Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Xallas.

Foz do Río Xallas
O **río Xallas** pertence á vertente atlántica galega. Nace preto dos montes do Castelo (Santa Comba), discorre polos concellos de Coristanco, Santa Comba, A Baña e Zas, e forma o límite entre Mazaricos, Carnota e Dumbría. Finalmente, desemboca na enseada do Ézaro, formando unha fervenza rodeada de espectaculares microformas graníticas no Monte Pindo. As augas céibanse os domingos do verán ao mediodía e, desde 2006, os sábados á noite, con espectáculo de luces.

Toponimia
---------

Xallas viría do medieval *Salia*, á súa vez da raíz hidronímica indoeuropea *sal-* (auga corrente, regueiro), raíz común en moitos ríos europeos documentados co nome *Sala* ou *Saale* na época romana. O s inicial palatizouse en x, coma ocorre noutras palabras galegas coma xabón (de *sapone*>*sabom*) ou xastre (de *sartore*).

Actualmente comparten etimoloxía o río Sella en Asturias, o Seille ou o Salonne en Francia, o Seile en Escocia, o Jalón (anteriormente *Salo*) en España ou o Hail e Hayle en Inglaterra.

Descrición
----------

Algúns dos seus afluentes son: O Bazar, Castiñeira, A Regueira, Mira, Esternande, Ancha, Dornas, Guisande ou Vilar García.

O caudal do Xallas mantense constante por causa dos numerosos encoros que nel se teñen construído. En 1897, a Sociedade Española de Carburos Metálicos, hoxe parte do grupo FerroAtlántica, asentouse na zona e daquela datan as primeiras construcións para obter enerxía. O encoro máis importante é o de Fervenza, construído na década dos anos 60 do século XX. En Ponte Olveira hai outra central. Máis abaixo, da presa de Brazal parten as canalizacións cara a Ézaro; máis abaixo, atópase o encoro de Santa Uxía, construído na década dos anos 80. Na súa desembocadura están situadas tres centrais hidroeléctricas: Castrelo, Santa Uxía e Pindo, esta última de principios do século XX.

Aforamentos
-----------

Augas de Galicia dispón de 2 estacións para medida de aforamentos. As devanditas estacións, denominadas Xallas 1 (n.º 512) e Xallas 2 (n.º 514), sitúanse na ponte de Truebe, no municipio de Santa Comba, e na ponte Olveira, no municipio de Mazaricos, respectivamente. Entre ámbalas dúas estacións atópase o encoro de Fervenza. Segundo datos publicados por Augas de Galicia, no ano hidrolóxico 2009-2010, o caudal medio diario oscilou entre 0,48 e 96,81 m³/s, en Xallas 1, e entre 4,11 e 188,34 m³/s, en Xallas 2.

Encoro
------

Na canle do río existen catro encoros, que, segundo o seu curso, son Fervenza, ponte Olveira, Castrelo e Santa Uxía. Todos eles teñen aproveitamento hidroeléctrico e para usos industriais, e o de Santa Uxía para abastecemento urbano.

En 1897, a Sociedade Española de Carburos Metálicos, hoxe parte do grupo Ferroatlántica, asentouse na zona e de entón datan as primeiras construcións para obter enerxía. O encoro máis importante é o de Fervenza, construído na década de 1960. En ponte Olveira hai outra central. Máis abaixo, da presa de Brazal parten as canalizacións cara á ría de Ézaro; máis abaixo, encóntrase o encoro de Santa Uxía, construído na década de 1980. O Xallas atravesa o Monte Pindo e precipítase nunha caída practicamente libre coñecida coma fervenza do Ézaro, de algo máis de 100 metros, á ría de Corcubión fronte ao cabo Fisterra no océano Atlántico. Na súa desembocadura están situadas tres centrais hidroeléctricas: Castrelo, Santa Uxía e Pindo, esta última de principios do século XX.

A construción do encoro de Fervenza supuxo, segundo o informe Concas Internas de Galicia Costa de Greenpeace España, un punto negro por destrución da paisaxe ao manter seca a fervenza de Ézaro. Segundo o devandito informe, a central non respecta sequera o caudal ecolóxico considerado no Plan Hidrolóxico de Galicia Costa e dende 2000, a fervenza só se pode observar os domingos de 12:00 a 13:30, grazas aos grupos locais que piden a demolición do encoro.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes do río Xallas.
* Encoro da Fervenza.Encoro da Fervenza.
* Panorámica da fervenza do Ézaro.Panorámica da fervenza do Ézaro.
* O caudal do Xallas libérase os domingos do verán ao mediodía.O caudal do Xallas libérase os domingos do verán ao mediodía.
* Fervenza do Xallas (O Ézaro).Fervenza do Xallas (O Ézaro).
* Desembocadura do Xallas no Ézaro.Desembocadura do Xallas no Ézaro.

Notas
-----

1. 1 2 3  Xunta de Galicia. "Mapa de fondo: Mapa Base Vectorial. Procurar provincia da Coruña, concello Santa Comba, parroquia Bazar e lugar A Toxa" (Mapa). *Mapa Base Vectorial con capas de Hidrografía*. 1:2.257. Información Xeográfica de Galicia. Consultado o 12/06/2019.
2. 1 2 3 4  Cañada, Silverio, ed. (2003). "Xallas 6". *Gran Enciclopedia Galega* **44**. El Progreso - Diario de Pontevedra. pp. 146–147. ISBN 84-87804-26-8.
3. 1 2 3 4  Núñez Pérez, Manuel; Lois Lois, Adela; Daporta Padín, Mon (2007). *Os ríos de Galiza*. A Nosa Terra. Promocións Culturais Galegas, S.A. p. 103. ISBN 978-84-8341-136-0.
4. ↑  *Notas acerca de Hidronimia Gallega* Abelardo Moralejo Laso, Universidade de Santiago de Compostela

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Río Xallas Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Fervenza do Ézaro

### Ligazóns externas

* Artigo sobre agresións ao río Xallas -xullo de 2007-
* Posible delito medioambiental
* "El único río de Europa que desemboca en cascada. Xunta de Galicia".

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3909335
* WorldCat
* VIAF: 144500749

 |