recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hiva** é o nome dunha mítica terra ou illa, da cal partiron os antergos dos nativos da Illa de Pascua, segundo a mitoloxía rapanui. Hiva sería o equivalente á mítica Hawaiki da mitoloxía maorí, e das variantes existentes nas tradicións de moitas culturas polinésicas.

Segundo os investigadores, o mítico continente de Hiva, correspondería ás Illas Marquesas. Unha das illas Marquesas é Hiva’Oa. Esta hipótese basearíase nas evidencias arqueolóxicas, lingüísticas, antropolóxicas e biolóxicas que relacionarían á illa de Pascua co centro da Polinesia.
Outros cren que é a Illa Rapa.

A illa Sala y Gómez ( lingua rapanui: Motu Motiro Hiva significa "illote do paxaro no camiño a Hiva") , é a máis distante delas.

Lenda
-----

Flora tropical en Fatu Hiva (illas Marquesas).
A tradición rapanui di que os antigos maorí (sabios) prognosticaran que viría un tempo no que se afundiría Hiva. Este afundimento da terra, di que o vaticinara *Moe Hiva*, un sabio e profeta (Kohou Tohu), dos cinco que tiña a corte do Ariki Oto Uta. Os outros catro sabios ("Ariki Maahu"), eran Tuku Maura, Ngerani, Po e Henga, que tiñan coñecementos do ceo, das estrelas, o Sol, e a Lúa. O afundimento de Hiva e a viaxe dos antigos Rapa Nui buscando unha nova illa, seguindo a ruta das estrelas, permitiron propoñer á Illa Rapa como candidata a ser Hiva.

O asolagamento
--------------

Esta predición comezaría a cumprirse en tempos do Ariki (rei) Roroi a Tiki Hati. Os territorios da terra de Hiva chamados Marae Renga e Marae Tohia comezaron a ser anegados polo mar. As evidencias arqueolóxicas recentes, permiten propor que arredor do ano 1200, Hotu Matu’a e a súa xente saíron dende Illa Rapa con rumbo a Rapa Nui, onde deron orixe á cultura Rapa Nui que hoxe coñecemos.
As tradicións orais sinalan que Hiva afundiu, pero estas mesmas relatan que houbo viaxes posteriores entre Rapa Nui e Hiva, o cal sinala que o afundimento desta última puido ser só parcial.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Mitoloxía rapanui
* Hotu Matu'a
* Hau-Maka
* Illa Rapa
**Area de Secada** é un areal da Illa de Arousa, de 250 metros de area fina e branca. Sitúase no norte da Illa de Arousa e os accesos a ela son por camiños de terra, aínda que os de saída dela están asfaltados. Está dotada dunha pasarela que a percorre dende o IGAFA (Instituto Galego de Formación en Acuicultura) ata a fin da praia; Dispón de tódolos requisitos para ter a bandeira azul (bandeira que conseguiu en 2007 xunto coa praia de Camaxe na mesma illa). Está bastante afastada do centro urbano da Illa e polo tanto dos centros médicos, hospitais, hoteis etc.
É salientable tamén que sexa unha praia moi profunda, polo que aínda en baixamar non hai que andar nin 10 metros para que a profundidade sexa superior á altura dunha persoa.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Area de Secada en Turgalicia.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre unha praia de Galicia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Jean d'Orbais**, nado en 1175 e finado en 1231, foi un arquitecto do Gótico, francés.

O primeiro arquitecto da catedral de Reims proviña das obras que se realizaban na igrexa abacial de Orbais. Tiña coñecemento das catedrais de Laon, Chartres e Soissons, o que lle permitiu realizar unha síntese admirable.

Os traballos da catedral comezaron do lado do arcebispado, partindo do costado meridional do transepto e do coro. Elévase a construción da ábsida, do transepto e do coro e execútase gran parte da nave, os seis grandes piares do lado norte partindo do cruzamento e, dous do lado sur, os que separan a quinta trabe. As partes do coro parecen desprazar o nivel do triforio e comprenden as xambas das ventás altas até a carga por encima dos capiteis das bóvedas.

D’Orbais construíu gran parte da nave, até a cuarta trabe e levantou os muros exteriores, a excepción da cornixa. Realizou os traballos até o ano 1228, no que foi despedido polo arcebispo Henri de Braisne.

Notas
-----

1. ↑  Harvey, John (1950). Batsford, ed. *The Gothic World*.

Véxase tamén
------------

### Ligazón externa

* d'Orbais en archINFORM

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3175229
* WorldCat
* VIAF: 95865890
* ULAN: 500029866

 |
Coordenadas: 36°54′57″N 4°46′21″O﻿ / ﻿36.91583333, -4.7725

Acceso sur ao desfiladeiro dos Gaitanes
Desfiladeiro dos Gaitanes.
O **desfiladeiro dos Gaitanes** é un canón escavado polo río Guadalhorce na provincia de Málaga, en Andalucía, entre os termos municipais de Ardales, Antequera e Álora. Ten acceso desde o norte polos encoros do Guadalhorce, e desde o sur pola aldea de El Chorro. Nos tramos máis angostos, tan só ten 10 metros de anchura e alcanza máis de 400 metros de altura.

Historia
--------

A construción dunha canle de auga desde os encoros do norte ata El Chorro, para aproveitar aquí o desnivel nunha central hidroeléctrica, levou aparellado un camiño de mantemento da devandita canle, coñecido como Caminito del Rey porque a obra foi inaugurada polo rei Afonso XIII o 21 de maio de 1921. Este camiño de máis de 3 quilómetros de lonxitude ten unha parte vertixinosa, de barras de aceiro e plataformas de formigón cravadas na parede vertical e unha ponte sobre o mesmo desfiladeiro sobre a canle de auga. O camiño rehabilitado abriuse ao público o 28 de marzo de 2015.

Ata a chegada do AVE, o desfiladeiro era o único acceso ferroviario a Málaga capital desde o interior de España, cun largo túnel escavado na parede leste do desfiladeiro. Na actualidade existe outro túnel de 1 quilómetro, máis ao leste, baixo a serra de Huma, para o acceso ferroviario do AVE.

Cine
----

A paraxe foi obxecto dalgunhas rodaxes cinematográficas:

* Escenas do drama histórico ambientado no século XVII "*El puente de San Luis Rey*" rodáronse no desfiladeiro dos Gaitanes no ano 2004.
* Algunhas escenas da longametraxe "*El coronel Von Ryan*" foron rodadas no desfiladeiro dos Gaitanes en 1965.

Notas
-----

1. ↑  El puente de San Luis Rey
2. ↑  El Confidencial.com, *Pez Espada: 50 anos do hotel que inaugurou a marca Costa del Sol  Arquivado 17 de agosto de 2014 en Wayback Machine.*, 26/8/2009
3. ↑  Diario Sur.es, *¡Silencio!, ródase Arquivado 26 de agosto de 2012 en Wayback Machine.*, 4/4/2010

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Desfiladeiro dos Gaitanes Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Descrición da ruta e track GPS en Wikiloc do Caminito del Rey
* Información da Xunta de Andalucía

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5405514
* CDDA: 20939
* WDPA: 20939

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Manuel Pedreira.

**Manuel Pedreira Pazos**, nado en Celas (Culleredo) o 20 de marzo de 1891 e finado en Pontevedra o 4 de setembro de 1936, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Mestre, en 1914 foi destinado á escola de Altos de Aranga (Aranga), ao ano seguinte a Cardeiro (Boimorto), e en 1916 a Soandres (A Laracha), onde permaneceu ata 1922, que pasou a Cortegada (Sarreaus). Na ditadura de Primo de Rivera fíxose cargo da escola da súa parroquia natal Celas e foi directivo da Sociedade "Pro-Cultura" de Celas de Peiro. En decembro de 1928 foi destinado á escola da Ucha (Poio). Afiliado a FTE-UGT e ao PSOE, foi secretario da Agrupación Socialista de Pontevedra en 1931. Formou parte da loxa masónica "Helenes nº 7" de Pontevedra. Tamén publicou algunha colaboración en *El Progreso*. En 1935 permutou a escola de Poio pola de Meavía (Forcarei). Foi moi activo como orador na comarca de Tabeirós - Terra de Montes nos anos finais da República. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi suspendido de emprego e soldo. Foi asasinado ao aplicárselle a "lei de fugas" fóra de Pontevedra o 4 de setembro de 1936. En outubro de 1937 foi separado do servizo e baixa na escala.

Vida persoal
------------

Foi pai de Manuel e Demófilo Pedreira Rumbo.

Notas
-----

1. ↑  *El Progreso*, 11-8-1929, p. 7.
2. ↑  Paseados... (2)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Pereira, Dionisio (2010). Verbo Xido, ed. *As vítimas do franquismo na Terra de Montes (1936-1953): Beariz, Cerdedo e Forcarei*. Cerdedo. p. 27. Consultado o 20 de marzo de 2017.
* Pereira Martínez, Carlos (07-06-2016). "Oposición á ditadura de Primo de Rivera en Culleredo: o caso dos mestres de Celas, Ledoño, Sésamo e O Burgo". *Terra e Tempo*. Arquivado dende o orixinal o 21 de marzo de 2017. Consultado o 20 de marzo de 2017.

### Ligazóns externas

* Manuel Pedreira Pazos na páxina web *Nomes e Voces*.
Fervenza de Rebordelo.
A **praia Rebordelo** é un areal situado na parroquia de Canduas, en Cabana de Bergantiños. Está bañada polas augas do océano Atlántico onde se forma a ría de Corme e Laxe en plena Costa da Morte.

Ten un fácil acceso dende o lugar de Rebordelo e é a praia máis visitada polos veciños cabaneses e polos turistas, debido en gran parte a que esta salvagardada de case todos os tipos de vento. Nesta praia desemboca o rego de Rebordelo, e tamén ten unha fervenza natural de augas claras.

Entre a súa flora e fauna están as especies comúns de moitos areais galegos, con peixes como a maragota (*Labrus bergylta*), a robaliza (*Dicentrarchus labrax*) ou o sargo (*Diplodus sargus*); crustáceos como o camarón, cangrexo e boi; moluscos como o mexillón (*Mytilus galloprovincialis*) a lapa ou o percebe; e aves como a gaivota, o corvo mariño ou o mazarico.

Conta cun pequeno aparcadoiro e duchas, e no verán con servizo de socorrismo. É a única praia de Cabana que conta con grellas e mesas.

Por esta praia pasa a 3ª etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Praia da Guieira
* Camiño dos Faros
**Call of Duty: Finest Hour** é un videoxogo pertencente á serie Call of Duty, programado por Spark Unlimited de distribuído por Activision en 2004 para Playstation 2, Xbox e GameCube. É a primeira entrega de Call of Duty para videoconsolas. Comparte o estilo do seu predecesor en PC, Call of Duty, un FPS (*first person shooter*) ambientado na segunda guerra mundial. Non obstante, a liña argumental é totalmente diferente. Foi sucedido en 2005 por Call of Duty 2:Big Red One.

Argumento
---------

Narra diferentes batallas da fronte oriental, da guerra en África e da fronte occidental; incluíndo a batalla de Stalingrado e o cruzamento do Rhin.

Multixogador
------------

**Finest Hour** conta cun multixogador en liña con capacidade para 16 xogadores en PS2 e 32 en Xbox. A versión de GameCube non inclúe multixogador.

Recepción e crítica
-------------------

O xogo recibiu críticas aceptables, acadando un 73 para Xbox , un 76 para PS2  e un 74 para GameCube .

Vendas
------

As vendas foron máis elevadas na versión de PS2, acadando os 2,81 millóns de unidades. A versión de Xbox acadou os 1,17 millóns , mentres que as de GameCube foron de aproximadamente 300.000 unidades .

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de xullo de 2009. Consultado o 21 de marzo de 2010.
2. ↑
3. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 01 de novembro de 2009. Consultado o 21 de marzo de 2010.
4. ↑
5. ↑
6. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1982333
* BNF: 166150322
* GameRankings: 919261
* GameSpot: call-of-duty-finest-hour
* GiantBomb: 3030-3232
* HowLongToBeat: 1474
* IGDB: call-of-duty-finest-hour
* IGN: call-of-duty-finest-hour
* IMDb: tt0428290
* MobyGames: call-of-duty-finest-hour
* Redump: 8669
* VGG: 73469

 |
Representación artística dun Falcon 9 engalando.
**Falcon** é unha familia de foguetes espaciais desenvolvida pola empresa SpaceX.

Historia
--------

Os foguetes Falcon son foguetes de dúas etapas que foron concibidos para chegar a ser reutilizables nalgún momento do seu desenvolvemento. Os lanzamentos do primeiro foguete da familia, o Falcon 1, comezaron en 2006, mentres que os voos do Falcon 9, unha versión máis potente, comezaron en 2010, para rematar co Falcon Heavy, o máis potente da familia.

Notas
-----

1. 1 2  Mark Wade (2011). "Falcon" (en inglés). Consultado o 28 de xaneiro de 2013.
2. 1 2  Gunter Dirk Krebs (2011). Gunter's Space Page, ed. "Falcon-1" (en inglés). Consultado o 28 de xaneiro de 2013.
3. 1 2  Gunter Dirk Krebs (2011). Gunter's Space Page, ed. "Falcon-9" (en inglés). Consultado o 28 de xaneiro de 2013.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Falcon*** |

### Outros artigos

* Falcon (foguetes)
* Falcon 1
* Falcon Heavy

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3770701
* EBID: ID

 |
| *Satyrus actaea* |
| --- |
| *Satyrus actaea* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Nymphalidae |
| Xénero: | *Satyrus* |
| Especie: | ***S. actaea***Esper, 1780 |

 |

A ***Satyrus actaea*** é unha especie de lepidóptero pertencente á familia Nymphalidae, subfamilia Satyrinae e xénero *Satyrus*.

Denominación
------------

Foi nomeada *Satyrus actaea* por Eugen Johann Christoph Esper en 1780.

Sinónimos: *Papilio actaea* Esper, 178,  *Hipparchia actaea* [Otakar Kudrna].

Descrición
----------

É de cor marrón máis ou menos escurecida cunha discreta banda máis clara, e un gran ocelo marrón con pupila en branco no ápice das ás anteriores.

O dorso das ás anteriores é parecido con diferentes tons de marróns que forman unha ornamentación variable.

Bioloxía
--------

### Período de voo e hibernación

Univoltina,  voa en única xeración entre comezo de xuño e finais de agosto.

### Plantas hospedeiras

As súas plantas hóspedes son dos xéneros *Brachypodium* e *Bromus*.

Ecoloxía e distribución
-----------------------

Está presente unicamente no sur-oeste de Europa, polo norte de Portugal, España e en Francia.

Distribución
En Francia está presente nos departamentos mediterráneos, en Pireneos Orientais en Alpes Marítimos e até un límite norte activo de Puy-de-Dôme a Altos Alpes.

### Hábitat

Reside en escarpados rochosos herbosos, secos e densos, en cotas baixas con rocas e maleza e con árbores dispersas.

Notas
-----

1. 1 2  ISBN 978-2-603-01649-7
2. ↑  funet
3. ↑  "butterfly guía". Arquivado dende o orixinal o 16 de marzo de 2017. Consultado o 10 de setembro de 2016.
4. ↑  lepinet
5. ↑  Tolman e Lewington - 1997

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Guía de las mariposas de Europa y de África de Norte, Delachaux y Niestlé, Tom Tolman, Richard Lewington, ISBN 978-2-603-01649-7
* Lionel G. Higgins y Norman D. Riley (1988). *Guía de las mariposas de Europa.* Delachaux y Niestlé (Lausana).

### Ligazóns externas

* *(en inglés)* euro butterflies
* *(en francés)* Papillons de Poitou-Charentes
* *(en inglés)* Moths and Butterflies of Europa and North Africa

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2498331
* MAG: 2780082380

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51760
* EOL: 136210
* EUNIS: 90909
* FE: 441568
* FE-New: ID
* GBIF: 5134301
* iNaturalist: 112080
* IRMNG: 10265105
* IUCN: 173282
* LepIndex: 144619
* NCBI: 111940
* TAXREF: 53356

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1052870

 |
**Call of Duty: Modern Warfare 2**, tamén denominado **Modern Wafare 2** é un videoxogo pertencente á serie Call of Duty. Programado por Infinity Ward e distribuído por Activision, foi lanzado en novembro de 2009 para PC Windows, Xbox 360 e Playstation 3. Segue a liña argumental iniciada por Call of Duty 4: Modern Warfare.

Argumento
---------

Continúa a historia de Call of Duty 4: Modern Warfare, xogo co que comparte numerosas personaxes. A acción comeza en Afganistán, onde as forzas especiais estadounidenses e británicas combaten contra insurxentes. A partir de entón, sucédense varios actos terroristas por Europa, instigados polas forzas ultranacionalistas rusas.

Estilo de xogo
--------------

Segue a liña dos seus predecesores, un FPS (*first person shooter*), con modo campaña para un xogador, e con varias personaxes máis controladas pola máquina. Tamén contén un modo multixogador en liña e unha serie de misións especiais a modo de extra. O armamento presentado é real, incluíndo rifles de asalto, escopetas, pistolas e granadas. Non obstante, varios críticos afirmaron del que era demasiado parecido a Call of Duty 4: Modern Warfare, tamén programado por Infinity Ward .

Recepción e crítica
-------------------

O xogo contou dende o principio cunha grande expectación. Modern Warfare 2 obtivo moi boas cualificacións que acadaron segundo Metacritic un 94 en PS3 , un 94 en Xbox 360  e un 86 en PC .

Vendas
------

Rapidamente, **Modern Warfare 2** converteuse nun dos videoxogos máis rapidamente vendidos da historia, acadando as 7 millóns de copias nun só día. A versión de Xbox 360 foi a máis vendida, superando os 10 millóns de exemplares. A versión de PS3 vendeu aproximadamente 7 millóns de copias .

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 23 de xaneiro de 2010. Consultado o 22 de marzo de 2010.
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de marzo de 2010. Consultado o 22 de marzo de 2010.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 27 de marzo de 2010. Consultado o 22 de marzo de 2010.
7. ↑
8. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q486351
* BNF: 16615191v
* EBID: ID
* GameRankings: 951943
* GameSpot: call-of-duty-modern-warfare-2
* Gaming-History: 104052
* GiantBomb: 3030-24713
* HowLongToBeat: 1477
* Humble Bundle: call-of-duty-modern-warfare-2
* IGDB: call-of-duty-modern-warfare-2
* IGN: call-of-duty-modern-warfare-2-2009
* IMDb: tt1450746
* Metacritic: call-of-duty-modern-warfare-2
* MobyGames: call-of-duty-modern-warfare-2
* MusicBrainz: ID
* MusicBrainz: ID
* PCGW: Call\_of\_Duty:\_Modern\_Warfare\_2
* Steam: 10180
* VGG: 68422

 |
Nesta fotografía do Directorio Militar de Primo de Rivera, o xeneral Dabán, con barba, é o primeiro pola esquerda da terceira fila.
**Antonio Dabán Vallejo**, nado en Madrid o14 de febreiro de 1877 e finado en Villanueva de la Reina, Xaén, o 12 de febreiro de 1925, foi un militar español, fillo do tamén militar Antonio Dabán e Ramírez de Arellano.

Traxectoria
-----------

Participou en diversas campañas en Filipinas (1897), onde obtivo varias distincións e conseguiu o ascenso a capitán e, posteriormente, no Protectorado españo, de Marrocos: Melilla (1911), Ceuta-Tetuán (1913-15) e Larache (1922). En 1919, foi declarado apto para ascender a xeneral de brigada.

Formou parte dun grupo de militares monárquicos xunto con Cavalcanti, Federico Berenguer e Saro, que se denominou o *Cuadrilátero* e que participou activamente no golpe de Estado de Primo de Rivera de setembro de 1923, e do que xurdiu o Directorio Militar que, presidido por Primo de Rivera, asumiu o poder e do que tamén formou parte. Posteriormente, organizou os somatenes na I Rexión Militar, sendo ascendido a comandante xeral.

### Suicidio

Antonio Dabán padecía unha neurastenia agravada pola depresión en 1924 como consecuencia da morte da súa muller, polo que en 1925, a piques de contrae-lo seu segundo matrimonio cunha irmá da falecida, quitouse a vida cun disparo que entrou pola tempa dereita e saíu pola orella esquerda. Tiña once fillos.

Foi enterrado no panteón familiar de Andújar.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Redacción (13 de febreiro de 1925). "Ayer en Ándujar. Suicidio del general Dabán.". *La Voz*. p. 3. Consultado o 8 de setembro de 2023.
2. 1 2 3  Ramiro de la Mata, Javier. "Antonio Dabán Vallejo". *dbe.rah.es*. Consultado o 10 de setembro de 2023.
3. ↑  Payne (1976), p. 165 (Erroneamente, Payne, afirma que seu pai era Luis Dabán quen era, en realidade, seu tío).
4. ↑  *Gran Enciclopedia de España* (en castelán). Zaragoza: Enciclopedia de España, S.A. 1990. ISBN 84-87544-01-0.
5. ↑  Redacción (14 de febreiro de 1925). "Detalles del suicidio de Dabán". *La LIbertad* (en castelán). p. 3.  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Payne, Stanley G. (1968). *Los militares y la política en la España contemporánea* (en castelán). Ruedo Ibérico.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16530961
* WorldCat
* VIAF: 17145244338374480837
* BNF: 17015821q
* DBE: antonio-daban-vallejo
* ISNI: 0000 0004 5299 3497

 |
***Deux ans de vacances*** é unha novela escrita polo francés Jules Verne que foi publicada no 1888. A historia trata sobre un grupo de nenos, abandonados nunha illa deserta, que se organizan para sobrevivir.

Sinopse
-------

Mapa da illa Chairman.
Un grupo de escolares do colexio Chairman de Auckland (Nova Zelandia) parten a bordo da goleta *Sloughi* nunha viaxe de fin de curso. Un furacán provoca que o barco naufrague a centos de millas do seu país e que os seus pasaxeiros (todos nenos) arriben a unha illa deserta do Pacífico á que chamarán illa Chairman (Illa Hanover). Así, a obra discorre entre as aventuras dos nenos e os seus intentos de supervivencia nunha paraxe inhóspita e solitaria.

A maioría destes nenos son de orixe inglesa, aínda que Briant e Santiago son franceses, e Gordon dos Estados Unidos. 

A chegada doutros náufragos á illa, asasinos que masacraran o capitán e á tripulación do barco no que navegaban que quedou destruído nun incendio e puideron arribar á illa nunha chalupa do barco *Severn*. No barco, liderados por Walston, a cuadrilla tiña como reféns a Evans, o contramestre do barco e a Kate, unha das tripulantes. Os asasinos poñen en perigo a vida dos pequenos colonos asentados dende xa hai tempo na illa e xa practicamente sen esperanzas de regresar.

Os rapaces xunto a Kate e Evans reconstrúen a chalupa e logran facerse ao mar, son avistados polo transatlántico Grafton que marchaba rumbo a Australia e leva os nenos ata Auckland.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Deux ans de vacances Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q232055
* WorldCat
* VIAF: 184891846
* GND: 115444418X
* ISFDB: 7416

 |
**Tino** é unha illa de Italia situada no mar da Liguria, no extremo occidental do Golfo de La Spezia. Forma parte dun arquipélago de tres illas que queda ao sur do continente en Portovenere. A máis grande das tres,  Palmaria, atópase ao norte e a pequena Tinetto ao sur.

En 1997, o arquipélago, xunto con Portovenere e as Cinque Terre, foron designadas como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

Historia
--------

O santo patrón do golfo de La Spezia, San Venerio, o ermitán, viviu na illa como un eremita e máis tarde como Abade, ata a súa morte no 630.  A súa festa celébrase aquí anualmente o 13 de setembro. Crese que se construíu un santuario no lugar da morte de Venerio para conter os seus restos e que este foi ampliado para construír un mosteiro no século XI. Os restos do mosteiro pódense ver na costa norte da illa.

Hoxe a illa, que forma parte dunha zona militar, está coroada polo faro de San Venerio.

Descrición
----------

Pódese considerar a illa de Tino, entre as tres illas do Golfo, como a illa "intermedia" tanto polo seu tamaño como pola súa posición. Ao norte atópase a illa de Palmaria, a máis vasta, mentres que ao sur da illa atópase o illote de Tinetto, de dimensións moito menores. Estas illas non están moi afastadas de Tino, están a poucas decenas de metros. A superficie da illa é de aproximadamente 0,13 km², o seu perímetro chega a 2 km. Na cume da illa instalouse un faro desde o 1840, o faro de San Venerio.

### Visitas

Actualmente a superficie da illa é totalmente utilizada como zona militar. É por esta razón que ata hai pouco só era posible visitar a illa o día da festa do santo, o 13 de setembro de 8:00 a 18:00. É o día de San Venerio, patrón do Golfo de La Spezia e dos gardas italianos. Para máis información póñerse en contacto coa diocese de La Spezia-Sarzana-Brugnato, tel. (0039) 0187 734 424. Como a illa é un territorio militar, está prohibido ancorar nela e supervisase a navegación ao longo das súas costas.

Notas
-----

1. ↑   Non hai conta fiable da vida de Venerio. Algúns sitúano no século IX.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tino Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Oficina de Turismo do municipio de Portovenere (en italiano, inglés, francés e alemán)
**Robert George Sands**, en irlandés **Roibeárd Gearóid Ó Seachnasaigh**, coñecido popularmente como **Bobby Sands**, nado en Irlanda do Norte o 9 de marzo de 1954 e finado o 5 de maio de 1981, foi membro da IRA Provisional (Exército Republicano Irlandés Provisional) e do Parlamento Británico, finado durante as folgas de fame de 1981 na prisión de Maze (coñecida como Long Kesh). Foi o principal líder da IRA durante a folga de fame, na que os republicanos irlandeses protestaban contra a retirada do status de Categoría Especial (similar ao de prisioneiros de guerra) aos membros de organizacións paramilitares nacionalistas irlandesas. No transcurso da folga, Sands conseguiu ser elixido membro do Parlamento Británico. A súa morte provocou a incorporación de novos recrutas ás filas do IRA e un rexurdir da actividade paramilitar da organización. A folga chamou a atención mundial dos medios de comunicación cara ao conflito irlandés.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Bobby Sands Trust *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q121615
* WorldCat
* VIAF: 94643659
* BNE: XX1095593
* BNF: 121476285
* CANTIC: a20022517
* Discogs: 1487113
* EBID: ID
* FAST: 1845807
* GND: 122396162
* IMDb: ch0105210
* ISNI: 0000 0000 8167 332X
* LCCN: n83064473
* LibraryThing: sandsbobby
* MusicBrainz: ID
* NLA: 36460264
* NNDB: 000109004
* NTA: 072113847
* ODNB: 39421
* OL: OL768069A
* SUDOC: 031503772
* WikiTree: Sands-2430

 |
Xoloitzcuintle.
O **xoloitzcuintle** é unha raza de can practicamente sen pelo con media de vida entre 12-14 anos. É orixinario de México; é presentado en tamaño *toy*, *estandár* e *mediano.* Coñéceselle polo seu endemismo nese país e a súa estreita relación coa cultura mexica.

Existe outra variedade con pelo. Os cans que nacen con pelo seguen sendo xoloitzcuintles puros, e ao cruzar a estes cun sen pelo, tamén teñen crías sen pelo. Nunha camada poden nacer cachorros das dúas variedades. As dúas clasificacións maiores salientan como cans gardiáns, a versión miniatura como can de compañía.

O 12 de agosto de 2016, o xefe de goberno Miguel Ángel Mancera declarou ao can xoloitzcuintle como *«patrimonio cultural e símbolo»* da Cidade de México.

Etimoloxía
----------

A palabra *xoloitzcuintle* leva varios significados, un deles é que provén do náhuatl: Xólotl = deus do ocaso e xemelgo de Quetzalcóatl, e itzcuintli = can, "Can de Xólotl". Outros autores descifran que Xólotl é o deus mexica da vida e a morte, que comunmente era asociado con figuras monstruosas. O xoloitzcuintle tamén se coñece co nome *can pelón mexicano* ou *can azteca*.

Notas
-----

1. ↑  "fcm.mx/razas/stdxolo.shtml". Arquivado dende o orixinal o 06 de agosto de 2013. Consultado o 06 de agosto de 2013.
2. ↑  "Declaran al perro Xoloitzcuintle patrimonio cultural de la CDMX".
3. 1 2  *Nahuatl Dictionary.* (1997). Wired Humanities Project. University of Oregon. Consultado o 1 de setembro de 2012, from link Arquivado 03 de decembro de 2016 en Wayback Machine.
4. ↑  El xoloitzcuintle, por Gena Icazbalceta, MascotasMexico.com

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xoloitzcuintle Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* *The Xolo Handbook*. Xoloitzcuintli Club of America, 1999.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q38856
* BNCF: 48157
* BNF: 12417678m
* BRE: 3307113
* EBID: ID
* LCCN: sh85148842

 |
A **Humane Society of the United States** ou HSUS (en galego, Sociedade Humana dos Estados Unidos) é unha organización con sede en Washington d.C centrada na promoción do benestar dos animais. É unha das maiores organizacións centradas no benestar dos animais no mundo, con 9,5 millóns de membros e un orzamento de 103 millóns de dólares no 2006. En 2007 viron un incremento tanto en incorporación de membros coma en ingresos, con 10,5 millóns de membros e un presuposto de 120 millóns de dólares.
Os fundadores de HSUS trataron de non de duplicar os esforzos de centos de sociedades locais que traballan para axudar aos animais. En lugar diso, decidiu facer fronte ás crueldades de alcance nacional, tratando de resolver os problemas de benestar animal mediante a aplicación de estratexias, recursos e solucións máis alá da capacidade das organizacións locais.

A HSUS foi fundada en 1954 polo xornalista Fred Myers e outras tres persoas. As maiores campañas de grupo teñen como obxectivos catro temas primarios: as granxas factoría de animais, os deportes e entretementos que implican violencia para cos animais e outras formas de crueldade con estes, o comercio de peles e as prácticas de caza deportiva.

HSUS publica Animal Sheltering, un magazine bimensual para profesionais do refuxio de animais. Tamén fai Rural Area Veterinary Services, un programa de servizos veterinarios gratuítos en comunidades empobrecidas.

Notas
-----

1. ↑  Merger Adds to Humane Society's Bite - Washingtonpost.com
2. ↑  "2007 Annual report" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 06 de febreiro de 2009. Consultado o 26 de decembro de 2009.
3. ↑  "Fred Myers: Co-Founder of The HSUS". Arquivado dende o orixinal o 18 de xullo de 2008. Consultado o 26 de decembro de 2009.
4. ↑  "Publications - AnimalSheltering.org". Arquivado dende o orixinal o 23 de decembro de 2009. Consultado o 26 de decembro de 2009.
5. ↑  "Mobile Vet Clinic Treats Poor Pets - ImDiversity.com". Arquivado dende o orixinal o 05 de xaneiro de 2010. Consultado o 26 de decembro de 2009.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Humane Society of the United States Arquivado 16 de novembro de 2015 en Wayback Machine. *(en inglés)*.
* HSUS CEO's blog *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1636612
* WorldCat
* VIAF: 157101020
* EBID: ID
* GRID: grid.448476.d
* ISNI: 0000 0004 0639 2164
* LCCN: n80032092
* MAG: 1309287000
* SUDOC: 154304484

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Onda.
**Onda gravitacional** é a onda que transmite enerxía por medio de deformacións no espazo-tempo, ou sexa, por medio do campo gravitacional. A teoría xeral da relatividade predí que as masas aceleradas poden causar este fenómeno, que se propaga coa velocidade da luz. En febreiro de 2016 voceiros do experimento LIGO anunciaron a detección de ondas gravitacionais xeradas pola colisión de dous buratos negros.

Historia
--------

No ano 1905 Henri Poincaré publicaba un artigo titulado "Sur la dynamique d’ l’électron" onde resumía a teoría da relatividade (especial) de Einstein e postulaba que a gravidade se transmitía por unha onda a que chamou "onde gravifique".

No ano 1915 faise pública a Teoría Xeral da Relatividade, onde Einstein incorpora a súa concepción da gravidade. Aínda así non seria até 1936 cando Einstein e Rosen publican un artigo na revista Journal of the Franklin Society titulado "On gravitational waves" onde rematará recoñecendo a posibilidade real de ondas gravitatorias e xerando unha solución matemática no espazo euclidiano.

Estudo
------

As ondas gravitacionais comezaron a estudarse xa no século XXI. O seu estudo pode dar froito en diversos campos, como para analizar os primeiros momentos do universo, máis lonxe aínda no tempo que a información que pode dar o fondo cósmico de mircroondas.

Notas
-----

1. ↑  Castelvecchi, Davide; Witze, Witze (February 11, 2016). "Einstein's gravitational waves found at last". *Nature News*. doi:10.1038/nature.2016.19361. Consultado o 2016-02-11.
2. ↑  B. P. Abbott et al. (LIGO Scientific Collaboration and Virgo Collaboration) (2016). "Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger". *Physical Review Letters* **116** (6). doi:10.1103/PhysRevLett.116.061102.
3. ↑  "Gravitational waves detected 100 years after Einstein's prediction | NSF - National Science Foundation". *www.nsf.gov*. Consultado o 2016-02-11.
4. ↑  Hodges, Julianne. "Imagining the future of gravitational-wave research". *symmetry magazine* (en inglés). Consultado o 2023-09-29.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre física é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q190035
* BNCF: 5360
* BNF: 11968264t
* BRE: 2374837
* EBID: ID
* GEC: 0276142
* GND: 4158119-2
* JSTOR: gravitational-waves
* LCCN: sh85056562
* MAG: 190330329
* NDL: 00575135
* NKC: ph347588
* PSH: 3161
* UAT: 678

 |
**Luis Rufilanchas Salcedo**, nado en Xixón o 17 de maio de 1910 e finado na Coruña o 11 de xullo de 1937, foi un avogado e político socialista español. Foi fusilado polos sublevados ao inicio da guerra civil española.

Traxectoria
-----------

Era profesor na Universidade Central de Madrid, sendo profesor auxiliar de Dereito e adxunto á cátedra do tamén militante do PSOE Jiménez de Asúa. Nas eleccións de febreiro de 1936, foi elixido deputado nas listas da Fronte Popular na circunscrición da provincia de Madrid. Como deputado foi adscrito á Comisión de Actas.

Luis Rufilanchas estaba en Galicia no momento de producirse o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 que deu orixe á guerra civil española. Puido esconderse durante varios meses en diversas cidades galegas, tratando de fuxir á zona republicana. Porén, logo dun novo intento de fuga, foi apresado polos franquistas nas inmediacións da Coruña entre os meses de febreiro e marzo de 1937. 

Foi procesado polo delito de rebelión militar e xulgado en consello de guerra do 17 ao 19 de maio con outros 24 encartados. Foi condenado a morte con Manuel Fernández López, Genaro Ruano Sanjurjo, Domingo Rey Lago, Francisco González Agilda, Rotilio Naya Rodríguez, Conrado Naya Rodríguez, Manuel Rúa Losada, Delfino Liñeira Fraga, Juan Sánchez Serantes, Argimiro Aradas Leiro, Francisco Meizoso Veiga, Carlos Ponte Patiño, Nicolás Veiga Núñez, José Santiago García Rey, Manuel Martínez Piñó, Emilio Zufia Moreno, José Méndez Serantes, José Santiago Temprano e Ramón Lea García. Foron executados o 11 de xullo de 1937 na Coruña, excepto Conrado Naya, Juan Sánchez, José Santiago, Manuel Martínez, Emilio Zufia, José Méndez e Ramón Lea aos que se lles conmutou a pena por cadea perpetua; Carlos Ponte foi condenado a 15 anos. Emilia Pérez Pazos e Generoso Rumbo Lafuente foron condenados a 20 anos; Enrique Sardinero Rey a 15 anos; José Lombardía Bargos e Luis Duro de La Iglesia foron absoltos.

Notas
-----

1. ↑  Claret Miranda, Jaume (2005). Universidade Pompeu Fabra, ed. "La Repressió franquista a la universitat espanyola" (PDF) (en catalán). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 03-12-2013. Consultado o 02-10-2008.
2. ↑  Interpelación al Gobierno sobre las elecciones parciales de Cuenca. *La Vanguardia*, 1 de maio de 1936.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 19-5-1937, p. 2.
4. ↑  *La Voz de Galicia*, 20-5-1937, p. 2.
5. ↑  *La Voz de Galicia*, 13-7-1937, p. 1.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Precisiones. Carta ao Director de *El País*, de Emilio Grandío, profesor de Historia Contemporánea na Universidade de Santiago de Compostela.
* Luis Rufilanchas na páxina web *Nomes e Voces*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9025351
* WorldCat
* VIAF: 1548149719130511130005
* DSBE: 8737\_rufilanchas-salcedo-luis
* SUDOC: 201311550
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 100840

 |
Coordenadas: 42°14′55″N 8°41′08″O﻿ / ﻿42.248602777778, -8.6855416666667

O **CEIP Paraixal** é unha escola pública unitaria de Teis, Vigo, na que se imparte educación infantil e os tres ciclos de educación primaria.

Traxectoria
-----------

En 2018 ten un novo proxecto de centro no que traballa sen libros de texto, sen avaliacións e que ten como obxectivo un modelo participativo de ensino. O seu profesorado fórmase en igualdade.

É un centro implicado na normalización lingüística. En 2018 organizou a xornada *A língua importa* coa participación da Deputación de Pontevedra e a Associaçom Galega da Língua.

Notas
-----

1. ↑  "A lingua importa tamén para os máis pequenos das grandes cidades galegas". *Galicia Confidencial*. 26 de abril de 2018.
2. ↑  "O Colexio Paraixal de Teis organiza a xornada normalizadora "A lingua importa"". *Sermos Galiza*. 11 de maio de 2018. Arquivado dende o orixinal o 11 de maio de 2018. Consultado o 11 de maio de 2018.
3. ↑  Semente Vigo (ed.). "II Jornada de formaçom em igualdade para o professorado". Consultado o 26 de abril de 2018.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web do centro
**Jaime Ruiz Álvarez**, nado en Xixón o 22 de febreiro de 1987, é un árbitro de fútbol español, que milita na Primeira División RFEF.

Traxectoria
-----------

Xogou ao fútbol como porteiro na canteira do Sporting de Gijón e no CODEMA, onde en idade cadete sufriu unha lesión que o obrigou a abandonar a práctica do fútbol. Decidiu entón converterse en árbitro e tras varios anos realizando dita función no fútbol base, na tempada 2006/07 deu o salto á Terceira División, estreándose nun partido entre o Avilés Industrial e o Praviano. Militou durante dúas campañas na categoría, ascendendo para a tempada 2008/09 á Segunda División B, na que estivo outros dous anos, sendo naquel momento o colexiado máis novo da categoría. Tras un breve regreso a Terceira, estableceuse na Segunda B, na que arbitrou durante dez anos consecutivos. En 2021 pasou a dirixir encontros da nova Primeira División RFEF.

Notas
-----

1. 1 2  Méndez, Eloy (12 de xuño de 2008). "«La polémica da morbo; a los espectadores les gusta saber que te puedes equivocar»" (en castelán). Consultado o 27 de setembro de 2023.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do árbitro en BDFutbol *(en castelán)*.
**Domingo Rey Lago**, nado na Coruña en 1890 e finado na mesma cidade o 11 de xullo de 1937, foi un tranviario e sindicalista galego.

Traxectoria
-----------

Tranviario, membro do Sindicato de Transporte da Coruña da CNT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte dun operativo que tentou sacar da Coruña ao deputado socialista Luis Rufilanchas e foi detido con outras vinte e catro persoas a finais de febreiro de 1937. Foi procesado polo delito de rebelión militar e xulgado en consello de guerra do 17 ao 19 de maio. Foi condenado á pena de morte con Luis Rufilanchas, Manuel Fernández López, Genaro Ruano Sanjurjo, Francisco González Agilda, Rotilio Naya Rodríguez, Conrado Naya Rodríguez, Manuel Rúa Losada, Delfino Liñeira Fraga, Juan Sánchez Serantes, Argimiro Aradas Leiro, Francisco Meizoso Veiga, Carlos Ponte Patiño, Nicolás Veiga Núñez, José Santiago García Rey, Manuel Martínez Piñó, Emilio Zufia Moreno, José Méndez Serantes, José Santiago Temprano e Ramón Lea García. Foron executados o 11 de xullo de 1937 na Coruña, excepto Conrado Naya, Juan Sánchez, José Santiago, Manuel Martínez, Emilio Zufia, José Méndez e Ramón Lea aos que se lles conmutou a pena por cadea perpetua; Carlos Ponte foi condenado a 15 anos. Emilia Pérez Pazos e Generoso Rumbo Lafuente foron condenados a 20 anos; Enrique Sardinero Rey a 15 anos; José Lombardía Bargos e Luis Duro de La Iglesia foron absoltos.Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1941.

Vida persoal
------------

Casou na Coruña con Carmen Cedeira Zas en 1930.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 19-5-1937, p. 2.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 20-5-1937, p. 2.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 13-7-1937, p. 1.
4. ↑  *El Compostelano*, 3-9-1941, p. 2.
5. ↑  *El Ideal Gallego*, 3-6-1930, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *A represión franquista na comarca da Coruña. Vidas na memoria*. A Coruña: Laiovento. 2011. ISBN 978-84-8487-288-7.

### Ligazóns externas

* Domingo Rey Lago na páxina web *Nomes e Voces*.
* No 80 aniversario do fusilamento de 12 antifascistas na Coruña
A **Illa de Santa Clara** (*Santa Klara uhartea* en éuscaro) é unha illa española situada na provincia de Guipúscoa (País Vasco). Trátase dun illote de 5'6 hectáreas situada no centro da baía da Concha (Donostia) e que alcanza os 48 metros de altitude, sendo bastante escarpada debido ás súas reducidas dimensións.

A illa de Santa Clara é un ben de dominio público de titularidade municipal, cedido polo Estado español ao Concello de Donostia en virtude de Decreto de 31 de outubro de 1968.

Posúe un embarcadoiro e unha pequena praia que só aparece coas baixamares e que, con todo, conta con servizo de socorrismo, duchas e ata quioscos de tempada, debido ao gran número de persoas que no verán se achegan a esta illa (comunicada durante o verán co porto de San Sebastián mediante un servizo regular de barco). Á parte do pequeno peirao e as dotacións asociadas ao período estival, a única construción do illote é un faro que se ergue na súa cima. A finais do século XVI foron trasladados á illa os contaxiados pola peste que nesa época arrasaba á capital guipuscoana.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q28247
* WorldCat
* VIAF: 631144783040265966841
* GeoNames: 3109992

 |
A **Colaboración Cochrane** é unha organización sen ánimo de lucro que reúne a un grupo de investigadores de ciencias da saúde de máis de 11.500 voluntarios en máis de 90 países que aplican un rigoroso e sistemático proceso de revisión das intervencións en saúde. Recentemente tamén se estudaron os resultados de estudos observacionais como as probas diagnósticas e cohortes. Os resultados destas revisións sistemáticas publícanse na Biblioteca Cochrane Cochrane Library.

Historia
--------

O seu nome provén de Archie Cochrane (1909–1988), un epidemiólogo británico que apoiou a creación e a organización do Servizo de Saúde británico. El cría que as intervencións en saúde que demostraron a súa efectividade deben ser de balde e criticou que os médicos non sintetizasen en ben dos pacientes e dos sistemas de saúde, os resultados dos ensaios clínicos sobre diferentes temas do medicamento clínico e da saúde pública. A Colaboración Cochrane foi fundada en 1993 baixo o liderado de Iain Chalmers no Reino Unido e noutros lugares, para facilitar as revisións sistemáticas de ensaios controlados aleatorios en todos os eidos da atención da saúde.

Notas
-----

1. ↑  "La Colaboración Cochrane - Acerca de la Colaboración Cochrane". Arquivado dende o orixinal o 24 de marzo de 2011. Consultado o 13 de xullo de 2018.
2. ↑  Revisiones Cochrane - cochrane.es
3. ↑  "Cronología de la Colaboración Cochrane". Arquivado dende o orixinal o 12 de decembro de 2009. Consultado o 13 de xullo de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1105202
* WorldCat
* VIAF: 131517739
* GRID: grid.420305.0
* ISNI: 0000 0001 0687 4524
* LCCN: n96800351
* MAG: 72054575
* NKC: kn20090506014
* SUDOC: 10600400X

 |
Coordenadas: 41°32′55.11″N 8°25′18.65″O﻿ / ﻿41.5486417, -8.4218472

A **Fonte do Ídolo** é un monumento romano da cidade de Braga, en Portugal. Localízase na Rúa do Raio, na zona central da cidade.

Historia
--------

A cidade romana de Bracara Augusta foi fundada arredor do ano 16 a.C, na época de Augusto, sobre unha antiga *oppdida* que servira de capital aos brácaros, un pobo galaico que gobernara de forma autónoma aquela rexión antes da chegada de Roma. No Imperio, xeralmente tolerante en materia relixiosa, permitíase o culto a divindades locais, alén dos deuses estritamente romanos. A Fonte do Ídolo insírese nese contexto, sendo un santuario dedicado a unha dinvindade local chamada Tongoenabiago, -se ben algúns autores cren que este nome podería aludir á deusa Navia ou Nabia (tongoe-nabia-ago)-, que nun caso coma no outro, amosa estar asociada a cursos de auga.

Posibelmente construída no século I d.C, A *Fonte do Ídolo* consiste nunha fonte de auga con inscricións e figuras esculpidas nun afloramento natural de granito. Nunha inscrición pode lerse o seguinte: CE]LICUS. FRONTO ARCOBRIGENSIS AMBIMOGIDUS FECIT, isto alude ao promotor da fonte, de nome *Célico Fronto*, natural de Arcóbriga, e talvez co cargo de *Ambimogido*. Preto desa inscrición encóntrase unha figura vestida cunha toga, que podería representar o dedicante, é dicir a Célico Fronto. Ao carón, sobre a fonte de auga, atópase outra figura esculpida: un busto, erodido, dentro dun nicho de perfil clásico cunha figura no frontón. Preto desa figura existe tamén outra inscrición co nome do dedicante e o nome da divindade *Tongoenabiago*, que probabelmente está representada pola figura do nicho. Preto da fonte foron tamén descubertos vestixios arquitectónicos que indican que o santuario pode ser parte dun templo.

A Fonte do Ídolo é o único monumento romano de Bracara Augusta que sobrevive intacto até os nosos días, sendo moi importante polas informacións que fornece sobre o culto relixioso que os galaicos aínda profesaban na época romana.

O 6 de xuño de 1910 o sitio foi clasificado como Monumento Nacional de Portugal.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fonte do Ídolo*** |

### Ligazóns externas

* Fonte do Ídolo (IGESPAR) Arquivado 05 de outubro de 2012 en Wayback Machine. *(en portugués)*
* Bracara Augusta (Unidade de Arqueoloxía da Universidade do Miño) *(en portugués)*
* Fotos e visita virtual á Fonte do Ídolo
* Historia da Fonte do Ídolo, incluíndo o "Caso Negro dos Granjinhos" *(en portugués)*
O **río Valderaduey** é un curso fluvial de Castela, afluente do río Douro pola marxe dereita.

Etimoloxía
----------

Historicamente, o río chamouse Aratol e de aí derivou en Araduey e despois en «Val d'Aratol» e «Valderaduey».

Percorrido
----------

O río Valderaduey nace na paraxe de Vallehondo, limitando coas provincias de León, no monte de Riocamba, e de Palencia, no termo municipal de Mantinos, comunidade autónoma de Castela e León.

Os seus principais afluentes son os ríos Valdehunco, Bustillo, Navajos, Salado e Sequillo. Sen o río Sequillo morrería sen auga en Zamora.

Atravesa os termos municipais de Sahagún -municipio máis importante polo que discorre-, Becilla de Valderaduey e Villalpando. Desemboca na marxe dereita do Douro, á altura de Villagodio, a uns 3 km de Zamora.

O río percorre pequenas poboacións de vivendas feitas de tapial e adobes, como a cor da auga que arrastra o mesmo material. Moitas aldeas que atravesa levan o seu nome. Discorre apracible e sen sobresaltos camiño da desembocadura. Canalizado para evitar as riadas invernais non ten outro encanto que o de recibir, nas épocas de pesca, aos pescadores de cana (barbos e carpas) e reteles (cangrexos).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14756
* WorldCat
* VIAF: 315134029
* GEC: 0068872
* GeoNames: 3106813
* LCCN: sh94002139

 |