Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Araúxo (homónimos).
Unha copa de viño da variedade araúxo, amosando a típica cor púrpura
**Araúxo** é unha caste de uva de *Vitis vinifera* (videira) tinta autóctona da Rioxa, de tamaño mediano, forma esférica e tona grosa de cor negra azulada, de maduración temperá e cultivo moi estendido, utilizada especialmente para a elaboración dos viños das denominacións de orixe Rioxa, Ribera del Duero, A Mancha, Navarra e Valdepeñas. É, polo tanto, unha das castes máis coñecidas da Península Ibérica. Orixinaria do norte de España, cos nomes de *tempranillo*, *cencibel* e *tinto del país*, tamén é moi cultivada en Portugal, onde é xeralmente coñecida como **aragonez**, ou **tinta roriz** na rexión do Douro. En Cataluña coñécese co nome vulgar de *ull de lebre.*

É unha caste moi adaptable a diferentes climas e solos, por iso o seu cultivo aumentou e foi difundido a outras rexións como as portuguesas de Dão e Alentexo, onde se adaptou particularmente ben, Ribatexo e Estremadura.

As condicións ideais de cultivo son os climas quentes e secos, para que a produción sexa menor e os bagos máis concentrados. Esta caste orixina viños de elevado contido alcólico, de baixa acidez e indicados para envellecer, sendo moi resistentes á oxidación.

É a maior constituínte dos mellores Riojas e Ribera del Duero (España). Ten un nariz de coiro lene e pode ter gusto de amorodos maduros. O nome castelán *tempranillo*, vén da palabra castelá *temprano*, que significa cedo, e a súa maior vantaxe é que madurece logo.

Extensión
---------

### Produción no Vello mundo

Cepas da variedade "araúxo", nunha adega da D.O. Ribera del Duero, Viña Sastre.
Vides de araúxo no Garraf, rexión do Penedès.
O araúxo é a uva española por excelencia e a máis coñecida fóra de España. Considérase orixinaria do norte de España, en concreto de Rioxa, e o seu cultivo atópase estendido por practicamente todo o territorio. Segundo a Orde APA/1819/2007, pola que se actualiza o anexo V, clasificación das variedades de vide, do Real Decreto 1472/2000, de 4 de agosto, polo que se regula o potencial de produción vitícola, a araúxo é variedade recomendada nas comunidades autónomas de Murcia (Cencibel), Navarra, País Vasco, A Rioxa, País valenciano (Cencibel, tinto fino), Cataluña *(Ull de llebre),* Estremadura (cencibel, tinto fino), Madrid (cencibel, tinto fino), Aragón (cencibel), Castela-A Mancha (cencibel) e Castela e León (tinta del país, tinto fino, tinta de toro). Está autorizada en: Andalucía, Baleares, Canarias, Cantabria (Tinto de Toro) e Galiza. A morisca é variedade autorizada en Estremadura.

As dúas rexións principais que cultivan araúxo son A Rioxa, e Ribera del Duero. Araúxo é a principal compoñente dunha mestura típica da Rioxa e constitúe o 90-100% dos viños Ribera del Duero. Cantidades significativas cultívanse igualmente nas rexións do Penedès, Navarra e Valdepeñas. Está presente en practicamente todas as denominacións de orixe, destacando as seguintes: Almansa, Calatayud (4%), Campo de Borja (11%), Cariñena (15%), Cigales, Conca de Barberà, Costers del Segre, Jumilla, La Mancha, Méntrida, Navarra (15%), Penedès, Rioja, Ribera del Duero, Somontano, Valdepeñas (13%) e Viños de Madrid (5%).

Fóra de España, a uva ten un importante papel na produción de viños de dúas rexións de Portugal, Alentexo Central e Douro. No Alentexo Central coñécese como *aragonêz* e se usa en mesturas de viño de mesa de calidade variábel, mentres que no Douro coñécese coma tinta roriz e se usa principalmente en mesturas para facer viño do Porto.

### Produción do Novo Mundo

A variedade cultívase amplamente na Arxentina, Chile, Perú; en 2005 as adegas Vista Alegre lanzaron un *tempranillo* crianza que goza das preferencias dos enófilos "Tempranillo crianza" e México produce viños finos como *Tempranillo Arcilla*. Introduciuse no Uruguai en 1994 pola adega *Los Cerros de San Juan*, onde a primeira colleita comercial tivo lugar en 1999. Ferméntase en bocois de carballo americano. Hai tamén algunhas plantacións na República Dominicana.

O araúxo chegou a California (entre o século XIX e o XX) co nome de *valdepeñas* e cultivouse en Valle Central. Posto que o clima do val non era o ideal para esta uva, resultoulle difícil prosperar. Non podía alcanzar o seu verdadeiro potencial e cando se usaba era como uva para mestura *jug wine* Posteriormente, California comezou a usar esta variedade de novo para elaborar bos viños. O bago foi levado a Oregón por Earl Jones de Abacela Vineyards and Winery no Val de Umpqua. Araúxo é a principal variedade de Abacela e tamén se ten producido en Novo México, onde Viñedos Tularosa foi a primeira adega que etiquetou o viño coma *Tempranillo* en 2001.

Araúxo cultívase tamén en moitas rexións vinícolas australianas, incluíndo Val McLaren, os outeiros de Adelaida e a rexión Geographe de Australia Occidental. Hai actualmente máis de 100 adegas australianas a facer viño con esta variedade.

Notas
-----

1. ↑  Nome vulgar galego da uva en VV. AA. (2012) *Dicionario de alimentación e restauración Arquivado 11 de abril de 2016 en Wayback Machine.*, Santiago de Compostela, Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega
2. 1 2  MacNeil, Karen. Ediouro Publicações, ed. *Bíblia do Vinho, A* (Edição 4 ed.). 8500012951.
3. ↑  "Tempranillo Valdepenas". *Appelation America* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 11 de maio de 2008.
4. ↑  "Maderos de San Juan Tempranillo, LosCerrosDeSanJuan.com". Arquivado dende o orixinal o 16 de xuño de 2014. Consultado o 27 de agosto de 2014.
5. ↑  "De la Ribera del Duero a la Ribera del Panzo". *Vinos al mundo* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 19 de xuño de 2006.
6. ↑  (*Jug wine* é un termo usado nos Estados Unidos para designar un viño de mesa barato embotellado tipicamente nun xerro *(jug)* de cristal).
7. ↑  "Tularosa Vineyards, Summer Newsletter 2006, Volume 14" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 06 de marzo de 2016. Consultado o 27 de agosto de 2014.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Araúxo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q519874
* WorldCat
* VIAF: 309581518
* GEC: 0154403
* VIVC: 12350

 |