Reconstrución de *Adelobasileus cromptoni*, o mamaliaforme máis antigo coñecido, descuberto a partir dun cranio fragmentario da Formación de Tecovas ó oeste de Texas. A localización da cóclea dentro do cranio é un dos avances máis destacados que presenta esta especie.
Coala – *Artibeus sp.*  
 Equidna de fociño curto – Arroaz.  
 Os mamíferos colonizaron os medios terrestres, acuáticos e aéreos.
A **evolución dos mamíferos** a partir dos sinápsidos basais («réptiles mamiferoides») foi un proceso gradual que durou aproximadamente 95 millóns de anos, dende a aparición dos primeiros sinápsidos, como o *Archaeothyris* ou *Clepsydrops*, en Pensilvaniano até a aparición dos primeiros mamaliaformes como o *Adelobasileus* no andar faunítico Carniano. A liñaxe sinápsida diverxeu da liñaxe saurópsidos, que conduciría ós réptiles, ós dinosauros e ás aves, a finais do período Carbonífero, só vinte millóns de anos despois da formación do clado dos amniotas.

Os sinápsidos diversificáronse durante o Permiano, producindo formas tan célebres coma o *Dimetrodon*, *Sphenacodon* ou o edafosauro. Durante uns cuarenta millóns de anos, foron os animais terrestres dominantes, pero hai 251,4 millóns de anos a extinción do Permiano-Triásico pon remate ó seu dominio, levando á desaparición de todos os grupos de pelicosauros e de terápsidos. Despois desta extinción, que eliminou o 70% dos vertebrados terrestres, o grupo terápsido dos listrosauros recupérase e chega a exercer un dominio tan esmagador como nunca máis se volveu repetir na historia da Terra: Durante un tempo, o 95% dos vertebrados terrestres pertencían a este xénero. Porén, un acontecemento coñecido como cambio do Triásico abriu a porta ó dominio dos dinosauros e obrigou ós mamíferos a manter un perfil baixo durante os seguintes 160 millóns de anos.

Polo xeral, os mamíferos do Mesozoico eran pequenos, e a maioría só acadaban o tamaño dun rato. Os seus dentes indican que a meirande parte das especies alimentábanse de insectos e outros invertebrados, e a forma do seu cerebro e os seus órganos sensoriais indican un estilo de vida principalmente nocturno. Aínda se mantén a incógnita de porqué a maioría de mamíferos do Mesozoico conservaron un tamaño, unha fisioloxía e un xeito de vida relativamente homoxéneos, mentres que nun período de tempo evolutivamente moi curto (uns cinco millóns de anos) a comezos do Cenozoico coneguen unha importante variación de tamaño e alimentación. A causa disto adoita ser considerada a competición dos dinosauros, que mentres exerciron unha presión selectiva que impedía a evolución de mamíferos grandes. En tempos máis recentes fixéronse novos descubrimentos que amosan un grao de especialización máis alta dos mamíferos do Mesozoic. *Castorocauda* era cando menos parcialmente acuático, *Volaticotherium* estaba dotada de membranas para e *Fruitafossor* tiña adaptacións para comer insectos semellantes ás dos osos formigueiros.

As principais liñaxes de mamíferos do Cretáceo sobreviviron á extinción do Cretáceo-Terciario malia sufriren perdas en cantidade e en diversidade. Malia que os mamíferos comezaran a diversificarse trinta millóns de anos antes e que poucos grupos se diversificaron axiña despois da extinción, a desaparición dos dinosauros permitiulles finalmente converterse nos dominadores dos medios terrestres no Cenozoico. No época do Eoceno tivo lugo unha explosiva radiación adaptativa que deu orixe a gran parte dos grupos modernos de mamíferos, e no Mioceno, a fauna mamiferoide xa era moi semellante á actual. A finais do Plistoceno extinguíronse moitos mamíferos nun proceso posiblemente relacionado coa expansión dos humanos arredor do mundo. Estas extincións aínda duran hoxe en día: a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (IUCN) lista 514 especies (arredor dun 10% de tódolos mamíferos) en en perigo grave ou especie ameazada.

Filoxeneticamente, os mamíferos son os únicos sinápsidos aínda viventes.

Notas
-----

1. ↑  Lambert, David (2001). *Dinosaur Encyclopedia*. ISBN 0-7894-7935-4
2. ↑  S.G. Lucas; Z. Lou. "Adelobasileus from the upper Triassic of west Texas: the oldest mammal", *Journal of Vertebrate Paleontology*, 1993.
3. ↑  Jin YG, Wang Y, Wang W, Shang QH, Cao CQ, Erwin DH (2000). "Pattern of Marine Mass Extinction Near the Permian–Triassic Boundary in South China". *Science* **289**: 432–436. PMID 10903200. doi:10.1126/science.289.5478.432.
4. ↑  Bowring SA, Erwin DH, Jin YG, Martin MW, Davidek K, Wang W (1998). "U/Pb Zircon Geochronology and Tempo of the End-Permian Mass Extinction". *Science* **280**: 1039–1045. doi:10.1126/science.280.5366.1039.
5. ↑  BBC: *Life Before Dinosaurs*
6. ↑  The Consolations of Extinction Arquivado 12 de outubro de 2007 en Wayback Machine.. Inclúe unha sección sobre os listrosauos e a extinción permiana.
7. ↑  Dinosaur Extinction Spurred Rise of Modern Mammals (en inglés).
8. ↑  "Jurassic "Beaver" Found; Rewrites History of Mammals" (en inglés).
9. ↑  Martin, P.S.; Wright, H.E. Jr. (1967). *Pleistocene Extinctions: The Search for a Cause*. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-00755-8.
10. ↑  Lista Vermella da UICN Arquivado 03 de xaneiro de 2009 en Wayback Machine. (en inglés).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Evolución dos mamíferos*** |

### Outros artigos

* Evolución humana

### Ligazóns externas

* Mammal Evolution en BBC Science and Nature *(en inglés)*
* The Evolution of Mammals *(en inglés)*
* Évolution des mammifères : la controverse rebondit *(en francés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q785301
* LCCN: sh85080267
* MAG: 139690037

 |