recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **Club de Roma** é unha asociación internacional creada o 8 de abril de 1968 con sede en Alemaña que se ocupa de diversas cuestións da política internacional. Os fundadores foron Alexander King e Aurelio Peccei.

Chamou a atención do público co informe *The Limits to Growth*, publicado en 1972 e coñecido como *informe Meadows*, que prevía que o crecemento económico non podería continuar indefinidamente debido á limitada dispoñibilidade de recursos naturais, en concreto do petróleo. Foi publicado en galego pola Editorial Galaxia co título «Os límites do crecemento. Informe para o proxecto do club de Roma sobre os retos da humanidade».

A crise do petróleo de 1973 acentuou a preocupación polo problema. Algunhas das previsións máis temidas realizadas polo Club de Roma na década de 1970 sobre o esgotamento dos recursos aínda non se cumpriron.

Segundo a súa páxina web, está formada por *"científicos, economistas, empresarios, altos cargos, xefes de Estado e ex xefes de Estado dos cinco continentes que están convencidos de que o futuro da humanidade non está decidido e que todo ser humano. pode contribuír á mellora das nosas sociedades".* O presidente do capítulo español do club é, desde 2001, Isidre Fainé.

Premios e recoñecementos
------------------------

* Gañou o Premio da Paz do Friedenspreis des Deutschen Buchhandels.

Notas
-----

1. ↑  *OS LIMITES DO CRECEMENTO. INFORME PARA O PROXECTO DO CLUB DE ROMA SOBRE OS RETOS DA HUMANIDADE -*. Galaxia. Maio de 2022. ISBN 9788491518457.
2. ↑  "Friedenspreis Des Deutschen Buchhandels". *www.epdlp.com*. Consultado o 2022-07-09.
3. ↑  "Friedenspreis". *www.friedenspreis-des-deutschen-buchhandels.de* (en alemán). Consultado o 2022-07-09.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Club de Roma Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q107569
* WorldCat
* VIAF: 128935133
* BNF: 118719256
* BRE: 3510197
* GEC: 0018323
* GND: 1020953-0
* ISNI: 0000 0001 1939 8336
* LCCN: n50063320
* NDL: 00280998
* NKC: xx0098314
* SUDOC: 026478129
* Treccani: club-di-roma

 |

* Páxina web oficial
O **Club de Fútbol Palencia** foi un club de fútbol español, da cidade de Palencia. Foi fundado en 1975 ao fusionarse o Club el Cristo (fundado en 1974) e o F.J. Olímpico (fundado en 1973) co nome de C.D Cristo Olímpico. En 1989 cambiou o seu nome polo de Club de Fútbol Palencia. A comezos de xaneiro de 2013, o equipo disolviuse oficialmente debido ás débedas do equipo.

Uniforme
--------

* **Uniforme titular**: Camiseta morada, pantalón branco e medias brancas.
* **Uniforme alternativo:** Camiseta negra, pantalón negro e medias negras.
* **Uniforme alternativo:** Camiseta branca con franxa morada cruzada no peito, pantalón morado e medias moradas.

Estadio
-------

*Artigo principal**:* Estadio Nueva Balastera.
Novo Estadio Municipal La Balastera.
Ata a inauguración do Novo Estadio, o Estadio municipal era o de La Balastera, fundado o 12 de setembro de 1943, con capacidade para 12.500 persoas. Dimensións 106x70 metros.

O Estadio de la Nueva Balastera tiña previsto acabarse o día 17 de setembro de 2006 pero finalmente inaugurouse o 10 de outubro de 2006 co partido entre España e Italia Sub-21. A honra de ser o primeiro xogador en marcar un gol no novo estadio foi para o italiano Chiellini. En liga foi o dianteiro morado Carlos o primeiro en perforar a portería do novo campo.

O estadio ten capacidade para 8.070 persoas, todas elas sentadas ao contrario que o antigo estadio que tenia capacidade para 12.500 espectadores (a maioría deles de pé).

Os únicos cheos foron o día da inauguración, e o 18 de maio de 2008, no partido CF Palencia - Burgos CF, no que ambos os clubs descendían a terceira división.

Datos do club
-------------

* **Tempadas en 1ª**: 0
* **Tempadas en 2ª**: 0 (+4 do Palencia CF)
* **Tempadas en 2ªB**: 13 (+5 do Palencia CF)
* **Tempadas en 3ª**: 17 (+12 do Palencia CF)
* **Tempadas en Divisións Rexionais**: 15
* **Mellor posto na liga**: 3º (Segunda División B de España, temporadas 2006-07 e 2009/10)
* **Participaciones na Copa do Rei**: 10
* **Mellor clasificación na Copa**: 3ª eliminatoria, tempada 1991/92
* **Participacionns na Copa Federación**: 2
* **Participacions na Copa Castilla e León**: 4 (dúas veces semifinalista).

Palmarés
--------

* **Terceira División de España (5)**: 1989-90, 1997-98, 2000-01, 2002-03, 2008-09.
* Subcampión da Terceira División (1): 1996-97

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial
* Web non oficial
* Web non oficial
**Carlos Alberto Fenoy Muguerza**, nado en Buenos Aires o 15 de outubro de 1948, é un exfutbolista arxentino que xogaba na demarcación de gardameta.

Traxectoria
-----------

Na Arxentina desenvolvería a súa carreira en Newell's Old Boys, Vélez Sársfield e Club Atlético Huracán, chegando a Europa na tempada 1976-77 ao Real Club Celta de Vigo

O gardameta arxentino xogou no Celta catro tempadas, durante as cales disputou 90 encontros e marcou 5 goles, todos no seu segundo ano en Vigo, ao encargarse de lanzar gran parte dos penaltis, estreándose ante a Real Sociedad de Arconada. O equipo viuse obrigado a disputar a promoción de descenso, na cal perdería e se vería relegado a Segunda División, caso que se repetiu en varias ocasións neses anos nos que o Celta tivo o papel de equipo *ascensor* entre Primeira e Segunda División.

Ao cabo das catro tempadas foi traspasado ao Real Valladolid despois dunha tempada na que pasou de ser un ídolo para a afección a ser pitado e recriminado polas súas actuacións, despedíndose do equipo mediada a tempada. No equipo castelán xogou oito tempadas, marcando outro gol.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8263896
* BDFutbol: 3170
* Transfermarkt: 310885

 |
**Cesáreo Bachiller Fernández**, nado en Bos Aires o 5 de outubro de 1914 e finado en Xixón o 14 de febreiro de 2004, foi un futbolista arxentino-galego, que xogaba como centrocampista.

Traxectoria
-----------

Fillo de Cesáreo Bachiller Ruiz e Josefina Fernández López, naceu na Arxentina e instalouse na súa infancia en Lugo, de onde procedía a súa familia. Xogou no Fortuna de Lugo e no Sporting Vilalbés, e en 1933 debutou como profesional no Lugo Sporting. Con este equipo disputou o Campionato de Galicia nas tempadas 1934/35 e 1935/36, acadando na segunda delas o terceiro lugar final, só por detrás do Deportivo da Coruña e o Celta de Vigo. Posteriormente, xogou no Club Lemos.

Tras finalizar a guerra civil española, fichou polo Atlético Aviación. Na tempada 1939-40 converteuse nun dos cinco primeiros futbolistas galegos en gañar a liga española, xunto cos seus compañeiros no Atlético Juan Vázquez, Celso Blanco, Enrique Rubio e Guillermo. Esa mesma tempada gañou tamén a Copa dos Campións contra o Espanyol. Ao termo da campaña foi traspasado ao Granada CF, co que se proclamou campión da Segunda División na tempada 1940-41 e ascendeu á máxima categoría do fútbol español. Xa en primeira marcou 10 goles en 24 partidos, fichando a continuación polo Sporting de Gijón.

Na súa segunda tempada no Sporting, rescindiu o seu contrato e fichou polo Real Madrid, co que non chegou a xogar ningún partido. A finais de 1944 incorporouse ao CD Málaga, onde se retirou en 1945. Tras a súa retirada instalouse en Xixón, onde puxo en marcha unha empresa de materiais de construción.

Palmarés
--------

**Atlético de Madrid**

* **Primeira división de España (1):** 1939-40.

**Granada**

* **Segunda división de España (1):** 1940-41.

**Sporting de Gijón**

* **Segunda división de España (1):** 1943-44.

Notas
-----

1. ↑  "Notas de deportes".  *La Voz de la Verdad* (en castelán). 12 de outubro de 1936. p. 3. Consultado o 8 de abril de 2021.
2. ↑  "Cesáreo Bachiller". *La Voz de la Verdad* (en castelán). 18 de xaneiro de 1936. p. 4. Consultado o 8 de abril de 2021.
3. ↑  "Plantilla del Sporting de Gijón 1942/43". Consultado o 8 de abril de 2021.
4. ↑  "La pareja Bachiller-Liz" (en castelán). 22 de outubro de 2016. Consultado o 8 de abril de 2021.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en BDFutbol *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16490794
* BDFutbol: 11029
* Transfermarkt: 524376

 |
**Benedicto Escourido Cobo**, coñecido como **Lúa**, nado en Atián (Miñotos, Ourol) en 1928 e finado na mesma parroquia o 2 de outubro de 1948, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Josefa Escourido Cobo. Carpinteiro e baixista da orquestra de Miñotos. Era enlace do grupo de José Vázquez Gómez "Ubaldo". Logo da súa morte o 12 de novembro de 1947, incorporouse á guerrilla. Foi capturado nun enfrontamento coa Garda civil xunto con José Porto Lestegás o 2 de outubro de 1948 nos montes de Leborín en Miñotos (Ourol). Feridos por disparos dunha metralladora, ambos permaneceron varias horas agochados até que a "Brigadilla" despregou cans para localizalos e alumeou a zona cos faros do coche de liña de Galera. José Porto gastou a munición que lle quedaba fronte as forzas represivas e suicidouse coa última bala. Benedicto foi detido e atado a unha escaleira para desprazalo, foi torturado para que descubrira a cova da estrada entre Silán e O Viveiró usada como deposito de armas dos fuxidos. Alí non atoparon armas pero si información sobre Celia González e a súa nai Josefa Escourido. Benedicto, moi mal ferido, foi asasinado no Salón do Carme de Abaixo (Miñotos, Ourol) onde a Garda Civil parou a xantar.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Máiz, Bernardo (1988). *Galicia na II República e baixo o franquismo*. Vigo: Xerais. p. 171. ISBN 84-7507-320-4.

### Ligazóns externas

* As mártires de Silán Arquivado 07 de abril de 2017 en Wayback Machine.
* Ficha en Los de la sierra*(en francés)*
Coordenadas: 48°53′16″N 2°19′49″L﻿ / ﻿48.887777777778, 2.3302777777778

Cemiterio de Montmartre.
O **cemiterio de Montmartre** (en francés: *Cimetière de Montmartre*) é un cemiterio que se atopa no número 20 de Avenue Rachel, no *18ème arrondissement* de París, Francia.

Historia
--------

Os cemiterios foran prohibidos en París dende a clausura do *Cimetière des Innocents* ('Cemiterio dos Inocentes') en 1786, pois presentaban perigos sanitarios. Varios cemiterios novos substituíron a todos os parisienses, fóra dos recintos da capital, a comezos do século XIX: Montmartre no norte, o *Cimetière du Père Lachaise* no leste, *Cimetière de Passy* no oeste e o *Cimetière du Montparnasse* no sur.

Abriu o 1 de xaneiro de 1825. Foi orixinalmente coñecido como "Cimetière des Grandes Carrières". Localizado ó oeste do *Butte*, preto do principio da Rue Caulaincourt na *praza Clichy*, o cemiterio no barrio de Montmartre de París construíuse debaixo do nivel das rúas no buraco dunha vella mina coa súa entrada pola avenida Rachel debaixo da Rue Caulaincourt. O cemiterio personifica o París artístico.

Notas
-----

1. ↑  Waldman, Benjamin. "The Treasures of the Montmartre Cemetery". *untapped cities*. Consultado o 10 de xullo de 2014.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cemiterio de Montmartre Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en francés)*
* Persoas inhumadas no Cemiterio de Montmartre segundo Wikidata.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q746647
* WorldCat
* VIAF: 146617129
* GeoNames: 6452785
* LCCN: no2013112715
* Mérimée: PA75180002

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Cachaza.
Cacheira.
A **cacheira**, ou **cachaza**, **cachola** ou **cachucha**, é como se denomina á cabeza do porco, despois de despezado, cando está salgada.
É un dos ingredientes do cocido, especialmente do cocido galego.

Partes que comprende
--------------------

A cacheira inclúe as orellas, o fociño e a cara, sen contar a papada, e normalmente consérvase curada, salgada ou afumada.[]

Cacheira prensada
-----------------

A **cacheira prensada**, tamén chamada **queixo do porco**, é un embutido feito principalmente con carne da cabeza do porco e outros miúdos, condimentados, e sometido a unha cocción.

Prepárase como se fora un cocido, con grelos, un pouco de unto, e outros ingredientes do cocido. Cando está ben tenra a cacheira, que xa comeza a despegarse, sácase todo o óso e o exceso de carne, o que é a parte da faceira (a que está debaixo da mandíbula). Retírase esa parte, porque senón, ao prensala, como non ten tanta xelatina, pode ter o perigo de que se desfaga (é que a xelatina é como un pegamento).

Pode facerse cun *tupper* que encaixe noutro. Bótase toda a carne esmiuzada nun deles (e se fai falta rectifcar de sal, faise), ponse o outro *tupper* enriba e apértase forte, colocando un peso encima, por exemplo, catro cartóns de leite. Déixase un día e medio na neveira e, pasado ese tempo, sácase do *tupper* e queda como un flan.

Notas
-----

1. ↑  cacheira, 1ª acep. no *Dicionario da RAG*.
2. ↑  cachola. En: VV. AA. (2009): *Gran dicionario Xerais da lingua*. Volume I. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9914-071-1.
3. 1 2  Mónica Martínez (15 de febreiro de 2018). "Todo el sabor del cocido gallego en una terrina, con alcachofas para compensar". *Mundiario*. Consultado o 22 de decembro de 2020.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Cacheira*** |

### Outros artigos

* Cocido
* Cocido de Lalín
* Cocido galego

| * v
* c
* e
O porco na alimentación |
| --- |
| **Proceso**: mata do porco |
| **Produtos de corte**: xamón, lacón, cacheira, touciño |
| **Embutidos**: chourizo, morcilla, botelo, androlla, filloa, chistorra, salchicha |
| **Etnografía**: O porco na cultura popular galega |
Un home san de Namibia. Menos de 10 000 san viven da caza-recolección.
Coñécese como **caza-recolección** o sistema económico do paleolítico e mesolítico, practicado aínda por algúns pobos que consiste en alimentarse dos animais que se cazan e de plantas que non foron cultivadas e crecen silvestres. A caza-recolección foi a primeira adaptación da humanidade que levou a cabo con éxito, ocupando polo menos o 90% da historia e prehistoria da humanidade.

Soamente algunhas sociedades contemporáneas foron clasificadas como sociedades cazadoras-recolectoras, e complementan a súa actividade coa horticultura e o coidado dos animais.

Historia
--------

A especie humana, dende a súa existencia hai cinco millóns de anos até hai dez mil anos, sobrevivía mediante a caza e a recolección. Aproximadamente unha trintena de individuos, unidos polo parentesco, cazaban ruminantes e colleitaban froitos e sementes silvestres. Este sistema non se diferencia da forma de vida doutras especies de mamíferos depredadores.

Neses cinco millóns de anos, a característica principal foi o aumento do volume do cerebro, é dicir, que a capacidade de almacenar e transmitir foron necesarias para a supervivencia; sobrevivían os humanos con maior cerebro, que eran os que organizaban grupos para cazar, os que informaban dalgún perigo e os que deseñaban estratexias ofensivas ou defensivas. Dita capacidade de comprensión e comunicación sobreviviu até a organización da sociedade e economía actual.

Notas
-----

1. ↑  *Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers*. Cambridge University Press. ISBN 9780521609197.
2. ↑  "Economic activities of twenty-first century foraging populations". *Why Forage?: Hunters and Gatherers in the Twenty-First Century*. University of New Mexico Press. ISBN 9780826356963.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q27443
* AAT: 300391448
* GND: 4066097-7
* JSTOR: hunter-gatherers
* LCCN: sh85063134
* MAG: 58051837

 |
**Cesáreo García Álvarez**, nado en Padrenda, foi un sacerdote e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Estudou no Seminario de Ourense e colaborou en *La Voz Católica*. Colaborou en *La Integridad*, *El Noroeste*, *La Nueva Época* de Ourense e *El Castellano* de Burgos, do que foi director (1901), empregando en ocasións o pseudónimo de **Isaac Rego Arce**. Foi cura ecónomo de Matamá e Couso e colaborou en *Noticiero de Vigo*, onde se amosou contrario ao socialismo. Foi promotor do movemento social-católico en Galicia. Amigo de Basilio Álvarez, na fase máis radical de Acción Gallega dedicouse a combatela. Dirixiu *La Era* (1911), *La Voz del Condado* (1913), dende o que promoveu a organización social e cooperativista identificada coa Igrexa católica. Posteriormente dirixiu *La Integridad* (1914-1923) e foi nomeado Catedrático de Teoloxía Fundamental e Historia Eclesiástica do seminario de Tui en 1915. En 1921 foi nomeado párroco de Carballeda.

Con José Gómez López en Carballeda, 1924.

Obras
-----

* *La juventud y las congregaciones marianas*, 1900.
* *Los Juegos Florales*, 1902.
* *Marianismo*, 1915.
* *La prensa periódica, instrumento apologético*, 1916.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cesáreo García Álvarez Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533666
* WorldCat
* VIAF: 7862161881908134100002
* BNE: XX1279085

 |
*Alegoría da Dignidade*.
**Cesare Ripa**, nado en Perugia en 1555 e finado probablemente en Roma en 1622, autor italiano do século XVI, estudoso afeccionado da arte e autor de *Iconoloxía* (*Iconologia overo Descrittione dell'Imagini universali*) (Roma, 1593), libro de emblemas moi influente no seu tempo.

Biografía
---------

De neno Cesare Ripa entra na corte do cardeal Anton Maria Salviati coa función de escudeiro. Membro da *Academia dei Filomati e Intronati* de Siena (empresas académicas dedicadas ó estudo de obras literarias clásicas e antigas moedas), que tería contactos coa *Accademia degli Incitati* en Roma, onde viviu entre 1611 e 1620.

Iconoloxía
----------

En 1593 publicou a colección de alegorías: a obra, que ten por obxecto servir ós poetas, pintores e escultores para representar as virtudes, os vicios, os sentimentos e as paixóns humanas, é unha enciclopedia que se presenta en orde alfabética, como alegorías da paz, a liberdade ou a prudencia, recoñecibles nos atributos e a cor simbólica.

* Alegoría da arte.*Alegoría da arte*.
* Alegoría da Beleza.*Alegoría da Beleza*.
* Alegoría da Poesía.*Alegoría da Poesía*.
* Alegoría do Furor poético.*Alegoría do Furor poético*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q721704
* WorldCat
* VIAF: 100173686
* AGORHA: 62925
* BIBSYS: 90091512
* BMT: 163996
* BNE: XX954828
* BNF: 121264953
* CANTIC: a10683513
* CERL: cnp00021449
* DBI: ID
* DeutscheBio: 118994395
* EBID: ID
* FAST: 1761667
* GND: 118994395
* ICCU: CFIV028034
* ISNI: 0000 0001 1867 6066
* LCCN: n50000569
* NDL: 001284868
* NKC: jx20061016010
* NTA: 070418403
* OL: OL7221705A
* Persée: 139366
* PTBNP: 756729
* RKD: 435660
* SELIBR: 316402
* SNAC: w6s75mn7
* SUDOC: 029696305
* Treccani: cesare-ripa
* ULAN: 500236250
* UNZ: RipaCesare

 |
***Buck Rogers no século XXV*** é unha serie de televisión de ficción científica norteamericana creada por Glen A. Larson e producida por Universal Studios baseada no personaxe de Buck Rogers creado en 1928 por Philip Francis Nowlan e que aparecera en banda deseñada e do que se fixeran versións para a radio e a televisión. A Televisión de Galicia emitiu a serie en 1986.

Sinopse
-------

A serie céntrase no capitán William Anthony "Buck" Rogers, interpretado por Gil Gerard, un piloto da NASA que está ao cargo do *Ranger 3*, un transbordador espacial lanzado en maio de 1987, por mor dunha avaría a nave arrédase da súa traxectoria, quedando Buck Rogers conxelado durante 504 anos, regresando á Terra no ano 2491, onde son capaces de revivilo e Buck Rogers descobre que a civilización tivo que ser reconstruída logo dunha devastadora guerra nuclear o 22 de novembro de 1987. Na súa nova vida traballa como patrulleiro auxiliado polo robot Twiki e o computador Dr. Theopolis. Na segunda tempada, Buck, parte nunha nave de exploración científica ao estilo de Star Trek.

Desenvolvemento
---------------

A serie emitiuse durante dúas tempadas entre 1979 e 1981, previamente fixérase un episodio piloto que se distribuíu nas salas de cinema meses antes do comezo da serie,o 30 de marzo de 1979, o éxito nos portelos animou á NBC a encargala como serie, comezando a emitila o 20 de setembro de 1979 cun primeiro capítulo en dúas partes de dúas horas de duración que é unha versión modificada do filme en dúas partes, eliminando ou alterando algunhas escenas e engadindo outras así como material de *Battlestar Galactica*.Logo dun atraso de varios meses debido a unha folga de actores, a segunda tempada comezou o 15 de xaneiro de 1981, os índices de audiencia foron menores e a NBC cancelou a serie no episodio 11, sen ofrecer un final á historia.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *Buck Rogers no século XXV* en G25

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q999370
* AlloCiné: 2956
* Epguides: BuckRogers
* FilmAffinity: 165910
* IMDb: tt0078579
* LUMIERE: 280615
* Metacritic: buck-rogers-in-the-25th-century
* OFDb: 14636
* Rotten Tomatoes: buck\_rogers\_in\_the\_25th\_century\_the\_complete\_epic\_series
* TMDb: 2443
* TVcom: buck-rogers

 |
Dúas cipselas con vilano aparasolado de *Taraxacum officinale* (Asteraceae).
Cipselas *in situ* de *Podospermum laciniatum* co seu típico carpóforo.
**Cipsela** (do vocábulo grego Κμπσελή, *kypsela*, que significa: caixa, cofre) é un termo creado polo botánico francés Charles-François Brisseau de Mirbel en 1815, no seu *Éléments de physiologie végétale et de botanique*,​ para un tipo de froito seco indehiscente formado por un aquenio procedente dun ovario bicarpelar ínfero (hipoaquenio) con pericarpio duro separado da semente. Pode estar ocasionalmente ornamentado con pequenos ganchos para favorecer a súa adherencia á pelame de animais (exozoocoria) ou a outro tipo de superficies. Está a miúdo coroado por unha estrutura apical, o vilano (ou papus), que é un penacho de restos do cáliz transformados en pelos ou escamas, ás veces aparasolado, que facilitan a dispersión por anemocoria. Por confusión ou costume, úsase frecuentemente o termo cipsela de maneira restritiva; ou sexa só para este tipo de aquenio con vilano, aínda que se tería que aplicar a todos os tipos de aquenio bicarpelares uniloculares, que teñan ou non dito vilano.

A morfoloxía das cipselas de devandita familia posúe un marcado valor taxonómico e son dunha importancia capital para a identificación e diferenciación dos taxóns, polo menos até o nivel xenérico.

As cipselas de certos xéneros de devandita familia Asteraceae (por exemplo Podospermum e Stevia) teñen na súa parte inferior un pedicelo oco soportando o corpo propiamente dito do froito e que, nos estados de desenvolvemento anteriores á fructificación, sostiña ao ovario. Coñéceselle como carpopodio, carpóforo ou carpophorus. Este tipo de pedicelo non é exclusivo da familia e existe tamén noutras.

Á parte da familia Asteraceae, existen tamén froitos en cipsela, por exemplo, nas Dipsacáceas.

**Nota importante**: Tería que aplicarse sistematicamente —como o fan os anglo-saxóns— o termo cipsela para os froitos das Asteraceae en lugar de "aquenio", xa que en rigor non son aquenios, pois estes últimos son froitos que derivan dun ovario supero unicarpelar, e os froitos das Asteraceae derivan todos dun ovario infero bicarpelar.

Fontes
------

1. ↑  *Éléments de physiologie végétale et de botanique*, p. 333.
**Cesáreo Giráldez Diéguez** foi un avogado e político galego.

Traxectoria
-----------

Durante a ditadura de Primo de Rivera pertenceu á Unión Patriótica. Foi presidente do Sindicato Católico Vitivinícola do Ribeiro e despois secretario en 1934. Promoveu o cultivo do tabaco no Ribeiro. Calvosotelista, na República foi nomeado alcalde de Ribadavia logo da revolución de Asturias. Cesou co triunfo do Frente Popular en febreiro de 1936. Colaborou en *Noticiero del Avia*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Santiago García Rey** |  **Alcalde de Ribadavia** 1935 - 1936 | Sucesor:**Benito Gallego Montero** |

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 27-12-1934, p. 9.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 22-8-1934, p. 11.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Las uvas de la unión. Organización y movilización campesina en la vitivicultura gallega: El Ribeiro ourensano, 1880-1936" (PDF). *Historia agraria: Revista de agricultura e historia rural* (25): 121–156. 2001.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Abra.
Coordenadas: 5°01′02.49″N 73°57′04.33″O﻿ / ﻿5.0173583, -73.9512028

Rochas de El Abra.
Petróglifo de El Abra.
**El Abra** é o nome dado a un extenso sitio arqueolóxico localizado no val do mesmo nome. El Abra atópase no leste do concello de Zipaquirá, estendéndose cara á parte máis occidental de Tocancipá, no departamento de Cundinamarca, Colombia. Componse dunha longa serie de refuxios de pedra de varios centos de metros de longo no norte da sabana de Bogotá, no Altiplano Cundiboyacense, que forman parte da Cordilleira Oriental dos Andes colombianos a unha altitude de 2.570 metros. O sistema de refuxios e covas rupestres é unha das primeiras evidencias de asentamento humano en América, datada nos anos 12.400 ± 160 antes de Cristo. O sitio foi utilizado polos cazadores-recolectores da época do Plistoceno superior.

Etimoloxía
----------

O nome "El Abra" provén dunha gran facenda do mesmo nome que se atopa ao pé da parte occidental da formación rochosa. O lado leste das areniscas aflorantes é accesible. Nestas rochas, chamadas *Rocas de Sevilla* organízanse actividades de escalada.

Turismo
-------

Aínda que o acceso á parte occidental da formación rochosa de Zipaquirá está restrinxido, xa que se atopa en terreos privados, a zona oriental en Tocancipá é accesible e construíronse unhas 20 vías de escalada. A escalada é comparable as famosas vías de Suesca, pero máis desafiante debido ao carácter sobresaínte da formación.

Galería de imaxes
-----------------

* Facenda en El Abra.Facenda en El Abra.
* Escalada en El Abra.Escalada en El Abra.

Notas
-----

1. 1 2  Las Rocas del Abra (Cundinamarca) climbing activities *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***El Abra Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Colombia*** |

### Bibliografía

* Gómez Mejía, Juliana (2012). *Análisis de marcadores óseos de estrés en poblaciones del Holoceno Medio y Tardío incial de la sabana de Bogotá, Colombia - Analysis of bone stress markers in populations of the Middle and Late Holocene of the Bogotá savanna, Colombia*. *Revista Colombiana de Antropología* (en castelán) **48**. pp. 143–168.  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)
Clorose en millo (exemplar esquerdo).
A **clorose** é, en fitopatoloxía, unha enfermidade, ou condición fisiolóxica anormal das plantas, que se manifesta pola cor amarela que adquiren as follas, debido á destrución da clorofila por irregularidades nas funcións de nutrición. Cando isto ocorre, as follas non teñen a cor normal averdada senón dun verde pálido, amarela, amarela esbrancuxada. As plantas afectadas teñen diminuída a súa capacidade de formar carbohidratos e poden morrer se a causa da súa insuficiencia clorofílica non é tratada. Deficiencias específicas de nutrientes (frecuentemente agravadas por un alto nivel de pH) producen clorose, que podería corrixirse suplementando con ferro, magnesio e azote en varias combinacións. Tamén pode deberse a un exceso de calcio. Algúns pesticidas, particularmente herbicidas, poden causar clorose, tanto ás malas herbas como ocasionalmente aos cultivos tratados.

Tamén pode deberse a un exceso ou defecto de rega, a parasitos varios, doenzas infecciosas (como a tristeza dos cítricos) ou a toparnos solos compactos ou plantacións a demasiada profundidade.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para '**.**
2. ↑  *Enfermedades Y Otros Problemas de Las Plantas: Reconocimiento de Campo* (en castelán). Editorial Universidad de Costa Rica. ISBN 9789977675329.
3. ↑  *Análisis de suelos y plantas y recomendaciones de abonado* (en castelán). Universidade de Oviedo. ISBN 9788483175675.

Ligazóns externas
-----------------

* Wikimedia Commons alberga unha categoría multimedia sobre **Clorose.**
**Circle Jerks** (estilizado como **Ciʀcle JƎʀᴋs**) foi unha banda estadounidense de hardcore punk formada en 1979 nos Ánxeles (California). O grupo fundárono o antigo vocalista de Black Flag Keith Morris e o guitarrista de Redd Kross Greg Hetson. Circle Jerks estivo entre as primeiras bandas de hardcore punk da escena da cidade de finais da década dos 70.

O grupo separouse e reformouse tres veces, ás veces con diferentes baixistas ou baterías. Disolveuse por vez primeira tras a publicación do seu quinto álbum, *VI* (1987), cando Hetson decidiu continuar xirando e editando discos con Bad Religion. Reuniuse ao redor de 1994 e gravou o álbum *Oddities, Abnormalities and Curiosities* durante o seguinte ano tras o que realizaron unha xira. Despois disto, Circle Jerks separouse novamente xa que Hetson aínda formaba parte de Bad Religion. Voltarían a xuntarse sobre 2001, pero dende o ano 2010 a banda está en hiato.

Ata a data Circle Jerks publicou seis álbums de estudio, un recompilatorio, un álbum ao vivo e un DVD. O seu derradeiro traballo de estudio, *Oddities, Abnormalities and Curiosities*, publicouse en 1995 e é o seu único disco de reunión.

Moitos artistas e grupos recentes teñen citado a Circle Jerks como influencia, como Flea, Anti-Flag, Dropkick Murphys, The Offspring e Pennywise.

Discografía
-----------

| Álbum | Ano | Selo |
| --- | --- | --- |
| *Group Sex* | 1980 | Frontier Records |
| *Wild in the Streets* | 1982 | Faulty Products, Frontier |
| *Golden Shower of Hits* | 1983 | Allegiance |
| *Wonderful* | 1985 | Combat Records |
| *VI* | 1987 | Combat Records |
| *Oddities, Abnormalities and Curiosities* | 1995 | Polygram |

Notas
-----

1. ↑  Allmusic (ed.). "Anti-Flag en Allmusic". Consultado o 4 de marzo de 2016.
2. ↑  Allmusic (ed.). "Dropkick Murphys en Allmusic". Consultado o 4 de marzo de 2016.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q522463
* WorldCat
* VIAF: 142678253
* AllMusic: mn0000109735
* BIBSYS: 7059919
* BNF: 13902511n
* Discogs: 253257
* IMDb: nm0421963
* ISNI: 0000 0001 1090 5063
* LCCN: no96009827
* MusicBrainz: ID
* RocksBackpages: circle-jerks
* Songkick: 542899
* TMDb: 1515142

 |
Coordenadas: 43°34′04″N 8°18′52″O﻿ / ﻿43.567653499112, -8.3144735866163

O **cabo Prior** forma un promontorio que se adentra no mar uns catro quilómetros en dirección SE-NO, interrompendo unha liña de costa que se estende desde punta Frouxeira (Valdoviño) ata cabo Prioriño (Ferrol).

A súa altura supera escasamente os 100 m, pero a súa proximidade ao mar converte os seus materiais granodioríticos en impresionantes acantilados nos que as sucesivas etapas de transgresión e regresión mariñas deron lugar a unha roseira de illotes entre os que destacan Os Cabalos -ao norte, cunha colonia dunhas vinte parellas de corvo mariño cristado e a gaivota patiamarela na Pena Maior ao suroeste.[]

O relevo do cabo forma unha península cun istmo formado por litoloxía de xistos do Sistema de Ordes que presentan unha superficie de tipo chaira de rasa mariña.

Cabo Prior desde Santa Comba.
É un excelente punto de observación de paso de aves mariñas migratorias.

A costa é accidentada e abrupta, sendo posible a práctica da pesca. Próximas ao faro, hai varias praias limpas e espazosas, San Xurxo, ou Vilar, Santa Comba e Ponzos, concorridas durante a época estival, momento no que aumenta sensiblemente a poboación de Covas, a aldea máis próxima a 3,5 km, ao ser zona de veraneo. Covas é unha península flanqueada por areais, unha extensa planicie, na que se asenta a poboación e os campos de cultivo.

O faro
------

*Artigo principal**:* Faro de cabo Prior.
O faro de cabo Prior atópase a 14 km de Ferrol, alén dos montes de Serantes. Para chegar a el abandónase Ferrol e vaise ascendendo sempre a pendente ata remontar o cume que chaman a Bailadora, onde se inicia o descenso ata Covas e a subida ata o faro. Comezou a funcionar o 1 de marzo de 1953.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cabo Prior Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Miradoiro Cabo Prioren Turgalicia. Arquivado 17 de outubro de 2019 en Wayback Machine.
* Accidentes da derrota en *MasMar* *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8254526
* TGN: 1011070

 |
Coordenadas: 43°09′40″N 9°12′46″O﻿ / ﻿43.16124, -9.21289

Cabo Vilán. Camariñas.
O **cabo Vilán** é un cabo situado na Costa da Morte, concretamente no concello de Camariñas. O enclave foi declarado de Interese Nacional no ano 1933 por ser un lugar rochoso e escarpado e hoxe en día é Monumento Natural. Con todo, a escasa distancia do cabo hai instalado un parque eólico e unha piscifactoría de cría de rodaballo.

O faro de cabo Vilán sinala un dos tramos máis perigosos da Costa da Morte, pero tamén un dos máis fermosos. Erguido a 125 metros de altitude e unido ao antigo edificio dos fareiros, posúe un potente canón de luz capaz de acadar os 55 km. É o faro eléctrico máis antigo de España.

Piscifactoría de rodaballo no cabo.
En 1890, o navío inglés Serpent, que navegaba cara a Serra Leoa, afundiu preto do cabo por mor dun temporal, perecendo 173 homes que están soterrados no cemiterio dos Ingleses, a escasa distancia do cabo Vilán.

Para acceder ao cabo hai que ir dende A Coruña a Vimianzo pola C-552 e desviarse pola AC-432 ata Camariñas. Hai unha estrada desde o porto de Camariñas ao faro. Outra ruta costeira, desde Arou e Camelle, percorre por pista de terra por unha das paraxes máis agrestes e fermosas da costa galega.

Por este enclave pasa a ruta de sendeirismo do camiño dos Faros.

Galería de imaxes
-----------------

* Cabo Vilán e Illote Vilán de Fóra.Cabo Vilán e Illote Vilán de Fóra.
* Faro de cabo Vilán.Faro de cabo Vilán.
* Cabo Vilán.Cabo Vilán.
*

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Faro de cabo Vilán
* Camiño dos Faros
* Camariñas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1024901
* GeoNames: 3105319

 |
*Cyprinodon diabolis*
Os **Ciprinodóntidos** (Cyprinodontidae, Gill 1865) son unha familia de peixes teleósteos, incluídos na orde Ciprinodontiformes (Cyprinodontiformes).

Características
---------------

Son peixes pequenos (talles máximos duns 22 cm) e están presentes en augas temperadas de tódolos continentes, salvo en Australia. Habitan en augas doces e salobres, rara vez na costa mariña (o *Aphanius iberus* é habitual tanto de ríos como de zonas salgadas).

A boca é apical e moi elevada respecto da cabeza. Presentan bandas verticais ó longo do corpo, dispostas de forma variable segundo a especie e o sexo do individuo, e pode converterse nun patrón de puntos máis ou menos aliñados.

Os machos carecen do *gonopodio*, polo que son peixes ovíparos e de fecundación externa.

Clasificación
-------------

Esta familia formaba parte, ata 1964, da orde Atheriniformes, data na que pasou a considerarse dentro dunha orde propia, a dos Cyprinodontiformes.

Divídense en dez xéneros con 119 especies (FishBase):

* Xénero *Aphanius*
* Xénero *Cualac*
* Xénero *Cubanichthys*
* Xénero *Cyprinodon*
* Xénero *Floridichthys*
* Xénero *Garmanella*
* Xénero *Jordanella*
* Xénero *Lebias*
* Xénero *Megupsilon*
* Xénero *Orestias*

En España están presentes tres especies, endémicas: *Valencia hispanica*, *Aphanius baeticus* e *Aphanius iberus*. As tres están en situación de risco de extinción, polas actividades antrópicas, especialmente a destrución dos seus hábitats e a introdución de especies exóticas, que actúan como predadoras ou como competidoras.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Ciprinodóntidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Ciprinodóntidos*** |

* Taxonomía FishBase
* Ciprinodóntidos ibéricos *(en castelán)*
* Raymond Romand: *Cyprinodontidae* *(en francés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q134865
* GEC: 0270625
* MAG: 2776114865

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Cyprinodontidae
* BioLib: 15980
* EOL: 5521
* EPPO: 1CYPIF
* FE: 12054
* FE-New: ID
* Fossilworks: 266188
* GBIF: 7656
* iNaturalist: 49334
* IRMNG: 116017
* ITIS: 165629
* NBN: NBNSYS0000164579
* NCBI: 8076
* Plazi: ID
* uBio: 4780802
* WoRMS: 125466

 |
Moléculas de CFC
Coñécense como **clorofluorocarbonos** (CFCs) a todo un grupo de compostos orgánicos sintéticos derivados do metano ou do etano, nos que os átomos de hidróxeno foron substituídos, parcial ou totalmente, por átomos de flúor, cloro ou bromo. Este grupo inclúe os seguintes: CFC-11, CFC-12, CFC-113, CFC-114, CFC-115 e moitas formas de freón. Son incoloros, inodoros, inocuos e estables cando se emiten. Poden durar máis de cen anos na estratosfera.

Características
---------------

Son compostos de orixe artificial, que se emiten á atmosfera principalmente a través de fugas nos procesos de fabricación, así como dos elementos dos que forman parte por dexeneración dos materiais que conforman.

Son unhas substancias moi estables (alta estabilidade físico-química e nula toxicidade), o que estendeu a súa aplicación como refrixerantes, illantes, propelentes, emulsionantes e limpadores. Foron introducidos a principios dos trinta por enxeñeiros de General Motors para substituír a materiais perigosos como o dióxido de sulfuro e o amoníaco. Prohibiuse a súa produción o 31 de decembro de 1995 nos Estados Unidos debido a que destrúen a capa de ozono. Agora só poden empregarse, de forma limitada, os CFCs reciclados e almacenados.

Tamén son uns gases con efecto invernadoiro porque absorben a calor da atmosfera, envían parte da calor absorbida de regreso á superficie do planeta e contribúen ó seu quentamento.

A exposición directa a algúns tipos de CFC pode causar perda de coñecemento, dificultade respiratoria e irregularidade dos latidos do corazón. Tamén pode causar confusión, mareo, tose, dor de garganta, dificultade respiratoria e dor nos ollos. En contacto coa pel, algúns poden causar queimaduras por frío ou sequidade da pel.

Repercusión sobre a capa de ozono
---------------------------------

O mecanismo a través do cal atacan á capa de ozono é unha reacción fotoquímica: ó incidir a radiación UV sobre a molécula de CFC, libérase un átomo de cloro cun electrón libre (denominado radical cloro), moi reactivo e con grande afinidade polas moléculas de ozono, ás cales rompe. Estímase que un só átomo de cloro é capaz de destruír ata 100.000 moléculas de ozono. Este proceso de destrución do ozono pode durar cen anos.

O descubridor desta ameaza foi o científico mexicano Mario J. Molina (1943), quen o 11 de outubro de 1995 recibiu o Premio Nobel de Química, en recoñecemento das súas investigacións neste campo.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q960800
* AAT: 300155077
* EBID: ID
* JSTOR: chlorofluorocarbons
* LCCN: sh85024561
* MAG: 2779017260
* UAT: 227

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* ChEBI: 134024
* MeSH: D017402
* UMLS: C0162787

 |
O **compresor** é unha máquina destinada a elevar a presión dun fluído compresible que pode ser un gas ou un vapor. Para que poida funcionar, é necesario que sexa movido por unha enerxía externa, xeralmente electricidade ou algún tipo de hidrocarburo coma gasolina, gasóleo etc.

Clasificación dos compresores
-----------------------------

Os compresores clasifícanse segundo a súa estrutura mecánica en alternativos e rotativos.

Os **compresores alternativos de pistóns** son os máis empregados e comprimen o gas mediante un movemento lineal alternativo. Segundo a súa aplicación poden ser pneumáticos e frigoríficos.

Os **compresores rotativos** comprimen o gas mediante un movemento xiratorio. Segundo o sistema de funcionamento clasifícanse en:

* Compresor centrífugo
* Compresor de paletas
* Compresor de parafuso
* Compresor de espiral

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178898
* AAT: 300024602
* BNCF: 23839
* BNF: 133183331
* GEC: 0225793
* GND: 4078787-4
* LCCN: sh85029444
* MAG: 131097465
* NDL: 00560392
* PSH: 6319

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Cadea.
A **cadea da áncora** dun barco é de ferro forxado con elos reforzados transversalmente cunha unión denominada **contrete**.

As cadeas consisten nunha sucesión de elos comúns unidos cada 25 m (unhas 15 brazas) cun elo especial desarmábel de vinculación. Cada treito de 27,5 m denomínase grillón, sendo este a unidade náutica de medida da cadea. Cando se di que se fondearon 4 grillóns quérese dicir que hai aproximadamente uns 100 m de cadea na auga.

Elos, con contretes, das cadeas das áncoras dun barco.
Cadeas despregadas sobre a platea dun dique seco.
Cada grillón de unión píntase dunha cor rechamante e, a continuación, con pintura clara márcase un elo a cada lado, para o primeiro treito a partir da áncora; dous, para o segundo treito; tres, para o terceiro, e así sucesivamente, co fin de facilitar a conta da lonxitude de cadea fondeada durante a manobra. A lonxitude da cadea dun mercante é, por termo medio, de 10 grillóns (250 m) cada unha (babor e estribor).

A título ilustrativo, un elo común ten unha lonxitude de 6 veces o diámetro e unha anchura de 3,5 veces.

A cadea fondeada adquire a forma curva de catenaria, co treito próximo á áncora apoiado no fondo, logrando que a forza transmitida á áncora sexa perfectamente horizontal con efecto de máximo agarre ó fondo.

Todas as cadeas de áncora teñen no extremo un grillón xiratorio para evitar que a mesma dea voltas cos reiterados *borneos*[1] do buque sobre o punto de fondeo.

Todos os elementos das cadeas de áncoras son certificados polas sociedades de clasificación.

É práctica habitual chicotear as cadeas (inverter os extremos) cada 4 anos a fin de garantir un desgaste parello, é dicir, que o extremo da caixa de cadeas pase á áncora e viceversa.

Notas
-----

1. ↑  Movemento circular que describe un buque ao redor da posición de fondeo.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Victorio R. Gómez. Instituto de Publicaciones Navales del centro de Capitanes de Ultramar y Oficiales de la Marina Mercante Argentina, 1985. ISBN 950-9016-42-7

### Outros artigos

* Áncora
* Fondeo
**Fórmulas de conversión de temperatura Celsius**| Conversión de | para | Fórmula |
| --- | --- | --- |
| Celsius | Fahrenheit | °F = °C × 1,8 + 32 |
| Fahrenheit | Celsius | °C = (°F − 32) / 1,8 |
| Celsius | kelvin | K = °C + 273,15 |
| kelvin | Celsius | °C = K − 273,15 |
| Conversións adicionaisCalculadora de conversión de temperaturasArquivado 29 de xaneiro de 2005 en Wayback Machine. |

O **Celsius** (°C) é unha unidade de temperatura, así denominada en homenaxe ao astrónomo sueco Anders Celsius (1701–1744), que foi o primeiro a propola en 1742. A escala de temperatura Celsius foi concibida de tal forma que o punto de conxelación da auga corresponde a 0 graos, e o punto de ebulición a 100 graos a unha presión atmosférica patrón.

Como existen cen graduacións entre eses dous puntos de referencia, o termo orixinal para este sistema foi **centígrado** (100 partes) ou **centésimos**. En 1948, o nome do sistema foi oficialmente modificado para **Celsius** durante a 9ª Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (CR 64), tanto en recoñecemento a Celsius como para eliminar a confusión causada polo conflito de uso do prefixo *centi-* do SI. Mentres que os valores de conxelación e ebulición da auga son aproximadamente correctos, a definición orixinal non é apropiada como un patrón formal: ela depende da definición de *presión atmosférica patrón*, que á súa vez depende da propia definición de *temperatura*. A definición oficial actual de *Celsius* define 0.01 °C como o punto triplo da auga, e 1 grau como sendo 1/273.16 da diferenza de temperatura entre o punto triplo da auga e o cero absoluto. Esta definición garante que 1 grao Celsius representa a mesma diferenza de temperatura que 1 Kelvin.

Anders Celsius propuxera inicialmente que o punto de conxelación da auga fose 100 graos, e o punto de ebulición 0 grao. Iso foi invertido en 1747, baixo instigación de Linnaeus, ou talvez de Daniel Ekströn, o construtor da maior parte dos termómetros usados por Celsius.

Unha temperatura de −40 graos é a mesma en Celsius e Fahrenheit. Así sendo, outro método de conversión Celsius para Fahrenheit é sumar 40, multiplicar por 1,8 e restar 40. De maneira similar, para converter Fahrenheit para Celsius adicione 40, divida por 1,8 e subtraia 40.

A escala Celsius úsase en case todo o mundo acotío, a pesar de que se chamou de *centígrada* ata o final dos anos 1980 e comezo dos 1990. Nos EUA e na Xamaica, Fahrenheit é a escala preferida para medidas de temperatura no día a día. Debe ser notado, non obstante, que mesmo estes países usan Celsius ou Kelvin en aplicacións científicas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25267
* BRE: 4674521
* EBID: ID
* GEC: 0016842
* JSTOR: celsius
* MAG: 6425155

 |
En química, un **composto cíclico** é un composto químico no cal unha serie de átomos están conectados formando un anel ou bucle (o ciclo).
Aínda que a gran maioría dos compostos cíclicos son orgánicos, hai tamén unhas poucas substancias inorgánicas que tamén poden formar estruturas cíclicas, como o xofre, silanos, fosfanos, ácido fosfórico, e ácido tribórico. Os compostos químicos poden ser **homocíclicos** se os átomos situados no vértice do anel son todos do mesmo elemento; dentro deles os máis salientables son os compostos carbocíclcos, no que o mencionado elemento é o carbono. Os compostos heterocíclicos teñen nos vértices do anel átomos de máis dun elemento químico. Os compostos cíclicos poden ser aromáticos ou non; por exemplo, o benceno é aromático mentres que o ciclohexano non. O termo "policíclico" utilízase cando se forma máis dun anel na molécula, como é o caso do naftaleno. O termo macrociclo úsase cando o anel contén máis dunha ducia de átomos.

* Cicloheptano, un composto químico non aromático.
* Benceno, un composto cíclico.
* Naftaleno, un composto policíclico.
* Porfirina, un composto macrocíclico.
* Pentazol, un composto químico inorgánico.

Os compostos alicíclicos (de compostos alifáticos) noméanse de acordo co sistema de nomenclatura da IUPAC engadíndolles o prefixo ciclo ao nome do correspondente hidrocarburo de cadea aberta con igual número de átomos de carbono. Por exemplo: ciclopentano, ciclobutano etc.

Reaccións de abertura e peche do anel
-------------------------------------

Reacción de peche do anel de Dieckmann.
Reaccións típicas dos compostos cíclicos son as **reaccións de peche do anel** e as **reaccións de abertura do anel**.

Exemplos de reaccións de peche do anel son:

* Metátese de peche do anel
* Reacción de ciclación de Nazarov
* Síntese de aneis grandes de Ruzicka
* Condensación de Dieckmann
* Síntese de Wenker
* Ciclación de radical

Exemplos de reaccións de abertura do anel son:

* Unha reacción de polimerización de tipo xeral: Polimerización de abertura do anel
* Polimerización de metátese de abertura do anel

Notas
-----

1. ↑  March, Jerry (1985), Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure (3rd ed.), New York: Wiley, ISBN 0-471-85472-7
2. ↑  IUPAC Gold book - Homocyclic compound
3. ↑  IUPAC Gold book - Carbocyclic compounds
4. ↑  IUPAC Gold Book - Heterocyclic compounds

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cicloadición
* Composto heterocíclico
* Lactona
* Hemiacetal
* Macrociclo
* Composto de cadea aberta

### Ligazóns externas

* Polycyclic Compounds *Medical Subject Headings* (MeSH) na Biblioteca Nacional de Medicina dos EUA.
* Macrocyclic Compounds *Medical Subject Headings* (MeSH) na Biblioteca Nacional de Medicina dos EUA.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q66194
* BNCF: 61248
* BNF: 12136361q
* EBID: ID
* JSTOR: cyclic-compounds
* LCCN: sh85035066
* MAG: 2779444677
* NDL: 00564954

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* ChEBI: 33595

 |