Margaret Sanger e Charles V. Drysdale na apertura da *Sexta Conferencia Mundial* Neomalthusiana *e sobre* *Control de Natalidade* celebrada no Hotel McAlpin, Nova York, USA en 1925. Charles V. Drydale foi un *neomalthusiano* prolífico, entre outros libros, escribiu *A Crusade against Poverty* (1906) e *The Empire and the Birth-Rate* (1914).
**Maternidade libre**, **responsable** ou **consciente** é unha lema feminista que reivindica a liberdade da muller para decidir sobre a súa reprodución ou maternidade, utilizando a planificación familiar -métodos anticonceptivos e interrupción voluntaria do embarazo- co obxectivo de procrear ou non descendentes e, no seu caso, decidir sobre o número de fillos, así como o momento e as circunstancias -sociais, económicas e persoais- nas que se desexa telos.

Antecedentes históricos da *maternidade libre*
----------------------------------------------

### Neomalthusianismo

O neomalthusianismo (finais do século XIX e principios do século XX) consideraba un problema o exceso de familias numerosas e a reprodución ilimitada das clases pobres xa que as condenaba a unha vida miserábel. Para resolver esta situación propuñan a toma de conciencia social e individual da necesidade da procreación limitada ou procreación consciente do proletariado, a separación entre sexualidade e reprodución, a defensa da maternidade libre, a liberación feminina, a liberdade sexual, a promoción da planificación familiar, o coidado dos nenos así como o uso e difusión de métodos anticonceptivos artificiais.

Paul Robin fundou en 1896 a *Liga da Rexeneración Humana de Francia* cuxa presidencia de honra ostentou o inglés George Drysdale, autor de *Elementos de Ciencia Social*, libro de 1854 que será referencia para o neomalthusianismo francés e español. O seu irmán Charles R. Drysdale, tamén pioneiro do neomalthusianismo, escribiu, entre outros, os libros *The Population Question* (1892) e *The Cause of Poverty* (1891). A Liga da rexeneración humana será disolta en 1908. Eugene Humbert e Jeanne Humbert foron dous dos líderes do movemento que continuaron a difusión das ideas neomalthusianas e dos métodos anticonceptivos, mesmo despois de ser prohibidos por lei en 1920. O seu activismo valeulles varias estancias no cárcere. Eugene Humbert foi director da revista *Génération Consciente*, denominado *Órgano de propaganda para a limitación voluntaria de nacementos* (Organe de propagande pour la limitation volontaire des naissances, Néo-Malthusianisme).

Entre as publicacións neomalthusianas nas que se reivindicaba a *libre maternidade*, están o opúsculo de 1906 de Paul Robin 'Libre amour, libre maternite' e o libro de Jean Marestan de 1902 *Le Mariage, l’amour libre et la libre maternité*.. En España, en 1906 - Luís Bulffi de Quintana publica *Folga de ventres*! *Medios prácticos para evitar as familias numerosas (¡Huelga de vientres! Medios prácticos para evitar las familias numerosas)*, un panfleto de 32 páxinas sobre o control da procreación. Desde o neomalthusianismo demandábase a asunción dos seus postulados polo feminismo da época.

### Comezos da planificación familiar

O desexo de ter ou non fillos era unha cousa e outra a posibilidade efectiva de acceder aos métodos anticonceptivos e no caso do aborto inducido poder acceder en condicións sanitarias e legais e evitar así os abortos inseguros que causaban unha alta mortalidade materna. Xorde entón o concepto de planificación familiar que inclúe tanto a educación sexual como o acceso a métodos anticonceptivos e a práctica da interrupción voluntaria do embarazo.

A estadounidense Margaret Sanger (1879-1966) e a británica Marie Stopes (1880-1958) considéranse pioneiras na reivindicación da planificación familiar, na apertura das primeiras clínicas de control de natalidade así como na creación das primeiras asociacións nacionais e internacionais de control da natalidade.

Margaret Sanger foi unha enfermeira activista a favor da planificación familiar e fundadora, en 1921, da 'Liga americana para o control da natalidade' (*American Birth Control League*) que se convertería en 1942 na 'Federación americana para a planificación familiar' (*Planned Parenthood Federation of America - PPFA*) que, xunto a outras asociacións similares de numerosos países, constituíu en 1952, na India, a Federación Internacional de Planificación Familiar da que Sanger foi presidenta até 1959.

Marie Stopes foi unha paleobotánica, académica e activista dos dereitos da muller e, como Sanger, pioneira no campo do control da natalidade. As súas contribucións á paleontoloxía vexetal considéranse significativas, foi a primeira muller académica na Universidade de Mánchester. Co seu segundo marido Humphrey Verdon Roe fundou a primeira clínica para o control da natalidade en Gran Bretaña. Stopes editou o boletín *Birth Control News* onde se daban consellos prácticos explícitos. O seu manual de sexo *Married Love* (O amor conxugal) foi polémico e influente xa que puxo no discurso público o tema do control da natalidade. *Stopes nunca estivo a favor do aborto inducido xa que consideraba que a prevención -co uso adecuado de métodos anticonceptivos- era suficiente.*

Dereitos reprodutivos, planificación familiar e dereitos sexuais
----------------------------------------------------------------

### Dereitos reprodutivos

A institucionalización dos dereitos reprodutivos prodúcese en 1984, cando aparece o concepto -no marco de Nacións Unidas e a Organización Mundial da Saúde- na Conferencia de Teherán de 1968 e na *definición de* *Bucarest* (Conferencia sobre Poboación de 1974) como *un dereito fundamental tanto das parellas como dos individuos*.

No *Programa de Acción* da Conferencia Internacional sobre Poboación e Desenvolvemento - O Cairo 1994 dáse esta definición dos dereitos reprodutivos:

> 
> 
> Os dereitos reprodutivos abarcan certos dereitos humanos que xa están recoñecidos en leis nacionais, documentos internacionais sobre dereitos humanos e noutros documentos aprobados por consenso. Estes dereitos baséanse no recoñecemento do dereito básico de todas as parellas e individuos a decidir libre e responsabelmente o número de fillos, o espaciamento dos nacementos e a dispor da información e dos medios para iso, así como o dereito a acadar o nivel máis elevado de saúde sexual e reprodutiva. Tamén inclúe o dereito a adoptar decisións relativas á reprodución sen sufrir discriminación, coaccións ou violencia, de conformidade co estabelecido nos documentos de dereitos humanos.
> *Programa de Acción da Conferencia Internacional sobre Poboación e Desenvolvemento*, O Cairo, Exipto, 5–13 de setembro, 1994, Doc. da ONU A/CONF.171/13/Rev.1 (1995)
> 

### Planificación familiar

A inclusión e integración da planificación familiar dentro do campo dos dereitos reprodutivos e da saúde reprodutiva prodúcese por primeira vez na Conferencia Internacional para mellorar a saúde das Mulleres e os Nenos por medio da Planificación Familiar, en Nairobi, Kenia, (5 a 9 de outubro de 1987).

En numerosos países os servizos de planificación familiar pasaron a ser parte da rede sanitaria. Os servizos de planificación familiar ofrecen un conxunto de prestacións ofrecidas por profesionais sanitarios especializados que inclúen actividades e prácticas educativas, preventivas, médicas e sociais que lles permiten aos individuos, incluídos menores, determinar libremente o número e espazamento dos seus fillos e seleccionar o medio máis adecuado ás súas circunstancias. Para iso ofrecen información e acceso aos distintos métodos anticonceptivos así como asistencia médica especializada para conseguir espazar os embarazos desexados e evitar os embarazos non desexados. A finalidade última da planificación familiar consiste en mellorar a saúde da nai, dos seus fillos e da familia en xeral. Neste sentido, as medidas preventivas de saúde básicas recoñecidas son o espazamento dos partos, a limitación do tamaño da familia e a programación dos nacementos.

### Dereitos sexuais

O dereito á sexualidade considérase un dereito humano polo que se recoñece a liberdade para expresar a propia sexualidade sen discriminación por motivos de orientación sexual. O dereito á sexualidade recoñece o dereito a liberdade de orientación sexual das persoas e a súa diversidade, xa sexa esta heterosexual, homosexual (lesbianas, gais, bisexuais e persoas transxénero) (LGBT) así como a protección deses dereitos. O dereito á non discriminación é a base do dereito á sexualidade, pero está estreitamente relacionado co exercicio e a protección doutros dereitos humanos fundamentais.

Métodos anticonceptivos
-----------------------

A Organización Mundial da Saúde (OMS) estabelece criterios médicos para elixir o uso dun ou outro método anticonceptivo. Estes criterios pretenden garantir que as mulleres e os homes de todo o mundo teñan acceso a servizos de planificación familiar seguros e de alta calidade.

### Métodos anticonceptivos preventivos

Entre os métodos anticonceptivos de barreira están o preservativo, o diafragma, o capuchón cervical e o LeaContraceptivum. Entre os métodos anticonceptivos físico-biolóxicos está o DIU. Entre os métodos hormonais están o anel vaxinal, a pílula anticonceptiva, anticonceptivo subdérmico, a pílula trifásica, os parches anticonceptivos, as hormonas inxectábeis e o dispositivo intrauterino de hormonas. Entre os métodos químicos está os espermicidas. Entre os métodos permanentes a ligadura de trompas, vasectomía e a histerectomía.

### Anticonceptivos de emerxencia

Adminístranse despois de realizado o coito e ante a posibilidade dun embarazo non desexado: acetato de ulipristal (coñecido como pílula dos cinco días despois, marca ellaOne), Levonorgestrel (coñecido como pílula do día despois ou pílula do día seguinte), Mifepristona (é o anticonceptivo de emerxencia de referencia en países como China e Rusia), dispositivo intrauterino (inserido despois do coito).

Aborto inducido
---------------

*Véxase tamén**:* Aborto inducido, Aborto con medicamentos e Aborto cirúrxico.
O aborto inducido ou interrupción voluntaria ou intencional do embarazo consiste en provocar a finalización prematura do desenvolvemento vital do embrión ou feto antes de que a xestación avance, a súa práctica é levada a cabo xa sexa como aborto con medicamentos ou como aborto cirúrxico. A práctica do aborto inducido está tipificada de maneira moi distinta segundo os países xa que estes dan un tratamento xurídico do aborto moi distinto, desde o aborto libre durante un número de semanas de xestación até a prohibición total.

### Aborto con medicamentos

*Véxase tamén**:* Aborto con medicamentos, mifepristona e misoprostol.
O medicamento de referencia é a Mifepristona, que en doses altas, adminístrase para a práctica do aborto con medicamentos xunto con Misoprostol e úsanse entre as primeiras 7 a 9 semanas de embarazo (49 a 63 días).

### Aborto cirúrxico

*Véxase tamén**:* Aborto cirúrxico.
O aborto cirúrxico é o conxunto de técnicas cirúrxicas que teñen o fin de provocar un aborto inducido (utilizando distintas técnicas dependendo das circunstancias, diagnóstico e tempo de xestación.

Reprodución asistida e Inseminación artificial
----------------------------------------------

*Véxase tamén**:* Infertilidade, esterilidade, Reprodución asistida, Inseminación artificial e fecundación in vitro.
Os tratamentos para promover a fertilidade son tamén demandados como parte da reivindicación da maternidade libre ante situacións de infertilidade. A reprodución asistida ou fecundación artificial é a técnica de tratamento da esterilidade ou infertilidade que leva unha manipulación dos gametos. Pódese levar a cabo mediante inseminación artificial e fecundación in vitro.

Notas
-----

1. ↑  Pictures -Margaret Sanger & Charles V. Drysdale - Library of Congress
2. ↑  "Por una maternidad libre y responsable, por un aborto seguro" Arquivado 31 de marzo de 2016 en Wayback Machine. Arainfo, 27/7/2013
3. ↑  Mujer: Derechos de la mujer en la maternidad, Declaración de Barcelona, Relaciones Tn
4. ↑  Family planning - WHO
5. ↑  "Mission Statement". US Dept. of Health and Human Services, Office of Population Affairs. Arquivado dende o orixinal o 23 de xuño de 2011. Consultado o 08 de febreiro de 2018.
6. 1 2 3  [Jean\_Marestan Jean Marestan], Le Mariage, l'Amour Libre et la Libre Maternité, *Génération Consciente*
7. ↑  "Véase neomalthusianismo, en Malthusianismo - Apuntes de demografía, Julio Pérez Díaz, CSIC". Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 08 de febreiro de 2018.
8. ↑  [La ecología humana en el anarquismo ibérico: urbanismo "orgánico" o ecológico, neomalthusianismo, y naturismo social], Eduard Masjuan Bracons, 2000, Icaria, Antrazyt, ISBN 84-86864-42-9
9. ↑  Malthusianismo, Neomalthusianismo, Crítica, en filosofía.org
10. ↑  [*La ecología humana en el anarquismo ibérico: urbanismo "orgánico" o ecológico, neomalthusianismo, y naturismo social*, Icaria, Antrazyt, ISBN 84-86864-42-9, Segunda parte, páxs. 205 e ss]
11. ↑  Véxase neste sentido 'French fenimism and Maternity -Theories and policies-, 1890-1918', en *Maternity and Gender Policies: Women and the Rise of the European Welfare*, 1991, o libro de 1907 escrito por Nelly Roussel, 'La Liberté de la Maternité' e o libro de 2011 de Anne Cova *Féminismes et néo-malthusianismes sous la IIIe République: La liberté de la maternité*, L'Harmattan.
12. ↑  International Planned Parenthood Federation IPPF con sede en Londres
13. ↑  Roland Pressat. Introducción a la demografía, Ariel, 1989, ISBN 84-344-1033-8, páx.83.*(en castelán)*
14. ↑  Margaret Sanger biography, biography.com*(en inglés)*
15. ↑  Maude, Aylmer (1933). *Marie Stopes: Her Work and Play*. John Bale & Sons and Danielsson. p. 42.
16. 1 2  [Antrazyt,Jyoti Shankar Singh, *Un nuevo consenso sobre población: balance y propuestas en el umbral del ... páx. 65*]*(en castelán)*
17. ↑  US Dept. of Health, Administration for children and families
18. ↑  "Derechos sexuales, OMS, 2002". Arquivado dende o orixinal o 05 de abril de 2013. Consultado o 05 de abril de 2013.
19. ↑  OMS- Salud reproductiva Arquivado 18 de novembro de 2013 en Wayback Machine.*(en inglés)*
20. ↑  Métodos anticonceptivos en RHO - Planificación familiar y criterios de elegibilidad*(en castelán)*
21. ↑  Criterios de elegibilidad de la OMS en RHO*(en castelán)*
22. ↑  Planificación familiar en Reproline- WHO -en español- Arquivado 18 de setembro de 2012 en Wayback Machine.*(en castelán)*
23. ↑  World Health Organization Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use, 2002 Arquivado 21 de xullo de 2012 en Wayback Machine.*(en inglés)*
24. ↑  Histerectomía en MedlinePuls
25. ↑  "Ginecoweb Histerectomía". Arquivado dende o orixinal o 09 de setembro de 2017. Consultado o 08 de febreiro de 2018.
26. ↑  "Emergency Contraception: A Last Chance to Prevent Unintended Pregnancy, James Trussell, Elizabeth G. Raymond, MD, setembro 2010" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 23 de setembro de 2010. Consultado o 08 de febreiro de 2018.
27. ↑  "Ver aspectos xerais de *Esquema de Mifepristona/Misoprostol*". Arquivado dende o orixinal o 03 de setembro de 2010. Consultado o 08 de febreiro de 2018.
28. ↑  Comparación del Aborto Quirúrgico y El Aborto por Pastilla, .fwhc.org*(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* 1906 - Paul Robin, 'Libre amour, libre maternite', Librairie de Regeneration, Paris (opúsculo con numerosas edicións)
* 1906 - Luis Bulffi de Quintana, ¡Huelga de vientres! Medios prácticos para evitar las familias numerosas, Biblioteca Editorial Salud y Fuerza, Barcelona, 32 páxs.
* 190? - Jean Marestan, 'Le Mariage, l’amour libre et la libre maternité'.
* 1907 - Nelly Roussel, 'La Liberté de la Maternité'.

* Jean Marestan, 'El matrimonio, el amor libre y la libre maternidad', Telleres Borneo, 1920 - 207 páxinas

* 1971 - R. Guerrand, 'La libre maternité', 1896-1969, Tornai, Casterman.
* 1983 - A. McLaren, 'Sexuality and Social Order: The Debate of Fertility of Women and Workers in France', 1770-1930, Nova York, Holmes & Meier.
* 1991 - Gisela Bock & Pat Thane, 'Maternity and Gender Policies: Women and the Rise of the European Welfare'.

* 1996 - Gisela Bock y Pat Thane (eds.) Maternidad y políticas de género, en feminismos, Madrid.

* 2011 - Anne Cova - 'Féminismes et néo-malthusianismes sous la IIIe République: "La liberté de la maternité", L'Harmattan.

### Ligazóns externas

En español
* Por una maternidad libre, deseada y segura, El Diario, Colombia
* Por una maternidad libre y segura, México, CIDEM-AC
* National Latina Institute for Reproductive Health, -EE.UU.-
* Planificación Familiar y Contracepción, en NOAH, -Nova York, EE.UU.-
* Federación de Planificación Familiar Estatal -España-

En francés
* Jean Marestan, Le Mariage, l’amour libre et la libre maternité, pdf.

En inglés
* IPPF - International Planned Parenthood Federation Federación Internacional de Planificación Familiar (IPPF)
* WHO - Sexual and Reproductive Health (OMS)


1. ↑  Maternidad y políticas de género (1991)