recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bandeira adoptada pola Alianza do Norte
A **Alianza do Norte** ou **Fronte Unida** era unha guerrilla agrupada por diferentes faccións de grupos armados, que tiñan como obxectivo común derrocar o réxime talibán que gobernaba Afganistán.

Historia
--------

### Faccións

As faccións da alianza son heteroxéneas: abranguen dende prosoviéticos, membros do anterior réxime comunistas, xiítas, até outros grupos integristas, que tiñan diferenzas cos talibáns debido á súa diferente orixe étnica.

Todas están integradas por minorías marxinadas como os taxikos (que pode ser un factor para gañar o apoio de Taxaquistán para a axuda dos Estados Unidos no conflito), uzbekos (igualmente para buscar o apoio de Uzbekistán), hazaras e algúns pashtúns.

* Partido Islámico de Afganistán, dirixido por Burhanuddin Rabbani. Nos últimos anos Rabbani tiña pouca influencia e o verdadeiro líder era Ahmed Shah Massoud.
* O Partido Islámico para a Unidade de Afganistán (Hizb-I Wahdat-I Islami-yi Afganistán), apoiado por Irán.
* Movemento Islámico Nacional de Afganistán (Junbish-I Milli-yi Afganistán), composto de uzbekos e de antigos comunistas, conducido por Abdul Rashid Dostum, apoiado por Turquía.
* Movemento Islámico de Afganistán, conducido por Ayatollah Muhammad Asif Muhsini.
* Unión Islámica para a Liberación de Afganistán (Ittihad-I Islami Bara-yi Azadi), dirixido por Abdul Rasul Sayyaf

### Países aliados

A Alianza do Norte gozou de axuda de Rusia, India, Irán e de todos os demais países fronteirizos, exceptuando Paquistán, que apoiou aos talibáns, até os ataques das torres xemelgas no 2001. Arabia Saudita e Emiratos Árabes Unidos, apoiaron igualmente aos talibáns até pouco antes da Guerra de Afganistán.

A Alianza do Norte foi combatida polos Estados Unidos e occidente en xeral até evidenciarse publicamente os excesos dos talibáns. Durante o réxime talibán a finais de 2001, a Alianza do Norte capturou e matou a centenares de muyaidines paquistanís, árabes, chechenos e doutros grupos armados, ademais dos propios talibáns con axuda dos Estados Unidos.

No 2005 a Alianza Norte non ten moita influencia. Tras o derrocamento dos talibáns, máis do 60% dos soldados foi desarmado polas Nacións Unidas e o exército nacional afgán. Hamid Karzai dixo que desarmaría todo o país e formaría un exército afgán forte con 70.000 homes para 2007.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fronte Nacional Unida

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q309368
* EBID: ID

 |
**Agustín Jarabo Domínguez**, nado o 11 de outubro de 1911 en Ourense e finado o 20 de xaneiro de 1961 en Lugo, foi un futbolista galego que xogaba na demarcación de dianteiro.

Traxectoria
-----------

Fichou polo Celta de Vigo na tempada 1935/36 na Segunda División, ano no que o equipo acadou o primeiro ascenso a Primeira División da súa historia. Porén, tivo que agardar para debutar na máxima categoría, ante o golpe de estado militar contra a Segunda República Española e o comezo da Guerra Civil.

Tralo fin da contenda as competicións oficiais reanudáronse en 1939. Agustín debutou en Primeira na segunda xornada, o 10 de decembro de 1939 en Balaídos. Dende o principio deu fe da súa facilidade anotadora, se ben foi o segundo máximo anotador do equipo na tempada do ascenso foi o primeiro o ano do debut en primeira, con 14 tantos.

Na tempada 1941/42 formou dianteira con Del Pino e Roig, entre os tres anotaron 40 goles nunha tempada na que o equipo rematou en quinta posición. Deixou o equipo tras o descenso da tempada 1943/44 ao non chegar a un acordo coa directiva para renovar.

Entre os encontros que disputou co Celta destacan tres encontros ante o Deportivo da Coruña. O primeiro en maio de 1940 na fase de promoción na que o Celta se salvou do descenso en detrimento do Depor, o segundo en abril de 1941, na Copa do Rei, que rematou cunha vitoria céltica por 8-0. O último o primeiro derbi en Primeira División, que tamén rematou con vitoria do Celta.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16527600
* BDFutbol: 10875

 |
Localización da illa de Achill.
Baía de Keem.
**Acaill** (do irlandés *aguia*), ou **Achill** en inglés, é unha illa de Irlanda no condado de Mayo, na costa oeste. Ten 146 km² e o 87 % da superficie illa está formado por turba, 2 900 habitantes. Slievemore é o punto máis alto da illa a 672 metros. Unida á terra firme por unha ponte entre as vilas de Gob an Choire e Poll Rathnaí, esta última situada en terra firme.

Gob an Choire, Keel, Doagh, Doeega e Dugort son as vilas principais da illa entre os 22 lugares habitados.

Historia
--------

Na illa consérvanse restos megalíticos de hai 5 000 anos. No século V chegaron os celtas, dedicados ao pastoreo. A illa establecéronse monxes cando menos dende o 450.

Heinrich Böll, escritor alemán, visitou a illa e escribiu as súas experiencias no seu *Irisches Tagebuch*.

Economía
--------

A economía da illa depende do turismo, a agricultura ten unha importancia menor, limitada pola propia constitución da illa: a cría de ovellas tivo historicamente máis importancia, e máis aínda da pesca, pero agora xogan un papel moi pequeno.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q631581
* WorldCat
* VIAF: 233719000
* EBID: ID
* GeoNames: 2967082
* LCCN: sh85000500
* OSM: 6045364

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Afiador.
Moto do afiador
Un **afiador** é unha persoa que ten como oficio o de afiar.

O afiador en Galicia
--------------------

O afiador nunha imaxe de Goya.
A profesión de afiador e tradicional en Galicia. Temos constancia da existencia de afiadores ambulantes galegos desde hai tres séculos. Con frecuencia proviñan da provincia de Ourense, en especial dos actuais concellos de Nogueira de Ramuín, A Peroxa, Esgos, Parada de Sil, O Pereiro de Aguiar, Castro Caldelas, San Xoán de Río, A Pobra de Trives, Chandrexa de Queixa e Manzaneda. Por ser un oficio ambulante, os afiadores galegos percorreron as terras de Castela, Navarra, Cataluña, Valencia ou Andalucía. As súas saídas eran eventuais, traballaban durante uns meses e retornaban ós seus lugares de orixe. 

O seu aparello de traballo era unha roda chamada tarazana ou toura, en barallete, a fala propia do gremio. Anunciábanse na rúa tocando o chifre.

Galería de imaxes
-----------------

* Escultura dun afiador en Nogueira de Ramuín
* Escultura dun afiador en Nogueira de Ramuín
* *O afiador*, cadro de Antonio de Puga, no Ermitage de San Petersburgo

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Sotelo Blanco, O. (1994). *Os afiadores: a industria ambulante*. Sotelo Blanco.
* *Raigame: revista de arte, cultura e tradicións populares*: Número 5, novembro de 1997 e Número 6, maio de 1998

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Afiador, afiadora***  |

### Outros artigos

* Barallete

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4990607
* GEC: 0075427
* GND: 4384779-1
* LCCN: sh96011543

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---
Un **anticiclón** é unha zona atmosférica de alta presión, na que a presión atmosférica é superior á do aire circundante. O aire dun anticiclón é máis estable có aire que o circunda e descende sobre o solo desde as capas altas da atmosfera, producíndose un fenómeno denominado subsidencia. Grazas aos anticiclóns temos situacións de tempo estable e ausencia de precipitacións, xa que a subsidencia limita a formación de nubes. A circulación do aire no interior dun anticiclón é inversa á dunha borrasca, é dicir, no hemisferio norte a circulación é no sentido das agullas do reloxo (dextroxiro), e hemisferio sur é en sentido contrario as agullas do reloxo (levoxiro).

Formación
---------

Os anticiclóns fórmanse cando unha masa de aire frío situada a certa altura tende a descender ata contactar co chan. Na zona de contacto hai moita presión e acumúlase moito aire, o vento tende a saír desde o centro cara ó exterior.

Tipos
-----

* **Anticiclón térmico**

Un anticiclón térmico é o descenso dunha masa de aire debido a que está máis fría có seu contorno. Prodúcese cando o aire descende por arrefriamento aumentando a presión atmosférica, a perda de temperatura é maior nas capas baixas que nas altas, provocando unha inversión térmica.
Ofrece un tempo seco, soleado e frío.

* **Anticiclón dinámico**

Un anticiclón dinámico é o descenso dunha masa de aire debido a que é empurrada cara a superficie da Terra pola advección en altura de masas de aire que a desprazan do lugar no que se atopa.
Ofrece un tempo seco, soleado e caloroso.

Anticiclón dos Azores
---------------------

É un anticiclón dinámico situado, normalmente, no centro do Atlántico Norte, á altura das illas dos Azores. É o centro de acción que induce sobre Europa, en xeral, e sobre España, en particular, proporciona tempo seco, soleado e caloroso durante o verán. Excepcionalmente tamén pode exercer a súa influencia no outono e na primavera, e mesmo nalgunhas ocasións en inverno. Neste caso o centro do anticiclón situarse no centro do mar Cantábrico, provocando invernos secos e temperados.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Borrasca

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q177414
* BRE: 701500
* DOI: GOLDBOOK.A00391
* EBID: ID
* GEC: 0078876
* GND: 4160100-2
* JSTOR: anticyclones
* MAG: 67320510
* NKC: ph824581

 |
Atractor de Roessler
Na física matemática contemporánea, un **atractor** pode ser definido como o conxunto de comportamentos característicos para os que evoluciona un sistema dinámico independentemente do punto de partida.

Exemplos
--------

Un exemplo clásico dun atractor é unha bola rolando sobre un plano. Debido ao efecto do atrito o movemento da bola tenderá a converxer sempre para unha situación cuxa velocidade é nula. Este é o atractor, o movemento cero.

Outro exemplo de atractor é un péndulo en movemento. O seu balanceo, sempre tenderá a converxer a unha oscilación de período constante; entón, o atractor é ese período constante.

Tipos
-----

Un sistema dinámico pode evolucionar para:

* un atractor fixo - (Por exemplo, unha bola a xirar ao redor dunha cova acaba por se fixar no fondo da cova, por acción da gravidade).
* un atractor periódico - (Por exemplo, no caso do padrón cíclico de oscilación dun péndulo, entre un certo número de estados fixos, o atractor é un ciclo límite).
* un atractor estraño - (O sistema flutúa para sempre entre varios estados dun modo que non é aleatorio, nin é fixo, nin oscilatorio, mais si unha flutuación continua caótica).

Os sistemas máis complexos posúen os tres tipos de atractores; unhas condicións iniciais diferentes non só levan a comportamentos diferentes senón tamén a tipos de comportamento diferentes.

Un atractor estraño: O atractor de Lorenz.
### Atractor estraño

Un atractor é estraño se ten dimensión de Hausdorff non enteira (ou "fractal") ou se a dinámica no atractor é caótica.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Atractor de Lorenz e outros*** |

### Outros artigos

* Efecto bolboreta
* Atractor de Lorenz
* Teoría do caos
* Complexidades
* Sinerxía
* Fractais

### Ligazóns externas

* O atractor de LorenzArquivado 20 de decembro de 2007 en Wayback Machine. - o efecto bolboreta nun atractor estraño *(en portugués)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q507187
* BNCF: 71150
* JSTOR: strange-attractors
* MAG: 164380108

 |
A **Academy of Interactive Arts & Sciences** (**AIAS**) é unha organización estadounidense non lucrativa de profesionais da industria do videoxogo. Organiza o encontro anual Design Innovate Communicate Entertain, máis coñecido como D.I.C.E. durante o cal se presentan os premios D.I.C.E. Dende 1998, a *Academy of Interactive Arts & Sciences (AIAS)* anuncia anualmente o seu *"Hall* da Fama" dos desenvolvedores de xogos interativos que conseguiron logros revolucionarios e innovadores na industria dos computadores e dos videoxogos.

Interactive Achievement Awards
------------------------------

Os *Interactive Achievement Awards* (ou *IAA's*) son os únicos premios anuais baseados no voto que recoñecen os mellores videoxogos, exemplos de entretemento en liña e individuos ilustres que permitiron o avanxe da industria mundial do software de entretemento. Os premios son presentados pola "*Academy of Interactive Arts & Sciences*" e son determinados polo voto dos membros cualificados de cada campo específico, o que converte aos *Interactive Achievement Awards* nun dos recoñecementos máis respectados polos creadores de software.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q337332
* WorldCat
* VIAF: 130648590
* LCCN: nr2002035364

 |
A **atonalidade** (do grego *α*: ‘sen’ e *τόνος* *tónos* 'tonalidade') é o sistema musical que carece de toda relación dos tons dunha obra cun ton fundamental e de todos os lazos harmónicos e funcionais na súa melodía e acordes, sen estar suxeito ás normas da tonalidade.

Ao sistema oposto da atonalidade non se lle debe de chamar "tonalismo", senón, «sistema tonal».

Máis especificamente, o termo describe a música que non se axusta ao sistema de xerarquías tonais que caracterizaba ao son da música europea entre o século XVII e os primeiros anos do XX.

Os centros tonais substituíron gradualmente os sistemas de organización modal que se desenvolveron desde o 1500 e que culminaron co establecemento do sistema de modo maior e menor entre fins de século XVI e mediados do XVII.

Un oínte atento a obras particularmente dos períodos Barroco, Clásico ou Romántico, ou obras como unha ópera de Antonio Vivaldi, unha sonata de Beethoven (1770-1827), é capaz de advertir o final poucos compases antes de que finalice un fragmento.

O sistema tonal é o substrato en que se basearon case todos os compositores entre 1600 e 1900. Nesas obras musicais existe un son que actúa como centro de atracción de toda a obra. Aínda que no transcurso da mesma cambiouse moitas veces de centro tonal por medio de modulacións, por convención cara ao final sempre prevalecía a forza dese núcleo orixinal e a composición terminaba ao chegar á tónica, ou sexa o son de atracción (en grego *τόνος* significa ‘tensión’).

O principio básico da atonalidade consiste en que ningún son exerza atracción sobre calquera outro son que se atope nas súas proximidades. Por iso o oínte non pode predicir nin sequera unha nota antes, si está ao final dunha frase musical (a cal, aparentemente, cesa en calquera momento) sinxelamente porque non existiu ningún centro tonal.

Notas
-----

1. ↑  atonalidade

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Música y educación: Revista trimestral de pedagogía musical, 0214-4786, Ano nº 19, Nº 66, 2006, páxs. 51-74. Autores:José Antonio Ordoñana Martín, Arantza Almoguera Martón, Fernando Sesma, Ana Laucirica Larrinaga

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q211745
* BNCF: 28561
* BNF: 12200444h
* BRE: 1839557
* EBID: ID
* GEC: 0081749
* GND: 4143343-9
* JSTOR: atonal-music
* MAG: 2776282251

 |
**Alfredo Trombetti**, nado en Boloña o 16 de xaneiro de 1866 e finado no Lido de Venecia o 5 de xullo de 1929, foi un lingüista italiano que desenvolveu a súa actividade, sobre todo, nas tres primeiras décadas do século XX.

Traxectoria
-----------

Trombetti graduouse na súa cidade natal en 1891 e obtivo no 1904 o Premio Real da Accademia dei Lincei. No mesmo 1904 tornouse profesor titular de Filoloxía semítica, sempre en Boloña, e no 1912 de Ciencia da linguaxe.

Teorías de Trombetti
--------------------

É coñecido como defensor da teoría monoxenética das linguas, consonte a cal todas as linguas do mundo remontan a unha única lingua ancestral. Os argumentos a prol da monoxénese foron presentados no seu libro *L'Unità d'origine del linguaggio,* publicado en 1905. Esta hipótese orixinou unha forte controversia na época e continúa a producila na actualidade, se ben é certo que nos últimos anos hai relevantes defensores dos seus postulados.

Ao respecto do vasco, Trombetti, aínda que non o primeiro, foi un defensor do seu parentesco cas linguas do Cáucaso, máis mesturou no grupo caucásico tamén linguas indoeuropeas, como o hitita, o que minaría os seus argumentos

Obras de Trombetti (selección)
------------------------------

* 1905. *L'Unità d'origine del linguaggio.* Bologna: Luigi Beltrami.
* 1907. *Come si fa la critica di un libro. Con nuovi contributi alla dottrina della monogenesi del linguaggio e alla glottologia generale comparata.* Bologna: Luigi Beltrami.
* 1912. *Manuale dell'arabo parlato a Tripoli. Grammatica, letture e vocabolario.* Bologna: Luigi Beltrami.
* 1922-1923. *Elementi di glottologia*, 2 volumes. Bologna: Zanichelli.
* 1925. *Le origini della lingua basca.* Bologna: Azzoguidi.

Notas
-----

1. ↑  Michel Morvan, Les origines linguistiques du basque. Presses universitaires de Bordeaux. 1996, páxs. 54-55

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2523993
* WorldCat
* VIAF: 44384477
* Auñamendi: 132223
* BNF: 12404311k
* BRE: 4205005
* DeutscheBio: 117636630
* FAST: 449155
* GND: 117636630
* ICCU: TO0V091947
* ISNI: 0000 0001 0893 1502
* LCCN: no00042763
* NTA: 06933899X
* OBP: ID
* OL: OL2106075A
* SUDOC: 033146772

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Ano.
Celebración do Ano Novo Chinés no CanadáAno Novo Chinés en Manchester, Reino Unido
O **Ano Novo Chinés** (chinés tradicional=*农历新年*, chinés simplicado=*農曆新年*, pinyin=*nónglì xīnnián*, máis coñecido na China, como a **Festa da Primavera** (*春节*, *春節*, *chūnjíe*), é a máis importante das festividades tradicionais chinesas, baseado no calendario chinés, que é un lunisolar, o que fai que varíe a data segundo o calendario gregoriano entre o 21 de xaneiro e o 20 de febreiro.

Historia
--------

O Aninovo é o primeiro día do primeiro mes do calendario chinés, o primeiro de Lúa Nova que por convención determínao o Observatorio da Montaña Púrpura de Nankín, e a festa do Ano Novo finaliza o décimo quinto día, que recibe o nome de Festa das Lanternas. A orixe do Ano Novo Chinés pérdese no tempo e está mesturado con múltiples mitos e tradicións.

Celébrase no territorio habitado maioritariamente por chineses e naqueles outros nos que hai comunidades chinesas e influíu nas celebracións do ano novo de Corea, Mongolia, Nepal, Bután, Vietnam, e no do Xapón antes de 1873.

Dentro da China, os costumes e tradicións varían segundo a rexión pero en xeral nesta época mércanse agasallos, tamén é tradición limpar a casa para arredar o infortunio, decorar xanelas e portas con anacos de papel vermello e con lemas sobre a felicidade, a saúde e a lonxevidade. Na véspera do aninovo, equivalente á noitevella occidental, celébrase a cea con toda a familia, o que provoca o maior movemento de poboación do planeta ó se mover de poboación millóns de persoas para estar cos seus, tradicionalmente nesa noite cómese porco, pato, galiña e diversas larpeiradas doces, a familia rematará a festa con foguetes. Na mañá do aninovo os nenos deséxanlles a seus pais un bo e saudable aninovo, e reciben diñeiro en sobres de papel vermellos.

### Anos recentes

| Animal | Rama | Data |
| --- | --- | --- |
| 狗 Can | 戌 Xū | 6 de febreiro de 1994 | 29 de xaneiro de 2006 | 16 de febreiro de 2018 |
| 豬 Porco | 亥 Hai | 14 de xaneiro de 1995 | 18 de febreiro de 2007 | 5 de febreiro de 2019 |
| 鼠 Rata | 子 Zǐ | 19 de febreiro de 1996 | 7 de febreiro de 2008 | 25 de xaneiro de 2020 |
| 牛 Boi | 丑 Chǒu | 7 de febreiro de 1997 | 26 de xaneiro de 2009 | 12 de febreiro de 2021 |
| 虎 Tigre | 寅 Yín | 28 de xaneiro de 1998 | 14 de febreiro de 2010 | 1 de febreiro de 2022 |
| 兔 Coello | 卯 Mǎo | 16 de febreiro de 1999 | 3 de febreiro de 2011 | 22 de xaneiro de 2023 |
| 龍 Dragón | 辰 Chén | 5 de febreiro de 2000 | 23 de xaneiro de 2012 | 10 de febreiro de 2024 |
| 蛇 Serpente | 巳 Sì | 24 de xaneiro de 2001 | 10 de febreiro de 2013 | 29 de xaneiro de 2025 |
| 馬 Cabalo | 午 Wǔ | 12 de febreiro de 2002 | 31 de xaneiro de 2014 | 17 de febreiro de 2026 |
| 羊 Ovella | 未 Wèi | 1 de febreiro de 2003 | 19 de febreiro de 2015 | 6 de febreiro de 2027 |
| 猴 Mono | 申 Shēn | 22 de xaneiro de 2004 | 8 de febreiro de 2016 | 26 de xaneiro de 2028 |
| 雞 Galo | 酉 Yǒu | 9 de febreiro de 2005 | 28 de xaneiro de 2017 | 13 de febreiro de 2029 |
Petrarca, quen concibiu a idea dunha "Idade Escura" europea. De *Ciclo de homes e mulleres famosos*, Andrea di Bartolo di Bargilla, c. 1450.
Na historiografía europea, os **anos escuros** refírense ó período que inclúe (aproximadamente) do 476 ó ano 1000.

Este concepto dun tempo de escuridade foi creado no século XIV polo erudito italiano Francesco Petrarca, e estaba pensado orixinalmente como unha crítica á falta de carácter da última literatura latina. Os historiadores posteriores expandiron o termo para referirse ó período de transición entre a antigüidade romana clásica e a Alta Idade Media, para describir un período caracterizado non só pola falta de literatura en latín, senón tamén a falta de historia escrita contemporánea, a decadencia demográfica xeral, e a limitada actividade construtiva e cultural (que se pon de manifesto, por exemplo, no empobrecemento da tecnoloxía, como se ve no caso da cerámica). Posteriormente, a cultura popular empregou o termo para describir a Idade Media como un tempo de atraso (cando en realidade non foi así), estendendo o seu uso pexorativo e ampliando o seu alcance.

Os achados da arqueoloxía e doutras disciplinas académicas no século XX proxectaron moita luz nova sobre este período, e ofrecéronnos unha comprensión máis matizada dos seus aspectos positivos. Apareceron outros termos para situar temporalmente este período: Última Antigüidade, Primeira Idade Media, e Grandes Migracións, dependendo de sobre que elementos culturais se poña a énfase.

Cando no século XIX comezou o estudo académico moderno da Idade Media, o termo "Anos escuros" quedou ó principio, con todas as súas connotacións críticas. Porén, hoxe os historiadores usan o termo "anos escuros" en sentido neutro, é dicir, para expresar a idea de que os acontecementos do período a miúdo semellan "escuros" só en termos comparativos con outras épocas.

Historia
--------

*O triunfo do cristianismo* de Tommaso Laureti (1530-1602), pintura do teito das Estancias de Rafael, no Palacio Apostólico da Cidade do Vaticano. Imaxes como esta celebran o triunfo do cristianismo sobre o paganismo da Antigüidade.
O termo "escurantismo" foi pensado orixinalmente para referirse a todo o período entre a caída de Roma e o Renacemento; o termo "Idade Media" ten unha motivación semellante, o que implica un período intermedio entre a Antigüidade clásica e a Idade Moderna. Os eruditos do século XIX comezaron a recoñecer os logros alcanzados durante o período, cuestionando así a imaxe da Idade Media como unha época de escuridade e decadencia. O termo non é agora nunca utilizado polos académicos para referirse a toda a época medieval; cando se utiliza, polo xeral limítase á Alta Idade Media.

Notas
-----

1. ↑  Jordan, Chester William (2004). Dictionary of the Middle Ages, Supplement 1. Verdun, Kathleen, "Medievalism" pp. 389–397. Sections 'Victorian Medievalism', 'Nineteenth-Century Europe', 'Medievalism in America 1500–1900', 'The 20th Century'. Same volume, Freedman, Paul, "Medieval Studies", pp. 383–389.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q217192
* AAT: 300106716
* EBID: ID
* MAG: 2779337418

 |
Murallas de Acrocorinto, desde o oeste, tal e como foron reconstruídas polos venecianos.
Mapa das ruínas de Acrocorinto.
O **Acrocorinto** (Ακροκόρινθος en grego) é a fortaleza situada na acrópole de Corinto (a 575 m. de altitude), co que é a de maior tamaño do Peloponeso. Foi utilizada durante a Antigüidade e a Idade Media.

Historia
--------

Foi famosa na antigüidade polas súas defensas e polo templo dedicado a Afrodita, no que servían numerosas hieródulas. A acrópole de Corinto xa constituía unha posición ben defendíbel por causa da súa forma, mais foi fortificada polos cipsélidas desde o século VII a.C. e renovada por Xustiniano como sede dos estrategos do tema de Hellas. Os francos utilizáronna durante a Cuarta Cruzada, e posteriormente os venecianos e os turcos. Grazas a que dispuña de acceso a fontes de auga, a fortaleza de Acrocorinto utilizouse como derradeira liña de defensa no sur de Grecia para evitar que as forzas inimigas entrasen na península do Peloponeso. As defensas consistían en tres murallas. O templo de Afrodita foi cristianizado e posteriormente convertido en mesquita. A Escola Americana realizou escavacións en Acrocorinto en 1929 e na actualidade visítase como un dos castelos medievais máis importantes de Grecia.

Pausanias, o xeógrafo do século II, narra na súa *Descrición de Grecia* un mito corintio: Briareo, un dos hecatónquiros, facía de xuíz nunha disputa entre Poseidón e Helios acerca do mar e o sol e decidiu que o Istmo de Corinto fose para Poseidón e a acrópole de Corinto para Helios.

A fonte Peirene está situada no interior das murallas. Pausanias di que está situada detrás do templo e que foi un presente de Asopo a Sísifo a cambio da información de que Zeus quen violara á filla de Asopo, Exina.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q420810
* WorldCat
* VIAF: 247845823
* BNF: 153255382
* DARE: 21934
* GEC: 0000603
* GeoNames: 265410
* GND: 4701708-9
* NLG: 178675
* Pleiades: 570059

 |
Atracadoiros no R. C. N. da Coruña.
Un **atracadoiro** é unha estrutura usada para atracar, amarrar barcos na costa dun corpo de auga.

Está normalmente formado por unha pasarela, sexa de pedras ou de madeiras, que se fixan no fondo do leito do río, lago ou mar.

Tipicamente un atracadoiro é un molle onde os barcos paran para deixar embarcar e desembarcar os pasaxeiros ou as mercadorías e parten enseguida.

Co aumento do uso dos iates os atracadoiros están máis xeralmente asociados a construcións, en principio flotantes, nos portos deportivos ou *marinas*, onde se poden amarrar os barcos de recreo.

Un atracadoiro é sempre unha construción máis lixeira que un ancoradoiro, máis destinado a navíos.

Notas
-----

1. ↑  **atracadoiro** no dicionario da RAG.
2. ↑  *atracadouro* @ Infopédia *(en portugués)*.
3. ↑  *atracadoiro* @ Infopédia *(en portugués)*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Dique (construción)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1153558
* AAT: 300007927

 |
A **acroleína** é un aldehido de 3 carbonos (propenal) que se obtén por deshidratación da glicerina.

Características
---------------

A acroleína é un líquido incoloro ou amarelo de cheiro desagradable e lacrimóxeno. Disólvese facilmente en auga, evapórase rapidamente cando se quenta e inflámase facilmente. Pódense formar pequenas cantidades de acroleína e esparexerse polo aire ó queimárense árbores, tabaco, gasolina ou petróleo. É extremadamente tóxico por inhalación ou inxestión, os límites da exposición atmosférica son 0,1 ppm.

Emprégase como praguicida para controlar algas, plantas acuáticas, bacterias e moluscos. Tamén se usa na manufactura doutras substancias químicas e resinas sintéticas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q342790
* BRE: 1807140
* EBID: ID
* GEC: 0074615
* GND: 4141314-3
* LCCN: sh00009449
* MAG: 2780422782
* NDL: 00560150

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 107-02-8
* ChEBI: 15368
* ChEMBL: CHEMBL721
* ChemSpider: 7559
* DTXSID: DTXSID5020023
* ECHA: 100.003.141
* HMDB: HMDB0041822
* IEDB: 143621
* IUPHAR: 2418
* KEGG: C01471
* MeSH: D000171
* NIOSH: 0011
* PubChem: 7847
* UNII: 7864XYD3JJ

 |
**Alexis** (grego antigo, Ἄλεξις), nado ca. -375 e finado en -275, foi un comediógrafo nado en Thuris na Magna Grecia pero que viviu desde novo en Atenas, é con Antífanes o máximo representante da comedia media.

Traxectoria
-----------

É pouco o que se coñece da súa vida, segundo Plutarco viviu 106 anos e morreu na escena mentres o estaban coroando e segundo a Suda escribiu 245 comedias, delas coñecemos 130 títulos pero tan só restan 340 fragmentos das súas obras, totalizando uns 1000 versos. A súa obra seguíase apreciando na época romana, Aulo Xelio informa que a súa poesía se utilizaba nas comedias romanas, mesmo inspirando a Plauto.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4966577
* WorldCat
* VIAF: 36160903
* BAV: ADV11477982
* BNE: XX1105271
* BNF: 13562874x
* BRE: 1811780
* CERL: cnp00874685
* DeutscheBio: 119459663
* EBID: ID
* FAST: 1804072
* GND: 119459663
* ICCU: TSAV009453
* ISNI: 0000 0000 7244 1463
* LCCN: n95038772
* SUDOC: 052546438

 |
Candeas do castiñeiro.
Un amento macho nun salgueiro (*Salix*).
Os amentos son típicos de carballos, carballo das Canarias (*Quercus canariensis*).
En botánica, **amento**, chamado popularmente **candea**, é unha inflorescencia tipo acio, xeralmente pénsil, característica de certas árbores, especialmente na subclase Hamamelidae, as familias Salicaceae e Fagaceae. Tamén recibe os nomes comúns de *gatiño* e *flor da trama*.

O amento consiste nunha espiga articulada polo seu baseamento e composta de flores dun mesmo sexo, pois hai amentos masculinos, máis alongados, e amentos femininos. As flores son simples, sen pétalos nin sépalos, as masculinas fican reducidas aos estames e as femininas ao estigma.

As candeas aparecen na primavera, xeralmente antes que as follas agroman.

Nesta clase de plantas, a polinización é anemófila, isto quere dicir que o transporte do pole, moi abundante, é realizado polo vento.

O pole dalgunhas árbores pode ser, para a especie humana, unha fonte de alerxias.

En Galiza algunhas árbores con candeas son:

* Todos os carballos.
* Os salgueiros.
* O amieiro.
* O castiñeiro.

Etnoloxía
---------

* *Cando n'o castiñeiro vires candèa, lèva ò carneiro a ovella*.
* *Candea aberta, seitura certa* (Cando o amento do castiñeiro xa está desenvolvido, a sega vén axiña).

Notas
-----

1. ↑  Especialmente recibe este nome a flor do castiñeiro, porén designaría por extensión calquera inflorescencia tipo amento. O nome candea viría da semellanza coas candeas da luz.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q217753
* EBID: ID
* GEC: 0077562
* LCCN: sh85021249
* MAG: 173105851

 |
Un ornitólogo utilizando uns anteollos.
Uns **anteollos** son uns instrumentos ópticos monoculares empregados para ver de preto obxectos afastados. Comprenden un obxectivo óptico e outro ocular, xeralmente colocados nun tubo corredío. Diferéncianse dun telescopio terrestre en que este último ten maior alcance.

Aparecidos entre o século XVI e o XVII, a súa invención é atribuída a Juan Roget. Nos seus primeiros tempos, foron utilizados principalmente por mariños e naturalistas; aínda que, tamén serven para a observación ornitolóxica e, até certo punto, para as observacións astronómicas.

Miradoiro Yukon

Características
---------------

Uns anteollos caracterízanse por:

* O seu **grao de aumento** (ou de achegamento), designado por un multiplicador (20x, 30x etc.). Este denótase na literatura física como M, e é en realidade a magnificación angular dos anteollos, e é o negativo do cociente da distancia focal da lente obxectivo entre a distancia focal da lente ocular.
* O seu **diámetro**. Unha lente de gran diámetro captará máis luz e proporcionará, por tanto, unha imaxe máis luminosa. Polo xeral, os modelos de gran diámetro son os máis pesados e os máis voluminosos.

### Peculiaridades

* Nalgunhas ocasións pódense realizar anteollos cadrados. Isto só é posible grazas ao efecto de lentes focalizadoras de grande aumento.
* A certos modelos pódeselles agregar un adaptador especial para cámaras fotográficas.

Tamén hai anteollos destinados para o público, instalados nalgúns sitios turísticos (polo regular, de pagamento), que permiten observar paisaxes e monumentos.

Notas
-----

1. ↑  "Dicionario - Real Academia Galega". *academia.gal*. Consultado o 2021-01-07.

Véxase tamén
------------

* Binoculares
* Lentes
* Telescopio
**Antonio Trabazo Lorenzo**, nado en Silleda en 1906 e finado no mesmo concello o 20 de setembro de 1937, foi un avogado e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de José Trabazo González e irmán de Alfonso Trabazo Lorenzo. Estudou o bacharelato no Instituto de Pontevedra. Aprobou os exames para secretario de xulgado municipal en maio de 1929. Foi oficial interino co Concello de Silleda ata que foi suspendido en maio de 1931. Sufriu un atentado en decembro de 1932. Aprobou os exames para procuradores en xuño de 1933. Foi nomeado xestor de cédulas do concello de Silleda en agosto de 1934. Foi nomeado alcalde de Silleda en outubro de 1934, permanecendo no cargo ata marzo de 1936.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Segundo Arceo Díaz** |  **Alcalde de Silleda** 1934 - 1936 | Sucesor:**Emilio Alonso Paz** |

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 21-9-1937, p. 2.
2. ↑  *El Ideal Gallego*, 12-5-1929, p. 3.
3. ↑  *El Progreso*, 29-12-1932, p. 3.
4. ↑  *El Pueblo Gallego*, 3-6-1933, p. 4.
5. ↑  *El Pueblo Gallego*, 8-8-1934, p. 10.
**Alessandra Perilli**, nada en Rimini o 1 de abril de 1988, é unha tiradora deportiva sanmarinesa, que compite na modalidade de tiro ao prato. É a primeira deportista da historia en conseguir unha medalla olímpica representando a San Marino, converténdose no país máis pequeno do mundo en conseguir un metal olímpico.

Participou en tres Xogos Olímpicos de Verán, entre os anos 2012 e 2020, obtendo dúas medallas en Toquio 2020, prata no foxo mixto (xunto con Gian Marco Berti) e bronce na proba de foxo individual, e o cuarto lugar en Londres 2012.

As súas medalla de prata e bronce significan as primeiras de San Marino en toda a súa historia, e o país máis pequeno en conseguir unha medalla.

Notas
-----

1. ↑  «Alessandra Perilli». Base de datos da ISSF *(en inglés)*.
2. ↑  "El país más pequeño del mundo «San Marino», hace historia al ganar medalla de bronce en Tokio 2020". *Ahora Noticias* (en castelán). 29 de xullo de 2021. Arquivado dende o orixinal o 01 de agosto de 2021. Consultado o 1 de agosot de 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2615721
* OCID: alessandra-perilli
* Sports Reference: alessandra-perilli-1

 |
Kelly Clarkson gañadora da primeira edición
**American Idol** (**American Idol: The Search for a Superstar** na primeira tempada) é un programa de televisión estadounidense, que consiste nun concurso de talentos na procura do mellor cantante. Creouno Simon Fuller baseado no Pop Idol británico e comezou a emitirse o 11 de xuño de 2002, converténdose nun dos programas máis populares da televisión norteamericana.

Mediante audicións por todo o país o programa procura descubrir o mellor cantante, os xuíces encárganse de realizar as críticas e avaliar a actuación dos participantes, Randy Jackson e Simon Cowell fórono en todas as tempadas e Paula Abdul das tempadas unha a oito e Kara DioGuardi na oito. O público por medio do voto telefónico decide nas últimas fases. O presentador é Ryan Seacrest, o humorista Brian Dunkleman foi copresentador na primeira tempada. A banda de American Idol diríxea Rickey Minor.

Nos Estados Unidos o programa emíteo a Fox os xoves e os venres pola noite, no Canadá tamén a emite en directo a CTV. Noutros países como Australia, Reino Unido ou Israel emítese con algún atraso.

Gañador
-------

* Series 1 (2002): Kelly Clarkson
* Series 2 (2003): Ruben Studdard
* Series 3 (2004): Fantasia Barrino
* Series 4 (2005): Carrie Underwood
* Series 5 (2006): Taylor Hicks
* Series 6 (2007): Jordin Sparks
* Series 7 (2008): David Cook
* Series 8 (2009): Kris Allen

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q201052
* WorldCat
* VIAF: 75149066594465601945
* EBID: ID
* Epguides: AmericanIdol
* GND: 7755665-3
* IMDb: tt0319931
* LCCN: no2002092134
* Metacritic: american-idol
* MusicBrainz: ID
* MusicBrainz: ID
* MusicBrainz: ID
* Rotten Tomatoes: american-idol
* TMDb: 3626
* TVcom: american-idol

 |
Muller protexida cunha antuca nunha pintura de Francisco de Goya.
Un parasol amarelo na praia.
Unha **antuca**, tamén denominada **parasol**, é un utensilio portátil ou unha estrutura fixa ou plegable para dar sombra. É usada para protexerse do sol, por exemplo en praias ou piscinas exteriores. A diferenza do paraugas, pensado para protexerse da choiva, non ten porque ser impermeable.

Historia
--------

Foi deseñada a partir do mesmo principio que o do paraugas e desenvolvida fai aproximadamente 4.000 anos pola civilización chinesa onde tamén se creou o paraugas. Dende alí estendeuse a Persia, Exipto e Grecia; e foi aí mesmo onde, dende o século IX, as antucas comezaron a ser de uso exclusivo das clases nobres.

Materiais
---------

Antes, eran fabricadas con tecidos lixeiros e finos, a miúdo con encaixe; hoxe en día, na súa maioría, son fabricadas con materiais plásticos.

As antucas de hoxe en día fabrícanse nunha gran variedade de materiais. Para os armazóns das antucas o material máis utilizado é o aluminio pola súa lixeireza e dureza. Porén non é o único material para os armazóns, tamén se poden atopar de aceiro inoxidable e de madeiras tropicais; e recentemente até de fibra de vidro.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *antuca*.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *parasol*.
3. ↑  The inventions that changed the world (Londres, Reader's Digest Editors, 1982).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Antuca Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Paraugas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1762975
* AAT: 300046218
* EBID: ID
* GEC: 0129721
* GND: 1077994877

 |
**AlloCiné** é unha organización de servizo que achega información do cine francés, especialmente centrando na promoción das novidades en DVD, Blu-ray e información de VOD. A empresa foi fundada como comunicador telefónico, e posteriormente deveu nun portal de Internet, o cal ofrece información por acceso rápido e cobre todos os filmes que foron distribuídos en Francia. No 2005, empezou a cubrir series televisivas.

AlloCiné foi lanzado en 1993, antes de ser adquirido por Canal+ no 2000 e por Vivendi Universal no 2002. Dende xuño de 2007 até 2013, estivo baixo a propiedade de Tiger Global, un fondo de investimento americano. Xa en xullo de 2013, Allociné foi mercado por FIMALAC, unha empresa de participación francesa. A sede central corporativa atópase nos Campos Elíseos en París.

Notas
-----

1. ↑  "À propos d'Allociné". Consultado o 30 September 2015.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial *(en francés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q31165
* WorldCat
* VIAF: 261674839
* BNF: 13607492w
* SUDOC: 067086853

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Adelaida (homónimos).
**Adelaida** é un nome galego de muller que tamén admite as variantes **Adelaira** e **Delaira**. Procede do antigo alemán *adal* e *held* que significa de condición nobre. Levaban ese nome 793 residentes en Galicia en 2010 .

A súa festa celébrase o 16 de decembro.

*Baila, Manoeliño,/ Manoel, baila,/ baila, Manoeliño,/ con Adelaira.*

**Adela** é unha reducida de Adelaida/Adelaira, creada tamén sobre a raíz xermánica *athala-* ‘nobre’.

Noutras linguas
---------------

Adelaida é tamén o nome en castelán, catalán, húngaro, romanés, checo.

* Adelaide: portugués, danés, inglés e italiano, sueco
* Adélaïde: francés
* Adelheid: alemán, finés, holandés, noruegués
* Adelajda: polaco
* Adelaid: bretón

Personaxes célebres
-------------------

* Adelaida de Burgundia

Notas
-----

1. ↑  "IGE". Arquivado dende o orixinal o 27 de febreiro de 2019. Consultado o 12 de decembro de 2018.
2. ↑  BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 164.
3. ↑  "*Ímoslle chamar* da [[Xunta de Galicia]] a tevés de Lingua.gal" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2018. Consultado o 14 de setembro de 2015.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de nomes femininos en galego.
**Alesana "Alex" Tuilagi**, nado o 24 de febreiro de 1981, é un xogador de rugby samoano.

Traxectoria
-----------

Actualmente xoga nos Leicester Tigers na máxima competición de clubs en Inglaterra, a Aviva Premiership. Tamén ten xogado en numerosas ocasións (21 caps) coa selección de Samoa. Antes da súa etapa en Inglaterra xogou no Rugby Parma F.C. do Super 10 italiano.

A familia Tuilagi ten unha longa relación cos Leicester Tigers, de feito, os irmáns de Alesana Henry, Anitelia (Andy) e Fereti (Freddie) foron xogadores do equipo de Leicester, e os seus dous irmáns máis novos Vavae e Manu Tuilagi xogaron no partido amigable entre os Tigers e os Classic All-Blacks o 25 de maio do 2008.

Durante a súa etapa en Parma, onde xogou dúas tempadas entre o 2002 e o 2004, foi o segundo máximo anotador de ensaios da liga na tempada 2003–04 con 12 ensaios en total esa tempada, axudando ao seu equipo a chegar ás semifinais da liga italiana e da ParkerPen Shield. Debutou como internacional con Samoa no partido de clasificación para Copa do Mundo de Rugby 2003 xogado contra Fidxi en xuño do 2002.

Foi convocado para xogar na xira europea dos Pacific Islanders no 2006.

Equipos
-------

* Rugby Parma F.C.: 2002-2004
* Leicester Tigers: 2004-

Palmarés
--------

* **3 ligas inglesas:** 2007, 2009 e 2010

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Alesana Tuilagi en tigers.co.uk
* The Pacific Islanders supporters website
* Manu Samoa supporters website

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2296866
* EPCR: AT333954
* ItsRugby: 1095
* SCRUM: 117561

 |
O **Alqatara Rugby Club Andalucía**, denominado **Helvetia Rugby** por razóns de patrocinio, é un equipo de rugby da cidade de Sevilla que compite na División de Honra B.

Historia
--------

Malia que o club foi fundado en 2014, a súa orixe está na unión de forzas do Club Amigos del Rugby e o Club Deportivo Mairena que en 2007 xuntaron os seus recursos e ós seus mellores xogadores para competir como un único equipo na segunda división do rugby nacional, mantendo a súa independenza a nivel rexional e de categorías inferiores. Ese único equipo xa tiña entón o patrocinio de Helvetia e como tal foi coñecido. En 2014 o Alqatara foi rexistrado como novo club na Federación Andaluza de Rugby, recibindo a licenza para competir na División de Honra B que foi cedida por parte do Club Amigos del Rugby, e rexistrando tanto ó C.A.R. como ó C.D. Mairena como equipo filiais.

En 2016 o Club de Rugby San Jerónimo, tamén da capital andaluza, pasou a ser o terceiro club filial do Alqatara.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial *(en castelán)*

### Outros artigos

* Club Amigos del Rugby
**Antonio Villaverde Hermida**, nado en Cerponzóns (Pontevedra) cara a 1906 e finado en Pontevedra o 28 de novembro de 1936, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Veciño de Bueu, onde traballaba como chofer dunha camioneta de transporte de mercancías entre Pontevedra e Bueu ou Cangas. Vogal da secretaría de propaganda das JSU. Foi detido en setembro de 1935 por orde da Subdelegacoón Marítima de Marín. Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estaba alistado como soldado na 2ª compañía do Batallón de Voluntarios de Pontevedra. O 21 de agosto foi detido logo dun permiso do xefe do batallón. Xulgado en Pontevedra en consello de guerra o 17 de novembro, foi condenado a pena de morte por un delito de rebelión coa agravante de perversidade debido a "su destacada actuación revolucionaria y de sus antecedentes". Ademais foi condenado a abonar ao Estado 25.000 pesetas en concepto de responsabilidade civil. Foi fusilado na Caeira ás sete da mañá do 28 de novembro.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 12-9-1935, p. 14.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 18-11-1936, p. 7.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 29-11-1936, p. 9.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Antonio Villaverde Hermida na páxina web *Nomes e Voces*.
* Álvarez Castro, Xosé (6/4/2020). "Contra o esquecemento: Antonio Villaverde Hermida" *Pontevedra nos anos do medo*.
**Adela Melijosa Suárez**, coñecida como **A Santanderina**, nada en Santander en 1896, foi unha política galega.

Traxectoria
-----------

Instalada en Vigo, durante a República participou en varios actos da Fronte Popular e foi elixida vogal da Agrupación de Mujeres Antifascistas en marzo de 1936. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detida e estivo presa por orde gobernativa no cárcere de Vigo. Abríronlle unha causa militar logo da incautación dunha carta que lle dirixiu o condenado a morte José Domínguez González. No consello de guerra, celebrado 7 de xullo de 1937 en Vigo, o fiscal fixo referencias á súa vida privada e significación política, pero retirou as acusacións e suxeriu fose sancionada gobernativamente. O tribunal absolveuna.

Notas
-----

1. ↑  Álvarez Castro, Xosé (7 de decembro de 2015). "Epistolario: carta a Adela e compañeiras". *Pontevedra nos anos do medo*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Adela Melijosa Suárez na páxina web *Nomes e Voces*.
**Akha Bhagat**, máis coñecido como **Akho**; c. 1615 – c. 1675, foi un poeta medieval gujarati que escribiu na tradición do movemento hinduísta bhakti. Os seus poemas están nunha forma literaria denominada *chhappa* (poemas satíricos de seis estrofas).

Traxectoria
-----------

Non se coñece exactamente nin a súa data de nacemento nin a do seu falecemento, viviu entre 1615 e 1675 ou entre 1600 e 1655. Era ourive de profesión e da casta soni e viviu primeiro en Jetalpur, nas proximidades de Ahmedabad, e máis tarde aveciñouse en Ahmedabad. A súa residencia nesa cidade era unha pequena sala en Desaini Pol en Khadia que se coñece como *Akha no ordo* (literalmente, "Un cuarto de Akha"). Foi discípulo de Gokulnath, neto de Vallabha. Na súa obra expresa as súas experiencias e sentimentos en chhappa, transformando a súa filosofía en verso. Escribiu 746 chappas.

Obras
-----

Está considerado o máis importante poeta da literatura gujarati medieval. Entre as súas obras salientan *Panchikarana* (1645; sobre os cinco elementos), *Gurushishyasamvada* (1645; un diálogo entre un profesor e un alumno) e *Akhegita* (1649), considerada a súa obra máis importante, divídese en corenta *kadavuns* (seccións) e trata do *bhakti* (culto) e *jnana* (coñecemento) e representa o cumio da poesía filosófica en gujarati. Outras obras súas, das que non se coñece a data, son *Chittavichar Samvada*, *Santona Lakshano*, *Anubhav Bindu* ("Unha pinga de experiencia"), *Avasthanirupan'*, *Kaivalya Gita*, así como varios *pada* (poemas) e *chhappa*. Os seus *chhappa*, poemas de seis estrofas, están cheos de humor e achegan comentarios metafóricos sobre diferentes aspectos da espiritualidade e a vida humana e foron esas composicións as que o converteron nunha figura popular.

Tamén escribiu algunhas obras en hindi como *Santapriya*, *Brahma-lila* ou *Jakadi*

Notas
-----

1. 1 2  Amaresh Datta (1987). "Akho". *Encyclopaedia of Indian Literature*. I: A-Devo. Sahitya Akademi. p. 118.
2. 1 2  Ganga Ram Garg (1992). *Encyclopaedia of the Hindu World*. Concept. p. 82.
3. 1 2 3  Roshen Dalal. *Hinduism: An Alphabetical Guide*. Penguin UK. p. 151. ISBN 978-81-8475-277-9.
4. ↑  Behramji Malabari (1882). *Gujarat and the Gujaratis: Pictures of Men and Manners Taken from Life*. Asian Educational Services. p. 74.
5. ↑  K. Ayyappa Paniker, ed. (1997). *Medieval Indian Literature: Surveys and selections*. I- Medieval Indian Literature. Sahitya Akademi.
6. ↑  Achyut Yagnik (2011). *Ahmedabad: From Royal City to Megacity*. Penguin UK. p. 55.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2721893
* WorldCat
* VIAF: 5731971
* CERL: cnp00545284
* GND: 119026368
* OL: OL546A

 |