A **Contorna Persoal de Aprendizaxe** ten a súa orixe na expresión anglosaxoa *Personal Learning Environment* (PLE), que é un sistema de organización e xestión das diferentes ferramentas que nos axudan no proceso de ensinanza-aprendizaxe. Tamén se refire a unha nova forma de aprender na rede.

O PLE das persoas está integrado polas súas experiencias básicas que configuran a súa aprendizaxe na educación formal e polas novas experiencias ás que se achegan a través das ferramentas tecnolóxicas actuais. Xorde da necesidade de cada individuo de estar actualizado xa que é o propio usuario quen elixe os seus obxectivos, competencias, contidos, fontes etc.

Representa unha forma ideal para o desenvolvemento persoal ou profesional utilizando tódolos recursos tecnolóxicos e fomentando así o coñecemento global e a aprendizaxe.

Seguindo a definición de Linda Castañeda e Jordi Adell, o PLE *"é o conxunto de ferramentas, fontes de información, conexións e actividades que cada persoa utiliza acotío para aprender"*. *"O movemento PLE non se basea nun só artefacto ou unha cousa ou un enfoque pedagóxico simple, senón que representa diversas formas e perspectivas sobre como podemos cambiar o proceso e a forma da educación e, en particular, como podemos facilitar a aprendizaxe en contextos múltiples. Como tal, o obxectivo dos PLE é interactuar con moitas experiencias, proxectos e iniciativas diferentes sobre o uso de tecnoloxía para ensinar e aprender."*

O PLE  ademais dun sistema é un mecanismo de intervención psicolóxica e social que dende unha perspectiva de análise teórica da tecnoloxía e a estrutura social se entende como un *'desenvolvemento lóxico’.* Tamén se pode entender como PLE unha aplicación ou conxunto de aplicacións utilizadas por un aprendiz para organizar o seu propio proceso de aprendizaxe.

Achegas
-------

O PLE achega a posibilidade de crear a PLN (*Personal Learning Network),* isto é, a nosa rede persoal de aprendizaxe. PLN forma parte da contorna persoal de aprendizaxe e fai referencia á comunicación coas persoas, por isto se poden empregar ferramentas asincrónicas e sincrónicas.

As ferramentas asincrónicas son: o correo electrónico, comentarios nos blogs e nas redes sociais. Pola contra, entre as ferramentas sincrónicas están: os chats, as ferramentas de telefonía IP como Skype e os encontros profesionais como os eventos ou as conferencias. Grazas a estes artefactos, tense a oportunidade de crear unha rede de contactos que dea información axeitada para axudar á construción do coñecemento das persoas. Desta maneira, o PLE en xeral, e a PLN en concreto, amplían as fontes de información manexadas.

Finalmente, Adell explica que "*un PLE non é simplemente acceder á información, ler o que outro fai, recibir información. Nun PLE espérase, especialmente en todos estes espazos nos que hai intercambio, que se participe activamente. É dicir, non só que sexas consumidor, senón tamén un produtor de información. É posible que dun tema determinado no que te estás a formar non saibas moito e non poidas axudar moito; pero, sen dúbida, colateralmente, xurdirán ou xorden outros temas onde si que se pode axudar."* (J. Adell, 2010)

Perspectivas
------------

Seguindo a Cabero e Marín (2001), os PLE pódense clasificar principalmente en dúas orientacións: as de carácter pedagóxico e educativo e as de carácter tecnolóxico e instrumental.

### Perspectiva pedagóxica

O PLE concíbese *"como un cambio na metodoloxía educativa que promove a autoaprendizaxe por medio da utilización de recursos web, formando un sistema centrado na figura do estudante"*. Este utiliza diversas ferramentas en función das súas necesidades de aprendizaxe e coñecemento.

### Perspectiva tecnolóxica

Os PLE enténdense como *"a posibilidade de facer uso dun conxunto de ferramentas xeralmente gratuítas, uns recursos e unhas fontes de información, e de establecer contacto cun conxunto de persoas para aprender e desenvolverse profesionalmente"*. Ditas ferramentas permitirán organizar, recompilar, procesar e compartir todo tipo de información, dentro dun contorno tecnolóxico, onde o PLE é un sistema estruturado e funcional centrado no usuario/a.

Características
---------------

Tomando como referente a Adell, o PLE componse de tres cuestións específicas;

1. Cada alumno fixa os seus propios obxectivos de aprendizaxe, é dicir ten un carácter persoal.
2. Non hai avaliadores, nin títulos; non existe unha estrutura formal, é dicir, unha persoa pode elaborar artigos e documentos dixitais persoais e publicalos en Internet, aínda que non teña coñecementos informáticos,  permitíndolle converterse en coautor do ciberespazo.
3. Aproveitamento da posibilidade que nos ofrece Internet de dispoñer dun conxunto de ferramentas e recursos gratuítos para compartir e aprender a través deles.
4. A superficie de contacto que presentan está adaptada a focalizar os contidos acorde ao interese de quen navegue polos documentos.
5. É fácil e rápido poder expresar opinións e comentarios en documentos e artigos dixitais doutras persoas.

Tarefas básicas
---------------

As seis tarefas básicas son: 

* Buscar e filtrar a información de interese.
* Organizar os contidos.
* Comunicarse cos demais.
* Crear novos contidos.
* Publicalos para compartilos coa comunidade.
* Colaborar con outros en tarefas de produción colectiva.

Compoñentes
-----------

Seguindo a Adell e Castañeda o PLE está conformado por:

### Ferramentas e estratexias de lectura.

Trátase das fontes documentais de información ás que se pode acceder para conseguir datos. É a multipedia, composta por:

* **Ferramentas:** wikis, blogs, canais de vídeo, RSS etc.
* **Mecanismos:** iniciativa, curiosidade, busca etc.
* **Actividades:** conferencias, lectura, visionado de reportaxes etc.

### Ferramentas e estratexias de reflexión:

Contornas virtuais e non virtuais nas que podo comentar, escribir, analizar a información que posúo. Son:

* **Ferramentas:** blogs, cadernos de notas, páxinas webs, canais de vídeo etc.
* **Mecanismos**: organización, síntese, estruturación da información etc.
* **Actividades**: crear mapas conceptuais, vídeos, cadernos de traballo etc.

### Ferramentas e estratexias de relación:

Espazos nos que me relaciono con outras persoas para aprender delas e con elas. Trátase da PLN ou *Rede Persoal de Aprendizaxe*. Pódense intercambiar contactos e datos de dúas maneiras: *directa*, cando a comunicación entre as persoas é cara a cara ou a través das redes sociais; e *indirecta*, a comunicación é a través de obxectos dixitais que construímos pouco a pouco coas nosas publicacións, tendo como exemplo Youtube ou Slideshare Cando compartimos a información neste PLN facémolo a través de:

* **Ferramentas:** Facebook, Twitter ou outras redes sociais.
* **Mecanismos:** capacidade de diálogo, toma de decisións etc.

Primeiros pasos para a creación dun PLE
---------------------------------------

Os primeiros pasos para crear un PLE, segundo Jordi Adell (2011) son os seguintes:  

* 1. Crear unha conta Twitter e seguir a persoas interesantes. Compartir ideas e descubrimentos con eles.
* 2. Subscribirse vía RSS a blogs ou outras fontes de información (revistas científicas), por exemplo: Google reader.
* 3. Comezar a escribir as túas ideas e proxectos no teu propio blog en WordPress o Blogger.
* 4. Etiquetar e compartir os teus favoritos en Delicious ou Diigo.
* 5. Participar nalgunhas  redes sociais interesantes.
* 6. Agregar o teu lifestreaming e compartilo. Subscribirse ao doutras persoas en friendfeed.com

Dimensión Organizacional: O PLE na escola
-----------------------------------------

O PLE non está directamente ligado co ensino, senón que busca principalmente a coordinación alumno - tecnoloxía, por medio da creación de canles de coordinación entre a tecnoloxía e o alumno, non a institución, facendo fincapé de novo na idea de que no PLE é o propio alumno o responsable do seu proceso de aprendizaxe, en canto á coordinación dos medios tecnolóxicos ao seu alcance para o desenvolvemento de tal proceso de aprendizaxe.

Podemos determinar dous usos que se poden dar na escola:

* Un uso orientado ó profesorado, onde o PLE se pode converter nunha ferramenta moi útil e interesante para que os docentes poidan deseñar o seu propio PLE e dar resposta a unha formación permanente e adecuada ás necesidades de cada usuario. Tamén se pode fomentar con estas contornas de aprendizaxe o traballo cooperativo entre os mestres, e conseguir unha maior comunicación, compartindo as súas aprendizaxes.
* Uso orientado ó alumnado. Se o conxunto do alumnado se prepara dende a escola para traballar nestes espazos, adquirirán as competencias necesarias para que o seu proceso de aprendizaxe sexa permanente na súa vida futura. Producirase así unha evolución na que o profesorado guiará inicialmente ós discentes, para que finalmente sexa o propio alumnado quen tome as decisións e adquira maior autonomía na súa aprendizaxe.
* Partindo da base de que todas as organizacións que xestionan dunha forma ou doutra o coñecemento, deberían de ter un PLE. A escola é entendida como un centro educativo, lugar por onde circulan coñecementos e persoas.

Polo tanto podemos dicir que a escola é un lugar de aprendizaxe pero tamén onde se aprende. O PLE do centro sería o conxunto de procesos e ferramentas que axudan a xestionar información e a vincular persoas para a súa aprendizaxe e tamén para a doutros.

"Outro elemento a ter en conta é o PLE da aula, vinculado ós alumnos e ó profesor. Isto tamén significa que o centro educativo ten identidade dixital, e é onde se xera e xestiona a contorna de aprendizaxe". (Carlos Magro. 2014).

O PLE polo tanto, ten unha dimensión organizacional que interrelaciona a tecnoloxía e a pedagoxía, invitando a unha innovación tecnolóxica con profundas implicacións pedagóxicas e organizativas.

### Criterios de decisión no deseño dun PLE escolar

Á hora de deseñar un **PLE,** deben terse en conta os seguintes aspectos:

* Debe de estar orientado ao **currículo** e centrado no ámbito escolar.
* **Fontes de información**: Necesidade de contar cun catálogo de sitios web a consultar, orientado a centrar a busca e evitar distraccións.
* **Selección de ferramentas**: Aplicacións e programas instalados en liña, mediante os cales se consolidará a rede de aprendizaxe do alumno, que variará en función do alumnado.
* **Evolución:** O deseño e posta en marcha dun  PLE  implica un proceso de evolución e desenvolvemento continuo, polo que variarán aspectos tales como as fontes, as aplicacións etc.
* **Aprendizaxe formal:**  Alternancia ou combinación de diferentes tipos de aprendizaxes (formais, informais...).
* **Optatividade:** Buscando incrementar a autonomía e fomentar a capacidade de toma de decisións do alumnado, con relación a un proceso de aprendizaxe abordado dende unha visión colectivista.
* **Conectividade:** Con relación á creación de contidos, así como a súa publicación para compartir tales contidos con outros individuos, coa comunidade.
* **Colaboración:** Fomento da aprendizaxe cooperativa; Unha aprendizaxe de carácter global e social.
* **Social:** Énfase na dimensión social que leva consigo a aprendizaxe en rede fronte á esfera individualista dos procesos de aprendizaxe; fomento da interactividade e a aprendizaxe colectiva.
* **Valores**: Con relación ao código ético que ha de marcar a realidade da aprendizaxe en rede.
* **Seguridade:** Con relación á satisfacción dos principios éticos e legais na rede.

Fortalezas e debilidades
------------------------

Martínez Gimeno, dentro da revista Edmetic, publica o seguinte cadro no que se mostran as fortalezas e debilidades que teñen as contornas persoais de aprendizaxe: 

| Fortalezas | Debilidades |
| --- | --- |
| Case ilimitada variedade e funcionalidade das ferramentas personalizada, adaptable a múltiples configuracións e variacións | Complexo e difícil de crear para estudantes sen experiencia e membros da facultade |
| Barato, a miúdo composto de ferramentas de código libre e aberto | Posibles problemas de seguridade e exposición de datos |
| Non hai límites de tempo artificiais | Limitado control institucional sobre os datos |
| Abertos á interacción, o intercambio e a conexión sen ter en conta o rexistro oficial nos programas ou cursos particulares ou institucionais | Ausencia de servizo ou inaplicable nivel de acordos, sen capacidade para prever ou resolver problemas de aplicación web de rendemento, cortes ou incluso a desaparición |
| Centrado no estudante | Carece de xestión centralizada |
| Contido de aprendizaxe e as conversacións compílanse a través de redes simples | Difícil e potencialmente custoso para prestar apoio a varias ferramentas e a súa integración cos sistemas entre si e coas institucións |

A importancia dos PLE na actualidade
------------------------------------

Como expoñen Adell e Castañeda na súa obra *Entornos Personales de Aprendizaje: claves para el ecosistema educativo en Red* na actualidade o PLE cobra unha grande importancia no mundo da educación.

Como se explica anteriormente, o concepto PLE existe dende o principio dos tempos, dende sempre, pero en períodos pasados onde as novas tecnoloxías non estaban ao alcance de todos era moito máis complexo contar cun Contorno Persoal de Aprendizaxe rico e frondoso, caracterizado por numerosas fontes de información. Pode atoparse unha explicación no feito de que era imposible (económica e materialmente) acceder e dispoñer de centos de libros ademais de que o coñecemento estaba centralizado (por parte de institucións educativas de carácter formal) e era practicamente inamovible.

Non obstante, agora, grazas aos mundos virtuais e as redes cun só clic e en cuestión de minutos podemos descargar grandes cantidades de información e coñecementos que nos permiten estar constantemente actualizados en tantas materias como esteamos interesados. Isto é debido a que vivimos na era dixital, no mundo das novas tecnoloxías, do coñecemento aberto, onde calquera pode ser creador e distribuidor de información, nun mundo no que os descubrimentos e investigacións son continuas e incesantes, e, en definitiva un mundo no que dispoñemos de millares de fontes e recursos para poder formarnos autonomamente. Do mesmo xeito, outro punto a ter en conta é que ademais de formarnos podemos compartir os nosos coñecementos e axudar a ampliar os PLEs de moitas outras persoas ao mesmo tempo que podemos reflexionar sobre diferentes temáticas en comunidade, todo vía online.

O que nos permiten todos estes avances é formarnos mediante unha aprendizaxe formal combinándoa cunha de carácter informal, accesible para todos, e posibilitándonos unha aprendizaxe ao longo de toda a vida.

Debido a que os tempos nos que vivimos avanzan constante e incesantemente faise imposible renovarse se non facemos uso dun PLE, buscando, atopando, refacendo, adaptando e aplicando tódolos datos e fórmulas que descubrimos grazas a estas ferramentas tecnolóxicas, xa que un PLE é *"aprender a aprender na era dixital".*

Internet como contorna da aprendizaxe
-------------------------------------

Hoxe en día, Internet é a meirande fonte de información e unha das contornas máis importantes de aprendizaxe sobre moitos temas. Isto é así porque Internet contén moita información e tamén porque conecta a unhas persoas con outras. Grazas ás interaccións por estes novos medios, os límites da educación xa non están só no ámbito formal, senón que van máis aló.

Notas
-----

1. ↑  "Entorno Personal de Aprendizaje".
2. ↑  "Características PLE".
3. 1 2  CanalTIC.com. "PLE en la escuela".
4. ↑  Entrevista a Jordi Adell realizada por Josi Sierra para el proyecto de "El blog CC-Conocity", en el año 2011. Recuperado o 14/04/2015 de
5. ↑  Fonseca Saradi, María Cecilia (2013). Universidad Metropolitana, Caracas, Venezuela, ed. *Los entornos Personales De Aprendizaje. Visiones y Retos para la Formación*. ISBN 978-980-247-217-8.
6. ↑  carlosmagro (2014-06-06). "¿Tiene sentido hablar del PLE de una organización?". *co.labora.red*. Consultado o 2016-04-28.
7. ↑  Martínez Gimeno, A. Los entornos personales de aprendizaje (PLE). Del cómo enseñar al cómo aprender. Edmetic, Revista de Educación Mediática y TIC; vol 2, nº1, 2013; páxinas: 41-62. Recuperado o 14/04/2015 de  Arquivado 14 de abril de 2015 en Wayback Machine.
8. ↑  Aula Virtual. Un nuevo espacio para el aprendizaje. "¿Qué son los Entornos Personales de Aprendizaje?". Arquivado dende o orixinal o 09 de abril de 2015. Consultado o 14 de abril de 2015.