Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: José Gayoso.

**José Gómez Gayoso**, coñecido como **López**, nado en Maceda o 28 de abril de 1909 e finado na Coruña o 6 de novembro de 1948, foi un político e guerrilleiro antifranquista galego.

Traxectoria
-----------

Monumento a José Gómez Gayoso e outros loitadores contra o fascismo no cemiterio de Santo Amaro da Coruña.
### Primeiro anos e formación

De noi novo, xunto coa súa familia, marcharon a Vigo, onde entrou a traballar na Singer e estudou Maxisterio e, aos poucos, converteuse en sindicalista e, como seu pai non estaba de acordo, aos 18 anos abandonou a casa. Mestre e afiliado ao PCE, a súa primeira detención, produciuse por mor dun artigo no xornal *Tribuna*, de Tui, unha información sobre a detención de dous compañeiros por distribuír "follas clandestinas", pola que foi condenado a dous meses e un día de arresto maior "por injuriar, menospreciar y escarnecer" ao xuíz de instrución pública Cándido Conde Pumpido. En 1935 converteuse en secretario de organización do partido.

### Guerra civil

O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sorprendeuno en Madrid, onde asistía a uns cursiños de marxismo. Durante a guerra foi secretario de Francisco Antón, comisario político do Exército do Centro, e traballou con Luis Delage, comisario do Exército do Ebro. Colaborou co Enrique Líster e Santiago Álvarez nas emisións radiofónicas que o Partido Galeguista realizaba desde a capital. Tamén colaborou na organización das Milicias Galegas e dirixiu o periódico *Nueva Galicia*, o xornal dos antifascistas galegos e onde tamén colaboraron galeguistas como Blanco Amor, Castelao, Ramón de Valenzuela e Delgado Gurriarán. Tamén dirixiu *La Voz del Combatiente*. Viaxou á Unión Soviética para recibir instrución militar, coincidindo con Castelao na celebración do Primeiro de Maio.

### Exilio en Francia

Tralo triunfo dos sublevados, coa súa compañeira Concha Abad, cruzou polos Pireneos camiño do exilio. En Francia foron recluídos no campo de praia de Saint-Cyprien. Daló foi rescatado polo Servizo de Evacuación de Refuxiados Españois (SERE), co que empezou a traballar.

### Exilio en Cuba

De Francia pasou á República Dominicana e, finalmente, a Cuba en 1940, onde retomou o traballo político clandestino ao se achegar ao Partido Socialista Popular, o partido dos comunistas cubanos. Alí coñeceu a Julián Grimau. Na Habana naceu seu fillo, José Gómez Abad, e aló quedaron nai e fillo cando o partido o reclamou para España. En setembro de 1941, marchou a Nova York; en decembro de 1942, pasou a México. Chegou a Galicia en abril de 1946.

### Retorno a España

En xuño de 1944, desembarcou en Bilbao con identificación falsa e volveu aparecer clandestinamente en Madrid para traballar na delegación do Comité Central do PCE; e a comezos de 1946 apareceu en Galicia como Secretario Xeral do PCE en Galicia e no Exército Guerrilleiro de Galicia-León. A súa misión foi impulsar a organización da guerrilla e afianzar e fortalecer o partido.

#### Caída e morte

En 1948 Antonio Seoane foi delatado por un infiltrado na guerrilla, e o 10 de xullo agardábao o Xefe do Servizo de Información da Garda Civil no bar "Barlovento" da cidade da Coruña, onde foi detido por axentes da benemérita, xunto coa súa compañeira Josefina González Cudeiro. O traidor que delatou a Seoane tamén lle facilitou información á policía sobre unha reunión que ía ter lugar a mañá seguinte entre Seoane e Gayoso no domicilio do primeiro, situado no número 23 da rúa Real no centro da Coruña. Cando Gayoso chegou ao domicilio de Seoane -coa súa compañeira entón, María Blázquez- foi recibido por axentes que o feriron gravemente cun disparo que lle entrou pola sen e lle saíu por un ollo, conseguiu fuxir pero logo dunha persecución foi detido completamente ensanguentado. Igualmente, María Blázquez del Pozo fora ferida no estómago. A súa caída provocou tamén a doutros militantes: Juan José Romero Ramos, José Bartrina Villanueva, José Rodríguez Campos, Juan Martínez Montero, Luís García Jiménez, Clementina Gallego Abeledo, Carmen Orozco Muñoz e Josefina González Cudeiro.

Torturado durante dous meses, foi xulgado en consello de guerra o 18 de outubro con Antonio Seoane Sánchez, José Bartrina Villanueva, Juan José Romero Ramos, Carmen Orozco Muñoz e outros, e condenado a pena de morte. Foi executado no garrote vil con Antonio Seoane o 6 de novembro de 1948; aínda que outros autores afirma que fora fusilado no Campo da Rata, a poucos metros do cuartel das Atochas.

Houbo unha intensa campaña de solidariedade internacional lanzada desde Cuba para salvarlle a vida, tamén Rafael Alberti lle adicou uns poemas, pero foi inútil.

Vida persoal
------------

Casou con Concha Abad coa que tivo a José Gómez Abad, que traballou na Dirección Xeral de Intelixencia do Ministerio do Interior de Cuba, e formou parte do pequeno grupo que preparou a misión do Che Guevara en Bolivia. Ao retornar a Galicia, tivo como compañeira a María Blázquez, coa que foi detido.

Notas
-----

1. ↑  "Pseudónimos galegos en ogalego.eu: l". *www.ogalego.eu*. Consultado o 2023-01-10.
2. ↑  Portomeñe Pérez, Carlos A. (2022). *Vivir e morrer pola causa*. Galaxia. ISBN 978-84-9151-961-4.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Salgado, Daniel (24 de febreiro de 2023). "Gómez Gayoso, el comunista gallego fusilado en el 48 cuyo hijo preparó la operación del Che en Bolivia". *eldiario.es* (en castelán). Consultado o 8 de outubro de 2024.
4. ↑  F. X. (6 de novembro de 2021). "73 anos do asasinato dos antifascistas galegos Gayoso e Seoane". *nosdiario.gal*. Consultado o 8 de outubro de 2023.
5. ↑  *La Voz de Galicia*, 19-10-1948, p. 2.
6. ↑  "Sentencia cumplida", *La Voz de Galicia*, 7-11-1948, p. 2.
7. ↑  "José Gómez Gayoso y Antonio Seoane, in memoriam". *loquesomos.org* (en castelán). 8 de novembro de 2015. Consultado o 8 de outubro de 2023.
8. ↑  Silveira, E. (24 de marzo de 2006). "Un revolucionario busca sus raíces". *lavozdegalicia.es*. Consultado o 8 de outubro de 2023.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Alonso Montero, Xesús (2004). *As últimas horas de José Gómez Gayoso e Antonio Seoane, loitadores antifranquistas*. Sada: Do Castro. ISBN 84-8485-134-6.
* "Gómez Gayoso, Xosé". *Diccionario enciclopédico galego universal* **31**. *La Voz de Galicia*. 2003-2004. p. 26. ISBN 84-7680-429-6.
* "Gómez Gayoso, Xosé". *Dicionario biográfico de Galicia* **2**. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 159.
* "Gayoso, José". *Diciopedia do século 21* **2**. Do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 982. ISBN 978-84-8288-942-9.
* "Gómez Gayoso, Xosé". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* "Gayoso, José". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.
* Portomeñe Pérez, Carlos A. (2022). *Vivir e morrer pola causa. Biografía de José Gómez Gayoso*. Vigo: Galaxia. ISBN 978-84-9151-961-4.
* Redondo Abal, Francisco Xavier (2006). *Botarse ao monte. Censo de guerrilleiros antifranquistas na Galiza (1939-1965)*. Sada: Do Castro. ISBN 84-8485-231-8.
* Santidrián Arias, Víctor Manuel (2003). *Historia do PCE en Galicia (1920-1968)*. Sada: Do Castro. ISBN 978-84-8485-079-3.

### Ligazóns externas

* Las imágenes de la Guerra Civil y la lucha antifranquista en la Cuba Sono Film *(en castelán)*
* Ficha en Los de la sierra *(en francés)*

| * v
* c
* e
Guerrilleiros antifranquistas galegos |
| --- |
| Guerrilleirosantifranquistas | Manuel Agrasar Cajaraville •  Adolfo Allegue Allegue •  Carlos Allegue •  Roberto Alonso Díaz •  Manuel Álvarez Arias •  Manuel Álvarez Silva •  Benigno Andrade García •  Xosé Arias Fernández •  Amador Barcia •  Manuel Bello Parga •  José Blanco Núñez •  Raúl Castro Cao •  José María Castelo Mosquera •  Manuel Castro Rodríguez •  Manuel Castro Tellado •  Xosé Castro Veiga •  Melchor Díaz •  José María Díaz Pan  •  Manuel Díaz Pan  •  Camilo de Dios Fernández •  José Doldán •  Amador Domínguez Pan • Manuel Fernández Soto •  Benigno Fraga Pita •  Manuel Freire García  •  Lisardo Freixo •  Benedicto Fuentes Díaz •  Benjamín García Diéguez •  Juan García Durán •  Manuel García Rodríguez •  José Gómez Gayoso •  Manuel González Fresco •  Abelardo Gutiérrez Alba •  Jesús Iglesias Escourido •  Enrique Líster •  Elías López Armesto •  Arturo López Delgado •  Mario de Langullo •  Francisco Martínez Leira •  Antolín Murias •  José Neira Fernández •  Miguel Nicolás Esperante •  Avelino Otero Montes •  Enriqueta Otero •  Manuel Pena Camino •  José Pedreira de la Iglesia •  Juan Pérez Dopico •  Eduardo Pérez Vega •  Manuel Piñeiro Antón •  Manuel Ponte •  José Luís Quintas Figueroa  •  José Remuiñán Barreiro •  Francisco Rey Balbís •  Avelino Rivas Pombo •  Consuelo Rodríguez López •  Antonio Rodríguez González •  Eulogio Rodríguez González •  Ramón Rodríguez Varela •  José María Saavedra Díaz •  José Santiago Temprano •  Antonio Seoane •  Manuel Simón Campos •  Juan Sorga •  José Temblás Paz •  Luís Trigo Chao •  Antonio Ulloa Regueiro •  Salvador Valcárcel Montenegro •  Jesús Valeiro Gómez •  José Vega Seoane  •  Segundo Vilaboy Martínez |
| **Franquismo** |