| Noitébrega, Avenoiteira, Noiteboa, etc.*Caprimulgus europaeus* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Caprimulgiformes |
| Familia: | Caprimulgidae |
| Xénero: | *Caprimulgus* |
| Especie: | ***C. europaeus*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Caprimulgus europaeus***Linnaeus, 1758 |
| En verde: área de cría.En azul claro: migración.En azul escuro: área de invernada.En verde: área de cría.En azul claro: migración.En azul escuro: área de invernada.En verde: área de cría.En azul claro: migración.En azul escuro: área de invernada. |
| Subespecies |
| *Véxase o texto* |

A **noitébrega**, tamén chamada **avenoiteira**, **avenoiteira cincenta**, **denoiteira**, **denoiteira cincenta**, **noiteboa**, **noitarega** e **noitebra**, *Caprimulgus europaeus* L. é unha especie de ave da orde das caprimulxiformes, e familia dos caprimúlxidos, unha das numerosas incluídas no xénero *Caprimulgus*.

Taxonomía
---------

### Descrición

A especie foi descrita en 1758 por Linneo na páxina 193 da 10ª edición do seu *Systema Naturae*.

### Etimoloxías

Para a do xénero, ver *Caprimulgus*.

O epíteto específico, *europaeus*, refírese a que a súa especie tipo describiuse en Europa.

### Subespecies

Na actualidade recoñécense na especie seis subespecies:

| Subespecies |
| --- |
| Subespecies | Autoridade | Área de cría | Comentarios |
| *C. e. europaeus* | Linnaeus, 1758 | Norte e centro de Europa e norte de Asia central | A subespecie tipo |
| *C. e. meridionalis* | Hartert, 1896 | Noroeste de África e o sur de Europa ao leste até o mar Caspio | Máis pequena, máis pálida e máis gris que a subespecie tipo, con manchas brancas máis grandes |
| *C. e. sarudnyi* | Hartert, 1912 | De Casaquistán a Kirguizistán | Variábel debido ao cruzamento con outras subespecies, pero xeralmente pálida con grandes manchas brancas |
| *C. e. unwini* | Hume, 1871 | Iraq e leste de Irán até Usbequistán | Máis pálida, máis gris e máis lisa que a subespecie tipo e a miúdo con manchas brancas na gorxa |
| *C. e. plumipes* | Przewalski, 1876 | Noroeste da China e oeste de Mongolia | Subespecie pálida e areosa con grandes manchas brancas |
| *C. e. dementievi* | Stegmann, 1949 | Nordeste de Mongolia | Subespecie máis pálida e gris, pouco coñecida |
|

Distribución e hábitat
----------------------

*Caprimulgus europaeus* distribúese polas zonas temperadas de claros de bosques, matogueiras e pastos de Europa e Asia.

A súa área de cría comprende o norte de Europa até os 64° de latitude N e o norte de Asia até uns 60° N e ao leste até o lago Baikal e o leste de Mongolia. Os límites meridionais son o noroeste de África, Iraq, Irán e o noroeste do Himalaia.

Todas as súas poboacións son migratorias, e a maioría pasan o inverno na África subsahariana, aínda que con algúns rexistros en Paquistán, Marrocos e Israel. As migracións prodúcense principalmente pola noite, de forma individual ou en pequenos grupos pouco compactos de até vinte aves. Os que crían en Europa atravesan o Mediterráneo e o norte de África, mentres que as poboacións orientais desprázanse a través de Oriente Medio e o leste de África. Algúns individuos que chegan a África proceden de máis alá do meridiano 100 leste. A maioría das avelanoias pasan o inverno na África oriental e austral, aínda que se descubriu que algúns individuos da subespecie nominal pasan o inverno na República Democrática do Congo. Ademais hai constancia de invernantes en África occidental tanto da subespecie nominal como de *C. e. meridionalis*. A migración outonal adoita producirse de agosto a setembro, e regresan ás súas áreas de cría ao redor de maio. Rexistráronse individuos divagantes en Islandia, as illas Feroe, nas Seychelles, as illas Azores, Madeira e as illas Canarias.

*Caprimulgus europaeus* habita en espazos abertos e secos con algunhas árbores e arbustos, como os breixeiras, os prados, os páramos, os claros dos bosques e as zonas forestais desarboradas ou recentemente plantadas. Cando están criando adoitan evitar tanto as zonas sen árbores como as densamente arboradas, ademais das cidades e as montañas altas, aínda que si adoitan alimentarse nas zonas húmidas e nas zonas de cultivo. En inverno usan un espectro máis amplo de hábitats, incluídas as sabanas con acacias, os terreos áridos areosos e as montañas. Rexistráronse a altitudes de 2 800 m nas súas zonas de cría e até os 5 000 m nas zonas de invernada.

### En Galicia

En Galicia, a onde chega a finais de abril e parte en setembro, non é escasa, aniñando desde o nivel do mar até os 2 000 m de altitude.

Características
---------------

En voo. Lámina do século XIX
*Caprimulgus europaeus* mide entre 24,5 a 28 cm de lonxitude e ten unha envergadura alar de 52 a 59 cm. Os machos pesan entre 51 e 101 g, e as femias entre 67 e 95 g.

A súa plumaxe é bastante críptica. Os adultos da subespecie nominal (tipo) teñen as partes superiores de tons pardas agrisadas con veteado escuro, unha lista ocre na parte posterior do pescozo e *bigoteiras* brancas. As súas ás pregadas son agrisadas con motas amarelo-alaranxadas (de cor semellante á do ante), as partes inferiores tamén son principalmente pardo agrisadas, con listas pardas e motas cor crema. O seu curto pico é anegrado, o iris dos ollos é pardo escuro e as patas son curtas e tamén pardas.

Como o resto das especies do xénero *Caprimulgus*, aínda que o seu pico é curto, ten unha boca moi grande, con serdas nos lados, para aumentar a súa capacidade de alimentarse de insectos en voo. As súas ás e a cola son longas e estreitas, e o pico, como querou dito, é moi curto. O seu voo é potente e silencioso, grazas ás súas longas e apuntadas ás, con plumas suaves. En voo poden diferenciarse os sexos, xa que os machos teñen manchas brancas en tres plumas primarias e un moteado branco nas plumas laterais da cola, e as femias carecen destas marcas brancas. Os polos acabados de nacer teñen a penuxe parda e crema e, cando empluman, teñen unha aparencia similar á das femias. Os adultos mudan a súa plumaxe a partir de xuño tras a época de cría, proceso que se interrompe durante a migración e, finalmente, cambian as plumas de voo da cola nas súas áreas de invernada. A muda complétase entre xaneiro e marzo. Os inmaturos seguen un patrón de muda similar a non ser que sexan dunha niñada tardía, en cuxo caso realizarán a totalidade da muda en África.

Coinciden con outras especies de *Caprimulgus* en parte das sus áreas de cría e invernada. *Caprimulgus ruficollis* tamén cría na Península Ibérica e no norte de África, é máis grande, máis agrisado e coas ás máis longas que a especie europea, e ademais ten unha banda de cor canela avermellada no pescozo e manchas brancas características na gorxa, as ás e a cola.. Os espécimes invernantes de *Caprimulgus europaeus* en África poden coincidir con *Caprimulgus ruficollis* e con *Caprimulgus fraenatus*. Tanto *Caprimulgus europaeus* como *Caprimulgus fraenatus* teñen pencas nas coberteiras das ás e unha lista ocre na parte posterior do pescozo, pero esta última especie é moito máis escura que o seu parente europeo.

Ameazas
-------

As principais ameazas para esta especie son a redución da dispoñibilidade de insectos debido ao uso de praguicidas (Tucker e Heath 1994, e a perda ou degradación do hábitat, causada xeralmente polo pastoreo de breixeiras e bosques de pastoreo e a conversión destes hábitats en cultivos agrícolas, viñedos, silvicultura comercial e zonas urbanas. A perturbación do uso recreativo dos breixos e as mortes nas estradas tamén poden contribuír ao seu descenso.

A especie posúe numerosos depredadores, especialmente de ovos e pitos, entre os que destacan os corvos (*Corvus*), as pegas (*Pica pica*), o gaio (*Garrulus glandarius*), os mouchos (estríxidos), o falcón *Falco concolor*, o ourizo cacho (*Erinaceus europaeus*), a donicela (*Mustela nivalis*) e cans domésticos. Os contaminantes nitroxénicos da chuvia poden provocar a eutrofización das zonas de cría de secaño e unha estrutura vexetal inadecuada. O cambio climático pode afectar a área xeográfica da especie no futuro.

Na cultura popular
------------------

|  |
| --- |
| *Chega a noite, miña filla,*
*a avenoiteira anda a pasar;*
*nos freixos treman as follas,*
*a vida quer repousar*.—C. Pedreira |

Tanto o seu nome científico como o vulgar refírense a un mito, tan vello que foi citado por Aristóteles, de que estas aves maman das cabras, o que ocasionaría que deixaran de dar leite e quedaran cegas. Esta antiga crencia reflíctese no nome desta ave en varias linguas europeas, como *Ziegenmelker* en alemán, *succiacapre* en italiano e no antigo inglés *goatsucker*, que significan "muxidoras de cabras" ou "chuchacabras". A pesar da antigüidade deste mito europeo non ten equivalentes nas tradicións árabes, indias ou chinesas. É probábel que proveña da atracción destas aves polos insectos que rodean os recintos de gando doméstico, e que pola súa natureza de criaturas nocturnas e misteriosas, se as culpara de calquera desgraza que lle sucedera ás reses.​ 

Outro nome antigo en inglés, *puckeridge*, usábase tanto para referirse a esta ave como a unha enfermidade do gando,​ que en realidade está causada por larvas de rezno​, e outro termo do antigo inglés, *Lich fowl* (ave cadáver) indica a superstición e rexeitamento que rodeaba a esta ave nocturna.​

Algúns poetas usaron ás noiteboas como indicadoras da calidez ou a quietude das noites de verán, como George Meredith en *Love in the Valley*, Dylan Thomas en *Fern Hill*, William Wordsworth en *Calm is the fragrant air*, ou Thomas Hardy en *Afterwards*.​ 

Porén, en Galicia é considerada como indutora do repouso nocturno (ver cita supra).

Notas
-----

1. 1 2  BirdLife International (2012). "*Caprimulgus europaeus*". *Lista Vermella de especies ameazadas. Versión 2013.2* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Consultado o 26 de novembro de 2013.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Noitébrega*. O DRAG recolle todos os sinónimos.
3. 1 2  *Caprimulgus europaeus* Linnaeus, 1758] no GBIF. Consultado o 29 de decembro de 2022.
4. 1 2  *Caprimulgus europaeus* Linnaeus, 1758] na BioLib. Consultada o 29 de decembro de 2022.
5. ↑  
James A. Jobling (2010): *The Helm dictionary of scientific bird names*. ISBN 978-1-4081-2501-4, p. 153.
6. 1 2  Aviso de cita: a etiqueta co nome hbwonline non se pode previsualizar porque está definida fóra da sección actual ou non está definida neste artigo.
7. 1 2  Cleere & Nurney 1998.
8. 1 2  Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): *Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World*. Christopher Helm. ISBN 978-1-8734-0348-8.
9. 1 2 3 4 5  Snow & Perrins 1998.
10. 1 2 3 4  Hoyo, Josep del; Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi & Christie, David A. eds. (1994): "European Nightjar". En *Handbook of the Birds of the World Alive*. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 978-84-9655-388-0.
11. ↑  Penas Patiño, Xosé M.; Pedreira López, Carlos e Silvar, Carlos (1991): *Guía de aves de Galicia*. A Coruña: Bahía Edicións, p. 198.
12. 1 2 3 4  Mullarney, K.; Svensson, L.; Zetterström, D. & Grant, P. J. (2003): *Guía de Campo de las Aves de España y de Europa*. Barcelona: Editorial Omega. ISBN 84-2821-218-X.
13. ↑  Cleere & Nurney 1998, pp. 227-229.
14. ↑  Cleere & Nurney 1998, pp. 233-238.
15. 1 2 3  Tucker, G. M. & Heath, M. F. (1994): *Birds in Europe: their conservation status*. Camridge: BirdLife International.
16. 1 2  Cleere, N. & Christie, D. A. (2013): "European Nightjar (*Caprimulgus europaeus*)". En: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D. A. & de Juana, E. eds. *Handbook of the Birds of the World Alive*. Barcelona: Lynx Edicions.
17. ↑  Penas Patiño, Xosé M.; Pedreira López, Carlos (1980). *Guía das aves de Galicia. Ficha da avenoiteira*. Ilustrado por Calros Silvar. Vigo: Editorial Galaxia. p. 79. ISBN 84-7154-379-6.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Noitébrega*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Noitébrega*** |

### Bibliografía

* Barthel, Peter H. & Dougalis, Paschalis (2008): *New Holland Field Guide to the Birds of Britain and Europe*. Londres: New Holland. ISBN 978-1-8477-3110-4.
* Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): *Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World*. Londres: Christopher Helm. ISBN 1-8734-0348-8.
* Holyoak, David & Woodcock, Martin (2001): *Nightjars and Their Allies: The Caprimulgiformes*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-1985-4987-1.
* Penas Patiño, Xosé M.; Pedreira López, Carlos e Silvar, Carlos (1991): *Guía das aves de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-87674-06-2. p. 198.
* Snow, David & Perrins, Christopher M. eds. (1998): *The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-1985-4099-1.
* VV. AA. (1995): *Atlas dos vertebrados de Galicia. II. Aves*. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega / Sociedade Galega de Historia Natural. ISBN 84-87172-89-X, pp. 450–451.

### Ligazóns externas

* Ficha en rios-galegos.com
* Xosé M. Rivas (28/3/2008). "O misterioso mundo da avenoiteira" *La Voz de Galicia*.
* Ficha e canto en club-caza.com *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q26717
* BNF: 13506092c
* EBID: ID
* GND: 4415751-4
* LCCN: sh85020006
* SUDOC: 050192183

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Caprimulgus\_europaeus
* Avibase: D648523706523437
* BioLib: 8778
* BirdLife: 22689887
* Dyntaxa: 102118
* eBird: eurnig1
* EPPO: CPMGEU
* EUNIS: 941
* FE: 97057
* FE-New: ID
* Fossilworks: 369534
* GBIF: 8109681
* iNaturalist: 19410
* IRMNG: 11440313
* ITIS: 555569
* IUCN: 22689887
* NBN: NHMSYS0000530242
* NCBI: 111811
* Soortenregister: 139864
* TAXREF: 3540
* uBio: 9908
* Xeno-canto: Caprimulgus-europaeus

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1052765

 |