O **Estado do Río de Xaneiro**, localizado na Rexión Sueste do Brasil ten como capital a cidade do Río de Xaneiro. Ten como límites o estado de São Paulo ao suroeste, o Océano Atlántico ao sur e leste, o Espírito Santo ao norte e nordeste e Minas Xerais ao oeste e noroeste.

Historia
--------

Á época do establecemento do sistema de *Capitanías Hereditarias* no Brasil, o territorio do actual estado do Río de Xaneiro atopábase comprendido en tramos da Capitanía de San Tomé e da Capitanía de São Vicente.

Batalla na Baía de Guanabara entre franceses e portugueses en 15 de marzo de 1560, que culminou coa destrución da Fortaleza Coligny.
A rexión non foi inmediatamente colonizada polos portugueses, en virtude da hostilidade dos indíxenas establecidos no litoral. Entre 1555 e 1567, a baía de Guanabara foi ocupada por un grupo de colonos franceses, baixo o mando de Nicolas Durand de Villegaignon, que aquí pretendían instalar unha colonia chamada *Francia Antarctica* ("France Antartique"). Para evitar esta ocupación e asegurar a posesión do territorio para a Coroa de Portugal, en 1 de marzo de 1565, foi fundada a cidade de Río de Xaneiro, por Estácio de Sá, vindo a constituírse a *Capitanía Real do Río de Xaneiro*.

Entre 1583 e 1623 a principal rexión produtora de azucre no sur do Brasil desprazouse da Capitanía de São Vicente para a do Río de Xaneiro, preto da baía de Guanabara. A fins do século XVII había 120 grandes plantacións de cana na rexión. A gandería e o cultivo de cana de azucre impulsaron o progreso, definitivamente asegurado cando o porto comezou a exportar ouro extraído de Minas Xerais desde finais do século XVII. De inicio o ouro era transportado desde as rexións mineiras de Vila Rica, actual Ouro Preto, ata o porto de Parati polo chamado *Camiño Vello* pero a necesidade dunha vía que chegase máis rápido ao litoral fixo con que fose aberto o *Camiño Novo*, que chegaba á baía de Guanabara moi preto da cidade de Río de Xaneiro.

En 1763, a cidade do Río de Xaneiro foi transformada en sede do Vice-reino do Brasil e capital da colonia. Co cambio da familia real portuguesa cara ao Brasil en 1808, tamén na época da ocupación da Península Ibérica por Napoleón Bonaparte, a rexión foi moi beneficiada con reformas urbanas para albergar a Corte portuguesa.

De entre as melloras introducidas, destácanse: a transferencia de órganos de administración pública e xustiza, a creación de novas igrexas, hospitais, cuarteis, fundación do primeiro banco do país - o Banco do Brasil - e a Prensa Real. Os anos seguintes tamén xurdiron o xardín botánico, a Biblioteca Real (hoxe Biblioteca Nacional) e a Academia Real Militar, antecesora da actual *Academia Militar das Agulhas Negras*.

##### Creación do Municipio Neutro

Niterói.
Logo da transferencia da Corte portuguesa para a cidade do Río de Xaneiro, a autonomía que a súa provincia tanto aspiraba non foi alcanzada da mesma forma que nas demais, xa que ao *ministro do Reino*, cargo que foi practicamente un substituto para o de Vice-Rei con relación á provincia, era confiada a súa administración. Ademais a cidade do Río era a capital do Imperio, e un ministro administraba a provincia enteira por medio de decretos dirixidos ás Cámaras Municipais das outras cidades. Estas crecían rapidamente, debido ao crecemento do cultivo de café, que xa superaba o plantío de cana no norte da provincia.

Pan de Azucre.
Estas diferenzas en relación á demais unidades administrativas do país fixeron con que, o ano de 1834, a cidade do Río fose transformada en Municipio Neutro e desmembrada da provincia, permanecendo como capital do país. Xa a Provincia do Río de Xaneiro pasou a ter a mesma organización política e administrativa das outras, e a súa capital pasou a ser *Vila Real da Praia Grande*, localidade bautizada en 1835 de Niterói. Así continou cando da proclamación da república no Brasil, o 1889, cando a provincia do Río de Xaneiro tornouse estado. Cando da transferencia da capital do Brasil para Brasilia, o 21 de abril de 1960. Dende o día da transferencia da capital brasileira ata o ano 1975, a cidade do Río de Xaneiro tornouse un estado, formado por unha única cidade, o estado da Guanabara.

Logo da edición da Lei Complementaria nº20 en 1974, asinada polo presidente Ernesto Geisel, fundíronse os estados da Guanabara e do Río de Xaneiro, en 15 de marzo de 1975. A capital do novo estado (que mantivo o nome do Río de Xaneiro) pasou a ser a cidade do Río de Xaneiro, volvéndose a situación política e territorial anterior a 1834, ano da creación do Municipio Neutro. Foron mantidos aínda os símbolos do antigo estado do Río de Xaneiro, mentres os símbolos da Guanabara pasaron a ser os símbolos da cidade do Río de Xaneiro.

Xeografía
---------

O clima predominante é o tropical quente e húmido, pero atenuado nas cidades situadas nas montañas que cortan o estado.

### Relevo

Montañas do Parque Nacional do Itatiaia, na divisa co Minas Xerais.
O estado é atravesado por baixadas e montañas paralelas ó litoral. Ó sur do estado, estas montañas quedan máis próximas ó mar, nas cidades de Paratí e Angra dos Reis. Próximo á cidade do Río de Xaneiro o relevo ábrese nunha extensa planicie cortada por ríos, chamada *Baixada Fluminense*. Esta rexión é cortada pola estrada Presidente Dutra, que liga a cidade do Río de Xaneiro á cidade de São Paulo e ten moitas industrias, pero a maioría da súa poboación traballa na cidade do Río de Xaneiro.

Montaña *Dedo de Deus*, co 1692 m de altitude no cumio, na rexión serrana do estado do Río de Xaneiro.
Non moi lonxe da cidade do Río de Xaneiro sitúanse tres cidades de clima de montaña, máis ameno e un pouco máis frío nos invernos: 
Petrópolis, Teresópolis e Nova Friburgo. Estas tres cidades serven de refuxios para os *cariocas*, habitantes da cidade do Río de Xaneiro, cando buscan un clima menos quente, lonxe das praias.

Próximo da divisa do estado do Río de Xaneiro co estado de São Paulo e co Minas Xerais sitúanse dúas outras cidades de montaña: Itatiaia e Penedo (esta última e unha pequena freguesía da cidade de Resende).

Economía
--------

### Industria

O estado do Río de Xaneiro ten un antigo pero importante parque industrial, concentrado no Vale do Río Paraíba do Sul (cidades de Resende, Porto Real e Volta Redonda) e na Baixada Fluminense (Duque de Caxias, Nova Iguaçu, Queimados). A máis coñecida industria do estado é a Compañía Siderúrxica Nacional (CSN), produtora de aceiro situada en Volta Redonda. En Porto Real sitúase a fábrica brasileira da Peugeot, e en Resende, unha fábrica de camións da Volkswagen. Tamén se pode destacar a industria naval na cidade do Río de Xaneiro e na veciña Niterói. Xa na Baixada Fluminense podemos salientar o refino de petróleo e a industria petroquímica, na cidade de Duque de Caxias.

### Extracción mineral

O estado ten grandes reservas de petróleo e gas natural na chamada *Bacia de Campos* situada na costa, próximo á cidade de Campos dos Goitacazes. Este xacemento submarino é responsábel dun 83 % da produción de petróleo brasileira, e axudou o Brasil a case tornarse autosuficiente en petróleo cru. Outra grande produción no estado do Río de Xaneiro é de sal mariña, nas cidades de Cabo Frio e Araruama.

### Agricultura e gandería

A cidade de Campos, ó norte do estado, destaca pola produción de cana de azucre e pola creación de gando leiteiro. Parte desta produción é exportada para outros estados.

##### Turismo

Praia dos Anjos, en Arraial do Cabo, cidade a 160 km do Río.
Pero unha das máis importantes actividades económicas do estado é o turismo. Especialmente o dirixido á capital do estado, coas súas praias 
(Copacabana, Leme, Leblon, Ipanema, Barra da Tijuca), o Cristo Redemptor e a montaña Pan de Azucre. Pero outras cidades litorais tamén merecen ser salientadas:

* Niterói, antiga capital do estado, coas súas praias, unida ó Río de Xaneiro pola Ponte Río-Niterói.
* Paratí e Angra dos Reis, situadas ó litoral sur do estado, co súas praias, illas que poden ser visitadas de barco e montañas cubertas de vexetación tropical nas proximidades.
* Cabo Frio, Arraial do Cabo e Búzios, ó leste da cidade do Río de Xaneiro, sitúadas na chamada *Rexión dos Lagos*.

Cando se desexar fuxir do movemento do litoral no verán brasileiro pódese ir para as cidades de montaña:

* Petrópolis, antigo refuxio do emperador Pedro II do Brasil
* Teresópolis, situada a 800 m sobre o nivel do mar e bautizada en homenaxe á esposa de Pedro II, emperatriz Tereza Cristina.
* Nova Friburgo, fundada por inmigrantes suízos ó comezo do século XIX, hoxe tamén coñecida como *capital da lingerie* (lencería), por causa das súas pequenas industrias familiares.
* Itatiaia situada próxima do *Parque Nacional do Itatiaia*, unha das máis antigas reservas forestais nacionais do Brasil. No parque está a montaña máis alta do estado do Río de Xaneiro, o Pico das Agulhas Negras, co 2789 m sobre o nivel do mar. As nacentes dos ríos que xorden próximos do seu cume conxélanse nos días máis fríos de inverno.
* Penedo: unha pequena freguesía fundada por inmigrantes finlandeses ó redor de 1929. Hoxe famosa pola súa paisaxe, creacións de troita (peixe de orixe europea, da familia do salmón), culinaria e locais de ecoturismo.

A cidade do Río de Xaneiro destacou no pasado como centro financeiro (o segundo en volume de negocios do Brasil), pero perdeu moitos negocios a favor da cidade de São Paulo nos últimos anos. O estado ten un grande comercio e servizos, compatíbel co tamaño da súa poboación (máis de 12 millóns de persoas). A cidade do Río de Xaneiro tamén ten relevancia no turismo de eventos (convencións empresariais, feiras de negocios, exposicións) a pesar da concorrencia da cidade de São Paulo, no Brasil, e doutras cidades do mundo. Espérase unha grande afluencia de turistas coas realizacións da Copa do Mundo de Fútbol de 2014 e dos Xogos Olímpicos de 2016.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *fluminense*.
2. ↑  "ESTRADA REAL | Estamos no caminho certo". Arquivado dende o orixinal o 24 de decembro de 2010. Consultado o 21 de febreiro de 2011.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Estado do Río de Xaneiro Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Brasil
* Estados do Brasil
* Río de Xaneiro

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial Arquivado 16 de abril de 2019 en Wayback Machine.

| * v
* c
* e
Estados do Brasil |
| --- |
|  | 
* Distrito Federal
* Acre
* Alagoas
* Amapá
* Amazonas
* Baía
* Ceará
* Espírito Santo
* Goiás
* Maranhão
* Mato Groso
* Mato Groso do Sur
* Minas Xerais
* Pará
* Paraíba
* Paraná
* Pernambuco
* Piauí
* Río do Xaneiro
* Río Grande do Norte
* Río Grande do Sur
* Rondonia
* Roraima
* Santa Catarina
* São Paulo
* Sergipe
* Tocantins

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q41428
* WorldCat
* VIAF: 141892465
* BNF: 11941123v
* EBID: ID
* GEC: 0055750
* GeoNames: 3451189
* GND: 4117025-8
* ISNI: 0000000509789463
* LCCN: n80083553
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge1079747
* OSM: 57963
* TGN: 1001942

 |