**Luis Angel Caffarelli,** nado en Bos Aires, Arxentina o 8 de decembro de 1948, é un matemático arxentino. Dende 1973 leva radicado nos Estados Unidos e ten a dobre nacionalidade. É un expecialista punteiro no eido das ecuacións diferenciais parciais e as súas aplicacións.

Traxectoria
-----------

### Carreira

Caffarelli naceu e medrou en Buenos Aires. Obtivo o máster en Ciencias Exacta en 1968 e o doutoramento (1972) na Universidade de Bos Aires baixo a titoría de Calixto Calderón. Continuou os seus estudos de posgrao na Universidade de Minnesota, onde foi profesor asistente, profesor asociado e finalmente, profesor con categoría plena de 1979 a 1984. A seguir, traballou na Universidade de Chicago, despois no Instituto Courant de Ciencias Matemáticas da Universidade de Nova York en dúas etapas e, de 1986 a 1996, foi profesor no *Institute for Advanced Study* (IAS) de Princeton. Dende 1997, traballa na Universidade de Texas en Austin, onde ocupa hoxe en día a Cátedra Sid Richardson.

### Campo de traballo

Caffarelli recibiu un gran recoñecemento co seu traballo innovador *The regularity of free boundaries in higher dimensions* publicado en 1977 en Acta Mathematica. Desde entón, foi considerado un dos principais expertos mundiais en problemas de fronteiras libres (nos que se describe o que sucede o que sucede na superficie de contacto dun sistema dinámico como o xeo nun vaso de auga ou nuha fronte atmosférica) e ecuacións en derivadas parciais non lineais. Desenvolveu varios resultados de regularidade para ecuacións elípticas totalmente non lineais, incluíndo a ecuación de Monge-Ampere. Tamén é famoso polas súas contribucións á homoxeneización. Recentemente, interesouse polas ecuacións integro-diferenciais.

Un dos seus traballos máis citados e celebrados, realizado en 1982 en colaboración con Louis Nirenberg e Robert V. Kohn, refírese á regularidade parcial das solucións débiles adecuadas das ecuacións de Navier-Stokes que describen, dende 1845, o fluxo dun fluído viscoso como o aceite.

Obra
----

Ten publicados máis de douscentos artigos en revistas académicas e foi coautor de dous libros:

1. *Fully Nonlinear Elliptic Equations*, con Xavier Cabré (1995). Providence, RI: American Mathematical Society. ISBN 0-8218-0437-5
2. *A Geometric Approach to Free Boundary Problems* (2005) con Sandro Salsa. Providence, RI: American Mathematical Society. ISBN 978-0-8218-3784-9

Premios e recoñecementos
------------------------

Ao longo da súa carreira, foi nomeado bolseiro visitante en institutos e universidades de Australia, Italia e Alemaña, e deu conferencias e coloquios no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT), Berkeley, Stanford, a Universidade de Nova York e a Universidade de Bonn entre outros lugares. Ademais, anualmente imparte cursos e seminarios na Universidade de Bos Aires, onde é Profesor Honorario.

En 1991 foi elixido membro da Academia Nacional de Ciencias, de Estados Unidos. Foi Doutor honoris causa pola Escola Normal Superior de París; Universidade de Notre Dame; Universidade Autónoma de Madrid e Universidade da Prata, Arxentina. Recibiu o Premio Bôcher en 1984. En 1997, foi presidente da Olimpiada Matemática Internacional celebrada en Mar del Plata. En 2003, a Fundación Konex da Arxentina concedeulle o Premio Diamond Konex, un dos máis prestixiosos da Arxentina, como o científico máis importante do seu país na última década xunto con Mirta Roses Periago. En 2005, recibiu o prestixioso Premio Rolf Schock da Real Academia Sueca de Ciencias "polas súas importantes contribucións á teoría das ecuacións en derivadas parciais non lineais" 

Tamén é un dos escasos científicos do seu país que forman parte da Academia Pontificia das Ciencias. Dende entón, Caffarelli, ostenta o título de "Excelencia" e goza dunha honra que só conseguiran outros dous grandes científicos arxentinos, como Bernardo Houssay e Luis Federico Leloir. Entre outras distincións, recibiu do papa Xoán Paulo II, en 1988, a Medalla de Ouro Pío XI, instituída en honor deste pontífice, polo seu labor a favor da Academia Pontificia das Ciencias.

En 2009, recibiu o Premio Leroy P. Steele pola súa traxectoria nas matemáticas. En 2012, foi galardoado co Premio Wolf (conxuntamente con Michael Aschbacher) polos seus traballos sobre a regularidade das ecuacións elípticas e parabólicas, os problemas de fronteiras libres e a mecánica de fluídos. En 2015, a Real Academia das Ciencias decidiu nomealo como Académico Correspondente Numerario. O acto de inauguración tivo lugar o 3 de xuño dese ano, na sede da Academia onde o novo académico impartiu a conferencia *Difusións non lineais*, un dos temas polos que é coñecido mundialmente.

En 2017, impartiu a Conferencia Łojasiewicz sobre *Some models of segregation* (en galego, *Algúns modelos de segregación*) na Universidade Jagellónica de Cracovia e, en 2018, recibiu o Premio Shaw en Matemáticas.

En 2023, se converteu no primeiro latinoamericano galardoado co Premio Abel "polas súas contribucións fundamentais á teoría da regularidade para ecuacións diferenciais parciais non lineais, incluíndo problemas de fronteiras libres e a ecuación de Monge-Ampère". A cerimonia de entrega do premio será en Oslo o 23 de maio de 2023.

Vida persoal
------------

Está casado con Irene Martínez Gamba, tamén brillante matemática.

Notas
-----

1. 1 2 3  "Luis A. Caffarelli. BIOGRAPHICAL DATA". *ma.utexas.edu* (en inglés). 21 de xullo de 1999. Archived from the original on 16 de setembro de 2006. Consultado o 22 de marzo de 2023.
2. 1 2 3 4  De Ambrosio, Martín (22 de marzo de 2023). ""A nivel de los grandes del siglo": Luis Caffarelli, el "Messi de la matemática" que ganó el equivalente al Nobel de la disciplina". *lanacion.com.ar* (en castelán). Consultado o 22 de marzo de 2023.
3. ↑  Caffarelli, Luis (1977). Institut Mittag-Leffler, ed. "The regularity of free boundaries in higher dimensions". *Acta Mathematica* (en inglés) **139**: 155–184. doi:10.1007/BF02392236.
4. 1 2  De Jorge, Judith (22 de marzo de 2023). "'Nobel de matemáticas' para Luis Caffarelli por entender qué pasa en la frontera entre el agua y el hielo". *abc.es* (en castelán). Consultado o 22 de marzo de 2023.
5. ↑  Caffarell & Kohn e Nirenberg 1982
6. ↑  Ansede, Manuel (22 de marzo de 2023). "El argentino Luis Caffarelli gana el ‘Nobel’ de matemáticas por iluminar lo que ocurre en un vaso con hielo". *elpais.com* (en castelán). Consultado o 22 de marzo de 2023.
7. ↑  "Publications". *web.ma.utexas.edu* (en inglés). Consultado o 22 de marzo de 2023.
8. ↑  "Fully Nonlinear Elliptic Equations". *ams.org*. Consultado o 22 de marzo de 2023.
9. ↑  "A Geometric Approach to Free Boundary Problems". *ams.org* (en inglés). Consultado o 22 de marzo de 2023.
10. ↑  Redacción (12 de xaneiro de 2012). "Matemático argentino recibió el Premio Wolf". *argentina.ar* (en castelán). Archived from the original on 23 de xaneiro de 2012. Consultado o 22 de marzo de 2023.
11. ↑  "S. Lojasiewicz Lecture 2018". *Jagiellonian University* (en inglés). 25 de xuño de 2018. Consultado o 22 de marzo de 2023.
12. ↑  "The Norwegian Academy of Science and Letters awards the Abel Prize 2023 to Luis A. Caffarelli, The University of Texas at Austin, USA". *abelprize.no* (en inglés). Consultado o 22 de marzo de 2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Luis Caffarelli Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Caffarelli, Luis; Kohn, R.; Nirenberg, L. (novembro 1982). S.R.S. Varadhan, ed. "Partial regularity of suitable weak solutions of the navier-stokes equations". *Communications on Pure and Applied Mathematics* (en inglés) **35** (6): 771–831. ISSN 1097-0312. doi:10.1002/cpa.3160350604.

### Ligazóns externas

* Luis Caffarelli at the Mathematics Genealogy Project
* Sito na Universidade de Texas
* Reseña de *Fully nonlinear elliptic equations*

| * v
* c
* e
Galardoados co Premio Abel |
| --- |
| 
* Jean-Pierre Serre (2003)
* Michael Atiyah / Isadore Singer (2004)
* Peter Lax (2005)
* Lennart Carleson (2006)
* S. R. Srinivasa Varadhan (2007)
* John G. Thompson / Jacques Tits (2008)
* Mikhail Gromov (2009)
* John Tate (2010)
* John Milnor (2011)
* Endre Szemerédi (2012)
* Pierre Deligne (2013)
* Yakov Sinai (2014)
* John Forbes Nash / Louis Nirenberg (2015)
* Andrew Wiles (2016)
* Yves Meyer (2017)
* Robert Langlands (2018)
* Karen Uhlenbeck (2019)
* Hillel Furstenberg / Gregory Margulis (2020)
* László Lovász / Avi Wigderson (2021)
* Dennis Sullivan (2022)
* Luis Caffarelli (2023)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1076636
* WorldCat
* VIAF: 24847301
* BIBSYS: 90753075
* BNF: 14585436j
* CANTIC: a11078674
* CiNii: DA00986608
* DBLP: 9162
* GND: 1081049367
* ISNI: 0000 0001 1562 6215
* LCCN: n82252952
* MGP: 33926
* MR: 44175
* NTA: 181767112
* Scholar: odCkKAUAAAAJ
* Scopus: 56250041300
* SUDOC: 072242213
* zbMATH: caffarelli.luis-a

 |