Cada unha das 3.792 parroquias de Galicia constatadas no nomenclátor oficial de topónimos ten un santo patrón. Non se debe confundir co concepto de haxiotopónimo, que é un topónimo (nome de lugar) que etimoloxicamente procede do nome dun santo (Santiso < San Tirso, Sanchidrián < Santo Hadrián, Santa Comba, Santiago etc.).

Advocacións
-----------

Este patrón asignado ou advocación é normalmente único, pois moi poucas veces consta unha parella e moi ocasionalmente máis de dúas. Estes oito casos, dos cales seis son capitais do seu concello, son os seguintes:

* Entenza (Santos Xusto e Pastor) en Salceda de Caselas;
* Figueiró (San Martiño e San Campio) en Tomiño;
* A Gudiña (San Martiño e San Pedro);
* Avión (Santos Xusto e Pastor);
* Cangas (Santiago e San Salvador);
* Viveiro (Santa María e Santiago);
* Caldas de Reis (San Tomé e Santa María);
* Sarria (San Salvador, Santa Mariña, Nosa Señora do Rosario);

En Galicia existen entre 102 e 163 advocacións distintas. Esta variación numérica depende de se se consideran iguais ou distintas certas parellas ou grupos de advocacións con similitudes, por exemplo:

* Santa Locaia, Santa Locacia e Santa Leocadia, como Santa Locaia, parroquia de Castro de Rei (Lugo);
* San Clemente, San Clemenzo e San Cremenzo;
* Santa María (e outras moitas advocacións marianas: Nosa Señora ou Virxe, como Fátima ou Carme);
* María Magdalena e Magdalena
* Advocacións da Paixón de Cristo e da liturxia: o Sagrario, Divino Salvador, Divino Pastor, Santa Cruz (tamén unha santa), o Bo Xesús etc.

Hai tamén sete parroquias nas que non consta o seu santo patrón, probablemente por seren parroquias urbanas con moitas igrexas parroquiais:

* Ourense;
* Santiago de Compostela;
* Narón;
* Betanzos;
* Veigas de Camba, en Vilariño de Conso;
* Ferrol;
* A Coruña;

As once advocacións con máis parroquias son as seguintes (entre parénteses, o número de parroquias con esa advocación e a porcentaxe sobre o total):

1. Santa María (750 - 19,8 %);
2. San Pedro (307 - 8,1 %);
3. Santiago (288 - 7,6 %);
4. San Martiño (Martiño de Dumio ou Martiño de Tours) (238 - 6,3 %);
5. San Xoán (sexa San Xoán Evanxelista ou San Xoán Bautista) (234 - 6,2 %);
6. advocacións xerais de Cristo (Cristo [1], Divino Salvador [1] e O Salvador [4] pero, sobre todo, San Salvador) (172 - 4,5 %);
7. San Miguel (152 - 4,0 %);
8. Santa Eulalia, Olaia, Baia, Santaia e Santalla (140 - 3,7 %);
9. San Xiao, San Xián, San Xullán ou San Xulián (127 - 3,3 %);
10. Santa Mariña (109 - 2,9 %);
11. Santo Estevo (106 - 2,8 %);

Queda patente a enorme presenza de Santa María, probablemente vestixio dun culto feminino e dunha sociedade matriarcal prelatina pervivente dalgunha maneira ata os nosos días.[]

### Orixe

A orixe principal dos santos venerados nas parroquias galegas é bastante antiga: non hai practicamente advocacións de santos canonizados recentemente ou dos últimos séculos. Porén, hai mesmo santos de orixe descoñecida: en boa medida, pódese admitir que moitas das persoas ou obxectos de culto precristiáns foron recristianizados,[] perdendo no camiño a consciencia do seu tema, o paganismo orixinario ou mesmo da súa orixe galega. Esta transformación foi tan radical que se chegaron a dous extremos de histrionismo:

* Santos alleos que agora se pensan que son de orixe galega;
* Personaxes de sona e mesmo culto persoal que probablemente se cristianizasen oficialmente nun santo, ou persoas cuxo culto comezou antes de dárselle carta de santidade (a cal ás veces non se lle chegou a dar nunca);

As orixes principais das advocacións das parroquias de Galicia son seis:

* santos ibéricos;
* santos italianos;
* outros santos europeos (Grecia, Hungría ou Francia);
* santos de Turquía (antiga Antioquía);
* santos de Israel;
* santos do resto de Oriente Medio (principalmente Siria e Exipto);

Como era de esperar, os máis abundantes con diferenza son os israelitas, seguidos polos italianos e os turcos. As imaxes de abaixo reflicten a frecuencia e distribución en número de parroquias das advocacións a santos coas características indicadas para cada un dos 313 concellos de Galicia segundo o cruzamento dos datos de orixes fornecidas no libro de Ferro Ruibal e o nomenclátor dispoñible no CIRP. O cadro inferior esquerdo de cada imaxe representa o último concello creado en Galicia, A Illa de Arousa, e a delimitación verde suplementaria divide Galiza en seis partes: as dioceses de Mondoñedo-Ferrol, Santiago, Lugo, Ourense, Tui-Vigo e Astorga.

| Representación cartográfica das frecuencias absolutas de parroquias para cada concello segundo a orixe xeográfica dos santos das advocacións. |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Ibéricos |
| Ibéricos  |

|  |
| --- |
| Italianos |
| Italianos  |

|  |
| --- |
| Santos do resto de Europa |
| Santos do resto de Europa  |

|  |
| --- |
| Turcos |
| Turcos  |

|  |
| --- |
| Israelitas |
| Israelitas  |

|  |
| --- |
| Santos do resto de Medio Oriente |
| Santos do resto de Medio Oriente  |

 |

### Culto

Non tódolos santos se veneraron igual en tódalas épocas. Ademais de que obviamente non se pode prestar ó culto un santo que aínda non foi santificado, as modas e frecuencias (e posiblemente tamén a utilización aproveitada dos santos para fins políticos) nas advocacións flutúan cos séculos. Se houbese que deducir en que época se cristianizou Galicia a partir das advocacións máis presentes nas parroquias se chegaría a unha conclusión bastante evidente: os santos cuxo culto comezou no século VI son os máis abondosos nas advocacións das parroquias galegas, contabilizando un total do 58 % dos analizados. As porcentaxes de tódolos datos son as seguintes:

* século IV: 5 %;
* século V: 11 %;
* século VI: 58 %;
* século VII: 25 %;
* século VIII: 1 %;
* século IX: 1 %;
* século X: <1 %;

A distribución superficial destes datos ó longo da xeografía galega represéntase nos sete mapas inferiores. Unha santa significativa nestes sentido é Santa Baia, santa galega datable entre os primeiros séculos da cristiandade (século IV) que aínda así mantén ata agora un enorme número de parroquias no seu honor, sendo a oitava con máis frecuencia no santoral das parroquias galegas. O seu santo é o 12 de febreiro, unha data atípica (probablemente indicio do seu carácter conservador) pois a maioría dos patróns das parroquias galegas teñen a festividade actual no verán.

Representación cartográfica das frecuencias absolutas de parroquias para cada concello segundo a época de orixe do culto de cada advocación.

* Século IVSéculo IV
* Século VSéculo V
* Século VISéculo VI
* Século VIISéculo VII
* Século VIIISéculo VIII
* Século IXSéculo IX
* Século X (Santa Sía)Século X (Santa Sía)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Ferro Ruibal, Xesús *et al.* (1992): *Diccionario dos nomes galegos*. Ir Indo Edicións, Vigo. ISBN 84-7680-096-7
* González Reboredo, Xosé Manuel (2012). *Os santos titulares de parroquia en Galiza*. Santiago de Compostela: Sotelo Blanco. ISBN 978-84-7824-626-7.

### Outros artigos

* Advocación
* Parroquia
* Parroquias de Galicia por advocación
* División territorial católica