**Bernart Etxepare**  (tamén coñecido como **Bernardum Dechepare** en latín, **Bernat Dechepare**, **Bernard Detchepare** segundo a actual ortografía francesa ou **Bernat/Beñat Etxepare** segundo a actual ortografía vasca), nado en Sarasketa, cara a 1480, é o autor do primeiro libro coñecido da literatura escrita en éuscaro. A súa única obra, impresa en Bordeos en 1545, titúlase *Linguae Vasconum Primitiae*.

Etxepare era párroco da igrexa de Saint-Michel-le-Vieux, na localidade de Eyheralarre, preto de Donibane Garazi. O seu lugar de nacemento non se coñece con seguridade, malia barallarse os nomes da mesma Eyheralarre e o doutro pobo próximo, Sarasketa. Viviu unha época difícil do reino de Navarra, con enfrontamentos entre a casa de Albret e Carlos I de España. Dun poema autobiográfico incluído no libro de Etxepare parece deducirse que foi partidario de Carlos I, polo que foi enviado á cadea por Xoán II de Albret.

*Linguae Vasconum Primitiae*
----------------------------

*Linguae Vasconum Primitiae* ("Primicias da lingua dos vascóns") é unha recompilación de quince composicións en verso, precedidas dun prólogo en prosa. Foi impresa en Bordeos no ano 1545. Está escrito empregando o dialecto baixo-navarro do éuscaro. Das composicións, dúas son de tema relixioso, dez de tema amoroso, un poema autobiográfico e dous poemas de gabanza á lingua vasca. No poema autobiográfico, o autor relata a súa prisión nun cárcere de Bearn por unha falsa acusación de traizón.

Etxepare é innovador na elección de temas, pois nunca antes se utilizara na lírica popular vasca unha temática similar. Ao confeccionar a súa obra, Etxepare emprega a técnica do bertsolarismo, xa que descoñece a métrica utilizada na poesía culta. É por isto polo que se considera un poeta popular, pois escribiu para el, tal e como indica a utilización dos metros e melodías do bertsolarismo, probablemente coa intención de que fosen lidos ou cantados.

O tema do amor é tratado con inocencia, pero con frescura, é por isto que se lle considera a metade de camiño entre as *Cantigas* de Afonso X e o Libro do bo amor de Juan Ruiz, o Archipreste de Hita. Pois o autor atópase afastado da lírica cortesá ideal do medievo europeo, trata o tema das relacións amorosas con total naturalidade, sen rastro algún de platonismo.

Durante unha época a obra deste autor foi criticada polas seguintes razóns:

* A frescura e naturalidade coas que trata os temas amorosos volvéronse inaceptábeis logo do Concilio de Trento.
* Os metros, medidas e rimas populares elixidas por Etxepare tiñan erros para a nova poesía renacentista, erros que Oihenart criticaría con dureza.

A diferenza de Leizarraga, este autor non se preocupou de buscar un éuscaro unificado, pois o seu obxectivo era dar a coñecer a lingua, non que todos os vascos o entenderan. Por mor disto, escribiu no único dialecto que coñeceu, o baixo-navarro do leste. En xeral, a ortografía de Etxepare é bastante irregular, debido a que está baseada na oralidade. De todos xeitos, dado que o seu libro foi o primeiro publicado en éuscaro, carecía de modelos escritos que poder seguir.

Hai que comentar que non se pode entender a obra de Bernart como a dun autor en solitario, foi froito dun contexto, pois; tal e como Oihenart escribiu en 1665 en *L´art poétique basque* naquela época existían outros dous poetas, o escritor de pastorais Joan Etxegarai e Arnaut Logras, de cuxas obras ningunha nos ten chegado até hoxe, pois é probábel que fosen publicadas despois de Etxepare (o cal explicaría a inexistencia de referencias a estes autores e que diga nos seus versos:*"Se até agora estiveches sen ser impresa, dende hoxe circularás por todo o mundo".)* ou que non se publicaran, tal e como sucedeu co manuscrito de Lazarraga.
Etxepare estivo no cárcere de Bearn por unha acusación falsa dos seus inimigos ante o rei.

Véxase tamén
------------

### Notas e referencias

1. ↑  **2. Euskera eta literatura (Batxillergoa)**, páxina 19-20: "...*Etxeparek aukeratutako bide bertsolaritzako bide herrikoiak neurri eta errimetan akatsak zeuzkan...Bertsolaritzaren moldeak erabili izanagatik Oihenartek kritika zorrotza egin zion*.."
2. ↑  **2. Euskera eta literatura (Batxillergoa)**, páxina 19: "...*gaztelaniazko literaturan Alfontso X.aren Cantigas izeneko obraratik hasita, Juan Ruiz Hitako artzapezaren El libro de Buen Amor arteko obrak arte amntzeman daitekeen naturaltasun bertsuaz*..."

### Ligazóns externas

* Texto completo de *Linguae Vasconum Primitiae* (en éuscaro)
* Catro poemas de Etxepare traducidos ao castelán Arquivado 24 de maio de 2008 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q127609
* WorldCat
* VIAF: 51713752
* Auñamendi: 43824
* BIBSYS: 98063107
* BNE: XX1720703
* BNF: 12075834m
* CiNii: DA18192375
* Europeana: ID
* FAST: 37315
* GEC: 0037325
* GND: 115715543X
* ISNI: 0000000118503106
* LCCN: n79064464
* MusicBrainz: ID
* NDL: 001208186
* NKC: jo2016919249
* NTA: 093383509
* PTBNP: 270616
* SUDOC: 029051444

 |