Coordenadas: 42°31′01″N 08°30′40″O﻿ / ﻿42.51694, -8.51111

Carballeira de San Xusto.
A **carballeira de San Xusto** é unha carballeira que se atopa na parroquia de San Xurxo de Sacos (Cerdedo-Cotobade), nunha lomba sobre o río Lérez.

Características
---------------

Capela de San Xusto.
É un lugar tradicional de encontro e referencia de lendas e vellos contos; contén carballos centenarios ademais de castiñeiros e carballos americanos. Dunha ampla extensión no pasado, hoxe está moi minguada.

Entre 1990 e 1996 houbo un conflito pola propiedade da carballeira entre os veciños da parroquia de San Xurxo de Sacos e a arquidiocese de Santiago de Compostela. O 6 de xuño de 1990 o párroco Manuel Lorenzo efectuou en Ponte Caldelas o rexistro a nome da Igrexa deste espazo e do monte de Lixó. Logo de diversos actos de protesta, durante anos de enfrontamento, a Audiencia Provincial e o Tribunal Supremo ratificaron a resolución ditada por un xulgado de instrución que daba a razón aos veciños. A propiedade da carballeira é da Comunidade de Montes da parroquia.

Durante a vaga de incendios de 2006 un forte incendio baixou desde Cerdedo a Pontevedra seguindo a beira do río Lérez, e pasou xunto á carballeira xusto o 5 de agosto. Os veciños que celebraban a romaría tiveron que marchar ás présas, ben para escapar do lume, ben para axudar a apagalo. Finalmente a carballeira salvouse. Un devoto dos Santos Xusto e Pastor, en agradecemento, trouxo ás festas dos anos seguintes cantantes de sona, como Manolo Escobar, Bertín Osborne ou David Bustamante, que achegaron milleiros de persoas á carballeira.

Patrimonio arquitectónico
-------------------------

Cruceiro.
Está presidida por un cruceiro e unha capela, na que os días 5 e 6 de agosto se celebra a romaría de Santos Xusto e Pastor. Antigamente celebrábase na carballeira a danza das espadas, e os mozos da zona ían á caza de cabras salvaxes descolgándose sobre os cantís do val. A veciñanza e a xente chegada en peregrinación participaba na procesión do santo polos lugares da parroquia, na que amais das imaxes de diferentes santos, ía o estandarte da Sociedade de Agricultores de San Xurxo de Sacos, fundada en 1903. Algúns dos peregrinos ían ofrecidos, levando caixas de mortos e ofrendas para poxar por elas.

Inscrición sobre a porta principal.
A pequena ermida conserva o presbiterio cuberto, do século XV ou XVI, con bóveda de nervaturas. A nave é do século XVIII. Sobre a porta principal hai unha pedra coa seguinte inscrición:

> 
> 
> *San Justo y San Pastor. Feliz recordación a todos los fieles devotos que quieran aprovecharse de los grandes privilegios que están concedidos a este santuario por el pontífice Clemente obispo el año de 1712. Tienen indulgencia plenaria i remisión de todos sus pecados confesando i comulgando el día 6 de agosto en la última dominic del mismo más los días de la Asunción de Nuestra Señora el día 8 de septiembre más dos del año según la bula que está en este santuario también tiene el privilegio para poner ester señor manifiesto el día 6 de agosto todos los años*.
> 
> 

Inscrición no muro sur.
Sobre unha porta no lateral sur hai outra pedra coa seguinte inscrición:

> 
> 
> *Esta puerta tragaluz y más reparos se hicieron con una buena lismosna que dio Don Joaquín Antonio Torrado y su muger Doña María Francisca Feyxo vecinos de Fefinans. Año de 1820*.
> 
> 

En xuño de 2007 inaugurouse unha estatua en memoria da loita veciñal, concibida polo escultor Alfonso Vilar e rematada polo alumnado da Escola de Canteiros de Poio. A escultura inclúe a seguinte inscrición:

> 
> 
> *Carballeira do San Xusto / carballeira enramada. / ¡Ao pé dous teus cen carballos / plantei a miña palabra! / 1990-1996*
> 
>

A carballeira na literatura popular
-----------------------------------

Interior da capela.
* *A Carballeira do San Xusto,/ ten ó lado unha xesteira/ onde hei de botar a noite/ cunha mociña solteira*.
* *Carballeira de San Xusto,/ carballeira derramada,/ naquela carballeiriña/ perdín a miña navalla*.
* *Carballeira de San Xusto,/ carballeira enramada,/ naquela carballeiriña/ perdín a miña navalla* .
* *Carballeira de San Xusto/ moitos arrodeos ten,/ se non fora polos Santos/ alá non iba ninguén*.
* *Carballeira do San Xusto,/ Carballeira do San Xusto,/ naquela carballeiriña/ hei de beilar ó meu gusto*.
* *Carballeira do San Xusto,/ carballeiriña famosa,/ naquela carballeiriña/ perdín eu a miña rosa*.
* *O castaño do San Xusto/ ten a folla revirada,/ que lla revirou o vento/ nunha noite de xiada*.
* *San Xusto e San Pastor/ andan polos cotos/ para dar gracias ós forasteiros/ e curar ós coxos*.

Ademais de na literatura popular, tamén ten presenta na literatura erudita, como nun poema de Xosé Fraga Iglesias.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes de San Xurxo de Sacos, Cerdedo-Cotobade.
* Capela dos Santos Xusto e Pastor.Capela dos Santos Xusto e Pastor.
* Carballeira de San Xusto.Carballeira de San Xusto.
* Placas no muro sur da capela.Placas no muro sur da capela.

Notas
-----

1. ↑  "Un monumento recordará a loita veciñal pola carballeira de San Xusto" Arquivado 22 de outubro de 2016 en Wayback Machine. artigo de Cristina Barral en *La Voz de Galicia*, 20 de xuño de 2007.
2. ↑  Da outra beira do río, no lugar de Fentáns, tamén na parroquia de San Xurxo de Sacos, e onde se atopa a capela da Nosa Señora de Lixó.
3. ↑  "Os éxitos de Bertín Osborne soan esta noite en San Xusto", artigo de Cristina Barral en *La Voz de Galicia*, 1 de agosto de 2008.
4. ↑  Fraguas Fraguas, A.: "Santos Xusto e Pastor en San Xorxe de Sacos", en *Romarías e santuarios* (1988).
5. ↑  O escultor non puido rematala por motivos de saúde.
6. ↑  Xaquín Lorenzo Fernández: *Cantigueiro popular da Limia Baixa* 1973, 257.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Carballeira de San Xusto Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Penedo Padín, E. e Penedo Giráldez, A.: *A Carballeira do San Xusto*. Deputación de Pontevedra, 1998.