*Para a comarca actual, véxase **Comarca de Tabeirós - Terra de Montes***

A **Terra de Montes** é unha comarca histórica galega situada entre as actuais provincias de Pontevedra e Ourense. Pertencen a esta comarca os concellos de Cerdedo (hoxe integrado no de Cerdedo-Cotobade) e Forcarei, na provincia de Pontevedra, e mais Beariz, na provincia de Ourense. Ademais destes tres concellos, a comarca está integrada tamén pola parroquia de Sabucedo na Estrada, Morillas e Montes en Campo Lameiro, Caroi no antigo concello de Cotobade, A Barcia do Seixo na Lama e Santa María de Zobra no concello de Lalín. Non ten recoñecemento legal ou xurídico.

Xeografía
---------

A bisbarra ten unha extesión de 375 km2 e debe o seu nome á orografía montañosa do territorio, no que destacan serras e picos de até 1000 m de altitude, como o monte Seixo, o outeiro do Couto, Marcofán, a serra do Cando, a serra do Candán, a serra do Suído e os Montes do Testeiro. Estas montañas acubillan os manaciais de varios ríos importantes: o Lérez, o Umia, o Deza e o Verdugo.

Historia
--------

A primeira referencia documental da Terra de Montes é de mediados do século X, para designar unha extensa parroquia da diocese de Iria Flavia. En 1115, a raíña Urraca doa a metade deste territorio á igrexa de Santiago. A outra metade é doada polo rei Fernando II en 1176, completando a totalidade de "terra illa, qua dicitur Montes" ("daquela terra, que se denomina Montes"). Aparece así a denominación de Terra de Montes, que pasa de ser reguengo a converterse nun arciprestado da diocese compostelá.

Con todo, os abades do mosteiro de Carboeiro primeiramente e do mosteiro de San Martiño Pinario despois, opóñense á xurisdición civil e criminal do arcebispado nos coutos de Folgoso, de Ventoxo e de Tomonde. Tamén o abade do Mosteiro de Aciveiro, fundado en 1135, quereleouse, no seu caso, pola xurisdición das encomendas de Aciveiro (Aciveiro, Pereira, Dúas Igrexas, A Madanela de Montes, Beariz e couto de Vilar). Finalmente, nos derradeiros anos do século XVI e nos iniciais do seguinte, os arcebispos composteláns impuxeron a súa forza e poderío, exercendo en diante o goberno sobre a xurisdición de Montes, composta por 23 parroquias e mailos lugares de Medelo, A Laxa, O Coto (Caroi), Bugarín (San Isidro de Montes) e Porto Martín (Zobra). Na esfera eclesiástica, o goberno arcebispal ampliábase ás 26 parroquias do arciprestado de Montes.

A sede do poder señorial na época medieval era a fortaleza de Castro, na actual parroquia de San Miguel de Presqueiras, destruída en 1466 pola irmandade de Pontevedra na guerra Irmandiña e reconstruída polo arcebispo Alonso II de Fonseca. Finalmente será abandonada na década de 1590, con ocasión do traslado definitivo da residencia do xuíz-meiriño, nomeado polo arcebispo compostelán, a Soutelo de Montes, onde desde entón se celebran as audiencias xudiciais.

O goberno arcebispal manterase en Soutelo de Montes ata o século XIX. Sucesivamente, en fases de goberno liberal en 1811 e 1823, decretouse a abolición dos señoríos xurisdicionais, aínda que debe esperarse ata 1837, coa "Nova Planta dos Concellos Constitucionais desta provincia" para a división deste territorio entre os municipios de Forcarei, Cerdedo e Beariz.

Poboación
---------

A poboación desta comarca histórica está repartida entre os seguintes concellos e parroquias:

| Concello / Parroquia | Poboación (2019) |
| --- | --- |
| Cerdedo | 1580 |
| Forcarei | 3388 |
| Beariz | 971 |
| Sabucedo | 33 |
| Morillas | 47 |
| Montes | 134 |
| Caroi | 109 |
| A Barcia do Seixo | 239 |
| Zobra | 111 |
| **Total** | **6612** |

Notas
-----

1. ↑  Antonio Rodríguez Fraiz. "Amigos da Terra de Montes". Arquivado dende o orixinal o 08 de marzo de 2016. Consultado o 17 de agosto de 2015.
2. ↑  "Terra de Montes – Amigos do Mosteiro de Aciveiro e Terra de Montes" (en castelán). Consultado o 2020-05-21.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández Cortizo, C.: *La Tierra de Montes en el siglo XVIII. Estructura demográfica y sistema familiar en una sociedad rural*. Tese de doutoramento (inédita).

| * v
* c
* e
Galicia Galicia  ·  Comarcas de Galicia |
| --- |
| A Coruña | 
* Arzúa
* Barbanza
* A Barcala
* Bergantiños
* Betanzos
* A Coruña
* O Eume
* Ferrol
* Fisterra
* Muros
* Noia
* Ordes
* Ortegal
* Santiago
* O Sar
* A Terra de Melide
* A Terra de Soneira
* O Xallas

 |
| Lugo | 
* Os Ancares
* Chantada
* A Fonsagrada
* Lugo
* A Mariña Central
* A Mariña Occidental
* A Mariña Oriental
* Meira
* Quiroga
* Sarria
* A Terra Chá
* A Terra de Lemos
* A Ulloa

 |
| Ourense | 
* Allariz - Maceda
* A Baixa Limia
* O Carballiño
* A Limia
* Ourense
* O Ribeiro
* A Terra de Caldelas
* A Terra de Celanova
* A Terra de Trives
* Valdeorras
* Verín
* Viana

 |
| Pontevedra | 
* O Baixo Miño
* Caldas
* O Condado
* Deza
* O Morrazo
* A Paradanta
* Pontevedra
* O Salnés
* Tabeirós - Terra de Montes
* Vigo

 |
| Naturais | 
* As Frieiras
* Mariña de Lugo
* Terra de Montes
* Val da Louriña
* Val Miñor

 |