**Xosé María Brea Segade**, nado en Iñobre (Taragoña, Rianxo) o 2 de agosto de 1904 e finado o 7 de xaneiro de 1934, foi un mestre e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Foi poeta e narrador, seguindo a liña de Luís Amado Carballo. En vida só publicou un poema en *El Ideal Gallego*, pero en 1984 foi compilada a súa obra no volume "Poesía e prosa". Inclúese, ademais, no volume unha mostra da súa correspondencia. Poucos destes textos foron publicados en vida do autor. Só dous dos poemas están escritos en castelán.

Procura un galego culto e literario e hai que enmarcalo na vangarda galega. Fundou en Marrocos, durante o seu servizo militar, na compaña de Rafael Dieste e Jesús Romero Suárez, a revista *Charamuscas*, manuscrita, que foi reeditada en facsímile en 1995. Xesús Santos Suárez dedicoulle un soneto, contido no seu volume *Balada do vento na Ría*, que leva por título "A Brea". Deixou inéditas as obras *Arumes de beiramar* e *Responsos líricos no día e na noite*. Logo de 2004, ano do centenario do seu nacemento, a personalidade de Brea e a súa obra literaria comezan a ser coñecidos no ámbito literario galego. Contribuíu a esta realidade a publicación dun novo libro, "Un reiseñor canta lonxe. Xosé María Brea Segade: o home e a obra" da autoría de Xosé Ramón Brea Rei, pola deputación de A Coruña e os numerosos actos impulsados polo Concello de Rianxo.

Obra
----

Escritor vinculado á literatura galega de comezos do século XX, na etapa dos novecentistas ou vangardistas. O pai, tenente na guerra de Cuba, foi a influencia decisiva na formación intelectual de Xosé María, quen aos 16 anos decide alistarse voluntario no Exército, coa idea de facer a carreira militar. En Santiago combina o cuartel cos estudos de Maxisterio. A guerra de África, coa derrota de Annual (1921), fai que deba partir cun batallón expedicionario cara territorio marroquí. Vai ser aquí onde coñece a Rafael Dieste e onde agroma a inspiración literaria, chegando a editar unha revista literaria, *Charamuscas*. Retorna en 1924 e neste tempo, seu pai participa na política local rianxeira, sendo concelleiro con Mariano Rodríguez Dios, pai de Castelao, durante a ditadura de Primo de Rivera. De contado, comeza o traballo de mestre na escola do Pósito de Pescadores, ao tempo que cultiva a música, o debuxo e a creación literaria. Unha doenza pulmonar vai marcar traxicamente os seus anos de mocidade, falecendo o 7 de xaneiro de 1934.

### Poesía

Non chegou a publicar ningún libro en vida e permaneceu esquecido ata os anos 50 en que outro creador rianxeiro, Faustino Rey, acomete a idea de dar a coñecer a Brea. En 1962 tiña preparada a edición, da que se ía encargar o Concello de Rianxo; pero esta nunca viu a luz. Haberá que agardar a 1984, ano en que outra rianxeira, a profesora Carme García, editará a obra do poeta.

Destrúe a meirande parte da creación literaria nos momentos máis depresivos da doenza, velaí que os poemas e relatos en prosa se conserven fragmentarios e con grandes dificultades de datación. Malia iso, coñécense os títulos dos seus poemarios: *Poemiñas*, *Arumes de beiramar*, *Responsos líricos no día e na noite* e *Caraveleira das horas sentidas: libro da cantiga descoñecida*. Evoluciona dende a pegada rosaliana ata o animismo de Amado Carballo, pasando polo modernismo e o vangardismo manuelantoniano.

A influencia de Rosalía de Castro vai estar moi presente na primeira etapa de Brea, en composicións como "A orfiña", "¡Rianxo, Rianxo!", "De festa ó Araño" ou "A miña nai". Hai nel un sentimento de veneración á poeta, como demostra que a primeira composición que del se conserva, feita ós 14 anos, se titule "A Rosalía Castro":

> 
> 
> (...) ¡Ouh!, si vida tiveras, nai miña,  
> de loureiros e olivos fixera  
> unha alegre coroa e feitiña  
> sobre da túa testa contento a puxera.
> 
> 

Brea vai cambiando o seu canon estético e escribe varios poemas que presentan xa claros trazos modernistas. Así, o datado en Nador, o ano 1921, titulado "Señora Rosa" que presenta un escenario idealizado:

> 
> 
> Si en doce rolar o cobre  
> me redimira de pobre,  
> señora Rosa de abril,  
> eu fose no teu estrado  
> ou galán máis deseado  
> ou vasallo máis xentil.
> 
> 

Hai unha terceira etapa, a animista, onde a paisaxe se enche de vida e Brea encontra a auténtica inspiración, na liña da escola imaxinista de Amado Carballo. A procura do amor é o eixo temático de todas estas composicións, nas que o poeta se alía cos elementos da natureza (o vento, os piñeiros, a chuvia, os paxaros,...) tratando de atopalo:

> 
> 
> Ao chegar o vento dulce  
> bulideiro dos teus ollos,  
> izou as súas velas brancas  
> a lancha dos meus ensonos;  
> todo o mar está azulado,  
> tódalas nubens son de ouro  
> e chega ó meu corazón  
> a craridá do sol morno.  
> Na lonxedade  
> está o porto...
> 
> 

Xosé María experimenta unha notable evolución desde aqueles primeiros momentos de admiración rosaliana. "A noiva roiba da tarde", é unha composición desta etapa na que se observa como segue a avanzar no dominio da expresión, mentres se deixa sentir a pegada innovadora, en atrevidas imaxes, camiño do vangardismo:

> 
> 
> Agárdanlle no hourizonte,  
> chuzando o ceo cas guías,  
> eglóxicos piñeiraes,  
> os da despedida derradeira  
> cando xa o recío da noite  
> buliga levián no aer.
> 
> 

É a súa a poesía da paisaxe chea de vida, e por ela desfilan os ambientes das romarías, o mar cos barcos e os mariñeiros, a lúa e a noite, a flora e fauna de beiramar, o vento e a chuvia, o fogar co lume na lareira e a ausencia da muller, motivo da queixa amorosa.

> 
> 
> O sancristán das noites craras  
> ista noite perdeu a lumieira,  
> e ficaron sin acender  
> os cirios das estrelas.  
> A rola do mundo rolea á pitacega...
> 
> 

Escritor adscrito a unha literatura de raigame tradicional, Xosé María amosa un estilo sinxelo cunha forte presenza do símil, as construcións paralelísticas e a metáfora inspirada na súa contorna. Logo, cando descobre a poética de Amado Carballo, a prosopopea será o recurso máis empregado.

### Prosa

Xosé María foise afianzando coma un prosista cun grande dominio do relato curto tralo seu regreso da guerra de África, publicando na prensa viguesa. Na correspondencia de África, explícalle a súa irmá Rosa, con detalle, os libros que está a escribir:

> 
> 
> (...) Ademais, compuxen dúas novelas curtas en castelán, unha titulada *La moza de Taragoña* e a outra *La presentida*, e estou rematando outra máis, *La visión azul*, (...) e *O galán de Cartomil* (...)
> 
> 

Nada se sabe destas novelas, así como tampouco doutra citada repetidamente, *De como viveu e renasceu Moneate*. En prosa tamén están dúas composicións de *Charamuscas*: un relato curto no que se condensa a emoción e a traxedia das almas populares, *Sanctus*, ou as vivencias no desarraigo da guerra africana, *Recordos de campaña*:

> 
> 
> (...) Peruleiro o monte e callado de charamuscadas rosiñas, cun carreiriño páledo polo médeo que baixaba á congostra, era Butugarat. ¡Como un desterro, tiña a veces bagullas ou cantares! I era máis... pois tiña, tamén, o perigro da morte cando unha que outra bala pasaba fendendo os aires co seu asubiar de serpente adoecida.
> 
> 

Os dous seguintes relatos, publicados en xornais vigueses, quizais sexan a mellor mostra do quefacer prosístico do taragoñés. "Malvís", no diario *Galicia* en 1925, está narrado en primeira persoa, cheo de remorsos, contando a estraña morte do seu amigo Malvís, nun clima de supersticións e agoiros:

O segundo é o conto "O vello patrón", publicado en *El Pueblo Gallego*, de Vigo, en 1927. Cadro mariñeiro coa escaseza do peixe, e a fame a roldar. O protagonista é un vello lobo de mar, o Fernandes, sabedor do sufrimento e cun fondo respecto pola muller e a familia:

> 
> 
> Viñera unha tempada de fame mariñeira. Xa poucos aparellos iban ó mar. Os máis deles, co rizón chantado na area, emproábanse cara a nordesía en furente e ruda loita contra o mar rebelde. As mulleres, miserentas, andaban pola ribeira e fitaban extranamente o mar; tamén algúns homes; outros, pasaban o día na taberna do Carrulo, falando do temporal e da fartura doutro tempo.
> O Fernandes tamén falaba do temporal, e cando falaba, tódolos demais mariñeiros ficaban calados, respetosos da súa voz varuda.
> 
> 

A partir da década dos 50, logo do entusiasmo amosado por Faustino Rey Romero, o profesor Ricardo Carballo Calero acometerá o labor de difusión do poeta taragoñés, coa inclusión de Brea nos estudos literarios galegos. Seguirá o artigo na revista *Grial*, do xornalista e escritor, Xosé Fernández Ferreiro, a edición da obra pola profesora Carme García, os artigos de Xesús Santos Suárez, a inclusión na *Gran Enciclopedia Gallega*, artigos xornalísticos e monográficos.

Coa celebración do Día das Letras Galegas, dedicadas a Rafael Dieste, en 1995, Brea volta á actualidade a través da revista literaria que os dous rianxeiros fixeran na guerra de África: *Charamuscas* ve a luz nunha edición facsímile, a cargo do Consello da Cultura Galega. Os seguintes traballos de edición da obra de Dieste, a cargo de Xosé Luís Axeitos, volven pór de actualidade a biografía de Brea Segade.

Na actualidade, os manuais de literatura galega inclúen a Xosé María dentro das vangardas, na etapa animista, relacionándoo co pontevedrés Luís Amado Carballo. Mostra ben patente é a edición da *Historia da Literatura Galega*, realizada pola AS-PG e Edicións A Nosa Terra. Asemade, no ano 2004, coincidindo co centenario do nacemento do poeta, vén de ser publicada pola Deputación da Coruña, en colaboración co concello de Rianxo, a edición crítica de toda a obra coñecida, baixo o título, *Un reiseñor canta lonxe. Xosé Mª Brea Segade: o home e a obra*, da autoría do profesor Xosé Ramón Brea Rei.

Notas
-----

1. ↑  Santos Suárez, Jesús (2005). "Brea Segade, Xosé María". *Gran Enciclopedia Galega* (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Brea Segade, Xosé María". *Dicionario biográfico de Galicia* **1**. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 139.
* Fernández del Riego, F. (1992) [1990]. *Diccionario de escritores en lingua galega* (2ª ed.). Do Castro. p. 59. ISBN 84-7492-465-0.
* Méndez Ferrín, Xosé Luis (1984). *De Pondal a Novoneyra*. Edicións Xerais de Galicia. p. 57. ISBN 84-7507-139-2.


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17413229
* WorldCat
* VIAF: 51308708
* BNE: XX865514
* FAST: 417430
* ISNI: 0000 0000 4140 8601
* LCCN: no98084395

 |