**Antonio Salieri**, nado en Legnago o 18 de agosto de 1750 e finado en Viena o 7 de maio de 1825, foi un compositor de música sacra, clásica e ópera e un director de orquestra italiano.

Traxectoria
-----------

Pasou a maior parte da súa vida na Corte Imperial de Viena, para a que foi compositor e Mestre de capela. A súa filosofía artística resúmese no título dunha das súas óperas célebres: ***Prima la musica e poi le parole***.

Músico de gran valía e dotado de gran talento, adicouse á ensinanza. Viu o seu nome vencellado a unha presunta rivalidade con Wolfgang Amadeus Mozart, rivalidade que contén ademais de acusacións de plaxio, unha máis grave, que é a de causar a morte do compositor de Salzburgo, episodio sen ningunha base histórica e que foi recreado primeiro nun poema polo poeta Alexander Pushkin, no que se inspirou o compositor Nikolai Rimski-Kórsakov para facer unha ópera de nome *Mozart e Salieri*. Posteriormente o escritor británico Peter Shaffer adaptouna para escribir a obra de teatro *Amadeus*, levada á gran pantalla con éxito de público e crítica polo director Milos Forman nunha película homónima que recibiu 8 premios Oscar.

Durante a súa carreira tivo como alumnos a futuros músicos destinados a ser famosos, como Beethoven, Schubert, Liszt, Czerny, Hummel e un dos fillos do propio Mozart.

### Comezos

Após estudar violín con Giuseppe Tartini, trasladouse trala morte dos seus pais a carón do seu irmán Francesco, primeiro a Padua e logo a Venecia, para aprender a arte do contrapunto na escola de Giovanni Pescetti. En Venecia coñeceu a Leopoldo Gassmann, *Kapellmeister* en Viena, que o levou con el en 1770 á capital austríaca, á corte de Xosé II de Habsburgo. Á morte de Gassmann, en 1774, asumiu o papel de compositor da corte.

Xa neste posto, despois das súas primeiras óperas (*Le Donne letterate*, de 1770, e *Armida*, de 1771), seguiu a composición da ópera que o consagrou no panorama musical da época, *L'Europa riconosciuta*, encargada pola emperatriz María Tareixa I de Austria e que inaugurou o 3 de agosto de 1778 o *Nuovo Regio Ducal Teatro* (actual Teatro de La Scala) de Milán. Esa mesma ópera escenificouse na reapertura do teatro o 7 de decembro de 2004 tras un longo período de restauración.

Salieri, que coñecera en Venecia a Metastasio e a Haydn, do que foi moi amigo, viaxou moito durante a súa vida para seguir as representacións das súas moitas óperas. Viviu durante certo tempo en París (onde coñeceu a Gluck, a Piccinni e a Hasse), Milán, Venecia e Roma. Foi un dos autores máis prolíficos, tanto en música de cámara e sacra como de óperas "á italiana"' da súa época.

### Os últimos anos

Nos seus últimos anos de vida viu como a súa saúde empeorou de súpeto e de modo irreversible. Quedou cego e ficou os derradeiros anos da súa vida internado nun hospital. Dúas das súas enfermeiras afirmaron que nesa época o compositor se autuinculpara da morte de Mozart.

Salieri está sepultado no camposanto Zentralfriedhof de Viena. No seu funeral Schubert (o seu alumno predilecto) dirixiu o *Requiem* que o propio Salieri escribira tempo atrás para a súa propia morte.

### A presunta rivalidade con Mozart

Arredor de 1790 Mozart, no cumio da súa fama, acusou a Salieri, cunha popularidade xa decadente, de plaxio e de querer atentar contra a súa vida. Segundo o historiador Alexander Wheelock Thayer as sospeitas de Mozart poderían ter orixe nun episodio ocorrido dez anos antes, cando Mozart viu como Salieri lle quitaba o posto de profesor de música da princesa de Württemberg. Ó ano seguinte, Mozart non conseguiu nin sequera o posto de profesor de piano da princesa.

Cando a ópera de Mozart *Le nozze di Figaro* tivo en principio un xuízo negativo tanto do público como do propio emperador, o compositor acusou a Salieri do fracaso e de boicotear a estrea (*"Salieri e os seus acólitos moverían ceo e terra con tal de facelo caer"*, comentou o pai de Mozart, Leopold, referíndose ó primeiro fracaso do seu fillo; ese fracaso sería só temporal, como demostrará máis adiante o éxito desta ópera). Pero naquela época Salieri estaba ocupado en Francia coa representación da súa ópera *Les Horaces*, o que fai dubidar sobre as posibilidades de decidir a esa distancia sobre o éxito ou o fracaso dunha ópera.

Moito máis probablemente (e tamén segundo as teses de Thayer), quen debeu instigar a Mozart contra Salieri puido ser o poeta Giovanni Battista Casti, rival do poeta da corte Lorenzo da Ponte, autor do libreto de *Le nozze di Figaro*. Unha confirmación indirecta de ata que punto esta disputa entre Mozart e Salieri puido ser algo artificialmente montado está no feito de que cando en 1788 o italiano é nomeado *Kapellmeister*, en lugar de propor para a ocasión unha das súas óperas preferiu reeditar *Le nozze di Figaro*.

Moitos artistas e escritores ocupáronse desta dualidade entre Mozart e Salieri: no terreo musical e dramático o compositor Nikolái Rimski-Kórsakov escribiu en 1898 a ópera *Mozart et Salieri*, e o dramaturgo Peter Shaffer escribiu en 1979 a obra de teatro *Amadeus*. O director de cine Milos Forman adaptou esta obra en 1984 co mesmo nome, adaptación premiada cun Oscar e reeditada posteriormente en DVD con fragmentos non incluídos na súa estrea.

Obras destacadas
----------------

Entre as súas trinta e nove composicións para o teatro destacan *Armida* (1771), *La Scuola de' gelosi*, (1778), *Der Rauchfangkehrer* (1781), *Les Danaïdes* (1784, atribuída nun primeiro momento a Gluck), *Tarare* (1787), *Axur, re d'Ormus* (1788), *Palmira, Regina di Persia* (1795), *Falstaff o sia Le tre burle* (1799, tema sacado de *Las alegres comadres de Windsor* de Shakespeare e que retomará máis adiante Giuseppe Verdi en Falstaff).

Entre as súas composicións instrumentais destacan dous concertos para piano e un concerto para órgano escritos en 1773, un concerto para frauta, óboe e orquestra de 1774, un conxunto de vinte e seis variacións sobre *La Follia di Spagna* (1815) e diversas serenatas.

Salieri hoxe
------------

A actividade artística de Salieri revalorizouse nos últimos tempos. No Teatro Salieri de Legnago, a súa cidade natal, onde traballa unha Fundación cultural que tamén leva o seu nome, lévase a cabo o "Festival Antonio Salieri". No ámbito deste festival representouse en 2004 por primeira vez desde había moito tempo unha estraña ópera súa, *Il Ricco d'un giorno*, escrita sobre textos do libretista de Mozart, Lorenzo da Ponte.

A figura de Salieri -en especial a imaxe creada pola película *Amadeus*- suscitou polémica e admiración. Varios grupos de rock modernos levan o nome de Salieri. O grupo finés Warmen tamén dedica o nome de Salieri a varias das súas composicións, como o tema *Salieri Strikes Back* (do disco debut "Beyond Habilities"), ou o tema posterior *Return Of Salieri*, do disco "Accept The Fact". Ambas teñen gran protagonismo clásico-barroco mezclado co metal.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Antonio Salieri*** |

* Sitio oficial do Teatro Salieri *(en italiano)*
* Region Véneto: presentación do Festival Antonio Salieri *(en italiano)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q51088
* WorldCat
* VIAF: 17408816
* BAV: ADV10274979
* BIBSYS: 90149301
* BMT: 165085
* BNB: ID
* BNE: XX1535972
* BNF: 138993495
* BRE: 3529804
* CANTIC: a12255051
* CERL: cnp00399476
* CiNii: DA08494072
* DBI: ID
* DeutscheBio: 118750909
* Discogs: 989105
* E-Enlightment: salieanton028234
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 54691
* GEC: 0058144
* GND: 118750909
* ICCU: CFIV005387
* IMDb: nm0758283
* IMSLP: ID
* ISNI: 0000 0001 1041 6892
* LCCN: n80057038
* Léonore: [LH//2446/55 55]
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00621424
* NKC: jo2002158546
* NLA: 35440013
* NNDB: 000091692
* NTA: 068948719
* OBP: ID
* OEBL: ID
* OL: OL4693871A
* openMLOL: 52246
* PTBNP: 63917
* SELIBR: 89205
* SNAC: w669789s
* SUDOC: 035604808
* Treccani: antonio-salieri
* WikiTree: Salieri-2

 |