recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **crack** é o nome vulgar dun derivado da cocaína. Son os refugallos resultantes de ferver clorhidrato de cocaína nunha solución de bicarbonato de sodio para que se evapore a auga. O crack converteuse nunha droga de abuso a mediados do decenio de 1980.

O termo *crack* é unha onomatopea que suxire o ruído que fan as pedras desta droga ó queceren pola ebulición da auga que conteñen. Tamén recibe outros nomes, como *rocas*, *rochas*, *chulas*, *pedras*, entre outros. Ás veces é confundido co *bazuco* ou o *Paco*, a costra que queda na ola onde se prepara a cocaína.

O crack, en po, é un estimulante altamente adictivo e poderoso. Produce euforia inmediata, custa pouco producilo e é facilmente accesible.

Produción
---------

Elabórase disolvendo a cocaína en po nunha mestura de auga e amoníaco ou bicarbonato de sodio. Férvese a mestura ata que se forma unha substancia sólida a partir do líquido. Xa seca, pártese en anacos (pedras) que se venden como crack de cocaína.

Historia
--------

Moitísimo antes do descubrimento do crack, nos Estados Unidos os índios das montañas de Santa Marta fumaban follas de coca moída con pedra calcárea.

* En 1983, nas Bahamas, iniciáronse os estudos psiquiátricos sobre as alteracións comportamentais dos usuarios do crack.
* En 1983, un policía neoiorquino escoitou por primeira vez a palabra que lembra o estado da cocaína durante a fritura.
* En 1986, saíu no The New York Times e acendeuse a percepción social. Chegara ao mercado unha das drogas máis violentas.
* En 1988, foi introducido no Brasil.
* En 1994, gaña espazo entre as drogas máis consumidas.

Consumo
-------

O crack fúmase nunha pipa de vidro, con cinza de cigarro. Tamén nunha lata con buratos, nun goteiro de vidro, nun cigarro como *primo* (nome que se lle da a un tabaco mesturado coa cocaína) entre outros. Outro instrumento utilizado para o consumo de crack é un tubo metálico similar a unha antena de radio (en moitos casos é) ó que se lle introduce unha sorte de *alambrina* que se utiliza para fuma-lo crack simulando unha pipa. Este método utilízase principalmente por adictos con moi poucos recursos, que se coñece como "fumar en tubo".

Efectos e sintomatoloxía
------------------------

Ó fumalo, o alcaloide chega máis rápido ó cerebro, en maiores cantidades e presentando un efecto sinérxico cos outros químicos que se usaron para a elaboración das *rochas*.

O crack pode producir os seguintes síntomas []:

* Diminución da potencia sexual.
* Cefalea.
* Hemorraxia cerebral.
* Depresión.
* Ansiedade.
* Psicose similar a esquizofrenia.
* Bipolaridade.
* Paranoia.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre química é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q330694
* EBID: ID
* GEC: 0270917
* JSTOR: crack-cocaine
* LCCN: sh87000392
* NKC: ph534690

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D016578
* MeSH: D02.145.074.722.388.250
* UMLS: C0085163

 |
**Xabi Aburruzaga**, nado en Portugalete (Biscaia) en 1978, é un músico e compositor vasco, mestre da trikitixa.

Biografía
---------

Xabi Aburruzaga é un trikitilari biscaíño, que forma parella co pandeireteiro Irkus Ansotegi. Comezou a estudar solfexo con só 7 anos e un ano despois empezou a tocar o acordeón de piano. Despois de gañar varios premios con este intrumento decide pasarse ao acordeón diatónico. O seu primeiro mestre foi Rufino Arrola. Xabi gañou múltiples premios tocando o seu instrumento e publicou varios libros e discos.

Traballos
---------

Xabi, des que aprendeu a tocar a trikitixa até agora traballou como mestre e alén diso publicou varios libros e discos. Ademais dos estilos que teñen que ver coa triki é un gran seguidor de diferentes estilos.

Até o ano 1999 non se atreveu a ensinar ao mundo o que el sabe, pero nese ano publicou o seu primeiro disco, recibindo boas críticas. Ao recibir tan boas críticas, ao comezo do seguinte ano recibiu a proposta de realizar a canción da Ikastola Karmelo.

Aos poucos foi facéndose coñecido e decidiu pór en marcha a súa escola de Trikitixa: Trikileku. Ao principio só ían estudantes dos arredores pero hoxe en día hai estudantes de toda Biscaia. O tempo foi transcorrendo e foise facendo máis coñecido e con iso as peticións de participar en diversos proxectos. No ano 2002 tivo que crear a canción de festas de Bermeo. Consecuentemente publicou un novo disco coas colaboracións de Mikel Urdangarin, Joseba Tapia e Iñaki Aurrekoetxea. No ano 2004 participou na canción do Ibilaldia con outros artistas como Eñaut Elorrieta ou Oreka Tx. En 2005 publicou o libro *Bizkaiko Trikitixa* coa partitura dos trikitilaris biscaíños. Tras publicar o libro e utilizando esas partituras publicou un disco co mesmo título. Vendéronse moitos discos e a consecuencia foi empregando unhas partituras escritas por Faustino Arrola que publicou outro libro e disco, adaptando os novos sons e con música máis moderna. É de destacar a modernidade dada por Xabi xa que as cancións de Faustino son moi antigas. Neste proxecto colaboraron diversos artistas: Amaia Oreja, Mikel Markez, Leturia e Xabi Zeberio.

En 2009 publica un disco con letras propias, *Denboraren naufrago*, con textos de Kirmen Uribe. Actualmente, está a preparar novos proxectos, compaxina as clases coas súas actuacións e colabora co grupo Oskorri. En 2010 é un dos artistas convidados ao famoso Festival de Ortigueira.

Discografía
-----------

* *Denboraren Naufrago* (2009)
* *Bizkaiko Trikitixa Diskoa* (2007)
* *Sakabi* (2007)
* *Bizkaiko Trikitixa liburua* (2005)
* *Alkarregaz heldu ibilaldia* (2004)
* *Egunaro egunaro kalien* (2002)
* *Maketa* (2001)
* *Karmelo Ikastolako Kanta* (2000)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3121604
* WorldCat
* VIAF: 87460697
* BNE: XX1717070
* Europeana: ID
* ISNI: 0000000061113296

 |
**Lorenzo Jerald Patterson** (**MC Ren**), nado o 14 de xuño de 1969 en Compton (California), é un rapeiro e produtor estadounidense.

Traxectoria
-----------

Naceu e medrou en Compton, e logo de rematar o último ano no instituto Domínguez de Compton, formou parte do grupo de gangsta rap N.W.A.. Contribuíu contundentemente no álbum *Straight Outta Compton* (1989), e converteuse nun membro moito máis importante tras deixar o grupo Ice Cube en 1989.

N.W.A. converteuse no primeiro grupo de gangsta rap en conseguir éxito comercial. Con todo, como o álbum *Efil4zaggin* foi Nº1 nas listas de Billboard en 1991, o conflito financeiro entre Dr. Dre e Ruthless Records conduciu á disolución do grupo. MC Ren posteriormente gravaría o seu álbum debut coa axuda de Eazy-E en 1992, titulado *Kizz My Black Azz*. Sorprendentemente, con pouca promoción comercial, o disco foi platino. O que ía ser o seu seguinte álbum, Life Sentence, non foi lanzado e MC Ren converteuse ao islam orientado por DJ Train, o seu DJ. En 1993 lanzou o álbum *Shock of the Hour*.

Chegarían tempos difíciles para Ren tras a morte de DJ Train pouco antes do lanzamento do disco *The Villain in Black* en 1996. Antes de abandonar Ruthless Records, Ren gravou *Ruthless For Life* en 1998, demostrando unha digna reaparición. Apareceu no tema "Some L.A. Niggaz" do álbum 2001 de Dr. Dre, aínda que soamente falou na *intro* e en realidade non chegou a rapear na canción.

Nesta época, Ren pasou desapercibido na escena, aínda que aparecendo en cancións de artistas coma Ice Cube, Kurupt, Snoop Dogg, Paris ou Cypress Hill entre outros. Tamén deixouse ver no álbum de 2006 de Public Enemy, titulado *Rebirth of a Nation*.

En 2009, MC Ren finaliza o seu quinto álbum de estudio titulado *Renincarnated*, que foi lanzado baixo o seu propio selo discográfico *Villain Entertainment* o día 31 de outubro de 2009.

Discografía
-----------

* *Kizz My Black Azz* (1992) [Ruthless]
* *Shock of the Hour* (1993) [Ruthless]
* *The Villain in Black* (1996) [Ruthless]
* *Ruthless for Life* (1998) [Ruthless]
* *Lost In The Game* - BSO (2004) [Villain Entertainment]
* *Renincarnated* (2009) [Villain Entertainment]

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* All Music Guide Biografía *(en inglés)*
* NNDB entry for MC Ren *(en inglés)*
* MC Ren Letras *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q348615
* WorldCat
* VIAF: 256758956
* AllMusic: mn0000401512
* BNF: 13998251c
* Discogs: 100748
* GND: 135003741
* IMDb: nm1059294
* ISNI: 0000000379058119
* LCCN: no2004121959
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0203794
* NNDB: 000095677
* Songkick: 71173
* TMDb: 1069290

 |
**José Fernando Martínez Rodilla**, nado en Vigo o 3 de marzo de 1950, é un exfutbolista galego que xogaba na demarcación de dianteiro.

Traxectoria
-----------

Comezou a xogar con once anos no equipo infantil Alerta do Frente de Juventudes. Aos 16 anos ficha polo equipo xuvenil do Celta de Vigo tras dous anos foi cedido a equipos da Terceira División, primeiro ao Gran Peña Fútbol Club na tempada 1968-69, e despois ao UP Langreo, equipo co que conseguiu o ascenso a Segunda División.

Na tempada 1969/70 subiu ao primeiro equipo, co que debutou na primeira xornada, o 13 de setembro de 1970 ante o Sporting de Xixón en Balaídos. Esa tempada, na que Rodilla foi un dos máis utilizados, rematou coa primeira clasificación da historia do equipo para xogar a Copa da UEFA.

Estas boas actuacións levárono a ser convocado coa Selección de fútbol de España polo selecionador Ladislao Kubala, coa selección só disputou un encontro, contra Grecia o 28 de outubro de 1970. Porén o gran mérito foi ser convocado pola *Selección da FIFA* para xogar un encontro de homenaxe ao xogador do SL Benfica Mario Coluna, con só 19 anos formou equipo con xogadores como Bobby Charlton, Bobby Moore, Johan Cruyff, Eusébio ou Luis Suárez.

En setembro de 1971 participou no debut do equipo na Copa da UEFA ante o Aberdeen. Porén na tempada seguinte estaría moitas semanas apartado do equipo a causa dunha lesión que levaba tempo arrastrando, que o obrigou a operarse en Barcelona.

Ao finalizar a tempada 1975/76 deixa o equipo tras acadar o ascenso a Primeira División Española unha vez máis.

Tras deixar Vigo xogou no Real Valladolid en Segunda División e posteriormente no Reus, Yeclano e Club Turista.

Notas
-----

1. ↑  Alberto Fernández (8 de decembro de 2015). "Rodilla disputaba el homenaje a Mário Coluna". *La Voz de Galicia* (en castelán).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12391021
* BDFutbol: 5683
* EUfootballInfo: 17904
* FootballDatabase: 39073
* NFT: 32062
* Transfermarkt: 493458

 |