Non confundir con abelleira.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: A Abeleira.

| Abeleira |
| --- |
| Abeleira no inverno |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| (sen clasif.) | Anxiospermas |
| (sen clasif.): | Eudicotiledóneas |
| (sen clasif.): | Rosidae |
| Orde: | Fagales |
| Familia: | Betulaceae ou Corylaceae |
| Xénero: | *Corylus* |
| Especie: | ***C. avellana*** |

 |
| Nome binomial |
| *Corylus avellana*L. |

A **abeleira** ou **abraira** (***Corylus avellana***) é un arbusto caducifolio das betuláceas, de pólas abundantes e madeira dura e cuxo froito é a abelá.

Ecoloxicamente é moi importante na formación de sebes que choen as leiras na Europa atlántica, especialmente en Galiza, Asturias e sur de Inglaterra. As varas empregábanse tradicionalmente para a construción de valados, cestaría, feche de canastros e na construción, mesturando as pólas con barro para a fabricación de tabiques.

A abeleira común cultívase polos seus froitos comestíbeis. É unha especie común dos bosques galegos, especialmente dos de ribeira.

Etimoloxía
----------

Abeleira e abraira virían de abelá, termo que procede do latín *nux abellana*, que significa "noz de Abelá".
Existe a variante dialectal *abelaira*. O nome científico *avellana* derivada vila de Avella en Italia, e foi escollido por Linné de *De historia stirpium commentarii insignes* (1542), de Leonhart Fuchs, onde a especie se describía coma "*Avellana nux sylvestris*" ("noz brava de Avella").

Distribución
------------

É nativa de Europa e do oeste de Asia, dende as Illas británicas, chegando polo sur á Península Ibérica, Grecia, Turquía e Chipre; polo norte até Escandinavia, e polo leste até os montes Urais, o Cáucaso, e o noroeste do Irán.

Descrición
----------

Candeas masculinas na abeleira común
É unha arboriña (ás veces considerada arbusto) que acada entre 3 e 8 metros de altura, aínda que algúns exemplares poden chegar até os 15 metros. As follas son caedizas, arredondadas, aveludadas polas dúas faces, co extremo rematado en punta, e os bordos dobremente serrados, de entre 6 e 12 cm. As flores masculinas aparecen no outono, volvéndose máis longas e de cor amarela na primavera, as femininas son moi pequenas e longas, cando se desenvolven dan lugar a acios de 1 a 4 abelás. As candeas masculinas son dun amarelo pálido, de 5–12 cm de longo, mentres que as femininas son miudiñas, avermelladas, de 1–3 cm de longo cos stilos visíbeis. O froito é botanicamente unha noz, producida en acios dun a cinco, cada noz metida nun invólucro, que cobre 3 cuartos da abelá. A abelá é practicamente esférica ou un chisco oval, de 15–20 mm de longo e 12–20 mm de ancho (pode chegar aos 25 mm de longo nalgunhas abelás cultivadas seleccionadas), de cor castaña amarelada, cunha cicatriz pálida na base. A propia abelá cae do invólucro cando está ben chegada, aos 7-8 meses logo da polinización.

Distínguese da especie moi achegada *Corylus maxima* polo invólucro curto; nesta abeleira, a abelá fica practicamente fechada.

Ecoloxía e usos
---------------

*Corylus avellana 'Contorta'.*
A abeleira brava é común en moitos bosques europeos. É importante coma compoñente nas sebes, que tradicionalmente choen as leiras da Europa atlántica, incluíndo Galiza e o sur de Inglaterra. As varas empregábanse en cestaría, na fabricación de canastros e para tecer valados. Un cultivar coas pólas tortas, *Corylus avellana* 'Contorta', emprégase coma ornamental.

É unha especie de grande importancia ecolóxica.[] As follas forcecen alimento para moitas especies animais, incluíndo as bolboretas, avelaíñas e eirugas (*Alabonia geoffrella*).

Os froitos son importantes para a vida salvaxe, tanto para invertebrados adaptados para eludir a casca, coma vertebrados (como esquíos ou corvos).

Da abeleira obtéñense varas que se utilizan na elaboración de ferramentas, estas varas aparecen asociadas tradicionalmente coa maxia e a sabedoría e utilízanse en cestaría de xeito semellante ao vimbio. A abeleira é unha das árbores sagradas do calendario celta; tamén se relaciona coas meigas.[]

Nome común
----------

Evellaneira, avellano, avellaneiro, avellaneira, avellanairo, avellán, abrano, abrana, abraira, abraeira, ablaira, abilleira, abelloteiro, abelera, abeleiro, abeleira, abelao, abelaneira, abelanceira, abelán e abelaira.

Galería de imaxes
-----------------

* Ilustración das follas, flores e froito.Ilustración das follas, flores e froito.
* Corylus avellana.*Corylus avellana*.
* Froito da abeleira: abelás en CelanovaFroito da abeleira: abelás en Celanova
*

Notas
-----

1. ↑  Fitter, R. and Fitter A. The Wild Flowers of Britain and Northern Europe (1978) 3rd Eds. William Collins & Sons Ltd, Glasgow
2. ↑  FERREIRA, A. B. H. *Novo dicionário da língua portuguesa*. Segunda edição. Rio de Janeiro. Nova Fronteira. 1986. p. 206.
3. ↑  Mitchell, A. F. (1982). *The Trees of Britain and Northern Europe*. Collins ISBN 0-00-219037-0
4. ↑  Linnaeus, C. (1753). *Species Plantarum* p. 998.
5. 1 2 3 4  Rushforth, K. (1999). *Trees of Britain and Europe*. Collins ISBN 0-00-220013-9.
6. ↑  Den Virtuella Floran: map
7. 1 2  Trees for Life Hazel species profile Arquivado 29 de marzo de 2013 en Wayback Machine.
8. ↑  Flora of NW Europe: *Corylus avellana* Arquivado 02 de maio de 2008 en Wayback Machine.
9. ↑  "Abeleira (Coryllus avellana L.)". *Atlas Lingüístico Galego*. Consultado o 17 de setembro de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Abeleira Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Abeleira*** |

### Outros artigos

* Descrición das betulaceas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q124969
* BNCF: 24684
* BNF: 122448730
* EBID: ID
* GEA: 1621
* GEC: 0222501
* GND: 4159196-3
* LCCN: sh96002271
* NKC: ph281332
* Treccani: nocciolo\_res-269e603d-e19e-11df-9ef0-d5ce3506d72e

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APNI: 450709
* BioLib: 3426
* Dyntaxa: 222823
* Ecocrop: 2246
* EOL: 1147599
* EPPO: CYLAV
* EUNIS: 168083
* FNA: 233500449
* GBIF: 2875979
* GlobalSpecies: 1268557
* iNaturalist: 54491
* IPNI: 295446-1
* IRMNG: 10428625
* ITIS: 501642
* IUCN: 63521
* NBN: NBNSYS0000003839
* NCBI: 13451
* PalDat: Corylus\_avellana
* Plantarium: 11385
* PlantList: kew-47841
* POWO: ID
* Soortenregister: 120593
* TAXREF: 92606
* Tela Botanica: 19097
* Tropicos: 3600036
* PLANTS: COAV80
* VASCAN: 3722
* WCSPF: 47841

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0946612
* UNII: YW412TTD22

 |