O **warlpiri** é unha lingua aborixe de Australia falada no Territorio do Norte por arredor de 2 500 persoas. Pertence á familia lingüística de linguas pama-nyunganas e é unha das linguas indíxenas australianas máis importante por número de falantes.

Localización
------------

Os seus falantes atópanse principalmente en varios asentamentos e cidades do Territorio do Norte como Ali Curung Willowra, Alice Springs, Darwin, Katherine, Lajamanu e Yuendumu, aínda que tamén se poden encontrar en zonas de Australia Occidental en contacto coa lingua kukatja.

Fonoloxía
---------

Nas seguintes táboas do sistema fonolóxico da lingua warlpiri, os símbolos en **letra grosa** amosan o alfabeto práctico usado pola comunidade warlpiri. Os valores do Alfabeto Fonético Internacional están entre corchetes ([ - ]).

### Vogais

|  | Anterior | Central | Posterior |
| --- | --- | --- | --- |
| Pechada | **i** [i], **ii** [iː] |  | **u** [u], **uu** [uː] |
| Aberta |  | **a** [a], **aa** [aː] |  |

A lingua warlpiri ten un sistema estándar de tres vogais similar ao do árabe clásico. Distingue entre vogais longas e curtas o que fai un total de seis sons vocálicos.

### Consoantes

|  | Periferal | Laminar | Apical |
| --- | --- | --- | --- |
| Bilabial | Velar | Palatal | Alveolar | Retroflexa |
| Oclusiva | **p** [p] | **k** [k] | **j** [c] | **t** [t] | **rt** [ʈ ] |
| Nasal | **m** [m] | **ng** [ŋ] | **ny** [ɲ] | **n** [n] | **rn** [ɳ ] |
| Vibrante múltiple |  |  | **rr** [r] |  |
| Vibrante simple |  |  |  | **rd** [ɽ] |
| Lateral |  | **ly** [ʎ] | **l** [l] | **rl** [ɭ ] |
| Aproximante | **w** [w] | **y** [j] | **r** [ɻ ] |

Dialectos
---------

Existen varios dialectos de lingua warlpiri mais non hai consenso sobre o seu número. Laughren e Hale (1996) identifican sete dialectos principais:

* Warrmarla (tamén coñecido como warlpiri occidental)
* Ngardilypa (warlpiri noroccidental)
* Wawulya (warlpiri suroccidental)
* Warnayaka (warlpiri central-setentrional)
* Ngaliya (warlpiri meridional)
* Yarlpiri (warlpiri do río Lander ou simplemente warlpiri)
* Wakirti Warlpiri (warlpiri do río Hansen)

Lingua de sinais warlpiri
-------------------------

A lingua de sinais warlpiri é unha lingua de sinais que complementa ou substitúe a lingua warlpiri en determinadas situacións de comunicación. Ten a súa orixe nos tabús da linguaxe propios do pobo warlpiri. Trátase dun sistema de comunicación tan completo como a propia lingua oral e é unha das máis complexas e elaboradas de entre as linguas de sinais aborixes de Australia, así como a máis documentada e estudada.

Recoñecemento institucional
---------------------------

En decembro de 2015, a deputada liberal Bess Nungarrayi Price, tentou empregar a lingua warlpiri no Parlamento do Territorio do Norte, mais foi chamada á orde. En febreiro de 2016 demandou o recoñecemento oficial das linguas aborixes nesta institución.

Notas
-----

1. ↑  AUSTLANG (ed.). "Warlpiri". Arquivado dende o orixinal o 27 de agosto de 2016. Consultado o 4 de abril de 2016.
2. ↑  ethnologue.com (ed.). "Warlpiri". Consultado o 4 de abril de 2016.
3. ↑  Laughren, Hoogenraad e Hale, Granites (1996). IAD Press, ed. *A Learner's Guide to Warlpiri: Tape course for beginners*. Alice Springs.
4. ↑  "O veto a unha deputada aborixe reabre o debate sobre a prohibición das linguas orixinarias en Australia". *Sermos Galiza*. 1 de abril de 2016. Arquivado dende o orixinal o 04 de abril de 2016. Consultado o 4 de abril de 2016.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de linguas aborixes de Australia

### Ligazóns externas

* A lingua warlpiri en Ethnologue.com *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1639998
* ELCat: 2582
* Ethnologue: wbp
* Glottolog: warl1254
* WALS: wrl

 |