| *Nucifraga caryocatactes* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Passeriformes |
| Familia: | Corvidae |
| Xénero: | *Nucifraga* |
| Especie: | ***N. caryocatactes*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Nucifraga caryocatactes***(Linnaeus, 1758) |
| Área de distribución de Nucifraga caryocatactesÁrea de distribución de ***Nucifraga caryocatactes***Área de distribución de ***Nucifraga caryocatactes*** |
| Subespecies |
| *Véxase o texto* |

***Nucifraga caryocatactes*** é unha especie de ave paseriforme da familia dos córvidos, unha das tres integradas no xénero *Nucifraga*, da que é a súa especie tipo.

As outras dúas especies do xénero son *Nucifraga multipunctata*, antigamente considerasa como unha subespecie de *Nucifraga caryocatactes* (*N. c. multipunctata*), do Himalaia, e *Nucifraga columbiana*, propia do oeste de América do Norte.

*Nucifraga caryocatactes*, coñecida vulgarmente na bibliografía internacional como *crebanoces común*, é un pouco máis grande que o gaio (*Garrulus glandarius*). Ten un peteiro moito máis grande, e unha cabeza de aspecto máis delgado e sen crista. A plumaxe é predominantemente marrón chocolate con manchas e raias brancas. As ás e a parte superior da cola son practicamente negras, cun brillo azul verdoso.

Taxonomía
---------

### Descrición

A especie foi descrita en 1758 por Linneo na páxina 106 da 10ª edición do seu *Systema Naturae*, baixo o nome de *Corvus caryocatactes*.

### Etimoloxía

Para a do xénero, ver *Nucifraga*.

O epíteto específico, *caryocatactes*, deriva do grego antigo καρυοκατακτης *karyokataktēs*, derivado da unión dos termos κάρυον *káryon*, "noz", e κατάγνυμι *katágnumi*, derivada do verbo κατασείω *kataseíō*, "sacudir", "axitar", en referencia aos hábitos alimentarios deste paxaro. 

### Sinónimo

A especie coñeceuse tamén polo sinónimo:

* *Corvus caryocatactes* Linnaeus, 1758 (protónimo).

Comparación das cabezas das subespecies *N. c. caryocatactes* de Valonia e *N. c. macrorhynchos* de Siberia
### Subespecies

Na actualidade (2021) recoñécense as seguintes subespecies:

* *Nucifraga caryocatactes caryocatactes* (Linnaeus, 1758)
* *Nucifraga caryocatactes hemispila* Vigors, 1831
* *Nucifraga caryocatactes interdicta* O. Kleinschmidt & Weigold, 1922
* *Nucifraga caryocatactes japonica* Hartert, 1897
* *Nucifraga caryocatactes macella* Thayer & Bangs, 1909
* *Nucifraga caryocatactes macrorhynchos* C. L. Brehm, 1823
* *Nucifraga caryocatactes owstoni* Ingram, 1910
* *Nucifraga caryocatactes rothschildi* Hartert, 1903

Características
---------------

*Nucifraga caryocatactes* no inverno, nos Alpes
Este paxaro ten o corpo de cor marrón escura, salpicada de manchas brancas en forma de bágoa, máis apertadas na face, onde forman unha máscara clara que contrasta co bico negro e o píleo marrón escuro. As plumas das ás son negras, ao igual que as da cola, que presenta unha estreita barra terminal branca e unha gran zona branca debaixo da súa base.

As crías teñen unha plumaxe xeral agrisada ou de cor chocolate con leite, con manchas brancas moi difusas.

As súas dimensións son:

* Lonxitude: 29 - 36 cm
* Envergadura alae: uns 55 cm
* Masa corporal: 150 - 200 g

Como na maioría dos córvidos, non presentan dimorfismo sexual.

Hábitat e distribución
----------------------

É unha especie de distribución paleártica que se encontra nas montañas da Europa central e oriental: nas Ardenas, nos relevos do centro de Alemaña, nos Vosgos, na cordilleira do Xura, en todo o arco alpino, nos Balcáns e nos Cárpatos; no norte, no sur de Escandinavia, e polo oeste na Rusia europea. En Asia ocupa Siberia, chegando até as costas do Pacífico; ademais, atópase no Himalaia.

Bioloxía
--------

Lámina de *Nucifraga caryocatactes* en *Naturgeschichte der Vögel Mitteleuropas*, 3ª ed. 1905.  
Por Johann Friedrich Naumann
### Nutrición

*Nucifraga caryocatactes* é unha ave sedentaria que depende dos recursos do medio. Os recursos alimentarios máis importantes para esta especie son as sementes (piñóns) de varios piñeiros (*Pinus* sp.), de piñeiros brancos (*Pinus* subxénero *Strobus*) que teñen sementes grandes: *P. albicaulis*, *P. armandii*, *P. cembra*, *P. flexilis*, *P. koraiensis*, *P. parviflora*, *P. peuce*, *P. pumila*, *P. sibirica* e *P. wallichiana*, e outros. Nalgunhas rexións, onde non hai ningún destes piñeiros, as sementes de abetos (*Picea* sp.) e de abelás (*Corylus* sp.) tamén forman parte importante da súa dieta. Os seus peteiros son ferramentas especializadas para extraeren as sementes dos froitos.

As sementes sobrantes almacénanas para o seu uso posterior, polo que esta espescie e unha das responsábeis do restablecemento dos seus piñeiros preferidos sobre grandes superficies queimadas en incendios forestais ou desforestadas polo home. O crebanoces común pode almacenar até 30 000 piñóns nunha soa tempada, lembrando a súa localización de até un 70 % do lugar onde aos gardaron, mesmo cando estean enterrados na neve. Este crebanoces almacena as sementes, que esconde en previsión do inverno, nun territorio de dez a cen hectáreas -dependendo dos recursos alimentarios do lugar— e nun radio máximo duns 10 km. Aprecia especialmente os abetos con follaxe mesta, que lles subministran protección natural contra a neve para o niño e os agochos de alimentos. Estes agochos poden estar situados até 32 km de distancia das plantas nais, unhas oito veces máis lonxe que os dispersores relacionados como os gaios e os corvos, polo que é importantes para restablecer os bosques e responder ao cambio climático.

Tamén se alimenta de insectos, entre eles larvas de abellas e avespas, e tamén de ovos e polos de aves, e de preas.

Os adultos mozos, para atopar un territorio, afástanse dos seus pais a unha distancia de 10 a 15 km.

En ocasións, durante anos de baixa produción de alimentos, especialmente en Escandinavia, e pesar do seu sedentarismo, miles de cascanoces comúns poden iniciar unha migración ou desprazamento a zonas onde abunden as piñas.

### Reprodución

*Nucifraga caryocatactes caryocatactes* 
* Posta: as femias poñen de dous a catro ovos, excepcionalmente cinco.
* Incubación: 18-22 días, por ambos os pais.
* Alimentación: por ambos os pais.
* Saída do niño: as crías voan aos 23-25 ​​días. Despois permanecen uns 100 días cos seus pais, seguíndooos para aprenderen as técnicas de almacenamento de alimentos.
* Alcanzan a madurez sexual aos dous anos de idade.
* Suervivencia: a taxa de supervivencia adoita ser superior ao 80 %.
* Lonxevidade máxima coñecida: máis de 15 amos.

Ameazas
-------

Actualmente non se coñecen ameazas significativas para esta especie.

Protección
----------

A conservación desta especie está ligada á abundancia de árboles dos que consome as súas sementes.

*Nucifraga caryocatactes* está incluído no apéndice I (especies non cazábeis) da Directiva 2009/147/CE, ou Directiva de aves da Unión Europea, e no apéndice 3 (protección relativa) da Convención de Berna de 1979 (Convención relativa á conservación da vida silvestre e do medio natural de Europa).

Goza de protección total en Bélxica desde a Convención do Benelux, A.G.W. de 14 de xullo de 1994 relativa á protección de aves, así como en Francia.

Estado de conservación
----------------------

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN), considerando que esta especie ten unha área de distribución extraordinariamente grande e, polo tanto, non se acerca aos limiares de "vulnerábel" segundo o criterio do tamaño do rango (extensión de presenza <20 000 km2), e a pesar de que a tendencia da poboación parece estar diminuíndo, non se cre que a diminución sexa o suficientemente rápida como para acercarse aos limiares de vulnerábel. O tamaño da poboación é extremadamente grande e, polo tanto, non se acerca aos limiares de vulnerábel segundo este criterio. Por todo isto, a UICN avalía o status desta especie como *LC* (pouco preocupante).

Notas
-----

1. 1 2 3  BirdLife International (2016): *Nucifraga caryocatactes* na *Lista vermella* da UICN. ersión 2012-2. Consutada o 3 de decembro de 2021.
2. 1 2 3 4  *Nucifraga caryocatactes* (Linnaeus, 1758) no GBIF. Consutado o 3 de decembro de 2021.
3. 1 2  *Nucifraga caryocatactes* (Linnaeus, 1758) no ITIS. Consutado o 3 de decembro de 2021.
4. ↑  Nutcracker *Nucifraga caryocatactes* en BirdFacts. BTO.
5. ↑  "Yellowstone", BBC2, episodio 3"
6. ↑  Tomback, Diana F. (2016). "7, p. 201". En Sekercioglu, Cagan; Wenny, Daniel G.; Whelan, Christopher J. *Why birds matter: avian ecological function and ecosystem services*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-2263-8263-X.
7. ↑  Directiva 2009/147/CE do Parlamento Europeo y del Consejo de 30 de noviembre de 2009 relativa a la conservación de las aves silvestres *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Nucifraga caryocatactes*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Nucifraga caryocatactes*** |

### Bibliografía

* del Hoyo, Josep; David Christie & Andrew Elliott, eds. (2009): *Handbook of the Birds of the World*. Volume 14. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 978-84-9655-350-7, p. 611.
* Madge, S. (2009): "Spotted Nutcracker (*Nucifraga caryocatactes*). En: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D. A. & de Juana, E. eds. *Handbook of the Birds of the World Alive*. Barcelona: Lynx Edicions.

### Outros artigos

* Córvidos
* *Nucifraga*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q184820
* BRE: 2058864
* EBID: ID
* GEC: 0215236

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 8979
* BirdLife: 103727252
* Dyntaxa: 100090
* eBird: eurnut1
* EUNIS: 1157
* FE: 97135
* FE-New: ID
* GBIF: 2482613
* iNaturalist: 204552
* IRMNG: 10591956
* ITIS: 561630
* IUCN: 103727252
* NBN: NHMSYS0000530502
* NCBI: 56786
* Soortenregister: 139827
* TAXREF: 4480
* Xeno-canto: Nucifraga-caryocatactes

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0326416

 |