Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Córdoba.

**Córdoba** é unha cidade andaluza, capital da provincia homónima, situada a beiras do río Guadalquivir e ao pé de Serra Morena. Provén do latín *Corduba*, e posiblemente dunha anterior fenicia, *Qorteba*, que viría a significar 'muíño de aceite' para algúns autores , ou ben 'cidade boa', a partir de *Qart-tuba* para outros.

Foi capital do Califato Omeia de Occidente, época do seu maior esplendor e da que conserva numerosos monumentos, entre eles o máis importante é a Mesquita de Córdoba.

Córdoba na actualidade é un gran referente cultural do sur de Europa, unha das cidades máis atractivas, conservadas e de maior calidade de vida de España. Cun dos cascos históricos máis extensos do mundo, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO o 17 de decembro de 1984. Hoxe en día a cidade presenta diversas zonas moi modernas e ben comunicadas referentes da moderna Córdoba do século XXI, destacando a enorme transformación urbana do Plano RENFE e no río Guadalquivir, alén da expansión da cidade cunha gran dimensión urbana e alta calidade de vivenda, aínda que os prezos acadados nos andares dos novos barrios son moi elevados. Foi candidata á capitalidade cultural europea para o ano 2016.

A Xunta de Andalucía está estudando dende hai un tempo, a creación da **Área Metropolitana de Córdoba** que estaría composta, ademais de pola capital, polas poboacións de Villafranca, Obejo, La Carlota, Villaharta, Villaviciosa de Córdoba, Almodóvar del Río e Guadalcázar, contando así cunha poboación aproximada de 351.000 habitantes.

Xeografía
---------

A súa localización á beira do río Guadalquivir e o seu doado acceso aos recursos mineiros de Serra Morena (carbón, chumbo, zinc) responde o porqué dos seus temperáns asentamentos humanos.

Clima
-----

Ten un clima mediterráneo continentalizado, con influencias atlánticas. Os invernos son suaves, aínda que con algunhas xeadas e os veráns moi calorosos, con importantes oscilacións térmicas diarias e temperaturas máximas que son as máis altas de Europa, excedéndose tódolos anos os 40º en varias ocasións. As precipitacións concéntranse nos meses máis fríos, debido á citada influencia atlántica, presentando unha forte seca estival e superando os 500 mm anuais.

|  |
| --- |
| **Observatorio do Aeroporto de Córdoba** |
| 1971-2000 | xan | feb | mar | abr | mai | xun | xul | ago | set | out | nov | dec | *TOTAL* |
| Temp. máxima (°C) | 14,7 | 16,9 | 20,5 | 22,1 | 26,2 | 31,6 | 36,2 | 35,9 | 31,7 | 25,0 | 18,9 | 15,3 | *24,6* |
| Temp. mínima (°C) | 3,7 | 4,9 | 6,4 | 8,6 | 11,8 | 15,5 | 18,1 | 18,5 | 16,2 | 12,1 | 7,6 | 5,2 | *10,7* |
| Precipitacións (mm) | 64 | 53 | 40 | 61 | 34 | 17 | 3 | 3 | 24 | 62 | 85 | 89 | *536* |

As marcas de temperatura máxima no observatorio do Aeroporto de Córdoba son os 46,6º do 23 de xullo de 1995 e os 46,2º do 1 de agosto de 2003. A mínima máis baixa son os -8,2º do 28 de xaneiro de 2005.

Historia
--------

### Prehistoria

Os primeiros vestixios humanos atopados na zona corresponden a un Neandertal que pode datar en torno ao -32000 aproximadamente. Segundo os últimos estudos, o asentamento definitivo de poboación produciuse en torno ao século -III na zona denominada "Outeiro dos Queimados" hoxe ocupada polo Parque Cruz-Conde.

### Época prerromana

No século VIII a.C. no período tarteso antigo, existía xa un núcleo protourbano que ocupaba unha superficie dunhas 50 hectáreas, que exercía certo control e explotación sobre o territorio circundante. Esta función potenciouse durante o período orientalizante, producíndose a urbanización da poboación e certa expansión económica baseada na metalurxia do cobre e a prata, ao confluír as minas de Serra Morena, as terras da campiña e o río Betis. Á explotación dos metais engadiuse a actividade agrícola, que se converteu no alicerce básico da economía a finais do período orientalizante, tras unha crise na minería. Isto traería consigo a colonización de zonas adxacentes.

Nesa época, co ascenso polo río Betis dos cartaxineses o asentamento recibiu novas influencias exteriores. De feito apareceu o primeiro nome do que se ten constancia histórica: *Karduba* (contracción de Kart-Iuba). O asentamento foi así bautizado polo xeneral cartaxinés Amílcar Barca en honor dun xeral númida chamado Iuba, que combateu e morreu nunha batalla na rexión ao redor do ano 230 a.C..

Na súa descrición sobre a segunda guerra púnica Silio Itálico incluíu a *Corduba* (nome outorgado polos romanos á cidade) na lista de aliados de Aníbal describíndoa como *decus aurifera terra*, mencionando aos caudillos da cidade: Phorcys e Arauricus.

### Época romana

Córdoba, Ponte romana e Mesquita-Catedral
Os romanos conquistárona no -206, trala batalla de Ilipa e chamárona *Corduba*. No ano -169 o entón pretor Marco Claudio Marcelo funda, xunto ao asentamento prerromano, unha colonia latina, que foi habitada por poboación patricia orixinaria da mesma Roma. No ano -152 Marcelo retírase a invernar a esta cidade tras tomar Netobriga (Lusitania).

Entre os anos -143 e -141 a cidade é asediada por Viriato.

No ano -113 xa se menciona que existe un foro romano. O asentamento prerromano é aos poucos abandonado e os seus habitantes trasládanse á cidade romana e vaise producindo unha monumentalización da cidade, xa que as casas de adobe son substituídas por calcaria e arenitos. No ano -80 xa se acuñan moedas nesta cidade.

Xulio César, no ano -49 reuniu en Corduba, que xa era *caput provinciae*, aos representantes das cidades da Hispania Ulterior. A cidade, considerada *conventus*, pechara as súas portas ao legado pompeiano Varrón. Este rendeuse alí a César, quen pronunciou un discurso de agradecemento aos seus partidarios. É entón cando plantou o famoso *platanus* mencionado por Marcial, situado nos xardíns do actual Alcázar dos Reis Cristiáns.

Casio Longino, pretor de César na Hispania Ulterior, sufriu un atentado ao dirixirse á Basílica de Corduba no -48. Aínda que a conxura foi esmagada, trala marcha do gobernador producíronse levantamentos de tropas destacando a actitude ambigua do cuestor M. Marcelo. Longino, en represalia, destruíu as *nobilissimae carissimaeque possessiones* (agros e aedificia) dos cordubenses situadas ao sur do río.

No ano -46 concédese a Corduba o estatuto colonial por parte dos fillos de Pompeio, pasando a ser denominada *Corduba Outeiro Patricia*.

O conflito entre cesarianos e pompeianos agravouse no -45. Xulio César asediou a cidade e combateu con Cneo Pompeio Fustulos (fillo de Pompeio o Grande) polo control da ponte debendo retirarse pouco despois cara a Ategua mentres Pompeio invernou en Corduba. Trala batalla de Munda, César asediou de novo a cidade que foi tomada ao asalto, decidindo este castigala coa súa destrución. Na mesma morreron 22.000 cordobeses.

No ano -43, durante a época do triunvirato, Corduba recuperou o seu papel como centro político da Hispania Ulterior, sendo convertida na súa capital.

Na reorganización das provincias hispanas levada a cabo por Caio Octavio Augusto no ano -27, a Hispania Ulterior Baetica queda a cargo do Senado sendo a súa capital a que de novo, será coñecida como Colonia Patricia. Este título, unido a unha "refundación" da cidade e a unha posible deductio, foi concedido no -25. Durante a época de Augusto transformouse a cidade, expandíndose cara ao río, reorganizándose o viario e os espazos públicos como o "foro colonial", construíuse o teatro (coa intervención do propio emperador, os seus representantes e os principais evergetas da cidade (Persini Marii, Annaei), moi relacionados coas explotacións mineiras) e probablemente o anfiteatro. Tamén, coincidindo coa viaxe do emperador se acuñan moedas coa lenda *Outeiro patricia*.

Durante a época de Tiberio Claudio Nerón César constrúese o *forum novum* e a ponte sobre o arroio de Pedroches.

En época de dominación romana, chegou a posuír máis edificios lúdicos cá propia Roma.

### Época visigoda

A inicios da época visigótica, Corduba, xunto a outras cidades da Bética como Híspalis, son practicamente independentes. O rei Axila I profanou a tumba de San Acisclo mártir, motivo polo cal a cidade se rebelou. Durante o levantamento de Atanaxildo, este pediu axuda ao emperador Xustiniano I de Bizancio para derrotar ao rei Axila. Este accedeu a enviarlle un continxente, e acaba ocupando Corduba no ano 550, derrotando a Axila e morrendo o seu fillo na batalla. Os bizantinos tamén ocupan a Bética, co apoio dos seus cidadáns, que ansían volver ao imperio romano, converténdose na provincia Spania do imperio bizantino. Atanaxildo intentou conquistar a cidade no 568, sen éxito.

O rei Leovixildo, no ano 572, aproveitando a guerra que libraba o emperador Xustino II contra os persas, tomou Corduba. Debido a este feito, o prestixio de Leovixildo subiu tanto que por primeira vez un rei visigodo se atreveu a usar os símbolos da realeza: cetro, coroa e manto, acuñando moeda no seu propio nome. Pese a iso a cidade volveu ao pouco tempo a formar parte do imperio bizantino.

Hermenexildo, fillo de Leovixildo e duque da Bética, converteuse ao catolicismo e rebelouse contra o seu pai, de relixión ariana, sendo apoiado no ano 579 por Corduba e outras cidades béticas e do Val do Guadiana. Este foi derrotado en Hispalis no ano 584, refuxiándose en Corduba, que volve ser tomada polos visigodos, onde é apresado polo seu pai e exiliado a Valentia Edetanorum.

A mediados do século VI construíronse monumentos como unha igrexa situada na localización do actual convento de Santa Clara (de forte influencia bizantina), a igrexa dos tres santos (San Fausto, San Xenaro e San Marcial), situada baixo a actual igrexa de Pedro, e a basílica de San Vicente Mártir.

A cidade, por motivos relixiosos (pola forte implantación do catolicismo fronte ao arianismo) e por afinidade ao imperio romano, tardou en aceptar o poder visigodo, o que demostrou mediante numerosas revoltas. Isto provocou unha diminución da súa influencia no reino visigótico, fronte a outras cidades como Hispalis.

### Época musulmá

En 716 convértese en capital do emirato de Al-Andalus, crecendo ata atinxir parte da grandeza que tiña na época romana. Máis tarde, baixo o califato Omeia alcanzou o seu máximo apoxeo demográfico (segundo algunhas fontes, máis de 1000000 de habitantes), comercial e cultural. Nesta época terminouse a Mesquita de Córdoba e edificouse a luxosa cidade de Medina Azahara ou Madinat-al-Zahra. No terreo cultural acadouse un grande esplendor, contando, durante o califato de Alhaken II coa maior biblioteca do mundo do seu tempo.

Patios do Palacio de Viana, en Córdoba.
### Época cristiá (Idade Media)

Cos almohades perdeu a súa condición de capital da Al-Andalus. O que significou o inicio da súa longa decadencia, acentuada cando en 1236 foi conquistada polos cristiáns (Fernando III).

Foi praza forte para a conquista de Granada por parte dos Reis Católicos que estableceron durante varios anos a corte na cidade. Sendo nese tempo cando Cristovo Colón, coñeceu á cordobesa Beatriz Enríquez de Arana, coa que nunca casou, pero que foi nai do seu segundo fillo, Fernando Colón. Cando o almirante partiu en 1492, enviou a Córdoba tamén ao seu fillo Diego, para que o esperase xunto ao seu irmán Fernando e a súa "nai adoptiva" Beatriz.

Desta época tamén sobresae a figura de Gonzalo Fernández de Córdoba o "Gran Capitán".

### Séculos XVI ao XIX

Nesta época e debido a diversas epidemias, secas, e malos gobernantes na cidade, perdeu gran parte do seu mentalidade loitadora e aberta, o que foi caldo de cultivo para o derrotismo, ás veces chamado erroneamente senequismo, que aínda aflora nos nosos días.

O adiantado Xerónimo Luís de Cabrera, conquistador de novas terras americanas, cumpriu coa promesa feita á súa esposa, cordobesa, bautizando co nome de "Córdoba de la Nueva Andalucía" á mediterránea praza forte por el fundada á beira do río Suquía con próximas montañas en 1573, hoxe segunda cidade do país e prestixiosa sede universitaria e cultural da Arxentina.

### Do século XIX á actualidade

Esta decadencia terminou a principios do século XX coa recuperación demográfica, aínda que non foi correspondida por unha verdadeira recuperación económica. Tendencia que non cambiou ata mediado o século coa aparición de movementos culturais importantes que foron abrindo, aos poucos, a forma de pensar da poboación.

Política e administración
-------------------------

Concello de Córdoba.
Administración local
Actualmente o alcalde de Córdoba é o xurista José Antonio Nieto, do Partido Popular. Nieto sucedeu o anterior alcalde Andrés Ocaña Rabadán, quen desde o 8 de maio de 2009 exercía a alcaldía tras substituír a Rosa Aguilar, do mesmo partido, IU.

Lista de alcaldes desde as eleccións democráticas de 1979| Mandato | Nome do alcalde | Grupo |
| --- | --- | --- |
| 1979-1983 | Julio Anguita González | IU |
| 1983-1987 | Julio Anguita González(ata 1986)Herminio Trigo Aguilar | IUIU |
| 1987-1991 | Herminio Trigo Aguilar | IU |
| 1991-1995 | Herminio Trigo Aguilar (até 1995)Manuel Pérez Pérez (xaneiro-1995 a maio) | IUIU |
| 1995-1999 | Rafael Merino López | PP |
| 1999-2003 | Rosa Aguilar Rivero | IU-PSOE |
| 2003-2007 | Rosa Aguilar Rivero | IU |
| 2007-2011 | Rosa Aguilar Rivero (até 2009)Andrés Ocaña | IU-PSOEIU-PSOE |
| 2011-2015 | José Antonio Nieto Ballesteros | PP |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

Resultados Eleccións Municipais de 2011 en Córdoba.| Partido político | 2011 |
| % | Concelleiros |
| Partido Popular (PP) | 48,80 | 16 |
| Unión Cordobesa | 15,23 | 5 |
| Izquierda Unida (IU) | 14,83 | 4 |
| Partido Socialista Obrero Español (PSOE) | 12 | 4 |

División administrativa

*Artigo principal**:* Distritos de Córdoba.
Desde xullo de 2008, a cidade divídese en 10 distritos administrativos, coordinados por Xuntas Municipais de Distrito, que á súa vez se subdividen en barrios.

| Distrito | Distrito | Localización |
| --- | --- | --- |
| Centro | Poniente-Sur |  |
| Levante | Sur |
| Noroeste | Sureste |
| Norte-Sierra | Periurbano Este-Campiña |
| Poniente-Norte | Periurbano Oeste-Sierra |

Monumentos e lugares imprescindibles
Mesquita de Córdoba ao fondo
* Catedral de Córdoba - Antiga Mesquita
* Conxunto arqueolóxico de Medina Azahara
* Alcázar dos Reis Cristiáns
* Xudería
* Ponte romana
* Torre da Calahorra
* Xardín Botánico de Córdoba
* Sinagoga
* Templo romano xunto ao Concello
* Cristo dos Farois
* Quella das flores
* Arco do Triunfo ou Porta da Ponte
* Palacio de Viana
* Praza da Corredera
* Praza das Tendillas
* Praza de touros "Os Califas"

Outros lugares de interese
Patio de Córdoba
**Monumentos**
* Pousada do Potro
* Palacio da Mercé
* Muralla romana
* Porta de Almodóvar
* Triunfo de San Rafael (hai varios)
* Ruela do pano
* Costa do Bailío
* Baños califais
* Cabaleirizas reais
* Palacio de Orive
* Torre da Malmuerta
* Mausoleo romano

**Espazos naturais**
* Parque periurbano de "Os Villares"
* Balcón do Guadalquivir
* Santa María de Trassierra
* Xardíns da Vitoria
* Noria da Albolafia

**Espazos deportivos**
* Palacio de deportes de Vistalegre
* Estadio Nuevo Arcángel

**Espazos universitarios e culturais**
* Antiga facultade de Veterinaria
* Campus universitario de Rabanales
* Hospital do Cardeal Salazar - Facultade de Filosofía e Letras
* Gran Teatro
* Filmoteca de Andalucía

**Lugares Relixiosos**
* Mosteiro de San Xerónimo
* Igrexa de Santa Mariña
* Igrexa de San Francisco

**Construcións emblemáticas**
* Ponte de Andalucía
* Aeroporto de Córdoba

**Fontes**
Museos
* Museo Julio Romero de Torres
* Museo Arqueolóxico e Etnolóxico de Córdoba
* Museo de Belas Artes
* Museo Taurino
* Museo Regina
* Sala museística de Cajasur
* Museo Diocesano

Festas e acontecementos culturais
* A Semana Santa.
* As cruces (1 a 3 de maio) envolvidas en caraveis ou outras flores.
* O concurso de patios cordobeses en maio.
* O concurso de Reixas e Balcóns.
* A Feira da nosa Señora da Saúde (última semana do mes de maio: 600 casetas de tódolos estilos, sevillanas, salsa etc. abertas a tódolos visitantes), con multitude de concertos, corridas, flamenco...
* Festival internacional da guitarra (xuño-xullo).
* Festival de Blues.
* Entroido de Córdoba.
* Velá da Fuensanta, (festas folclóricas en honor da Virxe da Fuensanta en torno ao 8 de setembro).
* Arcanxo RafaelSan Rafael, o 24 de outubro
* A Batalla das Flores.
* Todo o ano: multitude de bares, pubs en zona centro e novo Paseo de Córdoba.
* Festival Aéreo de Córdoba.
* Festival Internacional de Animación (Animacor).

Produtos típicos
* Gastronomía:
	+ Aceite
	+ Tapas
	+ Rabo de touro
	+ Mans de porco á cordobesa
	+ Salmorejo
	+ Flamenquines
	+ Perol
	+ Viños fino e *branco* de Montilla-Moriles
	+ Viño doce Pedro Ximénez
	+ Pastel Cordobés
* Artesanía, cuxa tradición remóntase á época árabe e, no caso da ourivaría, a época romana:
	+ Cordobáns (coiros repuxados).
	+ Xoias de filigrana de prata.
	+ Cerámica califal (preciosa).
	+ Ourivaría con pedras preciosas. Xoia cordobesa.
	+ Mobles de Lucena.
* Vestir:
	+ Chapeu cordobés.

Deporte
Fútbol Masculino:
* Córdoba Club de Fútbol

Fútbol Feminino
* Fray Albino

Voleibol Feminino:
* Club Voleibol Córdoba
* Adecor

Voleibol masculino:
* Barín C.V. El Carmen

Fútbol Sala masculino:
* Adecor

Fútbol Sala feminino:
* Cajasur F.S.F.

Baloncesto feminino:
* UCO

Baloncesto masculino:
* C.B. Ciudad de Córdoba

Atletismo:
* Fundación Córdoba C.F.

Motociclismo:
* Córdoba Patrimonio de la Humanidad

Ciclismo:
* Andalucía

Notas

1. ↑  González Llana, Manuel (1867). [Crónica de la provincia de Córdoba ]. Rubio y Compañía.
2. ↑  Ramírez y de las Casa-Deza, Luis María (1867). [Indicador cordobés, ó sea Manual histórico-topogŕafico de la ciudad de Córdoba ]. Imprenta, librería y litografía del Diario de Córdoba.
3. ↑  *Andrés Ocaña llega a la Alcaldía de Córdoba "con el apoyo unánime de toda IU"*, artigo do diario 20 minutos publicado o 8 de maio de 2009.
4. ↑  "Resultado Elecciones Municipales en Córdoba".

Véxase tamén
Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Córdoba*** |

* Autobuses Urbanos de Córdoba
* Concello de Córdoba[*Ligazón morta*]
* Portal turístico de Córdoba
* Córdoba viva[*Ligazón morta*]
* Breve introdución[*Ligazón morta*]
* Información deportiva
* Noticias
* Formulario Datos Económicos[*Ligazón morta*]
* Wiki sobre Córdoba e a súa provincia "Cordobapedia"

| * v
* c
* e
Andalucía Andalucía  ·  Concellos da provincia de Córdoba |
| --- |
| Adamuz  ·  Aguilar de la Frontera  ·  Alcaracejos  ·  Almedinilla  ·  Almodóvar del Río  ·  Añora  ·  Baena  ·  Belalcázar ·  Belmez  ·  Benamejí  ·  Los Blázquez  ·  Bujalance  ·  Cabra  ·  Cañete de las Torres  ·  Carcabuey  ·  Cardeña  ·  La Carlota  ·  El Carpio  ·  Castro del Río  ·  Conquista  ·  Córdoba  ·  Doña Mencía  ·  Dos Torres  ·  Encinas Reales  ·  Espejo  ·  Espiel  ·  Fernán-Núñez  ·  Fuente la Lancha  ·  Fuente Obejuna  ·  Fuente Palmera  ·  Fuente-Tójar  ·  La Granjuela  ·  Guadalcázar  ·  El Guijo  ·  Hinojosa del Duque  ·  Hornachuelos  ·  Iznájar  ·  Lucena  ·  Luque  ·  Montalbán de Córdoba  ·  Montemayor  ·  Montilla  ·  Montoro  ·  Monturque  ·  Moriles  ·  Nueva Carteya  ·  Obejo  ·  Palenciana  ·  Palma del Río  ·  Pedro Abad  ·  Pedroche  ·  Peñarroya-Pueblonuevo  ·  Posadas  ·  Pozoblanco  ·  Priego de Córdoba  ·  Puente Genil  ·  La Rambla  ·  Rute  ·  Santa Eufemia  ·  Santaella  ·  San Sebastián de los Ballesteros  ·  Torrecampo  ·  Valenzuela  ·  Valsequillo  ·  La Victoria  ·  Villa del Río  ·  Villafranca de Córdoba  ·  Villaharta  ·  Villaralto  ·  Villaviciosa de Córdoba  ·  Villanueva de Córdoba  ·  Villanueva del Duque  ·  Villanueva del Rey  ·  El Viso  ·  Zuheros |  |


| * v
* c
* e
Capitais de provincias de España |
| --- |
| 
* A Coruña
* Albacete
* Alacant
* Almería
* As Palmas de Gran Canaria
* Ávila
* Badaxoz
* Barcelona
* Bilbao
* Burgos
* Cáceres
* Cádiz
* Castelló de la Plana
* Cidade Real
* Córdoba
* Cuenca
* Donostia
* Granada
* Guadalaxara
* Huelva
* Huesca
* Logroño
* León
* Lleida
* Lugo
* Madrid
* Málaga
* Murcia
* Ourense
* Oviedo
* Palencia
* Palma
* Pamplona
* Pontevedra
* Salamanca
* Santander
* Santa Cruz de Tenerife
* Segovia
* Sevilla
* Soria
* Tarragona
* Teruel
* Toledo
* Valencia
* Valladolid
* Vitoria
* Xaén
* Xirona
* Zamora
* Zaragoza

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5818
* WorldCat
* VIAF: 137098626
* BNE: XX450839
* BRE: 2096247
* código INE: 14021
* EBID: ID
* FAST: 1213504
* GEC: 0019829
* GeoNames: 6357216
* GND: 4010558-1
* LCCN: n81058570
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge134474
* OSM: 343207
* Orthodox Encyclopedia: 2057236
* WOEID: 12688792

 |

 |