|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O **Comité Central do Partido Comunista da Unión Soviética** (en ruso: *Центра́льный комите́т Коммунисти́ческой па́ртии Сове́тского Сою́за – ЦК КПСС*), era o liderado executivo do Partido Comunista da Unión Soviética, que actuaba entre as sesións do Congreso. Segundo os estatutos do propio partido, o comité dirixía todas as actividades gobernamentais e do partido. Os seus membros eran elixidos polo Congreso do Partido. 

Durante o liderado do Partido Comunista por Vladimir Lenin, o Comité Central funcionou como a máxima autoridade do partido entre os Congresos. Non obstante, o VIII Congreso do Partido (celebrado en 1919) estableceu a Buró Político (Politburo) para responder ás cuestións que necesitasen respostas inmediatas. Algúns delegados opuxéronse ao establecemento do Politburo e, en resposta, o Politburo pasou a ser responsable ante o Comité Central, e os membros do Comité Central podían participar nas sesións de Politburo con voz consultiva, pero non podían votar a menos que fosen membros. Despois da morte de Lenin en xaneiro de 1924, Joseph Stalin aumentou gradualmente o seu poder no Partido Comunista a través do cargo de Secretario Xeral do Comité Central, o secretario principal do Secretariado. Con Stalin, o papel do Comité Central foi eclipsado polo Politburo. 

Á morte de Stalin en 1953, o Comité Central convertérase en gran parte nun órgano simbólico responsable ante o Politburo, e non ao revés. A morte de Stalin revitalizou o Comité Central e converteuse nunha importante institución durante a loita de poder para suceder a Stalin. Despois da chegada ao poder de Nikita Khrushchev, o Comité Central aínda xogou un papel principal e incluso anulou a decisión do Politburo de destituír a Khrushchev do cargo en 1957. En 1964, o Comité Central expulsou a Khrushchev do poder e elixiu a Leonid Brezhnev como primeiro secretario. O Comité Central foi un órgano importante no inicio do dominio de Brezhnev, pero perdeu o poder efectivo ante o Politburo. A partir de entón, ata a era de Mikhail Gorbachov (secretario xeral de 1985 a 1991), o Comité Central xogou un papel menor na dirección do partido e do estado, mentres que o Politburo volveu funcionar como o máximo órgano político da Unión Soviética.

Historia
--------

### Antecedentes: 1898–1917

No congreso fundacional do Partido Obreiro Socialdemócrata Ruso (o predecesor do Partido Comunista da Unión Soviética) Vladimir Lenin foi quen de obter o apoio suficiente para a creación dun poderoso órgano central para o próximo congreso. Este órgano central ía converterse no Comité Central, e tiña o dereito de decidir sobre todas as cuestións do partido, coa excepción das locais. O grupo que apoiou a creación dun Comité Central no II Congreso chamáronse a si mesmos bolxeviques, e os perdedores (a minoría) recibiron o nome de menxeviques polo seu propio líder, Julius Martov.  O Comité Central tería tres membros, e supervisaría o consello editorial do *Iskra*, o xornal do partido. Os primeiros membros do Comité Central foron Gleb Krzhizhanovsky, Friedrich Lengnik e Vladimir Noskov.  Ao longo da súa historia, o partido e o Comité Central estiveron afectados pola loita faccional e a represión das autoridades gobernamentais. Lenin foi quen de persuadir ao Comité Central, logo dunha longa e acalorada discusión, para que iniciase a Revolución de Outubro. A maioría dos membros eran escépticos con iniciar a revolución tan cedo, e foi Lenin quen os convenceu. A moción para levar a cabo unha revolución en outubro de 1917 foi aprobada polo Comité Central con 10 votos a favor e dous en contra.

### Época de Lenin: 1917-1922

Para Lenin, o Comité Central debía ser a autoridade suprema do partido. Lev Trotski criticou este punto de vista, afirmando que "as nosas regras representan a 'non confianza organizativa' do partido cara ás súas partes, é dicir, a supervisión sobre todas as organizacións locais, distritos, nacionais e outras organizacións [...] a organización do partido realízase dende o propio partido; o Comité Central ocupa o lugar da organización; e finalmente o ditador ocupa o lugar do Comité Central".

Durante os primeiros anos no poder, co goberno de Lenin, o Comité Central era o corpo decisorio chave tanto na práctica como na teoría, e as decisións eran tomadas por unha maioría de votos. Por exemplo, o Comité Central votou para decidir se se asinaba un tratado de paz cos alemáns entre 1917 e 1918 durante a Primeira guerra mundial. A posición de Lenin a prol da paz non tiña a maioría, xa que a opción de Trotski e Nikolai Bukharin tiña máis apoios. Finalmente, tras moitos debates, Trotski e outros que estaban en contra de asinar un tratado de paz, cambiaron de opinión e a votación saíu adiante. A consecuencia da votación foi o Tratado de Brest-Litovsk.

O sistema tiña numerosos fallos, e a oposición a Lenin e o que moitos vían como as súas excesivas políticas de centralización centraron a atención do liderado durante o VIII Congreso do Partido (marzo de 1919) e o IX Congreso do Partido (marzo de 1920).  No 9º Congreso do Partido os Centralistas Democráticos, unha facción de oposición dentro do partido, acusaron a Lenin e os seus asociados, da creación dun Comité Central en que un "pequeno puñado de oligarcas do partido [...] prohibía aos que opinan diferente." A resposta de Lenin foi evasiva e admitiu que se cometeron erros, pero dixo que se se estiveran levando a cabo efectivamente políticas dese tipo, as críticas que se lle estaban facendo a el en dito Congreso non se poderían ter feito. Durante o 10º Congreso do Partido (marzo de 1921) Lenin criticou a Oposición Obreira, unha facción dentro do Partido Comunista, por desviarse do comunismo e acusou a Trotski de faccionalismo. Lenin afirmou que o faccionalismo estaba permitido, pero só se permitía antes e durante os congresos do partido, cando os distintos bandos necesitaban apoios para gañar as votacións. Varios membros do Comité Central, que eran membros da Oposición Obreira, ofreceron a súa renuncia a Lenin, pero non as súas dimisións non foron aceptadas e solicitóuselles a súa submisión á disciplina do partido. O 10º Congreso do Partido tamén introduciu a prohibición do faccionalismo no Partido Comunista; con todo, o que Lenin consideraba como "plataformas", como os Centralistas Democráticos e a Oposición Obreira, estaban permitidas.  Para Lenin as faccións eran grupos do Partido Comunista que subvertían a disciplina do partido.

A pesar da prohibición do faccionalismo, a Oposición Obreira continuou a súa axitación aberta contra as políticas do Comité Central, e antes do 11º Congreso de Partido (marzo de 1922) realizou unha oferta pouco planeada para conseguir apoio a favor da súa posición na Komintern. A Komintern apoiou a posición do Comité Central. O 11.º Congreso foi o último presidido por Lenin, pois este sufriu un primeiro ictus en maio de 1922, quedou paralizado por un segundo en decembro e retirado da vida pública en marzo. Faleceu o 21 de xaneiro de 1924.

### Interregnum: 1922–1930

Trotski foi un dos principais candidatos á dirección despois da morte de Lenin.
Tras a morte de Lenin, o liderado soviético non estaba seguro de como debería continuar a construción da nova sociedade socialista. Algúns apoiaron a extensión da Nova Política Económica, como suxeriu Lenin ao final da súa vida, ou rematala e substituíla por unha economía planificada, unha posición que Lenin mantiña cando comezou a NEP. Despois da marcha forzada de Lenin debido á súa mala saúde, comezou unha loita polo poder, que implicou a Nikolai Bukharin, Lev Kamenev, Alexei Rikov, Iosif Stalin, Mikhail Tomskii, Lev Trotski e Grigori Zinoviev. Destes, Trotski era o máis notable. No seu testamento, Lenin referiuse ás "habilidades excepcionais" de Trotski, engadindo que "persoalmente é quizais o home máis capaz do actual comité central". Con todo xa discordara con Lenin en numerosos asuntos.

 

 Stalin, o segundo maior competidor e futuro líder da Unión Soviética, era o menos coñecido, e non era unha figura popular entre as masas. Aínda que era xeorxiano, e se opuxera ao nacionalismo xeorxiano, falaba como un eslavófilo, o cal era unha vantaxe. O Partido Comunista era a súa base institucional; el era o secretario xeral : outra vantaxe.  Pero houbo un problema; Stalin era coñecido pola súa brutalidade.  Segundo un fiel do partido, "Un home salvaxe   ... un home sanguento. Ten que ter espadas coma el nunha revolución, pero non me gusta ese feito, nin como el. " No seu testamento, Lenin dixo de Stalin: 

 
>  Stalin é demasiado bruto, e esta falla, totalmente tolerable entre nós os comunistas, faise intolerable para o cargo de secretario xeral. Por iso propoño aos camaradas que ideen un xeito de afastar a Stalin deste cargo e nomea a outro home que de todos os demais aspectos caia do outro lado da escala do camarada Stalin, é dicir, máis tolerante, máis leal, máis educado. e considerado polos camaradas, menos caprichosos e así por diante. 
> 
> 

 A democracia interna do partido converteuse nun tema importante despois da baixa por enfermidade de Lenin; Trotski e Zinoviev foron os seus principais promotores, pero Zinoviev cambiou despois de posición cando se aliñou con Stalin. Trotski e Rykov intentaron reorganizar o partido nos inicios de 1923 e desburocratizalo, con todo, non o conseguiron, e Stalin conseguiu ampliar o Comité Central. Algúns membros do liderado opuxéronse e unha semana despois emitiuse a Declaración dos Corenta e Seis, que criticaba as políticas de centralización de Stalin. A declaración afirmaba que o Politburo, o Orgburo e o Secretariado estaban tomando o control completo sobre o partido, e que eran estes organismos os que elixían os delegados aos Congresos do Partido, convertendo o poder executivo, o Congreso do Partido, nunha ferramenta do liderado soviético. Sobre esta cuestión, Trotski dixo: "A medida que este réxime se consolida, todos os asuntos están concentrados nas mans dun pequeno grupo, ás veces só dun secretario que nomea, elimina, dá as instrucións, aplica as penas, etc".  Con Lenin, o partido gobernaba a través do goberno, por exemplo, o único cargo político que tiña Lenin era o de presidente do Consello de Comisarios do Pobo, pero despois da baixa de Lenin, o partido tomou o control das actividades do goberno. O sistema antes de que Lenin fora forzado a abandonar era similar ao dos sistemas parlamentarios onde o gabinete do partido, e non o liderado do partido, eran os líderes do país.

Era o poder do centro o que inquietaba a Trotski e aos seus seguidores. Se a dirección soviética tiña o poder de nomear os cargos rexionais, tiñan o poder indirecto de elixir aos delegados dos Congresos do Partido. Trotski acusou aos delegados do XII Congreso do Partido (17-25 de abril de 1923) de ser elixidos indirectamente polo centro, e apuntou que o 55,1% dos delegados votantes no congreso eran membros a tempo completo, mentres que no congreso anterior só o eran o 24,8%. Tiña motivo de alarma, porque como Anastás Mikoián sinalou nas súas memorias, Stalin tratou de evitar que o maior número posible de cargos pro-Trotski fosen elixidos como delegados do congreso. As reclamacións de Trotski non se atenderon ata 1923, cando o Politburo anunciou unha resolución onde reafirmaba a democracia do partido e ata declarou a posibilidade de acabar cos poderes de nomeamento do centro. Isto non foi suficiente para Trotski, que escribiu un artigo en *Pravda* onde criticaba o liderado soviético e os poderes centrais.  Zinoviev, Stalin e outros membros da dirección soviética acusárono entón de faccionalismo. Trotski non foi elixido como delegado ao 13º Congreso do Partido (23-31 de maio de 1924). 

 Os vencedores do 15º Congreso: Rikov (esquerda), Mikola Skripnik (centro) e Stalin (dereita) 
Despois do 13º Congreso, comezou outra loita polo poder cun foco diferente; nesta ocasión as políticas socioeconómicas foron os principais motivadores da loita. Trotski, Zinoviev e Kamenev apoiaron unha rápida industrialización e unha economía planificada, mentres que Bukharin, Rikov e Tomskii apoiaron manter a NEP.

Ningún dos líderes desa época eran ríxidos na política económica e todos eles apoiaran a NEP anteriormente.  Coas boas colleitas de 1922, xurdiron varios problemas, especialmente o papel da industria pesada e a inflación. Mentres que a agricultura se recuperou substancialmente, o sector industrial pesado aínda estaba en recesión e apenas se recuperara dos niveis previos á guerra. A Comisión de Planificación do Estado (Gosplan) apoiou a concesión de subvencións ás industrias pesadas, mentres que o Comisariado de Finanzas do Pobo opúxose, argumentando unha gran inflación como a súa razón. Trotski foi o único no Politburó que apoiou o Gosplan na súa rivalidade co Comisionado de Finanzas.

En 1925, Stalin comezou a moverse contra Zinoviev e Kamenev. O nomeamento de Rikov como presidente do Consello de Comisarios do Pobo foi unha dimisión *de facto* de Kamenev. Kamenev era o presidente en funcións do Consello de Comisarios do Pobo, en ausencia de Lenin. Ademais, Stalin comezou a empregar a súa política de socialismo nun país, unha política que a miúdo se considera, erroneamente, como un ataque a Trotski, cando realmente tiña como obxectivo a Zinoviev. Zinoviev, desde a súa posición de presidente do Comité Executivo da Internacional Comunista (Comintern), opúxose á política de Stalin. Comezou a atacar a Stalin por este asunto en cuestión de meses, mentres que Trotski o fixo a partir de 1926. No 14º Congreso do Partido (18-31 de decembro de 1925) Kamenev e Zinoviev proclamaron que o centro estaba usurpando o poder das sucursais rexionais e que Stalin era un perigo para a democracia interna do partido. O Congreso dividiuse entre dúas faccións, entre a que apoiaba a Stalin e as que apoiaron a Kamenev e Zinoviev. A delegación de Leningrado, que apoiaba a Zinoviev, berrou "Viva o Comité Central do noso partido". Aínda así, Kamenev e Zinoviev foron esmagados no congreso, con 559 votos a favor do liderado soviético e só 65 en contra. O Comité Central electo degradou a Kamenev a membro sen voto do Politburo. En abril de 1926, Zinoviev foi destituído do Politburo e en decembro, Trotski deixou tamén de pertencer a el. Todos eles mantiveron os seus asentos no Comité Central ata outubro de 1927. No 15º Congreso do Partido (2-19 de decembro de 1927) a Oposición de esquerda foi esmagada; ningún dos seus membros foi elixido para o Comité Central. A partir de entón Stalin foi o líder indiscutible da Unión Soviética, mentres que outros líderes, como Bukharin, Tomskii e Rikov quedaron considerablemente debilitados.  O Comité Central que foi elixido no 16º Congreso do Partido (26 de xuño - 13 de xullo de 1930) eliminou a Tomskii e Rikov.  Rikov tamén perdeu a presidencia do Consello dos Comisarios do Pobo, por acción do Politburó.

### Entreguerras e período de guerra: 1930-1945

De 1934 a 1953 celebráronse tres congresos (en incumprimento das normas do partido que dicían que se debía convocar un congreso cada terceiro ano), unha conferencia e 23 reunións do Comité Central. Isto contrasta profundamente coa era Lenin (1917-1924), na que se celebraron seis congresos, cinco conferencias e 69 reunións do Comité Central. O Politburo non se convocou nin unha soa vez entre 1950, cando foi asasinado Nikolai Voznesenski, e 1953. No 19º Congreso do Partido (5-14 de outubro de 1952), o Politburo foi abolido e substituído polo Presidium.

 Durante o mandato de Stalin (na foto), o Comité Central perdeu o control efectivo sobre a formulación de políticas. 
En 1930 os departamentos do Comité Central reorganizáronse, porque a Secretaría perdeu o control sobre a economía por mor do primeiro plan quinquenal e necesitaba máis persoal do partido para supervisar a economía. Antes de 1930, os departamentos do Comité Central centrábanse nos principais compoñentes do "traballo político". Durante o goberno de Stalin especializáronse.  Os departamentos supervisaban os oficiais do partido locais e as ramas ministeriais dentro da súa esfera particular. Catro anos despois, en 1934, creáronse novos departamentos do Comité Central independentes do Departamento de Persoal.  A énfase de Stalin na importancia do traballo político e económico levou a outra onda de reorganización dos departamentos do Comité Central a finais dos anos 30 e 40.

O 17º Congreso do Partido (26 de xaneiro - 10 de febreiro de 1934) pasou á historia como o "Congreso dos vitoriosos" debido ao éxito do Primeiro Plan Quinquenal. Durante o Congreso varios delegados formaron un bloque anti-Stalin e discutiron a posibilidade de eliminar ou reducir os seus poderes.  Grigori Ordzhonikidze, o Comisario do Pobo para a Industria Pesada discutiu abertamente con Viacheslav Molotov, o presidente do Consello de Comisarios do Pobo, sobre a taxa de crecemento económico. A disputa entre Ordzhonikidze e Molotov, que representaban a dirección soviética, resolveuse coa creación dunha Comisión do Congreso, que estaba formada por Stalin, Molotov, Ordzhonikidze, outros membros do Politburo e algúns expertos económicos. Finalmente chegaron a un acordo, e o obxectivo previsto para o crecemento económico do Segundo Plan Quinquenal reduciuse de 19% a 16,5%.

O ton do 17º Congreso do Partido foi diferente ao dos anteriores. Varios antigos opositores convertéronse en delegados e foron reelixidos no Comité Central. Por exemplo, Bukharin, Zinoviev, Evgeni Preobrazhenski e Georgi Piatakov foron rehabilitados. O Congreso dividiuse entre dúas faccións principais, os radicais (na súa maioría stalinistas) e os moderados. Establecéronse varios grupos antes do congreso, que se opuxeron ao liderado stalinista (o grupo Riutin) ou se opuxeron ás políticas socioeconómicas do liderado stalinista (o grupo Sirtsov-Lominadze, o grupo Eismont-Tolmachev e o grupo dirixido por Alexander Petrovich Smirnov entre outros). 

 Preobrazhenski (na foto) foi unha das principais figuras do Comité Central nos anos vinte, pero foi asasinado durante a Purga 
A maioría dos membros do Comité Central elixidos no 17º Congreso do Partido foron executados durante, ou pouco despois da Gran Purga cando Nikolai Yezhov e Lavrentii Beria encabezaban a NKVD.  Grigori Kaminski, nunha reunión do Comité Central, falou contra a Gran Purga e pouco despois foi arrestado e executado. En definitiva, durante a Gran Purga, o Comité Central foi liquidado.  Stalin logrou liquidar o Comité Central co consentimento do propio comité, segundo as palabras de Molotov: "Isto ocorreu gradualmente. 70 expulsaron a 10-15 persoas, logo 60 expulsaron a 15... En esencia, isto deu lugar a que unha minoría desta maioría permanecese dentro do Comité Central... Este foi o proceso gradual pero bastante rápido de limpar o camiño".  Varios membros foron expulsados do Comité Central mediante votación. Dos 139 membros elixidos no Comité Central no 17º Congreso, 98 foron executados no período 1936–40.

As vítimas dos Xuízos de Moscova foron rehabilitadas en 1988. Durante o goberno de Khrushchev, unha investigación sobre o tema concluíu que o Comité Central perdeu a súa función de goberno con Stalin; desde 1929 en diante todas as decisións do Comité Central tomáronse por unanimidade. Noutras palabras, o Comité Central era débil de máis para se protexer de Stalin e os seus verdugos. Stalin conseguiu darlle a volta ao modelo xerárquico de Lenin. Con Lenin o Congreso do Partido e o Comité Central eran os máximos órganos de decisión; con Stalin, o Politburo, a Secretaría e o Orgburo convertéronse nos órganos de decisión máis importantes.

### De Stalin á caída de Khrushchev: 1945-1964

No período posterior á segunda guerra mundial, Stalin gobernou a Unión Soviética mediante o cargo de presidente do Consello de Ministros. Os poderes da Secretaría diminuíron durante este período, e só un membro da Secretaría, Nikita Khrushchev, era membro do Presidium (o Politburo).  A frecuencia das reunións do Comité Central diminuíu drasticamente con Stalin, e aumentou de novo logo da súa morte. Despois da consolidación do poder de Khrushchev, o número de reunións do Comité Central diminuíu unha vez máis, pero aumentou durante o seu último goberno, e xunto co Politburo, o Comité Central votou para destituír a Khrushchev como Primeiro Secretario en 1964.

 Malenkov sucedeu a Stalin como presidente do Consello de Ministros, pero non logrou o control total sobre a maquinaria do partido 
Cando Stalin faleceu o 5 de marzo de 1953, Georgi Malenkov, vicepresidente do Consello de Ministros sucedeuno como presidente e como a líder *de facto* do Presidium (o renomeado Politburo). Comezou unha loita de poder entre Malenkov e Khrushchev, e o 14 de marzo Malenkov foi obrigado a dimitir da Secretaría. A explicación oficial para a súa dimisión foi "aceptar a solicitude do presidente do Consello de Ministros da URSS, G.M. Malenkov, de ser liberado das funcións do Comité Central do Partido". A renuncia de Malenkov converteu a Khrushchev no principal membro do Secretariado, e deulle poder para definir a axenda das reunións do Presidium xunto a Malenkov. Khrushchev soubo consolidar os seus poderes dentro da máquina do partido despois da renuncia de Malenkov, pero Malenkov seguiu sendo o líder *de facto* do Partido. Xunto con Malenkov e Khrushchev, destacaba no partido outra figura, Lavrentii Beria.  Os tres formaron un triunvirato de curta duración. Beria, que era xeorxiano, era o membro do Presidium para asuntos de seguridade interna, e era partidario da reunificación de Alemaña do Leste e do Oeste para establecer unha Alemaña forte e neutral entre as nacións capitalistas e as socialistas. Foi Beria, a través dun pronunciamento oficial do Ministerio de Asuntos Internos (MVD) e non do Comité Central ou do Consello de Ministros, quen denunciou o complot dos médicos como fraude.

As políticas de Beria referentes ao tema étnico (que os líderes locais ou das repúblicas debían ter orixes étnicas e falar o idioma da súa zona) resultaron ser unha ferramenta para fortalecer a adherencia do MVD sobre os órganos locais do partido. Khrushchev e Malenkov, que empezaron a recibir información que afirmaba que o MVD comezara a espiar a funcionarios do partido, comezaron a actuar na primavera de 1953. Beria foi derrotado nos plenos do Presidium seguinte por unha maioría contra el, e non moito despois, Khrushchev e Malenkov comezaron a planificar a caída de Beria do poder. Conseguiron o apoio suficiente para destituír a Beria, pero só cando o rumor dun potencial golpe liderado por Beria comezou a estenderse dentro da dirección do partido. Temendo o poder que Beria ostentaba, Khrushchev e Malenkov preparáronse para unha posible guerra civil. Isto non sucedeu, e Beria foi forzado a dimitir de todos os seus postos do partido o 26 de xuño, e foi executado máis o 23 de decembro. Ademais a dirección do partido acusou a Beria de usar a un Stalin enfermo e vello para forzar a súa propia vontade na Unión Soviética durante os últimos días de Stalin. Esta crítica, e moitas máis, levaron ao partido a lanzar críticas máis xerais sobre Stalin e a era Stalin. Un documento sobre a historia do partido chegou a afirmar que o partido necesitaba eliminar "a interpretación incorrecta e non marxista do papel do individuo na historia, que está expresada na propaganda pola teoría idealista do culto á personalidade, allea ao marxismo".

A caída de Beria provocou o colapso do seu "imperio", os poderes do MVD foron reducidos e estableceuse a KGB. Malenkov perdeu o secretariado, pero aínda era presidente do Consello de Ministros, e así permaneceu ata 1955. Iniciou unha política de fortalecemento dos ministerios centrais, mentres que levou a cabo políticas populares, como por exemplo establecer un aforro de 20.000 millóns de rublos para os contribuíntes soviéticos. En contraste, Khrushchev intentou reforzar o aparato central do partido, concentrándose no Comité Central. O Comité Central non xogaba un papel importante na política soviética desde a caída de Nikolai Bukharin en 1929. Stalin debilitou os poderes do Comité Central cunha mestura de represión e reestruturación organizativa. En setembro de 1953, o Comité Central concedeulle a Khrushchev o título de Primeiro Secretario, debido á súa antigüidade no Comité Central. Con novos poderes adquiridos, Khrushchev puido nomear asociados seus nos liderados de Xeorxia, Acerbaixán, Ucraína, Armenia e Moldavia, mentres que Malenkov, en cambio, só foi quen de facer o propio en Moscova.  Con Khrushchev, a dirección do partido local na República Socialista Federativa Soviética de Rusia (SFSR de Rusia) realizou a maior renovación provincial desde a Gran Purga, sendo substituídos dous de cada tres líderes provinciais en 1953. Malenkov realizou unha política idéntica nas institucións gobernamentais, sendo o cambio máis destacable o nomeamento de Mikhail Pervukhin, Ivan Tevosian e Maksim Saburov como vicepresidentes do Consello de Ministros.

Durante o auxe da loita Malenkov-Khrushchev, Khrushchev loitou activamente pola mellora da agricultura soviética e o fortalecemento do papel do Comité Central. Khrushchev intentou revitalizar o Comité Central organizando varias discusións sobre agricultura nos plenos do Comité. Aínda que ningún outro membro do Presidium estaba entusiasmado por tal enfoque, Khrushchev mantivo varias reunións do Comité Central entre febreiro e marzo de 1954 para falar só da agricultura. Ao facelo, Khrushchev recoñeceu un feito esquecido había tempo: o Presidium, a Secretaría e el mesmo eran responsables ante o Comité Central. Un novo cambio foi a democratización na parte superior da xerarquía do partido, como sinalou Voroshilov nunha reunión do Presidium en 1954. En agosto de 1954 o papel de Malenkov como xefe de goberno *de facto* rematou, Nikolái Bulganin comezou a asinar decretos do Consello de Ministros (un dereito reservado ao presidente) e o Presidium cedeu aos desexos de Khrushchev de substituír a Malenkov. Malenkov foi criticado por "revisionista" por mor dos seus desexos de dar prioridade a industria lixeira sobre a industria pesada.  Ao mesmo tempo, acusouse a Malenkov de estar involucrado no Caso Leningrado, que provocou a morte de cargos inocentes do partido. No pleno do Comité Central do 25 de xaneiro de 1955, Khrushchev acusou a Malenkov de desviacións ideolóxicas ao mesmo nivel que os antinstalinistas Bukharin e Alexei Rikov da década de 1920. Malenkov falou dúas veces ao pleno, pero non puido alterar a súa posición e o 8 de marzo de 1955 foi forzado a dimitir do seu posto como presidente do Consello de Ministros. Sucedeuno Nikolai Bulganin, un protexido de Khrushchev dende os anos 30.  Malenkov seguiu sendo unha poderosa figura, e mantivo o seu asento no Presidium.

A minoría anti-Khrushchev no Presidium viuse incrementada polos que se opoñían ás propostas de Khrushchev para descentralizar a autoridade sobre a industria, que se atopaba no corazón da base de poder de Malenkov. Durante o primeiro semestre de 1957, Malenkov, Viacheslav Molotov e Lazar Kaganovich traballaron silenciosamente para gañar apoios e destituír a Khrushchev. Nunha reunión do Presidium do 18 de xuño na que non estaban presentes dous dos partidarios de Khrushchev, os opositores propuxeron que Bulganin, que se unira ó plan, tomase o asento, e propuxeron outras medidas que destituirían efectivamente a Khrushchev e os poñería a eles no seu lugar. Khrushchev argumentou que non todos os membros do Presidium foran notificados.  Cando se deron a palabra pola loita polo poder, os membros do Comité Central, que Khrushchev controlaba, dirixíronse a Moscova, moitos voaron a bordo de avións militares e esixiron ser admitidos na reunión. Aínda que non foron admitidos, houbo suficientes membros do Comité Central en Moscova para convcar un Congreso do Partido de Emerxencia, o que obrigou efectivamente á dirección a permitir un pleno do Comité Central. Nesa reunión, os tres conspiradores principais foron alcumados o "Grupo Anti-Partido", acusados de faccionalismo e complicidade cos crimes de Stalin. Os tres foron expulsados do Comité Central e do Presidium, así como o exministro de Exteriores e antigo aliado de Khrushchev Dmitri Shepilov que se xuntou a eles na trama. Molotov foi enviado como embaixador á República Popular de Mongolia e os demais foron enviados a centrais e institutos industriais afastados de Moscova.

No 20º Congreso do Partido, Khrushchev, no seu discurso "Sobre do culto á personalidade e as súas consecuencias", declarou que Stalin, o culto á personalidade stalinista e a represión stalinista deformaran a verdadeira legalidade leninista.  O partido converterase en sinónimo dunha persoa, non do pobo, a verdadeira natureza do partido deformarase baixo Stalin e necesitábase revitalizar. Estes puntos, e moito máis, usáronse contra el, cando Khrushchev foi obrigado a dimitir de todos os seus postos en 1964. O 14 de outubro de 1964, o Comité Central, xunto ao Presidium, deixou claro que Khrushchev non se axustaba ao modelo dun "líder leninista", e foi obrigado a dimitir de todos os seus postos, e foi sucedido por Leonid Brezhnev como primeiro secretario e Alexei Kosigin como presidente do Consello de Ministros.  

### Época Brezhnev: 1964–1982

 Brezhnev sucedeu a Khrushchev porque unha maioría no Comité Central votou a favor de destituír a Khrushchev do seu cargo como Primeiro Secretario e Presidente do Consello de Ministros. 
Antes de iniciar a moción contra Khrushchev, Brezhnev falou con varios membros do Comité Central e realizou unha lista cos membros do Comité Central que apoiaban a expulsión de Khrushchev.  Brezhnev chamou a Khrushchev e pediulle que se encontrasen en Moscova. Alí, un Comité Central convocado votou para expulsar a Khrushchev do cargo, tanto o de Primeiro Secretario do Comité Central como o de Presidente do Consello de Ministros. Ao principio, o principal rival de Brezhnev era Mykola Pidhornyi, un membro da Secretaría. Podgorny foi "promovido" á presidencia do Soviet Supremo da Unión Soviética, e Andrei Kirilenko substituíuno como secretario responsable da política de persoal. Ao mesmo tempo, Alexander Shelepin, outro rival, foi substituído como presidente da Comisión de Control do Pobo e perdeu o seu cargo de vicepresidente do Consello de Ministros. Shelepin recibiu outro golpe cando foi apartado da Secretaría.

O número de reunións do Comité Central aumentou de novo durante o inicio do goberno de Brezhnev como Primeiro Secretario,  pero foise reducindo co tempo.  Antes da consolidación do poder de Stalin, o Comité Central presentaba un debate aberto, onde incluso os máis importantes cargos podían ser criticados. Isto non ocorreu durante a era Brezhnev, e os cargos do Politburo raramente participaban nas súas reunións. De 1966 a 1976, Alexei Kosigin, Pidhornyi e Mikhail Suslov asistiron unha soa vez á reunión do Comité Central; foi en 1973 para ratificar o tratado da Unión Soviética con Alemaña Occidental. Ningún membro do Politburo ou o secretariado falou nas reunións do Comité Central durante a era Brezhnev. Debido a que a duración media dunha reunión do Comité Central diminuíu e celebráronse menos reunións, moitos membros do Comité Central non puideron falar. Algúns membros consultaban previamente ao liderado para solicitar falar durante as reunións. Durante o pleno do Comité Central de maio de 1966, Brezhnev queixouse abertamente de que só un membro lle pedira persoalmente ser autorizado a falar. A maioría dos oradores nos plenos do Comité Central eran altos cargos.

En 1971 Brezhnev lograra converterse no primeiro entre iguais no Politburo e no Comité Central. Seis anos despois, conseguira encher a maioría do Comité Central de aliados seus.  O liderado colectivo da época de Brezhnev facía fincapé na estabilidade dos cadros do partido. Debido a isto, a duración media dos membros plenos no Comité Central aumentou gradualmente. Debido a que o tamaño do Comité Central se expandiu, a maioría dos membros estaban no seu primeiro ou no segundo mandato. Ampliouse ata 195 en 1966, 141 en 1971, 287 en 1976 e 319 en 1981; destes, os novos afiliados consistiron nun 37, 30 e 28 por cento respectivamente.

### Andropov – Chernenko: 1982–1985

Andropov foi elixido Secretario Xeral do partido o 12 de novembro de 1982 por decisión do Comité Central. A reunión do Comité Central tivo lugar menos de 24 horas despois do anuncio da morte de Brezhnev. Andropov estaba en boa posición para asumir o control do aparello do partido tras morreren tres grandes xerarcas: Brezhnev, Kosigin e Suslov. Un cuarto, Kirilenko, viuse obrigado a retirarse. Na reunión do Comité Central do 22 de novembro de 1982, Kirilenko perdeu a súa adhesión ao Politburo (despois dunha decisión do propio Politburo), e Nikolai Rizhkov, o vicepresidente do Comité de Planificación do Estado, foi elixido para o Secretariado. Rizhkov converteuse en xefe do Departamento Económico do Comité Central, e no principal membro do Comité Central sobre as cuestións relativas á planificación económica  Pouco despois, Ryzhkov, tras substituír a Vladimir Dolgikh, comezou a supervisar a economía civil. Na reunión do Comité Central do 14 ao 15 de xuño de 1983, Vitali Vorotnikov foi elixido como membro candidato para o Politburo, Grigori Romanov foi elixido para o Secretariado e cinco membros do Comité Central recibiron a súa adhesión total. A elección de Romanov no Secretariado, enfraqueceu o control de Chernenko considerablemente. Máis tarde, Egor Ligachev foi nomeado xefe do Departamento de Traballo Organizativo do Comité Central do Partido. Mantivéronse algúns dos nomeamentos de Brezhnev, como Viktor Chebrikov e Nikolai Savinkin. Con estes nomeamentos, Andropov exercía efectivamente os poderes da *nomenklatura*. Con todo, cando conseguira dominar o Comité Central, Andropov caeu enfermo. Non puido asistir ao desfile anual celebrando a vitoria da Revolución de Outubro. Chernenko, o número dous do Secretariado, competiu polo poder con Mikhail Gorbachev. As reunións do Comité Central e o Soviet Supremo da Unión Soviética foron aprazadas ao último momento posible por mor da saúde de Andropov. Os cambios continuaron con todo, e os nomeados de Andropov continuaron a estela de Andropov de introducir novo sangue no Comité Central e no aparato do Partido. Vorotnikov e Mikhail Solomentsev obtiveron a adhesión total ao Politburo, Chebrikov foi elixido membro do Politburo e Ligachev converteuse en membro do Secretariado. A posición de Chernenko comezou a parecer precaria mentres Gorbachev se facía cada vez máis forte. Catro días despois da morte de Andropov, o 9 de febreiro de 1984, Chernenko foi elixido secretario xeral do partido. 

Chernenko foi elixido como candidato de compromiso polo Politburo. O Politburo non puido, a pesar dos seus poderes, elixir un Secretario Xeral non apoiado polo Comité Central. Aínda así, varios membros líderes do Politburo apoiaron a Chernenko, como Nikolai Tikhonov e Viktor Grishin. Para empeorar as cousas para Chernenko, non tiña o control do Politburo, xa que tanto Andrei Gromiko como Dmitrii Ustinov eran politicamente independentes, e o Politburo aínda contiña varios protéxidos principais de Andropov, como Gorbachev, Vorotnikov, Solomontsev e Heydər Əliyev. Chernenko nunca obtivo o control total sobre o Comité Central e os aparatos do Partido, mentres Andropov nunca logrou apartar á maioría dos nomeados por Brezhnev no Comité Central, aínda que si conseguiu dividir o Comité Central polas liñas faccionais. Nesta confusión, Chernenko nunca foi capaz de se facer un líder forte. Por exemplo, Gorbachev tornouse rapidamente no Segundo Secretario *de facto* do partido, aínda que Chernenko non o apoiase. A distribución do poder dentro do Comité Central fixo que Chernenko, en contraste cos secretarios xerais anteriores, non puidera controlar o Departamento de Cadros do Comité Central. Con todo, Chernenko fortaleceu a súa posición considerablemente a principios de 1985, pouco tempo antes da súa morte. Morreu o 10 de marzo de 1985, e o Comité Central nomeou como Secretario Xeral a Gorbachev o 11 de marzo.

### Era de Gorbachov: 1985-1991

A elección de Gorbachev á Secretaría Xeral foi a máis rápida da historia soviética. O Politburo recomendou a Gorbachov ao Comité Central, e o Comité Central aprobouno. A reunión do Politburo, que elixiu a Gorbachev á Secretaría Xeral, non incluíu membros como Dinmukhamed Konaev, Volodimir Shcherbitski e Vitali Vorotnikov. Destes tres, Konaev e Shcherbitski eran antigos aliados de Brezhnev e Vorotnikov, a pesar de non apoiar a Gorbachev, estaba seguro de que Gorbachev sucedería a Chernenko. Na mesma reunión, Grishin foi invitado a presidir a comisión responsable do funeral de Chernenko, rexeitando a oferta e afirmando que Gorbachev estaba máis preto de Chernenko do que el. Ao facelo, practicamente marcou o seu apoio á adhesión de Gorbachev á Secretaría Xeral. Andrei Gromiko, o exministro de Asuntos Exteriores, propuxo a Gorbachev como candidato á Secretaría Xeral. O Politburo e o Comité Central elixiron a Gorbachev como secretario xeral por unanimidade. Rizhkov, en retrospectiva, afirmou que o sistema soviético "creara, aleitara e formara" a Gorbachev, pero que "había moito tempo que Gorbachev se rebelara contra o sistema nativo". No mesmo sentido, o conselleiro de Gorbachev, Andrei Grachev, dixo que Gorbachev fora un "erro xenético do sistema".

 Un selo promovendo a 19ª Conferencia do Partido 
A política de Gorbachev da *glasnost* (literalmente *apertura*) significou a gradual democratización do partido. Deste xeito o papel do Comité Central foi reforzado. Varios antigos *aparatchiks* perderon os seus postos ante funcionarios máis descoñecidos. O plan era facer do Comité Central un órgano onde se discutise, e nisto triunfou Gorbachov.

Deberes e responsabilidades
---------------------------

O Comité Central era un órgano colectivo elixido no congreso anual do partido anual. Debía reunirse polo menos dúas veces nun ano para actuar como o órgano supremo do partido. Cos anos, a afiliación ao Comité Central aumentou; en 1934 había 71 membros de pleno dereito, mentres que en 1976 había 287. O Politburo era elixido polo Comité Central e era responsable ante este. Ademais do Politburo, o Comité Central tamén elixía o Secretariado e o Secretario Xeral, o dirixente *de facto* da Unión Soviética. En 1919–1952 o Orgburo era tamén elixido do mesmo xeito polos plenos do Comité Central. Entre os plenos do Comité Central, o Politburo e o Secretariado estaban legalmente facultados para tomar decisións no seu lugar.

Con Lenin, o Comité Central funcionaba como o facía o Politburo durante a época post-Stalin, como o órgano colectivo líder do partido. Non obstante, a medida que a adhesión ao Comité Central aumentaba constantemente, o seu papel quedou eclipsado polo Politburo. Entre congresos o Comité Central funcionaba como a fonte de lexitimidade do liderado soviético. A redución de poder do Comité Central comezou na década de 1920, e foi quedando reducido a un corpo submiso á dirección do Partido durante a Gran Purga.

### Eleccións

Os delegados nos Congresos do Partido elixían aos membros do Comité Central. Non obstante, non había competición polos escanos do Comité Central. A dirección soviética decidía previamente quen sería elixido, ou máis ben nomeado, para o Comité Central. Na era de Brezhnev, por exemplo, os delegados nos Congresos do Partido perderon o poder de votar en segredo contra os candidatos aprobados pola dirección. Nos congresos de 1962 e 1971 os delegados elixiron o Comité Central por unanimidade.

A opinión de que o Politburo designaba aos membros do Comité Central tamén é polémica, tendo en conta que cada novo Comité Central estivo, na maioría dos casos, cuberto con simpatizantes do secretario xeral. Se o Politburo elixise a adhesión ao Comité Central, terían xurdido varias faccións. Aínda que a teoría do Politburo afirma indirectamente que o Congreso do Partido non é un proceso importante, outra teoría, a teoría circular do fluxo de poder asume que o secretario xeral era capaz de construír unha base de poder entre os secretarios rexionais do partido. Estes secretarios á súa vez, elixían delegados que apoiaban o secretario xeral.

### Aparello

#### Comisións

Na 19ª Conferencia, a primeira desde 1941, Mikhail Gorbachov pediu a creación de Comisións do Comité Central para permitir aos membros máis celeridade na aplicación das políticas. O 30 de setembro de 1988, unha resolución do Comité Central estableceu seis comisións, as cales foron conducidas tanto por membros do Politburo como secretarios. A Comisión de Asuntos Internacionais foi liderada por Aleksandr Iakovlev, Iegor Ligachev dirixiu a Comisión de Agricultura; Georgi Razumovski dirixiu a Comisión de Construción e Persoal do Partido, Vadim Medvedev foi o xefe da Comisión de Ideoloxía, a Comisión de Cuestións Socioeconómicas foi liderada por Nikolai Sliunkov e Viktor Chebrikov encargouse da Comisión de Asuntos Xurídicos. A creación destas comisións foi explicada de diferentes xeitos, pero Gorbachev afirmou posteriormente que foron establecidas para acabar coa loita de poder entre Iakovlev e Ligachev por cuestións culturais e ideolóxicas, sen ter que forzar a Ligachev a deixar a política. Ligachev, por outra banda, afirmou que as comisións foron creadas para debilitar o prestixio e poder do Secretariado. O número de reunións que realizou o Secretariado tras o establecemento das comisións diminuíu drasticamente, antes de que o organismo fose revitalizado despois do 28º Congreso do Partido (2 de xullo de 1990 - 13 de xullo de 1990).

As comisións non se convocaron ata principios de 1989, pero a algúns xefes de comisión déronselles inmediatamente responsabilidades. Por exemplo, Medvedev foi encargado de crear "unha nova definición do socialismo", tarefa que foi imposible xa que Gorbachev se fixo entusiasta das políticas e pensamento socialdemócratas. Medvedev concluíu que o partido aínda se baseaba no marxismo-leninismo, pero que tería que aceptar algunhas políticas burguesas. 

#### Comisión Central de Control

A Comisión de Control do Partido (en ruso: *Комиссия партийного контроля при*) foi responsable, en palabras da constitución do Partido, de: a) supervisar a aplicación das decisións do Partido, b) investigar aos responsables de violar a disciplina do partido e c) perseguir as violacións da ética do partido". O 18º Congreso do Partido, celebrado en 1939, recoñeceu que a tarefa central da Comisión de Control sería reforzar o control do Partido. O congreso decidiu que a partir de entón a Comisión de Control sería elixida polo Comité Central nas inmediacións do Congreso, en vez de ser elixida polo propio congreso. Tamén se modificou a constitución para introducir que a "Comisión de control a) supervisase a aplicación das directivas do PCUS, b) e das axencias soviéticas e organizacións do partido, c) examinase o traballo das organizacións locais do partido e d) investigase os responsables de abusar da disciplina do partido e da constitución do Partido".

#### Departamentos

O líder dun departamento normalmente recibía o título de "xefe" (en ruso: *zaveduiuschchii*), pero na práctica o Secretariado tiña un maior papel na dirección dos departamentos; por exemplo, cinco de once secretarios encabezaban os seus propios departamentos en 1978. Normalmente os secretarios recibían tarefas de supervisión dun ou máis departamentos. Cada departamento establecía as súas propias seccións, que se especializaban nun ou máis campos  En 1979, había entre 150 e 175 seccións. Un exemplo dun departamento era, por exemplo, a sección de Cultivo de Terras do Departamento de Agricultura ou a sección de África do Departamento Internacional. Igual que os departamentos, as seccións eran dirixidas por un xefe. O nome oficial dos membros do persoal dos departamentos era instrutor (ruso: *instruktor*).

Durante a era de Gorbachev, unha serie de departamentos formaban o aparello do Comité Central. O Departamento de Construción e Traballo de Cadros asignaba persoal do partido no sistema de nomenklatura. O Departamento Xurídico e de Estado supervisaba as forzas armadas, a KGB, o Ministerio de Asuntos Internos, os sindicatos e a Procuradoría. En 1989 foron abolidos varios departamentos. Entre estes departamentos había un departamento do Comité Central responsable da economía no seu conxunto, un para a construción de máquinas e outro para a industria química etc. O partido aboliu estes departamentos nun esforzo por apartalos da xestión cotiá da economía en favor dos órganos gobernamentais e un maior papel para o mercado, como parte do proceso da perestroika. 

#### Secretario Xeral

 Gorbachev, o último secretario xeral do Comité Central, durante o Cumio de Reiquiavik en 1986. 
O posto de Secretario Xeral foi establecido co nome de Secretario Técnico en abril de 1917, e a primeira persoa en ocupalo foi Elena Stasova. Orixinalmente, nas súas dúas primeiras encarnacións, realizaba principalmente tarefas de secretaría. En 1919 creouse o cargo de Secretario Responsable para realizar traballo administrativo. En 1922, o cargo de Secretario Técnico pasou a chamarse Secretario Xeral e Joseph Stalin foi elixido para ocupar o posto. O secretario xeral, como cargo, era puramente administrativo e disciplinario, cuxo papel era o de non determinar máis que a composición de membros do partido. Stalin utilizou os principios do centralismo democrático para transformar o seu cargo no de líder do partido, e máis tarde líder da Unión Soviética. En 1934, o 17º Congreso do Partido non elixiu un secretario xeral e Stalin foi secretario ordinario ata a súa morte en 1953, aínda que seguiu sendo o líder *de facto* sen diminuír a súa propia autoridade.

Nikita Khrushchev restableceu o cargo o 14 de setembro de 1953 co nome de Primeiro Secretario. En 1957 foi apartado do cargo polo Grupo Anti-Partido. Georgi Malenkov, membro principal do grupo, preocupouse de que os poderes do Primeiro Secretario fosen practicamente ilimitados. Khrushchev foi eliminado como líder o 14 de outubro de 1964, e foi substituído por Leonid Brezhnev. Nese momento había un só líder, ao establecerse o liderado colectivo con Brezhnev e o primeiro ministro Alexei Kosigin gobernando como iguais. Con todo, na década de 1970 a influencia de Brezhnev superou á de Kosigin e foi capaz de manter este apoio evitando reformas radicais. Os poderes e funcións do Secretario Xeral foron limitados polo liderado colectivo durante os mandatos de Brezhnev, Yuri Andropov e Konstantin Chernenko. Mikhail Gorbachev, elixido en 1985, gobernou a Unión Soviética a través do cargo de Secretario Xeral ata 1990, cando o Congreso dos Deputados do Pobo votou a eliminación do artigo 6 da Constitución soviética de 1977. Isto implicou que o Partido Comunista perdese a súa posición como "forza líder e guía da sociedade soviética" e os poderes do Secretario Xeral foron reducidos drasticamente.

#### Orgburo

O Buró de Organización, xeralmente abreviado como Orgburo, era un órgano executivo do partido. Foi organizaado polo Comité Central. Durante a época de Lenin, o Orgburo reuníase polo menos 3 veces por semana e tiña a obriga de informar ao Comité Central cada dúas semanas. O Orgburo dirixía todas as tarefas organizativas do partido e decidía todas as políticas relacionadas con cuestións administrativas e de persoal. En palabras de Lenin, "o Orgburo asigna forzas, mentres que o Politburo decide a política." En teoría, o Orgburo. As decisións tomadas polo Orgburo serían á súa vez aplicadas pola Secretaría. A Secretaría podería formular e decidir políticas sobre administración e persoal do partido se todos os membros do Orgburo estivesen de acordo coa decisión. O Politburo meteuse frecuentemente nos asuntos do Orgburo e participou activamente para decidir a política administrativa e de persoal. Aínda así, o Orgburo permaneceu como un órgano independente durante os tempos de Lenin, aínda que o Politburo puidese vetar as súas resolucións. O Orgburo era un órgano activo e dinámico, e era na práctica responsable da selección de persoal para postos de alto nivel, mentres que a selección de persoal para cargos menos importantes ou eran responsabilidade non oficial da Secretaría. Con todo, o Orgburo foi gradualmente eclipsado pola Secretaría e abolido en 1952 no 19º Congreso do Partido.

#### Sistema educativo do partido

A Academia de Ciencias Sociais (en ruso: *Акаде́мия общественных нау́к*) fundouse o 2 de agosto de 1946 (abreviado ASS) como unha institución para o ensino superior. Educaba aos futuros funcionarios do partido e do goberno, así como a profesores universitarios, científicos e escritores. A educación baseábase na visión mundial do Partido Comunista e na súa ideoloxía. Un estudante tardaba tres anos en graduarse e ademais podía obter títulos de doutoramento en ciencias sociais. O reitor da Academia era tamén o presidente do Consello Científico da Academia. A Academia supervisou o sistema de propaganda xunto ao Instituto do Marxismo-Leninismo.  Na década de 1980, a Academia de Ciencias Sociais foi responsable das actividades das escolas do partido,  e chegou a ser o principal órgano no sistema de ensino soviético.

A Escola Superior do Partido (en ruso: *Высшая партийная школа*) era o órgano encargado de instruír cadros na Unión Soviética. Foi o sucesor da Academia Comunista que se creou en 1918. A escola foi creada en 1939 como a Escola Superior do Partido de Moscova, e ofrecía aos seus estudantes un curso de formación de dous anos para converterse nun oficial do Partido. Reorganizouse en 1956 para que puidese ofrecer formación ideolóxica máis especializada. En 1956, a escola en Moscova foi aberta a estudantes de países socialistas. A Escola Superior do Partido de Moscova era a escola do partido coa mellor posición. Tiña once facultades ata que unha resolución do Comité Central en 1972 cambiou o currículo. A primeira Escola Superior do Partido rexional (fóra de Moscova) creouse en 1946. No inicio da década de 1950 existían 70 destas escolas. Durante a acción de reorganización de 1956, Khrushchev pechou trece delas, reclasificándo 29 como escolas inter-republicanas e inter-oblasts.

As escolas superiores levaban a cabo a formación e reciclaxe ideolóxica e teórica dos funcionarios do Partido e do goberno. Os cursos incluían a historia do Partido Comunista, a filosofía marxista-leninista, o comunismo científico, a economía política da construción do partido, o movemento comunista internacional, os traballadores e os movementos de liberación nacional, a economía soviética, a economía agrícola, o dereito público, o desenvolvemento soviético, o xornalismo e a literatura, rusa e de linguas estranxeiras, entre outros temas. Para estudar no Escola Superior do Partido os membros do Partido tiñan que ter unha educación superior. A admisión dos estudantes realizábase por recomendación do Comité Central das repúblicas da Unión e dos comités territoriais e rexionais do partido.

 O Instituto de Lenin na praza soviética, en 1931 
O Instituto do Marxismo-Leninismo (en ruso: *Институт марксизма-ленинизма*) era o responsable das bolsas doutrinais. Xunto á Academia de Ciencias Sociais, o IML era o responsable de supervisar o sistema de propaganda. O Foi establecido por unha fusión do Instituto de Marx–Engels (en ruso: *Институт К. Маркса и Ф. Энгельса*) e o Instituto de Lenin (en ruso: *Институт Ленина*) en 1931. Era un instituto de investigación que recollía e conservaba os documentos dos escritos de Karl Marx, Friedrich Engels e Lenin. Publicaba os seus traballos, escribía biografías, recolía e almacenaba documentos sobre as figuras destacadas do Partido e recollía e publicaba a revista *Cuestións sobre a Historia do Partido*. Tamén publicaba monografías e recollía documentos relacionados co marxismo-leninismo, a historia do Partido Comunista da Unión Soviética, asuntos do Partido, o comunismo científico e a historia do movemento comunista internacional. Unha resolución do Comité Central do 25 de xuño de 1968 proporcionou ao IML o dereito de guiar ás organizacións afiliadas (o Instituto de Historia do Comité Central do Partido Comunista das repúblicas da unión, o Comité Rexional de Leningrado, o Museo de Karl Marx e Friedrich Engels e o Museo Central de Vladimir Lenin e outras organizacións afiliadas) na coordinación de todas as investigacións no campo das ciencias do partido, a observación da publicación de traballos científicos e obras de arte e literatura sobre a vida e a obra dos clásicos do marxismo-leninismo e para proporcionar orientación científica sobre o tema dos vellos bolxeviques. En 1972, o Instituto dividiuse en 9 departamentos que se centraron en 9 temas: os traballos de Marx e Engels, os traballos de Lenin, a historia da construción do partido, o comunismo científico, a historia do movemento comunista internacional, a coordinación das ramas de investigación, o Arquivo Central do Partido, a Biblioteca do Partido e o Museo de Karl Marx e Friedrich Engels.

O Instituto de Ciencias Sociais (en ruso: *Институт общественных наук*) foi creado en 1962. A súa función principal era instruír aos comunistas estranxeiros de países socialistas e de países do Terceiro Mundo con orientacións socialistas. O instituto quedou baixo a xurisdición do Departamento Internacional do Comité Central na era Gorbachev. Había unha importante minoría no instituto que desexaba, ou cría, na reforma política.

#### Politburo

 Resolución do Politburo do 17 de xaneiro de 1940, asinada por Stalin, sinalando a decisión de someter a xuízo a 457 persoas e executar 346 delas. 
Cando Iakov Sverdlov morreu o 19 de marzo de 1919, o partido perdeu o seu principal organizador. No 8º Congreso do Partido (18-23 de marzo de 1919) encomendouselle ao Comité Central establecer o Buró Político (Politburo), o Buró Organizacional (Orgburo) e o Secretariado, que estaba composto por un Secretario Responsable (máis tarde renomeada como Secretario Xeral). Orixinalmente, o Politburo estaba composto por 5 membros (de pleno dereito). Os seus primeiros membros foron Vladimir Lenin, Lev Trotski, Iosif Stalin, Lev Kamenev e Nikolai Krestinski. Había outros tres membros (candidatos): Nikolai Bukharin, Mikhail Kalinin e Grigori Zinoviev. No inicio, o Politburo era o encargado de solucionar problemas inmediatos, pero co tempo converteuse no principal órgano político. Algúns delegados do VIII Congreso do Partido puxeron obxeccións á creación do Politburo, alegando que o seu establecemento ía converter aos membros do Comité Central en funcionarios de segunda clase. En resposta, ao Politburo ordenouselle enviar informes ao Comité Central, e os membros do Comité Central obtiveron o dereito de asistir ás sesións de Politburo. Nas sesións, os membros do Comité Central podían participar con voz consultiva, pero non podían votar.

Segundo Jerry F. Hough, o Politburo no período post-Lenin xogaba o papel do gabinete soviético, mentres que o Comité Central servía como o parlamento ante o que era responsable. Con Stalin, o Politburo non se reunía a miúdo como unha unidade colectiva, pero aínda era un corpo importante e moitos dos protexidos de Stalin eran membros. A adhesión ao Politburo aumentou gradualmente na época entre Lenin ata Brezhnev, en parte debido á centralización do poder de Stalin no Politburo. O Politburo pasou a chamarse Presidium en 1952, e mantivo ese nome ata 1966. Segundo Brezhnev, o Politburo reuníase polo menos unha vez por semana, normalmente os xoves. Unha sesión normal tiña unha duración de entre tres e seis horas. Entre o 24º Congreso do Partido (30 de marzo - 9 de abril de 1971) e o 25º Congreso do Partido (24 de febreiro - 5 de marzo de 1976), o Politburo reuniuse, polo menos oficialmente, 215 veces. Segundo Brezhnev, o Politburo decidía sobre "as cuestións máis importantes e urxentes da política interna e exterior". O Politburo exercía poderes executivos e lexislativos.

#### *Pravda*

*Pravda* (*A verdade* en ruso) era o principal xornal na Unión Soviética e un órgano do Comité Central. Era nos seus inicios un proxecto comezado polos membros do Partido Obreiro Socialdemócrata Ucraíno en 1905. Máis tarde Lev Trotski recibiu unha oferta para dirixir o xornal, debido á súa experiencia previa nun xornal ucraíno. O primeiro número foi publicado o 3 de outubro de 1908. O xornal publicábase orixinalmente en Lvov, pero ata a publicación do sexto número en novembro de 1909, a sede foi trasladada a Viena, Austria-Hungría. Durante a Guerra civil rusa, as vendas de *Pravda* reducíronse pola competencia de *Izvestia*, o xornal do goberno. Nesa época, a tirada media do *Pravda* era de 130.000 exemplares. Este *Pravda* (con sede en Viena) publicou o seu último número en 1912, e foi sucedido o mesmo ano por un novo xornal, tamén chamado *Pravda*, con sede en San Petersburgo, e publicado polos bolxeviques. O principal obxectivo da publicación era promover a filosofía marxista-leninista e expoñer as mentiras da burguesía. En 1975 o xornal alcanzou unha audiencia de 10,6 millóns de persoas.

#### Secretariado

O Secretariado encabezaba o aparello central do PCUS e era o único responsable do desenvolvemento e aplicación das políticas do partido. Estaba legalmente facultado para asumir as funcións e deberes do Comité Central cando este non estaba en pleno (sen reunirse). Moitos membros do Secretariado ocupaban simultaneamente un asento no Politburo. Segundo un libro de texto soviético sobre os procedementos do partido, o papel do Secretariado era o de "liderar o traballo actual, principalmente no ámbito da selección de persoal e na organización da verificación do cumprimento [das decisións do partido e do Estado]". "Selección de persoal" (en ruso: *podbor kadrov*) neste caso significaba o mantemento de normas xerais e os criterios para seleccionar diverso persoal. "Verificación do cumprimento" (en ruso: *proverka ispolneniia*) das decisións do partido e do Estado significaba que o Secretariado instruíse a outros órganos.

O Secretariado tiña un papel principal no funcionamento dos departamentos do Comité Central. Os membros do Secretariado, os secretarios, supervisaban os departamentos do Comité Central, ou dirixíanos. Non obstante, había excepcións como Mikhail Suslov e Andrei Kirilenko, que supervisaban a outros secretarios en temas de relacións exteriores e asuntos ideolóxicos no caso de Suslov e de selección de persoal e economía no caso de Kirilenko.

Como o Secretario Xeral formalmente encabezaba o Secretariado, as súas responsabilidades, non só como dirixente do partido senón tamén de todo o estado soviético, deixábanlle pouco espzo para presidir as súas sesións e moito menos para realizar unha supervisión detallada do seu traballo. Isto levou á creación dun vicesecretario xeral de facto, coñecido como "Segundo Secretario" que era o responsábel de dirixir o día a día do Secretariado.

Os poderes do Secretariado foron minguados durante o mandato de Mikhail Gorbachev, e as comisións do Comité Central asumiron as funcións do Secretariado en 1988. Iegor Ligachev, membro do Secretariado, considerou que estes cambios destruíron por completo o poder do Secretariado e convertérono nunha institución case superflua. Debido a isto, o Secretariado apenas se reuniu ata 1990. Con todo, ningunha destas comisións chegaron a ser tan poderosas como o fora o Secretariado.

O Secretariado foi revitalizado no 28º Congreso do Partido (2 de xullo de 1990 - 13 de xullo de 1990). Un cargo que se creara pouco antes, a Vicesecretaria Xeral, converteuse en Director do Secretariado. Gorbachev presidiu a primeira sesión post-Congreso, pero despois foi Vladimir Ivashko, o Vicesecretario Xeral, quen presidiu as súas reunións. Aínda que o Secretariado foi revitalizado, nunca recuperou a autoridade que ostentaba nos días pre-Gorbachov. A autoridade do Secretariado reforzouse dentro dos límites das institucións e das regras políticas, que se introduciron con Gorbachev, pero o regreso aos vellos tempos era imposible.

Localización física
-------------------

O Comité Central tiña as súas oficinas na Praza Staraia de Moscova. Había máis dunha ducia de edificios na zona, coñecida como a "o pobo do partido", controlados polo Comité Central. Había un restaurante de tres plantas, bufês, oficina de viaxes, oficina de correos, libraría, cine e un centro deportivo. Empregaba a preto de 1.500 persoas na década de 1920, e preto de 3.000 en 1988.

Notas
-----

1. 1 2  Wesson 1978, p. 19.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Service 2000.
3. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 21.
4. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 25.
5. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 96.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Fainsod & Hough 1979.
7. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 98.
8. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 101.
9. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 102.
10. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 110.
11. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 111.
12. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 112.
13. 1 2 3 4  Fainsod & Hough 1979, p. 114.
14. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 115.
15. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 121.
16. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 122.
17. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 131.
18. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 132.
19. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 133.
20. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 134.
21. 1 2 3 4  Fainsod & Hough 1979, p. 135.
22. 1 2 3 4 5 6  Fainsod & Hough 1979, p. 140.
23. 1 2 3 4 5 6  Fainsod & Hough 1979, p. 141.
24. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 142.
25. 1 2 3 4  Curtis 1979, p. 44.
26. 1 2 3 4 5  Harris 2005, p. 4.
27. ↑  Harris 2005.
28. 1 2 3 4  Getty 1987, p. 12.
29. 1 2  Getty 1987, p. 16.
30. 1 2 3  Getty 1987, p. 17.
31. ↑  Getty 1987, p. 20.
32. ↑  Parrish 1996, p. 9.
33. ↑  Parrish 1996, p. 2.
34. 1 2  Rogovin 2009, p. 174.
35. ↑  Rogovin 2009, p. 173.
36. ↑  Rogovin 2009, p. 176.
37. ↑  Rogovin 2009, p. 177.
38. 1 2 3  Rogovin 2009.
39. 1 2  Harris 2005, p. 5.
40. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 459.
41. ↑  Arnold & Wiener 2012, p. 104.
42. 1 2 3 4  Tompson 1997, p. 117.
43. 1 2  Arnold & Wiener 2012, p. 105.
44. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Tompson 1997.
45. ↑  Tompson 1997, p. 118.
46. 1 2  Tompson 1997, p. 120.
47. 1 2  Tompson 1997, p. 121.
48. 1 2 3  Tompson 1997, p. 124.
49. ↑  Tompson 1997, p. 123.
50. 1 2 3 4  Tompson 1997, p. 125.
51. 1 2 3 4  Tompson 1997, p. 130.
52. 1 2 3 4  Tompson 1997, p. 134.
53. ↑  Tompson 1997, p. 138.
54. ↑  Tompson 1997, p. 139.
55. 1 2 3 4 5  Tompson 1997, p. 141.
56. 1 2 3  Smith 2011, p. 13.
57. ↑  Smith 2011, p. 14.
58. 1 2 3  Bacon & Sandle 2002, p. 10.
59. 1 2 3  Bacon & Sandle 2002, p. 12.
60. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 461.
61. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 462.
62. 1 2 3 4  Dowlah & Elliott 1997, p. 147.
63. 1 2  Dowlah & Elliott 1997, p. 148.
64. 1 2  Mitchell 1990, p. 90.
65. 1 2  Mitchell 1990, p. 91.
66. 1 2 3  Mitchell 1990, p. 92.
67. 1 2  Mitchell 1990, p. 97.
68. ↑  Mitchell 1990, p. 98.
69. ↑  Mitchell 1990, p. 99.
70. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Mitchell 1990.
71. ↑  Mitchell 1990, p. 118.
72. ↑  Mitchell 1990, p. 122.
73. 1 2  Brown 1996, p. 84.
74. 1 2 3 4  Brown 1996, p. 85.
75. ↑  Brown 1996.
76. 1 2 3  Brown 1996, p. 87.
77. 1 2  Sakwa 1998, p. 94.
78. 1 2  Sakwa 1998, p. 96.
79. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 455.
80. ↑  Getty 1987.
81. 1 2 3  Getty 1987, pp. 25–26.
82. 1 2 3 4  Sakwa 1998, p. 93.
83. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 451.
84. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 452.
85. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 453.
86. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 454.
87. 1 2 3 4 5 6  Harris 2005, p. 53.
88. 1 2 3  Harris 2005, p. 54.
89. ↑  "Комиссия партийного контроля" (en ruso). Consultado o 8 de maio de 2020.
90. 1 2 3 4 5  Fainsod & Hough 1979, p. 418.
91. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 420.
92. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 421.
93. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 422.
94. ↑  Clements 1997, p. 140.
95. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 126.
96. 1 2  Ra'anan 2006, p. 69.
97. ↑  Service 2009, p. 378.
98. ↑  Brown 2009, p. 403.
99. 1 2  Baylis 1989.
100. ↑  Baylis 1989, p. 98.
101. 1 2  Kort 2010, p. 394.
102. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Gill 2002, p. 81.
103. ↑  Gill 2002, p. 82.
104. ↑  Gill 2002, p. 83.
105. ↑  Hosking 1993, p. 315.
106. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "Институт марксизма-ленинизма при ЦК КПСС" (en ruso). Consultado o 8 de maio de 2020.
107. 1 2  Remington 1988, p. 91.
108. 1 2  Remington 1988, p. 34.
109. ↑  Remington 1988, p. 35.
110. 1 2 3 4  Matthews 1983, p. 185.
111. 1 2 3 4  Matthews 1983, p. 186.
112. ↑  "ИНСТИТУТ ОБЩЕСТВЕННЫХ НАУК ПРИ ЦК КПСС (ИОН) (1962 - 1991)" (en ruso). Consultado o 8 de maio de 2020.
113. ↑  Brown 1996, p. 20.
114. 1 2 3 4 5 6 7  Fainsod & Hough 1979, p. 125.
115. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 362.
116. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 466.
117. 1 2 3  Fainsod & Hough 1979, p. 471.
118. ↑  Huskey 1992, p. 72.
119. ↑  Remington 1988, p. 106.
120. 1 2 3 4  Swain 2006, p. 37.
121. 1 2  Kenez 1985, p. 45.
122. 1 2  Swain 2006, p. 27.
123. ↑  "Значение слова "«Правда» (газета)" в Большой Советской Энциклопедии" (en ruso). Consultado o 8 de maio de 2020.
124. 1 2  Getty 1987, p. 26.
125. 1 2  Fainsod & Hough 1979, p. 430.
126. ↑  Fainsod & Hough 1979, p. 432.
127. 1 2  Hough 1997, p. 84.
128. 1 2 3 4  Brown 1996, p. 185.
129. 1 2 3 4  Harris 2005, p. 121.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Arnold, James; Wiener, Roberta (2012). *Cold War: The Essential Reference Guide*. ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-003-4.
* Baylis, Thomas A. (1989). *Governing by Committee: Collegial Leadership in Advanced Societies*. State University of New York Press. ISBN 978-0-88706-944-4.
* Brown, Archie (1989). "Power and Policy in a Time of Leadership Transition, 1982-1988". En Brown, Archie. *Political Leadership in the Soviet Union*. The Macmillan Press. pp. 163–217. ISBN 978-0-333-41343-2.
* Brown, Archie (1996). *The Gorbachev Factor*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-827344-8.
* Brown, Archie (2009). *The Rise & Fall of Communism*. Bodley Head. ISBN 978-0-06-113879-9. Consultado o registration.
* Churchward, Lloyd Gordon (1975). *Contemporary Soviet Government* (2nd ed.). Taylor & Francis. ISBN 978-0-7100-2996-6.
* Clements, Barbara Evans (1997). *Bolshevik Women*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-59920-7.
* Curtis, Michael (1979). *Totalitarianism*. Transaction editorials. ISBN 978-0-87855-288-7. Consultado o registration.
* Dowlah, Alex; Elliott, John (1997). *The Life and Times of Soviet Socialism*. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-275-95629-5.
* Edgar, Adrienne Lynn (2004). *Tribal Nation: The Making of Soviet Turkmenistan*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-11775-1.
* Getty, John (1987). *Origins of the Great Purges: The Soviet Communist Party Reconsidered, 1933–1938*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33570-6.
* Fainsod, Merle; Hough, Jerry F. (1979). *How the Soviet Union is Governed*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-41030-5.
* Gill, Graeme (2002). *The Origins of the Stalinist Political System*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52936-5.
* Harris, Jonathan (2005). *Subverting the System: Gorbachev's Reform of the Party's Apparat 1986–1991*. Rowman & Littlefield. ISBN 978-0-7425-2679-2.
* Hosking, Geoffrey (1993). *The First Socialist Society: a History of the Soviet Union from Within*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-30443-7. Consultado o registration.
* Hough, Jerry F. (1997). *Democratization and Revolution in the USSR, 1985-91*. Brookings Institution Press. ISBN 978-0-8157-9149-2.
* Huskey, Eugene (1992). *Executive Power and Soviet Politics: the Rise and Decline of the Soviet State*. M. E. Sharpe. ISBN 978-1-56324-060-7.
* Kenez, Peter (1985). *The Birth of the Propaganda State: Soviet Methods of Mass Mobilization, 1917–1929*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-31398-8.
* Lenoe, Matthew Edward (2004). *Closer to the Masses: Stalinist Culture, Social Revolution, and Soviet Newspapers*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01319-3.
* Matthews, Marvyn (1983). *Education in the Soviet Union: Policies and Institutions since Stalin*. Routledge. ISBN 978-0-04-370147-8.
* Markus, Ustina; Kassymova, Didar; Kundakbayeva, Zhanat (2012). *Historical Dictionary of Kazakhstan*. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6782-6.
* Kort, Michael (2010). *The Soviet Colossus: History and Aftermath*. M.E. Sharpe. ISBN 978-0-7656-2387-4.
* Mitchell, A.R. Judson (1990). *Getting to the Top in the USSR: Cyclical Patterns in the Leadership Succession Process*. Hoover Press. ISBN 978-0-8179-8921-7. Consultado o registration.
* Parrish, Michael (1996). *The Lesser Terror: Soviet State Security, 1939–1953*. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-275-95113-9.
* Ra'anan, Uri (2006). *Flawed Succession: Russia's Power Transfer Crises*. Lexington Books. ISBN 978-0-7391-1402-5.
* Rogovin, Vadim (2009). *Stalin's Terror of 1937–1938: Political Genocide in the USSR*. Mehring Books. ISBN 978-1-893638-04-4.
* Remington, Thomas (1988). *The Truth of apelidosity: Ideology and Communication in the Soviet Union*. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-3590-2. Consultado o registration.
* Sakwa, Richard (1998). *Soviet politics in Perspective*. Routledge. ISBN 978-0-415-07153-6.
* Bacon, Edwin; Sandle, Mark (2002). *Brezhnev Reconsidered*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-333-79463-0.
* Schapiro, Leonard Bertram (1977). *The Government and Politics of the Soviet Union*. Taylor & Francis. ISBN 978-0-09-131721-8.
* Service, Robert (2000). *Lenin: a Biography*. Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 978-0-674-00828-1.
* Service, Robert (2009). *History of Modern Russia: From Tsarism to the Twenty-first Century*. Penguin Books Ltd. ISBN 978-0-674-03493-8.
* Swain, Geoff (2006). *Trotski*. Pearson Education. ISBN 978-0-582-77190-1.
* Tompson, William (1997). *Khrushchev: a Political Life*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-312-16360-0. Consultado o registration.
* Wesson, Robert (1978). *Lenin's Legacy: The Story of the CPSU*. Hoover Institution Press. ISBN 978-0-8179-6922-6.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1971373
* WorldCat
* VIAF: 132131223
* BNF: 119865350
* GND: 1087546567
* ISNI: 0000000122708884
* LCCN: n81026747
* NKC: uk2014804366
* SUDOC: 089774140

 |