**Asparukh** ou **Isperih** (búlgaro Аспарух, Asparuh ou Исперих, *Isperih* ou Ispor) foi o gobernante dunha tribo protobúlgara na segunda metade do século VII, e a el atribúeselle a fundación do Primeiro **Imperio** búlgaro en torno ao ano 680. É o máis famoso entre os xefes protobúlgaros. A aplicación do título eslavo *Kanas*, tanto a el como aos seus sucesores, é obxecto de disputa hoxe en día.

Traxectoria
-----------

### Infancia e mocidade

A *Nominalia dos khans de Bulgaria* afirma que Asparukh pertencía ao clan Dulo e que reinou durante 61 anos. Este longo período non pode ser dado por bo debido a contradicións cronolóxicas, e pode referirse máis ben aos anos que viviu Asparukh. Segundo a cronoloxía desenvolvida por Moskov, Asparukh reinaría entre 668 e 695. Outras versións sitúan o final do seu reinado en 700 ou 701, pero non concordan co testemuño da *Nominalia.* Segundo fontes bizantinas, Asparukh era un dos fillos menores de Kubrat, que ocupara un amplo territorio (a "Gran Bulgaria") nas estepas da actual Ucraína. O xove Asparukh adquiriría experiencia política e de goberno durante o longo reinado do seu pai, falecido probabelmente en 665 (segundo Moskov). Tras a morte de Kubrat, someteríase ao seu irmán máis vello Batbayan, pero, tras a destrución da Gran Bulgaria polos ataques xázaros ao redor de 668, ambos os irmáns seguirían camiños separados, buscando un fogar máis seguro para os seus seguidores noutras terras.

### Fundación do Primeiro Imperio búlgaro

O territorio búlgaro na época de Asparukh e Tervel.
A Asparukh seguíano entre cincocentas mil e oitocentas mil persoas. Cruzou o delta do Danubio e, mentres Constantinopla estaba cercada polas tropas de Muawiyah I, califa omeia de Bagdad (674-678), guiou á súa xente até a terra coñecida como *Ongala*, no sur de Besarabia ou norte de Dobrudža. Cando o asedio concluíu, o emperador bizantino Constantino IV marchou contra os protobúlgaros e os seus aliados eslavos en 680 e forzounos a se refuxiaren nun campamento fortificado. Despois de que o emperador se vise obrigado a abandonar a campaña por motivos de saúde, o desalento rendeu entre as filas bizantinas e comezaron as desercións, o que aproveitaron os homes de Asparukh para romper o bloqueo e derrotar as tropas inimigas na batalla de Ongala en 680. Tras a vitoria, Asparukh dirixiuse rapidamente terra dentro, até a zona dos Balcáns.

### Reinado

A vitoria do khan Asparukh abriu para os protobúlgaros as portas de Moesia e o establecemento de alianzas cos grupos eslavos locais (os severi, entre outros). Cando Asparukh comezou a realizar incursións na Tracia bizantina, Constantino IV decidiu asinar un acordo polo que se acordaba o pago de tributo aos protobúlgaros a cambio de protección. Estes feitos, vistos en perspectiva, sinalan a creación dun estado búlgaro e o seu recoñecemento polo Imperio bizantino. Tradicións posteriores atribúen a Asparukh a construción dos grandes centros de Pliska e Drăstăr, así como a de polo menos unha das murallas fronteirizas que ía desde o Danubio ao mar Negro. Estudos recentes cuestionaron que Asparukh usase Pliska como capital, indicando as proximidades de Varna como a localización máis probábel. Mentres que o carácter multitribal e hexemónico do estado búlgaro durante os primeiros séculos do Imperio parece probado, os historiadores búlgaros puxeron o acento no establecemento dunha capital e dunha tradición que quere ser vista retrospectivamente como nacional. Segundo unha tradición posterior, Asparukh faleceu na loita contra os xázaros no Danubio. O historiador búlgaro Vaklinov sitúa a súa tumba nas proximidades de Voznesenka ("Ascension") na beira do río Dniéper en Ucraína.

Notas
-----

1. ↑
2. ↑  Васил Н. Златарски. История на Първото българско Царство. Епоха на хуно-българското надмощие с. 188.
3. ↑  Ал. Бурмов, Създаване на Българската дъжава с. 132.
4. ↑  Образуване на българската народност. Димитър Ангелов (Издателство Наука и изкуство, "Векове", София 1971)с. 203—204.
5. ↑  http://www.zora-news.com/index.php?view=article&ide=4764:kakvaebilavladetelskata&format=pdf

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* John V.A. Fine, *The Early Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1983.
* Mosko Moskov, Imennik na bălgarskite hanove (novo tălkuvane), Sofia 1988.
* Jordan Andreev, Ivan Lazarov, Plamen Pavlov, *Koj koj e v srednovekovna Bălgarija*, Sofia 1999.
* (fonte primaria), Bahši Iman, *Džagfar Tarihy*, vol. III, Orenburg 1997.
* (fonte primaria), Nicéforo I, Patriarca de Constantinopla, *Short History*, C. Mango, ed. Dumbarton Oaks Texts 10, 1990.
* (fonte primaria), *A Crónica de* *Teófanes o Confesor*, C. Mango and R. Scott, trans. Oxford University Press, 1997.
* Васил Н. Златарски, История на българската държава през средните векове, Част I, II изд. Наука и изкуство, София 1970, pp. 176 - 209.

### Outros artigos

* Historia de Bulgaria.
* Primeiro Imperio Búlgaro.

### Ligazóns externas

* Wikimedia Commons alberga unha categoría multimedia sobre **Asparukh**.
* Gobernantes de Bulgaria - Asparuh

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q189450
* WorldCat
* VIAF: 67259179
* BNF: 126498100
* BRE: 1834617
* CERL: cnp00578728
* DeutscheBio: 11865070X
* EBID: ID
* FAST: 1805553
* GND: 11865070X
* ISNI: 0000 0000 1050 4588
* LCCN: n81078849
* NKC: js2016919597
* Treccani: isperich
* WikiTree: DeBulgaria-14

 |