**Atlácatl** (do náhuatl *Ātlācatl*: ātl "auga", tlācatl "ser humano"), cuxa morte é ás veces situada en 1528, é o último gobernante dun estado indíxena baseado ao redor da cidade de Cuzcatlán, no suroeste de Mesoamérica (no actual O Salvador), no tempo da conquista española. Foi un cacique indíxena pipil que se enfrontou á invasión do conquistador español Pedro de Alvarado.

A historia de Atlácatl inspirou o nome dun dos batallóns do exército de elite do Salvador: o Batallón Atlácatl.

Traxectoria
-----------

### Orixe

O pipil Atlácatl era orixinario do Señorío de Cuzcatlán, o cal controlaba gran parte do que se coñece no presente como O Salvador.

### A conquista española

*Artigo principal**:* Conquista española do Salvador.
Nos relatos históricos, o cacique Atlácatl foi un estratego que emboscou a Pedro de Alvarado cunha nota de rendición, a cal era dende o inicio unha trampa que permitiu ao pobo indíxena defender o seu territorio en 1524. A Alvarado foille confiada a cidade de Cuzcatlán mais emcontrou un pobo alzado en armas que atacou dende as montañas, o cal permitiu a Atlácatl derrotar ao seu inimigo e gañar a fama que mantén até o presente.

### Morte

Nun ataque que realizou á vila española de San Salvador Atlácatl foi derrotado, apresado e enforcado, aínda que existen dúbidas sobre a data exacta.

O busto de Atlácatl
-------------------

O escultor salvadoreño Valentín Estrada foi o creador dunha estatua de bronce na honra da figura de Atlácatl. A estatua, con 2,20 metros de alto, foi enviado ao Salvador en 1928 dende España, e atópase no parque Atonal, no corazón da colonia Atlacatl do concello de San Salvador.

Existencia de Atlácatl en dúbida
--------------------------------

De acordo co historiador Jorge Lardé y Larín, no ano 1855 o abade Charles Étienne Brasseur de Bourbourg realizou a tradución da lingua kaqchikel ao francés dun manuscrito ao que chamou *Memorial de Tecpán - Atitlán*, e fixo unha transcrición do numeral 150 do texto onde consignou que «Pedro de Alvarado chegou a Cuscatlán e deu morte a Atlácatl e os señores da súa corte». Este escrito sería reproducido por outros autores nos anos siguintes, como Juan Gavarrete no *Boletín de la Sociedad Económica de Guatemala* (1873); Daniel G. Brinton en *The Annals of the Cakchiqueles* (1885) e Georges Raynaud en *Les Manuscrits précolombiens* (1893). Ademais, autores salvadoreños retomaron esta versión, entre eles Carlos Arturo Imendia (1903) e Juan José Laínez (1905).

No ano 1948, o guatemalteco Adrián Recinos realizou unha tradución directa do kaqchikel ao castelán do documento, ao cal titulou *Memorial de Sololá*. Traduciu o devandito numeral 150 do seguinte xeito: «Vinte e cinco días despois de ter chegado á cidade (de Iximchée ou Tecapán - Guatemala) partiu Tonatiuh (Pedro de Alvarado) para Cuzcatlán, destruíndo de paso a Atacat (ou Escuintla). O día 2 Queh (o 9 de maio de 1524) os casteláns mataron aos de Atacat (ou Escuintla)...» 

De acordo con esta tradución, *Atacat, Atágat ou Atlácatl* era o nome dado polos kaqchikeles ao poboado yaqui ou pipil de Escuintla e non o nome dun soberano como estipulara Bourbourg. Porén, en lingua pipil "Atacat" equivale ao "Atlacatl" do náhuatl do altiplano de México. Ademais "Atacat" non ten ningunha terminación de locativo: "tan", "go", como é o frecuente, polo que a dúbida permanece.

Notas
-----

1. ↑  Goldston e Rone 1990, pp. 224–225
2. 1 2  Jorge Lardé y Larín: *El Salvador: descubrimiento, conquista y colonización*. pp. 74- 75. ISBN 99923-0-052-3

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Batallón Atlácatl

### Bibliografía

* Fowler William R. Jr. (Winter 1985). "Ethnohistoric Sources on the Pipil-Nicarao of Central America: A Critical Analysis". *Ethnohistory* (Columbus, OH: American Society for Ethnohistory) **32** (1): 37–62. ISSN 0014-1801. JSTOR 482092. OCLC 42388116. doi:10.2307/482092.
* Fowler William R. Jr. (1991). "The Formation of Complex Society Among the Nahua Groups of Southeastern Mesoamerica: A Comparison of Two Approaches". En William R. Fowler, Jr. *The Formation of Complex Society in Southeastern Mesoamerica*. Revised papers from the 86th Annual Meeting of the American Anthropological Association, Chicago, novembro de 1987, and additional material. Boca Raton, Florida: CRC Press. pp. 193–214. ISBN 0-8493-8831-7. OCLC 23215549.
* Goldston, James; Rone, Jemera (1990). *A Year of Reckoning: El Salvador a Decade After the Assassination of Archbishop Romero* (en inglés). Human Rights Watch. ISBN 9780929692500. Consultado o 28 de decembro de 2020.


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4815951
* DBE: atlacatl

 |