Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Xurelo (homónimos).

| Xurelo |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Actinopterygii |
| Orde: | Perciformes |
| Familia: | Carangidae |
| Xénero: | *Trachurus* |
| Especie: | ***T. trachurus*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Trachurus trachurus'**(Linnaeus, 1758) |
| Sinonimia |
| * *Scomber trachurus* Linnaeus, 1758
* *Caranx trachurus* (Linnaeus, 1758)
* *Trachurus vulgaris* Fleming, 1828
* *Trachurus europaeus* Gronow, 1854
* *Trachurus capensis* (non Castelnau, 1861)
* *Trachurus trachurus capensis* (non Castelnau, 1861)
* *Branchialepes tabulae* (non Barnard, 1927)
* *Selar tabulae* (non Barnard, 1927)
 |

O **xurelo** ou **chicharro** (tamén **xixí** ou **chincho** cando son xuvenís) é un peixe mariño, de nome científico *Trachurus trachurus* (Linné, 1758), pertencente á familia dos Carangidae.

Distribución xeográfica
-----------------------

O xurelo vive no océano Atlántico, desde o mar do Norte até Suráfrica, penetrando no Índico até a altura de Maputo. Así mesmo ocupa todo o mar Mediterráneo.

Hábitat
-------

Xurelos
Por profundidades, os individuos máis novos ocupan zonas de ata uns 20 m de fondo, mentres que os adultos de maior idade móvense entre 225 e 300 m. Excepcionalmente poden achegarse até os 1 000 m de profundidade.

Reúnese en grandes bandos nas augas costeiras superficiais durante a época estival, e nos fondos da plataforma continental en inverno. Os individuso novos agrúpanse baixo a umbrela de grandes medusas (sobre todo da especie *Rhizostoma pulmo*), na que achan protección e sen perigo, pois son inmunes ao veleno dos nematocistes, comportamento que se observa noutros Carangidae.

Descrición
----------

É un peixe fusiforme e algo comprimido, que cando adulto adoita alcanzar un talle medio de 20 a 30 cm aproximadamente. O tamaño máximo pode chegar até 70 cm e 2 kg de peso. A cor do dorso é negro azulado ou verdoso, con flancos prateados e ventre abrancazado. Ten unha mancha negra na marxe superior do opérculo. As aletas son grises e vermellizas.

Está cuberto de pequenas escamas lisas. Na liña lateral, de cor verdosa e irisacións vermellas, presenta unha serie de escudetes, nunha cantidade de entre 66 e 76. A boca é grosa e oblicua, con queixo inferior prominente, e dentes pequenos nunha soa fileira. O primeiro arco branquial posúe de 15 a 18 branquiespiñas superiores e de 41 a 48 inferiores. Ten dúas aletas dorsais, a primeira formada por espiñas, a segunda cunha espiña e de resto raios. A aleta anal é relativamente curta, con tres espiñas, dúas delas pouco visíbeis, e o resto son raios. Os pectorais son falciformes e a aleta caudal en forcada.

Reprodución e fases de vida
---------------------------

A época de reprodución pode variar segundo as zonas: é de xaneiro a febreiro nas latitudes altas e entre novembro e decembro na zona do Atlántico Centro-Leste. A femia pon até 140 000 ovos de cada, pero a fecundidade absoluta varía segundo temperaturas: a óptima para os xurelos é de 18 °C a 21 °C, polo que pode efectuar postas que varían entre 22 e 345 millóns de ovas. As postas son peláxicas e as ovas miden entre 0,9 e 1,1 mm..

As crías ao cabo dun ano miden sobre 12 cm. O tamaño medio alcánzase con maior rapidez arredor dos trópicos, onde veñen a alcanzalo ó cabo de 2 e 3 anos, en tanto que no Grand Sol tardan entre 4 e 5 anos.

Alimentación
------------

Aliméntase de invertebrados (crustáceos, cefalópodos), doutros peixes e de fitoplancto.

Nomes galegos
-------------

*Xurelo* e *chicharro* son os nomes habituais galegos desta especie. En termos de repartición xeográfica, pódese dicir que o primeiro é máis propio da costa sur, das grandes rías, entanto chicharro é usual nas Rías Altas e costa de Lugo. Pola contra a variante *xurela* para indicar o individuo de gran tamaño é propia da zona entre Muxía e a ría de Ortigueira; nas rías meridionais adoita denominarse *moscón*. A designación de *chincho* para o xurelo pequeno é propia das Rías Baixas, mentres na Costa da Morte o sinónimo é *xixí*. De resto poden usarse os diminutivos *xureliño* e *chicharriño*.

### Étimos

*Chicharro* presenta un étimo pouco claro. É posíbel que veña do bretón *chinchard* e desde aí polas linguas do litoral atlántico e cantábrico (francés, gascón, vasco) pasou ao galego e outros idiomas. *Chincho* sería unha formación regresiva de chicharro. *Xurelo* é remisíbel ao latín vulgar \**sorellus*, diminutivo de *saurus*, e este do grego *saûros* "lagarto e xurelo". Fronte á anterior, esta variante é claramente mediterránea, como pode observarse no apartado seguinte.

### Nomes noutras linguas

* Portugués: *carapau* (e *garapau*), *chicharro*, *sorêlo*.
* Castelán: *jurel*, *chicharro*, *escribano*.
* Catalán: *sorell*.
* Vasco: *txitxarro*.
* Bretón: *chinchard*, *craennik*.
* Francés: *chinchard*, *caringue* e carangue, *saurel*, *maquerelle*, *maquereau bâtard*.
* Gascón: *chichàrrou*.
* Italiano: *lacierti*, *sauro*, *sorello*, *sciuro*.
* Inglés: *horse mackerel*, *scad*, *pollock*.
* Holandés: *horsmakreel*
* Alemán: *Stöcker*, *Bastardmakrele*.
* Serbo-croata: *sarun*.

Notas
-----

1. ↑  Froese, Rainer; Pauly, Daniel, eds. (March de 2006). "*Trachurus trachurus*". *FishBase* (en inglés).
2. 1 2  FishBase:Trachurus trachurus
3. ↑  Cfr. S.M. Overko e N.J. Mylnikov, *Biologie e pêche du chinchard (Trachurus trachurus L.) de l'Atlentique Centre-Est*. Hai discrepancia a respecto do tamaño, pois FishBase dá desde 0,5 mm.
4. ↑  Overko e Mylnikov, ibídem.
5. ↑  Cfr. Ríos Panisse, M.C. *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia*. Santiago. Universidad de Santiago de Compostela. 1977, páxs. 358-363.
6. ↑  Cfr. as apostilas de Antón Santamarina in Ríos Panisse, M.C. ibídem.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Xurelo*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Xurelo*** |

### Ligazóns externas

* Trachurus trachurus L. (ficha FishBase *(en inglés)*.
* Bioloxía e pesca do chicharro no sitio da FAO *(en francés)*.
* Fichas de diferenciación e recoñecemento de especies pesqueiras do mercado galego Xunta de Galicia.
* Xunta de Galicia (ed.). "Anuario de Pesca de Galicia 2017". *pescadegalicia.gal*. Consultado o 07 de decembro de 2018.

### Outros artigos

* Os peixes na cultura popular galega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q842956
* BNCF: 44440
* BNF: 12410262f
* LCCN: sh87002803
* NDL: 00560426

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Trachurus\_trachurus
* DORIS: 921
* Dyntaxa: 206080
* FishBase: 1365
* GBIF: 5210473
* iNaturalist: 118695
* IRMNG: 11305207
* ITIS: 168588
* IUCN: 198647
* NBN: NBNSYS0000178416
* NCBI: 36212
* Plazi: ID
* Soortenregister: 138629
* TAXREF: 69524
* WoRMS: 126822
* ZooBank: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1006135
* UNII: 5NGX533FRM

 |