Cruz de termo de Forès (Conca de Barberà, Tarragona)
Cruz de termo do antigo camiño Elx-Alacant.
Unha **cruz de termo** (en lingua catalá: *Creu de terme*, *pedró* ou *peiró*; en lingua aragonesa: *cruz de suelo* ou *cruz de sól*) é un tipo de cruz monumental, un fito ou marco chantado noutrora á entrada das vilas e cidades coma mostra de piedade do pobo e para o seu fomento entre os viaxantes. Atópase nalgunhas vilas de Cataluña, Aragón e Comunidade Valenciana.

Consiste nunha cruz monumental, habitualmente de pedra, moi semellante aos cruceiros galegos sobre uns chanzos de planta circular ou poligonal sobre as que se ergue o fuste rematado en nó, broche ou chapitel, que sustenta a cruz de pedra labrada en cantaría. Pode ter por unha das caras da cruz a imaxe de Xesús Cristo crucificado e polo outro a da Virxe María ou santo algún.

Malia seren moi semellantes aos cruceiros galegos e bretóns, as cruces de termo erguíanse con outra finalidade, ás entradas das vilas e non para protexer as encrucilladas de demos e forzas escuras coma no caso dos galegos e portugueses. Foi antigo costume no Reino de Aragón erguer estas cruces en conmemoración de datas ou acontecementos, ou como simples testemuñas de piedade cristiá, xeralmente á beira dos camiños para fomentar a piedade dos viaxeiros, e ás veces fronte a mosteiros e ermidas coma no Mosteiro de Poblet, ou o de Montserrat etc. En principio foron sinxelos monumentos da Reconquista, mais remataron por seren verdadeiras obras de arte gótica e renacentista que inmortalizaron os nomes de mestres canteiros.

De entre as cruces de termo máis antigas que se poden admirar hoxe en día salientan a *Creu Verda* de Montblanc (que data do século XII) ou as cruces de Sant Guim de Freixenet (s. XII - XII), de Bellver d'Ossó (do s. XIII), de Begues (s. XIV), ou a do Mosteiro de Sant Cugat, de Sant Cugat del Vallès entre moitas outras. Con todo non son tan numerosas coma os cruceiros galegos e portugueses.

Cruces cubertas
---------------

A partir do século XV, comezouse a abeirar as cruces de termo cunha especie de alpendre, normalmente a catro augas, sostido por catro piares e chamado de *creu coberta*. Trátase de pezas maiormente góticas e renacentistas, aínda que tamén atopamos exemplos barrocos.

Construídas ao longo do século XV, consta a existencia de cruces cubertas en Valencia, Vic, Gandesa, a Selva del Camp, Vallfogona de Ripollès, Torà de Riubregós, Corbera de Llobregat, Sorita (Creu de la Balma), Barcelona e Xàtiva, algunhas das cales aínda existen hoxe en día.

Tamén existen exemplos en Galicia e Norte de Portugal de cruceiros cubertos.

* A Cruz Cuberta de la Selva del Camp, Tarragona.A Cruz Cuberta de la Selva del Camp, Tarragona.
* Cruceiro da Santísima Trindade, Baiona (Pontevedra).Cruceiro da Santísima Trindade, Baiona (Pontevedra).
* Cruceiro cuberto en Guimarães (Portugal) (Monumento á Batalla do Salado ou de Nosa Señora da Vitoria).Cruceiro cuberto en Guimarães (Portugal) (Monumento á Batalla do Salado ou de Nosa Señora da Vitoria).

Cruces monumentais semellantes
------------------------------

*Artigo principal**:* Cruz monumental.
### *Wayside crosses*

*Wayside cross* é o termo empregado en inglés para se referir ás cruces de pedra nas encrucilladas, como os cruceiros galegos, portugueses e bretóns, as cruces de termo aragonesas e os cruceiros alemáns e dos Alpes. Defínenos coma cruces nas interseccións de camiños, carreiros ou estradas (pero que tamén aparecen en campos e bosques) que poden estar feitos en madeira, pedra ou metal e que adoitan ter a finalidade de protexer aos camiñantes e peregrinos de *lugares perigosos* (coma os cruceiros galegos). Tamén inclúe as *cruces de conciliación* ou (*stone crosses*), chantadas onde ocorreu unha desgraza, comúns de Centroeuropa, en Alemaña, Polonia e a República Checa.

* Cruceiro en Bonn, Alemaña.Cruceiro en Bonn, Alemaña.
* Cruceiro preto de Grod, Beinwil, Freiamt, Suíza.Cruceiro preto de Grod, Beinwil, Freiamt, Suíza.
* Cruz de conciliación en Polonia.*Cruz de conciliación* en Polonia.
* Cruz de pedra no Alto Palatinado, Alemaña.Cruz de pedra no Alto Palatinado, Alemaña.
* Wayside cross entre Marburg-Bauerbach e Marburg-Schröck.*Wayside cross* entre Marburg-Bauerbach e Marburg-Schröck.
* Cruz Wayside cross en Tschögglberg, Salten.Cruz *Wayside cross* en Tschögglberg, Salten.

### *High crosses*

*Artigo principal**:* High cross.
É o termo inglés para definir os cruceiros das Illas Británicas. Son cruces cristiás feitas de pedra e normalmente moi decoradas que se chantaban en encrucilladas ou leiras. Moitas delas teñen forma de cruz celta cos típicos nós.

* Cruz de Muiredach (en Monasterboice, Irlanda).Cruz de Muiredach (en Monasterboice, Irlanda).
* Cruceiro de Cadover, unha das cruces de Dartmoor (Dartmoor, Inglaterra)Cruceiro de Cadover, unha das cruces de Dartmoor (Dartmoor, Inglaterra)
* Cruceiro de Saint Tola (Mosteiro de Dysert O Dea, Irlanda)Cruceiro de Saint Tola (Mosteiro de Dysert O Dea, Irlanda)
* Pedra Kirkyard, Aberlemno, EscociaPedra Kirkyard, Aberlemno, Escocia
* Cruceiro de KilkieranCruceiro de Kilkieran

### Cruceiros

*Artigo principal**:* Cruceiros.
Os cruceiros (*cruzeiros* en portugués) son cruces grandes de pedra, lisas ou con figuras esculpidas, sobre longas columnas asentadas nunha plataforma, que se sitúan principalmente nas encrucilladas, á beira dos camiños, nos límites das parroquias e nos adros das igrexas, moi comúns en Galicia, Norte de Portugal e a Bretaña francesa.

Notas
-----

1. ↑  Sakrale Kleinbauten: Flurkreuze / Wegkreuze Arquivado 30 de outubro de 2014 en Wayback Machine.(PDF; 256KB) Redaktion: ibid Altbau AG, CH-Merkblätter des Bundesamtes für Bevölkerungsschutz, Kulturgüterschutz

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cruz monumental
* Cruceiro
* *High cross*

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cruz de termo*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2309609
* GEC: 0094818
* GND: 4117604-2
* NKC: ph137207

 |