A **provincia eclesiástica de Santiago de Compostela** constitúe unha das 14 provincias eclesiásticas en España. Constituída pola arquidiocese de Santiago de Compostela e as súas catro dioceses sufragáneas: as dioceses de Mondoñedo-Ferrol, Lugo, Ourense e Tui-Vigo.

Historia
--------

A diocese de Compostela foi erixida o 5 de decembro de 1095 mediante a bula *Veterum sinodalia* do papa Urbano II, mediante a cal decláraa herdeira absoluta da diocese de Iria Flavia. Ademais do cambio de nome e da sé, Urbano II exímea da súa condición de sufragánea da diocese de Braga, pasando a selo unicamente da Santa Sé.

Tras o auxe cada vez maior da sede compostelá, o 27 de febreiro de 1120, o papa Calisto II mediante a bula *Onmipotentis dispositione* executada o 25 de xullo dese mesmo ano, converte a diocese de Compostela en *Arquidiocese Metropolitana de Santiago de Compostela;* trasladándolle a esta os dereitos e privilexios de Mérida, desaparecida como igrexa metropolitana tras a invasión dos bérberes.

Declarada capital da Lusitania, sometéronselle como sufragáneas as sedes de Beja, Lisboa, Ossobona (Faro), Idaña (Guarda), Coímbra, Viseu, Lamego, Cidade Rodrigo, Salamanca, Ávila, Évora e Coria. 

Isto motivaría unha longa contenda, por parte dalgúns bispos portugueses do sur do Douro, entre as arquidioceses de Braga e a de Compostela; poñéndolle fin o papa Inocencio III no ano 1199, ao atribuír a Braga as dioceses de Coímbra e Viseu.

No ano 1393, o papa Bonifacio IX mediante a bula *«In eminentissimae dignitatis»* eleva a diocese de Lisboa a metrópole eclesiástica, pasando a ser sufragáneas desta as dioceses de Évora, Guarda, Lamego e Silves (Faro). Segregando así por completo as dioceses portuguesas de Santiago.  

Dous anos máis tarde (1395) durante o Cisma de Occidente as igrexas de Portugal prestaron obediencia a Roma. En cambio as de Galicia, o mesmo que as de Castela, sometéronse ao papa de Aviñón, e pasaron a ser sufragáneas de Compostela.  

Mapa eclesiástico de España antes do concordato de 1851
En 1851 o estado español firma un concordato coa Santa Sé que implicaría, entre outras cousas, unha reorganización territorial das dioceses españolas, onde nese mesmo ano a diocese de Coria pasaría a ser sufragánea da arquidiocese de Toledo  e en 1857 crearíase a Provincia Eclesiástica de Valladolid mediante a bula *«Vicariam Potestatem»* do papa Pio IX, pasando a formar parte dela as dioceses de Ciudad Rodrigo, Salamanca e Ávila.  

Tras o concordato de 1953 modificánse os límites das dioceses de España para *"evitar, en lo posible, que las diócesis abarquen territorios pertenecientes a diversas provincias civiles"*. Producíndose así unha serie de agregacións e segregacións entre as dioceses de Oviedo, Astorga, Mondoñedo - Ferrol, Lugo e Ourense para que en cada unha delas non houbese territorios dunha comunidade autónoma distinta á das súas sedes; a excepción dos arciprestazgos de Rúa e Barco de Valdeorras, que sendo da provincia de Ourense mantivéronse na diocese de Astorga. 

Mapa eclesiástico de España despois do concordato de 1851

Organización territorial
------------------------

A provincia eclesiástica de Santiago de Compostela fórmana a Arquidiocese de Santiago de Compostela -que é a sede metropolitana- e as dioceses sufragáneas de Mondoñedo-Ferrol, Lugo, Ourense e Tui-Vigo. Ademais, o arcebispo de Santiago de Compostela é o metropolitano da provincia e ten autoridade limitada sobre as dioceses sufragáneas.

| **Provincia eclesiástica de Santiago de Compostela** |
| --- |
| **Catedral** | **Advocación** | **Dioceses** |
| Catedral de Santiago de Compostela | Santiago o Maior | Santiago de Compostela |
| Catedral de Mondoñedo | Asunción de María | Mondoñedo-Ferrol |
| Catedral de Lugo | Santa María | Lugo |
| Catedral de Ourense | San Martínño | Ourense |
| Catedral de Tui | Santa María | Tui-Vigo |

Ademais das cinco catedrais as dioceses de Mondoñedo-Ferrol e Tui-Vigo posúen as seguintes concatedrais:

| **Concatedral** | **Advocación** | **Dioceses** |
| --- | --- | --- |
| Concatedral de Ferrol | San Xulián | Mondoñedo-Ferrol |
| Concatedral de Vigo | Santa María | Tui-Vigo |

Actualmente, a provincia ten ao redor de 3645 parroquias, abarca uns \_\_\_\_ km² en onde habitan aproximadamente 2.669.768 de persoas das cales el \_\_\_\_% son católicos.

| Datos comparativos entre as dioceses da provincia |
| --- |
| **Dioceses** | **Erixida** | **Área(km²)** | **% C.** | **Poboación total** | **P.** |
| Santiago de Compostela  | Século IX | 8.546 |  | 1.339.464 | 1.071 |
| Mondoñedo-Ferrol  | Ano 1114 |  |  | 258.942 | 423 |
| Lugo  | Século II |  |  | 262.265 | 1.139 |
| Orense  | Século V |  |  | 274.598 | 736 |
| Tuy-Vigo  | Século VI |  |  | 534.499 | 276 |
| **Total** |  |  | **2.669.768** | **3.645** |
| **% C.**=Porcentaxe de católicos; **P.**=Número de parroquias |

### Arciprestazgos

Mapa dos arciprestazgos da provincia Eclesiástica de Santiago de Compostela
As dioceses da provincia eclesiástica de Santiago de Compostela subdivídense nun total de 84 arciprestazgos, repartidos do seguinte xeito:

| Dioceses | Arz. | Últ. Reestruturación |
| --- | --- | --- |
| Santiago de Compostela | 37 |  |
| Mondoñedo-Ferrol | 7 | 19/06/2006  |
| Lugo | 14 | 15/01/2010  |
| Orense | 12 | 31/05/2013  |
| Tuy-Vigo | 14 | 29/06/2016  |

Episcopologio
-------------

* Ver lista de Arcebispos e bispos de Santiago de Compostela
* Ver lista de Bispos de Mondoñedo-Ferrol
* Ver lista de Bispos de Lugo
* Ver lista de Bispos de Ourense
* Ver lista de Bispos de Tui-Vigo

Referencias
-----------

1. 1 2  "Historia de la Diócesis". *Archidiócesis de Santiago de Compostela* (en castelán). Consultado o 2021-07-26.
2. ↑  "Diocese de Coimbra". *www.diocesedecoimbra.pt*. Consultado o 2021-09-21.
3. ↑  "Patriarcado de Lisboa". *www.patriarcado-lisboa.pt*. Consultado o 2021-09-21.
4. ↑  "Historia". *Diócesis de Lugo* (en castelán). 2012-12-02. Arquivado dende o orixinal o 27 de setembro de 2021. Consultado o 2021-09-21.
5. ↑  "Historia". *Archidiócesis de Toledo* (en castelán). Consultado o 2021-09-21.
6. ↑  "Cronología". *www.archivalladolid.org*. Consultado o 2021-09-21.
7. ↑  "La Diócesis – Diócesis de Ciudad Rodrigo" (en castelán). Consultado o 2021-09-21.
8. ↑  "Organización y Gobierno de la Iglesia". *Catholic.net* (en castelán). Consultado o 2021-07-22.
9. ↑  "Nomenclátor Santiago de Compostela 2020" (PDF).
10. ↑  "Nomenclátor Mondoñedo-Ferrol 2020" (PDF).
11. ↑  "Nomenclátor Lugo 2020" (PDF).
12. ↑  "Nomenclátor Ourense 2020" (PDF).
13. ↑  "Nomenclátor Tui-Vigo" (PDF).
14. ↑  "Decreto de reestructuración de los arciprestazgos diocesanos". *mondonedoferrol.org*. Consultado o 2021-07-26.
15. ↑  "A Nosa Voz. Mayo - Junio 2010" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de xullo de 2021. Consultado o 20 de agosto de 2022.
16. ↑  "Boletín Oficial Obispado de Ourense. Abril - Junio 2013" (PDF).
17. ↑  "Decretos de reestructuración arciprestazgos 29/06/2016" (PDF).