| Rebezo pirenaico*Rupicapra pyrenaica* |
| --- |
| Rebezo pirenaico nos Picos de Europa |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Familia: | Bovidae |
| Subfamilia: | Caprinae |
| Xénero: | *Rupicapra* |
| Especie: | ***R. pyrenaica*** |

 |
| Nome binomial |
| *Rupicapra pyrenaica*Bonaparte, 1845 |
| Mapa de distribución de Rupicapra pyrenaicaMapa de distribución de *Rupicapra pyrenaica*Mapa de distribución de *Rupicapra pyrenaica* |
| Distribución de Rupicapra pyrenaica en GaliciaDistribución de *Rupicapra pyrenaica* en GaliciaDistribución de *Rupicapra pyrenaica* en Galicia |
| Subspecies |
| Véxase o texto |

O **rebezo pirenaico**, *Rupicapra pyrenaica*, é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos caprinos, unha das dúas que conforman o xénero *Rupicapra*.

Distribúese por algunhas cadeas montañosas do suroeste de Europa, chegando a súa área de dispersión até a Galicia oriental.

En Galicia adoita chamarse simplemente **rebezo**, xa que é a única especie do xénero *Rupricapra* que forma parte da nosa fauna.

Descrición
----------

É un bóvido de pequeno tamaño (o menor de todos os da península Ibérica), menor e máis esvelto que a cabra montesa, *Capra pyrenaica*. O seu corpo é compacto, alcanzando un tamaño de entre 108 e 128 cm (incluíndo a curta cola, de 3 a 4 cm); a altura na cruz é de entre os 70 e os 80 cm. Pesa entre os 20 e os 35 kg. Os machos son lixeiramente máis grandes que as femias.

Ambos os sexos posúen cornos, que comenzan a medrar a partir dos 3 meses de idade, e que perduran dutante toda a vida do animal; estes cornos teñen forma de gancho, e xorden do cranio verticais, para despois curvarse cara a atrás; os dos machos son máis grosos e co gancho máis pechado que os das femias; a estrutura dos cornos é ósea, de sección ovalada, recuberta po un estoxo córneo (é dicir, queratinoso).

A cabeza é pequena, con ollos e orellas grandes (que son de cor escura pola cara dorsal e abrancazada pola ventral). A fronte, a queixada e a gorxa son de cor clara, abrancazada, cunha mancha escura que vai desde o labio superior até máis arriba dos ollos, a xeito de enteface. A cor do corpo é uniforme, semellante en ambos os sexos, parda avermellada (máis clara no verán), cunha liña escura que percorre lonxitudinalmente o dorso; o peito, o ventre e a cara anterior das patas é máis escura; o pelame invernal presenta unha maior densidade de pelos, cunha coloración máis agrisada e con contraste de cores máis marcada que na de verán.

As patas son fortes, ben adaptadas á vida entre as rochas. Os pezuños, rematados en punta, son anchos e presentan almofadas brandas recubertas por unha vaíña dura e, para asegurar unha maior adherencia cando camiñan no inverno sobre a neve, entre ambos os dedos anteriores hai unha membrana interdixital que fai aumentar a superficie do pezuño.

Aínda que o dimorfismo sexual é pouco acentuado, podemos distinguir os sexos (e tamén entre os indiuviiduos adultos e os novos) pola forma e tamaño cos cornos, e polos aneis de crecemento. Os machos teñen os os cornos máis grandes e grosos, son de sección claramente oval e son máis ganchudos, mentres que os das femias son máis pequenos e delgados, de sección case circular e co extremo superior menos curvado, formando coa parte anterio un ángulo de case 90º. Outros caracteres morfolóxicos distintivos son a maior corpulencia dos machos, o seu pescozo máis groso, e o pincel peneano; cando urinan, os machos fano cara a adiante, ao contrario das femias que, ademais, teñen o pesozo máis delgado e o tronco máis estilizado. Por outra parte, cada ano de vida fórmase un segmento de corno que despraza ao anterior cara a arriba, formándose entre ambos os segmentos unha estría; o reconto das estrías permite calcular a idade do animal.

* Cabeza de rebezo ♀Cabeza de rebezo ♀
* Cranio de rebezo ♂Cranio de rebezo ♂
* Rebezo ♂ coa súa críaRebezo ♂ coa súa cría
* R. pyrenaica ornata*R. pyrenaica ornata*

Taxonomía
---------

A especie foi descrita en 1845 polo naturalista francés Charles Lucien Bonaparte, aínda que durante moito tempo foi cuestionada pola comunidade científica, e non
foi aceptada até 1985 a súa separación de *Rupicapra rupicapra*.

### Subespecies

Na especie distínguense tres subespecies:

* *Rupicapra pyrenaica* subsp. *ornata*, Neuman, 1899. (Apeninos)
* *Rupicapra pyrenaica* subsp. *parva*, Cabrera, 1911. (Cordilleira Cantábrica)
* *Rupicapra pyrenaica* subsp. *pyrenaica*, Bonaparte, 1845. (Pireneos)

Distribución
------------

A especie ten tres núcleos de poboación nas montañas do suroeste de Europa, dous deles na península Ibérica, *R. p. pyrenaica* nos Pireneos, e *R. p. parva* na cordilleira Cantábrica, desde Galicia até a serra de Híjar (entre Cantabria e Palencia), e a terceira, *R. p. ornata*, nos Apeninos (Italia), poboación esta en perigo de extinción.

**Área de distribución cantábrica de *Rupicapra pyrenaica***

Bioloxía
--------

### Hábitat

Viven nas montañas, orixinalmente moi cinguidos aos bosques (caducifolios, de coníferas ou mixtos), especialmente en ladeiras con moita pendente e abundancia de rochas. Porén, frecuentan tamén os terreos rochosos por riba do límite das árbores.

É unha especie típica do andar subalpino que, na maior parte das montañas ibéricas, foi deforestado para gañar superficie de pasteiros. Móvese entre o límite superior dos bosques e 
os pasteiros supraforestais ocupando, en verán, as máximas altitudes. Prefiren pendentes fortes e rochosas, onde a neve se acumula pouco. Habitan desde os 1.000 e os 2.800 m nos Pireneos e entre os 400 e os 2.400 m na cordilleira Cantábrica.

### Comportamento

Os rebezos son sobre todo diúrnos, descansando ao medio día (especialmente nos días calorosos do verán), e son raramente activos pola noite. Son áxiles trepadores, marchan regularmente ao paso e ao galope, raramente ao trote. Son capaces de nadar, aínda que no o fan máis que en caso de necesidade. Poden realizar saltos de até 2 m de altura e 6 m de lonxitude.

Son animais sociais que se moven en pequenos grupos á procura de pastos de montaña. Estes grupos están formados por femias as súas crías do ano e individuos xuvenís (ás veces, tamén acompañanos por un ou dous machos adultos) e son guiados por unha feima vella. Os machos son solitarios ou viaxan reunidos en pequenos grupos. Estes grupos só se reúnen durante a época de celo.

A vista, olfacto e oído son excelentes. Isto axúdalles a identificar axiña aos seus depredadores, como osos, lobos, e homes. Outros perigos que axexan aos rebezos que viven en altas montañas son os aludes, até o punto de que non é raro atopar rabaños enteiros mortos pola súa causa na época do desxeo.

En inverno refúxianse nos bosques alimentándose de musgos, liques e poliñas.

### Alimentación

Comen plantas gramíneas e outras plantas herbácas, follas, agromos, musgos, liques, codias e arumes.

### Reprodución

O rebezo alcanza a madurez sexual entre os 2 e os 4 anos de idade, madurando antes as femias. A época do celo adoiota comezar entre outubro e novembro. Neste tempo os grupos de machos seguen aos de femias e únense a eles. Os machos vólvense territoiriais e agresivos, producíndose entón fortes enfrontamentos entre eles, que loitan polo dereito a reproducírense; estas loitas non son sanguentas, reucíndose case sempre a amagos intimidatorios trucando testa contra testa.

Durante a época da reprodución os machos apenas comen, ocupados como están en conseguir o maior número de femias posíbel. Os machos dominantes adoitan marcar os arbustos cunha substancia cun cheiro que atrae ás femias, esfregando a cabeza contra as plantas e o ventre contra o chan. A xestación dura 6 meses, ao cabo dos cales as femias paren unha única cría.

A esperanza de vida destes animais é duns 15 a 20 anos.

### Depredadores

En España e Francia é unha especie cinexética.

En España as únicas especies que predan sobre o rebezo son a aguia real (*Aquila chrysaetos*) e o raposo (*Vulpes vulpes*). E, nos lugares onde aínda están presentes, describiuse tamén depredación por parte do lobo (*Canis lupus signatus*) e o oso pardo (*Ursus arctos*).

Estado de conservación
----------------------

Segundo a UICN o estado de conservación desta especie, a data do ano actual (2014), é de *LC* (pouco preocupante).

En xeral, a situación desta especie mellorou considerabelmente desde 1990. A poboación e a área de distribución da subespecie dos Pireneos, *R. p. pyrenaica*, aumentaron marcadamente desde 1989 a 2003, aínda que posteriormente houbo algunhas caídas. A estimación en 1989 do número total espécimes de *R. p. pyrenaica* era aproximadamente 15.500 animais, pero en 2003 estimábase que polo menos eran 53.000. Hoxe en día probabelmente o número sexa menor, porque moitas poboaciones desta subespecie diminuíron localmente desde 2004 debido a imha severa mortandade causada por enfermidades víricas e a caza na zona francesa, xa que o núemero de pezas cobradas mantívose constante neste tempo. As densidades de *R. p. pyrenaica* tenden a ser menores fóra das áreas protexidas.  
 Non todas as subpoboacións da subespecie cantábrica, *R. r. parva* foron censadas, pero a pobloción total estimábase enm 2002 nunhas 15.000 cabezas.  
Porén, a poboación da subespecie italiana, *R. r. ornata*, segue a ser moi escasa. O número de espécimes probabelmente foron baixos durante os últimos séculos, e só empzarpn a aumentar nos anos 1920 como resultado dunha maior protección. As cifras caeron outra vez, até chegar tan só a varias decenas de individuos nunha úinica poboación no Parque Nacional dos Abruzos durante a segunda guerra mundial. Como resultado da acción de conservación nos últimos anos, incluíndo reintroducións e o establecemento de dúas novas poboacións, o número de individuos aumentou, de xeito que a poboación estímase actualmente nuns 1.100 animais nas tres subpoboacións.

En Galicia
----------

En Galicia, nas serras orientais lugesas e ourensás (Ancares, Courel, Enciña da Lastra) vive a subespecie *Rupicapra pyrenaica parva* Cabrera, 1911. O número de exemplares é escaso, pero na actualidae está colonizando novas zonas.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Díaz d'a Silva *et al.* (2007), pp. 148-149.
2. ↑  Grubb, P. (2005): "Order Artiodactyla". En Wilson, D. E. & Reeder, D. M. editors, *Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference*. Third edition. The Johns Hopkins University Press. Baltimore, Maryland, USA. ISBN 0-8018-8221-4.
3. 1 2 3 4  *Rupicapra pyrenaica* na *Lista vermella* da UICN. Versión 2014.2
4. ↑  *Rupicapra pyrenaica* en *Mammal species of the World*, 3ª ed. *(en inglés)*
5. ↑  *Rupicapra pyrenaica* Arquivado 29 de decembro de 2005 en Wayback Machine. na *Enciclopedia virtual de los vertebrados españoles. Mamíferos*. Museo Nacional de CCNN (CSIC).
6. ↑  Porén, a suberpecie cantábrica, *E. r. parva* Cabrera, é hoxe en día incluída por moitos autores na subespecie *R. p. pyrenaica*.
7. 1 2 3  Van den Brink *et al.*(1971), p. 172.
8. 1 2 3 4  Schilling*et al.*(1987), pp. 234-235.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rebezo pirenaico Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Rebezo pirenaico*** |

### Bibliografía

* Díaz d'a Silva, J. I. & Cartelle, Y. (2007): *Guía dos mamíferos de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96893-20-7.
* Pérez, T.; J. Albornoz & A. Domínguez (2002): "Phylogeography of chamois (*Rupicapra* spp.) inferred from microsatellites". *Molecular Phylogenetics and Evolution* **25** (3): 524-534.
* Schilling, D.; D. Singer & H. Diller (1987): *Guía de los mamíferos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-0784-4.
* Van den Brink, F. H. & Barrel, P. (1971): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de Europa occidental*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference. Third edition. The Johns Hopkins University Press. Baltimore, Maryland, USA. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Caprinos
* *Rupicapra*

### Ligazóns externas

* *Rupicapra pyrenaica* no *Atlas de la biodiversidad del Ministerio de Medio Ambiente (MMA).* (en castelán)
* Sobre o rebezono sitioArquivado 25 de outubro de 2012 en Wayback Machine. *Barbastella* *(en castelán)*
* *R. pyrenaica* en *Fauna ibérica; mamíferos**. Ángel Cabrera Latorre. 1914. Facsímile electrónico* (en castelán)
* *L'isard* na web do Parc national des Pyrénées *(en francés)*
* Le Chamois et l’IsardArquivado 25 de outubro de 2014 en Wayback Machine. na web da *Office national de la chasse et de la faune sauvage*. Francia. *(en francés)*
* *Rupicapra pyrenaica* na ADW. Abudante información *(en inglés)*
* *Rupicapra pyrenaica* en *Mammal species of the World*, 3ª ed. *(en inglés)*
* *O rebezo en España* *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q902896
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Rupicapra\_pyrenaica
* EOL: 344582
* EPPO: RPCPPY
* FE: 305240
* FE-New: ID
* Fossilworks: 149674
* GBIF: 5220171
* iNaturalist: 42346
* IRMNG: 10230778
* ITIS: 625158
* IUCN: 19771
* MSW: 14200856
* NBN: NHMSYS0000377189
* NCBI: 72545
* TAXREF: 61128

 |