recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vías dun funicular nos Ánxeles
Un **funicular** (do latín *funicŭlus*, "corda") é un tipo especial de ferrocarril utilizado para salvar grandes pendentes. Non se debe confundir cos ferrocarrís dotados de planos inclinados. Circula sobre raíles e normalmente dispón de dúas cabinas enlazadas por un cable de aceiro sobre unha vía de ferrocarril, a modo de ascensor inclinado, de tal forma que mentres un vehículo sobe o outro baixa, o que permite aproveitar a enerxía potencial do que queda na parte superior para subir o inferior á vez que se frea o que está baixando.

Os vagóns adoitan compartir a mesma vía salvo no punto medio, onde se bifurca para que poidan pasar á vez. Os vehículos carecen de motorización propia, xa que o movemento imprímeo un motor que acciona unha gran polea, que á súa vez move o cable de tracción. No entanto, os vehículos van dotados de varios sistemas de freado, tanto de servizo como de urxencia, este último en caso de fallo nas instalacións (rotura ou disensión do cable etc.) ou nos vehículos.

Este medio de transporte creouse ao redor do século XIX como unha alternativa ás vías do ferrocarril, como medio de vencer grandes pendentes.

Galería de imaxes
-----------------

* Funicular de Vallvidrera, en BarcelonaFunicular de Vallvidrera, en Barcelona
* Funicular de LisboaFunicular de Lisboa

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Funicular*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q142031
* AAT: 300155910
* BNCF: 16945
* BNF: 119740426
* BRE: 4725605
* GEC: 0185203
* GND: 4199947-2
* LCCN: sh85111156
* NDL: 00566680
* NKC: ph137556

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: El Orensano.
***El Orensano*** foi un periódico editado en Ourense entre 1860 e 1865.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Periódico de intereses morales y materiales*, apareceu o 15 de outubro de 1860. Saía os días 1, 5, 10, 15, 20 e 25 de cada mes. O fundador e impresor foi Agustín Moldes. Dirixido por Joaquín Gaite Núñez, a partir do 10 de abril de 1861 foi substituído por Robustiano Pérez de Santiago. Entre os seus redactores figuraban Antonio Gaite, Juan Antonio Saco y Arce, Manuel Pereiro Rey e Alejandro Quereizaeta e entre os colaboradores Juan Manuel Paz Novoa. Incluía artigos de fondo, información de Ourense e de Galicia e o folletín *Memorias históricas de la Catedral y Obispado de Orense* de Juan Muñoz de la Cueva. Cesou a súa publicación o 15 de maio de 1865.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Valcárcel López, Marcos (1987). Deputación Provincial, ed. *A prensa en Ourense e a súa provincia*. Ourense. pp. 88–89. ISBN 84-505-5721-6.
* Carré Aldao, Eugenio. "Memoria acerca de la imprenta y el periodismo en la provincia de Orense". *Boletín de la Real Academia Gallega* (207): 78–80. Arquivado dende o orixinal o 30 de xuño de 2013. Consultado o 13 de xuño de 2013.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Arta.
**Golfo de Arta** visto desde o espazo en novembro de 1994.
O **Golfo de Arta**, tamén coñecido como **Golfo de Ambracia** ou **Golfo de Accio** (en grego, Αμβρακικός κόλπος, *Amvrakikós kólpos*; en latín *Sinus Ambracium*) é un golfo no mar Xónico, no noroeste de Grecia, que forma unha profunda incisión na costa. 

O golfo, duns 40 km de longo e 15 km de largo está case totalmente pechado e non ten máis que unha pequena abertura ao mar, un paso estreito de 700 m de largo, entre Arta (Accio) ao sur, e Préveza, ao norte, cidades que están hoxe conectadas por un túnel. 

Está delimitado polos promontorios de Préveza e Accio, e nas súas costas sitúanse as cidades de Préveza, Arta, Anfiloquía (a antiga *Karvassaras*) e Vonitsa. É pouco profundo e as súas costas están reberetadas por numerosas marismas, gran parte delas nos estuarios dos ríos Louros e Aractos (ou Arta). Por iso, e por estar tan pechado, é máis cálido e menos salgado que o mar Xónico, sendo rico en linguados e anguías

O golfo toma o seu nome da antiga cidade de Arta situada preto das súas costas. O seu nome alternativo provén da cidade antiga de Ambracia.

Desde a independencia grega (Tratado de Constantinopla, 1832) até a segunda guerra balcánica (Tratado de Bucarest, 1913), o golfo formou parte da fronteira entre o Reino de Grecia e o Imperio otomán. Restos de numerosas cidades antigas encóntranse nas súas Beiras: *Actium* na entrada, Nicópolis, fronte a ela, *Argos Ippatum*, *Limnaea* e *Olpae*.

Na entrada do golfo librouse a famosa batalla de Accio o ano 31 a.C.

Notas
-----

* James Wolfe, "Observations on the Gulf of Arta, Made in 1830" *Journal of the Royal Geographical Society of London* **3**:77-94 (1833) at JSTOR (en inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q284841
* WorldCat
* VIAF: 238752176
* GEC: 0003395
* GeoNames: 265134
* GND: 4385196-4
* Pleiades: 530795
* TGN: 1112575

 |
Ruta de Pirro de Epiro durant a campaña no sur de Italia e Sicilia.
As chamadas **Guerras pírricas** (280-275 a. C.) foron unha serie de batallas e alianzas políticas cambiantes que enfrontaron ós gregos (especificamente Epiro, Macedonia, e as cidades-estados da Magna Grecia), os romanos, os pobos itálicos (primordialmente os samnitas e os etruscos), e os cartaxineses. 

As Guerras pírricas comezaron inicialmente como un conflito de pouca importancia entre Roma e a cidade de Tarento pola violación dun tratado marítimo cometida polos romanos. Tarento, con todo, prestara axuda ó gobernante grego Pirro, rei de Epiro, no seu conflito coa illa de Corfú, e solicitara axuda militar de Epiro. Pirro fixo honra á súa obrigación con Tarento, polo que se uniu á serie de conflitos que envolvían a esta cidade, Turios (así como outras cidades da Magna Grecia), os romanos, os samnitas e os etruscos. Para complicar a análise histórica do conflito, Pirro tamén se involucrou nos conflitos políticos internos de Sicilia, así como na loita que mantiña esta illa contra o dominio cartaxinés.

A participación de Pirro nos problemas rexionais de Sicilia reduciu a influencia cartaxinesa alí drasticamente. En Italia, as súas intervencións parecen ser moi ineficientes, aínda que tiveron implicacións a longo prazo. As Guerras pírricas demostraron á vez que os estados da Grecia continental se volveron incapaces de defender as colonias da Magna Grecia e que as lexións romanas eran quen de competir cos exércitos dos reinos helenísticos—os poderes mediterráneos dominantes da época. Isto abriu o camiño para o dominio romano sobre as cidades-estados da Magna Grecia e adiantou a consolidación do poder de Roma en toda Italia. A boa traxectoria romana en conflitos militares internacionais axudaría tamén na súa decisión de rivalidade con Cartago, o que terminou nas guerras púnicas.

Lingüisticamente, as Guerras pírricas son a orixe da expresión "vitoria pírrica", un termo para unha vitoria gañada con tal esforzo e sacrificio que non compensa a vantaxe obtida.

| * v
* c
* e
Historia militar de Roma |
| --- |
| Exército | 
* Exército romano
* Exército romano tardío
* Lexión romana
* Lexionario
* Tropas auxiliares romanas
* *Dux bellorum*
* *Magister militum*
* Tribuno militar
* Cónsul romano
* Cabaleiro romano
* Mariña romana
* Garda Pretoriana

 |  |
| Guerras | 
* Guerras latinas
* Primeira guerra samnita (343 - 341 aC)
* Segunda guerra samnita (326 aC - 304 aC)
* Terceira guerra samnita (298 aC - 290 aC)
* Cuarta guerra samnita (282 aC - 272 aC)
* Guerras servís
* Guerras pírricas
* Guerras púnicas
* Conquista romana de Hispania
* Guerras cántabras
* Guerras mitridáticas
* Guerras dacias
* Guerra das Galias
* Conquista romana de Britania

 |
| Batallas | 
* Accio
* Teutoburgo
* Alesia

 |
| Defensas | 
* *Limites romani*
* *Vallum Romanum*

 |
| Reformas | 
* Reformas de Mario

 |
| Outros | 
* Historia da estrutura do exército romano

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q596373
* BNCF: 30009
* EBID: ID
* GND: 4998009-9

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Solidaridad Obrera.

***Solidaridad Obrera*** foi un periódico editado na Coruña entre 1922 e 1934.

José Antonio Boedo Núñez sostendo un exemplar, entre dous compañeiros.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Semanario Órgano de Confederación Regional Galaica*, apareceu en agosto de 1922. Estivo dirixido por José Suárez Duque ata a súa morte en setembro de 1923. Foi substituído por Ricardo García Lago até decembro de 1924. Tiraba 3.300 exemplares.

### Segunda etapa

O semanario trasladouse a Santiago de Compostela en 1925 debido ás frecuentes suspensións da ditadura de Primo de Rivera. Estivo dirixido por Ezequiel Rey Turnes. Mantívose até 1927, cando foi pechado pola ditadura.

### Terceira etapa

Volveu aparecer en novembro de 1930 na Coruña. Estivo dirixido por José Villaverde Velo, que en febreiro de 1933 deixoulle o posto a Claro José Sendón. Desapareceu a resultas da represión que sucedeu á folga xeral revolucionaria de 1934

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández, Eliseo; Pereira, Dionisio (2004). *O anarquismo na Galiza*. Santiago de Compostela: Positivas. pp. 249–250. ISBN 84-87783-79-1.

### Ligazóns externas

* Ficha Arquivado 16 de abril de 2014 en Wayback Machine. no Catálogo da Hemeroteca da Deputación de Pontevedra
* Os 178 primeiros números de Solidaridad Obrera (terceira época: 1930) Arquivado 01 de decembro de 2018 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20550033
* WorldCat
* VIAF: 158172396

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Nova Galicia.

***Nova Galicia*** foi un semanario galego editado en Buenos Aires entre 1901 e 1951.

Historia e características
--------------------------

Apareceu o 6 de outubro de 1901 co título ***Nueva Galicia***, publicándose con este título polo menos oito números. Despois cambiou o título por ***Nova Galicia*** co subtítulo *Revista semanal para los gallegos en América* que logo cambiou por *Periódico independiente. Órgano de los gallegos en la América del Sur*, *Periódico semanal de los gallegos* e *Decano de la prensa gallega y el más popular de América*. Fundado e dirixido por Fortunato Cruces, Xan da Cañiza (Fortunato Cruces) aparecía como secretario da publicación.

Entre os redactores figuraron Benigno Teijeiro Martínez, Manuel Nóvoa Costoya, Alejandro Fernández e Arturo Angueira Lapido; Jesús Couto Fernández aparecía como correspondente en Galicia. Entre os seus colaboradores figurou Constantino Horta. Ocupouse da cultura galega a través de artigos sobre lingua, literatura, costumes, historia e música galegas e tratou novas da actualidade de Galicia. Cando apareceu Solidaridad Gallega en 1907, prestouse a coordinar os apoios dende Buenos Aires.

Entre os números 480 e 487 apareceu co título ***Nueva Galicia***. Cesou a súa publicación en 1940, pero volveu aparecer efemeramente co número 1.826 en xaneiro de 1951 na cuarta época da publicación.

Notas
-----

1. ↑  Núñez Seixas, Xosé M. (2010). "Liderazgo, patriotismo "regional" y estrategias de liderazgo: Fortunato Cruces, José R. Lence y los gallegos de Buenos Aires (1900-1936)". En García Sebastiani, Marcela. *Patriotas entre naciones: Elites emigrantes españolas en Argentina*. *Patriotas entre naciones: Elites emigrantes españolas en Argentina* (Madrid: Editorial Complutense). p. 286. ISBN 978-84-9938-043-8.
2. ↑  *Las Riberas del Eo*, 3-2-1951, p. 2.
3. ↑  "Anacos" *La Noche*, 6-2-1951, p.6.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Nova Galicia". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Peña Saavedra, Vicente (dir.) (1998). *Repertorio da prensa galega da emigración*. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega. pp. 164–166. ISBN 84-87172-30-X.

### Outros artigos

* Publicacións impresas da diáspora galega

### Ligazóns externas

* 

* Ficha e exemplares de *Nueva Galicia* en Galiciana.
* 

* Ficha e exemplares de *Nova Galicia* en Galiciana.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12394011
* Galiciana: 577351

 |
Mary Walker
**Mary Walker**, nada en 1832 e finada en 1919, foi unha personalidade estadounidense da medicina.

Traxectoria
-----------

Nada no estado de Nova York, graduouse no Colexio Médico de Siracusa no 1855. Estableceuse e casou con Albert Miller, non adoptando a apelido do seu marido en contra do costume. Déronlle unha medalla ó honor do Congreso en 1866 pola súa actividade prestando servizos de cirurxía durante a guerra civil estadounidense, sendo a única muller e único civil en recoñecérselle e debido ó seu arriscado comportamento, atendendo a feridos de ambos bandos. Con posterioridade, en 1917, fóille retirada ó converterse en sufraxista e defender os dereitos das mulleres. Nun xesto en liña coas súas ideas, negouse a devolvela, levándoa consigo ata a súa morte e séndolle con posterioridade devolto o honor polo Presidente Jimmy Carter.

Durante a súa vida loitou contra as malas influencias do tabaco e o alcohol. Foi autora de diversos escritos, incluído un traballo semi-autobiográfico. A súa efixie aparece en diversos selos do *US postal Service*.

Non fixo descubrimentos nin investigación recoñecida, pero a súa actuación como médico marcou un fito dentro dos servizos prestados polas mulleres nesta ciencia.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2418031
* WorldCat
* VIAF: 47874340
* EBID: ID
* FAST: 151654
* FemBio: 28206
* GND: 130620416
* ISNI: 0000000029069256
* LCCN: n85808959
* LibriVox: 12812
* NNDB: 000206470
* NPG: mp149117
* NTA: 315380381
* OL: OL1517108A
* SNAC: w6nq2thc
* WikiTree: Walker-41

 |
**François Georges-Picot**, nado en París o 21 de decembro de 1870 e finado na mesma cidade o 20 de xuño de 1951, foi un diplomático e avogado francés quen negociou o Acordo Sykes-Picot co avogado británico, Mark Sykes entre novembro de 1915 e marzo de 1916. O acordo foi un tratado segredo que propuxo que, cando se iniciase a partición do Imperio otomán despois da teórica vitoria por parte da Tripla Entente, o Reino Unido, Francia e, máis tarde, Rusia e Italia, dividiríanse entre si os territorios árabes baixo influencia otomá.

Traxectoria
-----------

Picot graduouse en Dereito e converteuse en avogado do Tribunal de apelación de París en 1893. Converteuse en diplomático en 1895 e agregouse á Directiva de Política en 1896. Converteuse en secretario do embaixador en Copenhaguen e en Pequín antes de ser nomeado Cónsul-Xeral de Francia en Beirut un pouco antes do comezo da primeira guerra mundial.

No Cairo, mantivo boas relacións cos maronitas do Líbano. No verán de 1915 o Ministerio de Asuntos Exteriores de Francia o mandou de volta a París. Como membro do Partido Colonial francés avogou en favor do grupo que apoiaba un Mandato francés de Siria durante as negociacións do Acordo Sykes-Picot e unha «Siria integral», desde Alexandreta (na Turquía actual) ao Sinaí e desde Mosul ata a costa mediterránea.

Foi nomeado alto comisionado en Palestina e Siria entre 1917 e 1919, ministro plenipotenciario en 1919, alto comisionado de Bulgaria en 1920 e embaixador na Arxentina.

Familia
-------

Foi fillo do historiador Georges Picot e tío-avó do presidente francés Valéry Giscard d'Estaing. Casou con Marie Fouquet en París o 11 de maio de 1897 e tiveron tres fillos: Jean Georges-Picot, Élisabeth Georges-Picot (1901 - 1906) e Sibylle Georges-Picot. A súa neta Olga Georges-Picot actuou na película Chacal.

Notas
-----

1. ↑  The Climate of French Imperial Expansion 1914-1924
2. ↑  Britain and France conclude Sykes-Picot agreement Publicado por History.com
3. ↑  After 100 years, the mess we made of the Middle East is coming full circle Publicado por The Spectator

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***François Georges-Picot Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Vincent Cloarec, Henry Laurens *Le Moyen-Orient au 20e siècle*, París: Armand Colin (2003) pages 218-219 ISBN 2-200-26614-6

### Outros artigos

* Carta de Cambon
* Declaración Balfour

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1384702
* WorldCat
* VIAF: 183662614
* BNF: 10591519x
* EGAXA: Balis457694555
* FAST: 1913725
* GND: 1124471995
* ISNI: 0000000356244170
* LCCN: n2011067382
* Léonore: 8818
* NKC: xx0225979
* NTA: 337873429
* SUDOC: 131929216

 |
Coordenadas: 42°17′15″N 8°41′52″O﻿ / ﻿42.2875, -8.697778

Os **petróglifos da Borna** son un conxunto de gravados rupestres da idade de bronce situados na parroquia de Meira (Moaña). Está catalogado pola Xunta de Galicia co código GA36029005.

Situación
---------

Están localizados a uns 230 m de altitude, na aba do monte da Borna, que cae até a praia do mesmo nome. Están orientados ao suroeste, cara á boca da ría de Vigo e a enseada de Moaña. Hai camiño de acceso até eles, se ben está cuberto de maleza. O monte é de uso comunal, e o seu uso é forestal. O seu estado de conservación é regular, pois a laxe foi afectada polos incendios forestais.

Características
---------------

O conxunto, de 12 x 25 m, está conformado por un grupo de laxes distribuídas en dous paneis contiguos. O primeiro (máis alto e cara ao oeste), inclúe case 50 motivos orientados do mesmo xeito en forma de cruz ou antropomorfos. O segundo (cara ao leste), contén cruces e deseños en forma de U invertido. No interior dalgúns destes motivos hai cruces, e nun deles (ver imaxe) unha pequena cunca. Isto foi interpretado como unha posible embarcación.

O lugar é coñecido como Pegada de San Pedro. Segundo a tradición oral, os gravados na laxe son as pegadas das ferraduras do cabalo de San Pedro, que pegou un salto desde aquí ao outro lado da ría de Vigo ao se lle aparecer o demo disfrazado de serpe.

Notas
-----

1. ↑  "Catálogo Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia. Ficha do Complexo rupestre de Borna/ Pedra dos Barcos" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 02 de xuño de 2020. Consultado o 26 de maio de 2020.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Alonso Romero, F.: «Hallazgo de un Petroglifo con Representaciones Esquemáticas de Embarcaciones de la Edad de Bronce». *Zephirus*, t.XXV p. 295-308. (1974)
* García Alén, Alfredo e de la Peña Santos, Antonio. *Grabados rupestres de la provincia de Pontevedra. Catalogación Arqueológica y artística de Galicia del Museo de Pontevedra* (1980). Fundación Pedro Barrié de la Maza. ISBN 84-85728-04-1
* Villaverde Román, X. C.: *Lendas de Moaña*. Agrupación cultural Nos, Moaña, 1988.
* Aparicio Casado, B.: *Mouras, serpientes, tesoros y otros encantos. Mitología popular gallega*. Cadernos do Seminario de Sargadelos, 80, Ediciós do Castro, Sada, 1999.

### Outros artigos

* Petróglifos do Pozo Garrido

### Ligazóns externas

* 

* Petróglifos da Borna na páxina web colaborativa Patrimonio Galego.
* Pegada do Cabalo de San Pedro, ficha en
* Representación en 3D do petróglifo da Borna
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Libertad.

***Libertad*** foi un semanario editado en Serantes entre 1924 e 1936.

Traxectoria
-----------

Subtitulado *Defensor de los intereses de la clase campesina y del pueblo en general. Órgano de la Sociedad de agricultores Libertad y Progreso*, foi un periódico quincenal que apareceu en marzo de 1924 como órgano da Sociedad de Agricultores "Libertad y Progreso" de Serantes. Estivo dirixido por Alfonso Castro Barrós ata a súa dimisión en maio de 1925. Foi suspendido pola ditadura en 1926. Reapareceu o 4 de marzo de 1930 co título ***La Liberdad*** e co subtítulo *Periódico independiente*. Despois cambiou o subtítulo por *Órgano del Partido Republicano de Serantes*. Desapareceu en 1936.

Notas
-----

1. ↑  *El Correo Gallego*, 29-2-1924, p. 2.
2. ↑  *El Ideal Gallego*, 23-9-1924, p. 3.
3. ↑  *El Correo Gallego*, 29-5-1925, p. 2.
4. ↑  *Las Riberas del Eo*, 22-3-1930, p. 3.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández, Eliseo (2021). "Pegadas proletarias de Serantes". *Memória histórica de Serantes*. Ferrol: Embora. ISBN 978-84-17824-48-8.

* Llorca Freire, Guillermo (1993). *Historia da prensa ferolá*. Sada: Do Castro. ISBN 978-84-7492-674-3.

* Llorca Freire, Guillermo (2021). "Crónica de "Libertad" de Serantes". *Memória histórica de Serantes*. Ferrol: Embora. ISBN 978-84-17824-48-8.

* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. p. 604. ISBN 84-7492-489-8.
**Miguel Chapel Salgueiro**, nado en Monforte de Lemos o 9 de xaneiro do 1903 e finado en Aulnay-sous-Bois (Sena-San Denis) en 1978, foi un sindicalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo dun cidadán de orixe francesa residente en Monforte de Lemos dende 1895. Ingresou na Compañía de Ferrocarriles del Norte como fogueiro en decembro de 1918. Afiliado á UGT, formou parte da primeira directiva da 3ª zona do Sindicato Nacional Ferroviario. En 1930 participou na reorganización da Agrupación Socialista de Monforte de Lemos e representou á Agrupación Socialista de Monforte no XIII Congreso do PSOE en 1932. Foi fundador das Juventudes Socialistas en 1933 e presidente da agrupación local de Monforte. Con motivo da folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido polo achado dun depósito de bombas en Ponte Raigada (Mourelos). Foi proclamado candidato do PSOE para as eleccións de febreiro de 1936. Logo do triunfo do Frente Popular nas eleccións, foi designado concelleiro de Monforte polo gobernador civil o 15 de marzo, e foi elixido síndico e tenente de alcalde. Foi presidente do comité local pro Estatuto de Autonomía en xuño. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou na formación das milicias que partiron de Monforte cara Lugo para a defensa da República. Fuxiu de Monforte, pasando a Portugal con Juan Tizón Herreros. De Portugal pasou a Xibraltar e de alí a Inglaterra e despois a Francia, onde se encontraba no momento da invasión nazi. Xulgado en rebeldía, abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1940 e foi sancionado con 8 anos de inhabilitación especial, 3 anos e un día de desterro a máis de 100 quilómetros de Monforte e ao pago de 250 pesetas. Logo da liberación de Francia estableceuse en Aulnay-sous-Bois, preto de París, traballando nunha fábrica de aparatos eléctricos na Port de la Chapelle. Foi concelleiro en Aulnay-sous-Bois polo Partido Socialista francés. En 1963 solicitou desde Francia o dereito ao subsidio de vellez na RENFE, pero foille denegado.

Vida persoal
------------

Casou con Antonia Carballo Otero.

Notas
-----

1. ↑  Una plaza fuerte del socialismo

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha en Represión franquista en Lugo
* "El teniente de alcalde de Tizón, Miguel Chapel, está desaparecido desde 1936". *La Voz de Galicia*. 31 de xaneiro de 2001.
* Miguel Chapel Salgueiro na páxina web *Nomes e Voces*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q61049800
* DSBE: 4163\_chapel-salgueiro-miguel

 |
| *Embigo* |
| --- |
|
|  |
| Embigo humano |
|
| Latín | *umbilicus* |
|
|
|
| Arteria | Arteria umbilical |
|
|
|
|
|
|

O **embigo** é a cicatriz resultante da caída fisiolóxica (natural) do cordón umbilical, e acostuma manifestarse como unha depresión na pel.
A palabra embigo ten a súa orixe no latín *umbilīcus*, diminutivo de umbo.

O cordón umbilical restante tralo parto acostuma caer entre unha a dúas semanas despois do nacemento, formando así o embigo no bebé.

Punto de vista médico
---------------------

Actualmente, o embigo é utilizado como vía de acceso na realización de laparoscopias e intervencións semellantes, mentres que o cordón umbilical interesa sobre todo como indicador da existencia dalgunha anomalía, xa que, se é curto ou longo de máis, pode ser orixe dalgunhas complicacións obstétricas. Por outra banda, despois do parto é conveniente revisar o cordón por dous motivos: por el circulan dúas arterias e unha vea, e se unha das arterias non está presente, ou é moi rudimentaria, pode ser un indicio dalgunha anomalía fetal. En canto á existencia de nódulos na extensión do cordón, poden indicar unha hipoxia fetal. Tales análises tamén son posíbeis por medio da fetoscopia. O cordón umbilical tamén pode ser un repositorio de células sanguíneas con gran potencial de uso en casos de, por exemplo, leucemia.

Na cultura popular
------------------

En Vilaoudriz (A Pontenova, Lugo) era costume atar o embigo das meniñas máis longo có dos homes por crer que así aquelas, de maiores e cando estivesen embarazadas, non presentarían hernias .

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *embigo*.
2. ↑  "*En la comarca lucense de Vilaodride, las que hacen de parteras atan el ombligo de las niñas más largo que el de los niños, porque creen, supersticiosamente, que de este modo, cuando aquéllas sean mayores no padecerán de hernias durante el embarazo*" (Eladio Rodríguez González: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961, s. v. *embigo*).

| * v
* c
* e
Anatomía rexional humana (TA A01.1) |
| --- |
| Cabeza | cabelo ·  testa ·  ollo ·  orella ·  nariz ·  boca ·  lingua ·  dentes ·  mandíbula ·  face ·  fazula ·  queixo |
| Pescozo | gorxa ·  noz de Adán |
| Tronco | ombreiro ·  costas  ·  seo (mamila) ·  peito ·  abdome ·  embigo 
órganos sexuais (clítoris ·  vulva ·  pene ·  escroto) – cadril ·  ano ·  nádega |
| Membros superiores | brazo ·  cóbado ·  antebrazo ·  pulso ·  man ·  dedo (polgar ·  índice ·  maior ·  anular ·  maimiño) ·  axila |
| Membros inferiores | perna ·  coxa ·  xeonllo ·  papo da perna ·  talón ·  nocello ·  pé ·  deda |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q43801
* BNCF: 41649
* BNF: 12014968q
* EBID: ID
* GEC: 0193658
* GND: 4201132-2
* LCCN: sh85139524
* MAG: 2781224065
* Treccani: ombelico

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 61584
* MeSH: D014472
* MeSH: A01.923.047.849
* NCIt: C77533
* TA: A01.2.04.005
* Uberon: 0007118
* UMLS: C0041638

 |
Furacán Stan no seu paso por Centroamérica o 4 de outubro de 2005, ás 13:15 UTC.
O **Furacán Stan** afectou a diversos países de Centroamérica e México durante os días 3, 4 e 5 de outubro de 2005. Os seus fortes ventos e choivas deixaron máis de 500 vítimas mortais e máis de 1.000 persoas desaparecidas, provocando ademais inundacións, corrementos de terra e derrubes en Belize, Costa Rica, O Salvador, Guatemala, Haití, Honduras, México e Nicaragua.

Os territorios máis afectados foron Guatemala e O Salvador, países nos que se produciron o maior número de falecidos, e onde decenas de comunidades e pobos quedaron completamente illados.

En Guatemala, onde o 75% do territorio se viu afectado, unha das principais cidades afectadas foi Santiago Atitlán, un importante destino turístico onde un grave corremento de terra produciu ducias de vítimas, tamén unha aldea situada na ladeira do volcán Tacá foi arrasada por un alude de lama e rochas.

En México un desbordamento dun río en Tapachula, no estado de Chiapas, arrasou 2.500 vivendas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q969693
* LCCN: sh2008001075

 |
A Domus Aurea permanece aínda debaixo das ruínas dos Baños de Traxano (aquí visible)
A **Domus Aurea** (literalmente, en latín, *Casa de Ouro*), era un grandioso palacio construído polo emperador Nerón en Roma tras o grande incendio do ano 64. Ocupaba, segundo se calculou, ao redor de 50 hectáreas entre os outeiros do Palatino e o Esquilino.

Historia e características
--------------------------

Os seus luxos incluían incrustacións de ouro, pedras preciosas e marfil, e cóntase que os teitos dalgúns salóns tiñan comportas por onde se guindaban flores e perfumes durante as festas ofrecidas por Nerón.

Inacabada á morte de Nerón e danada polo incendio do 104, a *Domus Aurea* foi cuberta con cascallos por orde do emperador Traxano, unha medida que a longo prazo asegurou a súa conservación ao evitar a habitual pillaxe de materiais valiosos que afectou a outros edificios como o Coliseo. Polo menos unha parte das estancias do palacio permaneceu descoñecida até o século XV, cando se achou casualmente o acceso a unha das bóvedas soterradas baixo terra. As decoracións murais descubertas entón foron a inspiración do motivo de grutescos que se fixo habitual no Renacemento. A palabra *grutesco* deriva de *gruta*, en alusión ás ruínas subterráneas da *Domus*.

Os restos atopados nas posteriores escavacións amosan un bo estado de conservación, e as súas pinturas son particularmente fermosas. Con todo, limitacións orzamentarias impediron durante décadas a conservación axeitada do conxunto, que sufriu fendas e humidades que facían perigar a súa sustentación e que desaconsellaban o acceso do público.
Por causa das devanditas fendas e a filtración de auga, o 30 de marzo de 2010 parte do teito, ao redor de 60 metros cadrados, dunha das galerías do complexo afundiuse, inda que no intre do colapso non había turistas no sitio.

Suetonio conta que Nerón ao entrar por primeira vez na súa Domus Áurea, exclamou:

> 
> 
> Ben! Agora por fin podo empezar a vivir como un ser humano.
> Suetonio, *Vida dos Césares* - *Vida de Nerón*, 31.
>

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Domus Aurea*** |

### Bibliografía

* Ball, Larry F. *The Domus Aurea and the Roman architectural revolution*. Cambridge University Press, 2003.
* Iacopi, I. *Domus Aurea.* Milán: Electa, 1999.
* Alasdair Palmer, "Nero's pleasure dome," en *London Sunday Times*, 11 de xullo de 1999.
* Segala, Elisabetta. *Domus Aurea*. Milán: Electa, 1999.

### Ligazóns externas

* Great Buildings on-line: Domus Aurea
* University of Texas: Domus Aurea
* Rome ? Domus Aurea
* Golden House of Nero for Kids
* A *Domus Aurea* en *Romeguide* Arquivado 24 de xuño de 2010 en Wayback Machine. (en italiano)
* Imaxes da *Domus Aurea*
* Texto orixinal da *Vida de Nerón* de Suetonio (en latín)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q622438
* WorldCat
* VIAF: 235987561
* EBID: ID
* GEC: 0022740
* GeoNames: 7303192
* GND: 4224549-7
* Pleiades: 410440793
* Structurae: 20003321

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: El Avisador.

***El Avisador*** foi un xornal publicado na Coruña entre 1863 e 1877.

Traxectoria
-----------

Folletín do Avisador. *Contos da miña terra*, por R. C. Coruña. Tipografía Galaica. 1864.
Subtitulado *Diario independiente*, apareceu a principios de 1863. Fundado por Gonzalo Brañas Sánchez-Boado e Ezequiel e Eladio Fernández Miranda. De tendencia liberal, o seu obxectivo eran os intereses materiais e o adianto en todo o que reclama a localidade. Tiña servizo directo de telegramas. Entre os seus colaboradores figuraron prestixioso escritores de Galicia. En 1864 publicou en formato de folletín *Contos da miña terra* de Rosalía de Castro, asinado coas iniciais **R. C.**. Tivo unha segunda época e unha terceira na que se subtitulaba *Diario de La Coruña y de Galicia*. Continuou publicándose despois de 1877 cambiando o seu nome por *El Anunciador*.

Notas
-----

1. ↑  *Contos da miña terra* Galiciana. Biblioteca de Galicia.
2. ↑  Ríos Panisse, M. C. (abril-xuño de 1995). ""Contos da miña terra" (1864), primeira edición do conto galego atribuido a Rosalía de Castro". *Grial* (Galaxia) (126): 257–280.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Anunciador, El". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Ediciós do Castro. p. 142. ISBN 84-7492-489-8.
* Vilavedra, D. ed. (1997). *Diccionario da Literatura Galega. Publicacións periódicas* **II**. Galaxia. p. 63. ISBN 84-8288-137-X.

### Outros artigos

* *El Anunciador*

### Ligazóns externas

* Ficha e exemplares de *El Avisador* en Galiciana.
*Para outros usos véxase Ilustración (homónimos).*
Denomínase **ilustración** (lo latín *illustrātio, -ōnis*, 'iluminación') á representación iconográfica de contidos diversos que frecuentemente realzan, acompañan, completan ou contribúen á mellor comprensión dun texto, ou simplemente que o adorna.

Ilustración do *Codex Vidobonensis* (1550).
Dentro dunha concepción contemporánea, o termo adscríbese a aquelas imaxes producidas con técnicas artísticas tradicionais que, desde o perfeccionamento das técnicas de impresión de finais do século XVIII, como a litografía e o gravado litográfico, permitiron unha maior facilidade e perfeccionamento para a súa difusión masiva. Hoxe en día a ilustración é un dos elementos máis importantes do deseño gráfico.

As ilustracións son comúns en xornais, revistas e libros, especialmente nos libros de arte e, especialmente, na literatura infantil e xuvenil (asumindo, non poucas veces, un papel máis importante que o do propio texto), sendo tamén utilizadas na publicidade e na propaganda. Pero existen tamén ilustracións independentes de textos, onde a propia ilustración é a información principal. Un exemplo sería un libro sen texto, non infrecuente en libros infantís ou en banda deseñada.

A ilustración editorial ten a súa orixe na miniatura, utilizada amplamente na Idade Media nos manuscritos, pero actualmente difire desta por servirse de medios mecánicos (e, máis recentemente, de medios fotomecánicos e dixitais) para a súa reprodución. Por tanto, a súa evolución e historia está intimamente ligada á imprenta e ao gravado.

A ilustración posúe unha tradición antiga, que se remonta ás primeiras formas pictóricas (como as pinturas rupestres), continuando pola invención da imprenta, a Revolución Industrial até a nosa era dixital. Actualmente esta tradición é especialmente importante para os libros de arte, os científicos, a banda deseñada e os filmes de deseños animados.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Arnhein, Rudolph: *Arte y percepción visual*. Alianza Editorial.
* Bayard, Émile (1898): *L'Illustration et les illustrateurs*. París: Librairie Ch. Delagrave.
* Chichoni, Oscar: *Mekanika*. Norma Editorial.
* Lambert, Susan: *El dibujo, técnica y utilidad*. Tursen Editorial.
* Martínez Moro, J. *Serie Tesis: Ilustrar lo sublime*. Universidad del País Vasco.
* Melot, Michel (1984): *L'Illustration; histoire d'un art*. Genève: Éditions Skira. ISBN 2-605-00033-8

### Outros artigos

* Asociación Galega de Profesionais da Ilustración
* Deseño
* Deseño gráfico
* Día da ilustración
* Iconografía
* Ilustración científica
* Miniatura

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178659
* AAT: 300015578
* BNCF: 7878
* BNF: 11975832b
* BRE: 2005001
* EBID: ID
* GND: 4123412-1
* JSTOR: illustration
* LCCN: sh99001255
* NDL: 00570222
* PSH: 11759

 |
O ***Chronicon Iriense*** é unha curta crónica medieval en latín sobre a historia da diocese de Iria Flavia (predecesora da arquidiocese de Santiago de Compostela), entre os anos 561 e 982.

Historia e características
--------------------------

Nos manuscritos medievais adoita aparecer unida á *Historia Compostellana*, se ben tamén aparece en solitario nalgúns manuscritos do século XII. Quizais foi escrita para completar a parte da fundación da diocese anterior ao narrado na *Historia*, pero unha parte do persoal que o investiga, como Justo Pérez de Urbel e Rubén García Álvarez, defende que foi creada xusto despois dos últimos eventos narrados, cara ao ano 982, polo daquela recentemente deposto bispo Paio Rodríguez.

O *Chronicon* comeza no ano 561, con Andrés, bispo durante o Primeiro Concilio de Braga, e continúa até o episcopado de Pedro Martínez de Monsoncio. Menciona o descubrimento do presunto corpo do Apóstolo Santiago durante o bispado de Teodomiro, no reinado de Afonso o Casto, pero non se di o lugar onde se atopou o corpo. Segundo o *Chronicon*, Teodomiro foi o primeiro bispo da nova diocese en Santiago de Compostela, durante o reinado de Carlomagno.

Edicións
--------

* En Juan de Ferreras, ed. *Historia de España*, XVI (Madrid: 1727)
* En Enrique Flórez, ed. *España Sagrada*, XX (Madrid: 1765), 598–608.
* En Rubén García Álvarez, ed. "El Cronicón Iriense" (Madrid: 1963).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barton Sholod. 1966. *Charlemagne in Spain: The Cultural Legacy of Roncesvalles* (Geneva: Librairie Droz), p. 129.
* José-Luis Martín. 1965. "Pelayo Rodríguez, obispo de Santiago (977–985)", *Anuario de los estudios medievales*, 2, 474.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: El Obrero.

***El Obrero*** foi un periódico editado en Ferrol entre 1910 e 1936.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Órgano de la Agrupación Socialista ferrolana y defensor de la clase trabajadora*, apareceu como semanario socialista e converteuse en voceiro oficial da Agrupación Socialista de Ferrol en 1913. Estivo dirixido por Edmundo Lorenzo Santiago. Foi suspendido durante a Ditadura de Primo de Rivera e reapareceu en 1930. Pechado por orde gobernativa entre outubro de 1934 e abril de 1935, seguiu editándose ata xullo de 1936. Na Segunda República foi dirixido por Marcial Fernández Vázquez, Ángel Mato Peña, Manuel Morgado e Xaime Quintanilla. 

As súas páxinas fomentaron a polémica entre os partidarios galegos das teses esquerdistas de Largo Caballero e os defensores da liña moderada adoptada polo PSOE durante o primeiro bienio republicano. Entre os seus colaboradores figurou Tomás López da Torre e incluíu colaboracións de prestixiosas sinaturas do socialismo español como Luis Araquistain, Andrés Saborit, Sócrates Gómez e Francisco Largo Caballero.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández Fernández, Eliseo (2005). *Obreirismo ferrolán*. Vigo: A Nosa Terra. pp. 81–82. ISBN 84-96403-42-4.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12387468
* Galiciana: 3884

 |
A **Guerra dos Mascates**, que ocorreu de 1710 a 1711 na entón Capitanía de Pernambuco, é considerada como un movemento nativista polos historiadores da Historia do Brasil.

Nela enfrontáronse os señores de terras pernambucanos, concentrados na cidade de Olinda, e os comerciantes portugueses da cidade de Recife, chamados pexorativamente *mascates*.

Antecedentes
------------

Despois da expulsión dos neerlandeses do nordeste do Brasil, a economía da rexión, que dependía da manufactura do azucre, estaba sen capital para investimentos en plantacións, equipamentos e man de obra escrava. Co descenso dos prezos do produto no mercado internacional, debido á concorrencia do azucre producido nas Antillas, entrou en profunda crise. Necesitados de diñeiro, pedíano ós comerciantes de Recife.

Endebedados e dependentes economicamente dos comerciantes portugueses, os latifundistas pernambucanos non aceptaron a emancipación político-administrativa da cidade de Recife, ata entón subordinada a Olinda. A emancipación de Recife foi percibida como unha agravante da situación dos latifundistas endebedados, diante dos seus acredores, a burguesía comercial portuguesa, que, por ese mecanismo (a emancipación da vila onde vivían) alcanzaban unha situación de igualdade política.

O movemento
-----------

En febreiro de 1710, pouco despois de recibir a Carta Rexia que elevou o poboado á condición de vila, os comerciantes inauguraron o Pelouriño e o predio da Cámara Municipal, separando formalmente Recife de Olinda, a sede da capitanía. A aristocracia rural pernambucana reaccionou e atacou Recife, baixo o liderado de Bernardo Vieira de Melo e de Leonardo Bezerra Cavalcanti. O gobernador da capitanía, Sebastião de Castro Caldas Barbosa, relacionado cos *mascates*, fuxiu a Baía, deixando o goberno nas mans do bispo Manuel Álvares da Costa Claumann. Os mascates contraatacaron en 1711, invadindo Olinda e provocando incendios e destrución nas vilas e facendas próximas.

O nomeamento dun novo gobernador, Felix José de Mendonça, e o reforzo de tropas portuguesas mandadas desde Baía, puxeron fin á guerra. A burguesía mercantil recibiu o apoio da metrópole, e Recife mantivo a súa autonomía. Porén, o sentimento autonomista e antilusitano dos pernambucanos, que viña dende a loita contra os holandeses, intensificouse aínda máis no pobo, rexurdindo anos despois na Revolución Pernambucana de 1817 e na Confederación de Ecuador de 1824.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3119045
* EBID: ID
* LCCN: sh96009215

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Baña.
Coordenadas: 42°14′09″N 6°48′00″O﻿ / ﻿42.23583, -6.80000

| lago da Baña |
| --- |
| Lago da Baña |
|
|
| Marco Legal |
| **Figura de Protección:** | Monumento Natural |
|
| **Ano de constitución:** | 1990 |
| **Superficie:** | 731 ha. |
| **Lexislación:** |  |
|
| Datos de interese |
| **País:** | España España |
| **Provincias:** | León |
|
| **Concellos:** | Encinedo |
| **Ríos:** |  |
| **Picos** |  |
|
| **Direccións de interese:** |  |
| **Teléfonos:** |  |
|

O **lago da Baña** (oficialmente *Lago de la Baña* e denominado *Llagu Lla Baña*
 en asturleonés) é unha lagoa de orixe glaciar situada preto de La Baña, Encinedo, na comarca de Cabreira en León. É un espazo declarado "monumento natural" ao norte da serra da Cabreira e da serra da Mina.

Formouse por erosión glaciar e conta ao redor cun circo glaciar rematado polos cumes de Pena Trevinca (2.127 m) e Pena Surbia, no límite de Galiza. No lago destaca unha morena glaciar formada por laxes de lousa, que se atopa nun bo estado de conservación, malia as actividades de minaría a ceo aberto que se realizan nas súas proximidades.

Na paisaxe da contorna abondan distintas aves de rapina, lobos, xabarís e troitas, así como bidos, acivros e moi diversos tipos de fentos de montaña.

Notas
-----

1. ↑  "Llagu la Baña, Monumento Natural".
2. ↑  Monumentos naturales de Castilla y León, Junta de Castilla y León. (eds.). "Monumento Natural 'Lago de la Baña'".

### Véxase tamén

* Pena Trevinca
* Parque Natural do Lago de Seabra

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11693597
* CDDA: 142953
* WDPA: 142953

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: La Constancia.

***La Constancia*** foi un periódico editado en Pontevedra entre 1856 e 1865.

Traxectoria
-----------

Subtitulado *Periódico de instrucción primaria, secundario, ciencia, artes y literatura*, apareceu en 1856. Fundado e dirixido por José Sanmartín de Santiago. Os seus redactores eran Luis María Sobrino, Severiano González Regueral, Joaquín Baeza, Antolín Esperón, Evaristo Antonio Mosquera e José Benito Juncal. Logo da morte do director José Sanmartín, en 1860, foi dirixido e redactado por Emilio Couto Salcedo. Cesou a súa publicación en 1865

Tivo unha segunda época en 1874 co subtítulo *Periódico de noticias, ciencia, artes y literatura*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la prensa gallega 1800-1986*. Cuadernos do Seminario de Sargadelos (en castelán) **52**. Sada: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20543599
* Galiciana: 9041

 |
| * v
* c
* e
Batallas da guerra da Independencia española entre 1808 e 1809 |
| --- |
| 
* Pancorbo
* Valmaseda
* Burgos
* Rosas
* Espinosa
* Tudela
* Somosierra
* Cardadeu
* Molins de Rey
* Sahagún
* Benavente
* Cacabelos
* Zaragoza
* Castellón
* Mansilla
* Elviña
* Val de Monterrei
* Vigo
* Ponte Sampaio

 |

A **batalla de Valmaseda** tivo lugar o 6 de novembro de 1808, na localidade homófona, durante a retirada de Cantabria do Exército de Galiza, comandado polo tenente xeneral Blake, contra forzas francesas, superiores en número, que conducía o xeneral Victor. Blake logrou unha pequena vitoria.

Antecedentes
------------

Logo de recibir o reforzo das tropas veteranas da "División do Norte", acabadas de chegar de Dinamarca, que estaban ao mando do marqués de la Romana, Blake decidiu facer fronte ao exército napoleónico que o perseguía.

A derrota francesa foi a consecuencia da desgraciada iniciativa do mariscal Lefebvre na anterior batalla de Durango, que permitira que Blake escapase co seu exército practicamente intacto. Outros erros derivaron da maneira de efectuar a persecución, especialmente cando Victor cometeu a lixeireza de deixar que as súas tropas se desperdigasen na busca dun inimigo que considerou que xa estaba batido. Isto permitiu a Blake atraer os franceses cara a unha trampa.

Desenvolvemento da batalla
--------------------------

O 15 de novembro a división do xeneral Vilatte, que operaba por diante do resto das formacións galas, caeu nunha emboscada.

Aínda que os seus xefes cometesen bos erros, os soldados franceses, tallados nunha disciplina de ferro, non fallaron. Vilatte, refusando renderse, dispuxo as súas tropas en cadros e conseguiu escapar do cerco no que caíra. Con todo os españois fixeron aínda 300 prisioneiros e máis se apoderaron dunha peza de artillaría.

Balance
-------

Amolado ao saber o que a súa Grande Armée sufrira, o que en realidade non era máis que unha derrota menor ante *un exército de bandidos dirixido por frades*, Napoleón reprendeu severamente a Victor pola súa imprudencia. Porén Victor vingouse seis días máis tarde cando derrotou a Blake en Espinosa de los Monteros.

Notas
-----

1. 1 2  Cayuela Fernández, José Gregorio; Gallego Palomares, José Ángel (2008). *La Guerra de la Independencia. Historia bélica, pueblo y nación en España (1808-1814)*. Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca. p. 163. ISBN 978-84-7800-334-1.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Guerra da Independencia española
Coordenadas: 50°57′00″N 11°34′30″L﻿ / ﻿50.95000, -11.57500

Napoleón revisando a Garda Imperial.
Avance dos dragóns franceses.
A **batalla de Jena** librouse o 14 de outubro de 1806 en Jena, Turinxia (actual Alemaña), e enfrontou o exército francés, baixo o mando de Napoleón contra o segundo exército prusiano comandado por Frederico Guillerme III de Prusia.

Esta batalla, xunto á batalla de Auerstädt, significou a derrota de Prusia a súa saída das guerras napoleónicas até 1813.

Desenvolvemento da batalla
--------------------------

A vangarda do exército francés chegou a Jena a últimas horas do 13 de outubro ás ordes do mariscal Jean Lannes, uníndose posteriormente a forza do Emperador, o que resultou nun exército de máis de 100 000 homes. Fronte a eles, os prusianos reuniron a uns 70 000 homes ao mando do Príncipe Friedrich Hohenloe.

A batalla desencadeose por unha carga incontrolada do Mariscal Michel Ney, que se lanzou contra os prusianos, tendo que ser rescatado pola cabalaría francesa antes de que fora completamente aniquilado. O posterior avance do groso do exército francés, coa cabalaría ao mando de Joachim Murat, foi nese momento, ao redor das 13:00 horas, cando Napoleón decidiu dar o paso decisivo. Ordenou ao seus flancos que empuxaran con forza e intentaran atravesar os flancos prusianos e rodear ao exército central principal, mentres o centro francés intentaba esmagar ao centro prusiano. Os ataques polos flancos resultaron ser un éxito. Cos flancos rotos, o exército prusiano viuse obrigado a retirarse e Napoleón gañou outra batalla.

En total, o exército prusiano perdeu 10 000 homes mortos ou feridos, tomou 15 000 prisioneiros de guerra e 150 canóns. a mesmo tempo estaba sendo fortemente acosado polo Mariscal Davout na Batalla de Auerstädt.

Tras o combate principal, o exército francés avanzou, xa practicamente sen resistencia, tomando as cidades de Erfurt e, finalmente, Berlín, forzando o exilio da familia real prusiana.

Notas
-----

1. 1 2 3  Chandler 2009.
2. ↑  Eggenberger 2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Batalla de Jena*** |

### Bibliografía

* Chandler, David G. (2009): *The Campaigns of Napoleon. The mind and method of history's greatest soldier*. Nova York: Simon and Schuster. ISBN 978-1-4391-3103-9.
* Eggenberger, David (2012): *An Encyclopedia of Battles: Accounts of Over 1,560 Battles from 1479 B.C. to the Present*. Chelmsford, Massachusetts: Courier Corporation. ISBN 978-0-4861-4201-2.
* Henri Houssaye (2006): *Iéna, et la campagne de 1806*. París: Bernard Giovanangeli Éditeur. ISBN 978-2-9090-3491-1.
* Robert Ouvrard (2006): *Iéna avec Napoléon: La campagne de Prusse par ceux qui l'ont vécue*. Lausanne, Suíza: Histoire et voyages. ISBN 978-2-8463-0033-9.

### Outros artigos

* Guerras napoleónicas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q154426
* BRE: 2029199
* EBID: ID
* GND: 4126639-0
* LCCN: sh85069884
* NKC: ph117654

 |