| Notorictemorfos*Notoryctemorphia*Toupas marsupiaisRango fósil: mioceno - actualidae |
| --- |
| Debuxo da especie *Notoryctes typhlops* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Theria |
| Infraclase: | Marsupialia |
| Magnorde: | Australidelphia |
| Superorde: | Eometatheria |
| Orde: | **Notoryctemorphia**Kirsch, in Hunsaker, 1977 |
| Familia: | **Notoryctidae**Ogilby, 1892 |
| Xénero: | ***Notoryctes***Stirling, 1891 |

 |
| Especies |
| * *Notoryctes caurinus* Thomas, 1920
* *Notoryctes typhlops* (Stirling, 1889)
 |

A dos **notorictemorfos** (*Notoryctemorphia*) é unha pequena orde de mamíferos marsupiais australidelfos coñecidos vulgarmente na bibliografía como **toupas marsupiais** debido a que presentan un asombroso parecido tanto morfolóxico como etolóxico coas chamadas toupas douradas, placentarios pertencentes á familia dos crisoclóridos (*Chrysochloridae*), aínda que se trate de especies moi afastadas filoxeneticamente.

De feito, estes estraños e antigos mamíferos comezaron a súa evolución independentemente de calquera outro marsupial hai máis de 50 millóns de anos.

A orde comprende unha soa familia actual, a dos **notoríctidos** (*Notoryctidae*), que inclúe un só xénero, ***Notoryctes***, con tan só dúas especies. que viven no deserto australiano e pasan a maior parte do tempo baixo terra e raramente soben á superficie.

Taxonomía
---------

A orde foi creada en 1977 polo biólogo estadounidense John A. W. Kirsch, como se recolle no traballo publicado polo seu colega Don Hunsaker II.

A orde comprende unha soa famlia, monotípica, e o único xénero conta con dúas especies:

Áreas de dispersión das dúas especies:  
 **laranxa**: *N. caurinus*; **azul**: *N. typhlops*.
**Orde *Notoryctemorphia***

* Familia *Notoryctidae*
	+ Xénero *Notoryctes*
		- *N. caurinus* Thomas, 1920
		- *N. typhlops* (Stirling, 1889)

### Sinónimos

#### Orde

A orde tamén se coñece co sinónimo *Syndactyliformes*.

#### Xénero

E o xénero, polos sinónimos:

* *Neoryctes* Stirling, 1891
* *Psammoryctes* Stirling, 1889

Características
---------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Morfometría** | **Masa**
**(g)** | **Lonxitude (cm)** |
| Cabeza e tronco | Cola |
| *Notoryctes typhlops* | 40 - 70 | 9 - 18 | 2 - 3 |

O corpo é do tamaño dunha toupa placentaria, aplanado e cun aparello locomotor moi desenvolvido. Está cuberto de abundante pelo sedoso que cor que varía de branca a dourada. Ás veces, se o terreo en que habitan é rico en ferro, o pelo pode tornarse ferruxento debido a este metal.

É unha característica propia destes animais teren fusionadas as cinco últimas vértebras cervicais, o que lle confire rixidez ao corpo de tal modo que poida desenvolver máis potencia empuxando coa cabeza a area durante a escavación.

A cabeza é grande e robusta. O fociño está cuberto por unha protuberancia córnea espida. Os ollos están cubertos pola pel, miden menos de 1 mm de diámetro e o seu desenvolvemento é escaso, de tal xeito que son escasamente funcionais. A cada lado da cabeza ábrese un burato como único resto das orellas.

Os dentes están dexenerados e a fórmula dentaria varía duns exemplares a outros. Unha fórmula media estaría composta segundo se indica na táboa aquí debaixo.

|  |
| --- |
| **Fórmula dentaria** |
| incisivos | 3-4 | caninos | 1 | premolares | 2 | molares | 4 |
| 3 | 1 | 3 | 4 |

Os molares superiores son zalambdodontes, e os inferiores perderon a conca do talónido. Non pode considerarse que sexan propiamente diprotodontes nin poliprotodontes.

As extremidades son poderosas, especialmente as anteriores, cuxo terceiro e cuarto dedos están dotados de poderosísimas uñas de sección triangular. A diferenza doutros marsupiais australianos, non se presentan fenómenos de sindactilia (dedos fusionados) e cada extremidade presenta cinco dedos.

A cola é curta, cilíndrica, e está sucada por aneis. Está cuberta por unha grosa pel parecida ao coiro. Pode medir até 2,5 cm e parece estar dotada de gran sensibilidade táctil.

Distribución
------------

As dúas especies actuais habitan en desertos areosos da metade occidental de Australia. (Ver mapa máis arriba).

Bioloxía
--------

### Nutrición

Estas especies aliméntase de todo tipo de invertebrados terrestres, que capturan tanto na superficie como baixo terra, nun incesante ir e vir.

### Reprodución

A fisioloxía reprodutiva destes animais non é moi coñecida. Non se describiron os períodos de xestación, lactación, nin da esperanza de vida das especies.

Os machos non presentan escroto, os testículos áchanse entre a pel e a cavidade abdominal.

As femias posúen un marsupio pequeno pero ben desenvolvido, aberto cara a atrás para manter a hixiene durante a escavación. No seu interior, dúas mamilaa serven para amamentar as crías, que nacen cerca do mes de novembro en número de 1 a 2 por camada.

### Comportamento

Estas especies desprázanse baixo a area do deserto como se estivesen mergullándose, empuxando coa cabeza e apartando a area coas mans. Os traxectos en que permanecen baixo a area non son excesivamente longos, desprazándose pola superficie coa axuda das extremidades posteriores, deixando unha característica pegada formada por tres puntos que se corresponden con ambas as extremidades posteriores e o rabo.

Estado de conservación
----------------------

As dúas únicas especies vivas de toupas marsupiais están catalogadas pola UICN como *DD* (datos deficientes).

Notas
-----

1. 1 2 3 4  *Notoryctemorphia* en MSW.
2. 1 2  *Notoryctidae* en MSW.
3. ↑  Hunsaker, ed. (1977).
4. ↑  O adxectivo '*monotípico, -a* refírese a un taxon que só ten un taxon inmediatamente subordinado.
5. ↑  *Notoryctes* no SIIT.
6. ↑  *Notoryctes* na ADW.
7. ↑  *Notoryctes* en MSW.
8. ↑  *Notoryctes caurinus* na *Lista vermella de especies ameazadas* da UICN.
9. ↑  *Notoryctes typhlops* na *Lista vermella de epecies ameazadas da UICN.*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Notorictemorfos Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Notorictemorfos*** |

### Bibliografía

* Benshemesh, J. (2004): "Recovery Plan for Marsupial Moles (*N.caurinus* and *N.typhlops*) 2005-2010". Northern Territory Department of Infrastructure, Planning and Environment, Alice Springs. Documento on-line.
* Grzimek, B. Schlager, N. & Olendorf, D (2003): *Grzimek's Animal Life Encyclopedia*. Detroit: Thomson Gale.
* Hunsaker, ed. (1977): *The Biology of Marsupials* Nova York: Academic Press, Inc. ISBN 0-12-362250-6.
* Langford, D. & Pavey, C. (2002): *Southern Marsupial Mole (*Notoryctes typhlops*)*. Threatened Species of the Northern Territory. Parks and Wildlife Commission Northern Territory.
* McKenna, M. C. & Bell, S. K. (1997): *Classification of Mammals Above the Species Level*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
* Rowland, P. & Strahan, R. eds. (1995): *The Mammals of Australia*. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Press.
* Vaughan, T. A. (1986): *Mammalogy*. Third Edition. Fort Worth, Texas: Saunders College Publishing.
* Vaughan, T. A.; J. M. Ryan & N. J. Czaplewski (2000): *Mammalogy*. Fourth Edition. Philadelphia, Pennsylvania: Saunders College Publishing.
* Wilson, D. E. & Reeder D. M. (editores) (2005): *Dasyuromorphia* en *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*, 2 vol. 3ª ed. Baltimore, Maryland, EE. UU.: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Marsupiais
* Australidelfos

### Ligazóns externas

#### Orde

* Orde *Notoryctemorphia* Kirsch 1977 Arquivado 03 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Fossilworks.
* *Notoryctemorphia* Kirsch in Hunsaker, 1977 no ITIS.
* *Notoryctemorphia* na ADW. Con información, imaxes e bibliografía *(en inglés)*.
* *Notoryctemorphia* na EOL.
* *Notoryctemorphia* no NCBI.

#### Familia

* *Notoryctidae* Arquivado 03 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Fossilworks.
* *Notoryctidae* Ogilby, 1892 no ITIS.
* *Notoryctidae* na ADW.
* *Notoryctidae* na EOL.
* *Notoryctidae* no NCBI.

#### Xénero

* *Notoryctes* Stirling, 1891 no ITIS.
* *Notoryctes* na ADW.
* *Notoryctes* na EOL.
* *Notoryctes* no NCBI.

#### Especies

* *Notoryctes caurinus* Thomas, 1920 no ITIS.
* *Notoryctes typhlops* (Stirling, 1889) no ITIS.
* The marsupial mole: an enduring enigma en Australian Geographic *(en inglés)*.
* Southern marsupial mole (*Notoryctes typhlops*) en ARKive *(en inglés)*.
* Marsupial moles en The Wayback Machine *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q13166786
* EBID: ID
* LCCN: sh99010652

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Notoryctemorphia
* EOL: 1678
* Fossilworks: 40106
* GBIF: 5942
* iNaturalist: 43254
* IRMNG: 109734
* ITIS: 552318
* MSW: 10700002
* NCBI: 30662

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1003331

 |