recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xosé Luís Fernando Allué-Andrade y Ferreira**, ás veces mencionado como **Xosé Luís Allué**, nado en Monforte de Lemos o 9 de setembro de 1931 e finado en Madrid o 2 de xaneiro de 2020, foi un científico, profesor e investigador galego.

Traxectoria
-----------

Estudou Ciencias Físicas e Enxeñería Técnica Forestal. Foi investigador científico no Instituto Nacional de Investigacións Agrarias, especialista en Fitoclimatoloxía e profesor de Silvicultura na Escola Universitaria de Enxeñería Técnica Forestal. Foi secretario xeral da Sociedade Española para o estudo dos pastos, secretario da European Grassland Federation, subcoordinador nacional do programa de investigación de pastos e profesor de repoboacións na Escola Universitaria de Enxeñería Técnica Forestal.

Dende a súa mocidade foi asiduo do grupo formado por Ramón Piñeiro, Celestino Fernández de la Vega, Ánxel Fole e Luís Pimentel.

Obra
----

Formulou tres modelos de análise fitoclimática e un método de diagnose, avaliación e prescrición ecoculturais, ademais do estudo monográfico dunhas oitenta especies pascícolas. Os seus estudos biolóxicos, ecolóxicos e climatolóxicos están recollidos en múltiples publicacións, entre as que destacan:

* *Aflorestation in arid zones*.
* *Studes of botany, ecology, biology and pascicology of the principal existing especies in the spontaneous pasture grounds of our semiarid regions*.
* *Problemas y expectativas de la investigación piscícola*, 1982.
* *Atlas Fitoclimático de España*, 1990.

En galego publicou artigos e poemas en *Grial*, participou nos volumes colectivos *Paisaxe e cultura* (1955), *Homenaxe a Otero Pedrayo* (1958), *O noso sentimento da paisaxe* (en colaboración con Cunqueiro, Bonet Correa e Otero Pedrayo), *Cinco pezas pra cembalo*, *Vintasete murais pra Tino*, *O caso Grandio*, *Dicionario aproximado*, *Canciones callejeras y sentimentales*, *Sonata para un hombre solo* e *Liturxias pró Nadal*.

A correspondencia de Ramón Piñeiro con el foi publicada nun volume pola editorial Galaxia en 2005.

Recoñecementos
--------------

* Cruz do Mérito Agrícola.
* Premio de Publicacións INIA.
* Certificate of Apreciation Foreing Research and Technical Programs dos EE UU.

Notas
-----

1. ↑  *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*
2. ↑  "Cartas a un mozo galego. Correspondencia con Xosé Luís Allué (1953-1967)". *Editorial Galaxia. Catálogo*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, F. ed. (2002). *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI*. *El Correo Gallego*. p. 19. ISBN 84-8064-113-4.

* Piñeiro, R. (2005). *Cartas a un mozo galego. Correspondencia con Xosé Luís Allué 1953-1967*. Galaxia.
* *Dicionario biográfico de Galicia*, Ir Indo Edicións, 2010-2011, Vigo.

### Ligazóns externas

* Ficha en galegos.info
* Ficha en Galaxia Arquivado 06 de abril de 2018 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17415190
* WorldCat
* VIAF: 29610579
* BNE: XX1094307
* BNF: 12362213k
* FAST: 287516
* GND: 1158233760
* ISNI: 0000 0000 5923 8989
* LCCN: n91060236
* NKC: xx0195787
* NTA: 146593707
* SUDOC: 124032516

 |
**Álvaro José María Benito Mamerto Cleto Marcelino Pedro Armada Valdés**, **marqués de Santa Cruz de Ribadulla**, nado en Oviedo o 11 de maio de 1817 e finado en Xixón o 23 de xuño de 1899, foi un escritor e político asturiano.

Traxectoria
-----------

Fillo de Juan Antonio Armada Mondragón Guerra (marqués de Santa Cruz de Ribadulla) e María del Rosario Benita Fernanda Valdés Ramírez de Jove. IV Marqués de Santa Cruz de Ribadulla, Marqués de Canillejas, Marqués de San Esteban del Mar de Natahoyo, XI Conde de Canalejas, Conde de Güemes Vizconde de San Julián, Vizconde de Peña de Francia, Vizconde de Gigedo, Grande de España. Foi embaixador de España en París, rexedor de Oviedo, gobernador civil de Madrid, deputado provincial, deputado en Cortes e senador vitalicio (1860-1868).

Vida persoal
------------

Casou en Madrid o 16 de xullo de 1838 con María Manuela Fernández de Córdoba Güemes, condesa de Revilla Gigedo.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha no Congreso dos DeputadosArquivado 06 de marzo de 2016 en Wayback Machine.
* Ficha no Senado
* Xenealoxía Armada

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533992
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 8490

 |
Zdeněk Hynek Bárta en 1919
**Zdeněk Hynek Bárta**, nado en Františkodol (Světlá nad Sázavou) o 15 de maio de 1891 e finado en Praga o 1 de abril de 1987, foi un empresario e deportista checo, que competiu en esgrima nos Xogos Olímpicos.

Traxectoria
-----------

Fillo de Vojtěch Bárta, propietario dunha fábrica de vidro de Františkodol e fundador da sociedade Bárta a spol. Comezou a practicar deportes mentres estudaba na Academia Alemá de Negocios de Praga, foron moitos os deportes que practicou, en remo competiu na primeira Pražské primátorky (1910) pero sobre todo destacou en esgrima, era membro do club ČŠK Riegel onde sobresaía como un novo talento en florete e sabre, aprendendo sobre todo do veterano e recoñecido esgrimista checo Vilém Goppold von Lobsdorf. A partir de 1908 competiu en torneos internacionais. En 1912 formou parte da delegación de Bohemia que participou nos Xogos Olímpicos de Estocolmo competindo en espada e sabre individual.

Tras completar os seus estudos estivo algún tempo en Gran Bretaña e os Estados Unidos, volvendo en 1914. Ao morrer seu pai en 1917 fíxose cargo da firma familiar que por mor da primeira guerra mundial estaba nunha situación delicada e finalmente en 1919 acabou declarándose en quebra, pasando a maior parte a un banco, que estableceu a compañía Bohemia, dříve Bárta a spol.

Deseño de Bárta
Bárta xogando ao tenis en 1963 en Františkodol
Non obstante quedou Bárta puido quedar como director da compañía. En 1930 aceptou unha lucrativa oferta e estableceuse en Libochovice nunha importante empresa vidreira, traballando alí ata 1945. Durante eses anos fíxose un experto na industria do vidro, e foi autor de deseñor e esculturas en vidro. En 1945 estableceuse como administrador dunha fábrica de vidro en Košťany e en 1946 estableceuse en Praga como vicepresidente da sección de exportacións na nova compañía estatal para a fabricación de vidro oco e en 1948 ao fundarse a compañía estatal para a exportación de vidro, Skloexport, foi o director de exportacións de vidro oco ata a súa xubilación ao principio da década de 1950.

Notas
-----

1. ↑  Pleva, František (1999). *Toulky Vysočinou*. p. 70. ISBN 80 238 425 8 7.
2. ↑  Pleva, František (1999). *Toulky Vrchovinou*. p. 70. ISBN 80 238 425 8 7.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8067937
* Sports Reference: zdenek-barta-1

 |
**Álvaro Muñiz Mora** nado na Coruña o 17 de decembro de 1981, é un piloto de rally que compite no Campionato de Galicia de Rallys e no Campionato de España. Álvaro é neto e sobriño de pilotos. O seu tío José Mora foi campión galego en 1985 e 1986.

Traxectoria
-----------

Comezou con sete anos participando no mundo do radio control, e logrou varios títulos en competicións rexionais, nacionais e internacionais.

Con 17 anos iniciouse no motociclismo, e no seu primeiro ano logrou varios podios no campionato galego. Un ano despois decidiu saltar ao automobilismo e fixo o seu debut no Rally do Lacón de 2001 cun Fiat Punto. No 2002 participou na Copa Fiat Punto, o que lle permitiu afrontar o campionato de España nun Punto de Grupo A na tempada 2003. Nos anos seguintes disputou a Copa Citroën C2 e no 2006 fíxose co seu primeiro coche de tracción as catro rodas, un Mitsubishi Lancer Evolution VII.

No 2007 fixo o debut no Campionato do Mundo ao participar no Rally de Cataluña, onde rematou 38º cun Mitsubitshi Evo IX. No 2009 fichou polo Nupel Rally Team onde compite cun Mitsubishi Lancer Evo X no campionato de España para logo debutar cun Ford Fiesta R2. En 2010 correu cun Ford Fiesta S2000, e tras desfacerse o equipo fíxose cun Citroën C2 R2 Max.

No 2011 pasou a formar parte do equipo de Sergio Vallejo, e correu o campionato de España cun Lotus Exige, co que conseguiu o seu primeiro podio nacional no Rally RACE Comunidad de Madrid.

Palmarés
--------

* Campión de España de Terra Producción, 2008.
* Campión Galego de Karting, 2007 e 2008.
* Campión Galego de Resistencia Karting 2005.

### Resultados Campionato de España

| Ano | Equipo | Vehículo | 1 | 2 | 3 | 4 | Posición | Puntos |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011 |  | Lotus Exige | FRR? | VLL5 | SRMRet | RCM2 | 14º | 53 |

### Resultados Campionato galego

| Ano | Equipo | Vehículo | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | Posición | Puntos |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 |  ? | Mitsubishi Lancer Evo VII | COC3 | RDN | ALB | NAR | CON | BXL | LAC | LUG | BOT |  ? |  ? |
| 2007 | ? | Mitsubishi Lancer Evo IX | COC | RDN | ALB | NAR | CONRet | LUG | BXL | BOT |  |  ? |  ? |
| 2009 | Escudería Ourense | Mitsubishi Lancer Evo X | CDU | COC | RDN | ALB | CDN | SDC | LUG4 | OBL | BOT |  ? |  ? |
| 2011 |  ? | Lotus Exige GT | COC | RDN | CDU | CDN | SDC | LUG6 | OBL | SDG | BOT |  ? |  ? |
| 2012 | GT 17 | Lotus Exige GT | COC3 | RDN3 | ULL | CDN4 | SDCRet | LUGRet | RBS | BOTRet |  | 9º | 543 |
| 2014 | Escudería Rias Baixas | Seat Ibiza SC Trophy | RDC | RDN | BOTRet | CDN | SDC | ULL | LUG | RBS | TVA | - | 0 |

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Historia de Álvaro Muniz Arquivado 06 de xaneiro de 2012 en Wayback Machine. *(en castelán)*
2. ↑  Rally Cataluña 2007 en juwra.com *(en inglés)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12403053
* eWRC: 2196

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Vexiga.
Vexiga natatoria do escardinio (*Scardinius erythrophthalmus*).
A **vexiga natatoria** é un órgano de flotación que posúen moitos peixes. 
Trátase dunha bolsa de paredes flexíbeis chea de gas situada dorsalmente, por debaixoo da columna vertebral e por riba do tubo dixestivo, que controla a flotabilidade mediante un complexo sistema de intercambio gasoso co sangue, e permite ao peixe ascender ou descender na auga sen necesidade de utilizar a musculatura, é dicir, con pouco gasto enerxético. Tamén pode ter outras funcións, como a audición, en certas especies dulciacuícolas.

Cando a vexiga natatoria expulsa gases por compresión muscular, aumenta o peso específico do peixe, facilitando o seu descenso na auga. Cando se enche de gases, favorece o ascenso cara á superficie.

O proceso baséase na acidificación do sangue producida ao converterse a glicosa en ácido láctico. Con iso libérase no sangue oxíxeno da oxihemoglobina e dióxido de carbono do bicarbonato sódico, que se difunden na vexiga natatoria. Os gases que non chegan inmediatamente até a vexiga pasan á rede circulatoria a través dos capilares eferentes, e difúndense desde alí ao sistema aferente.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Vexiga natatoria*** |

### Bibliografía =

Schmidt-Nielsen, Knut (1997): *Animal Physiology: Adaptation and Environment*. Cambridge & Nova York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-57098-5.

### Ligazóns externas

* *Bexiga natatória* en InfoEscola *(en portugués)* Consultada o 12711/2012.
* Artigo sobre a vexiga natatoria *(en inglés)* Consultada o 12711/2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q206732
* EBID: ID
* GEC: 0239117
* JSTOR: swim-bladder
* LCCN: sh85002603
* MAG: 35730697

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* Uberon: 0006860

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre zooloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Baquetas Vic Firth
**Vic Firth Company** (formalmente chamada **Vic Firth, Inc.**) é unha compañía norteamericana fabricante de baquetas é útiles relacionados co mundo da batería, sendo esta a maior empresa dedicada a este tema. Foi fundada no ano 1963 por Vic Firth. Ten a súa sede no estado de Massachusetts, pero os seus produtos fabrícanse en Maine.

Orixe
-----

A Vic Firth Company ten a súa orixe no momento no que a Vic Firth, quen levaba tocando 12 anos para a Boston Symphony Orchestra, se lle pediu que empregase un par de baquetas mellores das que se fabricaban por aquela época. Entón Vic Firth decidiu deseñar o seu propio par. Como acreditaría o propio Vic Firth: "Comecei a deseñar por necesidade, non por imaxinación ou interese por crear unha compañía".

Os dous primeiros prototipos de baquetas deseñados por Vic Firth foron enviados a Montreal. Máis tarde, corresponderíanse cos modelos de baquetas SD1 e SD2, que, efectivamente, foron os primeiros manufacturados por Vic Firth, Inc. Nos seus inicios, estas baquetas foron empregadas soamente para uso persoal de Vic Firth, pero comezaron a volverse populares entre os seus alumnos, que comezaron a demandarllas.

Hoxe en día, a compañía Vic Firth ampliou o seu catálogo a 300 artigos e cada ano fabrica 12 millóns de baquetas, sendo a primeira produtora mundial de baquetas e produtos para a batería.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

*
Raposo
Gato
As **vibrisas** son un tipo de pelos especializados que posúen algúns animais (especialmente os mamíferos a modo de bigotes) como elemento sensorial táctil; algunhas plantas como as dionea ou atrapamoscas posúen elementos semellantes, que lles axudan a sentir os insectos cando se pousan sobre algún dos seus seis pelos, pechando despois as súas dúas metades para dixerilos unha vez atrapados.

As vibrisas teñen unha raíz moi sensible que lles permite detectar correntes de aire, o que unido ao sentido do olfacto failles percibir a orixe dos cheiros; algunhas destas correntes poden ser xeradas polo movemento do propio animal.

Ao entrar en contacto cos obxectos da contorna, as vibrisas axudan a percibir as distancias dos obstáculos en plena escuridade; no caso dos gatos, teñen unhas terminacións nerviosas que ao máis mínimo movemento do bigote estimúlaas e achega información dos arredores inmediatos do gato. Así mesmo, a londra ten nun fociño ancho poboado de longas vibrisas que lle permiten captar as vibracións producidas polas súas presas ao moverse en augas turbias.

Entre os animais que posúen vibrisas destacan os felinos, cans, focas, golfiños, ratas, furafollas, avenoiteiras e manatís.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Órganos sensoriais
* Sentidos
* Tacto

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q913572
* AAT: 300011823
* EBID: ID
* MAG: 116134602

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D014738

 |
Retrato do conde de Floridablanca, impulsor da Xunta Suprema do Estado
A **Xunta Suprema de Estado** foi unha alta instancia de goberno de España de breve duración (1787-1792). Foi creada por Carlos III a instancias do conde de Floridablanca por un Real Decreto o 8 de xullo de 1787 coa denominación oficial de **Suprema Junta Ordinaria y Perpetua de Estado,** e estaba composta por todos os secretarios de Estado e de Despacho Universal.

Funcionamento
-------------

No decreto, regulábase a súa periodicidade semanal e o seu funcionamento. Floridablanca acompañou o decreto cunha "Instrución reservada", redactada por el a instancias do rei, que recollía un detallado programa de 395 puntos susceptibles de ser tratados na Xunta: morgados, cuestións relixiosas (reorganización das dioceses, Inquisición...), cuestións de Indias en xeral, mellora da Facenda (impostos, renda do tabaco, renda do sal...), política exterior (con Venecia, Inglaterra, Portugal...), etc.

Cunha orde do día previamente fixado debatíanse os asuntos de goberno, para establecer criterios de orde xeral e dilucidar as cuestións de competencia que puidesen xurdir. As sesións celebrábanse habitualmente os luns, e extraordinariamente calquera día se algún asunto requiríao. Tiña só carácter consultivo e non existía presidencia, porque se entendía que o era o rei  e, como non asistía, de feito era o conde de Floridablanca quen dirixía as reunións, albergadas na sede da súa secretaría de Estado, polo que tamén de podía deducir a relevancia deste Departamento sobre os demais. O secretario sería o mesmo có do Consello de Estado.

Pode afirmarse que ao estar presentes os titulares das diferentes secretarías (aínda que, excepcionalmente, podía asistir outras persoas), configurouse como o "primeiro Consello de Ministros na historia do país". A primeira xuntanza formouse coa asistencia de: Floridablanca (secretario de Estado e Graza e Xustiza), Caballero (de Guerra), o conde de Lerena (de Facenda), frei Antonio Valdés (de Mariña, Guerra, Facenda, Comercio e Navegación de Indias) e Antonio Porlier y Sopranis (de Graza e Xustiza de Ultramar).

A Xunta, moi criticada durante a súa existencia, non sobreviviu ao seu inspirador. O día que este foi substituído polo conde de Aranda, foi suprimida (28 de marzo de 1792).

Notas
-----

1. ↑  Escudero (2001), p. 423
2. ↑  Escudero (2001), p. 647
3. ↑  Escudero (2001), p. 640
4. 1 2  Suárez (1990), p.452
5. ↑  Escudero (2001), p. 651
6. ↑  Escudero (2001), p. 425
7. ↑  Escudero (2001), p. 436
8. ↑  Suárez (1999), p. 453

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Escudero, José Antonio (2001). *Los orígenes del Consejo de Ministros en España* **I**. Madrid: Ed. Complutense /Colegio Universitario de Segovia. ISBN 84-7491-595-3.
* Suárez Fernández, Luis; Corona, Carlos E.; Baratech, José Antonio; Armillas, Vicente (1990). *Historia general de España y América: La España de las reformas. Hasta el final del reinado de Carlos IV* **X–2**. Madrid: RIALP. ISBN 84-321-2106-1.
Xungla en Camboxa.
Unha **xungla** é un bosque ou terreo poboado de vexetación exuberante, propio de climas tropicais. Provén da palabra sánscrita *jangala*, que quere dicir lugar salvaxe. En moitas linguas da India utilízase para referirse a calquera terra en estado natural, sexa un bosque, unha pradaría ou un deserto.

O termo pode utilizarse nun contexto técnico para referirse a unha selva tropical cunha gran biodiversidade e plantas densamente entrelazadas, como árbores, canaveiras, lianas ou herbas. Como ecosistema, as xunglas atópanse en zonas climáticas tanto ecuatoriais como tropicais.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *xungla*.
2. ↑  "What does Jungle mean?". Consultado o 4 de abril de 2021.
3. ↑  "Definición de Jungla". Consultado o 4 de abril de 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q191086
* AAT: 300008869
* BRE: 1953477
* EBID: ID
* GEC: 0118380
* GND: 4309343-7
* JSTOR: jungles
* LCCN: sh89004560
* MAG: 2776410375
* NKC: ph518321

 |
Un **župan** ou **zupan** (en servio e croata, *župan* ou жупан) é un antigo título nobiliario, político e administrativo medieval típico dos pobos eslavos da rexión dos Balcáns. Un župan era unha especie de duque ou conde, responsábel do goberno dun territorio feudal e vasalo dun príncipe ou dun rei.

Ás veces úsanse estes títulos occidentais análogos (duque, marqués, conde) para designar os župans, como traducións non literais.

O territorio gobernado por un župan chámase **župa** (ou **zupa**) e, ás veces, **županato**.
O termo "župa" foi común entre os pobos eslavos occidentais (checos, polacos, eslovacos) e meridionais (serbios, croatas, búlgaros) na Idade Media, e crese que etimoloxicamente é de orixe ávara.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Oto Luthar (ed.) (2008): *The Land Between. A History of Slovenia*. Frankfurt am Maikn: Peter Lang GmbH. Internationale Verlag der Wissenschaften. ISBN 978-3-631-51011-1
* Smith, William & Henry Wace (2003): *A Dictionary of Christian Biography, Literature, Sects and Doctrines*. Elibron.com. ISBN 9781402187285

### Outros artigos

* Gran Župan

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q720247
* EBID: ID

 |
**Zaryn Dentzel**, nado o 8 de xuño de 1983 en Santa Barbara (California), é o creador e presidente de Tuenti, unha popular rede social de ámbito estatal en España.

Traxectoria
-----------

En 1998, Zaryn aterrou en España con motivo dun intercambio de estudos. Cambiou California pola localidade estremeña de Cabeza del Buey, onde aprendeu a falar castelán. Tras cinco meses de estadía na península, volveu aos Estados Unidos onde acabou a escola secundaria e comezou a universidade. Alí comezou a interesarse polas redes sociais mentres mantiña o contacto cos seus amigos de España, e pensou que eles podían crear unha rede social. En 2006 volveu a España e xunto a Félix, Joaquín, Adeyemi e Kenny, púxose a traballar no que hoxe é Tuenti.

En 2011 Dentzel vivía en Madrid, onde Tuenti ten as súas oficinas.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Entrevista a Zaryn Dentzel *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3321731
* WorldCat
* VIAF: 305991393
* BNE: XX5304663

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Áiax.
Poseidón e Áiax (a morte de Áiax).
**Áiax** (en grego Αίας), era o fillo de Oileo rei de Lócrida, coñecido como **o Menor** para diferencialo de Áiax I, fillo de Telamón quen era recoñecido pola súa descomunal estatura.

Liderou o destacamento de Locri durante a guerra de Troia, na que tivo un papel importante.

Foi un dos guerreiros que penetraron na cidade escondidos dentro do Cabalo de Troia. Nesta última batalla, xunto con Neoptolemo, fillo de Aquiles, intérnase no pazo real, onde o primeiro asasinou o rei Príamo, mentres que Áiax encontrou á princesa Casandra refuxiada baixo un altar dedicado a Atenea. E aínda que esta pediu piedade por respecto á deusa, Áiax, no frenesí do saqueo non a escoitou e a violou alí mesmo.

Isto provocou a ira de Atenea, que coa axuda de Poseidón fixo que a nave de Áiax naufragara durante a fatídica tempestade que dispersou a frota grega no seu regreso á patria.

De aí que da súa morte existen dúas versións. A máis difundida é que pereceu afogado cando o seu barco se afundiu ó estrelarse contra un promontorio chamado "As rochas Xiras" no mar Exeo. A outra sostén que a auga o deixou sobre unha desas pedras mentres estaba inconsciente. Unha vez que a tormenta escampou e Áiax espertou, sabendo que a tormenta era obra de Poseidón para castigalo polos seus pecados, comezou a burlarse do Deus dicindo que por máis esmero que puxera non conseguira matalo. Para a súa desgraza, como se dunha resposta se tratase, unha man sostendo un tridente emerxeu das augas e guindoullo. A arma atravesou o peito de Áiax e o ensartou á rocha, matándoo ó instante. Dise que tan pronto como a súa alma o abandonou, o tridente e o seu corpo se transformaron en pedra e alí quedaron, como unha rocha alta que sobresae das augas do mar Exeo.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Grecia antiga*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Áiax o Menor*** |

* Grecia antiga
* Literatura grega
* Mitoloxía grega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q242319
* WorldCat
* VIAF: 74646492
* BRE: 1844108
* CERL: cnp00577551
* EBID: ID
* GEC: 0001277
* GND: 118647482
* SUDOC: 240425030

 |
**Xosé Manuel Sarille Fernández**, nado en Lugo en 1956, é un activista e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Historia, é profesor de lingua e literatura galegas no ensino secundario. De 1986 a 1997 foi presidente da Mesa pola Normalización Lingüística, organización da cal foi electo Presidente de Honra en 2006. Traballou tamén na creación da Mesa para a Defensa do Galego de Asturias e da Mesa pola Defensa do Galego no Bierzo, así como na concepción e xestión inicial da Fundación Vía Galego.

Impartiu conferencias sobre a lingua galega por toda Galicia. Foi columnista semanal da edición de Galiza do diario *El Mundo*, e comentarista en *A Nosa Terra*, *El Correo Gallego* e na Radio Galega.

Actualmente é profesor de Xeografía, Historia, Economía e Historia da Arte, no IES Lamas de Abade de Santiago de Compostela. Anteriormente fora profesor de Lingua e Literatura Galega.

Obra
----

### Narrativa

* *Polos fillos dos fillos* (2003). Candeia (con Manuel Sarille Lanceiro).

### Ensaio

* *A impostura e a desorientación na normalización lingüística* (2007). Candeia.
* *A nova presenza do BNG* (2021). Medulia. 130 páxs. ISBN 978-84-123646-7-5.

### Obras colectivas

* *Arximiro Rico. Luz dos humildes*, 2001, Gesto Fora editora. Con Narciso de Gabriel.
* *O mandarim*, de José Maria Eça de Queirós, 2008, Candeia. Coeditor, con Patricia A. Chachero.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Blog do autor

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12402845
* WorldCat
* VIAF: 90672993
* BNE: XX1604060
* Dialnet: 189812
* ISNI: 0000 0000 6453 7684

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Volva (homónimos).
A volva é a parte con forma de cunca na base desta amanita dos Césares (*Amanita caesarea*).
En micoloxía, a **volva** é unha membrana que envolve algúns fungos na primeira etapa do seu desenvolvemento e que, ao maduraren o aparato esporífero, creba e forma unha especie de saqueta de onde sae o pé. Esta estrutura ten forma de cunca e atópase na base dos corpos frutíferos dalgúns fungos. Procede dos restos da estrutura da que provén o veo universal. Esta característica é moi importante dende o punto de vista da identificación de cogomelos bravos, por mor de que é doada de ollar.

Dende o punto de vista taxonómico tamén é relevante, xa que case sempre que aparece, significa que o fungo pertence á familia das Amanitaceae. Isto ten tamén especial importancia debido ao elevado número de especies velenosas que pertencen a esta familia.

A volva preséntase a miúdo de xeito parcial, ou completamente soterrada no chan, e por isto, cómpre comprobar a súa presenza ou ausencia co fin de identificar o cogomelo. Intentar identificar o fungo unha vez se apañe do chan, sen saber se tiña ou non volva, pode levar a un erro fatal.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *volva*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

| * v
* c
* e
Micoloxía |
| --- |
| Terminoloxía | cogomelo, fungo; micorriza; anel, asco, basidio,  cortina, esporóforo, esporocarpo, espora, estipe, gleba, hifa, himenio, lamela, lévedo, micelio, mofo, píleo, veo, veo universal, volva |
| Especies | *Agaricales* (*Agaricus*: bóla de neve, champiñón común, fungo dos lameiros), *Amanita* (amanita branca, amanita dos Césares, cacaforra da morte, cacaforra dourada, francesiña, rebentabois), *Boletus*, cantarela, carallán, cerrote, cogomelo dos lamigueiros, cornizó, feixó do demo, fungato, matacandil, mildio, netorra, níscaro, oídio, pé azul, peido de lobo, pleuroto, ratiño, tortullo, trufa |
| Taxonomía e recursos | Index Fungorum, ascomicetos, basidiomicetos, Intoxicación por cogomelos velenosos, Fungos de Galicia, Os cogomelos na cultura popular galega |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1541152
* MAG: 2780980524

 |
Michael Schumacher é o piloto de Fórmula 1 con máis voltas rápidas: ten un total de 77.
En automobilismo e motociclismo, coñécese como **volta rápida** á volta máis rápida lograda por un piloto durante unha carreira. Nalgunhas competicións, como as A1 Grand Prix e as GP2 Series, prémiase con puntos aos pilotos ou equipos que a logren.

En Fórmula 1 dábase un punto ao piloto que a lograse ata a tempada 1960. Desde 2007, o piloto que máis voltas rápidas marque durante a tempada é premiado co Trofeo DHL Volta rápida. Michael Schumacher posúe a marca de voltas rápidas dadas na categoría, cun total de 77.

En MotoGP non se dan puntos pola volta rápida. Giacomo Agostini ten a marca actual da categoría, con 117 voltas rápidas. Valentino Rossi, quen aínda participa na categoría, ocupa o segundo lugar con 92 voltas rápidas.

Pilotos de Fórmula 1 con máis voltas rápidas
--------------------------------------------

| Pos. | Piloto | Voltas rápidas |
| --- | --- | --- |
| 1 | Alemaña Michael Schumacher | 77 |
| 2 | Finlandia **Kimi Räikkönen** | 42 |
| 3 | Francia Alain Prost | 41 |
| 4 |  Nigel Mansell | 30 |
| 5 |  Jim Clark | 28 |
| 6 | Finlandia Mika Häkkinen | 25 |
| 7 | Austria Niki Lauda | 24 |
| Alemaña **Sebastian Vettel** | 24 |
|  **Lewis Hamilton** | 24 |
| 9 |  Juan Manuel Fangio | 23 |
|  Nelson Piquet | 23 |
| 11 | España **Fernando Alonso** | 21 |
| Austria Gerhard Berger | 21 |

*Os pilotos en letra grosa compiten actualmente na categoría. Clasificación actualizada antes do comezo do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2015.*

Pilotos de MotoGP con máis voltas rápidas
-----------------------------------------

| Pos. | Piloto | Voltas rápidas |
| --- | --- | --- |
| 1 | Italia Giacomo Agostini | 117 |
| 2 | Italia **Valentino Rossi** | 92 |
| 3 | España Ángel Nieto | 81 |
| 4 |  Mike Hailwood | 79 |
| 5 | España **Dani Pedrosa** | 61 |
| 6 | Australia Michael Doohan | 46 |
| 7 | España **Marc Márquez** | 45 |
| 8 | Italia Max Biaggi | 42 |
| 9 |  Phil Read | 36 |
| 10 |  Jim Redman | 35 |
| 11 |  John Surtees | 34 |
| Italia Carlo Ubbiali | 34 |

*Os pilotos en letra grosa compiten actualmente na categoría.*
Varios volumes da Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada.
O **volume** é unha banda -normalmente de papiro- que se enrola naturalmente.

A lonxitude dun rolo pode ser de varios metros mentres que a anchura ou altura é de 30 a 40 centímetros.
Se a escritura é vertical, o lector sostén a parte do rolo que corresponde ao inicio do texto na man esquerda, o final na man dereita.
Se a escritura é horizontal, o principio está no rolo superior, o final no rolo inferior.
Como o Val do Nilo era a fonte case única da cana que produce o papiro, esta fonte secouse para Europa coa invasión dos árabes no século VIII, despois de trinta séculos de uso do volume.

En paralelo existían, desde a invención da escritura, as taboíñas de arxila ou de madeira encerada sobre as que se escribía coa axuda dun cálamo ou dun estilo.

Sobre o século III, o códice de pergameo comeza a substituír o volume que tiña como inconveniente que obrigaba a unha lectura secuencial dos distintos textos situados uns despois dos outros. O códice tiña a vantaxe de permitir o acceso doado ás páxinas do medio. Cando se fixo facilmente reproducible grazas á impresión do papel sobre madeira e sobre metal, converteuse no libro impreso que, no final do século XV, dá volta á economía do saber e da súa transmisión.

O modo de lectura do volume coñece unha reinterpretación inopinada no modo de 'páxina continua' propia para a lectura nas pantallas asociadas aos ordenadores a partir de 1960.

Actualmente enténdese o termo volume como un libro que pode incluír varias obras ou só unha, ou pode ser unha parte dunha obra que estea constituída por varios volumes.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *volume*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1238720
* AAT: 300265632

 |
**Harbhajan Singh Khalsa Yogiji**, **Yogi Harbhajan** ou **Yogi Bhajan**, nado en Gujranwala o 26 de agosto de 1929 e finado en La Española o 6 de outubro de 2004, foi un empresario, fundador da organización non gobernamental 3HO e mestre sij de kundalini ioga.

Traxectoria
-----------

Fundou 3HO (Healthy, Happy, Holy Organization) en 1969 e máis tarde esta organización foi recoñecida polas ONU como ONG, ten campañas educativas e a favor dos dereitos da muller e os dereitos humanos. Como empresario, implicouse nuns 17 negocios, entre eles centros de ioga e a compañía de comida saudable Golden Temple.

Aos 39 anos instalouse nos EEUU, onde se fixo coñecido polas súas habilidades co ioga e por facer que moitos europeos e norteamericanos se convertesen ao sijismo.

Sobrevivíronlle a súa esposa, Inderjit Kaur, os seus fillos, Ranbir Singh e Kulbir Singh; a súa filla, Kamaljit Kaur e cinco netos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q918843
* WorldCat
* VIAF: 41942889
* BNF: 16212850s
* Discogs: 4673798
* FAST: 33898
* GND: 104288760
* LCCN: n79041967
* MusicBrainz: ID
* NTA: 291219993

 |
Un vertedoiro antigo nun hotel de Rennes (Francia).
Un **vertedoiro**, ou **vertedeiro**, é un recipiente, tradicionalmente unha pía de pedra e sen billa e nas cociñas modernas xeralmente metálica que pode ter máis dunha pía, destinado a conter auga ou calquera outro líquido e que serve para lavar a vaixela, cubertos, canecas, cuncas etc.

Actualmente, os vertedoiros dispoñen dunha ou dúas billas ou unha billa termostática de onde brota a auga, fría ou quente, que a miúdo se poden xirar. Posúe dúas ou máis zonas, das cales unha pódese destinar a enxaboar os pratos e a outra para a enxaugadura. Ao carón ou enriba adoita haber un escorredoiro.

Tipos e materiais
-----------------

Os materiais máis habituais que se usan para fabricar os vertedoiros son: aceiro inoxidábel (material popular presente na meirande parte de cociñas actuais), aceiro esmaltado, cerámica (ideal para recrear certos ambientes rústicos), mármore (confírelle ao vertedoiro unha connotación de alta gama), arenita (material resistente e duradeiro, o deseño do cal pódese combinar co do azulexo), compostos ou outros materiais sintéticos de gran resistencia.

* Vertedoiro dunha pía.Vertedoiro dunha pía.
* Vertedoiro de dúas pías.Vertedoiro de dúas pías.
* Vertedoiro de tres pías.Vertedoiro de tres pías.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Vertedoiro*.
2. ↑  Forma menos recomendable: Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Vertedeiro*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2425869
* EBID: ID
* GND: 4399164-6

 |
***Yo, minoría absoluta*** é o oitavo álbum de estudio do grupo estremeño de rock Extremoduro, gravado e producido por Iñaki "Uoho" Antón e publicado por DRO no 2002.

Tras un descanso discográfico de catro anos desde *Canciones prohibidas*, publicado no 1998, Extremoduro publicou no 2002 un novo disco que foxe da artificiosidade e os complicados arranxos, seccións de corda e vento incluídas, deste último. Con *Yo, minoría absoluta* o grupo volve ao rock duro que lle caracterizou durante toda a súa traxectoria musical. Á hora de publicalo, Roberto Iniesta, líder de Extremoduro, calificouno como *O mellor álbum que (Iniesta, como compositor) fixo nunca*.

Orixinalmente o álbum foi publicado co formato de CD máis DVD; mentres que o primeiro incluía o disco en si, o segundo contiña dous videoclips correspondentes a dous temas do disco e cinco temas gravados en directo.

O público, despois da menor aceptación de *Canciones prohibidas*, si recibiu de bo grado o novo disco, do que saíron algúns himnos para o grupo que confirmaron que a banda non perdera fol co paso do tempo. Destacan principalmente *A fuego*, *La vereda de la puerta de atrás*, *Puta* e *Standby*. Esta última posúe a característica, estraña nas cancións de Extremoduro, de narrar unha historia de amor en terceira persoa.

Contido
-------

### Lista de cancións

|  |  |
| --- | --- |
|  | Yo, minoría absoluta |
| **Nº** | **Título** | **Duración** |
| 01 | "A fuego" | 05:26
  |
| 02 | "La vereda de la puerta de atrás" | 04:03 |
| 03 | "Hoy te la meto hasta las orejas" | 03:43 |
| 04 | "Standby" | 03:28 |
| 05 | "Menamoro" | 03:08 |
| 06 | "Luce la oscuridad" | 03:51 |
| 07 | "Cerca del suelo" | 04:42 |
| 08 | "Puta" | 05:38 |
| 09 | "Buitre no come alpiste" | 04:18 |
| 10 | "La vieja (canción sórdida)" | 04:42 |

No cinema
---------

Tres cancións do disco, *Puta*, *A fuego* e *Standby*, aparecen no filme *La flaqueza del bolchevique* (2003) de Manuel Martín Cuenca, que reflicten o estado de ánimo e situacións do protagonista, interpretado por Luís Tosar. No obradoiro desa mesma película tamén soaba *Standby*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3312416
* MusicBrainz: ID

 |
**Álex Rodríguez**, nado en Saint-Martin-d'Hères o 18 de maio de 1971, é un editor de cinema mexicano, con máis que vinte créditos de filmes.

Traxectoria
-----------

Editou numerosos filmes de Alfonso Cuarón, comezando con *Y tu mamá también* (2001). El e Cuarón foron nomeados ó Oscar á mellor montaxe polo filme *Children of Men* (2006). O crítico Wesley Morris describiu o seu traballo deste xeito: "Children of Men" ten unha inmediatez ampulosa que é singular nesta era de corte rápido. Xunto con Álex Rodríguez, Cuarón monta o cadro el mesmo, e mentres usa os efectos dixitais como enriquecemento, constrúe escenas dentro do marco da cámara no canto de só unha sala de edición. Así que o filme é tan teatral como cinematográfico."

Notas
-----

1. ↑  

	* Alex Rodríguez na IMDb *(en inglés)*.
2. ↑  Morris, Wesley (25 de decembro de 2006). The Boston Globe, ed. "'Children'? Very, very good. 'Children of Men,' Alfonso Cuarón's vision of an infertile, war-torn future, is a grim masterpiece".

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Álex Rodríguez na IMDb *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2576780
* WorldCat
* VIAF: 58793445
* Allmovie: p278473
* AlloCiné: 66557
* GND: 1082001236
* IMDb: nm1008771
* ISNI: 0000 0001 0976 9615
* LCCN: no2004061472
* TMDb: 23401

 |
Logo do proxecto.
**Wikivoyage** é unha guía turística libre en Internet baseada na tecnoloxía wiki. Foi fundada en setembro do ano 2006 por autores alemáns de Wikitravel desconformes coas políticas dos donos do devandito sitio. Converteuse no wiki co tema viaxes máis popular en Alemaña, con máis de 8000 artigos, e en decembro do 2007 lanzouse a versión en italiano, que actualmente rolda os 1600 artigos.
A mediados do 2012 a maior parte da comunidade en inglés de Wikitravel, incluíndo a maioría dos administradores, e a maioría da comunidade Wikivoyage buscou solucións para reunir as comunidades Wikitravel e Wikivoyage baixo un proxecto non comercial novo. Puxéronse en contacto coa Fundación Wikimedia para coñecer o seu interese en aloxar o proxecto, e destes contactos naceu unha proposta de guía de viaxes que foi aprobada pola WMF en outubro de 2012. Movéronse as páxinas ós servidores da WMF en decembro de 2012 e está programado o seu lanzamento oficial o 15 de xaneiro de 2013.

O nome provén de *wiki*, pola tecnoloxía usada, e *voyage*, o que en francés significa *viaxe*.

Historia
--------

Wikivoyage está baseado no wiki turístico Wikitravel. En 2006, o dominio wikitravel.org, orixinalmente un sitio privado, foi vendido á empresa *Internet Brands*. A escasa transparencia desta decisión e a desconformidade coa política dos anteriores donos de Wikitravel levaron a que un grupo de autores alemáns crearan un fork (copia) da versión de Wikitravel en alemán en setembro de 2006. Isto foi posible xa que Wikitravel atopábase baixo unha licenza de copyleft de Creative Commons (*CC Attribution ShareAlike 1.0*), que permite un uso libre dos textos, se se mencionan os autores e se manteñen os textos baixo unha licenza compatible. A maioría dos autores de Wikitravel Alemaña pasaron ó novo proxecto, e pronto o novo sitio tivo máis artigos que o orixinal.

Organización
------------

A diferenza de Wikitravel que é manexado por unha empresa con fins comerciais, o dono de Wikivoyage é unha asociación sen fins de lucro, Wikivoyage e. V. cuxa sede é a cidade alemá de Ache. A asociación toma soamente as decisións sobre as políticas básicas do sitio, o resto é regulado pola comunidade dos autores.

O software utilizado é MediaWiki.

Idiomas
-------

Orixinalmente Wikivoyage existiu soamente en idioma alemán, pero pronto se decidiu contemplar a posibilidade de crear versións noutros idiomas. Para tal fin, deben existir polo menos tres persoas con coñecementos profundos nun idioma que estarán de acordo en ocupar un cargo de administrador; ademais debe haber un grupo estable de polo menos cinco usuarios activos que apoien a creación dunha nova versión.

En decembro de 2007 creouse a versión en italiano, a segunda en alcanzar os requisitos. Até o mes de novembro de 2012 existen sete versións de Wikivoyages como en inglés, ruso, alemán, francés, holandés, italiano e sueco.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web de Wikivoyage
Unha **vogal nasal** ou **vogal oronasal** é unha vogal producida baixando o veo do padal, facendo que o ar saia pola canle bucal e asemade pola nasal. En xeral, na emisión das vogais o ar sae exclusivamente pola boca, xa que o veo do padal está pegado á parede da farinxe e isto impide que pase ás cavidades nasais (pronunciando deste xeito as vogais orais).

En galego, calquera vogal pode realizarse máis ou menos nasalizada por contacto cunha consoante nasal. Así e todo, o trazo da nasalidade non é fonoloxicamente pertinente nesa lingua, pois a substitución dunha vogal oral por outra oronasal non provoca variación ningunha no plano do significado.

Achamos vogais nasais en poucas linguas, amais do portugués, o francés, o polonés, o yoruba, o navajo e o caxubio.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Vogais da lingua galega

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1321760
* MAG: 50971956

 |
O **ácido L-idurónico** (IdoA) é o principal azucre ácido dos glicosaminoglicanos dermatán sulfato, e heparina. Tamén está presente en menor proporción no heparán sulfato, composto no que o azucre ácido predominante é o seu epímero no carbono 5 ácido glicurónico. 

O ácido idurónico é un azucre hexopiranosa formado pola oxidación do monosacárido idosa no carbono 6, onde ten un grupo carboxilo (COOH), polo que é un ácido urónico. A maioría das hexopiranosas son estables nalgunha das dúas posibles conformacións en cadeira, 1C4 ou 4C1. Pero o L-iduronato é diferente e adopta máis dunha conformación en solución, creándose un equilibrio entre tres confórmeros de baixa enerxía. Estes son os confórmeros en cadeira 1C4 e 4C1 e un confórmero adicional en bote torcido, o 2S0 (ver conformación do ciclohexano).

O ácido idurónico pode ser modificado pola adición dun grupo O-sulfato no carbono 2 para formar o ácido 2-O-sulfo-L-idurónico (IdoA2S).

En 2000, LK Hallak sinalou a importancia que ten este azucre na infección polo virus respiratorio sincicial humano (RSV). Os glicosaminoglicanos que conteñen ácido idurónico, o dermatán sulfato e o heparán sulfato, son os únicos que inhiben a infección por este virus en cultivos celulares.

Cando o ácido idurónico está situado internamente nun oligosacárido, as conformacións 1C4 e 2S0 (mostradas abaixo para o IdoA2S) son as que predominan.

Pode utilizarse a espectroscopía de resonancia magnética nuclear (RMN) de protóns para seguir os cambios que se producen no balance do equilibrio entre confórmeros.

* **conformación IdoA(2S)1C4**
* **conformación IdoA(2S)2S0**

Notas
-----

1. ↑  PubChem compound IdoA
2. ↑  ChemSpider Líduronic acid
3. ↑  Hallak LK, Collins PL, Knudson W, Peeples ME (2000). "Iduronic acid-containing glycosaminoglycans on target cells are required for efficient respiratory syncytial virus infection". *Virology* **271** (2): 264–75. PMID 10860881. doi:10.1006/viro.2000.0293.
4. ↑  Ferro, D. R. Provasoli, A. (1990). "Conformer populations of L-iduronic acid residues in glycosaminoglycan sequences". *Carbohydr. Res.* **195** (2): 157–167. PMID 2331699. doi:10.1016/0008-6215(90)84164-P.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Ácido glicurónico
* Ácido galacturónico

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q27895463
* MAG: 2779650520

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 2073-35-0
* ChEBI: 28481
* ChemSpider: 5256709
* PubChem: 6857367
* UNII: N72LVS1OQJ

 |
| **{{PAGENAME}}** |
| --- |
|  |
| Nome IUPAC | Ácido (4S,5R,6R,7S,8R)-5-amino-4,6,7,8,9-pentahidroxi-2-oxo-nonanoico |
| Outros nomes | Ácido 5-amino-3,5-didesoxi-D-glicero-D-galacto-nono-2-ulosónico |
| Fórmula empírica | C9H17N1O8 |
| Masa molecular | 267.233 g/mol |
| Estado físico/Cor |  |
| Número CAS | 114-04-5 |
| Propiedades |
| Densidade | 1,727 g/cm3 |
| Punto de fusión |  |
| Punto de ebulición |  |
| Solubilidade en auga |  |

O **ácido neuramínico** (**Neu**) é un monosacárido de 9 átomos de carbono, derivado dunha cetononosa do grupo dos azucres ácidos ulosónicos. Non ten OH no carbono 2, presenta un grupo carboxilo no carbono 1, un grupo amino no carbono 4 (polo que tamén é un aminoazucre) e unha cadea de 3 carbonos con 3 OH unida ao C 5, o que fan na molécula un total de 9 carbonos. En teoría, o ácido neuramínico podería considerarse como o produto da condensación aldólica do ácido pirúvico e a D-manosamina (2-amino-2-desoximanosa) por acción da ácido neuramínico sintase (E.C. 4.1.3.19). Esta molécula, aínda que non se encontra como tal na natureza, si está amplamente distribuída en forma dos seus múltiples produtos derivados, tanto en tecidos animais, coma en bacterias, especialmente como constituíntes de glicoproteínas e gangliósidos. Os derivados do ácido neuramínico orixinados ao substituír o grupo amino ou os OH (*N*-derivados ou *O*-derivados) denomínanse en conxunto ácidos siálicos, entre os cales o máis común é o ácido N-acetilneuramínico (Neu5Ac). Os substituíntes do grupo amino poden ser tanto grupos acetil coma grupos glicosil. Os substituíntes dos hidroxilos poden ser grupos acetil, lactil, metil, sulfato e fosfato.

Estas substancias son substratos dos encimas neuraminidases que escinden residuos de ácido neuramínico. Os virus da gripe humana teñen un encima neuraminidase, que é importante na súa acción e na súa caracterización antixénica.

O nome *"ácido neuramínico"* foi introducido polo científico alemán E. Klenk en 1941, en referencia aos lípidos de orixe cerebral a partir dos cales se illou por primeira vez como produto derivado do procesamento de ditos lípidos.

Notas
-----

1. ↑  PubChem compound Neuraminic acid
2. ↑  ChemSpider Neuraminic acid
3. ↑  Leandro B. RODRiGUEZ-APARICIO, Miguel A. FERRERO and Angel REGLERO\* (1995). "N-Acetyl-D-neuraminic acid synthesis in *Escherichia coli* Ki occurs through condensation of N-acetyl-D-mannosamine and pyruvate". *Biochem. J.* **308**: 501–505.
4. ↑  Klenk, E. 1941. Neuraminsäure, das Spaltprodukt eines neuen Gehirnlipoids. *Zeitschr. f. Physiol. Chem.* 1941; 268:50-58.

Véxase tamén
------------

* Ácido N-acetilneuramínico
* Ácido siálico
* Ácido murámico

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2823295
* MAG: 2781302033

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 497-43-8
* ChEBI: 49022
* ChemSpider: 447972
* HMDB: HMDB0000830
* KEGG: C06469
* PubChem: 513472
* UNII: 66774M69YT

 |