Monumento á muller palliri na Mina Siglo XX, Potosí
Chámanse **Palliri** as persoas que se dedican a amorear, escoller e pulverizar rocas residuais da industria mineira co fin de atopar mineral. Trátase dun traballo principalmente realizado por mulleres.

Etimoloxía
----------

O termo *palliri*, utilizado en Bolivia, deriva do vocábulo *pallar*, utilizado nas linguas aimará e quechua, que significa "amorear". A terminación *-iri* designa a persoa que executa unha actividade. O oficio é exercido nas rexións de ampla tradición mineira de prata e estaño, como Potosí e Oruro, desde o período colonial.

Características
---------------

As palliris estabelécense nas entradas das minas. Seleccionan as rochas sen grandes cantidades de mineral e buscan cantidades menores de minerais, para o que as golpean e creban. O oficio é exercido principalmente por mulleres indíxenas ou cholas (mestizas). Sentadas no exterior, realizan a selección á intemperie coas mans ou cunha maza.

### Riscos

O de palliri trátase dun oficio altamente precario. Realízase de maneira artesanal e na maioría dos casos sen equipos de seguridade. Quen o exercen expóñense, xa que logo, á contaminación atmosférica por partículas en suspensión e mais á contaminación do solo por exposición a materiais perigosos.

### Evolución do oficio

Ao esgotárense algunhas minas, o oficio de palliri transformouse. Moitas destas mulleres pasaron a realizar traballos no interior da mina e afiliáronse a FENCOMIN (Federación Nacional De Cooperativas Mineras De Bolivia).

Co esgotamento das minas e a precariedade das condicións laborais nas cidades de tradición mineira, xurdiron outros oficios precarizados. Un deles é o de garda bocaminas, igualmente realizado por mulleres en condicións de alto risco e sen cobertura de beneficios laborais.

Monumento ao mineiro na cidade de Oruro. Á dereita, sentada, figura unha palliri

Figura icónica
--------------

Nas cidades de tradición mineira, a figura da palliri é asociada aos valores arquetípicos de nai. Porén, é designada tamén como símbolo rexional e símbolo da loita sindical.

Na década de 1980 deuse a chamada "relocalización" tralo peche de varias minas. Existen monumentos e alegorías á súa figura en diferentes rexións ás que migraron os traballadores e traballadoras da minaría en Bolivia. Así, por exemplo, poden atoparse esculturas en barrios da cidade de El Alto, próxima á capital do país.

A súa figura é tamén parte da cultura popular. Está representada en filmes, cancións, poemas ou bailes.

Entre as palliris máis destacadas atópanse María Barzola e Domitila Barrios.

Notas
-----

1. ↑  Viceministerio de la Mujer, Bolivia. Ministerio de Desarrollo Sostenible (2005). *Warmi mineral y copajira. Memoria de mujeres mineras en diez cooperativas* (PDF) (en español). La Paz (Bolivia): Viceministerio de la Mujer.
2. ↑  "Evo promete casas y herramientas de trabajo a palliris". *Página Siete* (A Paz, Bolivia). 28 de maio de 2017. Arquivado dende o orixinal o 08 de setembro de 2018. Consultado o 9 de xullo de 2022.
3. ↑  Montoya, Víctor (12 de abril de 2018). "El Alto: Teodora, la palliri de los desmontes" (en español). Consultado o 9 de xullo de 2022.
4. ↑  "Develan que las palliris viven en condiciones de pobreza en Potosí". *El Potosí* (en español). 28 de xuño de 2019. Consultado o 9 de xullo de 2022.
5. ↑  Cazas, Anahí (7 de agosto de 2019). "Cerro Rico: doble feminicidio revela los abusos que sufren las guarda bocaminas". *Página Siete*. Arquivado dende o orixinal o 08 de agosto de 2019. Consultado o 8 de agosto de 2019.
6. ↑  "Dos leoncitas son bautizadas como "Palliri" y "Minerita"". *Noticias Fides*. 13 de febreiro de 2007. Consultado o 7 de setembro de 2018.
7. ↑  "PALLIRI, Mujer que escoge los minerales extraídos de una mina". 26 de marzo de 2013. Consultado o 7 de setembro de 2018.
8. ↑  "DONA HELENA PALLIRI (Cesar Alarcon) - la cinémathèque Varan". *www.ateliersvaran.com*. Consultado o 2022-07-09.