| Abadexo / Badexo*Pollachius pollachius* |
| --- |
| *Pollachius pollachius* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Infrafilo: | Gnathostomata |
| Superclase: | Osteichthyes |
| Clase: | Actinopterygii |
| Subclase: | Neopterygii |
| Infraclase: | Teleostei |
| Orde: | Gadiformes |
| Familia: | Gadidae |
| Xénero: | ***Pollachius*** |
| Especie: | ***P. pollachius*** |

 |
| Nome binomial |
| *Pollachius pollachius*(Linnaeus, 1758) |
| Sinonimia |
| Referencia:* *Gadus pollachius* Linnaeus, 1758 (sinónimo)
* *Gadus lycostomus* Faber, 1828
* *Gadus viridis* Gronow, 1854
* *Merlangus pollachius* (Linnaeus, 1758)
* *Pollachius linnei* Malm, 1877
* *Pollachius typus* Bonaparte, 1846
 |

O **abadexo**, **badexo**  **badeixo**, *Pollachius pollachius*, é un peixe osteíctio da orde dos gadiformes e familia dos gádidos.

A primeira descrición da especie foi feita por Carl von Linné en 1758 na 10ª edición do seu *Systema Naturae* , data e obra que marcan o inicio da taxonomía e nomenclatura zoolóxica modernas, baixo o nome de *Gadus pollachius*.

Os exemplares novos (é dicir, os de tamaño pequeno ou mediano) denomínanse **cerretas** **corbelos**, **corobinas** , **curubelos**, **paleotas**, **sarretas**, **serretas**, **sarretos** ou **zarretas**.

Descrición
----------

Ten un corpo alongado e esvelto que mide, habitualmente, entre 40 e 80 cm de lonxitude, se ben pode chegar aos 130 cm (dato rexistrado por Svetovidov). Ten unha cor parda olivácea no dorso, que se vai facendo máis pálida nos flancos ata chegar á branca de prata brillante no ventre. Está cuberto de pequenas escamas revestidas de mucosidade.  
Os ollos son grandes, de diámetro maior que a a unha vez e media da lonxitude do fociño. A mandíbula inferior é prominente (sobre todo nos adultos) e carece de barbelas no mento. Os dentes son pequenos, agudos e subiguais, existindo en ambas as dúas mandíbulas e no vómer; na mandíbula superior forman como unha carda e na inferior dispóñense en dúas filas dianteiras e unha a cada lado das ramas mandibulares. O bordo posterior do maxilar acaba na vertical que pasa polo bordo anterior do ollo.[]

A altitude máxima do seu corpo equivale á cuarta ou quinta parte da súa lonxitude e posúe o contorno transversal redondeado. As aberturas nasais están no terzo superior da lonxitude do rostro e a primeira, redonda e pequena, posúe no seu bordo posterior unha membrana que, rebatida, lle serve de opérculo; a posterior, oval e de maior tamaño, carece de membrana dérmica marxinal.

Abadexo pescado en mar aberto cun peso de 7,5 kg.
A primeira aleta dorsal orixínase un pouco antes da vertical que pasa pola abertura anal; é triangular e nos adultos está precedida por un suco. A segunda dorsal ten a base o dobre de longa que a primeira e a primeira aleta anal é a máis longa de todas. As aletas adoitan ser da cor do dorso corporal ou máis claras, semellantes ás manchas dos flancos ou manchadas de cor amarela. A liña lateral do corpo do abadexo destaca pola súa cor escura; nalgúns exemplares pode ser parda, violácea ou agrisada, separada sen transición da cor metálica dos flancos.

A primeira aleta anal é longa, e ten a súa orixe debaixo da metade posterior da base da primeira das tres aletas dorsais. A aleta caudal ten forma de media lúa. A liña lateral é negra e, por riba das aletas pectorais, cuérvase cara ao dorso.

Os adultos adoitan posuír unha coloración máis uniforme que a dos novos, aínda que menos intensa e dunha tonalidade máis ocre; no seu dorso poden existir bandas de cor amarela, transversais á dirección dos raios.

Segundo Moreau, nos exemplares novos as dúas primeiras aletas dorsais son dun fondo azulado atravesado por dúas bandas alaranxadas, agás a terceira aleta, que só posúe unha; as anais son vermellas, co bordo pardento, e na axila das pectorais adoita existir unha mancha negra diminuta.

### Especies semellantes

O abadexo pode ser facilmente confundido con outros membros moi próximos da familia dos bacallaus: o fogueiro ou burro (*Melanogrammus aeglefinus*), ou o fogoneiro ou carboeiro (*Pollachius virens*), pero existe unha serie de características que os diferencian. O fogueiro ten unha liña lateral recta de cor clara mentres que o abadexo posúe unha liña lateral escura, que se encontra curvada por riba da aleta pectoral. A mandíbula do carboeiro é bastante uniforme, mentres que o abadexo se caracteriza por presentar a mandíbula inferior saínte e sen barbelas no mento, características propias dos gádidos, e por presentar tres aletas dorsais e dúas anais; as aletas pectorais son pequenas, e as abdominais, que son diminutas, están preto da gorxa.

Características principais
--------------------------

* Peso máximo: 14 kg.
* Peso medio (cerca da costa): uns 2,7 kg; no mar aberto, 4,5 kg.
* Lonxitude máxima: 1,30 m; xeralmente non chega a 1 m.
* Ciclo de vida: de 8 a 10 anos.

Distribución e ciclo vital
--------------------------

### Área de distribución

A súa área de distribución esténdese polo océano Atlántico nororiental, desde as costas de Islandia e Noruega setentrional, polo norte, ata as costas norteafricanas, polo sur. Abunda fronte as costas de Escocia, e é das especies máis costeiras desta familia.

Aínda que o abadexo é un peixe que procede do Atlántico norte, estendeuse por toda a costa galega, sobre todo polas zonas da Coruña, Vigo e Pontevedra. Atópase en abundancia sobre fondos de rocha aínda que non deixa de existir nos de area e noutros fondos chans de análoga natureza. Adoita verse preto da superficie cando hai bancos de peixes ós que persegue con insistencia.

A súa presenza en augas galegas foi citada por primeira vez por Cornide en 1788, como *Gadus pollachius*. De Buen (1935) tamén o rexistra como *G. pollachius*, así como Steindachner en Lozano y Rey (en 1960), que o observou na Coruña e Vigo, e o propio Lozano y Rey, tamén en 1960, na Coruña, Pontevedra e Vigo. Xa co nome actual, *Pollachius pollachius*, cítanos Lens (1978) en Ribeira; Fernández *el al.* en Galicia (1978), e sobre fondos da plataforma continental desde o alfoz do Miño ata Fisterra (1979); Iglesias (1981), en polígonos de bateas mexilloeiras na ría de Arousa e Iglesias e González Gurriarán (1984) en polígonos de mexilloeiras na ría de Pontevedra.

### Bioloxía

Demersal ou de zonas intermedias, vive en augas costeiras, os máis novos (curubelos) máis preto da beiramar, ata os 200 m de profundidade. Os individuos de gran tamaño viven en fondos altos, rochosos e abruptos en torno a illotes; os animais pequenos prefiren os fondos areosos, cerca do litoral. Conforme van crecendo, desprázanse a augas máis profundas, onde adoitan vivir cerca das rochas.

Os adultos so nadan en cardumes na época da reprodución.. Esta ocorre na primavera no sur de Noruega e no norte do mar do Norte, ao oeste e sur das illas Británicas e na península Ibérica, a profundidades de entre 100 e 200 m. Os ovos e as larvas son peláxicos; os ovos eclosionan á semana da desova, e as crías peláxicas permanecen preto da costa durante 2 ou 3 anos, a miúdo en cardumes semellantes aos dos fogueiros.

A desova transcorre entre febreiro e maio, cando a auga está a unha temperatura de 8 a 10 °C. Cada femia pon até catro millóns de ovos. Os ovos flotan cerca da superficie á deriva nas capas superiores do mar; as larvas e crías aliméntanse de plancto na proximidade das costas, crecen ata unha lonxitude duns cantos centímetros e adoptan unha dieta de camaróns, cangrexos e outros crustáceos. Os abadexos novos fan migracións para estenderse por toda a costa.

Os abadexos adultos aliméntanse de peixes pequenos, como espadíns, lanzóns, xardas, arenques e sardiñas, que viven en augas de pouca profundidade, e de crustáceos peláxicos (camaróns ect). Os exemplares máis pequenos acostuman alimentarse de crías de bacallau, ás que acometen por sorpresa dende atrás. O seu método favorito de alimentarse é roldar, mirando cara a arriba entre as algas ou no medio de escollos, agardando nesta posición a que a marea lles traia o alimento, e raras veces descende ata o fondo para alimentarse de vermes, crustáceos e moluscos.

Pesca e consumo
---------------

A súa carne é boa e fortemente coloreada, pero consérvase mal. As embarcacións comerciais pescan o abadexo con volantas (os grandes) e trasmallos (os corbelos), sendo tamén frecuente a pesca con liñas e corricán.

Considérase unha excelente peza de pesca deportiva, pois pode pescarse doadamente dende a beira con cana e liñas, e cando prende no anzol deféndese e nada buscando refuxio entre as rochas. Pola noite é facilmente atraído polas luces, feito aproveitado polos pescadores de xarda que o pescan por acometividade, con corricán.

Son unha parte importante das pesqueíras de Inglaterra e o Atlántico norte onde se extrae como pesca adicional nas do bacallau e o fogueiro. As capturas anuais europeas son dunhas 15 000 t.

A súa pesca está en perigo pola sobrepesca, tanto de adultos como de xuvenís. En Galicia, a venda total nas lonxas ascendeu a 302 113 kg en 2009.

É un dos reis da caldeirada, no seu punto xusto de cocción. Pódese preparar tamén á romana e grellado, formando parte adoito das *zarzuelas* de peixe. Clasifícase dentro dos peixes brancos, polo seu baixo contido en graxa.

Orixe e difusión do nome
------------------------

Abadexo no Aquarium Finisterrae da Coruña.
**Abadexo** é voz de orixe castelá, de onde pasou ás demais linguas peninsulares e deu no portugués *badejo*, en galego *abadexo* ou *badexo*, en asturiano *abadexu* e traducido ao catalán como *capellà* (de todas formas haiu que facer notar que o *capellà* catalán non é o mesmo peixe que o castelán *abadejo*, que é exclusivamente atlántico, senón o nome doutras especies de gádidos de menor tamaño, como *Gadus luscus*, *G. minutus* e *G. capelanus* Risso. É un diminutivo de *abad* (abade, crego), e a súa relación semántica pódese explicar de dúas formas. A primeira, como variación do *curadiño*, que significaba "bacallau seco" e era o nome que recibía o bacallau en tempos de Cervantes, segundo consta no Quixote (I, 2): «*A dita, acertou a ser venres aquel día, e non había en toda a venda senon unhas racións dun peixe que en Castela chaman abadexo, e na Andalucía bacallao, e noutras partes curadiño, e noutras troitela*». A segunda posibilidade é que abadexo sexa unha evolución semiculta galego-luso-leonesa do baixo latín *abbadagium*, que era como se chamaba a contribución en especie que se pagaba aos abades e aos relixiosos. A primeira das dúas posibilidades é a que parece ter máis aceptación.

A primeira documentación da voz *abadexo* está no *Vocabulario do Humanista* de Palmireno, de 1569, onde figura como sinónimo de *molva* e está considerada palabra castelá (s.v. *aselli*). Ata a publicación do estudo sobre esta obra considerábase como primeira data de documentación a de 1582, nunha obra de santa Tareixa. Pola definición de abadexo que fixo o naturalista malagueño García de la Leña vese que a súa información é libresca: *Abadexo ou bacallao: peixe común, coñecido baixo de moitos nomes; algúns distínguennos e téñennos por peixes distintos, por ser menos grosos e máis parduscos que o bacallau, en ter a cabeza máis delgada e longa, e outras pequenas diferenzas. Linneo pono co nome latino de "Gadus pollachius"*. Viera e Clavijo identifican o abadexo co *Gadus pollachius* de Linneo, e sinalan que "*vulgarmente chamase tamén abade*". A documentación da voz dende o século XVI é moi extensa, como consta no *Diccionario Histórico*.

A difusión actual da palabra é moi grande, ó ter correspondentes en todas as linguas peninsulares. Porén, na gran parte do litoral non é coñecida a especie ou o nome se aplica a outras especies. É voz común e xeral en todo o Cantábrico e en Galicia, mentres que en Andalucía só se coñece na costa gaditana.

### Outras denominacións e homólogos estranxeiros

Nas Canarias recóllese *abae* como nome deste gádido, aínda que tamén designa en varios puntos ao *Serranus alexandrinus*, o *Serranus cabrilla* (cabriña) ou o *Serranus guaza* (cherna común). O *–e* final da palabra revela a súa orixe portuguesa, malia iso nesta lingua perdeuse e a denominación deste e outros gádidos é *badejo*, que é un castelanismo.

En Galicia, xunto con *badexo* e as súas diversas variantes de tipo fónico, tamén ten certa difusión o nome *cerreta* ou *serreta* para designar os abadexos novos, ó igual que en todo o Cantábrico. Trátase dunha voz derivada do galego *cerro* (pronunciado *serro* nas Rías Baixas, que significa "espiñazo" e que procede do latín *cĭrrus*, do mesmo significado. Tamén en Galicia os abadexos novos reciben outro nome: *curubelo*, que se presenta en numerosas variantes como *corobelo*, *corubelo* ou *corbelo*. A pesar de que algunhas destas formas podería facer cavilar que se trata dun derivado de *corvo*, non parece que sexa esta a orixe, senón que máis ben crese que é unha corrupción dunha forma antiga "*curadelo*", que é o equivalente galego do nome castelán sinalado por Cervantes *curadiño*, que designaba primeiro o peixe curado e máis tarde o peixe vivo.

* **Galego**: Abadexo, Abadeixo, Badexo ou Corbelo
* **Portugués**: Badejo, Juliana
* **Castelán**: Abadejo
	+ **Canarias**: Abad
	+ **Cantabria**: Sarreta
* **Catalán**: Abadejo
* **Éuscaro**: Serrata ou Bakailo
* **Inglés**: Pollock, Lythe
* **Francés**: Lieu Jaune, Merlan Jaune, Lieu Noir
* **Alemán**: Pollack Klamottendosrch, Seelachs
* **Dinamarca**: Lubbe, Sej
* **Holanda**: Witte Koolvis, Pollack
* **Islandia**: Lyr
* **Italia**: Merluzzo Giallo
* **Malta**: Bakkaljaw
* **Noruega**: Lyr
* **Polonia**: Grazniak
* **Suecia**: Lytorsk
* **Balcans**: Ugotica

Galería de imaxes
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Abadexo pescado cerca de costa, cun peso de 10 kg |
| Abadexo pescado cerca de costa, cun peso de 10 kg  |

|  |
| --- |
| Abadexo nun acuario |
| Abadexo nun acuario  |

|  |
| --- |
| Abadexo. Detalle da cabeza |
| Abadexo. Detalle da cabeza  |

|  |
| --- |
| Abadexo grellado con salsa verde, verduras e puré de pataca |
| Abadexo grellado con salsa verde, verduras e puré de pataca  |

 |

Notas
-----

1. ↑  *Pollachius pollachius* (Linnaeus, 1758) en WoRMS.
2. 1 2  "Dicionario da RAG". Arquivado dende o orixinal o 22 de xullo de 2013. Consultado o 01 de agosto de 2013.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Ríos Panisse, M. C. (1997)
4. ↑  Lahuerta e Vázquez (2000)
5. ↑  Rodríguez Solórzano *et. al.* (1983)
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  Rodríquez Villanueva *et al.* (1955)
7. ↑  Cohen *et al.* (1990)
8. ↑  *Pollachius* Nilsson en WoRMS. *(en inglés)*
9. ↑  Linnaeus, C. (1758): *Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.* Editio decima, reformata. Laurentius Salvius: Holmiae. ii, 824 pp. (*Systema Naturae* Ver en liña
10. ↑  Constantino García González (1985): *Glosario de voces galegas de hoxe*, Universidade de Santiago, *Verba*, anexo 27 .
11. ↑  Camiño Noia Campos *et al.* (1997): *Diccionario de sinónimos da lingua galega*. Vigo: Galaxia.
12. ↑  Eladio Rodríguez (1958-1961): *Diccionario enciclopédico gallego castellano*, 3 vols. Vigo: Galaxia
13. 1 2 3 4 5  Muus, Bent J. *et al.* (1998)
14. ↑  Ver mapa de distribución en FishBase Mapa de distribución e imaxes.
15. ↑  Cornide, Joseph (1788)
16. ↑  Solórzano *et. al.* (1988)
17. ↑  Pescadegalicia.com Arquivado 29 de novembro de 2010 en Wayback Machine..
18. 1 2  Antón Santamarina, en notas etimolóxicas a *badexo* e *curubelo*, en Ríos Panisse, *Op. cit.*
19. ↑  Anón Santamarina, nota etimolóxica en **§ 360. Gadus merlangus** (L.), en Ríos Panisse, *Op. cit.*)
20. ↑  Véxase nota etimolóxica de Antón Santamarina en *Curubelo*, no **§ 362. Gadus pollachius** (L.), de Ríos Panisse, *Op cit.*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Abadexo*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Abadexo*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Abadexo*** |

### Bibliografía

* Cohen, D. Inada, T. Iwamoto, T. & Scialabba, N. (1990): *Gadiform Fishes of the World (Order Gadiformes). An annotated and illustrated catalogue of cods, hakes, grenadiers and other gadiform fishes known to date.* FAO: FAO Fisheries Synopsis, 125, volume 10, pp. 77–81.
* Cornide, Joseph (1778): *Ensayo de una historia de los peces y otras producciones marinas de la costa de Galicia arreglado al sistema del caballero Carlos Linneo con un tratado de las diversas pescas y de las redes y aparejos con que se practican*. Ver en liña.
* Dirección Xeral de Formación Pesqueira (1999): *Guía do consumidor de peixe fresco*. Santiago: Xunta de Galicia.
* Lahuerta Mouriño, Fernando e Francisco X. Vázquez Álvarez (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8
* Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): *Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1161-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Rodríguez Solórzano, Manuel; Sergio Devesa Regueiro e Lidia Soutullo Garrido (1983): *Guía dos peixes de Galicia*. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-433-4.
* Rodríguez Villanueva, X. L. e Xavier Vázquez (1995): *Peixes do mar de Galicia. (III) Peixes óseos (continuación)*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-870-2.
* Solórzano, Manuel R[odríguez]; José L. Rodríguez, José Iglesias, Francisco X, Pereira e Federico Álvarez (1988): *Inventario dos peixes do litoral galego (Pisces: Cyclostomata, Chondrichthyes, Osteichthyes)*. O Castro-Sada, A Coruña: Cadernos da Área de Ciencias Biolóxicas (Inventarios). Seminario de Estudos Galegos, vol. IV. ISBN 84-7492-370-0

### Outros artigos

* Gadiformes
* Gádidos

### Ligazóns externas

* Ficha no FishBase
* Fichas de diferenciación e recoñecemento de especies pesqueiras do mercado galego Xunta de Galicia.
* Xunta de Galicia (ed.). "Anuario de Pesca de Galicia 2017". *pescadegalicia.gal*. Consultado o 07 de decembro de 2018.

| * v
* c
* e
Principais especies comerciais da industria pesqueira |
| --- |
| Salvaxes | 

|  |  |
| --- | --- |
| Grandes peixes peláxicos | Xarda ·  Salmón ·  Quenlla ·  Peixe espada ·  Atún (de aleta amarela, patudo, vermello, bonito e listado) |
| Peixes de presa | Bocarte ·  Capelán ·  Arenque ·  Hilsa ·  Sábalo ·  Sardiñas ·  Alosa |
| Demersais | Peixe gato ·  Bacallau ·  Peixes planos (Acedía, Linguado, Fletán, Solla, Rapante e Rodaballo) ·  Fogueiro ·  Muxo ·  Peixe reloxo ·  Abadexo ·  Faneca ·  Silaxínidos ·  Pescada |
| Peixes de auga doce | Carpa ·  Esturión ·  Tilapia ·  Troita |
| Outros peixes | Anguía ·  Sanmartiño ·  Peixes menores ·  *máis...* |
| Crustáceos | Caranguexo ·  Krill ·  Lagosta ·  Camarón ·  *máis...* |
| Moluscos | Orella de mar ·  Mexillóns ·  Polbo ·  Ostra ·  Vieira ·  Lura ·  *máis...* |
| Equinodermos | Cogombro de mar ·  Ourizo de mar ·  *máis...* |

 |  |
| Cultivados | Carpa (testa grande, común, verde, herbívora, prateada) ·  Peixe gato ·  Gambas de auga doce ·  Mexillón ·  Ostra ·  Salmónidos (atlántico, troita arco da vella, coho, chinook) ·  Tilapia ·  Gambas ·  Rodaballo ·  Dourada |
| Pesca comercial ·  Produtos da pesca ·  Produción pesqueira mundial ·  Temas pesqueiros ·  Glosario pesqueiro |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q752683
* GEC: 0221124

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Pollachius\_pollachius
* BioLib: 326607
* DORIS: 1441
* Dyntaxa: 206146
* EPPO: PLLCPO
* EUNIS: 124015
* FishBase: 34
* GBIF: 2415872
* iNaturalist: 332553
* IRMNG: 10753076
* ITIS: 164728
* IUCN: 18125103
* NBN: NBNSYS0000177328
* NCBI: 185739
* Soortenregister: 138698
* TAXREF: 68363
* WoRMS: 126440

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1209805
* UNII: J8J32S7MII

 |