**Vóóhéhéve**, máis coñecido como **Estrela da Mañá** (tradución do inglés *Morning Star*), nado c. 1810 nalgún lugar do val do río Rosebud, Montana, e finado en 1883, foi un gran xefe dos cheyenne do norte durante o século XIX. Fíxose notar pola súa activa resistencia á colonización do Oeste e contra o Goberno Federal dos Estados Unidos de América. É debido á coraxe e determinación de Estrela da Mañá e outros líderes cheyennes que os cheyennes do norte aínda posúen terras no seu territorio tradicional (hoxe en día Montana).

Nome
----

O seu nome en lingua cheyenne era **Vóóhéhéve**, pronunciado [voː.hɪ.hɪv], que significa **Estrela da Mañá** (en inglés: *Morning Star*). Porén, foi máis coñecido como **Tamílapéšni** (pronuncia lakota [ta.mɪ.la.peʃ.nɪ]), o nome que lle deron os seus aliados lakota, co significado de **Coitelo Desafiado** (en inglés: *Dull Knife*).

Coiote Pequeno e Estrela da Maña.

Traxectoria
-----------

En 1868, Estrela da Mañá representou á súa tribo na sinatura do Tratado de Fort Laramie.

Posteriormente, aliouse cos lakota e outras tribos contra os Estados Unidos na gran guerra síux de 1876, que levou á derrota do xeneral Custer na Batalla de Little Bighorn en 1876. Logo da batalla os indios dispersáronse, e os cheyennes dividíronse en dous grupos, descoñecéndose durante moito tempo a situación do campamento de Estrela da Mañá, que estaba entón nas Montañas Bighorn. Cando finalmente foi atopado, o 25 de novembro de 1876, os soldados americanos ao mando de Ranald S. Mackenzie destruírono por completo. Os cheyennes pasaron entón o inverno no campamento de Cabalo Tolo no río Powder, e na primavera de 1877 rendéronse. A maioría deles foron trasladados ao Territorio Indio de Oklahoma.

Por mor das febles poboacións de bisontes no sur, e incapacitados para cazar, a tribo padeceu fame e doenzas. A situación durou un ano, até setembro de 1878, cando Estrela da Mañá comezou a levar á tribo de volta ao norte, cara ás súas terras natais en Montana.

Loitando a través de Kansas, os cheyennes foron capaces de evitar o exército federal até que foron capturados preto de Fort Robinson, en Nebraska. O 8 de xaneiro de 1879, a tribo tentaba escapar ó norte cando moitos dos cheyennes, maioritariamente mulleres e nenos, foron asasinados polo exército federal. Non obstante, unha pequena parte da tribo, incluíndo a Estrela da Mañá, conseguiu fuxir.

Estrela da Mañá morreu de causas naturais en 1883 e foi queimado nunha gran pira preto do río Rosebud, mirando á terra onde quedou a maioría do seu pobo.

### Familia

A Reserva india dos Cheyennes do Norte, na esquina inferior dereita do mapa.
Como era común entre os indios das grandes pradarías, Estrela da Mañá tivo dúas mulleres. A primeira delas foi unha muller pawnee, chamada simplemente **Muller Pawnee** (*Pawnee Woman*), que capturara aos pawnee, e quen lle deu catro fillas e un fillo. A súa segunda muller foi **A Pequena** (*Short One*), con quen tivo tres fillos varóns e tres fillas máis.

Legado
------

Un ano logo da súa morte, o 26 de marzo de 1884, o Goberno dos Estados Unidos de América estabeleceu de xeito oficial unha parte do territorio de Montana, a Reserva india dos Cheyennes do Norte, como fogar dos cheyennes do norte.

En 1975 foi creado en Lame Deer, Montana o *Chief Dull Knife College*, unha institución de ensino superior que leva o seu nome pola importancia de Estrela da Mañá como xefe e líder do seu pobo. Entre as diferentes titulacións que ofrece, destacan os estudos en lingua e culturas cheyennes.

Notas
-----

1. 1 2  Segundo a ortografía do cheyenne estandarizada. Wayne Leman, Marie Sanchez, Leroy Pine Sr (2013). Lulu Enterprises Incorporated, ed. *Cheyenne Dictionary*. ISBN 9781847287069.
2. 1 2 3 4  Starita, 2004, p. 572.
3. 1 2 3  Palmer, 2011, p. 246.
4. ↑  As vogais en posición final vólvense xordas en cheyenne.
5. ↑  Os documentos cítano como **Tah-me-la-pash-me**; de *ta* (seu) + *míla* (gran coitelo) + *péšni* (desafiado).
6. ↑  Eugene Buechel SI, Paul Manhart SI (edición) (2002). University of Nebraska Press, ed. *Lakota Dictionary: Lakota-English/English-Lakota*. ISBN 9780803261990.
7. ↑  "Treaty with the Northern Cheyenne and Northern Arapaho". 1868. Arquivado dende o orixinal o 16 de febreiro de 2012. Consultado o 15 de abril de 2014.  (Imaxe do tratado coa sinatura de Estrela da Mañá (Tah-me-la-pash-me) Arquivado 01 de marzo de 2013 en Wayback Machine.).
8. ↑  Tratado recompilado en: Charles Joseph Kappler (1904). U.S. Government Printing Office, ed. *Indian Affairs: Treaties*. p. 1015.
9. ↑  Bird, 1983, p. 359.
10. 1 2  Bird, 1983, p.398.
11. ↑  Starita, 2002, p. 73.
12. ↑  "Chief Dull Knife College" (en inglés). Consultado o 19 de abril de 2014.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* George Bird Grinnell (1983). University of Oklahoma Press, ed. *The Fighting Cheyennes*. ISBN 9780806118390.
* Jason N. Palmer (autor); Spencer Tucker, James R. Arnold, Roberta Wiener (edición) (2011). ABC-CLIO, ed. *The Encyclopedia of North American Indian Wars, 1607–1890: A Political, Social, and Military History*. ISBN 9781851096978.
* Joe Starita (2002). University of Nebraska Press, ed. *The Dull Knifes of Pine Ridge: A Lakota Odyssey*. ISBN 9780803292949.
* Joe Starita (autor); David J. Wishart (edición) (2004). "Dull Knife". En University of Nebraska Press. *Encyclopedia of the Great Plains*. ISBN 9780803247871.
* William Young Chalfant (1997). University of Oklahoma Press, ed. *Cheyennes at Dark Water Creek: The Last Fight of the Red River War*. ISBN 9780806128757.

### Outros artigos

* Coiote Pequeno

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2670883
* WorldCat
* VIAF: 59883574
* EBID: ID
* LCCN: n91110779
* WikiTree: Cheyenne-14

 |