|  |
| --- |
| **Historia da arte**

**Por período**

**Arte prehistórica**

* **Arte paleolítica**
	+ **Arte rupestre**
* **Arte neolítica**

**Arte antiga**

* **Arte paleolítica**
* **Arte mesopotámica**
	+ **Arte suméria**
	+ **Arte asiria**
	+ **Arte babilónica**
* **Arte persa**
	+ **Arte sasanida**
* **Arte exipcia**
* **Arte celta**
* **Arte xermánica**
* **Arte fenicia**
* **Arte exea**
	+ **Arte cicládica**
	+ **Arte minoica**
	+ **Arte micénica**
* **Antigüidade clásica**
	+ **Arte etrusca**
	+ **Arte grega**
	+ **Arte romana**
* **Arte paleocristiá**

**Arte medieval**

* **Arte bizantina**
* **Arte islámica**
* **Arte prerrománica**
	+ **Arte xermánica**
	+ **Arte insular**
	+ **Arte anglosaxoa**
	+ **Arte celta**
	+ **Arte visigótica**
	+ **Arte merovinxia**
	+ **Arte carolinxia**
	+ **Arte otoniana**
* **Arte románica**
* **Arte mudéxar**
* **Arte gótica**

**Arte da I. Moderna**

* **Renacemento**
* **Manierismo**
* **Barroco**
* **Rococó**
* **Neoclasicismo**
* **Academicismo**
* **Romanticismo**

**Arte moderna**

* **Nazarenos**
* **Prerrafaelitas**
* **Realismo**
* **Naturalismo**
* **Impresionismo**
* **Postimpresionismo**
	+ **Puntillismo**
	+ **Divisionismo**
* **Simbolismo**
* **Art Nouveau**
* **Expresionismo**
	+ **Fauvismo**
	+ **Die Brücke**
	+ **Der Blaue Reiter**
* **Vangardas**
* **Arte abstrata**
* **Neoplasticismo**
* **Cubismo**
* **Construtivismo**
* **Bauhaus**
* **Suprematismo**
* **Realismo socialista**
* **Dadaísmo**
* **Surrealismo**
* **Futurismo**

**A. contemporánea**

* **Pop art**
* **Op art**
* **New Dada**
* **Minimalismo**
* **Neoconcretismo**
* **Arte conceptual**
* **Happening**
* **Performance**
* **Instalacións**
* **Land art**
* **Hiperrealismo**

**Por expresión**

**Arquitectura** – **Pintura**
**Escultura** – **Deseño**
**Literatura** – **Música**
**Teatro** – **Cinema**

 |

O **surrealismo** (do francés: *surréalisme*) ou **superrealismo** é un movemento artístico e literario xurdido en Francia no primeiro cuarto do século XX en torno á personalidade do poeta André Breton.

Orixe do termo
--------------

Os termos *surrealismo* e *surrealista* proceden de Apollinaire, quen os acuñou en 1917. No programa de man que escribiu para o musical *Parade* (maio de 1917) afirma que os seus autores conseguiron

*unha alianza entre a pintura e a danza, entre as artes plásticas e as miméticas, que é o heraldo dunha arte máis ampla inda por vir. (...) Esta nova alianza (...) deu lugar, en* Parade *a unha especie de **surrealismo**, que considero o punto de partida para toda unha serie de manifestacións do Espírito Novo que se está facendo sentir hoxe e que sen dúbida atraerá a as nosas mellores mentes. Podemos esperar que provoque cambios profundos nas nosas artes e costumes a través da alegría universal, pois é sinxelamente natural, despois de todo, que estas leven o mesmo paso có progreso científico e industrial*.
A palabra **surrealista** aparece no subtítulo de *As tetas de Tiresias (drama surrealista)*, en xuño de 1917, para referirse á reprodución creativa dun obxecto, que o transforma e enriquece. Como escribe Apollinaire no prefacio ó drama,

*Cando o home quixo imitar a acción de andar, creou a roda, que non se parece a unha perna. Do mesmo modo creou, inconscientemente, o **surrealismo**... Despois de todo, o escenario non se parece á vida que representa máis que unha roda a unha perna.*

Primeiros pasos
---------------

André Breton, teórico do Surrealismo.
Historicamente, o surrealismo xorde como unha resposta dialéctica á destrución estéril preconizada polos dadaístas. En 1922 Breton e Picabia, que participaran intensamente na axitación Dadá, se desmarcan do seu líder, Tzara, decepcionados duns actos de provocación que co tempo foron volvéndose previsibles e mecánicos. O rexeitamento sen matices de Tzara a toda a arte anterior ás vangardas vai deixar paso a unha recuperación crítica do que houbo de máxico e rebelde nel, reivindicando a autores como Sade, Lautréamont, Heráclito e Rimbaud. Breton definirá o novo movemento como "a cola prénsil do romanticismo".

Dende o principio, o surrealismo singularízase entre os ismos vangardistas polo valor que outorga ó irracional e inconsciente como elementos esenciais da arte. O órgano portavoz do movemento foi a revista *Litterature*, fundada en 1919 e dirixida por un grupo de poetas (Breton, Soupault, Aragon e Éluard). En homenaxe a Apollinaire, estes poetas adoptaron a palabra *surrealismo* para definir un método de escritura simultánea co que estaban experimentando:

*...Surrealismo: Puro automatismo psíquico, por medio do cal se intenta expresar, verbalmente ou por escrito, ou de calquera outro modo, o proceso real do pensamento. O ditado do pensamento, libre de calquera control da razón, independente de preocupacións morais ou estéticas...*
Tal foi a definición do termo dada polos propios Breton e Soupault no primeiro *Manifesto Surrealista* datado en 1924. Xurdiu polo tanto como un movemento poético, no cal pintura e escultura se conciben como consecuencias plásticas da poesía.

Durante as súas prácticas como médico, Breton estudara e puxera en práctica as teorías de Freud sobre o inconsciente. Delas extrae algo diferente a unha terapia: unha nova proposta ética e estética.

No surrealismo e a pintura*, de 1928, Breton expón a psicoloxía surrealista: o inconsciente é a rexión do intelecto onde o ser humano non obxectiviza a realidade senón que forma un todo con ela. A arte, nesa esfera, non é representación senón comunicación vital directa do individuo co todo. Esa conexión exprésase de forma privilexiada nas casualidades significativas (azar obxectivo), en que o desexo do individuo e o devir alleo a el converxen imprevisiblemente, e no soño, espazo en que os elementos máis disímiles se revelan unidos por relacións secretas. O surrealismo propón trasladar esas imaxes á esfera da arte por medio dun exercicio mental libre, sen a intromisión censora da conciencia. De aí que elixa como método o automatismo, recollendo en boa medida o testemuño das prácticas mediumnímicas espiritistas, inda que cambiando radicalmente a súa interpretación: o que fala a través do médium non son os espíritos, senón o Inconsciente.*

Durante unhas sesións febrís de automatismo, Breton e Soupault escriben *Os Campos Magnéticos*, primeira mostra das posibilidades da escritura automática, que publican en 1921.

O surrealismo ó servizo da revolución
-------------------------------------

A partir de 1925, a raíz do estoupido da Guerra de Marrocos, o surrealismo politízase; prodúcense entón os primeiros contactos cos comunistas, que culminarían en 1925 coa adhesión ó Partido Comunista por parte de Breton.

Entre 1925 e 1930 aparece un novo periódico titulado *O Surrealismo ó servizo da Revolución* en cuxo primeiro número Aragón, Luis Buñuel, Salvador Dalí, Paul Éluard, Max Ernst, Yves Tanguy e Triztan Tzara, entre outros, se declaran partidarios de Breton. Pola súa parte Arp e Miró, aínda que non compartían a decisión política tomada por Breton, continuaban participando con interese na exposicións surrealistas. Pouco despois se incorporaron René Magritte (1930), André Masson (1931), Giacometti e Brauner en 1933 e tamén Matta (que coñece a Breton en 1937 por mediación de Dalí) e Lam; o movemento fíxose internacional aparecendo grupos surrealistas nos Estados Unidos, Dinamarca, Londres, Checoslovaquia e o Xapón. Dende este momento, abrirase unha disputa, a miúdo agre, entre aqueles surrealistas que conciben o surrealismo como un movemento puramente artístico, rexeitando a supeditación ó comunismo, e os que acompañan a Breton no seu xiro á esquerda.

En 1929 Breton publica o *Segundo Manifesto Surrealista*, no cal condena entre outros intelectuais ós artistas Masson e Picabia. En 1936 expulsa a Dalí polas súas tendencias fascistas e a Paul Éluard. En 1938 Breton firma en México xunto con Lev Trotski e Diego Rivera o *Manifesto por unha Arte Revolucionaria Independente*.

Técnicas surrealistas
---------------------

O surrealismo tomou do dadaísmo algunhas técnicas de fotografía e cinematografía así como a fabricación de obxectos. Estenderon o principio da colaxe á ensamblaxe de obxectos incongruentes, como nos poemas visibles de Max Ernst. Este último inventou a *frottage* (debuxos compostos polo roce de superficies rugosas contra o papel ou o lenzo) e aplicouno en grandes obras como *Historia Natural*, pintada en París en 1926.

Outra das novas actividades creadas polo surrealismo foi a chamada cadáver exquisito, na cal varios artistas debuxaban as distintas partes dunha figura ou dun texto sen ver o que o anterior fixera pasándose o papel dobrado. As criaturas resultantes puideron servir de inspiración a Miró.

A pintura surrealista
---------------------

Masson adaptou axiña as técnicas do automatismo, cara a 1923-1924, pouco despois de coñecer a Breton. Cara a 1929 abandonounas para volver a un estilo cubista. Pola súa parte Dalí utilizaba máis a fixación de imaxes tomadas dos soños, segundo Breton, "...abusando delas e pondo en perigo a credibilidade do surrealismo..."; inventou o que el mesmo chamou *método paranoico-crítico*, unha mestura entre a técnica de observación de Leonardo da Vinci por medio da cal observando unha parede se podía ver como xurdían formas e técnicas de frottage; froito desta técnica son as obras nas que se ven dúas imaxes nun soa configuración. Óscar Domínguez inventou a decalcomanía (aplicar gouache negro sobre un papel, o cal se coloca enriba doutra folla sobre a que se exerce unha lixeira presión, logo se despegan antes de que se sequen).

Miró foi para Breton o máis surrealista de todos, polo seu automatismo psíquico puro. O seu surrealismo desenvólvese entre as primeiras obras onde explora os seus soños e fantasías infantís (*O Campo labrado*), as obras onde o automatismo é predominante (*Nacemento do mundo*) e as obras en que desenvolve a súa linguaxe de signos e formas biomorfas (*Personaxe lanzando unha pedra*). Arp combina as técnicas de automatismo e as oníricas na mesma obra desenvolvendo unha iconografía de formas orgánicas que se deu en chamar *escultura biomórfica*, na cal se trata de representar o orgánico como principio formativo da realidade.

Magritte dotou ó surrealismo dunha carga conceptual baseada no xogo de imaxes ambiguas e o seu significado denotado a través de palabras pondo en cuestión a relación entre un obxecto pintado e o real. Delvaux carga ás súas obras dun espeso erotismo baseado no seu carácter de estrañamento nos espazos de De Chirico.

O surrealismo penetrou a actividade de moitos artistas europeos e americanos en distintas épocas. Pablo Picasso aliouse co movemento surrealista en 1925; Breton declaraba este achegamento de Picasso cualificándoo de "...surrealista dentro do cubismo..."

Considéranse surrealistas as obras do período Dinard (1928-1930), en que Picasso combina o monstruoso e o sublime na composición de figuras medio máquinas medio monstros de aspecto xigantesco e ás veces terrorífico. Esta monumentalidade surrealista de Picasso pode pórse en paralelo coa de Henry Moore.

Apoxeo e decadencia do surrealismo
----------------------------------

En 1938 tivo lugar en París a Exposición Internacional do Surrealismo que marcou o apoxeo deste movemento antes da guerra. Participaron entre outros, Marcel Duchamp, Arp, Dalí, Ernst, Masson, Man Ray, Domínguez e Meret Oppenheim. A exposición ofreceu ó público sobre todo unha excelente mostra do que o surrealismo producira na fabricación de obxectos.

Co estoupido da segunda guerra mundial, os surrealistas dispérsanse, algúns deles (Breton, Ernst, Masson) abandonan París e trasládanse ós Estados Unidos, onde sementan o xerme para os futuros movementos americanos de posguerra (expresionismo abstracto e Arte pop). En Centroeuropa, con Edgar Ende como un dos seus representantes, murchou coa represión do réxime nazi, que o etiquetou como 'arte dexenerada'. Porén, Ende e outros artistas perseveraron en segredo, resurxindo despois da guerra e influíndo en movementos posteriores.

Notas
-----

1. ↑  "The Automatic Message (Printed head)". *www.books-by-isbn.com*. Consultado o 2023-07-31.
2. ↑  "Apollinaire". *fh-augsburg.de*.
3. ↑  Art, SUMMIATRUITES; culture (2011-11-11). "MANIFIESTOS DEL SURREALISMO – ANDRE BRETON – DALI". *summiatruites Art* (en castelán). Consultado o 2023-07-31.
4. ↑  Breton, André; Trotski, León; Rivera, Diego (2019-11-20). *Manifiesto por un arte revolucionario independiente* (en castelán). Siglo XXI Editores. ISBN 978-987-629-976-3.
5. ↑  "exquisite". *www.pusanweb.com*. Consultado o 2023-07-31.
6. ↑  "Consecuencias (un antiguo juego) y exposiciones". *www.jugamostodos.org*. Consultado o 2023-07-31.
7. ↑  20minutos (2017-01-01). "La permanente continuidad del surrealismo 92 años después". *www.20minutos.es - Últimas Noticias* (en castelán). Consultado o 2023-07-31.
8. ↑  Ramírez, Ana (2021-02-18). "El pintor 'degenerado' que inspiró los mundos de Michael Ende". *elconfidencial.com* (en castelán). Consultado o 2023-07-31.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Surrealismo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* André Breton - *Manifestos do surrealismo*
* Georges Sebbag - *El surrealismo*, Ediciones Nueva Vision: Buenos Aires, 2003
* Maurice Nadeau - *Historia do surrealismo*, Ariel: Barcelona, 1972.
* Jack J. Spector - *Arte y escrituras surrealistas (1919-1939)*, Madrid: Síntesis, 2003.

### Outros artigos

* Surrealismo hispánico
* Surrealismo humanista
* Literatura surrealista
* Grupo surrealista Signo Ascendente
* Os renovadores

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q39427
* AAT: 300021512
* BNCF: 9867
* BNE: XX542960
* BNF: 11933334b
* BRE: 4177647
* EBID: ID
* GEC: 0144582
* GND: 4058665-0
* JSTOR: surrealist-poetry
* LCCN: sh85130846
* NDL: 00572441
* NKC: ph126286
* PSH: 11665
* TESF: surrealism

 |