| PoliplacóforosRango fósil: Devoniano-actualidade |
| --- |
| Tres poliplacóforos achadosna praia de Cesantes (Redondela) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Subreino: | Eumetazoa |
| (sen clasif.) | Bilateria |
| Superfilo: | Protostomia |
| Filo: | Mollusca |
| Clase: | **Polyplacophora**J. E. Gray, 1821  |

 |
| Ordes, Subordes, e Familias |
| * *Véxase o texto*
 |
| Sinonimia |
| * Amphineura Ihering, 1876 Non válido.
* Loricata Schumacher, 1817
 |

A dos **poliplacóforos** (**Polyplacophora**) é unha clase de moluscos de simetría bilateral caracterizados por teren o corpo aplanado dorsoventralmente, de forma oval e duns 3 cm de lonxitude (aínda que se observou un de 30 cm no noroeste do Pacífico), cun ancho pé reptador estendido por toda a cara ventral. A cara dorsal está cuberta por unha cuncha composta de oito placas calcarias móbiles. A cabeza, que non se distingue do resto do corpo, e o tronco están cubertos polo manto, que segrega as placas.

Estas placas están imbricadas tanto na fronte como nos bordos do lombo, e polo tanto, artéllanse ben unhas coas outras. Deste xeito as placas proporcionan unha boa protección para impactos dende enriba e ao mesmo tempo permiten flexionar o manto cara a arriba cando é mester para a locomoción sobre superficies irregulares, e tamén poden enrolarse nunha bóla.

Coñécense popularmente polo nome de **quitóns**, xeneralizando o nome dun dos xéneros máis coñecidos, *Chiton*.

Na actualidade coñécense entre 900 e 1000 especies vivas pertencentes a este grupo.

Hai bos rexitros fósiles que datan de hai 400 millóns de anos, no Devoniano. Porén, antes disto, algúns organismos foron interpretados como un grupo-nai dos poliplacóforos, polo que o seu rexistro estenderíase até o ordovícico.

Características xerais
----------------------

Elementos da cuncha articulada dun quitón.
Cara ventral do quitón *Cryptochiton stelleri*, mostrando o pé no centro, rodeado das branquias e do manto (coa boca visíbel á esquerda da imaxe).
As características máis destacadas deste grupos son:

* A cara dorsal está cuberta por unha cuncha composta de oito placas calcarias móbiles.
* Entre o pé e o palio hai unha cavidade paleal en forma de suco, e é nela onde se atopan as branquias.
* Son dioicos (con sexos separados) xeralmente unha soa gónada, ovario ou testículo.
* Posúen rádula.
* Forman unha larva trocófora.
* Conservan o metamerismo que xa apareceu nos monoplacóforos.
* A excreción prodúcese por metanefridios.

Bioloxía
--------

### Hábitat, distribución e modo de vida

Todos os quitóns son mariños, sobre todo litorais, incluída a zona intermareal. Existen en todos os mares e a todas profundidades.

Viven sobre as rochas, ás que se fixan solidamente mediante a sola pedia, moi desenvolvida. A súa ecoloxía é semelante á das lapas; na súa maioría son herbívoros, alimentándose de algas.

Porén, tamén se coñecen especies de augas profundas, sobre todo nas latitudes máis frías.

Son animais pouco conspicuos, crípticos polas súas cores e a súa actitude, que é a de permaneceren moito tempo inmóbiles, encaixados nun recuncho propio da rocha, ao que volven regularmente e ao que terminan incluso axustando a súa anatomía. Son gregarios e de hábitos nocturnos, cunha taxa fotonegativa marcada, así que buscan o lado inferior das rochas.

### Nutrición

A boca conduce a unha cavidade na que desembocan as glándulas salivares. O fondo da cavidade prolóngase cara a atrás e por riba do esófago e ten un longo saco cego segregado pola rádula, que está formada por numerosas liñas compostas por dezasete "dentes". O esófago presenta dúas *glándulas do azucre*, do tipo das salivares, que segregan unha subatancia verdosa que desdobra o amidón en glicosa. O estómago é unha bolsa arredondada onde desemboca a *glándula dixestiva*. A continuación encóntrase o intestino, moi longo e tapizado por un epitelio ciliado; o seu gran desenvolvemento está ligado ao réxime herbívoro destes animais. Finalmente, a continuación encóntrase o recto, que desemboca no ano, situado no plano medio, entre o pé e o manto.

### Circulación do sangue

O corazón está composto por un ventrículo e dúas aurículas. O sangue oxixenado é transportado desde as branquias por varios troncos que desembocan na aurícula, que comunica co ventrículo a través de catro orificios. Do ventrículo sae a aorta, que na parte anterior do animal termina nun seo cefálicodo que sae o sangue cara a outros seos.

### Respiración

O aparato respiratorio está formado por de 14 a 75 pares de branquias (segundo as especies) que están situadas na cavidade paleal, a ambos os lados do pé. Son mnoi parecidas a
ás dos gasterópodos acuáticos. Están dispostas sobre un eixe no que se insiren, a pares, laminiñas de peredes moi finas polas que entran, por un lado, un vaso sanguíneo aferente e, polo outro, sae o vaso eferente. As laminiñas posúen cilios na súa parte media e nunha parte do seu bordo externo; os movementos dos cilios provocan correntes dirixidas de diante a atrás que renovan a auga da cavidade paleal e arrastran a urina e as feces sólidas cara ao exterior.

### Excreción

O aparato excretor está represnetado polos nefridios, que están compostpos por un longo tubo provisto de numerosos cegos glandulares.

### Sistema nervioso e órganos dos sentidos

O sistema nervioso é parecido ao dos aplacóforos. Está formado por *ganglios cerebroides* de gran tamaño e forma de ferradura, dos que parten catro cordóns, dous *pedios* e dous *pleuroviscerais*, con mútiplas comisuras. Ademais presentan *ganglios bucais* e dous *ganglios subdurais*. Os principais órganos sensoriais son:

* as *estetas*, situadas en posición intrategumentaria, que acaban nuns inchamentos en forma de maza (*macrostetas*) que levan á súa vez *microstetas*; as megastetas están innervadas por un fino eixe dun nervio, cuxas terminaciós acaban en células sensoriais fusiformes; as microstetas non parecen posuír máis que unha célula sensorial. A función de ambas as estetas é descoñecida,
* os *ollos das placas*, que son magalostetas cunha córnea, un cristalino e unha *cúpula ocular* rodeada de pigmento; pódense distinguir dous tipos diferentes, segundo que o pigmento sexa interno ou externo, e
* os *osfradios*, órganos sensoriais olfactivos conectados co órgano da respiración, e que se encargan de percibiren os olores. Son estreitas áreas de células sensoriais altas, saíntes, ciliadas, que están situadas entre o ano e as dúas ou tres últimas branquias.

### Reprodución e desenvolvemento

**Desdenvolvemento dun poliplacóforo**.  
De esquerda a dereita: estadio de larva trocófora, larva en metamorfose, poliplacóforp xuvenil.
Os pooliplacóforos son dioicos, aínda que os órganos xenitais sobn moi parecidos entre si. A gónada é unha longa masa impar da que poarten lateralmente dous gonodutos simétricos que se abren ao extrerior entre dúas branquias. Nas femias estes tubos presentan un ensanchamento cuxa parede é glandular. Os óvulos están rodeados por células foliculares.  
 Os ovos poiden desenvolverse dentro do canal branquial. A segmentación é total, e a gastrulación realízase por invaxinación. A gástrula dá lugas a unha larva trocófora, provista dun pincel apical de cilios moi longos. A coroa ciliada preoral ou protótroca está formada por dúas fleiras de grandes células que foman unha especie de cornixa. Moi precozmente, e en posición dorsal, a trocófora presemnta unha división, mentres que ventralmente ínchase debido a unha estreita bolsa que anuncia o pé. Máis tarde, a rexión dorsal presenta o esbozo das oito placas calcarias. O pé muscuilízase e forma a sola sobre a que reptará o animal. Neste estadio, a larva abandona a vida peláxica, desprazándose ao fondo.

Taxonomía
---------

### Descrición

A clase foi descrita en 1821 polo naturalista inglés John Edward Gray, no seu traballo "A natural arrangement of Mollusca, according to their internal structure". *London Medical Repository* **15**: 229–239.

Porén, algúns autores atribúenlle a desdecrición ao naturalista e zoólogo francés Henri Marie Ducrotay de Blainville, en 1816, na súa obra *Prodrome d'une nouvelle distribution systématique du règne animal*.

### Etimoloxía

O termo *Polyplachophora* está construído polos elementos do latín científico *poly-*, calco do grego antigo πολυ- *poly-*, de πολύς *polýs*, 'moito'; *placho-*, tirado do grego antigo πλάξ *pláx*, 'lámina', 'placa', e *-phora*, forma plural de *-phoro*, derivada do grego antigo φορός *phorós*, 'o que leva'. Literalmente: 'os que teñen moitas placas'.

### Clasificación

A clasificación dos poliplacóforos esta suxeita a discusión. As que actualmente son máis aceptadas son a do ITIS e a do WoRMS:

**§** Segundo o ITIS:

*Acanthochitona fascicularis*  
*Acanthochitonidae*.
*Chaetopleura papilio*  
*Chaetopleuridae*.
*Chiton glaucus*  
*Chitonidae*.
* **Clase *Polyplacophora***
	+ Subclase *Neoloricata* Bergenhayn, 1955
		- Orde *Chitonida* Thiele, 1909
			* Suborde *Acanthochitonina* Bergenhayn, 1930
				+ Familia *Acanthochitonidae* Pilsbry, 1893
				+ Familia *Cryptoplacidae* H. Adams & A. Adams, 1858
			* Suborde *Choriplacina* Starobogatov & Sirenko, 1975
				+ Familia *Choriplacidae Ashby, 1928*
			* Suborde *Ischnochitonina Bergenhayn, 1930* 
				+ Familia *Chitonidae* Rafinesque, 1815
				+ Familia *Ischnochitonidae* Dall, 1889
				+ Familia *Mopaliidae* Dall, 1889
				+ Familia *Schizochitonidae Dall, 1889*
		- Orde *Lepidopleurida* Thiele, 1910
			* Suborde *Lepidopleurina* Thiele, 1910
				+ Familia *Hanleyidae* Bergenhayn, 1955
				+ Familia *Leptochitonidae* Dall, 1889

**§** Segundo o WoRMS:

* **Clase *Polyplacophora***
	+ Subclase *Neoloricata* Bergenhayn, 1955
		- Orde *Chitonida* Thiele, 1909
			* Suborde *Acanthochitonina* Bergenhayn, 1930
				+ Superfamilia *Cryptoplacoidea* H. Adams & A. Adams, 1858
					- Familia *Acanthochitonidae* Pilsbry, 1893
					- Familia *Cryptoplacidae* H. Adams & A. Adams, 1858
					- Familia *Hemiarthridae* Sirenko, 1997
					- Familia *Makarenkoplacidae* Sirenko & Dell'Angelo, 2015 †
				+ Superfamilia *Mopalioidea* Dall, 1889
					- Familia *Choriplacidae* Ashby, 1928
					- Familia *Lepidochitonidae* Iredale, 1914
					- Familia *Mopaliidae* Dall, 1889
					- Familia *Schizoplacidae* Bergenhayn, 1955
			* Suborde *Chitonina* Thiele, 1909
				+ Superfamilia *Chitonoidea* Rafinesque, 1815
					- Familia *Callistoplacidae* Pilsbry, 1893
					- Familia *Callochitonidae* Plate, 1901
					- Familia *Chaetopleuridae* Plate, 1899
					- Familia *Chitonidae* Rafinesque, 1815
					- Familia *Ischnochitonidae* Dall, 1889
					- Familia *Loricidae* Iredale & Hull, 1923
				+ Superfamilia *Schizochitonoidea* Dall, 1889
					- Familia *Schizochitonidae* Dall, 1889

Notas
-----

1. 1 2 3 4  *Polyplacophora* Gray, 1821 no WoRMS.
2. ↑  Este taxon incúe *Polyplacophora* + *Solenogastres* + *Caudofoveata*, segundo o WoRMS.
3. ↑  D'Ancona, Humberto (1972), p. 734.
4. 1 2  D'Ancona, Humberto (1972), pp. 734-735.
5. 1 2 3  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), p. 384.
6. ↑  **quitón**2 no dicionario da RAG.
7. ↑  Serb, J. M. & Eernisse, D. J. (2008): "Charting Evolution's Trajectory: Using Molluscan Eye Diversity to Understand Parallel and Convergent Evolution". *Evolution Education and Outreach* **1** (4): 439–447.
8. ↑  Sigwart, J. D. & Sutton, M. D. (2007): "Deep molluscan phylogeny: synthesis of palaeontological and neontological data". *Proceedings of the Royal Society B: Biological sciences* '*274* (1624): 2413–2419.
9. ↑  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), pp. 384-390.
10. ↑  D'Ancona, Humberto (1972), p. 736.
11. ↑  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), pp. 386-387.
12. 1 2  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), pp. 388-389.
13. ↑  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), pp. 389-390.
14. ↑  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), p. 389.
15. ↑  Grassé, P.-P. *et al*. (1976), pp. 387-388.
16. 1 2  *Polyplacophora* Blainvillle, 1816 no ITIS.
17. ↑  Polyplacophora no Webster's English dictionary.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Poliplacóforos Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Poliplacóforos*** |

### Bibliografía

* Brusca, R. C. & Brusca, G. J. (2005): *Invertebrados*, 2ª ed. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 0-87893-097-3.
* D'Ancona, Humberto (1972): "Poliplacóforos" en *Tratado de zoología. Tomo II. Zoología especial*. Barcelona: Editorial Labor, S. A. pp. 734–736.
* Grassé, P.-P. E. A. Poisson e O. Tuzet (1976): "Poliplacóforos o quitones", pp. 384–391, en *Invertebrados*. (En Grassé, P.-P. *Zoología*, vol. 1). Barcelona: Toray-Masson. ISBN 84-311-0200-4.
* Hickman, C. P. W. C. Ober e C. W. Garrison (2006): *Principios integrales de zoología*, 13ª ed. Madrid: McGraw-Hill Interamericana. ISBN 84-481-4528-3.
* Meglitsch, P. A. (1986): *Zoología de invertebrados*, 2ª ed. Madrid: Ed. Pirámide. ISBN 84-368-0316-7.
* Okusu, A.; Schwabe, E.; Eernisse, D. J. & Giribet, G. (2003): "Towards a phylogeny of chitons (Mollusca, Polyplacophora) based on combined analysis of five molecular loci". *Organisms Diversity & Evolution* **3** (4): 281-302. Resumo.
* Remane, A. Storch, V. e Welsch, U. (1980): "Polyplacophora (Poliplacóforos, Quitones)", en *Zoología sistemática. Clasificación del reino animal*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0608-2, pp. 131–133.
* VV. AA. (1968): "Poliplacóforos" en: *Enciclopedia Salvat de las ciencias. Tomo 4. Animales invertebrados*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 252–254.

### Ligazóns externas

* *Polyplacophora* na ADW. Con informacións, imaxes e bibliografía *(en inglés)*
* *Polyplacophora* no Tree of Life.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188906
* BRE: 2703202
* EBID: ID
* MAG: 2779690771
* NDL: 00563299

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Polyplacophora
* BioLib: 14985
* Dyntaxa: 4000054
* EOL: 2680
* Fossilworks: 8023
* GBIF: 346
* iNaturalist: 47429
* IRMNG: 1233
* ITIS: 78807
* NCBI: 6650
* Soortenregister: 137974
* WoRMS: 55

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D049916
* UMLS: C0998200

 |