| Sitta arctica |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| *Non avaliado* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Passeriformes |
| Familia: | Sittidae |
| Xénero: | *Sitta* |
| Especie: | ***S. arctica*** |

 |
| Nome binomial |
| *Sitta arctica*(Buturlín, 1907) |
| Distribución da especie no leste de Asia, segundo Redkin e Konovalova (2006).Distribución da especie no leste de Asia, segundo Redkin e Konovalova (2006).Distribución da especie no leste de Asia, segundo Redkin e Konovalova (2006). |
| Sinonimia |
| *Sitta europaea arctica* Buturlín, 1907
*Arctositta arctica* (Buturlín, 1907) |

***Sitta arctica*** é unha especie de ave paseriforme da familia Sittidae, que vive no norte de Asia oriental.

Este gabeador foi considerado durante moito tempo unha subespecie do gabeador azul (*S. europaea*), pero foi separado nunha especie propia en 2006 baseándose en caracteres morfolóxicos e moleculares. É, como media, maior en tamaño que o gabeador azul e tamén se distingue por algunhas características morfolóxicas, como a forma do peteiro, o tamaño das súas garras e a cor dos mantos baixo as ás e as plumas externas da cola. O seu canto tamén se describiu como «claramente diferente» ao do gabeador azul, sen dar máis detalles.

*S. arctica* vive no noroeste de Siberia, sen pasar cara ao oeste do meridiano 105º leste e habita os bosques ao norte do lago Baikal, preto do mar de Bering e o de Okhotsk sen achegarse á costa. Vive en bosques de lárices e chairas aluviais. A súa condición de especie só foi recoñecida recentemente, e debido aos poucos datos coñecidos o seu estado de conservación non foi determinado.

Descrición
----------

A especie é un gabeador de tamaño mediano, duns 15 cm de lonxitude. As partes superiores son de cor gris azulada e as inferiores moi brancas. É moi similar a unha subespecie de *S. carolinensis* que se encontra en rexións máis ao norte, pero se caracteriza por un tamaño maior á media e unhas cantas características anatómicas máis ou menos fáciles de identificar. As partes superiores son de cor gris chumbo azulada, igual que na subespecie *S. europaea amurensis*, pero máis escuras que no resto de subespecies do gabeador azul. A liña negra que cruza os ollos é máis fina e curta que no gabeador azul. Os ornitólogos Yaroslav Red'kin e María Konovalova do museo de Moscova indicaron que non ten ningunha ou case ningunha marca clara na fronte e por riba da liña negra, como a dalgunhas subespecies de *S. europaea*; por outra parte, na súa monografía sobre páridos, sítidos e cértidos, Simon Harrap afirmou que as bandas brancas están máis marcadas en *S. arctica*. A mitra avermellada bronceada esténdese a ambos os lados dos flancos; as coberteiras baixo as ás son de cor gris escura (máis ben claras), as rectrices externas son abrancazadas en máis da metade da súa lonxitude e non hai dimorfismo sexual aparente.

O peteiro é longo e estreito, a diferenza doutras subespecies do gabeador azul, coa beira da mandíbula superior (culme) practicamente dereita e o bordo da mandíbula inferior curvada cara arriba; a base do peteiro está densamente cuberta de plumas longas. A á é máis bicuda, a sétima rémixe primaria ten o mesmo tamaño que a segunda rémixe, mentres que é menor no gabeador azul. O tarso é máis curto que en todas as subespecies do gabeador azul, pero a garra traseira está moito máis desenvolvida e iguala a lonxitude do dedo (uns 10 mm). O macho mide 14,8 cm como media, contra 15,1 cm na femia, con envergaduras, respectivamente, de 25,7 cm e 25,2 cm. As medidas das ás dobradas no macho e a femia son, respectivamente, como media, de 86,4 mm e 83,9 mm, o peterio de 18,6 mm e 19,1 mm, a cola de 49,9 mm e 46,7 mm, e o tarso de 17,0 mm e 16,9 mm. O macho adulto pesa 21,2 g e hai datos de dúas femias que chegaron a pesar 19,7 e 22,1 g.

* Comparación das patas entre: 1. Gabeador azul (S. e. asiatica) e 2. S. arctica, segundo Redkin e Konovalova (2006).Comparación das patas entre: **1.** Gabeador azul (*S. e. asiatica*) e **2.** *S. arctica*, segundo Redkin e Konovalova (2006).
* De esquerda a dereita: Sitta arctica, S. europaea europaea e S. e. asiatica. Nótese en S. arctica o peteiro dereito e fino, a liña ocular negra máis delgada e curta, a cor avermellada do cu que se estende polos flancos, e a gran garra traseira.De esquerda a dereita: *Sitta arctica*, *S. europaea europaea* e *S. e. asiatica*. Nótese en *S. arctica* o peteiro dereito e fino, a liña ocular negra máis delgada e curta, a cor avermellada do cu que se estende polos flancos, e a gran garra traseira.

Ecoloxía e comportamento
------------------------

### Voz

O canto é potente. En 1996 publicáronse algúns sonogramas de chamadas e cantos de *S. arctica*, e a voz foi descrita como «netamente diferente» á do gabeador azul, pero sen facer maiores aclaracións.

### Reprodución

Os datos dispoñibles sobre a ecoloxía da especie son moi irregulares. As observacións realizadas en 1994 demostraron que as parellas se formaban arredor do 15 de maio. Reutilizaban niños de petos *Dendrocopos major* e cubrían a entrada con barro para reducir o diámetro. Observáronse individos novos botándose a voar por primeira vez entre o 30 de xuño e o 4 de xullo.

Durante o outono e o inverno, *S. arctica* realiza migracións e forma bandadas mixtas coas subespecies *S. e. asiatica* e *S. e. baicalensis* do gabeador azul.

Distribución e hábitat
----------------------

Esta especie é endémica de Rusia oriental e vive no centro e nordeste de Siberia. Cara ao oeste, a súa distribución comenza arredor do meridiano 105º leste, preto das partes altas do Tunguska Inferior e ao norte da cunca do río Viliui (ata preto do paralelo 65º N ou do 67º N) e ao sur do Lena. Cara ao leste, non supera o curso inferior do Anádyr, ao noroeste das montañas Koryak e as fontes do Pénzhina. A distribución de *S. arctica* non chega ás zonas costeiras, nin ao mar de Bering ou de Okhotsk. A maior parte da súa distribución detense ao sur, onde comeza a da subespecie *asiatica* de gabeador azul, e é substituído ao leste na península de Kamchatka por *S. e. albifrons*.

*S. arctica* vive en bosques de lárices (*Larix* sp.), pero tamén nas chairas aluviais.

Sistemática
-----------

### Taxonomía

O gabeador azul, aquí a súa subespecie nominal *S. e. europaea*, é a filoxeneticamente máis próxima a *S. arctica*.Serguei Buturlín describiu o gabeador siberiano en 1907.
*Sitta arctica* describiuna o ornitólogo ruso Serguei Aleksándrovich Buturlín en 1907, a partir dun espécime (holotipo) procedente de Verjoyansk. En 1916, o mesmo autor propuxo un recorte da familia Sittidae en varias subfamilias, xéneros e subxéneros; *Sitta arctica* foi colocado entón nun xénero propio, *Arctositta* Buturlín, 1916, a xuízo do autor porque tiña diferenzas morfolóxicas suficientes con outros gabeadores. En 1928, Otto Kleinschmidt aproximou o xénero *Arctositta* ao grupo do gabeador azul (*S. europaea*), e *S. arctica* foi considerado máis tarde como unha subespecie do gabeador azul, excepto por Andrzej Dunajewski e Siegfried Eck, que ocasionalmente o trataron como unha especie separada, pero no xénero *Sitta*.

En 2006, Red'kin e Konovalova fixeron unha revisión completa das subespecies de Asia Oriental do gabeador azul e propuxeron elevar permanentemente a subespecie *S. e. arctica* ao rango de especie, para reflectir máis claramente a diferenza morfolóxica con outras subespecies, e o feito de que *S. arctica* vive parcialmente en simpatría con *Sitta europaea* sen hibridarse (ou só en pequena media). Estas análises morfolóxicas son consistentes coas análises do ADN mitocondrial que tamén se realizaron en 2006 e que mostraron unha gran diverxencia (10 % para o xene ND2) entre *arctica* e *europaea*. A decisión foi apoiada por Nigel J. Collar e John D. Pilgrim en 2007 e aprobada polo Congreso Ornitolóxico Internacional na súa versión 1.6 (30 de xuño de 2008). Na división en subxéneros do xénero *Sitta*, pouco utilizada, *S. arctica* sitúase en *Sitta* (*Sitta*) Linnaeus, 1758. Segundo o Congreso Ornitolóxico Internacional e Alan P. Peterson, non se distingue ningunha subespecie dentro de *S. arctica*.

### Bioxeografía

En 1996, o ornitólogo ruso Vladímir Leonóvich *et al* propuxeron unha hipótese bioxeográfica para explicar a diferenciación dos gabeadores no nordeste de Siberia. Durante as glaciacións do Plistoceno, é posible que algúns refuxios da glaciación permitisen a supervivencia de polo menos unha parte da fauna e flora de Siberia. Algunhas poboacións de *Sitta europaea* relacionadas puideron sobrevivir nestas zonas de refuxio, como a cunca do Anádyr, onde *Sitta arctica* puido terse diferenciado, e ao sur de Kamchatka, onde a subespecie *S. e. albifrons* puido terse diferenciado doutras subespecies de *S. europaea*.

Mapa da distribución de *S. arctica* e as diferentes subespecies de *S. europaea* en Asia:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|      *Sitta arctica*
     *Sitta europaea europaea* |      *Sitta europaea asiatica*
     *Sitta europaea albifrons* |      *Sitta europaea amurensis*
     *Sitta europaea amurensis* forma «*hondoensis*» |

Estado de conservación
----------------------

O nivel de ameaza desta ave foi avaliado pola IUCN en outubro de 2016 como "pouco preocupante". Segundo os datos BirdLife International a área de distribución deste paxaro é vasta, duns 3 910 000 km2, e as súas poboacións importantes e estables, polo que non está xustificado predicir un nivel de ameaza máis elevado.

Notas
-----

1. 1 2 3  Red'kin & Konovalova 2006, p. 242
2. ↑  "Siberian Nuthatch (*Sitta arctica*) Buturlín, 1907". *avibase*. Consultado o 14 de febreiro de 2015.
3. 1 2  Buturlin 1907, pp. 79-80
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Red'kin & Konovalova 2006, p. 248-249
5. 1 2 3  Dunajewski, Andrzej (28 de febreiro de 1934). "Eurazjatyckie formy rodzaju *Sitta* Linn.". *Acta Ornithologica* (en ruso) (Musei Zoologici Polonici) **1** (7): 181–251.
6. ↑  Harrap, Simon (2010). *Tits, Nuthatches and Treecreepers* (en inglés). David Quinn (ilustrador). A&C Black. p. 113. ISBN 978-0-7136-3964-3.
7. 1 2 3  Vaurie, Charles (1959). *The birds of the Palearctic fauna: Order Passeriformes* (en inglés). Londres. p. 522.
8. 1 2  Red'kin & Konovalova 2006, pp. 257-259
9. ↑  Red'kin & Konovalova 2006, p. 256
10. 1 2 3  Tomkovich, Pavel Stanislavovich (2008). "Птицы верхнего течения реки Анадырь (Чукотка)" (PDF). *Зоологические исследования. Сборник трудов Зоологического музея МГУ* (en ruso) (Изд-во МГУ Москва) **49**: 101–158.
11. 1 2  Leonovitch, Vladímir Vladimiróvich; Demina, GV; Veprintseva, Olga Dmitriyevna (1996). "Обыкновенный поползень (*Sitta europaea* L.) и «малые» поползни (*S. villosa* Verreaux, *S. krueperi* Pelzeln): вопросы систематики и филогении" [Sitta europaea L. e os «pequenos» gabeadores *S. villosa* Verreaux e *S. krueperi* Pelzeln: problemas de taxonomía e filoxenia]. *бюллетень московского общества испытателей природы. отдел биологический* [*Boletín da Sociedade de Naturalistas de Moscú - División Bioloxía*]*.* (en ruso) **101** (1): 37–49.
12. ↑  Portenko, Leonidas Alejandróvitch (1939). *Фауна Анадырского края* (en ruso). Leningrado.
13. ↑  Bershitskaya, TV (2002). "Landshaftno-geografi cheskie osobennosti rasprostraneniya i biologii sinits i popolznei Rossii". En Shakhin, DA; Rogacheva, EV. *Изучение биологического разнообразия на Енисейском меридиональном трансекте. Животный мир* (en ruso). Moscú. pp. 308–325.
14. ↑  Peters, James Lee (1967). *Check-list of birds of the world* (en inglés) **XII**. p. 128.
15. 1 2  Kistchinski, AA; Lobkov, EG (1979). "Пространственные взаимоотношения между подвидами некоторых птиц в Берингийской лесотундре" [Relacións espaciais entre algunhas subespecies de aves no bosque-tundra beringiano]. *бюллетень московского общества испытателей природы. отдел биологический* [*Boletín da Sociedade de Naturalistas de Moscú - División Bioloxía*]*.* (en ruso) **84** (5): 11-23.
16. ↑  Buturlín, Serguei Aleksándrovich (1916). "A short review of Nuthatches (Fam. Sittidae)". *Travaux de la Société impériale des naturalistes de Pétrograd* (en inglés) **44** (2): 145–173.
17. ↑  Kleinschmidt, Otto (1928). *Die Realgattung Kleiber, Sitta Auto-Sitta (Kl.)*. Berajah, Zoographia Infinita (en alemán) **20**. Halle. p. 22.
18. ↑  Eck, Siegfried (1976). "Aspekte zur Taxonomie chinesischer Kleiber (*Sitta europaea*)". *Ornithologisches Jahrbuch* (en alemán) (Museum Heineanum) **1**: 25–31.
19. ↑  Eck, Siegfried (1984). "Katalog der ornithologischen Sammlung Dr Udo Bährmanns (3. Fortsetzung)". *Zoologische Abhandlungen / Staatliches Museum für Tierkunde* (en alemán) (Dresde) **39**: 71–98.
20. ↑  Zink, Robert Martin; Drovetski, Sergei V; Rohwer, Sievert (setembro de 2006). "Selective neutrality of mitochondrial ND2 sequences, phylogeography and species limits in *Sitta europaea*." (PDF). *Molecular Phylogenetics and Evolution* (en inglés) **40** (3): 679–686. PMID 16716603. doi:10.1016/j.ympev.2005.11.002. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2009. Consultado o 16 de decembro de 2017.
21. ↑  Collar, Nigel J; Pilgrim, John D (2007). "Species-level changes proposed for Asian birds, 2005–2006" (PDF). *BirdingASIA* (en inglés) **8**: 14–30.
22. ↑  "Species Version 1 « IOC World Bird List »" (en inglés). Congreso Ornitológico Internacional. Consultado o 8 de febreiro de 2014.
23. ↑  Matthysen, Erik (2010). "Appendix I: Scientific and Common Names of Nuthatches". *The Nuthatches* (en inglés). David Quinn (outros). A & C Black. pp. 269–270. ISBN 9781408128701.
24. ↑  *Sitta arctica* Ogilvie-Grant, 1900 da orde Passeriformes polo Congreso Ornitolóxico Internacional *(en inglés)*.
25. ↑  Peterson, Alan P. «*Sitta arctica* dos Passeriformes» *(en inglés)*.
26. ↑  *Sitta arctica* na IUCN
27. ↑  "Siberian Nuthatch (*Sitta arctica*) - BirdLife Species Factsheet" (en inglés). BirdLife International. Arquivado dende o orixinal o 22 de febreiro de 2014. Consultado o 10 de febreiro de 2014.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Sitta arctica Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Sitta arctica*** |

### Bibliografía

* Buturlín, Serguei Aleksándrovich (maio de 1907). "Neue Ost-Asiatische Formen". *Ornithologische Monatsberichte* (en alemán) **15**.
* Red'kin, Yaroslav; Konovalova, Maria V (21 de decembro de 2006). "Systematic notes on Asian birds. 63. The eastern Asiatic races of *Sitta europaea* Linnaeus, 1758". *Zoologische Mededelingen* (en inglés) **80** (15): 241–261. ISSN 0024-0672. Arquivado dende o orixinal o 02 de outubro de 2018. Consultado o 16 de decembro de 2017.

### Ligazóns externas

* *Sitta arctica* e a súa distribución en Avibase.
* *Sitta arctica* (Buturlín, 1907) Arquivado 25 de setembro de 2015 en Wayback Machine. en Catalogue of Life *(en inglés)*.
* Ficha en Animal Diversity Web *(en inglés)*.
* Ficha do Centro Nacional para a Información Biotecnolóxica *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* Avibase: B6B17E4A9D1F0331
* BirdLife: 22735379
* eBird: eurnut6
* EOL: 20620992
* GBIF: 6100823
* iNaturalist: 552478
* ITIS: 915862
* IUCN: 22735379
* NCBI: 1197116
* Xeno-canto: Sitta-arctica

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C3573459

 |