| Caracol |
| --- |
| *Helix pomatia* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Mollusca |
| Clase: | Gastropoda |

 |

**Caracol**, **cascarolo** ou **cosco** son os nomes comúns que reciben os moluscos gasterópodos con cuncha en espiral, a diferenza dos que non a posúen, que se chaman lesmas (terrestres) ou dos que a teñen pero non é espiral, que son as lapas.

1-cuncha, 2-figado, 3-pulmón, 4-ano, 5-poro respiratorio, 6-ollo, 7-tentáculo, 8-ganglios cerebrais, 9-conduto salivar, 10-boca, 11-, 12-glándula salivar, 13-poro xenital, 14-pene, 15-vaxina, 16-glándula mucosa, 17-oviduto, 18-saco de dardos, 19-pé, 20-estómago, 21-ril, 22-manto, 23-corazón e 24-vasos deferentes

Características
---------------

Adoitan medir entre 1 e 8 centímetros, aínda que se atoparon fósiles de gasterópodos de dous metros de lonxitude. A cuncha sérvelles como protección contra os depredadores (no caso das especies acuáticas) e contra o desecamento (nas terrestres). Na cabeza teñen dous pares de tentáculos ou *cornos*, no extremo dos máis longos atópanse os ollos e os máis curtos son órganos táctiles.

Aliméntanse por medio da rádula, que é unha lingua en forma de cinta, que adoita ter milleiros de dentículos. Algúns carnívoros teñen rádulas capaces de furar as cunchas doutros moluscos.

Móvense grazas a contraccións musculares ondulatorias que percorren a cara inferior do pé. No caso dos caracois terrestres axudados por un soporte mucoso que segregan.

Hai especies monoicas e dioicas. Normalmente as hermafroditas non se autofecundan.

Atópanse en ecosistemas terrestres, dende os desertos ata as montañas, e acuáticos, tanto mariños, dende as profundidades ata o litoral, como de auga doce.

Os gasterópodos veñen do cámbrico sendo moi común os fósiles en rochas mariñas, especialmente do cenozoico.

### Alimentación

A alimentación dos caracois é variada. Principalmente son fitófagos, prefiren as follas e outros tecidos vexetais, pero tamén poden alimentarse de restos animais e, como xa se dixo, mesmo hai especies carnívoras. Poden chegar a tomar ó día a unha cantidade de alimento equivalente á metade do seu peso. Son de importancia na cadea trófica pois serven de alimento a moitas especies de peixes e aves.

Nalgúns lugares como Cataluña son tradicionalmente apreciados na cociña. Os *escargots* franceses críanse para tal fin, e en Portugal sérvense como aperitivo. En Galiza existe algunha granxa de cría e engorde de caracois para consumo humano. Isto deu pé á celebración de festas gastronómicas para a súa exaltación, como a festa do caracol de Santa María de Sacos (Cerdedo-Cotobade).

O caracol na cultura popular galega
-----------------------------------

Os campesiños consideran ós caracois prexudiciais para o campo porque come das plantas da horta, especialmente nos brotes e plantas novas.

### Locucións

* Custar máis o pringue cós caracois.
* Levalo todo ó lombo coma o caracol.
* Máis lento que unha caracola.
* Pecharse como o caracol.

### Refraneiro

* Cando chove e fai sol, colle o caracol.
* Con bo sol, abre os ollos o caracol.
* Con bo sol, saca os cornos o caracol.
* Con caracoles, figos e brevas auga non bebas, pero o pan e o viño sexa tanto que todo o que comas ande nadando.
* Deben nadar en viño os caracois, as brevas e os figos.
* Estudiante de cama e sol non vale un caracol.
* O caracol tivo anteollos e por uns cornos perdeu os ollos.
* O caracol baleiro fai máis ruído que cheo.
* Pro caracol non hai roubos, pois todo o que ten traino ó lombo.

### Coplas

* Caracol, caracol, bota os corniños ó sol, que a túa nai e o teu pai tamén os botou.

### Adiviñas

* Levo a casa ó lombo,/ ando sen ter unha pata;/ vou marcando o pasiño/ deixando un camiño de prata.
* Nunca poño mala cara/ anque sempre me dan col,/ ¿que bicho son?
* Pon col cara ao revés/ e o meu nome tes.
* ¿Que bicho é o que sobe a costa e non ten pés?
* ¿Que cousiña cousa será elo/ a que trai a casa ó carrelo?

### Usos terapéuticos

Couselo, pucho das parades ou, tamén, *caracol*
A baba dos caracois é boa para cura-los catarros de peito (ERG:baba).

Co nome de *caracol* desígnase tamén unha herba que medra nos valados e tellados, o couselo (*Umbilicus rupestris*). *Trevo caracol* designa outra planta herbácea, a alfalfa (*Medicago sativa*). Martín Sarmiento cita unha terceira planta, chamada *herba do caracol* (ou *herba da gouxa* e *serpentina*), da que di que, en cocemento, cura os animais mordidos por unha cobra, pero os datos que dá non permiten identificala.

*Verme caracol* é unha das denominacións populares da larva que ataca as coles.

Mariño Ferro tamén recolleu outros usos do caracol na medicina popular doutros países. Así, en Lancashire, para cura-las febres ensartan nove ou once caracois nun fío, e cada vez que se pon un dise "*Aquí deixo a miña febre*"; unha vez tódolos caracois no fío, bótanse ó lume. En Italia, curan as espullas fregando nelas cun caracol que logo botan lonxe dun e cara ao mar.

Galería de imaxes
-----------------

*Vexa tamén a galería de imaxes de gasterópodos de Galicia.*
* Cópula.Cópula.
* Caracol en Oroso.Caracol en Oroso.
* Prato de Escargots.Prato de *Escargots*.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *caracol*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Caracol Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* *Enciclopedia Microsoft Encarta 2009* (DVD) *(en castelán)*.
* Anónimo: *Refraneiro do viño*. Castrelos. Col. O Moucho. Vigo 1974.
* GÁRFER, J.L. e FERNÁNDEZ, C.: *Adivinancero popular gallego*. Taurus Ed. Madrid 1984.
* LEIRO LOIS, Adela (dir.): *Cambados: a tradición oral*. Colexio Público Castrelo, Cambados 1986.
* MARIÑO FERRO, Xosé Ramón: *La medicina popular interpretada* II. Xerais, Vigo 1985.
* MOREIRAS SANTISO, X.: *Os mil e un refráns galegos do home*. Ed. do autor, Lugo 1977.
* RIVAS QUINTAS, Eligio: *Frampas. Contribución al Diccionario Gallego*. Ed. Ceme, Salamanca 1978.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961.
* ZAMORA MOSQUERA, Federico: *Refráns e ditos populares gallegos*. Galaxia, Vigo 1972.

### Outros artigos

* Lista de gasterópodos de Galicia.
* Festa do caracol da Graña do Umia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q308841
* BNCF: 21476
* GEA: 13461
* GEC: 0224713
* JSTOR: snails
* MAG: 2779965526
* NDL: 00565157

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D012908
* MeSH: B01.050.500.644.400.750
* UNII: 2VIO5GL90I

 |