recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Coordenadas: 12°10′57″N 99°56′54″L﻿ / ﻿12.18250, -99.94833

| Parque nacional de Khao Sam Roi Yot |
| --- |
|  |
|
|
| Marco Legal |
| **Figura de Protección:** | Parque natural |
|
| **Ano de constitución:** | 1996 |
| **Superficie:** | 98,08 km² |
| **Lexislación:** |  |
|
| Datos de interese |
| **País:** |  Tailandia |
| **Provincias:** | Prachuap Khiri Khan |
|
| **Concellos:** |  |
| **Ríos:** |  |
| **Picos** |  |
|
| **Direccións de interese:** |  |
| **Teléfonos:** |  |
|

O **Parque nacional mariño de Khao Sam Roi Yot** (en tailandés, เขาสามร้อยยอด) é unha área protexida do centro de Tailandia, na provincia de Prachuap Khiri Khan. Ten 98,08 km2 de extensión, dos cales 20,88 km2 son zonas mariñas. Foi declarado parque nacional en 1966, sendo o cuarto do país e o primeiro de carácter mariño.

Fauna
-----

Entre os animais que habitan no parque se inclúen o serau chinés (*Nemorhaedus sumatraensis*), o langur de anteollos (*Trachypithecus obscurus*), así como moitas especies de aves. No mar, aparece ocasionalmente o golfiño do río Irawadi (*Orcaella brevirostris*).

Xeografía
---------

Atópase na costa occidental do golfo de Tailandia. Presenta variedade de paisaxes, desde montañas de calcaria con máxima altitude de 605 msnm, a marismas de auga doce, chairas costeiras, praias e illa fronte á costa.

Notas
-----

1. ↑  "Khao Sam Roi Yot National Park National Park". *National Parks in Thailand* (PDF). Departamento de Parques Nacionais e Conservación da Flora e a Fauna. ISBN 974-286-087-4. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 23 de maio de 2013. Consultado o 05 de outubro de 2018.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Parque nacional de Khao Sam Roi Yot Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1760508
* WorldCat
* VIAF: 315161921
* GeoNames: 11071473
* WDPA: 939

 |
As **rectas de regresión** son as rectas que mellor se axustan á nube de puntos (tamén chamada diagrama de dispersión) xerada por unha distribución binomial.

Características
---------------

Matematicamente, son posibles dúas rectas de máximo axuste:

* A recta de regresión de *Y* sobre *X*:

> 
> {\displaystyle y={\bar {y}}+{\frac {\sigma \_{xy}}{\sigma \_{x}^{2}}}(x-{\bar {x}})}
> 
> 
> 

* A recta de regresión de *X* sobre *Y*:

> 
> {\displaystyle x={\bar {x}}+{\frac {\sigma \_{xy}}{\sigma \_{y}^{2}}}(y-{\bar {y}})}
> 
> 
> 

A correlación (*"r"*) das rectas determinará a calidade do axuste. Se *r* é próximo ou igual a 1, o axuste será bo; se *r* é próximo ou igual a 0, tratarase dun axuste malo.

Posición de dúas rectas de regresión
------------------------------------

Dependendo da correlación das rectas estas terán unha determinada posición relativa entre elas:

* Cando a correlación é case nula, as dúas rectas forman un ángulo moi grande (próximo a 90º).
* Se a correlación é forte, o ángulo que forman as dúas rectas é pequeno.
* Se /r/ é próximo a 1, as rectas serán case coincidentes.

A intersección das dúas rectas é un punto chamado centro de gravidade da distribución.

Notas
-----

1. ↑  Apunte sobre Rectas de regresión. Ministerio de Educación y Ciencia. Gobierno de España. *(en castelán)*
Os **caiapós** son pobo indíxena que habita nas chairas de Mato Groso e Pará, no Brasil, no sur da conca do Amazonas, do Xingu e dos seus tributarios. Os caiapós chámanse a si mesmos "mebengokre", que quere dicir "pobo da fonte".

Lingua
------

Falan a lingua caiapó, que pertence á familia de lingua jê. Os caiapós están divididos en varios grupos, o que resultou en diferentes dialectos da súa lingua. Os caiapó teñen unha alta consideración da oratoria, chamándose a si mesmos "os que falan fermosamente" (Kaben mei) cando se comparan con outros grupos indíxenas. Os caiapós teñen diferentes graos de coñecemento do portugués, dependendo dos diferentes grupos e da súa historia de contacto con foráneos.

Notas
-----

1. 1 2 3  "Introduction: Kayapo". Povos Indígenas no Brasil. Consultado o 16 de xaneiro de 2012.
2. ↑  "Entrada caiapó en Digalego". Arquivado dende o orixinal o 23 de agosto de 2017. Consultado o 13 de agosto de 2019.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Verbete Kayapó - Pobos Indíxenas no Brasil. Instituto Socioambiental

* Portal:Pobos indíxenas de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1028240
* BNF: 12299352w
* BRE: 2054964
* LCCN: sh85021553
* MusicBrainz: ID

 |
| Diatoms |
| --- |
| Diatomeas mariñas |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Dominio: | Eukaryota |
| Reino: | Chromalveolata |
| Filo: | Heterokontophyta |
| Clase: | Bacillariophyceae |
| Orde: | **Pennales** |

 |

A **Orde Pennales** é unha subdivisión tradicional das algas heterocontófitas coñecidas como diatomeas. Déuselle ese nome á orde pola forma da parede celular (ou válvulas ou frústulas) das diatomeas *pennadas*, que son alongadas na en visión valvar. As valvas poden ser lineais ou ovais na súa forma, e habitualmente locen patróns ornamentais bilateralmente simétricos. Eses patróns están compostos dunha serie de liñas transversais (as coñecidas como estrías) que poden aparecer como filas de puntos cando se ven en microscopía óptica. Algunhas diatomeas pennadas tamén mostran unha fisura no seu eixo lonxitudinal. Esa fisura coñécese como rafe (fisura ao longo do eixo lonxitudinal) e está implicado no movemento de voo que fan as diatomeas, co que as diatomeas móbiles sempre posúen rafes.

En relación ao ciclo celular, as células vexetativas son diploides e realizan unha mitose durante a mitose celular normal. Periodicamente, a meiose produce gametos haploides (isogametos) morfoloxicamente idénticos que se fusionan para producir cigotos (algunhas veces binucleados) que rematan por producir auxosporas, e a partir das cales as células vexetativas de tamaño completo xorden.

Taxonomicamente, as diatomeas pennadas divídense en dous grupos: as diatomeas pennadas sen rafe, as coñecidas como aráfidos (**Orde Fragilariophyceae**), e as diatomeas pennadas con rafe, as coñecidas como ráfidas (**Orde Bacillariophyceae**).

Véxase tamén
------------

* Centrales

Notas
-----

1. ↑  Hoek, C. van den, Mann, D. G. and Jahns, H. M. (1995). *Algae : An introduction to phycology*, Cambridge University Press, UK.
2. 1 2  Round, F. E. and Crawford, R. M. (1990). *The Diatoms. Biology and Morphology of the Genera*, Cambridge University Press, UK.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q628915
* MAG: 2776724423

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* Fossilworks: 69589
* iNaturalist: 318459
* IRMNG: 10477
* ITIS: 2930
* WoRMS: 1304629

 |
Pravčická brána na Suíza bohemia.
**Suíza bohemia**, (en checo: *České Švýcarsko*; en alemán: *Böhmische Schweiz*), tamén coñecida como **Suíza checa**, é unha rexión do noroeste da República Checa. Atópase na parte checa das Montañas de arenita do Elba, ó norte de Děčín e a ámbalas marxes do río Elba. Esténdese cara ao leste en dirección ós Montes Lusacios e cara ao oeste en dirección ós Montes Metálicos. O seu punto máis elevado é o Děčínský Sněžník e é un espazo natural protexido dende o ano 1972.

A parte da rexión que fica á dereita do Elba converteuse en parque nacional o 1 de xaneiro de 2000, pasando a chamarse Parque Nacional České Švýcarsko e contando cuns 790 km² de superficie protexida. O parque nacional é adxacente ó Parque Nacional da Suíza saxoa (*Nationalpark Sächsische Schweiz*) en Alemaña.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Suíza bohemia*** |

* Páxina oficial *(en checo)*
* Fotografías da rexión
* Suíza bohemia
* Fotos da Suíza bohemia

| * v
* c
* e
Parques Nacionais da República Checa |
| --- |
| Parques | České Švýcarsko •  Krkonoše •  Podyjí •  Šumava |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1019768
* WorldCat
* VIAF: 238329697
* GeoNames: 3077904
* GND: 4007476-6

 |
**Suður-Þingeyjarsýsla**| 

|  |
| --- |
|  |
|  |

 |
| Mapa |
|  |
| Información |
| País |  Islandia |
| Rexión | Norðurland Eystra |
| Subdivisións | 3 municipios |
| Superficie | 11.134 km2 |
| Poboación | 602 hab. |
|

**Suður-Þingeyjarsýsla** é un dos vinte e tres condados de Islandia. Está situado ao norte do país.

Xeografía
---------

Suður-Þingeyjarsýsla está situado ao norte de Islandia, na rexión de Norðurland Eystra. Limita cos condados de Norður-Þingeyjarsýsla ao nordeste, Norður-Múlasýsla ao leste, Eyjafjarðarsýsla ao oeste e Rangárvallasýsla ao sur, así como coas cidades independentes de Akureyri (noroeste) e Húsavík (norte). O condado de Suður-Þingeyjarsýsla ten unha extensión de 11.134 quilómetros cadrados. A altitude media do condado é de 302 msnm.

Demografía
----------

Este condado ten unha poboación de 602 habitantes repartidos nos seus 11.134 quilómetros cadrados de extenxión, o que supón unha [[densidade de poboación de 0,05 habitantes por quilómetro cadrado.

### Municipios

Suður-Þingeyjarsýsla está formado polo seguintes concellos:

* Tjörneshreppur
* Skútustaðahreppur
* Þingeyjarsveit

### Localidades

Suður-Þingeyjarsýsla comprende as seguintes localidades:

| Localidade | Altitude (msnm) | Poboación (2004) |
| --- | --- | --- |
| Brettingsstaðir | 19,8 | 24 |
| Draflastaðir | 55,7 | 30 |
| Einarsstaðir | 53,9 | 41 |
| Grenvik | 26,8 | 24 |
| Grenjaðarstaður | 44,8 | 35 |
| Hallbjarnstaðir | 80,7 | 15 |
| Háls | 284,9 | 28 |
| Höfðahverfi | 30,7 | 41 |
| Illugastaðir | 180,7 | 28 |
| Kljáströnd | 28,9 | 25 |
| Laufás | 499,8 | 39 |
| Laxamýri | 29,8 | 79 |
| Ljósvatn | 139,9 | 32 |
| Lundarbrekka 1 | 217,9 | 0 |
| Nes | 53,9 | 32 |
| Reykjahlíð | 324,9 | 5 |
| Skútustaðir | 277,7 | 5 |
| Svalbarð | 87,7 | 700 |
| Þönglabakki | 84,7 | 33 |
| Þóroddsstaður | 18,8 | 33 |
| Þverá | 142,9 | 42 |
|

1 habitado durante un breve período ao ano.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos de Suður-Þingeyjarsýsla[*Ligazón morta*]
* Localidades de Suður-Þingeyjarsýsla

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1206828
* GEC: 0488877

 |
Penicos.
Un **penico**, tamén chamado **ouriñal** ou **bañado**, é un recipiente de fondo plano e forma redonda gardado no dormitorio debaixo da cama e usado como baño pola noite (pero case exclusivamente para ouriñar). Tamén o empregan os nenos pequenos que xa non levan cueiros mais aínda non están afeitos ao uso do retrete. Os penicos poden ser de ferro, bronce, cerámica, porcelana, ágata e, máis recentemente, plástico. Case todos teñen unha asa.

Penicos históricos
------------------

Un tipo peculiar de penico, o *Bourdaloue*, foi deseñado especificamente para o uso das mulleres. A forma alongada, rectangular ou ovalada do inodoro, ás veces coa parte frontal alta, permitía que a muller ouriñase de pé ou agachada sen moito risco, o que tamén contribuía a reducir a cantidade de roupa a lavar.

O nome "Bourdaloue" supostamente provén dun famoso sacerdote católico francés, Louis Bourdaloue (1632 – 1704), que pronunciou sermóns tan longos que as damas aristocráticas que o escoitaban colocaban discretamente debaixo da roupa para que puidesen ouriñar sen necesidade de ir fóra do lugar. Porén, é probable que isto sexa só unha lenda.

Os penicos mantivéronse de uso rutineiro (especialmente nas zonas rurais) ata mediados do século XX, cando o uso crecente de cuartos de baño con inodoros foi substituíndoos gradualmente. Nalgúns países, como a China (que ten unha gran poboación rural), aínda hoxe se atopan facilmente.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *penico*.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *ouriñal*.
3. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *bañado*.
4. ↑  "Penico". *L'Enciclopèdia.cat*. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
5. ↑  Robert Henry (1998). *Petites histoires savoureuses des mots que l'on mange*. Maclean Hunter. p. 396.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Penico Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Jacques Daget, « Vases de nuit soudanais (Marka) », in *Notes africaines*, n °72, 1956, p. 116- 118
* Pascal Dibie, *Ethnologie de la chambre à coucher*, Métailié, París, 2000, p. 117 ISBN 2-86424-367-9
* Roger-Henri Guerrand, *L'Europe des vases de nuit*, Infolio éditions, Gollion (Suíza), 2007, 62 p. ISBN 978-2-88474-703-5

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q152475
* AAT: 300198893
* GEC: 0128211
* GND: 4499116-2
* JSTOR: chamber-pots
* NKC: ph1075667

 |
A **terapia hormonal** ou **hormonoterapia** a aquel tratamento que utiliza preparados con acción hormonal.

Terapia hormonal e cancro
-------------------------

A hormonoterapia emprégase frecuentemente no tratamento dalgúns tipos de cancro, mediante un conxunto de medidas, principalmente a utilización de fármacos dirixidos a anular a función de determinadas hormonas. A súa eficacia baséase en que certos tumores son hormonodependentes, pois as hormonas sexuais favorecen o seu crecemento, tanto os estróxenos no caso da muller como os andróxenos no home. A importancia da hormonoterapia no tratamento do cancro vén dada porque mellora a supervivencia e produce menos efectos secundarios que a quimioterapia. As súas limitacións derivan do feito de que só é útil aplicada a determinados tumores sensibles á mesma, sobre todo os constituídos por tecidos hormonodependentes: cancro de mama, cancro de endometrio e cancro de próstata.

No cancro de mama, mediante unha técnica denominada inmunohistoquímica, analízase o tumor para comprobar se presenta receptores para as hormonas sexuais femininas (estróxenos e proxesterona). Se o resultado é positivo, iso indica que o tumor é hormonodependente,  e mentres maior sexa o número de células que expresan estes receptores máis alto será o grao de hormonodependencia. Se o tumor non expresa receptores hormonais a probabilidade de que o tratamento hormonal sexa eficaz é moi baixa. Porén, no cancro de próstata xeralmente non se realizan estudos para comprobar se existen receptores hormonais, asúmese a súa existencia, pois están presentes na gran maioría dos casos.

Notas
-----

1. ↑  aecc: *Hormonoterapia*. Arquivado 04 de marzo de 2016 en Wayback Machine. Consultado o 21 de marzo de 2013.
2. ↑  G. Cajaraville, M. J. Carreras, J Masso, M.J. Tamés: *Oncología*. Farmacia hospitalaria. Consultado el 21 de marzo de 2013
3. ↑  *La hormonoterapia en el cáncer de mama* Arquivado 14 de xullo de 2013 en Wayback Machine.. Jannsen España, consultado o 21 de marzo de 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1628266
* BNCF: 25346
* BNF: 119778873
* BRE: 2370692
* EBID: ID
* GEC: 0114961
* JSTOR: hormone-therapy
* LCCN: sh85061979
* MAG: 2780275930
* NDL: 00563448
* NKC: ph134808

 |
**Pennywise** é unha banda estadounidense de punk rock procedente de Hermosa Beach (California) e formada no ano 1988. O nome do grupo foi tomado do monstro da novela de Stephen King *It*.

Entre o seu álbum de estrea, *Pennywise* (1991), e o do 2005 *The Fuse*, o grupo publicou un disco cada dous anos a través de Epitaph Records, un selo propiedade do guitarrista de Bad Religion Brett Gurewitz. Ata a data a banda leva editados once álbums de estudio, un álbum ao vivo, dous EPs e un DVD. Aínda que os seus dous primeiros traballos foron aclamados pola crítica, Pennywise non experimentou o éxito comercial en todo o mundo ata o lanzamento en 1995 do seu terceiro disco, *About Time*, que chegou ao número 96 da lista *Billboard 200*, e ao 55 das listas australianas. O éxito do grupo entre o gran público coincidiu cun crecente interese polo punk rock durante os anos 90, ao igual que lle pasou a outras bandas californianas como NOFX, Rancid, Blink-182, Bad Religion, Green Day, The Offspring e Sublime. Cara 2007 Pennywise vendera ao redor dos 3 millóns de discos en todo o mundo, sendo unha das bandas de punk independentes máis exitosas de todos os tempos.

A formación actual de Pennywise está composta polo vocalista Jim Lindberg, o guitarrista Fletcher Dragge, o baixista Randy Bradbury e o batería Byron McMackin. O grupo mantivo os seus membros orixinais ata a morte do baixista Jason Thirsk en 1996 polas feridas dun disparo que se autoinflixiu debido aos seus problemas co alcolismo, sendo substituído por Bradbury. En agosto de 2009 Lindberg decidiu deixar a banda ocupando o seu lugar o vocalista de Ignite Zoli Téglás. Con Téglás gravaron o seu décimo álbum de estudio, *All or Nothing*, publicado o 1 de maio de 2012. Lindberg regresaría ao grupo ese mesmo ano despois de que Téglás fose marxinado por unha lesión nas súas costas.

Discografía
-----------

* *Pennywise* - 1991 (Epitaph Records)
* *Unknown Road* - 1993 (Epitaph Records)
* *About Time* - 1995 (Epitaph Records)
* *Full Circle* - 1997 (Epitaph Records)
* *Straight Ahead* - 1999 (Epitaph Records)
* *Land of the Free?* - 2001 (Epitaph Records)
* *From the Ashes* - 2003 (Epitaph Records)
* *The Fuse* - 2005 (Epitaph Records)
* *Reason to Believe* - 2008 (MySpace Records, Epitaph Records)
* *All or Nothing* - 2012 (Epitaph Records)
* *Yesterdays* - 2014 (Epitaph Records)
* *Never Gonna Die* - 2018 (Epitaph Records)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q754051
* WorldCat
* VIAF: 135180542
* AllMusic: mn0000258430
* Discogs: 21657
* Genius: Pennywise
* IMDb: nm1182164
* ISNI: 0000 0000 9223 5114
* LCCN: no97075857
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0195980
* Songkick: 480961
* TMDb: 1135606

 |
O **pobo chopi** é un grupo étnico do sur de Mozambique, principalmente nos distritos de Zavala e Inharrime, ambos na provincia de Inhambane. Este pobo viviu tradicionalmente da agricultura de subsistencia, porén moitos abandonaron a súa terra natal para mudarse ás cidades.

Descrición
----------

O pobo chopi ten lingua propia, un idioma pertencente á familia de linguas bantús, non obstante moitos falan en lingua guitonga e en portugués como linguas secundarias. Entre os pobos veciños atópanse os changana, un grupo do pobo tsonga que viven no suroeste, na provincia de Gaza, e que invadiron o territorio chopi no século XIX. Moitos emigraron a Suráfrica en busca de traballo. Historicamente, algúns chopi foron escravizados.

Os chopi son coñecidos internacionalmente polo instrumento musical mbila e a danza asociada, unha manifestación cultural considerada pola Unesco Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade. Os chopi identifícanse culturalmente, como pobo, co elefante.

Notas
-----

1. 1 2  "Chopi". *Ethnologue Languages of the World*. Consultado o 2-1-2017.
2. ↑  Harries, Patrick (2007). *Butterflies & Barbarians: Swiss Missionaries & Systems of Knowledge in South-East Africa* (en inglés). p. 111. Consultado o 4-1-2017.
3. ↑  Cassimally, San (2016). "Capítulo 2: Inhambane". *Magnetite* (en inglés). Consultado o 4-1-2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2964471
* BNF: 12260714n
* EBID: ID
* LCCN: sh85024692
* SUDOC: 031381685

 |
Termómetro
O **termómetro** é un aparello que serve para medir a temperatura dun corpo, aínda que usualmente se mide a temperatura dun fluído, normalmente o aire. Os máis usados antigamente estaban feitos de mercurio, pero substituíuse este material polo alcohol, xa que non é tan perigoso como o anterior. Este tipo de termómetro funciona por dilatación: mídese o aumento de volume do alcohol segundo a temperatura á que estea exposto. Outros tipos funcionan por variación de resistencia, emisión luminosa ou calquera outra magnitude.

Escalas de temperatura
----------------------

A escala máis empregada na maioría dos países é a escala Celsius ou *centígrada*; esta última é a denominación tradicional, que foi cambiada pola de Celsius en 1948 en honra a Anders Celsius (1701-1744).

Outras escalas empregadas na fabricación de termómetros son:

* Fahrenheit, na maioría dos países anglosaxóns
* Réaumur, en desuso
* Kelvin, usada case exclusivamente nos laboratorios

Algúns termómetros de laboratorio fabrícanse con dúas ou máis escalas.

Tipos de termómetros máis empregados
------------------------------------

* **Termómetro de vidro**: trátase dun tubo de vidro selado que contén un líquido, xeralmente mercurio ou alcohol, cun volume que varía cando o fai a temperatura. Este cambio de volume visualízase nunha escala graduada que polo xeral atópase en graos Celsius.
* **Termómetro de resistencia**: consiste nun arame de platino cunha resistencia eléctrica que cambia cando cambia a temperatura.
* **Termopar**: consiste nun par de arames de distinta composición unidos por un extremo e que, ante cambios da temperatura, producen unha diferenza de potencial eléctrico.

Como e para que se calibra un termómetro
----------------------------------------

A calibración dun termómetro realízase por un método de comparación, que consiste en comparar a indicación do termómetro coa dun de maior precisión, cando ambos se atopan nun medio apropiado que reproduza unha temperatura de maneira controlada.

Un termómetro calíbrase para ter confianza na súa indicación. A través do certificado de calibración asegúrase a trazabilidade de patróns nacionais de medida e facilítanse así as transaccións comerciais.

Campo de aplicación
-------------------

A medición exacta da temperatura é vital nun amplo espectro de actividades humanos, tales coma os procesos industriais, o monitoreo e control de alimentos, a saúde e a seguridade. De feito, en case todos os sectores a temperatura é un dos parámetros clave a ser medido.

Termómetros especiais
---------------------

Para medir certos parámetros empréganse termómetros modificados, tales como:

* O termómetro de globo, para medir a temperatura radiante.
* O termómetro de bulbo húmido, para medir o influxo da humidade na sensación térmica.
* O termómetro de máximas e mínimas en meteoroloxía.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q646
* AAT: 300198647
* BNCF: 38668
* BNF: 12162305w
* BRE: 4189217
* EBID: ID
* GND: 4185157-2
* JSTOR: thermometers
* LCCN: sh85134802
* MAG: 2777155165
* PSH: 3741

 |
Termóstato bimetálico de seguridade con reinicio manual.
Un **termóstato** é o compoñente dun sistema de control simple que abre ou pecha un circuíto eléctrico en función da temperatura ambiente. Utilízase habitualmente en calefacción para acender ou apagar unha caldeira ou en climatización para arrancar ou parar un compresor. Outro exemplo podémolo atopar nos motores de combustión interna,onde o termóstato controla o fluxo de refrixerante líquido que regresa ao radiador dependendo da temperatura do motor.

Clasificación
-------------

### Bimetálicos

Consiste en dúas láminas de metal, con diferente coeficiente de dilatación, que están unidas. Cando a temperatura ambiente cambia a forma da lámina tamén o fai actuando sobre uns contactos que pechan un circuíto eléctrico. Poden ser normalmente abertos ou normalmente pechados cambiando o seu estado cando a temperatura alcanza o valor prefixado.

### Manuais

Son os que requiren de intervención humana para volver ao seu estado inicial, como os termóstatos de seguridade que realizan a función en caso de que a temperatura alcance niveis perigosos.

### Automáticos

Retornan ao seu estado inicial sen necesidade de intervención humana. Actúan de forma totalmente automática, de aí a súa aplicación actual en gran parte dos fogares. Hai dous tipos.

### De gas encerrado

Consiste nun gas pechado dentro dun tubo metálico. Cando a temperatura sobe, o gas expándese e empurra a válvula, que realiza unha determinada función. Para a regulación modifícase o volume do gas no tubo variando a presión.

### De parafina

Empregado en válvulas de control de fluídos, conten unha parafina encapsulada que se expande ao aumentar a temperatura, esta a súa vez empurra un disco que permite o paso do fluído. Cando a temperatura do fluído diminúe, un resorte fai tornar o disco á súa posición inicial pechando o paso. Un exemplo é o usado no sistema de arrefriamento de motores.

### Electrónicos

Os electrónicos son cada vez máis habituais debido as súas vantaxes xa que poden estar libres de partes mecánicas polo que se evitan deterioracións, pódense configurar cunha temperatura con "limiar" ou tempo mínimo entre activacións, pódense integrar doadamente nun sistema con máis funcións como un programador horario. Utilizando un controlador PID pode facer unha xestión máis intelixente.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Termóstato Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q187665
* AAT: 300249771
* BNCF: 24980
* EBID: ID
* GND: 4713855-5
* MAG: 187819001
* NDL: 00570088
* PSH: 3742

 |

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *termóstato*.
Exemplo de placa de cimentación para vivenda.
Unha **placa de cimentación** é unha placa de formigón apoiada sobre o terreo que serve de alicerce que reparte o peso e as cargas da construción sobre toda a superficie de apoio.

Son un tipo de cimentación superficial ou directa que ten moi bo comportamento en terreos pouco homoxéneos que con outro tipo de cimentación poderían sufrir asentamentos diferenciais. Tamén se empregan en terreos con moi pouca capacidade portante. As placas de cimentación máis sinxelas son as de espesor constante, aínda que tamén existen as placas nervadas, que son máis grosas segundo a dirección dos muros ou filas de piares.

O seu cálculo é similar ao dunha placa plana de azotea invertendo as direccións dos esforzos e aplicando as cargas tanto axiais como uniformes provenientes de todo o edificio. As trabes destas placas invértense para que queden enterradas no terreo e evitar obstáculos ao aproveitamento da superficie superior.

Ecuación de goberno
-------------------

En esencia, unha placa de cimentación compórtase como unha placa que na súa cara inferior sofre forzas verticais proporcionais ao módulo de balastro e o asentamento ou a frecha vertical da placa. Para unha placa de espesor uniforme a expresión é:

> 
> 
>   
> 
> {\displaystyle {\frac {\partial ^{4}w}{\partial ^{4}x}}+2{\frac {\partial ^{4}w}{\partial ^{2}x\partial ^{2}y}}+{\frac {\partial ^{4}w}{\partial ^{4}y}}={\frac {q\_{s}+k\_{b}w}{D}}}
> 
> 
> 

Onde:

{\displaystyle q\_{s}\,} representa a carga superficial, usualmente concentrada sobre os piares que se apoian sobre a placa.
{\displaystyle k\_{b}\,} é o módulo de balastro, que mide a rixidez do terreo.
{\displaystyle D\,} é a rixidez flexional da placa.
Unha vez determinada a función {\displaystyle w\,} que dá os asentamentos verticais, estímanse os momentos flectores en cada dirección:

> 
> 
>   
> 
> {\displaystyle {\begin{cases}M\_{xx}=-D\left({\cfrac {\partial ^{2}w}{\partial ^{2}x}}+\nu {\cfrac {\partial ^{2}w}{\partial ^{2}y}}\right)\\M\_{xy}=-D(1-\nu ){\cfrac {\partial ^{2}w}{\partial x\partial y}}\\M\_{yy}=-D\left({\cfrac {\partial ^{2}w}{\partial ^{2}y}}+\nu {\cfrac {\partial ^{2}w}{\partial ^{2}x}}\right)\end{cases}}}
> 
> 
> 

A partir dos momentos flectores determínase o espesor correcto da placa e as armaduras necesarias para a placa.

Véxase tamén
------------

* Zapata
* Alicerce

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Placa de cimentación*** |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos coptos. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O termo **copto** designa á vez unha lingua (tamén coñecida como *copta*), un pobo, un rito e unha igrexa. Procede da palabra grega Αίγύπτιος (*Aigyptios*, *exipcio*), deformada (con síncope fonética) polos coptos en *Kuptios* e, após a invasión árabe de 641, en قُبْط *Qubṭ* (ou قِبط *Qibṭ*). É esta última forma a que se adoptou nas linguas occidentais como etnónimo e tamén para a lingua.

**Copto**, (en copto: ⲟⲩⲢⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ ̀ⲛ̀Ⲭⲣⲏⲥⲧⲓ̀ⲁⲛⲟⲥ) refírese aos cristiáns orixinarios de Exipto, en concreto aos membros da Igrexa Ortodoxa Copta. Porén, algúns historiadores árabes usan esta palabra para designar a todos os habitantes de Exipto con anterioridade á chegada do islam. Os cristiáns exipcios non usan esta palabra; chámanse simplemente "cristiáns". O termo resulta problemático tamén porque algúns úsanno para se referiren aos supostos descendentes auténticos dos antigos exipcios, que equiparan aos non musulmáns.

Etimoloxía
----------

O termo grego para **copto** (Αίγύπτιος, Aigyptios) atópase en Lineal B (micénico, unha forma antiga do grego) como *a3-ku-pi-ti-jo*, como nome propio masculino xa co sentido de "exipcio". Esta forma micénica provén do exipcio *ḥwt-k3-ptḥ* ("Hut-ka-Ptah"), que significa "Casa (ou "Mansión") de Ptah" (cf. acadio *āluḫi-ku-up-ta-aḫ*), e era o nome do complexo de templos dedicados ao deus Ptah en Menfis. Sendo o nome do recinto de templos máis importante da capital de Exipto, o nome aplicouse primeiro á cidade e posteriormente a todo o país (situación parella á do nome de Menfis, que provén do nome exipcio do complexo de pirámides do faraón Pepi II).

Xa non se acepta unha teoría segundo a cal a palabra árabe *qubṭ* resultaba dunha arabización do nome grego da cidade de Κόπτος, Coptos (actual قفط, Qifṭ; Kebt e Keft en copta).

As referencias aos coptos en copta son tanto gregos como coptas en orixe. Coñecense as palabras *kuptaion* (no dialecto saídico) e *kubti* (no dialecto boárico) pero nos textos que posuímos refírense á lingua, non ao pobo. Ambas as dúas derivan do termo grego Αἴγύπτιος, Aigyptios. O termo copto "nativo" para referirse aos coptos era *rem en kēme* (en saídico), *lem en kēmi* (en faiúnico), *rem en khēmi* (en boárico) etc. isto é "xentes de Exipto" (cf. exipcio *rmṯ n kmt*, demótico *rmt n kmỉ*).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lingua copta
* Igrexa Ortodoxa Copta

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q146744
* BNE: XX550730
* BNF: 119522060
* GEC: 0171969
* GND: 4073723-8
* LCCN: sh85032431
* SUDOC: 027494918
* Treccani: copti

 |
| Poexo |
| --- |
| *Mentha pulegium* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Lamiales |
| Familia: | Lamiaceae |
| Subfamilia: | Nepetoideae |
| Tribo: | Mentheae |
| Xénero: | *Mentha* |
| Especie: | ***M. pulegium*** |

 |
| Nome binomial |
| *Mentha pulegium*L. |

O **poexo** (***Mentha pulegium***), tamén chamado **poexo-menta**, é unha das especies máis coñecidas do xénero *Mentha*. Pertence á familia das labiadas, é unha perenne de raíces rizomatosas que crece ben en sitios húmidos ou cerca dos cursos fluviais, onde a podemos encontrar na súa forma silvestre entre gramíneas e outras plantas.

Os seus erguidos talos cuadrangulares, moi ramificados, poden chegar a medir entre 30 e 40 cm. As follas son lanceoladas e lixeiramente dentadas, de cor entre verde medio e escuro e dispóñense opostas ao longo dos talos. As pequenas flores rosadas nacen agrupadas en apertadas inflorescencias globosas.

Esta planta aromática coñécese desde hai séculos en todo o mar Mediterráneo e Asia occidental, onde crece espontaneamente, polas súas propiedades carminativas, relaxantes e incluso como emenagoga, tomada en infusión. O termo *pulegium*, que deriva do latín *pulex*, "pulga", débese ao antigo costume de queimar poexo nas casas para repeler estes insectos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q161235
* EBID: ID
* MAG: 2779230864

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 117477
* APNI: 76996
* Dyntaxa: 221714
* Ecocrop: 7707
* EOL: 579696
* EPPO: MENPU
* EUNIS: 174284
* FloraBase: 6883
* FoC: 200019818
* GBIF: 2927189
* iNaturalist: 57116
* IPNI: 451022-1
* IRMNG: 10663981
* ISC: 115572
* ITIS: 32270
* IUCN: 164256
* NBN: NBNSYS0000004194
* NCBI: 294739
* PlantList: kew-125243
* POWO: ID
* Soortenregister: 120701
* TAXREF: 108138
* Tela Botanica: 75245
* Tropicos: 17601507
* PLANTS: MEPU
* VASCAN: 6404
* VicFlora: ID
* WCSPF: 125243

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D031335
* UNII: 5Q6Y7K4846

 |
En encimoloxía, unha **penicilina amidase** (EC 3.5.1.11) é un encima que cataliza a seguinte reacción química:

penicilina + H2O \rightleftharpoons  carboxilato + 6-aminopenicilanato
Así, os dous substratos deste encima son a penicilina e a H2O, mentres que os seus dous produtos son un carboxilato e o 6-aminopenicilanato.

Este encima pertence á familia das hidrolases que actúan sobre enlaces e carbono-nitróxeno que non son enlaces peptídicos, especificamente en amidas lineares. O nome sistemático desta clase de encimas é **penicilina amidohidrolase**. Outros nomes que tamén se usan son **penicilina acilase**, **bencilpenicilina acilase**, **novozym 217**, **semacilase**, **alfa-acilamino-beta-lactam acilhidrolase**, e **ampicilina acilase**. Este encima participa na biosíntese de penicilina e cefalosporina.

As penicilina amidases empréganse durante a xeración de penicilinas semisintéticas, xa que permiten xerar o núcleo das penicilinas mediante a eliminación da cadea lateral da penicilina G producida en cultivos de cepas do fungo *Penicillium*. Esta reacción orixina a formación do ácido 6-aminopenicilánico, compoñente que, por medio de posteriores modificacións catalizadas por outros encimas, pode dar lugar a numerosos antibióticos.

Estudos estruturais
-------------------

A fiinais de 2007, resolvéranse 34 estruturas para esta clse de encimas, cos seguintes códigos de acceso en PDB: PDB 1AI4, PDB 1AI5, PDB 1AI6, PDB 1AI7, PDB 1AJN, PDB 1AJP, PDB 1AJQ, PDB 1CP9, PDB 1E3A, PDB 1FXH, PDB 1FXV, PDB 1GK0, PDB 1GK1, PDB 1GK9, PDB 1GKF, PDB 1GM7, PDB 1GM8, PDB 1GM9, PDB 1H2G, PDB 1JX9, PDB 1K5Q, PDB 1K5S, PDB 1K7D, PDB 1KEC, PDB 1PNK, PDB 1PNL, PDB 1PNM, PDB 2ADV, PDB 2AE3, PDB 2AE4, PDB 2AE5, PDB 2IWM, PDB 2PVA, e PDB 3PVA.

Notas
-----

1. ↑  Crueger, Wulf; Crueger, Anneliese (1989). *A texbook of industrial microbiology* (2 ed.). Sunderland: Sinauer Associates. ISBN 0878931317.

* Sakaguchi K and Murao S (1950). "A preliminary report on a new enzyme, "penicillin-amidase"". *J. Agric. Chem. Soc. Jpn.* **23**: 411.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Amidase

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7162852
* MAG: 2777451570

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* EC: 3.5.1.11
* MeSH: D010399

 |
Alegoría de Termidor nun calendario republicano ilustrado por Louis Lafitte (1770-1828).
**Termidor** (en francés *Thermidor*) é o nome que recibe o undécimo mes do calendario republicano francés, o segundo da estación estival, que dura dende o 19 ou 20 de xullo até o 17 ou 18 de agosto, segundo o ano. Cadra aproximadamente co paso aparente do Sol pola constelación zodiacal de Leo.

O adxectivo *termidoriano* aplícase ao período da Revolución francesa coñecido como Convención termidoriana, por principiar co golpe de estado do 27 de xullo de 1794 (9 de termidor do ano II), cando se derroca a Robespierre.

Notas
-----

1. ↑  Desdelaterraza-viajaralahistoria. "9 DE TERMIDOR: LA CAÍDA DE ROBESPIERRE". *desdelaterraza* (en castelán). Consultado o 2017-03-25.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Summer Quarter of Year II (facsimile) *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Calendario republicano francés |
| --- |
| 
* Vendimario
* Brumario
* Frimario
* Nivoso
* Pluvioso
* Ventoso
* Xerminal
* Floreal
* Pradal
* Mesidor
* Termidor
* Frutidor

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q751871
* GEC: 0145773

 |
A **terapia de substitución hormonal** (TSH) ou **terapia hormonal substitutiva** é un sistema de tratamento médico para a menopausa cirúrxica, a perimenopausia e, en menor medida, para mulleres na menopausa. Baséase na idea de que o tratamento pode previr as molestias causadas pola menor cantidade de hormonas (estróxenos e proxesterona) presentes no sangue. Supón o emprego dun ou máis fármacos pertencentes a un grupo deseñado para elevar artificialmente os niveis hormonais.
Os principais tipos de hormonas que se usan neste tratamento son: estróxenos, proxesterona ou proxestinas, e ás veces testosterona. A miúdo tamén se lle chama *tratamento* no canto de *terapia*.

Parche transdérmico de estradiol, para terapia con estróxenos.

Visión xeral
------------

A terapia de substitución hormonal está dispoñible de varias formas. Xeralmente fornécense doses baixas dun ou máis estróxenos, e a miúdo tamén se fornece proxesterona ou un análogo químico chamado proxestina. Tamén se pode incluír testosterona. Ás mulleres que sufriron unha histerectomía, fornéceselles habitualmente un composto estroxénico que contén algunha clase de proxesterona, unha terapia chamada "terapia de estróxenos sen oposición". As terapias de substitución hormonal adminístranse mediante parches transdérmicos, comprimidos, cremas, pílulas, dispositivos intrauterinos (DIU), aneis vaxinais e, máis raramente, mediante inxeccións. As doses adoitan ser variadas ciclicamente, con tomas diarias de estróxenos, e proxesterona (ou proxestina) durante dúas semanas cada mes ou dous meses; un método chamado "TRH combinada secuencial". Un método alternativo de máis recente aparición é chamado "TRH combinado continuo" e consiste nunha dose constante de ambos os tipos de hormonas tomadas diariamente. Ás veces, engádese un andróxeno, xeralmente testosterona, para tratar a libido diminuída. Tamén pode tratarse a diminución de enerxía e axudar a diminuír a osteoporose que adoita aparecer trala menopausa.

Notas
-----

1. ↑  Terapia de Reemplazo Hormonal. Trincado, Mª Milagros

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1931705
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 8034
* eMedicine: 264088
* ICD-9: 627.2
* ICD-10: N95.0
* MedlinePlus: 000894

 |
Denomínase **termodinámica clásica** ao ramo da Termodinámica que \*xudíu primeiramente co entendemento progresivo dos conceptos de traballo, calor , enerxía e entropía no contexto clásico.

Esa abordaxe, por motivos obvios, tiña unha natureza eminentemente fenomenolóxica, as súas leis aplicábanse aos procesos macrocópicos e procedían por completo da observación dos mesmos. Non había entón unha teoría constitutiva satisfatoria para describir os sistemas macroscópicos dun punto de vista microscópico, e da que se puideren deducir estas leis.

A teoría cinético-molecular non fora plenamente desenvolvida aínda, e non foi senón na transición do século XIX para o século XX que o *paradigma enerxeticista*, defendido por Helm, Ostwald e Mach foi cedendo terreo para o *paradigma atomista*, defendido por Ludwig Boltzmann e Felix Klein. Máis tarde a mecánica estatística e a termodinámica estatística xurdiron como disciplinas plenas, baseadas principalmente nos estudos de Boltzmann.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Terauchi Masatake** (en kanji **寺内 正毅**, Terauchi é apelido e Masatake é nome), nado en Yamaguchi o 5 de febreiro de en 1852 e finado en Toquio o 3 de novembro de 1919, foi un militar e político xaponés, primeiro ministro entre o 9 de outubro de 1916 e o 29 de setembro de 1918.

Traxectoria
-----------

Loitou, como soldado, nas guerras civís xaponesas contra o goberno do shogún, perdeu a mobilidade na man dereita durante a campaña contra dos rebeldes de 1877. Destinado en Francia para ampliar a súa formación militar, en 1901 foi nomeado ministro do exército, contribuíndo á vitoria na Guerra Ruso-Xaponesa (1904-1905).

Como o terceiro Xeneral-Residente de Corea, el executou a anexión de Corea en 1910 e converteuse no seu primeiro Gobernador Xeral. Durante a primeira guerra mundial, foi nomeado primeiro ministro e enviou tropas xaponeses a Siberia para coutar a expansión da Revolución rusa á rexión.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q315559
* WorldCat
* VIAF: 40700050
* EBID: ID
* FAST: 77867
* GND: 1049355342
* ISNI: 0000 0000 8443 2660
* LCCN: n81094007
* NDL: 00118483
* SNAC: w62r83wz
* SUDOC: 184011175
* WikiTree: 宇多田-1

 |
**The Cars** é unha banda estadounidense de rock aparecida nos comezos da escena da música New Wave a finais dos anos 70. Fundárona o vocalista e guitarrista Ric Ocasek, o vocalista e baixista Benjamin Orr, o guitarrista Elliot Easton, o teclista Greg Hawkes e o batería David Robinson. O grupo é orixinario de Boston, Massachusetts, e asinaron con Elektra Records en 1977.

The Cars estiveron na vangarda da fusión do rock guitarreiro co pop baseado en sintetizadores que xurdiu nos 70 e comezou a facerse popular a comezos dos anos 80. The Cars comezaron con forza co seu álbum de estrea *The Cars*, que chegou a ser platino a finais de 1978 e foi chamado unha "obra mestra xenuína" por allmusic. A canción máis exitosa e coñecida do álbum probablemente sexa "Just What I Needed", que comezou sendo unha demo en 1977. O tema foi enviado nunha cinta a un DJ local da zona de Boston, que a pinchou con frecuencia na súa emisora. Rapidamente chamou a atención de varios DJs e este feito permitiulle á banda asinar un contrato con Elektra Records ese mesmo ano. Robert Palmer, crñitico musical para *The New York Times* e *Rolling Stone*, describiu o seu estilo musical dicindo: "colleron algunhas tendencias importantes pero disparatadas do minimalismo punk contemporáneo, as texturas labirínticas de sintetizador e guitarra do art rock, o revivalismo do rockabilly dos 50 e laconismo melódico do powerpop, remexido todo iso nunha persoal e atractiva mestura.

A banda separouse no ano 1988, e Ocasek nunca quixo falar dunha reunión dende entón. No ano 2005, Easton e Hawkes uníronse a Todd Rundgren para formar The New Cars, que interpretou temas clásicos de The Cars e de Rundgren xunto con material novo. O 21 de outubro do 2010, The Cars confirmou que se reuniran novamente e estaban gravando o seu primeiro álbum en 24 anos. Greg Hawkes ocupou o posto do baixista Benjamin Orr, que morreu no ano 2000.

Discografía
-----------

* *The Cars* - 1978 (Elektra)
* *Candy-O* - 1979 (Elektra)
* *Panorama* - 1980 (Elektra)
* *Shake It Up* - 1981 (Elektra)
* *Heartbeat City* - 1984 (Elektra)
* *Door to Door* - 1987 (Elektra)
* *Move Like This* - 2011 (Hear Music/Concord Music Group)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q858388
* WorldCat
* VIAF: 158800622
* AllMusic: mn0000061172
* BIBSYS: 9033347
* Discogs: 143225
* Genius: The-cars
* GND: 5120933-0
* IMDb: nm1275069
* ISNI: 0000 0001 1312 9856
* LCCN: n84156756
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0115328
* Songkick: 475045

 |
Distribución lingüística de Suíza
     Francés (Romandía)
     Alemán
     Italiano
     Retorrománico
**Romandía**, **Suíza romanda**, **Suíza romana**, tamén chamada **Suíza francesa**, é a parte francófona de Suíza.

Localización e características
------------------------------

Comprende os cantóns de Xenebra, Vaud, Neuchâtel e Xura, así como as zonas francófonas dos cantóns de Berna, Valais e Friburgo. Ao redor de 1,5 millóns de persoas (o 20% da poboación suíza) vive en Romandía.

O francés suízo e o francés de Francia son a mesma lingua con algunhas diferenzas. Por exemplo, como noutras rexións de fala francesa, os francófonos suízos (e tamén os de Bélxica) usan *septante* (setenta) en lugar de *soixante-dix* (literalmente, "sesenta-dez") e *nonante* (noventa) en lugar de *quatre-vingt-dix* ("catro-vinte-dez"). Na meirande parte de Romandía, os falantes utilizan *octante* ou *huitante* (oitenta) en lugar do seu homólogo en francés de Francia *quatre-vingt* ("catro-vinte"), coa excepción do norte do territorio, onde esta última forma inda é maioritaria.

O idioma francoprovenzal foi predominante na meirande parte das zonas rurais desta rexión até inicios do século XX. O idioma alemán de Suíza retrocedeu algúns quilómetros cara ao Leste ante o francés desde fins do século XIX, isto nótase principalmente no cantón de Valais/Wallis, restando algúns moi pequenos enclaves illados, principalmente no cantón do Xura.

O termo "Romandía" non existe formalmente no sistema político, pero utilízase para distinguir e unificar a poboación francófona de Suíza. A canle de televisión Télévision Suisse Romande (TSR) está destinada precisamente a esta poboación, e está sindicada á canle francesa TV5.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Arpitania
* Xura
* Suíza alemá
* Suíza Italiana

### Ligazóns externas

* Portal sobre a Suíza romanda
* Dereitos lingüísticos na Suíza Arquivado 15 de xullo de 2009 en Wayback Machine.
* Vocabulario romando

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q214086
* GND: 4194045-3
* HDS: 017441
* LCCN: sh85131348

 |
***The Car*** é o sétimo álbum de estudio da banda inglesa de indie rock Arctic Monkeys, publicado o 21 de outubro de 2022 a través do selo Domino Recording Company. Foi composto polo líder do grupo Alex Turner na súa casa dos Ánxeles. Gravouse entre París, Suffolk e Londres coa produción do colaborador habitual do grupo James Ford, xunto cos músicos invitados Tom Rowley, Loren Humphrey e Tyler Parkford. Foi arranxado por Bridget Samuels e Turner. O batería Matt Helders sacou a fotografía da portada, que representa un coche branco nun aparcadoiro baleiro. O seu título refírese a dita portada e á abundancia de referencias a vehículos nas letras.

*The Car* baséase no son do anterior disco da banda, *Tranquility Base Hotel and Casino* (2018). Conta cunha ampla gama de xéneros que inclúen rock orquestral, lounge pop, baroque pop e funk, así como elementos de jazz. Tamén está influenciado pola música soul, a electrónica, o glam rock, a bossa nova, o pop tradicional e a música de películas antiga.

O álbum foi aclamado pola crítica tras o seu lanzamento. Os críticos loubaron a progresión artística da banda, a produción do álbum e as letras de Turner. O traballo estreouse no número 2 en dez países, incluído o Reino Unido, non chegando ao primeiro lugar por mor do disco *Midnights* de Taylor Swift. Foi o primeiro álbum de Arctic Monkeys que non chegou ao número 1 da lista británica. O disco foi promocionado polos sinxelos "There'd Better Be a Mirrorball", "Body Paint" e "I Ain't Quite Where I Think I Am". *The Car* acadou o posto 6 da lista estadounidense *Billboard 200*.

Listaxe de cancións
-------------------

Tódolos temas escritos e compostos por Alex Turner, agás onde se indique. 

| N.º | Título | Escritor(es) | Duración |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | "There'd Better Be a Mirrorball"   |   | 4:25 |
| 2. | "I Ain't Quite Where I Think I Am"   |   | 3:11 |
| 3. | "Sculptures of Anything Goes"   | * Turner
* Jamie Cook
 | 3:59 |
| 4. | "Jet Skis on the Moat"   | * Turner
* Tom Rowley
 | 3:17 |
| 5. | "Body Paint"   |   | 4:50 |
| 6. | "The Car"   |   | 3:18 |
| 7. | "Big Ideas"   |   | 3:57 |
| 8. | "Hello You"   |   | 4:04 |
| 9. | "Mr Schwartz"   | * Turner
* Rowley
 | 3:30 |
| 10. | "Perfect Sense"   |   | 2:47 |
| 37:18 |

Notas
-----

1. ↑  "Official Albums Chart Top 100". *www.officialcharts.com* (en inglés). Consultado o 2022-11-05.
2. ↑  Cabison, Rosalie (2013-01-02). "Billboard 200". *Billboard* (en inglés). Consultado o 2022-11-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q113613216
* AllMusic: mw0003793654
* Discogs: 2830043
* MusicBrainz: ID

 |