**Santa María de Xares** é unha parroquia que se localiza no concello da Veiga. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 82 habitantes (43 mulleres e 39 homes), nunha entidade de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 65 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 55 habitantes, sendo 23 homes e 32 mulleres.

Historia
--------

Era a parroquia de presentación do marquesado de Figueiredo, sendo o lar propio coñecido como Casa de Lamela. A principios da guerra civil española converteuse na última aldea en resistir o avance dos fascistas ao recibiren nela aos que fuxían da Veiga dun ataque de falanxistas e gardas civís, reunidos aquí preparáronse fronte ao envite nesta poboación amiga, pero vendo que seguían en condicións inferiores decidiron botarse ao monte, mais produciuse a represión cando chegaron aquí os falanxistas e civís conservadores destruíndo as casas daqueles que votaran a candidaturas progresistas.

Patrimonio
----------

A igrexa parroquial ten a súa orixe a comezos do século XI, en 1010, sendo reformada no século XVI. Ten planta de cruz patriarcal, propia do románico, e fachada neoclásica. Na cúpula hai catro esculturas, representando a dous mestres e dous peóns, con inscricións nun deles. Hai unha cruz de 1624, doada por Alonso Ponce de León, familiar do Santo Oficio. No templo consérvanse libros de rexistro de 1583. A parroquia aínda conserva moitos muíños, algúns de orixe medieval, aproveitando cantidade de cursos fluviais: O Campo, A Eirexa, As Olgas, O Valadal, A Peneda e Corzos.

Turismo
-------

Ademais de diversas casas de turismo rural, en Xares había un hotel de 3 estrelas que contaba con heliporto. Entre os atractivos, pódese practicar o sendeirismo,, a astronomía, a pesca, principalmente no río Xares, e a caza. Desde Xares, saen camiños para diversos puntos de interese como Morteira (alt. 1.299 m; dist. 7,26 km), as lagoas e o pico de Ocelo (alt. 1.759 m; dist. 16,52 km) e Pena Trevinca por Ponte (2.127 m; 31 km). Desde 2015, Trevinca é un Destino Turístico Starlight, por tanto un lugar recomendado para a observación nocturna do ceo.

A festa parroquial é a Natividade da Virxe, o 8 de setembro. Desde 1977, celébrase o 18 de agosto.

Organización territorial
------------------------

### Barrios

Os barrios da aldea de Xares son: A Currelada, A Carreira, Cales, O Caneiro, O Couso, O Apartadeiro, A Corredoira, A Pedreira, As Olgas e Balteiro.

### Camiños

A rede de camiños sae para os lugares de: Morteira, O Valadal, A Ribeira de Ponte, As Murias, Lamazais, A Algara, A Escrita, e A Lama de Enfranco.

### Lugares singulares

Algúns lugares singulares de Xares: O Pozo dos Mouros, O Porto do Río, O Campo de Xogo de Birlos, Picotes, A Fraga, O Pico do Ocelo, As Portas do Ocelo, As Lagoas e A Fervenza.

### Estradas

* A Veiga e Ponte: OU-0803
* Seoane: OU-0855

### Toponimia

Os principais topónimos de Xares son: Acevedos, Aguzadoira, A Algara, Areeiro, A Bardanca, As Barreiras, A Barronca, O Bidual, A Brolla, Bruñeiros, Os Cabrillos, As Calerillas, Cales, O Campo, A Cancela, Os Carballos, Carreiras, O Cevral Negro, Os Chairos, Chao Dardonas, Os Chaos dos Biduis, Clavillas, Cobarcas, Colmear, Corga do Prado, Covallán, A Cruz de Hedreira, As Cuncas, A Eireixa, Encrucillada, Entrambos Ríos, A Escrita, Espiñeiro, A Fervenza, As Fervenzadas, A Fonte da Uceira, A Fonte Fría, O Fontenlo, As Forcadas, Os Foxos, A Fraga, Freitoso, A Frieira, A Granxa, As Ladeiras, A Lama da Loba, A Lama da Ribeira, A Lama da Veiga, A Lama de Abedul, A Lama de en Franco, Lamazais, Lameiros de Veiga, A Mallada de Adán, Os Malladais, Manga Dazor, O Mazairo, Miforcos, O Mioto, A Misarela, Morteira, Morteiroá, Mourinallo, Mourinolla, As Murias, O Navío, O Ocelo, As Pedras, A Pena de Barreiro, O Pendón, Picotes, Piñeiros, A Pinguela, O Pombar, As Pombeiras, A Portela, O Porto do Río, A Porvida, A Poula, Os Poulos da Pala, As Pozas, Preidone, Raposeira, O Rebolo, Reconcos, Os Reconcos, A Ribeira de Ponte, Rozadas, O Salar, Salgueiro, Santiago, A Tapada, O Teso, A Touza Longa, As Tres Marras, Val de Migoboi, O Valadal, Valbón, A Valigota, A Veiga de Fula, A Veiga do Corgo, As Vincelas, Vindancais e Zalamagal.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes de Xares, A Veiga.
* fonte de cano integrada nun camiño inclinadoFonte da Pedreira.
* rúa costa abaixo con casas de pedra ás beiras e un portón amarelo de acceso a unha delasBarrio de Balteiro

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Xares

| Lugares da parroquia de Xares no concello da Veiga (Ourense) |  |
| --- | --- |
| Xares |

### Parroquias da Veiga

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias da Veiga |  |
| --- | --- |
| Baños (San Fiz) | Candeda (San Miguel) | Carracedo (San Miguel) | Casdenodres (San Salvador) | Castromao (Santa María) | Castromarigo (San Miguel) | Corexido (Santo Estevo) | Corzos (Santiago) | Curra (San Miguel) | Espiño (San Vicenzo) | Hedreira (Santa Comba) | Lamalonga (Santa María) | Meda (Santa María) | Meixide (Santa María) | A Ponte (Santa María Madanela) | Prada (Santo André) | Prado (Santo Estevo) | Pradolongo (San Pedro) | Requeixo (Santo André) | Riomao (San Tomé) | San Fiz (Santa Catalina) | San Lourenzo (San Lourenzo) | Santa Cristina (San Tirso) | Seoane (San Xoán) | Valdín (Santa María) | A Veiga (Santa María) | Vilaboa (Santa Lucía) | Vilanova (San Pedro) | Xares (Santa María) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 332/1996, do 26 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da Provincia de Orense.
2. 1 2  Turismo, Turgalicia/Axencia Galega de (2017-04-27). "Igrexa de Santa Maria de Xares na Veiga (Ourense)". *Turgalicia*. Consultado o 2022-08-19.
3. ↑  "Alfonso Ortega Prada. Memorias". *Fundación Luis Tilve* (en castelán). 2007-05-25. Consultado o 2022-08-19.
4. ↑  "Molinos Hidráulicos". *www.xares.es* (en castelán, galego, inglés, e francés). Consultado o 2022-08-19.
5. ↑  "Xares". *EscapadaRural.com* (en castelán). Consultado o 2022-08-19.
6. ↑  "El Ciervo de Xares en A Veiga". *Ruralzoom* (en castelán). Consultado o 2022-08-20.
7. ↑  "BOE.es - BOE-A-2021-14881 Resolución de 9 de septiembre de 2021, del Departamento de Gestión Tributaria de la Agencia Estatal de Administración Tributaria, por la que se publica la revocación de números de identificación fiscal.". *www.boe.es* (en castelán). Consultado o 2022-08-20.
8. ↑  Redacción (2017-01-29). "Las rutas del Xares - revistaiberica.com Viajes y Turismo". *revistaiberica.com Viajes y turismo por España y Portugal* (en castelán). Consultado o 2022-08-19.
9. ↑  "Xares-Morteira". *Wikiloc - Rutas del Mundo* (en castelán). Consultado o 2022-08-18.
10. ↑  "Xares-Lagos e Pico de Ocelo". *Wikiloc - Rutas del Mundo* (en castelán). Consultado o 2022-08-18.
11. ↑  "Ponte - Peña Trevinca (Circular)". *Wikiloc - Rutas del Mundo* (en castelán). Consultado o 2022-08-18.
12. ↑  Company, The Geco. "Listado de Destinos Turísticos Starlight". *Starlight Fundación* (en castelán). Consultado o 2022-08-18.
13. ↑  "Fiestas populares". *xares.es* (en castelán). Consultado o 21 de agosto de 2022.
14. ↑  "Recorrido en vídeo por Xares". *www.xares.es* (en castelán, gal, francés, e inglés). Consultado o 2022-08-20.
15. 1 2 3  "Sede Electrónica del Catastro". *sedecatastro.gob* (en castelán). Consultado o 20/08/2022.
16. ↑  Algúns topónimos non están ben rexistrados no catastro como o caso do Porto do Rmo (en lugar de Río) ou Iglesia por Eirexa, e outros poden estar desprazados respecto do uso habitual, mais coinciden na súa esencia.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares da Veiga

### Ligazóns externas

* Da Veiga aos penedos de Oulego - GALICIA (turismo.gal)
* O Pobo de Xares
* Rio Xares Arquivado 19 de agosto de 2022 en Wayback Machine.
* Xares

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12402573
* código INE: 32083120000
* GeoNames: 3120174

 |