Cunchas de *Bolinus brandaris*.
Estrutura química do 6,6′-dibromoíndigo, principal compoñente da púrpura de Tiro.
A **púrpura de Tiro** (en grego antigo πορφύρα, *porphýra*, en latín *purpura*), tamén coñecida como **púrpura real** ou **púrpura imperial**, é un colorante ou tintura de cor púrpura, cuxo ton pode variar entre un vermello púrpureo e o morado, que foi usado polos antigos fenicios na cidade de Tiro. 

A tintura consiste nunha secreción mucosa da glándula hipobranquial do gasterópodo mariño da familia dos murícidos *Bolinus brandaris* (Linnaeus, 1758), durante moito tempo coñecido como *Murex brandaris* Linnaeus, 1758. 

Na natureza estes caracois usan a secreción como parte do seu comportamento depredador, pero o caracol tamén segrega esta substancia cando se sente ameazado ou é atacado fisicamente. 

Algunhas outras especies da familia (por exemplo, *Purpura patula* do océano Atlántico occidental) tamén poden producir unha substancia similar que se converte nunha duradeira tintura púrpura cando se expón á luz do sol.

Historia
--------

Crese que xa era utilizada polos fenicios contra o ano 1570 a. C. Suxeriuse que o nome Fenicia significa *terra da púrpura*.

Os fenicios tamén facían unha tintura de cor entre púrpura e índigo, chamada azul real, que se fabricaba a partir dunha especie moi semellante a *B. brandaris*, *Murex trunculus*.[]

A púrpura de Tiro era moi custosa. O historiador Teopompo, do século -IV escribiu: «A púrpura para as tinturas valía o seu peso en prata en Cólofon.»

Para producir un gramo de púrpura necesitábanse 9 000 moluscos aproximadamente, polo que o seu uso limitábase unicamente aos artigos de luxo.

A tintura foi moi apreada na antigüidade, porque a cor era moi resistente á decoloración, e mesmo volvíase máis brillante á intemperie e baixo a luz do sol. Presentábase en varias tonalidades, sendo a máis prezada a de cor sangue coagulada tinguida de negro. Era un artigo comercial de luxo, moi aprezado polos romanos, que a usaban para tinguir túnicas cerimoniais. 

Datos arqueolóxicos de Tiro indican que os caracois se almacenaban en grandes tallas para que se descompuxesen. Isto producía un fedor insoportábel, o que foi mencionado polos antigos autores. Coñécese pouco sobre os seguientes pasos do proceso, e o método antigo para a produción en masa das tinturas "múrex" aínda non se reconstruíu con éxito; crese que esta cor dun ton "sangue coagulada amourada", a máis prezada, conseguíase bañando dúas veces as prendas, unha vez no colorante índigo de *M. trunculus* e outra na tintura vermello-púrpura de *M. brandaris*.

O lexicógrafo grego Xuio Pólux, que viviu no século -II, afirmaba que a tintura púrpura fora descuberta por Heracles ou, mellor dito, polo seu can, cuxa boca tinguiuse de púrpura ao mastigar caracois ao longo da costa do Levante mediterráneo. Recentemente o descubrimento arqueolóxico dun número considerábel de cunchas de *Murex* en Creta suxire que os minoicos puideron ser os pioneiros na extracción da púrpura imperial séculos antes que os tirios. Datacións realizadas a partir de obxectos de cerámica suxiren que a tintura puido ser producida durante o período Minoico Medio entre os séculos XX e XVIII a.C.

### Citas bíblicas

Na Biblia distínguese claramente entre dúas cores distintas desta tintura:

> 
> 
> Os que tiñan púrpura violeta e escarlata e carmesí, li´ño fino, pelo de cabra, peles de carneiro tinguidas de vermello e coiros finos, traíani tamén. (Ex. 35.23)
> 
> 

> 
> 
> Mándame, pois, un home hábil en traballar o ouro, a prata, o bronce, o ferro, a púrpura escarlata, o carmesí e a púrpura violeta, e que saiba gravar; estará cos artesanos que teño conigo en Xudá e en Xerusalén, xa que meu pai David xa puxo á miña disposición. (2Cr 2,6)
> 
> 

> 
> 
> Salomón fixo ademais o cortinado de púrpura violeta, púrpura escarlata, carmesí e liño fino, e nela fixo bordar querubíns. (2Cr 3,14)
> 
> 

> 
> 
> Entón Xudas regresou para saquear o campamento; xuntaron moitas moedas de ouro e prata, teas de púrpura violeta e de púrpura vermella e moitas outras riquezas. (1Mac 4,23)
> 
> 

Na Igrexa católica os cardeais, os "purpurados", van vestidos de cor escarlata.

### Descubrimento do compoñente químico

O principal compoñente químico do colorante tirio foi descuberto en 1909 por Paul Friedländer, sendo o 6,6′-dibromoíndigo, unha substancia que fora sintetizada previamente en 1903. Porén, esta nunca foi sintetizada comercialmente.

Notas
-----

1. ↑  McGovern, P. E. & Michel, R. H. (1985): "Royal Purple dye: tracing the chemical origins of the industry". *Anal. Chem.* **57**: 1514A-1522A.
2. 1 2  St. Clair, Kassia (2016). *The Secret Lives of Colour*. London: John Murray. p. 162–164. ISBN 9781473630819. OCLC 936144129.
3. ↑  Cunliffe, Barry (2008). *Europe between the Oceans: 9000 BC-AD 1000*. New Haven, CT: Yale University Press. p. 241.
4. ↑  "Phoenician". *Online Etymology Dictionary*.
5. ↑  Teopompo, citado por Ateneo (12:526) ao redor do ano 200 a. C.; segundo Gulick, Charles Barton (1941): *Athenaeus, The Deipnosophists*. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
6. ↑  Cólofon era unha cidade en Asia Menor, preto de Éfeso.
7. ↑  "Pigments: Causes of Color". *WebExhibits.org*. Arquivado dende o orixinal o 25 de novembro de 2019. Consultado o 2016-06-10.
8. ↑  Reese, David S. (1987): "Palaikastro Shells and Bronze Age Purple-Dye Production in the Mediterranean Basin". 'Annual of the British School of Archaeology at Athens ***82**: 201–206.*
9. ↑  Stieglitz, Robert R. (1994): "The Minoan Origin of Tyrian Purple." *Biblical Archaeologist* **57**: 46–54.
10. ↑  Indigo, en *Encyclopædia Britannica* 15ª ed. 1981, volume V, páxina 338. Chicago: Encyclopædia Britannica Inc. ISBN 0-8522-9378-X.
11. ↑   Cooksey, C. J. (2001): "Tyrian purple: 6,6'-dibromoindigo and related compounds". *Molecules* **6** (9): 736–769.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5180360
* AAT: 300311515
* BNCF: 54795
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 1277170-99-6
* ChEBI: 80914
* ChemSpider: 4590500
* KEGG: C17084
* PubChem: 5491378
* UNII: 2O3DDL8TAF

 |