| Xílgaro |
| --- |
| Xílgaro
 |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Passeriformes |
| Familia: | Fringillidae |
| Xénero: | *Carduelis* |
| Especie: | ***C. carduelis*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Carduelis carduelis'**(Linnaeus, 1758) |
| Área orixinaria de distribución do xílgaro. Carduelis carduelis carduelis: 1. No verán; 2. Sedentario. Carduelis carduelis caniceps: 3. No verán; 4. SedentarioÁrea orixinaria de distribución do xílgaro. *Carduelis carduelis carduelis*: 1. No verán; 2. Sedentario. *Carduelis carduelis caniceps*: 3. No verán; 4. SedentarioÁrea orixinaria de distribución do xílgaro. *Carduelis carduelis carduelis*: 1. No verán; 2. Sedentario. *Carduelis carduelis caniceps*: 3. No verán; 4. Sedentario |

O **xílgaro**, **barroso**, **picacardos**, **pintasilgo** ou **pintaxilgo** (*Carduelis carduelis*) é un paxaro pequeno da familia dos frinxílidos (*Fringillidae*).

Descrición
----------

É de aspecto delgado, co pescozo curto e pés finos. Miden 12 ou 13 cm de lonxitude, e teñen unha envergadura de alas de entre 21 e 25 cm. O peso vai dos 14 ós 19 gramos. Caracterízanse pola máscara facial de cor vermella, a cabeza branca coa parte superior e a caluga negras. Os laterais do colo son brancos. O lombo é castaño e a cola negra con manchas brancas terminais. A parte inferior é branca co peito e os lados acastañados. As alas son negras cunha faixa amarela. O peteiro é longo e aguzado, de cor branca pura na época de cría é da cor do marfil cunha mancha negra na punta o resto do ano.

Amosan dimorfismo sexual: a máscara facial vermella do macho é máis grande e máis escura cá da femia, acadando ás veces o canto traseiro dos ollos, mentres que a desta non pasa da metade dos mesmos. O bico dos macho é aproximadamente un 9% máis longo có das femias, que teñen a cabeza algo máis arredondada.

Os exemplares novos teñen a cabeza castaña, sen o deseño de cores dos adultos. A súa parte dorsal vai do gris o castaño agrisado, con raias e manchas e unha lista amarela característica nas alas. A cola ten xeito de forca. Os exemplares de Asia central (clasificados como grupo *caniceps*) non teñen o deseño branco e negro na cabeza das variedades europeas e do oeste de Asia: a máscara vermella destaca nunha cabeza completamente gris.

Poden vivir ata uns 12 anos, cun máximo de 14.

Distribución e hábitat
----------------------

Xílgaro coa plumaxe xuvenil, aínda sen vermello na cara.
A área de distribución do xílgaro vai do oeste de Europa á Siberia central, o norte de África e o leste e centro de Asia. Non está presente nin en Islandia nin no norte da zona Fenoescandinava. Foi introducido polo ser humano no Brasil, no Uruguai, en Nova Zelandia e Australia a nas illas dos Azores. Ocasionalmente foi observado na Arxentina, o Xapón e Omán. É un migrador parcial: os exemplares das zonas máis frías emigran no inverno cara á areas máis cálidas, mentres que os que habitan zonas de clima temperado son sedentarios.

É unha ave de espazos abertos que dispoñan de boa cantidade de árbores: beiras dos bosques, cultivos de frutais, zonas con sebes e parques. Se non atopa sitios de cría axeitados pode procuralos en zona máis elevadas con zonas forestais máis pechadas, de bidueiros ou piñeiros. No outono e o inverno buscan abrigo en zonas abertas con vexetación, como beiras de estradas e camiños.

Reprodución
-----------

Maduran sexualmente á fin do primeiro ano de vida. Forman parellas monógamas. Fan habitualmente dúas postas por temporada, a primeira delas en maio.

### Cortexo e emparellamento

Os machos comezan a cantar, dependendo do clima, en febreiro ou marzo. Despois dalgunhas semanas as femias amósanse atentas ós reclamos do cortexo. Son elas quen conducen en xeral a cerimonia, achegándose ós machos con oscilacións do corpo e acenos do bico e ourizando as plumas para ocultar as listas amarelas das alas. O macho, por contra, axeita as súas alas para amosar as bandas amarelas.

Durante o cortexo o macho canta coas alas caídas e a cola estalicada, sacudindo o corpo dun lado ó outro. Posteriormente alimenta á femia. Esta amosa a súa disposición para a cópula facendo vibrar as alas e erguendo a cola. As cópulas duran ata que a posta está completa.

### O niño e a incubación

Posta dun xílgaro
Fan a miúdo os niños nas pólas máis altas das árbores. A femia constrúe unha estrutura de paredes grosas con raíces, herbas, follas, musgo e liques.

Poñen os ovos pola mañá cedo. Non é raro que o niño non estea acabado de todo cando comezan a poñer. A posta habitual é de cinco ovos, máis raras veces de catro ou seis. Os ovos son abrancazados con pencas finas acastañadas negras e vermellas; en ocasións son completamente brancos. A femia comeza a chocar despois de poñer o terceiro ovo. Durante os 12 a 14 días que permanece incubando é alimentada polo macho. 

Polos no niño
### Desenvolvemento das crías

Os pitos nacen espidos e cegos. En xeral, parte dos polos saen do ovo un día e o resto fano un día despois. Pasan os primeiros días coas cabezas moi xuntas para manterse quentes. Os pais comen parte das cascas e botan o resto fóra do niño. Os primeiros seis días a femia alimenta os polos con alimento achegado polo macho. Os excrementos producidos polas crías ata o sexto día de vida son engulidos pola femia. Os paxariños abren os ollos e comezan a pedir comida ós pais entre os cinco e sete días de vida. Cando teñen entre 12 e 14 días poden xa escapar do niño en caso de perigo. Cando poden empezar os primeiros voos póusanse nunha póla preto do niño e cantan para chama-la atención dos pais e pedirlles alimentos. Nesa época a femia está xa a construír un novo niño para comezar unha nova posta. Entre os 21 e os 25 días os polos son xa capaces de comezar a alimentarse sós e entre os 28 e os 30 son xa independentes.

Conduta
-------

Os xílgaros agatuñan con habilidade, pero saltan torpemente. O seu voo é ondeante e lixeiro.
Aliméntanse de sementes pequenas, coma as do cardo, de onde lle vén o seu nome latino ("Carduelis"). Na época de cría captura tamén insectos. No inverno forman grupos de ata 40 ou máis exemplares.

O seu canto é un trilo moi agradable. O costume de conservalo en gaiolas facilitou que os exemplares fuxidos, xunto cos procedentes de soltas deliberadas, colonizaran Nova Zelandia e o sueste de Australia.

O xílgaro e o home
------------------

|  |
| --- |
| *Por camiños escuros, sin cantares,*
*fuxo coma un xílgaro asustado*.—Manuel María |

Pintura de Carel Fabritius
### Arte, simboloxía e mitoloxía

O xílgaro aparece frecuentemente en pinturas da época medieval e inicios da época moderna: acompañando á virxe María, en escenas da paixón de Cristo, en retratos de nenos etc. A súa plumaxe rechamante e o seu canto fixeron dos xílgaros unha ave de gaiola habitual dende tempos antigos, polo que os pintores tiñan facilidade para observalo ó natural. Por outra parte o costume dos xílgaros de pousarse nunha planta con espiñas como o cardo, dáballe un carácter simbólico relacionado coa coroa de espiñas que levaba Xesucristo e coa Paixón. Así, a súa aparición en pinturas da virxe co Xesús neno representaría o coñecemento premonitorio que ámbolos dous tiñan da crucifixión. Na *Sagrada Familia* de Federico Barocci, Xoán o Bautista sostén un xílgaro na man fóra do alcance dun gato. En *Virxe co menino* de Cima da Conegliano un xílgaro axita as alas na man do Cristo neno. Por simbolizar a Paixón, o xílgaro era considerado unha ave salvadora e pode ser representado canda a mosca, símbolo do pecado e a enfermidade das que, segundo as crenzas dos cristiáns, Cristo salvará os homes. Durante a Idade Media o paxaro foi usado tamén por algúns como amuleto contra as pragas.

Segundo unha lenda,[] as cores do xílgaro explícanse polo feito que, cando Deus deu as cores a tódalas aves, o xílgaro ficou último. Perante a falta de cores Deus aproveitou os restos que lle quedaban en cada bote para pintalo, o que deu como resultado a variada coloración do xílgaro.

### O xílgaro en catividade

Os machos de xílgaro crúzanse a miúdo con femias de canario para obter exemplares macho cun canto considerado máis melodioso.

Notas
-----

1. ↑  BirdLife International (2012). "*Carduelis carduelis*". *Lista Vermella de especies ameazadas. Versión 2013.2* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Consultado o 26 November 2013.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *xílgaro*.
3. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *barroso*.
4. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *picacardos*.
5. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *pintasilgo*.
6. ↑  Penas Patiño, Xosé M.; Pedreira López, Carlos (1980). *Guía das aves de Galicia. Ficha do xílgaro*. Ilustrado por Calros Silvar. Vigo: Editorial Galaxia. p. 91. ISBN 84-7154-379-6.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Xílgaro*** |

### Bibliografía

* Einhard Bezzel: *BLV Handbuch Vögel*. BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München, 2006, ISBN 3-8354-0022-3
* Horst Bielfeld: *Zeisige, Girlitze, Gimpel und Kernbeißer. Herkunft, Pflege, Arten*. Ulmer Verlag, 2003, ISBN 3-8001-3675-9
* Claus-Peter Lieckfeld, Veronika Straaß: *Mythos Vogel.* BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München, 2002, ISBN 3-405-16108-8
* D. W. Snow, C. M. Perrins: *The Birds of the Western Palearctic* concise ed. Oxford University Press, 1998, ISBN 0-19-854099-X

### Ligazóns externas

* Videos sobre o xílgaro
* Entrada sobre o xílgaro con exemplo do seu canto (en alemán)
* Cantos do xílgaro (chardonneret) (francés)
* Cantos do xílgaro (francés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25418
* BNCF: 512
* BNF: 12514890g
* EBID: ID
* GEA: 7347
* GEC: 0086976
* GND: 4183297-8
* LCCN: sh85055772

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Carduelis\_carduelis
* Avibase: 1B235E0052ACC519
* BioLib: 9006
* BirdLife: 103764950
* Dyntaxa: 103043
* eBird: eurgol
* EPPO: CRDLCR
* EUNIS: 944
* FE: 97470
* FE-New: ID
* Fossilworks: 368936
* GBIF: 2494686
* iNaturalist: 9398
* IRMNG: 10594368
* ITIS: 179226
* IUCN: 103764950
* NBN: NHMSYS0000530247
* NCBI: 37600
* Soortenregister: 139559
* TAXREF: 4583
* WoRMS: 558536
* Xeno-canto: Carduelis-carduelis

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1006956

 |