Íntegro en PDF, *Ensayos poéticos en dialecto berciano*.

|  |
| --- |
| Parte da serie sobre o |
| Pobo galego |
|  |
| 
Por país |
| **Demografía de Galicia****Diáspora**Alemaña · Arxentina · Brasil · Cuba · Estados Unidos de América · Francia · México · Reino Unido · Suíza · Uruguai · Venezuela |
| Cultura |
| Arquitectura · Arte · Baile · Gastronomía · Literatura · Loita · Música · Mitoloxía · Relixión · Símbolos · Traxe |
| 
Linguas |
| **Galego**Dialecto bercianoXergas: Barallete · Verbo dos arxinas |
| Historia de Galicia |
| * v
* c
* e
 |

**Dialecto berciano** é o nome xenérico das variedades dialectais tradicionalmente faladas na bisbarra do Bierzo. Estas variedades forman parte do continuo dialectal romance do Noroeste da Península Ibérica, e teñen puntos en común co asturleonés, o galego e en menor medida, outras variedades romances. Existen ou existían variedades locais coa súa propia identidade, como por exemplo, a fala de Bembibre (buecés), a de Toreno (toreniense) ou o fornelo do Val de Fornela, todas elas de base asturleonesa; o ancarés, o charro de Vilafranca, a fala do Val de Finolledo, a fala do Val de Valcarce e a fala da Merindade de Aguiar, todas elas de base galega.

Referencias escritas
--------------------

A primeira referencia escrita sobre o dialecto berciano vén de man do cóengo Bernardo de Aldrete (século XVII), autor de *Origen y Principio de la Lengua Castellana*, que se decatou da realidade lingüística do Bierzo mentres realizaba o Camiño de Santiago, e fixo a seguinte observación: "os máis políticos falan ben o castelán, pero os non tanto e as mulleres o leonés que tira ao galego; verdade é que a veciñanza e os moitos que pasan de Galicia son a causa disto".

A mediados do século XIX publícase o traballo de Isidoro Andrés de Llano, *Recuerdo a Puentedeume en dialecto berciano* (1860, na Revista Esla). En 1861 Antonio Fernández y Morales escribe a instancias de Mariano Cubí, coautor, en dialecto berciano: "Ensaios poéticos en dialecto berciano "considerado polo autor como forma dialectal berciana do idioma galego. ("Entre o galego i o seu dialecto berciano", "O Berciano é un sub-dialecto galego", "se ben o berciano é un subdialecto galego"...).

Recolléronse expresións e vocabulario propio en diversos traballos sendo os máis interesantes os realizados por Luís A. Pastrana e David López, a principios da década de 1970, consistentes en nocións da descrición da morfoloxía e a sintaxe do dialecto, e un interesante dicionario de expresións e palabras; tamén cómpre mencionar a tese doutoral de Manuel Gutiérrez Tuñón, "El Habla de El Bierzo", publicada en 1975.

Dificultade de clasificación
----------------------------

Situación lingüística nas provincias de León e Zamora
Considerouse sempre o Bierzo como unha ponte entre o galego oriental e o leonés, pero con caracteres propios moi diferenciados que levaron a definir esa fala do bierzo como dialecto berciano no século XIX, sendo encadrada dentro do dominio lingüístico galego por Antonio Fernández y Morales en 1861 e dentro do dominio lingüístico leonés por Ramón Menéndez Pidal, manifestando este que a liña divisoria entre o leonés e o galego se situaría entre as concas dos ríos Cúa e Sil. En 1934, Verardo García Rey, recolle o vocabulario do dialecto berciano na publicación *Vocabulario del Bierzo*, onde o autor explica que tras o seu traballo de campo, resituaría a franxa divisoria entre as falas asturleonesas e as galaico-portuguesas axustándoa estritamente ao trazado debuxado polo curso do río Sil. Jesús García e García, en 1994, sitúa a devandita franxa dende o Alto Cúa ata parte do concello de Ponferrada (Devesas, Fontesnovas).


**Trazado da fronteira lingüística entre o leonés e o galego**|  | Leonés | Leonés de transición | Transición | Galego de transición | Galego |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Zona I | Zona II |
|  **Localidades** |
| Ancares / Fornela |  | Chano |  | Guímara |  |  | Lumeiras |
| O Bierzo |  | Sancedo | Lillo del Bierzo |  | Fontoira | San Miguel de Arganza | Magaz de Arriba |
| A Cabreira | Benuza |  |  |  |  | Castroquilame | Ponte de Domingos Flórez |
| Seabra | San Ciprián |  |  | Rihonor |  |  | Pías |
|  **Isoglosas** |
| -LL- | *ll* | *l* | *l* |
| -L- | *l* | *l* | *ø* |
| -NN- | *ñ* | *n* | *n* |
| -N- | *ñ* | *n* | *ø* |
| Ĕ, Æ, Ŏ | diptongación | adiptongación |
| S + yod | *queisu* | *queišo* |
| Presentes VĔNIO | *vengo* | *veño* |

Notas
-----

1. ↑  Léxico e literatura de tradición oral no ámbito de Las Médulas. 2011. Fernando Bello Garnelo
2. 1 2  *Pueblos e ríos bercianos: significado e historia dos seus nomes'* (1994), Jesús García e García, ISBN 84-604-8787-3
3. ↑  VV.AA (2004) [1996]. *Congreso Internacional A Lingua Galega: historia e actualidade* (1ª ed.). Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega. p. 626. ISBN 84-96530-22-1.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Pueblos y ríos bercianos: significado e historia de sus nombres* (1994), Jesús García y García, ISBN 84-604-8787-3.
* Antonio Fernández Morales (1861). *Ensayos poéticos en dialecto berciano*
* *L'Asturianu n'El Bierzu. Apropósitu del ALBI*, de Ana Mª Cano en *Lletres Asturianes*, Boletín Oficial de la ALLA.
* *La Fala de Palacios de Sil*, de Roberto González-Quevedo; Academia de la Llingua Asturiana.
* *Aspeutos fónicos na fala de Forniella"*; Héctor García Xil en *Lletres Asturianes*, Alla.
* *Cruce de dialectos en el habla de San Pedro de Olleros"*, Alfredo Álvarez Díaz en *Lletres Asturianes*.
* *El gallego-leonés de Ancares y su interés para la dialectología portuguesa*. Dámaso Alonso y García Yebra.
* "Recuerdo a Puentedeume en dialecto berciano", Isidoro Andrés de Llano.

### Ligazóns externas

* "Determinación da Fronteira entre o Galego e o Leonés nas provincias de León e Zamora", Ana Seco Orosa
* "Límites históricos entre el Gallego y el Asturiano-Leonés en El Bierzo" Arquivado 10 de outubro de 2019 en Wayback Machine. Jesús García García