Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Arroz (homónimos).

| Arroz |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| Subreino: | Tracheobionta |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Liliopsida |
| Subclase: | Commelinidae |
| Orde: | Poales |
| Familia: | Poaceae |
| Subfamilia: | Bambusoideae |
| Tribo: | Oryzeae |
| Xénero: | *Oryza* |
| Especie: | ***O. sativa*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Oryza sativa'**L. |

*Oryza sativa*
O **arroz** (ou arroz asiático) (***Oryza sativa***) é unha especie pertencente á familia das gramíneas (Poáceas), cuxo froito, o **arroz** é comestíbel e constitúe a base da dieta de case a metade da poboación mundial. O seu nutriente principal son os glícidos, aínda que tamén proporciona proteínas (7%), minerais e, en estado natural, bastantes vitaminas. É unha planta semiacuática de orixe asiática. O arroz fornece o 20 % de gran de cereais do mundo, sendo a cultura de colleita de maior importancia mundial.

Orixe
-----

Esta planta é orixinaria de Extremo Oriente ao pé do Himalaia pola aba chinesa a subespecie *O. sativa* var. *japonica* e pola india a subespecie *O. sativa* var. *indica*.

Descrición
----------

O arroz é unha gramínea, autogama, de gran talle, que medra con maior facilidade nos climas tropicais. Posúe talos moi ramificados e pode medir entre 0,6 e 1,8 metros de altura. Os talos rematan nunha "inflorescencia", unha panícula de 20 á 30 cm de longo. Cada panícula componse de entre 50 e 300 flores ou espículas, a partir das cales se formarán os grans : o froito obtido é unha cariópside. O arroz presenta unha gran capacidade para se ramificar. Componse de talo, follas estreitas; inflorescencia (panícula), máis ou menos larga e densa; espícula dunha flor que contén un só gran.

O arroz pertence ao xénero *Oryza*, na tribo Oryzeae, dentro da subfamilia Bambusoideae. Son pastos altos de zonas húmidas, entre 1 e 2 m de altura; caracterizándose morfoloxicamente polas súas espículas con flores solitarias, e glumas maiormente completamente ausentes. En *Oryza*, hai dúas lemmas estériles simulando glumas. O máis distintivo (compartido con todas as especies da súa tribo) é o carácter foliar coas súas células en póla e as fusoides. Teñen sistemas radiculares fibrosos, talos cilíndricos, con láminas envaiñadas en paralelo, e inflorescencias con espículas.

Clasificación
-------------

*Oryza sativa* ten maiormente dúas subespecies: a variedade pegañenta e de gran miúdo: *japonica* ou *sinica*, e a non pegañenta, de gran longo *indica*. As variedades *japonica* adoitan cultivarse en secaño, en zonas temperadas do leste de Asia, zonas altas do sueste de Asia e zonas moi elevadas do sur asiático, mentres que as variedades *indica* acostuman cultivarse en zonas baixas, as máis das veces en leiras alagadas da Asia tropical. O arroz pode ser branco, moreno, negro, púrpura e encarnado. Os arroces negros (tamén coñecidos coma púrpuras ou arroces esquecidos) son arroces glutinosos. Algunhas das súas variedades son o arroz negro indonesio e o arroz negro *Thai jasmine*.

Unha terceira subespecie, morena e de clima tropical, identificouse baseándose na morfoloxía e inicialmente chamouse de *javanica*, porén hoxe en día coñécese coma *tropical japonica*. Examplos desta variedade son os cultivares 'Tinawon' e 'Unoy', que medran en socalcos elevados das montañas Cordillera ao norte de Luzon, Filipinas.

Glaszmann (1987) usou isoencimas para dividir *Oryza sativa* en seis grupos: *japonica*, *aromatic*, *indica*, *aus*, *rayada*, e *ashina*.

Garris *et al.* (2004) usou SSRs para dividir *Oryza sativa* en cinco gropos; *temperate japonica*, *tropical japonica* e *aromatic* comportando a variedade *japonica*, mentres *indica* e *aus* comportaban a variedade *indica*.

Alimento: o arroz
-----------------

*Artigo principal**:* Arroz.
### Historia do cultivo

Utagawa Hiroshige ,*Campo de arroz na provincia de Oki, vista de O-Yama*.
Comezou a cultivarse simultaneamente en varios países hai máis de 6 milenios. Dúas especies do xénero foron domesticadas, esta, o arroz asiático (*Oryza sativa*) e o arroz africano (*Oryza glaberrima*).

O cultivo de secaño introduciuse no Xapón e Corea aproximadamente no 1000 a. C. O posterior arroz de alagamento en agricultura intensiva foi en Corea entre 850 a 500 a. C. e pasou ao Xapón polos Yayoi arredor do 300.

*O. sativa* adaptouse no medio-leste europeo e o Mediterráneo contra o 800. Os árabes levárono á Península Ibérica cando a conqueriron no 711. Despois da metade do século XV, o arroz chega a toda Italia e despois a Francia, espallándose a todo o continente durante as grandes exploracións europeas. En 1694, o arroz arribou a Carolina do Sur, probabelmente orixinario de Madagascar. Os españois levaron o arroz a América do Sur a principios do século XVIII. Nunca foi un cultivo moi común en Galiza, porén como alimento é esencial na gastronomía galega.
.

Na época colonial dos Estados Unidos, especialmente en Carolina do Sur e Xeorxia medrou moito o cultivo de arroz en parte pola man de obra dos escravos vidos de Senegambia (África occidental). Polo porto de Charleston entraron o 40% de todos os escravos norteamericanos. Os escravos desa rexión de África tiñan o prezo máis alto, xa que coñecían ben o cultivo do arroz; traballaron en plantacións de Georgetown, Charleston, e Savannah. Os escravos arpendéronlles aos donos dos campos a choer e alagar as leiras. Ao principio, o arroz apañábase a man con fouciños de madeira e deitábase en queipos. A invención da colleitadora e a nova hidráulica dos muíños (inventada en 1787 por Jonathan Lucas) incrementaron a produtividade da cultura e supuxeron un grande avance. O cultivo de arroz no suroeste dos Estados Unidos fíxose menos rendíbel coa ilegalización da escravitude despois da Guerra Civil Norteamericana.

### Produción mundial e mercado

| Principais Produtores - 2005(millónes de t) |
| --- |
|  China | 185 |
| India India | 129 |
|  Bangladesh | 40 |
|  Vietnam | 36 |
|  Tailandia | 27 |
|  Indonesia | 54 |
|  Myanmar | 25 |
|  Filipinas | 15 |
|  Brasil | 13 |
|  Xapón | 11 |
| **Total Mundial** | **619** |
| *Fonte:UN FAO (FAO)* |

A produción mundial de arroz  foi subindo nas últimas décadas, dende os 200 millóns de Tm. en 1960 até os 600 millóns de Tm. en 2004. O arroz refinado (branco) supón o 68 % do arroz moreno en peso. En 2004, os tres produtores máis importantes foron China (31 % da produción mundial), India (20 %), e Indonesia (9 %). Porén só o 6 % do arroz é comercializado internacionalmente; os tres principais países exportadores son Tailandia (26 %), Vietnam (15 %), e os Estados Unidos (11 %), mentres que os tres importadores máis importantes son: Indonesia (14 %), Bangladesh (4 %) e o Brasil (3 %).

O 2006 producíronse 420 millóns de toneladas de arroz a nivel mundial, mais só 25 millóns foron exportados.

### Nutrición humana

O arroz aporta 360 kcal (1510 kJ) cada 100 g, 79% de glícidos, 7% de proteínas e 1% de graxas. Aínda que se están a realizar novo sistemas de procesamento industrial do arroz común sen casca que preservan gran parte dos nutrientes mediante un tratamento previo con vapor de auga, e tamén novas especies transxénicas que engaden nutrientes (por exemplo desde 2000 existe arroz transxénico amarelo, **arroz dourado**, chamado así por posuír caroteno nos seus grans). E é que a meirande parte das vitaminas do arroz acostúmanse perder en gran proporción (até un -85% das vitaminas) cos procesos de refinado e puído. O consumo do arroz convencional branco (non enriquecido), porovoca un déficit de gran parte do complexo vitamínico B que pode dar lugar á doenza chamada beriberi. Por outra banda o consumo moi frecuente de arroz refinado ou branco (sen casca) pode comportar o estrinximento pola falla de contido en fibras se esta non se subministra con outros alimentos. O arroz é, logo, moi útil en caso de diarreas porque, formando parte de axeitadas formulacións con auga e electrólitos, axuda a que se reduza esta e mellora a absorción de líquido.

### Propiedades

**Principios activos**: Amidón (75%): composto basicamente por amilopectina (alfa-amilosa) e beta-amilosa, albuminoides, vitaminas (B1 na casca), proteínas (0,7%), graxas, glutina, celulosa.

**Indicacións** antidiarreico, demulcente, antiinflamatorio. En uso tópico empregado como vehículo de calor, é antiinfloxístico, analxésico e facilita a drenaxe de furúnculos e abscesos. O arroz moreno, pola súa riqueza en fibra, compórtase como laxante e hipolipemiante. Arroz branco, fariña: Gastrite, diarreas, síndrome do intestino irritábel, úlceras gastroduodenais, colite ulcerosas, enfermidade de Crohn. Afeccións cutáneas, inflamacións osteoarticulares, contracturas musculares, traumatismos, furúnculos, abscesos. Arroz moreno: estrinximento, hiperlipidemias, prevención da arteriosclerose.

Úsasen os froitos (grans de arroz). Uso tópico: aplicado en forma de emplastos quentes.

### Pratos de arroz

O arroz é un ingrediente fundamental da cociña de moitísimas culturas incluídas a mediterránea e a atlántica (galega). No País Valenciano, as Illas Baleares e Murcia existen numerosas variantes deste prato, popularmente coñecidos como paella. Así temos o arroz de lagosta, o arroz negro, o arroz a banda, o *arròs brut' (arroz con codia),* arròs amb fesols i naps*, arroz no forno,* arrossejat*,* arroz huertano*,* arroz en caldero *(típico do Mar Menor) etc. O arroz con lebre é típico da cociña castelá.*

Noutras cociñas mediterráneas o arroz é moi importante: o *rissotto* italiano (feito con arroz arborio ou carnaroli), o arroz turco, e os arroces con carnes do Cáucaso; tamén son de salientar as variantes hispanoamericanas de pratos de arroz como o arroz á cubana ou o arroz con polo.

Inevitabelmente presente na cociña asiática (innumerábeis receitas de arroz orientais: arroz fritido (tres delicias), arroz glutinoso) e árabe. Son coñecidos os arroces pilaf da India, ou o arroz fervido coma acompañante básico nos xantares chineses. No Xapón fanse con arroz os diferentes rolos e coma soporte do suxi (arroz fervido adubado con vinagre de arroz, sal e azucre).

O arroz doce é tamén unha sobremesa común en Europa (arroz con leite) e Asia.

#### Pratos de arroz en Galiza

Aínda que o arroz non se cultiva en Galiza, o seu consumo no país é grande, pois constitúe unha base da alimentación, o mesmo que en gran parte do globo, polos suculentos e variadísimos pratos que con el se fan, algúns dos cales son clásicos nas festas das aldeas (arroz caldoso, arroz con chícharos, arroz con lumbrigante, arroces con carnes…). A cociña galega utiliza o arroz nos diversos guisos e condimentacións que son comúns na vida ordinaria, pero ademais constitúe unha sobremesa de obriga e nutritiva, coma as papas de arroz (arroz con leite) e outros, nas datas máis sinaladas.

Sinonimia
---------

|  |  |
| --- | --- |
| * *Oryza aristata* Blanco
* *Oryza communissima* Lour.
* *Oryza denudata* (Desv.) Desv. ex Steud.
* *Oryza elongata* (Desv.) Steud.
* *Oryza emarginata* Desv. ex Steud.
* *Oryza formosana* Masam. & Suzuki
* *Oryza glutinosa* Lour.
* *Oryza marginata* Desv. ex Steud.
* *Oryza montana* Lour.
 | * *Oryza nepalensis* G.Don ex Steud.
* *Oryza palustris* Salisb.
* *Oryza plena* (Prain ex Bhide) Chowdhury
* *Oryza praecox* Lour.
* *Oryza pubescens* Desv. ex Steud.
* *Oryza repens* Buch.-Ham. ex Steud.
* *Oryza rubribarbis* (Desv.) Steud.
* *Oryza segetalis* Russ ex Steud.
* *Oryza sorghoides* Desv. ex Steud.
 |

Notas
-----

1. ↑  (en inglés) Watson L, Dallwitz MJ. (2008). "The grass genera of the world: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval; including synonyms, morphology, anatomy, physiology, phytochemistry, cytology, classification, pathogens, world and local distribution, and references". *The Grass Genera of the World*. Consultado o 10 de marzo de 2010.
2. ↑  Heywood, V.H. Flowering Plants of the World 1993 Oxford University Press
3. ↑  Oka (1988)
4. ↑  CECAP, PhilRice and IIRR. 2000. "Highland Rice Production in the Philippine Cordillera."
5. ↑  Glaszmann, J. C. (2004). "Isozymes and classification of Asian rice varieties". *Theoretical and Applied Genetics*.
6. ↑  Garris; Tai, TH; Coburn, J; Kresovich, S; McCouch, S; et al. (2004). "Genetic structure and diversity in *Oryza sativa* L.". *Genetics* **169** (3): 1631–8. PMC 1449546. PMID 15654106. doi:10.1534/genetics.104.035642.
7. ↑  Eladio Rodríguez González na súa obra *Diccionario enciclopédico gallego-castellano* (Galaxia, Vigo (1958-1961) fala da relación deste alimento con Galiza: *Aínda que o arroz non se cultiva en Galiza, o seu consumo no país é grande, pois constitúe unha base da alimentación, o mesmo que en gran parte do globo, polos suculentos e variadísimos pratos que con el se fan, algúns dos cales son clásicos nas festas das aldeas. A cociña galega utiliza o arroz nos diversos guisos e condimentacións que son comúns na vida ordinaria, pero ademais constitúe unha sobremesa de obriga e nutritiva, coma as papas de arroz e outros, nas datas mási sinaladas*
8. ↑  todas as cifras UNTAD 1998-2002 International Rice Research Institute Arquivado 11 de xullo de 2006 en Wayback Machine. (setembro de 2005)
9. 1 2  "*Arroz (planta)*". *Plantas útiles: Linneo*. Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2009. Consultado o 10 de marzo de 2010.
10. ↑  Eladio Rodríguez González (1958-1961): *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo
11. ↑  "*Oryza sativa*". *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*. Consultado o 10 de marzo de 2010.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Arroz Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* O arroz na alimentación, en Consumer.es (en español, xera xanelas emerxentes)
* Arroz en alimentacion.es (en español)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q161426
* BNCF: 17341
* EBID: ID
* MAG: 2778543611
* NDL: 00564118

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 52132
* APNI: 57458
* BioLib: 42781
* Dyntaxa: 221120
* Ecocrop: 1574
* EOL: 1115098
* EPPO: ORYSA
* EUNIS: 192867
* FloraBase: 499
* FoC: 200025789
* GBIF: 2703459
* GrassBase: imp06801
* iNaturalist: 61381
* IPNI: 316812-2
* IRMNG: 10706953
* ITIS: 41976
* NCBI: 4530
* PalDat: Oryza\_sativa
* PlantList: kew-426698
* POWO: ID
* TAXREF: 111793
* Tela Botanica: 47014
* Tropicos: 25509797
* uBio: 5402889
* PLANTS: ORSA
* WCSPF: 426698

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1140671
* UNII: 84IVV0906Z

 |