**Federico Cantero Villamil** en 1920.
**Federico Cantero Villamil**, nado en Madrid o 22 de xuño de 1874 e finado en 1946 foi un enxeñeiro civil español coñecido polos encoros que construíu e proxectou ao longo do río Douro e polas súas investigacións no ámbito aeronáutico, que se resume na *Libélula Viblandi*, un helicóptero, ou precursor do mesmo, construído por el.

Traxectoria
-----------

### Familia

Os seus pais foron o enxeñeiro de camiños Federico Cantero Seirullo e Isabel Villamil Olivares. Casou con Tránsito Cid, e tiveron dous fillos. Após enviuvar, Cantero casou con Concepción García-Arenal Winter, neta de Concepción Arenal, e tiveron seis fillos.

### Formación e primeiras obras

Fíxose enxeñeiro o 30 de setembro de 1896, coa mellor cualificación. Realizou a súa práctica laboral durante 1897 en Zamora, e en 1900 comezou a traballar na "Jefatura de Obras Públicas de Zamora". En maio de 1900 pediu e obtivo unha licenza para traballar na hidráulica. Nese momento, os gobernos de España e Portugal planeaban como explotar o potencial hidroeléctrico do río Douro.

### Encoros

En 1899 funda a sociedade "El porvenir de Zamora", co obxectivo de financiar e explotar o encoro de San Román, preto de Zamora. A súa construción durou até 1903. Este encoro aproveitou un meandro do río Douro de 11,2 km de longo. Abriu un túnel de 1.5 km de longo e construíu as turbinas e os motores do outro lado. Mediante isto, o desnivel desde o encoro até as turbinas medía 14 metros, mentres que a altura do encoro era de só 5 metros.

Tamén deseñou e proxectou a denominada *"Solución española de los Saltos del Duero"*, proxecto que planificou todas as represas da vertente española do río Douro.

Finalmente, proxectou a construción real dalgunhas desas presas, e tamén dous encoros de Burgomillodo, río Duratón e río Eresma.

Patentou en 1945 un "novo tipo de pechadura hidráulica accionada pola propia auga da canle ou o encoro onde están instalados".

### Ferrocarril

En 1913 propuxo un proxecto para unir Zamora e Ourense a través de Puebla de Sanabria por vía férrea. Foi unha das obras de enxeñería máis duras da súa época: o proxecto contaba con máis de 100 túneles, en particular o túnel de Padornelo, de 6 km de lonxitude. Executouse entre 1921 e 1957 cunha vía única, aínda que o deseño admitía vía dobre. En 1931 as obras foron suspendidas, o que provocou unha manifestación e uns acontecementos que levaron á proclamación efémera da República Galega.

Para conmemorar o centenario do proxecto, foi publicado un libro en 2013.

### Aeronáutica

 *Libélula Viblandi.*
Aínda que a principal obra de Cantero foi a dos encoros, dende 1908 foi patentando outros inventos no ámbito da aeronáutica. O seu principal interese era o problema do voo. É en 1910 cando patentou unha *...* *idea de manter os corpos no aire e, se o quixese, a propulsión*. Á primeira seguíronlle trinta e catro patentes, sendo as últimas dedicadas ao helicóptero que construíu: o *Libélula Viblandi*. Usando os coñecementos adquiridos durante trinta anos de traballo, Cantero comezou a construír ese helicóptero en 1936, competindo con Igor Sikorsky e con Anton Flettner e Heinrich Fokke por facer voar un helicóptero. A Guerra civil española comezou ese ano, e o helicóptero ficou en Madrid (zona republicana) mentres que Cantero permaneceu en Zamora (zona nacional). En outubro de 1941 o helicóptero estaba listo para as probas. Os resultados daquela proba perdéronse e o proxecto de voo estaba decaendo cando Sigorsky probou o seu helicóptero con éxito en 1938 e 1940.

### Fontes

As obras de Cantero foron esquecidas durante anos, e recentemente foron redescubertas por Isabel Díaz de Aguilar e Federico Suárez Caballero. As fontes primarias básicas son as patentes que rexistrou e dous libros de Cantero sobre a *Libélula*.

Notas
-----

1. 1 2  Sadia, José María (2014-05-24). "Zamora da las gracias a un visionario". *La Opinión de Zamora* (en castelán). Consultado o 2024-01-05.
2. ↑  "Se organiza una manifestación. Se proclama la República Gallega". *El Pueblo Gallego nº 2.254* (en castelán). 26 de xuño de 1931. p. 1. Arquivado dende o orixinal o 21 de outubro de 2014. Consultado o 16 de outubro de 2014.
3. ↑  "En Orense se declara la República Gallega". *El Regional nº 17.127* (en castelán). 25 de xuño de 1931. p. 3.
4. ↑  "Última Hora: A Madrid llega la noticia de haberse proclamado la República Gallega en Orense". *La Zarpa nº 3.062* (en castelán). 25 de xuño de 1931. p. 12.
5. ↑  "El bello gesto de Galicia". *El Emigrado nº 378* (en castelán). 7 de xullo de 1931. p. 1.
6. ↑  "Helicópteros na Segunda Guerra Mundial". *pt.topwar.ru/* (en ruso e portugués). Consultado o 5 de xaneiro de 2023.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Federico Suárez Caballero. (2006) *Federico Cantero Villamil,* Arte&Prensa.

### Ligazóns externas

* Un catedrático reivindica al pionero español inventor del helicóptero :: PD (en castelán)
* *Un pionero de la aviación* Babelia (en castelán)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5440974
* WorldCat
* VIAF: 86997808
* BNE: XX1228458
* DBE: federico-cantero-villamil
* ISNI: 0000 0000 8161 5912
* LCCN: n2010069883

 |