Os termos **isorritmia** ou **isorritmo** (do grego ἴσος [isos] que significa "semellante" e ῥυθμός [rythmos] que quere dicir "cadencia, ritmo") fan referencia a unha técnica de composición musical que segue un patrón ou esquema fixo de alturas e repite un ritmo característico ao longo dunha peza musical, aínda que as notas cantadas sexan distintas.

Historia
--------

O termo foi acuñado por Friedrich Ludwig en 1904 para referirse a esta técnica empregada nos motetes escritos no século XIII. Aínda que máis tarde o termo foi aplicado máis amplamente, sobre todo á repetición periódica ou a repetición rítmica na voz do tenor e noutras voces das composicións do século XIV e principios do XV, os motetes en especial.

Trátase dunha organización de duracións ou ritmos chamada *tálea* (lat. *talea*, plural *taleæ*, empalizada, estacada), que se repite ao longo dunha melodía de tenor cuxo contido ou series de alturas (notas), chamado *cor*, variaban no número de membros da *tálea*. 
A isorritmia vai máis aló da isoperiodicidade: non só é igual a estrutura dos períodos, senón que tamén o son os valores das notas dos períodos. A organización racional do tenor con subdivisión en *cor* (notas) e *tálea* (duracións de son, ritmo) tamén se estendeu, dese modo, ás voces superiores.

Utilizouse na análise da estrutura dos motetes da escola polifónica do período da *Ars nova* dos séculos XIV e XV, cuxos tenores ou *cantus firmus* (non confundir neste caso a nota de declamación do gregoriano, tenor -do latín tenere, soster- coa tesitura vocal masculina homónima) distinguíanse pola continuidade dun esquema rítmico denominado *tálea*, constituído por células idénticas que se aumentaban ou diminuían, e que co tempo estenderíase tamén a outras voces. O máximo expoñente desta técnica pódese atopar na obra de Guillaume de Machaut.

A invención desta técnica atribuíuse ao compositor Philippe de Vitry, pero «non era nin un invento de Philippe de Vitry, nin da súa propiedade exclusiva a principios do século XIV». A construción isorrítmica era con frecuencia variada mediante o uso de diminución rítmica estrita ou libre na repetición da cor.

### Motete isorrítmico

O motete isorritmico constitúe o pináculo en materia de estruturación racional na música gótica. Ao mesmo tempo, a isorritmia crea o equilibrio cara á melodía expresiva e o incremento da coloración harmónica (terceiras, cromatismo). Philippe de Vitry e Guillaume de Machaut xa compuñan motetes isorrítmicos na década de 1320.

Estes motetes, escritos durante o século XIV (*Ars nova*), estrutúranse mediante os principios isorrítmicos de *tálea* e de cor. Un exemplo de motete isorrítmico é o "*Garrit Gallus-In Nova fert/Neuma*", composto por Philippe de Vitry a mediados do século XIV.

O motete isorrítmico "*Sub Arturo plebs*" de Johannes Alanus é un motete medieval tardío. Presenta unha *cor* de 24 *longae* (48 compases en notación moderna), divididas en tres *táleas*. A *cor* repítese tres veces, cada unha nunha medida diferente. A súa lonxitude é diminuída posteriormente polos factores 9:6:4. A imaxe mostra:

* (a) o cantus firmus preexistente do gregoriano;
* (b) o tenor plasmado en notación mensural; e
* (c) unha transcrición parcial do inicio de cada unha das nove *taleae* en notación moderna.

Plan estrutural do tenor dun motete isorrítmico "*Sub Arturo plebs*" de Johannes Alanus.
### Isorritmia na misa

A isorritmia tamén se trasladou do motete aos movementos da misa e da cantilena. Un exemplo constitúeo o *Agnus Dei* da misa de Guillaume de Machaut. 

Tenor isorrítmico do kyrie da *Messe de Nostre Dame* (c. 1360) de Guillaume de Machaut. Unha *cor* de 28 notas establécese cunha *tálea* de 4 notas que se repite sete veces.

Isorritmia noutros ámbitos
--------------------------

Esta técnica tamén se atopa na música da India así como na produción musical de compositores modernos tales como Alban Berg, Olivier Messiaen, John Cage e George Crumb.

Notas
-----

1. 1 2  Bent, Margaret: «Isorhythm». *New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. Macmillan, 2001 [1980].
2. ↑  Ludwig, Friedrich: «Die 50 Beispiele Coussemaker's aus der Handschrift von Montpellier». *SIMG*, 5:177–224, 1904, p. 223.
3. ↑  Hoppin, Richard: *La música medieval*. Akal, 2000, p. 378.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bent, Margaret: «Isorhythm». *New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. Macmillan, 2001 [1980].
* Brothers, Thomas: «Vestiges of the Isorhythmic Tradition in Mass and Motet, ca. 1450-1475». *JAMS*, 44 (1):1-56, 1991.
* Brown, Samuel E.: «New Evidence of Isomelic Design in Dufay's Isorhythmic Motets». *JAMS*, 10 (1):7-13, 1957.
* Brown, Samuel E.: «A Possible Cantus Firmus among Ciconia's Isorhythmic Motets». *JAMS*, 12 (1):7-15, 1959.
* Harbinson, Denis: «Isorhythmic Technique in the Early Motet». *Music & Letters*, 47 (2):100-109, 1966.
* Kemp, Walter H.: *Burgundian Court Song in the Time of Binchois*. Clarendon Press, 1990.
* Schenkman, Walter: «Talea and Color: Two Useful Working Concepts». *College Music Symposium*, 16:26-31, 1976.
* Turner, Charles: «Proportion and Form in the Continental Isorhythmic Motet c. 1385-1450». *Music Analysis*, 10 (1/2):89-124, 1991.
* Wright, Craig: «Burgundy». *New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. Macmillan, 2001 [1980].

### Outros artigos

* Teoría musical
* Análise musical
* Ars nova
* Motete
* Hemiolia

### Ligazóns externas

* «Isorritmo». *Here Of A Sunday Morning (HOASM)*
* «Isorhythm and Musical Identities» Kevin Wilson

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q250765
* BRE: 2002938
* EBID: ID
* GND: 4272856-3

 |