***Ayādgār ī Zarērān*** (e outras aproximacións do *Libro Pahlavi* en alfabeto pahlavi, *ʾbyʾtkʾr y zlyln* ), que significa "Memorial de Zarēr", é un poema heroico zoroastriano persa medio que, na forma manuscrita que sobrevive, representa un dos primeiros exemplos da épica iraniana.

O poema dun 346 versos é un relato da morte en batalla do heroe mítico Zarēr (< Avéstico Zairi.vairi), e da vinganza da súa morte. As figuras e acontecementos da historia do poema son adornos de personaxes mitolóxicos e acontecementos aludidos nos *Gāthās*, que son un conxunto de himnos autobiográficos no *Avesta* que se atribúen ao profeta Zoroastro.

Composición
-----------

Historicamente, poemas épicos iranianos como este foron compostos e cantados por xograres viaxeiros, que na época preislámica eran unha parte integrante da sociedade iraniana. Aínda que os sacerdotes zoroastrianos recolleron contos heroicos como o *Memorial de Zarēr* para o agora perdido *Libro dos Reis* da época sasánida, (o *Xwadāy-nāmag*, unha colección de lendas heroicas dos séculos V/VI), outras composicións só se coñecen por traducións posteriores a linguas da época islámica como o árabe ou o persa. Aínda que o *Libro dos Reis da* época sasánida tamén se perdeu, sacerdotes zoroastrianos conservaron unha copia do *Memorial de Zarēr* en persa medio (o chamado "Pahlavi", unha forma tardía exclusivamente escrita do persa medio en alfabeto pahlavi usada só polos sacerdotes zoroastrianos), e é o único exemplar que se conserva da poesía épica iraniana nesa lingua irania.

Os manuscritos que se conservan do *Memorial de Zarēr* forman parte (copias do) Códice *MK*, cuxos colófonos datan de 1322, pero, como a maioría da literatura pahlavi — representa unha codificación da tradición oral anterior. A lingua do poema é significativamente máis antiga que o século XIV, e mesmo ten palabras, frases e usos gramaticais espallados por el. O manuscrito chamou a atención de estudosos occidentais despois do informe de Wilhelm Geiger sobre a colección *MK* e da tradución do texto en cuestión en 1890. Tras unha análise realizada por Émile Benveniste en 1932, agora considérase que o poema é unha adaptación dos séculos V ou VI, da época sasánida, dun orixinal parto anterior (da época arsácida).

Historia
--------

A historia do *Memorial de Zarēr* xoga na época do monarca mitolóxico Kayānid Wištāsp (< Avéstico Vištāspa), o patrón de Zoroastro. A historia ábrese coa chegada de mensaxeiros á corte dos Wištāsp. A mensaxe é do rei adorador de Daēva dos xionitas antiiranianos (< Av. *x́yaona-* ), Arjāsp (persa medio *Arzāsp* < Avéstico *Arəjaṱ.aspa* ), quen esixe que Wištāsp "abandone a relixión pura de adoración de Mazdā que el recibira de Ohrmazd ', e debería volver ser 'da mesma relixión'" ca el. Arjāsp ameaza a Wištāsp cunha batalla brutal se Wištāsp non acepta.

Zarēr, que é o irmán de Wištāsp e o mando en xefe do exército de Wištāsp, escribe unha resposta na que as demandas de Arjāsp son rexeitadas e se selecciona un lugar para a batalla. En preparación para a batalla, o exército dos iranianos crece tanto que o "ruído da caravana do país de Irán subiu ao ceo e os seus clamores baixaron ao inferno". O ministro xefe de Wištāsp, Jāmāsp (< Av. *Jāmāspa* ), a quen o poema enxalza como infinitamente sabio e capaz de predecir o futuro, predí que os iranianos gañarán a batalla, pero tamén que moitos morrerán nela, incluídos moitos do clan de Wištāsp. /familia. Como estaba previsto, moitos dos membros do clan do rei morreron na loita, entre eles o irmán de Wištāsp, Zarēr, quen é asasinado por Wīdrafsh / Bīdrafsh, o feiticeiro (o epíteto é *jādūg*, o que implica un practicante da maxia malvada) da corte de Arjāsp.

O fillo de 7 anos de Zarēr, Bastwar / Bastūr (< Av. Basta.vairi) vai ao campo de batalla para recuperar o corpo do seu pai. Enfurecido e afligido, Bastwar sorprende para vingarse. Aínda que inicialmente estaba prohibido participar na batalla debido á súa mocidade, Bastwar enfróntase cos xionitas, matando a moitos deles e vingando ao seu pai disparando unha frecha no corazón de Wīdrafsh. Mentres tanto, o curmán de Bastwar, Spendyād (< Av. *Spǝṇtōδāta* ) capturou a Arjāsp, quen entón é mutilado e humillado ao ser enviado nun burro sen rabo.

Legado
------

Aínda que por excelencia zoroastriana (é dicir, a tradición relixiosa indíxena étnica iraniana), as composicións dos xograres viaxeiros continuaron a ser contadas (e desenvolvidas aínda máis) mesmo no Irán islámico, e as figuras/eventos destas historias eran tan coñecidas polos iranianos musulmáns como foran cos seus antepasados zoroastrianos. O *Libro dos Reis dos* séculos V/VI, hoxe perdido, e quizais en parte unha tradición oral aínda viva no nordeste de Irán, serviu como base para unha versión en verso rimado do século X do *Memorial de Zarēr* de Abū Manṣūr Daqīqī. Pola súa banda, o poema de *Daqīqī* foi incorporado por Ferdowsi no seu *Šāhnāma (Shanahmeh)*. En 2009, estas adaptacións do *Memorial c*onvertéronse na base da obra teatral *Yādgār-i Zarirān* escrita por Qoṭb ed-Din Ṣādeqi, e interpretada por Mostafa Abdollahi, Kazem Hozhir-Azad, Esmayil Bakhtiyari e outros.

Notas
-----

 

1. 1 2 3 4  Foundation, Encyclopaedia Iranica. "Welcome to Encyclopaedia Iranica". *iranicaonline.org* (en inglés). Consultado o 2022-08-11.
2. ↑  Hansman, J. F. (1984-09). "The Cambridge History of Iran. Vol. III. The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods. 2 parts. Edited by Ehsan Yarshater. 23.5 × 16 cm. Pp. xcvi + 1494, 29 figs. 16 maps + 148 pls. Cambridge: Cambridge University Press, 1983. ISBN 0–521–24699–7 (set). £75.00.". *The Antiquaries Journal* (en inglés) **64** (2): 460–462. ISSN 1758-5309. doi:10.1017/S0003581500080847.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***Ayadgar-i Zariran*** |

 \* *The sacred books and early literature of the East; with an historical survey and descriptions* : Horne, Charles Francis, 1870. **Texto completo**