**Margarita Ucelay Maortua**, nada en Madrid o 5 de maio de 1916 e finada na mesma cidade en 2014, foi unha filóloga española. Estaba especializada na obra de Federico García Lorca e editou algunhas das súas obras xa durante a chamada "Transición española".

Traxectoria
-----------

Foi filla de Pura Maortua, pertencente á burguesía vasca, e do avogado e bibliófilo Enrique Ucelay Sanz. A súa nai, apaixonada do teatro, foi amiga e colaboradora de Federico García Lorca. Con el levou a escena algunhas obras co grupo teatral Anfístora, nome que lle deu o propio Lorca. 

A irmá máis vella, Matilde, foi a primeira arquitecta española titulada. Tiña dúas irmás máis, Luz, maior que ela, e Carmen, a máis nova.

Ucelay cursou o bacharelato no Instituto-Escuela (1933), baseado nos principios da Institución Libre de Enseñanza. Entre 1933 e 1936 estudou Dereito na Universidade Central.

En Anfistora coñeceu a Ernesto Guerra da Cal (antes chamado Ernesto Pérez Guerra), afiliado ao PCE e capitán do Exército Popular da República, quen tivo unha destacada actividade durante a Guerra civil española. O 31 de outubro de 1936 contraeron matrimonio en Valencia, xunto a outras parellas de milicianos. Viviron en Valencia e Barcelona, até que en 1938 Guerra da Cal viaxou aos EUA para estreitar relacións entre a Casa Branca e o goberno republicano. 

Ucelay permaneceu en Barcelona xunto á súa irmá Luz e a filla recentemente nada desta até que en febreiro de 1939 se exiliaron en Francia, non sen múltiples dificultades. Debido ás súas ideas políticas, sufriu o rexeitamento da súa tía Asunción Maortua, que residía en Saint-Jean-de-Luz. Puido conseguir documentación para viaxar a EUA no transatlántico Queen Mary. Porén, durante a viaxe, o presidente Roosevelt recoñeceu o goberno franquista, polo que a súa documentación perdeu a validez. En consecuencia, cando chegou foi internada na illa Ellis.

Conseguíronlle un visado estudantil para entrar no país, mais tivo que pasar previamente por Cuba. Xa en Nova York, o hispanista Federico de Onís, da Universidade Columbia, axudou a Ucelay e o seu home. Grazas ao Movemento Internacional da Cruz Vermella e da Media Lúa Vermella, Ucelay puido presentar o seu expediente académico da Universidade Central. O alto número de matrículas de honra que tiña permitiulle ser admitida na Universidade de Columbia. Iniciou entón unha ampla carreira profesional dedicada á investigación da obra de Lorca e ao ensino. O matrimonio seguiu unha vida académica paralela, xa que Guerra da Cal, como lusista, especializouse en José Maria Eça de Queirós. 

En 1944 conseguiron a nacionalidade estadounidense. En 1948 naceu o seu fillo, o historiador Enric Ucelay-Da Cal, e en 1965 divorciáronse. En 1968 Ucelay obtivo a cátedra, co que consolidou a súa vida universitaria. Igual que Guerra da Cal, estivo moi vinculada á Hispanic Society. Volveu a España en 1982 e morreu en Madrid en 2014.

Traxectoria profesional
-----------------------

Unha vez aceptada na Universidade Columbia, en outono de 1939 Ucelay comezou a dar clases de lingua española no centro privado Vassar College, na localidade de Poughkeepsie. En 1941, baixo a dirección de Onís, recibiu un MA (Master of Arts). No curso 1942-1943 comezou a dar clases de lingua española como lectora substituta no Hunter College, adscrito á City University of New York. Ao mesmo tempo, continuou co seu doutoramento, dirixido por Ángel del Río, na Universidade de Columbia. A tese tratou sobre os tipos curiosos na literatura de Ramón de Mesonero Romanos. Foi publicada posteriormente en forma de libro, *Os españois vistos por si mesmos*, publicada polo Colexio de México como Estudo dun xénero costumista.

Malia a boa acollida da súa tese, preferiu dedicarse á inmersión lingüística na universidade privada feminina Barnard College. Alí, amais, fixéronse as primeiras representacións teatrais en español na cidade de Nova York. Nesta angueira participaron tamén Amelia del Río e Laura de los Ríos Giner. En 1953 representaron *La casa de Bernarda Alba*. En 1955, xunto ao seu marido, Guerra da Cal, publicaron *Literatura española del siglo XX*.

En 1968 Ucelay obtivo a cátedra de Literatura Hispánica. Dirixiu o departamento entre 1961 e 1965 e entre 1967 e 1981. Tras a súa xubilación foi profesora emérita durante 1982. Publicou, ademais, varios artigos na *Hispanic Review*.

En 1982 trasladouse a Madrid e seguiu a estudar a obra inédita de García Lorca. Conservaba dous manuscritos mecanografados que pertenceran á súa nai, da época de Anfistora, *Amor de Don Perlimplín con Belisa en su jardín* e *Así que pasen cinco años*. Antes da súa partida, dooulle o manuscrito á Hispanic Society, mais foron a base para as edicións definitivas das dúas obras, publicadas en 1990 e 1995, respectivamente. Participou en distintas fundacións lorquianas e publicou no *Boletín da Fundación García Lorca*.

Obra
----

* + *Los españoles pintados por sí mismos (1843-1844): estudio de un género costumbrista,* tesis doctoral. Cidade de México, El Colegio de México, [1951]: parte 1 e parte 2.
	+ *Visión de España*. Nova York, Holt, Rinehart and Wiston, 1968. En colaboración con Amelia Agostini del Río.
	+ «Corte y teatro de Falimund» en *El Criticón»*, en *Hispanic Review*, 1981, 2, 1981, pp. 143-161.
	+ «"Escenas" y "tipos"» en Iris. M. Zavala: *Historia crítica de la literatura española*. Tomo V. *Romanticismo y realismo*. Barcelona, Crítica, 1984.
	+ «Federico García Lorca y el club teatral Anfistora: el dramaturgo como director», en AA. VV. *Lecciones sobre Federico García Lorca*, edición de Andrés Soria Olmedo. Granada, Comisión Nacional del Cincuentenario, 1986.
	+ «De las aleluyas de Don Perlimplín a la obra de Federico García Lorca», en AA. VV. *Federico García Lorca. Saggi critici nel cinquantenario della morte,* edición de Gabriele Morelli. Fassano, Eschena Editore, 1988.
	+ «El teatro juvenil de Federico García Lorca», en *Boletín de la Fundación Federico García Lorca*, 1996, vol. 10, núm. 19-20, pp. 157-174.

Recoñecementos
--------------

* En 1982 recibiu o Emily Gregory Award for Excellence in Teaching.
* No seu honor creouse o Ucelay Spanish Recitation Prize.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7  "Margarita Ucelay y el exilio femenino" (en castelán). Consultado o 2021-11-19.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Aznar Soler, Manuel; López García, José Ramón (2017). *Diccionario biobliográfico de escritores, editoriales y revistas del exilio republicano de 1939*. Renacimiento. ISBN 9788416981113.
3. ↑  "Memorabilia Familiae" (en inglés). Consultado o 2021-11-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q63579546
* WorldCat
* VIAF: 71438431
* BIBSYS: 7052860
* BNE: XX1142743
* BNF: 11706583v
* Dialnet: 541034
* GND: 1018418164
* ISNI: 0000000117694254
* LCCN: nr91029070
* NTA: 159759595
* PTBNP: 498252

 |