O **Bolton Wanderers Football Club** é un equipo profesional de fútbol inglés, situado na cidade metropolitana de Bolton, no Gran Manchester. Membro fundador da Football League, o Bolton tivo a súa primeira etapa de éxito na década de 1920, cando gañaron a FA Cup até en tres ocasións. Xa no ano 1958 o club consegue o seu cuarto título de copa grazas aos dous goles de Nat Lofthouse. Con todo o club pouco a pouco comezou a decaer, chegando a xogar na Fourth Division (*Cuarta División*) en 1987, mais volvendo á máxima categoría tan só quince anos despois, en 1995. O seu último ascenso á Premier League foi en 2001, onde se manteñen na actualidade.

Na tempada 2005-06 o club xogou nunha competición europea por primeira vez, chegando á ronda de dezaseisavos de final da Copa da UEFA. Dúas tempadas despois o club repite participación nesa competición tras acadar o sétimo posto da liga inglesa, chegando esta vez a oitavos de final. O Bolton Wanderers trasladouse ao seu actual estadio, o Reebok Stadium, en 1997, tras xogar durante 102 anos en Burden Park. Cómpre destacar que o Bolton é o equipo que máis tempadas xogou na máxima categoría do fútbol inglés sen ter gañado o campionato de liga, sendo a tempada 2008–09 a súa participación número setenta.

Historia
--------

### Fundación

O Bolton Wanderers foi fundado en 1874, cando estudantes da Christ Church Sunday School da cidade de Bolton, no Gran Manchester, crearon un club de lecer, co obxectivo de fomentar a práctica do deporte. Tres anos despois este novo club adoptaría o nome Bolton Wanderers. Nos seus comezos, o equipo gañou fama disputando campionatos rexionais de menor importancia, sendo o primeiro gran desafío en 1881-82, cando participou por primeira vez na Copa de Inglaterra, o principal torneo da época. A pesar dalgúns fracasos, o equipo conseguiu confirmarse como un dos máis notables da época, tanto que foi convidado a participar da primeira edición da Football League en 1888.

Até a fin do século XIX a única pasaxe memorsble para a historia do Bolton foi en 1895, cando o equipo pasou a xogar no Burnden Park, un estadio recentemente-construído que, posteriormente, ficaría coñecido como un dos grandes escenarios da historia do fútbol inglés. En campo, o Bolton só facía temporadas medianas. A pesar de non ficar ameazado pola caída, tamén nunca chegou preto das primeiras posicións.

### Primeira metade do século XX

Alf Farman (1889-1895)
A situación empeoraría coa chegada do século XX, cando despois dunha mala tempada en 1901-02 acaba relegado á segunda división. Con todo, o retorno á categoría non tardou, aínda que unha vez máis non significaría batallar por títulos. Así, o Bolton comezaría a súa historia como un dos equipos "ascensor", que acostuma alternar moito de división. Os trocos só comezarían tras a paralización do fútbol na segunda metade da década de 1910, por mor do transcurso da primeira guerra mundial. No inicio dos anos 1920 o Bolton lograría as súas maiores glorias até a actualidade.

Neste período o club conquistou tres das súas catro Copas de Inglaterra. A primeira foi en 1922-23, diante dun rexistro de público histórico, 150.000 espectadores na primeira final disputada no estadio de Wembley. Con David Jack e John Smith no elenco, o equipo bateu o West Ham (nesa época en Segunda División). Tres anos despois, David Jack volvería a ser o heroe do segundo trofeo da competición, esta vez fronte o Manchester City, cun resultado de 1 a 0 con gol seu. A emoción tamén estaría presente no terceiro título. Desta vez, os responsables foron Billy Butler e Harold Blackmore, que marcaron os dous goles na vitoria por 2 a 0 sobre o Portsmouth nos quince minutos finais.

O bo momento, porén, acabaría coa chegada da década de 1930. Nese período, o Bolton descendeu novamente cara a división inferior, e o seu retorno non acontecería até a tempada 1934-35, dando inicio a vinte e nove anos consecutivos de permanencia. No entanto, estar entre os mellores non significou ser un deles, e o Bolton dificilmente conseguiu aproximarse as primeiras posicións da Liga inglesa. Curiosamente, o seu único gran momento foi deixado de lado pola situación en que aconteceu. Durante a paralización do campionato inglés por mor da segunda guerra mundial, entre os anos 1940 e 1946, os equipos continuaron en actividade disputando o que chamaban Campionato de Fútbol da Guerra. Ese torneo era dividido de acordo coas posicións xeográficas de cada equipo. En 1944-45, o Bolton vence ao Manchester United, xa nesa época un dos maiores clubs do país, na rolda norte da disputa, e no enfrontamento co Chelsea, campión da rolda sur, o equipo novamente sae vitorioso, conseguindo se campión do Campionato Fútbol da Guerra. Porén, o título non está recoñecido como un título de liga.

Co retorno das competicións, o Bolton non mostrou o mesmo desempeño, e só volvería destacar nos anos 1950. Na segunda metade desta década, o equipo conseguiu seu cuarto e último título da FA Cup. O grande artífice daquel trofeo foi o seleccionable Nat Lofthouse, así na tempada 1957-58, na final contra o Manchester United, marcou os dous goles da vitoria por 2 a 0. A xeración vencedora, como outras na historia da agrupación, duraría pouco.

### Finais do século XX e actualidade

Con iso, nas décadas subsecuentes, o Bolton volvería á normalidade de ascensos e descensos na liga, non conseguindo nunca nin unha estabilidade na primeira división nin unha campaña razoable entre os mellores. Nos anos 1960 e 1970, o club alternou entre a segunda e a primeira división. Na década de 1980, a situación foi a peor, xa que despois dalgunhas tempadas na terceira división, o equipo chegou, en 1987, a caer na cuarta.

De aí en diante, o equipo precisou de moito esforzo para recuperar seu prestixio. Comezou a facelo en 199-93, ao eliminar o poderoso Liverpool da Copa de Inglaterra. Dous anos despois, o Bolton alcanzou novamente a primeira división. Na tempada 2007-08, despois de dúas participacións na Copa da UEFA, o Bolton tiña grandes esperanzas en disputar ben os campionatos, porén a pesar das moitas contratacións, non obtivo éxito. O equipo rematou en 16º lugar na liga inglesa, e nin chegou a sequera a poder disputar a Copa Intertoto, que lles puido dar un pase á Copa da UEFA.

Xogadores
---------

### Cadro actual

Cadro actualizado a 30 de xaneiro de 2010.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Nº | Posto | País | Xogador |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | POR | Hungría | Ádám Bogdán |
| 3 | DEF |  | Jlloyd Samuel |
| 4 | DEF | Inglaterra | Paul Robinson |
| 5 | DEF | Inglaterra | Gary Cahill |
| 6 | MED | Inglaterra | Fabrice Muamba |
| 7 | MED | Inglaterra | Matthew Taylor |
| 8 | MED |  | Joey O'Brien |
| 9 | DIA |  | Johan Elmander |
| 10 | MED | Países Baixos | Mustapha Riga |
| 11 | MED |  | Ricardo Gardner |
| 12 | DEF | Inglaterra | Zat Knight |
| 14 | DIA | Inglaterra | Kevin Davies |
| 15 | DEF | Islandia | Grétar Steinsson |
| 16 | MED | Inglaterra | Mark Davies |
| 17 | DIA | Croacia | Ivan Klasnić |

 |  | 

| Nº | Posto | País | Xogador |
| --- | --- | --- | --- |
| 18 | DEF | Gales | Sam Ricketts |
| 19 | MED | Inglaterra | Gavin McCann |
| 20 | DIA | Portugal | Ricardo Vaz Té |
| 21 | MED |  | Tamir Cohen |
| 22 | POR | Finlandia | Jussi Jääskeläinen |
| 23 | MED | Inglaterra | Sean Davis |
| 24 | DEF | Nixeria | Danny Shittu |
| 25 | MED |  | Stuart Holden |
| 26 | POR |  | Ali Al Habsi |
| 27 | MED |  | Lee Chung-Yong |
| 29 | DIA | Eslovaquia | Zoltán Harsányi |
| 30 | DEF | Inglaterra | Chris Basham |
| 31 | DEF |  | Andy O'Brien |
| 32 | MED | Inglaterra | Jack Wilshere |
| 40 | MED | Eslovaquia | Vladimír Weiss |

 |

#### Cedidos

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Nº | Posto | País | Xogador |
| --- | --- | --- | --- |
| 2 | DEF | Inglaterra | Nicky Hunt *(no Derby County)* |
| 28 | DEF |  | Mark Connolly *(no St. Johnstone)* |

 |  | 

| Nº | Posto | País | Xogador |
| --- | --- | --- | --- |
| 33 | DIA | Inglaterra | Danny Ward *(no Swindon Town)* |
| 35 | DIA | Inglaterra | Tope Obadeyi *(no Rochdale)* |

 |

### Récords de xogadores

Estatísticas a 24 de maio de 2009. Os xogadores en **letra grosa** seguen a xogar actualmente no Bolton Wanderers. 

#### Partidos xogados

| # | Nome | Período | Aparicións | Goles |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Inglaterra Eddie Hopkinson | 1952–1970 | 578 | 0 |
| 2 | Inglaterra Roy Greaves | 1965–1980 | 575 | 66 |
| 3 | Inglaterra Alex Finney | 1922–1937 | 530 | 2 |
| 4 | Inglaterra Warwick Rimmer | 1960–1975 | 528 | 17 |
| 5 | Inglaterra Bryan Edwards | 1947–1965 | 518 | 8 |
| 6 | Gales Ted Vizard | 1910–1931 | 512 | 70 |
| 7 | Inglaterra Paul Jones | 1970–1983 | 506 | 41 |
| 8 | Inglaterra Nat Lofthouse | 1946–1960 | 503 | 285 |
| 9 | Inglaterra Roy Hartle | 1952–1966 | 499 | 11 |
| 10 | Inglaterra Joe Smith | 1908–1927 | 492 | 277 |

#### Máximos goleadores

| # | Nome | Período | Goles | Aparicións | Goles por partido |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Inglaterra Nat Lofthouse | 1946–1960 | 285 | 503 | 0.567 |
| 2 | Inglaterra Joe Smith | 1908–1927 | 277 | 492 | 0.563 |
| 3 | Inglaterra David Jack | 1920–1928 | 161 | 295 | 0.546 |
| 4 | Inglaterra Jack Milsom | ????–???? | 153 | ??? | ??? |
| 5 | Inglaterra Ray Westwood | 1928–1947 | 144 | 301 | 0.478 |
| 6 | Escocia Willie Moir | 1943-1955 | 134 | 325 | 0.412 |
| 7 | Inglaterra John Byrom | 1966–1976 | 130 | 304 | 0.428 |
| 8 | Inglaterra Harold Blackmore | 1927–1932 | 122 | ??? | ??? |
| 9 | Inglaterra Neil Whatmore | 1973-1981/1982-1983/1983-1984/1987-1988 | 121 | 294 | 0.412 |
| 10 | Escocia John McGinlay | 1992–1997 | 118 | 245 | 0.482 |

### Galardóns individuais

Máximo goleador de Europa
Os seguintes xogadores foron os máximos goleadores de toda Europa (antes da instauración en 1968 do premio Bota de Ouro) mentres xogaban para o Bolton Wanderers:

* Inglaterra Samuel Marsh (26 goles) – 1905
* Inglaterra Albert Shepherd (26 goles) – 1906

Palmarés
--------

### Nacional

#### Liga

* **Second Division (hoxe First Division): 3 (1)**
	+ 1908–09, 1977–78, 1996–97
* **Third Division: 1**
	+ 1972–73

#### Copas

* **FA Cup: 4**
	+ 1923, 1926, 1929, 1958
* **FA Charity/Community Shield: 1**
	+ 1958
* **Lancashire Cup: 11**
	+ 1886, 1891, 1912, 1922, 1925, 1927, 1932, 1934, 1948, 1988, 1990

Notas
-----

1. ↑  "Profiles". Arquivado dende o orixinal o 16 de xaneiro de 2009. Consultado o 25 de febreiro de 2010.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Bolton
* Reebok Stadium

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial
* Asociación de Seareiros do Bolton Wanderers
* Estatísticas do club en BBC Sport

| * v
* c
* e
Premier League |
| --- |
| Equipos 2022/23 | 
* Arsenal
* Aston Villa
* Bournemouth
* Brentford
* Brighton and Hove Albion
* Chelsea
* Crystal Palace
* Everton
* Fulham
* Leeds United
* Leicester City
* Liverpool
* Manchester City
* Manchester United
* Newcastle United
* Nottingham Forest
* Southampton
* Tottenham Hotspur
* West Ham United
* Wolverhampton Wanderers

 |
| Tempadas | 
* 1992–93
* 1993–94
* 1994–95
* 1995–96
* 1996–97
* 1997–98
* 1998–99
* 1999–00
* 2000–01
* 2001–02
* 2002–03
* 2003–04
* 2004–05
* 2005–06
* 2006–07
* 2007–08
* 2008–09
* 2009–10
* 2010–11
* 2011–12
* 2012–13
* 2013–14
* 2014–15
* 2015–16
* 2016–17
* 2017–18
* 2018–19
* 2019–20
* 2020–21
* 2021–22
* 2022–23

 |
| Antigos equipos | 
* Barnsley
* Birmingham City
* Blackburn Rovers
* Blackpool
* Bolton Wanderers
* Bradford City
* Burnley
* Cardiff City
* Charlton Athletic
* Coventry City
* Derby County
* Huddersfield Town
* Hull City
* Ipswich Town
* Middlesbrough
* Norwich City
* Oldham Athletic
* Portsmouth
* Queens Park Rangers
* Reading
* Sheffield United
* Sheffield Wednesday
* Stoke City
* Sunderland
* Swansea City
* Swindon Town
* Watford
* West Bromwich Albion
* Wigan Athletic
* Wimbledon

 |
| Premios e estatísticas | 
* Máximos goleadores da Premier League
* Equipos de fútbol ingleses
* Estadios de fútbol ingleses

 |
| Competicións inglesas | 
* Premier League
* FA Community Shield
* FA Cup

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q19451
* WorldCat
* VIAF: 156186829
* Discogs: 2665451
* GiantBomb: 3015-5868
* ISNI: 0000 0001 0439 2927
* LCCN: nb2004301927

 |