**Teodoro Comneno Ducas** (en grego: Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας, *Theódōros Komnēnós Dúkas*); nado aprox. en 1180/1185 e finado aprox. en 1252, foi déspota de Epiro desde 1215 até 1230. A data exacta do seu nacemento é descoñecida, pero foi probabelmente entre 1180 e 1185. Foi o medio irmán do fundador do Despotado de Epiro, Miguel I Comneno Ducas, fillo de Xoán Ducas, o neto do emperador bizantino Aleixo I Comneno. Teodoro, que aspiraba a reconquistar Constantinopla, asumira os tres nomes imperiais de Anxo, Ducas e Comneno. Pouco despois de asumir o poder capturou nos montes albaneses ao novo emperador latino Pedro II de Courtenay, que viaxaba desde Dirraquio a Constantinopla para se instalar no seu trono.

En 1224 tomou posesión do reino latino de Tesalónica e alí foi coroado emperador. Mentres se preparaba para atacar a mesma Constantinopla, tivo coñecemento das negociacións entre Iván Asen II de Bulgaria e a familia imperial latina, e decidiu marchar contra os búlgaros, pero foi derrotado na batalla de Klokotnitsa en 1230. Sendo feito prisioneiro e logo cegado, viuse obrigado a abdicar en favor do seu irmán Manuel. Teodoro permaneceu prisioneiro do emperador búlgaro até 1237, cando Iván Asen II casou coa súa filla e logo concedeulle a liberdade. Regresou a Tesalónica xunto ao seu fillo Xoán a gobernar o reino, que nese momento estaba ameazado por Xoán III Ducas Vatatzés, emperador de Nicea. Terminou a súa vida nunha prisión nicena, onde en 1252 Xoán III o deportara.

Traxectoria
-----------

Nado ao redor de 1180/85, Teodoro foi un fillo lexítimo do *sebastocrátor* Xoán Ducas e de Zoe Ducaina. Así pois, foi primo irmán dos emperadores bizantinos Isaac II Anxo e Aleixo III Anxo, e medio irmán do fundador do principado epirota, Miguel I Comneno Ducas.

O 1204, á caída de Constantinopla, estivo ao servizo de Constantino Láscaris e á súa morte do seu irmán Teodoro I Láscaris, pero en 1205 regresou a Europa para unirse ao seu medio irmán Miguel Comneno Ducas, que se apropiou do Epiro co título de *déspota*.

Miguel foi asasinado en 1215 e o seu irmán Teodoro sucedeuno e incorporou aos seus dominios a rexión entre o río Drin (en Albania) e o mar Adriático. En 1216 Teodoro asegurou a fronteira norte cun tratado co duque de Rascia (en Serbia), e cos latinos asinou unha tregua. Logo atacou aos búlgaros de quen tomou Prilep e Ohrid.

En 1217 o emperador latino Pedro II de Courtenay atacou Durazzo, pero foi rexeitado e caeu nunha trampa na costa albanesa sendo feito prisioneiro (non foi liberado, e morreu prisioneiro en 1219). En 1218 Teodoro iniciou unha campaña de catro anos contra o reino de Tesalónica, que se estaba expandindo sobre todo en Tesalia (1218-1222) e que supuxo a ocupación de gran parte do reino, desde Platamon no sur, até Serres e Drama no nordés. Tesalónica foi asediada, e Guido Pallavicini asumiu a dirección da cidade como rexente do mozo Demetrio de Montferrato que marchou a pedir axuda ao papa e aos señores italianos.

O emperador Roberto I de Constantinopla enviou algúns soldados ao ano seguinte (1223), pero un ataque de Xoán III Ducas Vatatzés de Nicea obrigou a retirar ditas tropas. Teodoro ocupou logo Adrianópole e parte de Tracia. En 1224 chegou a Tesalónica Guillerme IV de Montferrato para defender a coroa do seu irmán Demetrio, pero as súas tropas foron decimadas por unha epidemia de peste na que faleceu o mesmo Guillerme IV e nese mesmo ano a cidade rendeuse. Teodoro entrou en Tesalónica e proclamouse emperador (deixando así o título de déspota) mentres que os seus soldados xa se achegaban a Constantinopla.

As operacións non continuaron debido a conflitos cos búlgaros e Teodoro dedicouse a consolidar o seu poder. En 1227 o novo rei de Serbia, Estevo Radoslav, que acababa de suceder ao seu pai Estevo I Nemanjić, declarouse vasalo de Epiro. En 1230 a República de Ragusa recoñeceu a soberanía de Teodoro.

En 1230, no cume do seu poder, Teodoro atacou o territorio búlgaro pero sufriu unha grave derrota na batalla de Klokotnitsa, na beira do río Maritsa, e foi feito prisioneiro. Inicialmente foi tratado con honras, pero en canto se descubriu que el e o seu fillo Xoán preparaban un complot contra o tsar Iván Asen II, foi cegado. Os territorios conquistados por Teodoro aos latinos foron sometidos ao tsar búlgaro (menos unha parte de Tesalia), e os búlgaros entraron sen pouca resistencia en Albania e Durazzo.

Manuel Comneno Ducas, irmán de Teodoro, casou cunha filla de Iván Asen, tomando o poder en Epiro, Etolia, Acarnania, Macedonia e parte de Tesalia, e conservouno porque se recoñeceu vasalo do tsar de Bulgaria. Ragusa rexeitou a soberanía de Epiro en 1232 e Serbia fíxoo en 1233.

En 1237 Teodoro foi liberado xunto co seu fillo Xoán. Volveu ao resto dos seus dominios e rapidamente a nobreza volveu ao seu lado e depuxo ao seu irmán Manuel, que fuxiu a Nicea. Teodoro, restablecido, abdicou a favor do seu fillo Xoán, e casou a unha filla súa con Iván Asen, garantindo así a neutralidade do mesmo.

Con todos estes disturbios, Miguel Comneno Ducas (fillo do déspota Miguel I), que estivera no exilio, tomou o poder en Epiro, Etolia e Acarnania, e proclamouse déspota destas rexións e de Corfú, deixando a Xoán só algúns territorios principalmente en Tesalia. Logo en 1339 o exiliado Manuel regresou con soldados que lle deu o emperador de Nicea e desembarcou preto de Tesalónica. Pero Manuel e Teodoro chegaron a un acordo e establecéronse un goberno conxunto entre Xoán e Manuel.

En 1241 Manuel morreu e Nicea enviou tropas a Tesalónica e nestes combates Teodoro foi feito prisioneiro. Foi finalmente liberado e o seu fillo Xoán (que tivo que renunciar ao título de emperador, recuperando o de déspota, e declarándose vasalo de Nicea) deulle o goberno de Vodena, unha das cidades que conservaba. Xoán morreu en 1244 e sucedeuno o seu irmán Demetrio Comneno Ducas que en 1246 foi deposto por Nicea e enviado ao exilio.

Teodoro conspirou contra Nicea co déspota do Epiro Miguel II Comneno Ducas, quen invadiu as posesións nicenas en Tesalia e Macedonia e ocupou a costa de Macedonia en 1251. En 1252 Nicea pasou á ofensiva e recuperou as súas posesións, xunto coa fortaleza de Kastoriá e chegando até Albania. Miguel II pediu a paz e asinou o tratado de Larisa polo cal renunciaba a favor de Nicea os territorios gregos occidentais que tomara en Bulgaria, e de Prilep e Kroja en Albania, e a cambio recoñecíaselle o título de déspota de Epiro, pero como vasalo do emperador de Nicea. Teodoro foi feito prisioneiro novamente e enviado ao exilio en Nicea onde morreu despois de 1252.

Devanceiros
-----------

**Devanceiros de Teodoro Comneno Ducas**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 8. Manuel Anxo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 4. Constantino Anxo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 2. Xoán Ducas |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. Xoán Comneno |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. Aleixo I Comneno |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. Ana Dalasena |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. Teodora Comnena Angelina |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. Andrónico Ducas |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. Irene Ducaina |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. María de Bulgaria |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **Teodoro Comneno Ducas** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 6. Constantino Ducas |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. Zoe Ducaina |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. Xoán II Comneno |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. Isaac Comneno |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. Piroska de Hungría |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. Ana Comnena |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 15. Teodora Kamaterina |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *The* *Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* K. Varzos, *Ē genealogía tōn Komnēnōn* (Thessalonica, 1984) vol. 2 pp. 548–637.

| * v
* c
* e
Déspotas de Epiro |
| --- |
| Dinastía Comneno Ducas | 
* Miguel I Comneno Ducas (1205-1215)
* Teodoro Comneno Ducas (1215-1230)
* Manuel Comneno Ducas (1230-1231),
* Miguel II Comneno Ducas (1231-1268)
* Nicéforo I Comneno Ducas (1268-1289)
* Tomé I Comneno Ducas (1289-1318)

 |
| Dinastía Orsini | 
* Nicolao Orsini (1318-1323)
* Xoán Orsini (1323-1335)
* Nicéforo II Orsini (1335-1337;1356-1359)

 |
| Casa de Nemanjić | 
* Simeón Uroš (1359-1366)
* Tomé II Preljubović (1367-1384)
* María Anxelina Ducaina Paleóloga (1384-1385)

 |
| Dinastía Buondelmonti | 
* Esaú de Buondelmonti (1385-1411)
* Giorgio de' Buondelmonti (1411)

 |
| Dinastía Tocco | 
* Carlos I Tocco (1411-1429)
* Carlos II Tocco (1429-1448)
* Leonardo Tocco (1448-1479)

 |