**János Arany**, nado en Nagyszalonta o 2 de marzo de 1817 e finado en Budapest o 22 de outubro de 1882 foi un xornalista, escritor e tradutor húngaro. Famoso como autor de baladas, escribiu máis de 40 que se traduciron a 50 linguas, así como pola triloxía épica *Toldi*.

Traxectoria
-----------

Naceu no condado de Bihar na Hungría dos Habsburgo. Era o máis novo de dez nenos, mais debido á tuberculose, só dous deles pasaron da infancia. No tempo do seu nacemento, a súa irmá máis vella Sára xa estaba casada e os seus pais, György Arany e Sára Megyeri, tiñan 60 e 44 anos, respectivamente. János Arany aprendeu a ler e escribir con tres ou catro anos , e lía calquera cousa que atopaba en húngaro e latín. Para axudar na casa, empezou a traballar aos 14 anos como axudante de profesor.

Dende 1833 estudou Colexio Reformado de Debrecen alemán e francés ao tempo que daba clases particulares. En 1836 deixou os estudos e entrou durante un breve período de tempo nun grupo de teatro. En 1839 volveu á súa localidade natal traballando como profesor particular.

En 1845 gañou a competición da sociedade literaria Kisfaludy Társaság co poema épico-satírico, "Az elveszett alkotmány".

Tras publicar o poema épico *Toldi*, un dos seus traballos máis coñecidos, fíxose amigo de Sándor Petőfi e a súa morte na Revolución Húngara de 1848 impactouno grandemente.

Entrou na Academia Húngara de Ciencias en 1858 e foi o seu secretario xeral dende 1865. Tamén foi director da Sociedade Kisfaludy, a asociación literaria máis grande de Hungría.

A morte da súa filla, Julianna en 1865 marcouno fondamente, Arany non volveu escribir outra peza orixinal ata 1877, cando empezou traballar no ciclo poético *Őszikék.*

Obra
----

Ilustración de *A Walesi Bárdok*
Traduciu tres obras de Shakespeare ao húngaro, *Soño dunha noite de San Xoán*, *Hamlet* e *King John*, así como obras de Aristófanes, Mikhail Lérmontov, Alexander Pushkin e Molière.

A poesía épica de János Arany presenta o pasado mítico e histórico da súa nación. *Buda halála* (1863), a primeira parte dunha proxectada triloxía é un mellores poemas narrativos da literatura húngara. As outras partes da triloxía (*Ildikó*, e  *Csaba*) quedaron inacabadas.

Un dos seus poemas máis famosos é *A Walesi Bárdok* que escribiu cando Francisco Xosé I de Austria visitou Hungría por primeira volta despois da derrota da Revolución Húngara de 1848. É unha peza sobre das campañas de Eduardo I de Inglaterra para subxugar os galeses e pisar a súa cultura. Arany trazaba un paralelo co tratamento de Austria a Hungría e aos húngaros.

Notas
-----

1. ↑  Emil Reich: Hungarian Literature: An Historical & Critical Survey – Page 193 Publisher: L.C. Page, 1899
2. ↑  "Janos Arany - Poetry & Biography of the Famous poet - All Poetry". *allpoetry.com*. Consultado o 2017-06-21.
3. ↑  Dende 1920 a súa localidade natal pertence a Romanía
4. ↑  "Arany János Gyermek- és ifjúkora". magyar-irodalom.elte.hu. Consultado o 3 de marzo de 2016.
5. ↑  "Tale of Welsh bards’ massacre taught to generations... in Hungary". *walesonline*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***János Arany*** |

* Poeta de guerra

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galicitas posúe citas sobre:  ***János Arany*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q316556
* WorldCat
* VIAF: 95251869
* BIBSYS: 90554369
* BNE: XX1194665
* BNF: 12029046b
* BRE: 1826129
* CERL: cnp00397249
* CiNii: DA13223846
* DeutscheBio: 118645536
* Discogs: 716587
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 7711
* GEC: 0004751
* GND: 118645536
* Gutenberg: 41307
* IMSLP: ID
* ISNI: 0000 0001 0927 3206
* LCCN: n50023539
* LibriVox: 1459
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00551374
* NKC: jn20000600343
* NLA: 35656518
* NTA: 06980740X
* OEBL: ID
* OL: OL4497787A
* openMLOL: 171059
* SELIBR: 249465
* SUDOC: 028459083
* Treccani: janos-arany
* UNZ: AranyJanos

 |