Este artigo é sobre un militar. Para o seu pai avogado, político e músico, véxase José Millán Astray

**José Millán-Astray y Terreros**, nado na Coruña o 5 de xullo de 1879 e finado en Madrid o 1 de xaneiro de 1954, foi un militar galego vinculado ao franquismo e fundador da Lexión Española.

Traxectoria
-----------

### Comezos

O seu pai foi o avogado e director do Cárcere Módelo de Madrid José Millán Astray, e a súa nai Pilar Terreros Segade. A súa irmá foi a escritora Pilar Millán Astray. Moi vinculado ao seu pai, utilizou legalmente os seus dous apelidos, e cando tivo idade ingresou na carreira militar, o que non puidera facer seu pai ao obrigarlle o seu proxenitor a estudar dereito. O 30 de agosto de 1894 ingresou na Academia de infantería de Toledo, aproveitouse dun programa de estudos abreviado que o goberno permitiu polas necesidades de oficiais para os conflitos de Cuba e as Filipinas, así pois en febreiro de 1896 José Millán-Astray graduouse como tenente segundo, após servir seis meses nun rexemento de Madrid ingresou o 1 de setembro de 1896 na Escola Superior de Guerra para obter o diploma de Estado Maior, interrompeu os seus estudos para pedir o traslado ás Filipinas para loitar contra os independentistas, pola súa actuación na defensa da vila de San Rafael recibiu a Cruz ao Mérito Militar de Primeira Clase e volveu a España convertido nun heroe, continuou os seus estudos na Escola Superior de Guerra e en 1905 ascendeu a capitán.

### África

No ano 1906 casou con Elvira Gutiérrez, filla do xeneral Gutiérrez Cámara. Pasou a formar parte do Estado Maior da Academia de Infantaría de Toledo en 1910, mais aos dous anos solicita o traslado a África, servindo nos Regulares Indíxenas, ascendeu a comandante por méritos de guerra en 1914. Cando en 1917 recibiu destino en Madrid comezou a preocuparse pola necesidade que España tiña de contar cunha forza formada por mercenarios estranxeiros ao xeito da Lexión Estranxeira Francesa, tras obter o apoio do ministro da Guerra, José Villalba Riquelme, a Lexión Estranxeira estableceuse por real decreto o 28 de xaneiro de 1920 con Millán-Astray, xa tenente coronel, como o seu xefe e Francisco Franco, un dos seus grandes apoios, como xefe segundo. Millán-Astray trasladouse a Ceuta, onde se establecera o cuartel da Lexión. Destemido no campo de batalla, foi ferido en numerosas ocasións, perdendo un brazo e un ollo. Principal valedor da fracción africanista do exército español no seu enfrontamento co sector máis liberal redactou en 1922 unha carta aberta dirixida ao rei Afonso XIII renunciando á xefatura da Lexión en protesta pola pouca influencia dos africanistas, trasladado á Península coa ditadura de Primo de Rivera ascendeu a coronel e recibiu destino no alto comisariado de Marrocos e en 1926 volveu á xefatura da Lexión durante un ano.

### Guerra Civil Española

Na Guerra Civil española tivo un papel secundario no bando franquista, dedicándose á propaganda e foi famosa a agarrada que tivo con Miguel de Unamuno o 12 de outubro de 1936, durante o acto de comezo do curso académico (que concidía coa celebración do "Festa da Raza"), no Paraninfo da Universidade de Salamanca, e despois dunha serie de discursos de oradores atacando á "anti-España", ao pechar o acto como reitor, Unamuno fixo un discurso improvisado, criticando duramente como se estaba a levar a rebelión, sentenciando ao rematar: "*Venceredes, pero non convenceredes. Venceredes porque tedes sobrada forza bruta; pero non convenceredes, porque convencer significa persuadir. E para persuadirdes necesitades algo que vos falta: razón e dereito na loita.*".

#### Reacción de Millán-Astray perante Unamuno

Tralo seu discurso Millán-Astray, berroulle "*A min a Lexión*", "*viva a Morte*" (lema da Lexión) e "*abaixo a intelixencia*"; a isto, Unamuno contestoulle "*viva a vida*" (case un insulto á Lexión). A continuación o xeneral levantouse, e José María Pemán tratou de aclarar: "¡Viva a intelixencia! ¡Morran os malos intelectuais!".

Honras
------

En 1922 foi nomeado fillo predilecto da cidade da Coruña, homenaxe que lle retirou o concello e que en 2011 tivo que repoñer logo do recurso presentado pola súa filla por vía xudicial. Finalmente a retirada foi avalada polo TSXG en 2013.

En 1970 o concello da Coruña erixiu unha estatua na praza que levaba o seu nome en memoria dos 50 anos da fundación da Lexión Española. A estatua foi retirada en 2010 en aplicación da Lei de memoria histórica, decisión ratificada xudicialmente polo Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG). A praza foi rebautizada como praza das Atochas en 2015.

Notas
-----

1. ↑  A Coruña deberá devolver el título de hijo predilecto de la ciudad a Millán Astray
2. ↑  El Superior avala que Millán-Astray deje de ser Hijo Predilecto de A Coruña
3. ↑  "El Superior avala la retirada de la estatua de Millán Astray", artigo en *La Opinión*, 30 de maio de 2012 *(en castelán)*.
4. ↑  "La plaza de Millán Astray ya es oficialmente Praza das Atochas", artigo en *La Opinión*, 8 de outubro de 2015 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Couceiro Freijomil, Antonio (1951-53). *Diccionario Bio-bibliográfico de Escritores* (en castelán) **II**. Bibliófilos Gallegos. p. 423.

### Ligazóns externas

* Biografía de José Millán y Terreros (Millán Astray), na Base documental d'Història Contemporània de Catalunya.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q583654
* WorldCat
* VIAF: 61538887
* BNE: XX1032341
* BNF: 113156555
* BVMC: 90235
* CANTIC: a10124226
* DBE: jose-millan-astray-y-terreros
* FAST: 371950
* GEC: 0042502
* GND: 119442124
* ISNI: 0000 0000 5926 3180
* LCCN: n96027217
* OL: OL5185292A
* PARES: 145553
* SUDOC: 162495749
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 73300

 |