O **hermetismo** foi un movemento poético e de crítica literaria en Italia na primeira metade do século XX. Os seus membros máis importantes foron Giuseppe Ungaretti, Dino Campana, Mario Luzi e os premios Nobel Eugenio Montale e Salvatore Quasimodo.

Orixe do nome
-------------

A súa denominación procede do ensaio *La poesia ermetica* (1936) de Francesco Flora, en que caracterizaba unha vontade de escuridade e a utilización profusa de analoxías que permitían burlar a censura do fascismo. En 1938 Carlo Bo publicou o ensaio "Letteratura come vita" na revista *Il Frontespizio*, que recollía as bases teóricas e metodolóxicas da poesía hermética. 

O nome deriva, á súa vez, de Hermes Trismegisto, figura lendaria entre os séculos II e III d.C. quen fundou unha mística pagá supostamente herdada da escrita xeróglifa exipcia e inscrita no *Corpus hermeticum*. Porén, ten relación tamén con Hermes, deus grego do alén e o incerto. A poesía hermética deriva do simbolismo (especialmente de Stéphane Mallarmé) e do decadentismo e ten influencias da poesía pura de Paul Valéry e do surrealismo europeo. Fenómeno radicado esencialmente en Florencia, tivo como órgano oficial a revista *Campo di Marte*, dirixida por Alfonso Gatto e Vasco Pratolini.

Características
---------------

Aínda que no inicio o termo "hermetismo" nacera cunha intención crítica e polémica, acabou por describir unha poesía destinada a un público reducido e concibida, en parte, como unha revelación. O movemento xurdiu na década de 1920 e consolidouse entre 1935 e 1940. A súa popularidade baseábase na escuridade da súa expresión, a cal permitía burlar a censura do réxime fascista e exorcizar a estupidez da linguaxe triunfalista oficial. Os seus membros sentían repugnancia e angustia ante un mundo demasiado glorificado e optimista para ser real. 

Na loita contra esa linguaxe falsa sentían a necesidade de inventar unha nova, liberadora. Buscábaa, por exemplo, Dino Campana con *Canti orfici* (1914). Campana pérdese na "noite de feira da pérfida Babel" e, de feito, acabou internado nun hospital psiquiátrico, onde finou. Ungaretti escribía tamén que "os vellos mestres parecen esgotados e xa soan a falsos... O poeta moderno recolle a palabra en situación de crise, faina sufrir con el, proba a súa intensidade e ízaa na noite". Porén, as preocupacións formais non estaban exentas do horror que lles produciron as dúas Guerras Mundiais, o fascismo e a colaboración con Hitler. 

O helenista siciliano Salvatore Quasimodo, Premio Nobel, constituíu o autor máis definido do movemento. Cultivou unha poesía ao principio aristocrática e perfeccionista que imitaba os modelos da lírica grega arcaica que traducía. Porén, a partir de 1946, trala segunda guerra mundial, encheuse de indignación para reflectir os valores que debían ser reinstaurados nun mundo xa liberado do veleno.

Quasimodo expuxo na obra *Oboe sommerso* (1932) os principais trazos formais desta lírica: 

* A linguaxe evocadora con analoxías escuras mediante a asociación de ideas por xustaposición
* O uso de substantivos absolutos sen artigo
* Os plurais indeterminados
* As imaxes oníricas

No hermetismo, o texto sae do cotián e faise atemporal, sen teimar en propósitos prácticos.

O distanciamento da realidade leva a unha poesía concibida como intuición, comunicábel só mediante analoxías. Poetas como Giuseppe Ungaretti ou Eugenio Montale buscaban a pureza orixinal da palabra, en oposición á énfase retórica de Gabriele D'Annunzio ou á temática convencional de Giovanni Pascoli. Continuaban, porén, a experiencia simbolista francesa de Mallarmé e Valéry, e buscaban reasignarlle á mensaxe poética unha carga expresiva absoluta que a afastase do aspecto soamente comunicativo da linguaxe co fin de lograr unha impresión sentimental directa. 

Buscaban facer da palabra no poema un momento puro e absoluto en que culminasen as tensións existenciais e cognoscitivas individuais co sentido da vida, cos valores relixiosos máis ou menos acentuados.

Notas
-----

1. ↑  Margarita Garbisu, "Purismo español y Hermetismo italiano, coincidencias y divergencias en Jorge Guillén y Giuseppe Ungaretti", en *Academia*
2. ↑  Léon Thoorens, "Las voces del silencio", en *Panorama de las literaturas Daimon. Italia y Alemania*. Madrid: Daimon, 1970, p. 136-137
3. ↑  Poéticas del Hermetismo, en *Poéticas*
4. ↑  Eugenio Montale, "Hablemos de hermetismo", en *Primato*, ano I, núm. 7, (1 de xuño de 1940), p. 78.
5. ↑
6. ↑  Reflexiones sobre el Hermetismo de Cesare Pavese

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1093903
* EBID: ID
* Treccani: ermetismo

 |