Unha **vía anfibólica** ou **ruta anfibólica** (do grego anfi, que significa 'ambos os lados') é unha vía bioquímica do metabolismo que intervén tanto no catabolismo coma no anabolismo. O catabolismo é a fase degradativa do metabolismo na cal grandes moléculas se converten noutras máis pequenas e simples, xeralmente por medio de hidrólises e oxidacións para obter enerxía. O anabolismo é a fase biosintética do metabolismo na que se gasta enerxía e se utilizan precursores simples que se converten en moléculas máis complexas, xeralmente en reaccións de deshidratación ou redución por adición de hidróxenos..

O termo **anfibólico** foi proposto por B. Davis en 1961 para salientar o papel metabólico dual destas vías metabólicas. Estas vías considéranse vías metabólicas centrais que proporcionan, a partir das secuencias catabólicas da vía, os intermediarios que formarán os substratos dos procesos anabólicos..

Exemplos de vías anfibólicas son: a ruta de Embden-Meyerhof, o ciclo do ácido cítrico, a ruta da pentosa fosfato ou a ruta de Entner–Doudoroff.

Regulación
----------

A célula determina segundo as súas necesidades se a vía anfibólica debe funcionar como catabólica ou anabólica, regulando a actividade dos encimas. Moitas das reaccións das vías anfibólicas son libremente reversibles ou teñen desvíos reversibles que facilitan a súa función dual, pero algúns pasos da ruta son irreversible e neles úsanse encimas diferentes para as direccións catabólica e anabólica, o que permite regular independentemente o catobolismo e o anabolismo. Debido á súa dualidade inherente, as vías anfibólicas presentan os modos de regulación por retroalimentación negativa do produto final e retroalimentación por enerxía producida.

Exemplos
--------

### Ciclo do ácido cítrico

Ciclo do ácido cítrico.
O ciclo do ácido cítrico (ou de Krebs) é un bo exemplo de vía anfibólica porque funciona tanto como vía degradativa (de carbohidratos, proteína e ácidos graxos) coma en procesos biosintéticos. O ciclo ten lugar en bacterias e nas mitocondrias eucariotas e xera enerxía en forma de ATP ao proporcionar electróns á cadea de transporte de electróns. Tamén intervén en biosíntese, porque, por exemplo, intermediarios específicos do ciclo do ácido cítrico como o oxaloacetato, poden actuar como precursores na síntese de aminoácidos (glutamato, aspartato).

A primeira reacción do ciclo, na cal o oxaloacetato (un composto de catro carbonos) se condensa co acetato (un composto de dous carbonos) para formar citrato (un composto de seis carbonos), é tipicamente anabólica. As seguintes reaccións, que son rearranxos intramoleculares, producen isocitrato. As seguintes reaccións nas que se converte o D-isocitrato en α-cetoglutarato seguida da conversión en succinil-CoA, son tipicamente catabólicas. Prodúcese succinato (un composto de catro carbonos).

Hai unha diferenza nos coencima[s utilizados nas vías catabólica e anabólica; no catabolismo o NAD+ serve como axente oxidante cando se reduce a NADH, mentres que no anabolismo o coencima NADPH serve como axente redutor e é convertido á súa forma oxidada NADP+.

O ciclo do ácido cíclico funciona en dous modos que desempeñan dúas funcións, a primeira función é a produción de enerxía, que se produce no modo oxidativo, xa que o grupo acetilo do acetil-CoA que entra no ciclo é completamente oxidado a CO2; este modo, en combinación coa cadea de transporte de electróns produce a maior parte do ATP da célula. A segunda función é biosintética, xa que o ciclo rexenera o oxaloacetato cando os intermediarios do ciclo son retirados e desviados ás biosínteses.

### Vía das pentosa fosfato

Esquema da ruta da pentosa fosfato.
A vía da pentosa fosfato chámase así porque nela interveñen varios intermediarios que son azucres pentosas (de 5 carbonos) fosforiladas. A vía proporciona monómeros para moitas vías metabólicas biosintéticas ao transformar o azucre glicosa (de 6 carbonos) no azucre de catro carbonos eritrosa e o de 5 carbonos ribosa, que son importantes monómeros. Moitos dos reactivos da vías das pentosas fosfato son similares aos da glicólise, e, igual que esta, tamén ten lugar no citosol. A ribosa 5-fosfato pode ser desviada ao metabolismo dos ácidos nucleicos, onde pasará a formar parte dos nucleótidos. Nas células meristemáticas das plantas deben producirse grandes cantidades de ADN durnte a fase S do seu curto ciclo celular, e a vía da pentosa fosfato é unha parte moi importante do metabolismo destas células, nas cales a vía da pentosa fosfato está moi activa e desprazada cara á produción de ribosa. Nos animais, esta ruta metabólica é moi activa no tecido adiposo, onde hai unha gran dispoñibilidade de glicosa e unha gran necesidade de NADPH, necesario para a síntese de ácidos graxos. noutros casos os azucres da ruta incorpóranse á glicólise (catabolismo).

Notas
-----

1. ↑  "the definition of amphi-". *Dictionary.com*. Consultado o 2018-05-21.
2. 1 2 3  Amabye, Teklit Gebregiorgis. *Biochemistry for college students* (en inglés). Lulu.com. ISBN 9781329546264.
3. ↑  "amphibolic pathway". GenScript. Arquivado dende o orixinal o 27 de agosto de 2018. Consultado o 2012-03-03.
4. ↑  "Lehninger's Principles of Biochemistry", 4th edition, pp. 616, 2004.
5. ↑  "Voet's Biochemistry"[*Ligazón morta*], 2nd edition, pp. 538, 1995.
6. ↑  Shen, Laura; Fall, Lana; Walton, Gordon; Atkinson, Daniel (1968). "Interaction between energy charge and metabolite modulation in the regulation of enzymes of amphibolic sequences. Phosphofructokinase and pyruvate dehydrogenase". Biochemistry, 7(11), pp.4041-4045. Consultado o 3 March 2012.
7. 1 2 3  Pandey, Dr P. S. Verma & Dr B. P. *ISC Biology Book I for Class XI* (en inglés). S. Chand Publishing.
8. ↑  "tricarboxylic acid cycle". *Academic Dictionaries and Encyclopedias* (en inglés). Consultado o 2018-05-21.
9. ↑  Jones, Trevor; Vandecasteele, Jean-Paul. *Petroleum Microbiology* (en inglés). Editions OPHRYS. ISBN 9782710811350.
10. ↑  Mauseth, James D. (2003). *Botany: An Introduction to Plant Biology* (en inglés). Jones & Bartlett Learning. ISBN 9780763721343.
11. 1 2  Mauseth, James D. (2003). *Botany: An Introduction to Plant Biology* (en inglés). Jones & Bartlett Learning. ISBN 9780763721343.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4010769
* MAG: 26655454

 |