até Suráfrica. Porén o home reduciu a súa área de dispersión de forma drástica, mediante a caza, a destrución do seu hábitat e pola competencia co gando doméstico polos pastos.

Hai evidencias que fan supoñer que o alcélafo foi domesticado polos antigos exipcios e utilizado como animal para sacrificios.

Taxonomía
---------

### Descrición

A especie foi descrita por primeira vez en 1766 polo médico, zoólogo e botánico alemán Peter Simon Pallas na súa obra *Miscellanea zoologica, quibus novæ imprimis atque obscuræ animalum species describuntur et observationibus iconibusque illustrantur*, publicada na Haia, baixo o nome de *Antilope buselaphus*.

### Etimoloxía

O nome específico, *buselaphus*, está formado pola unión das voces do grego antigo βοῦς *boûs*, 'boi', 'touro', e ἔλαφος *élaphos*, 'cervo'.

### Unha complicada e discutida taxonomía

*Artigo principal**:* Alcelaphus.
*Antilope buselaphus* foi reclasificada dentro do xénero *Alcelaphus*, que creara en 1816 o naturalista francés Henri Marie Ducrotay de Blainville, na súa obra *Prodrome d'une nouvelle distribution systématique du règne animal*, publicada no *Bulletin de la Société Philomatique de Paris*, Vol. 8.

Moitos taxons incluíronse entre os *sintipos* de *Antilope buselaphus* Pallas, 1766 ao longo do tempo, polo que era necesaria a designación dun *lectotipo*. Até seis especies foron recoñecidas por autores antigos (*Alcelaphus buselaphus*, *A. cokii*, *A. lelwel*, *A. major*, *A. swaynei*, *A. tora*) foron asignadas a *Alcelaphus buselaphus*, pero, posteriormente, comprobáronse hibridacións entre algunhas delas (Ruxton & Schwarz, 1929).  
*Alcelaphus caama* foi incluída máis tarde (Ellerman *et al.*, 1953: 202), e tamén foi incluída *A. lichtensteinii* (Haltenorth, 1963: 102; Kingdon, 1997: 429) (aínda que algúns non a admiten).

As especies poden repartirse en dúas "divisións":

* A denominada "división *buselaphus*" (incluíndo tamén *A. major*), e na división *lelwel* e
* A "división *tora*" (incluíndo tamén *A. cokii* e *A. swaynei*) sobre a base da morfoloxía do cranio, pero datos da secuencia do citocromo b bucles de desprazamento (*D-loop*) do ADN suxiren unha estreita afinidade entre as divisións *lelwel* e *tora* (Flagstad *et al*. 2000).

### Subespecies

Segundo *Mammal Species of the World* (MSW), de Wilson & Reeder, o xénero *Alcelaphus* comprende na actualidade estas tres especies viventes:

* Xénero *Alcelaphus*
	+ *Alcelaphus buselaphus*
	+ *Alcelaphus caama* (antes considerada unha subespecie de *Alcelaphus buselaphus*)
	+ *Alcelaphus lichtensteinii* (ás veces incluída no xénero *Sigmoceros*, e tamén en *Alcelaphus*, como subespecie de *A. buselaphus*)

*A. buselaphis cokii* no P. N. do Serengeti, Tanzania.
Distribución das subespecies de *A. buselaphus* (segundo a UICN).
Sendo as subespecies admitidas dentro da especie:

* Especie *Alcelapuhs buselaphus*
	+ *Alcelapuhs buselaphus buselaphus*
	+ *Alcelapuhs buselaphus cokii*
	+ *Alcelapuhs buselaphus lelwel*
	+ *Alcelapuhs buselaphus major*
	+ *Alcelapuhs buselaphus swaynei*
	+ *Alcelapuhs buselaphus tora*

Esta clasificación é a admitida pola maioría das bases de datos de taxonomía.

Porén, segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN), o xénero sería monoespecifico:

* Xénero *Alcelaphus*
	+ *Alcelaphus buselaphus*

Segundo a UICN, nesta única especie distínguense as seguintes oito subespecies:

* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *buselaphus*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *caama* (admitida como especie *Alcelaphus caama* por MSW)
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *cokii*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *lelwel*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *lichtensteinii* (admitida como especie *Alcelaphus lichtensteinii* por MSW)
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *major*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *swaynei*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *tora*

A subespecie *A. buselaphus buselaphus*, o *búbalo* do norte de África, está hoxe extinguida.

Características
---------------

As principais características do alcélafo son:

* Antílope grande co aspecto típìco dos alcelafinos: agullas ou cruz (articulacións das extremidades anteriores) moi altas, bastante máis que as ancas, e a cara —a miúdo longa e estreita— cunha aparencia ruda, pouco bovina.
* Lonxitde corporal entre 1,5 a 2,4 m; altura na cruz de 1,2 a 1,5 m, e peso entre os 120 e os 200 kg.
* Cabeza moi longa e estreita, coroada por unha especie de prolongamento no que se insiren os cornos, presentes en ambos os sexos, anelados, de até 70 cm de lonxitude.
* Os cornos son moi variados en canto a forma e desenvolvemento se refire, dependendo das subespecies, cunha dupla curvatura, medrando primeiro cara a fóra ou cara atrás, despois curvados cara a fóra, ou cara adiante e cara rriba e, finalmente, curvados abruptamente cara atrás ou carta arriba.
* Coloración xeral do corpo case uniforme, variando desde unha cor parda amarelada areosa até unha avermellada brillante, máis intensa na metade do lombo, e máis clara nos cuartos traseiros.
* As femias son similares aos machos, pero cos cornos máis delgados e usualmente de coloración máis pálida.

* A. b. caama*A. b. caama*
* A. b. cokii*A. b. cokii*
* A. b. lichtensteinii*A. b. lichtensteinii*
* A. b. swaynei*A. b. swaynei*

Bioloxía
--------

### Hábitat e distribución

A especie vive en paraxes abertas e con matogueiras claras, particularmente en paisaxes onduladas; ás veces, en sabanas arboradas, pero nunca en bosques densos ou nos bordos subarbustivos do Sáhara.

Antigamente o alcélafo habitaba en todas as chairas de case todo o continente africano, encontrándose desde Marrocos até o nordeste de Tanzania e, ao sur da selva do Congo, dese o sur de Angola até Suráfrica. Porén, o home reduciu a súa área de dispersión de forma drástica, mediante a caza, a destrución do seu hábitat e debido á competencia co gando doméstico polos pastos. Hoxe en día vive só en partes de Botsuana, Namibia, Etiopía, República Centroafricana, Sudán do Sur, Tanzania, Kenya e os sur de Angola.

Tolera ben as zonas de pasteiros altos e tamén encóntrase en zonas arbustivas en maior medida que outros alcélafos.

### Costumes

Os alcélafos busélafos son animais sociais que habitualmente forman grupos de 4 a 15 individuos, ás veces até 30. Excepcionalmente poden congregasrse até 350 cabezas, e antigamente téñese rexistrado mandas de milleiros de animais. Na África Oriental asócianse a miúdo con cebras e ñus, como o fan outros antílopes, para detectaren mellor aos depredadore. Os machos vellos adoitan levar unha vida solitaria; os machos novos poden formar grupos só de machos *solteiros*. Cada grupo *normal* está formado por un macho dominante, as femias e as súas crías. A estrutura do grupo é a mesma durante todo o ano. O macho defende o seu territorio colocándose a miúdo nun lugar máis elevado para vixiar ao seu grupo e detectar a aproximación dalgún inimigo potencial.

Nalgunhas zonas os grupos despräzanse a grandes distancias segundo as estacións, pero alí onde a herba é adecuada e hai abundancia de auga, son os máis sedentarios de todos os grandes antílopes.

### Alimentación

Os alcélafos son de hábitos diúrnos e ocupan a mañá e o atardecer pastando. Prefieren as herbas secas e ralas, e a súa dieta é escasa en auga. Aliméntanse practicamente en forma exclusiva de herba. Unha gran porcentaxe da súa alimentación durante a tempada húmida (outubro a maio) é herba, a cal nunca representa menos do 80 % da súa dieta.

O alcéfalo busélafo é excepcionalmente tolerante ao alimento de baixa calidade, o cal probabelmente se debe ás características da súa mastigación. Polo tanto durante a tempada seca, cando se ve limitada a dispoñibilidade de pastos suculentos, pode alimentarse dos pastos máis secos.

### Reprodución

Alcanzan a madurez sexual aos 12 meses, pero alcanzan o seu peso máximo á idade de 4 anos. 
O período de xestación dura de 214 a 242 días. A femia pare unha única cría, unha vez por ano.

Poboación e status
------------------

En 1999 East estimou a poboación total de *Alcelaphuis buselaphus* nuns 362.000 animais (incluída a de *A. b. lichtensteinii* = *Alcelaphus lichtensteinii*). Porén, este total está claramente influído polo número de *A. b. caama* (*Alcelaphus caama*) que viven en Suráfrica, que East estimou nuns 130.000 individuos (co 40 % en terreos privados e o 25 % en áreas protexidas).

En contraste, menos de 600 *Alacelaphis busalaphis swaynei* sobreviven en Etiopía, coa inmensa maioría da poboación no Santuario de Senkelle e no P. N. Mazie.

As estimaciónes do tamaño das poboacións das subespecies restantes son: 36.000 *Alcelaphus buselaphus major* (máis do 95 % en áreas protexidas e nos seus arredores); 70.000 *Alcelaphus buselaphus lelwel* (cerca do 40 % en áreas protexidas); 3.500 *Alcelaphus buselaphus cokii* en Kenya (o 6 % en áreas protexidas e a maoría en granxas); 82.000 *A. b. lichtensteinii* e 42.000 *A. b. cokii* (ao redor do 70 % en áreas protexidas). O número de sobreviventes de *A b. tora* descoñécese, pero é probabel que sexa tan só duns centos de individuos.

*A. b. lelwel* pode que sufrira un descenso importante desde os anos oitenta, cando o seu número total se estimaba que era de máis de 285.000, principalmente na República Centroafricana e no Sudán do Sur. Recentes estudos realizados na estación seca estiman en 1.070 e 115 animais no P. N. do Sur e no P. N. Boma, respectivamente. O último dato representa unha diminución significativa dos máis de 50.000 individuos estimados na tempada seca en 1980 por Fryxell.

Tendo en conta estes datos, e tamén o feito de que a UICN considera, como quedou dito máis arriba, a *Alcelaphus buselaphus* como a única especie do xénero, esta institución considera o seu status como *LC* (pouco preocupante).

Notas
-----

1. 1 2  Nowak, R. M. (ed.) (1991).
2. 1 2  Kingdon, A. (1990): *East African Mammals: An Atlas of Evolution in Africa Volume III Part D (Bovids)*. Chicago: University of Chicago Press
3. 1 2 3  African Wildlife Foundation.
4. 1 2  Wilson & Reeder (2005): *Mammal Species of the World*.
5. ↑  *Alcelaphus buselaphus*; en *Alcelaphus* Arquivado 08 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Animlalia, Etymology of animal names.
6. ↑  *Alcelaphus buselaphus* Arquivado 28 de outubro de 2014 en Wayback Machine. en Smithsonian. *National Museum of History Natural*. Datos tirados de Wilson & Reeder's *Mammal Species of the World*. 3rd Edition.
7. ↑  Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (editors) (2005): *Mammal Species of the World — A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.
8. 1 2 3 4 5 6  *Alcelaphus buselaphus* na *Lista vermella* da UICN.
9. 1 2 3  Dorst, J. & Dandelot, P. (1973), pp. 222-223.
10. ↑  Schuette, J.; D. Leslie Jr.; R. Lochmiller & J. Jenks. (1998): "Diets of Hartebeest and Roan Antelope in Burkina Faso: Support of the Long-Faced Hypothesis". *Journal of Mammalogy* **79** (2): 426-436.
11. ↑  Murray, M. (1993): "Compariative nutrition of wildebeest, hartebeest and topi in the Serengeti. *African Journal of Ecology* **31** (2): 172-177.
12. ↑  Hanák, Vladimír & Mazák, Vratislav (1991): *Enciclopedia de los animales amíferos de todo el mundo*. Madrid: Editorial Susaeta ISBN 84-305-1967-X.
13. 1 2  East, R. (1999): *African Antelope Database 1999*. IUCN, Gland, Switzerland and Cambridge, UK.
14. ↑  Refera, B. (2005): "Population status of Swayne’s hartebeest in Ethiopia". En: S. Monfort & T. Correll (eds.) *Report of the Fifth Annual Sahelo-Saharan Interest Group Meeting*.
15. ↑  Fay, M.; Elkan, P.; Marjan, M. & Grossman, F. (2007): "Aerial Surveys of Wildlife, Livestock, and Human Activity in and around Existing and Proposed Protected Areas of Southern Sudan, Dry Season 2007". *WCS – Southern Sudan Technical Report*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Alcelaphus buselaphus*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Alcelaphus buselaphus*** |

### Bibliografía

* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África*, Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
* Groves, Colin & Peter Grubb (2011): 'Tribe Alcelaphini in Wallace, 1876 en *Ungulate Taxonomy*. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0093-8.
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2.
* Kingdon, J. (1989): *East African Mammals: An Atlas of Evolution in Africa* Volume 3, Part D: Bovids. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-43725-6.
* Kingdon, J. (1997): *The Kingdon Field Guide to African Mammals*. Academic Press, Londres e Nova York: NaturalWorld.
* Nowak, R. M. (ed.) (1991): *Walker's Mammals of the World*. Fifth Edition. Baltimore, Maryland, USA:: The Johns Hopkins University Press.
* Rodríguez de la Fuente, F. (1970): *Enciclopedia Salvat de la fauna. Tomo I. África (Región etiópica)*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 112–123.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (editors) (2005): *Mammal Species of the World — A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopskins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Bóvidos
* Antílope
* Alcelafinos
* *Alcelaphus*
* *Alcelaphus caama*
* *Alcelaphus lichtensteinii*

### Ligazóns externas

* *Alcelaphus buselaphus* no SIIT
* *Alcelaphus buselaphus* na ADW
* *Alcelaphus buselaphus* na EOL
* *Alcelaphus buselaphus* no NCBI
* *Alcelaphus buselaphus* no Tree of Life
* *Alcelaphus buselaphus* na UICN


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q622880
* BRE: 2089246
* EBID: ID
* LCCN: sh85059111

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Alcelaphus\_buselaphus
* EOL: 308529
* Fossilworks: 149623
* GBIF: 5220185
* iNaturalist: 42418
* IRMNG: 10228142
* ITIS: 625077
* IUCN: 811
* MSW: 14200497
* NCBI: 59517

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1761122

 |