Coordenadas: 42°47′06″N 8°23′35″O﻿ / ﻿42.784944444444, -8.3931666666667

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Viaduto do Ulla.

A **ponte de Gundián**, tamén coñecida como **viaduto de Gundián**, é unha ponte que salva o paso do río Ulla, na antiga liña ferroviaria entre Ourense e Santiago de Compostela.

Situado á altura do lugar de Gundián, na parroquia da Ponte Ulla (Vedra), na parte coruñesa, e a parroquia de San Miguel de Castro (A Estrada), na banda pontevedresa.

Álzase sobre dous afloramentos de rochas cuarcíticas, nunha paraxe de gran beleza.

Características
---------------

Construído en pedra (sobre unha armazón de ferro), alcanza unha lonxitude de 219 m, elevándose 86 m sobre o río Ulla. O arco central da ponte está a unha cota de 133 m, que supón unha altura de 78 m sobre o leito do río.

Historia
--------

Ponte de Gundián.
O trazado ferroviario Zamora-A Coruña foi unha das obras civís máis salientábeis do século XX en Galicia. Dentro deste trazado o paso do río Ulla destaca pola peculiaridade do terreo e as dificultades que presentaba a construción dun viaduto. Situado no chamado Paso da Cova, que xorde ao cortarse a aba do Pico Sacro para dar paso ao río, formándose así un estreitamento entre dúas paredes duns 50 m de caída vertical, o que converte a ponte de Gundián nun dos emblemas de toda a vía.

### Proxecto

En tempos da ditadura de Primo de Rivera no ano 1928, redáctase o primeiro proxecto para o trazado, obra de Casimiro Juanes Díaz-Santos. Pero o viaduto non foi unha realidade até 30 anos despois, tras episodios intermedios como a redacción dun proxecto reformado, que realizaron Antonio Gáscue Echevarria e Gabriel de Venido Angulo en 1935, o informe a principios do ano seguinte do enxeñeiro xefe da Xefatura de Ferrocarrís do Noroeste. O proxecto reformado non se aproba ata 1939, pasada a guerra civil. Novas medicións *in situ* fan variar o perfil do terreo aproximándose ao real. Na memoria descríbese:

> 
> 
> "O desfiladeiro está formado por dous inmensos contrafortes de cuarcitas que se van separando entre si a medida que aumenta a altura, dende os 25 m ao nivel do río aos 48 m, a unha altura de 46 m sobre o leito do río."
> 
> 

Destaca o empeño pola integración paisaxística da ponte; diferentes factores do proxecto xustifícanse ou sométense a xuízo en favor da integración co contorno.

### Construción

O seu construtor foi Ricardo Barredo de Valenuela, enxeñeiro de prestixio internacional, home ligado á figura de Eduardo Torroja. Abandonado o proxecto durante a guerra civil, ao seu termo o enxeñeiro xefe dos FF.CC. do NO emite o seu ditame favorábel para a construción da ponte, aprobándose un orzamento de 1.037.035 pesetas para levantar a que sería unha das pontes máis fermosas de Galicia.

A ponte tardou en construírse 12 anos, de 1945 a 1956, aínda que entre 1949 e 1951 as obras estiveron paradas porque os obreiros foron destinados a outros puntos da liña onde obra ía máis atrasada.

Traballouse arreo, sen festivos nin paros, en dúas quendas, de 4 a 14 horas e de 14 a 22 e, en ocasións, coa axuda de farois; nalgúns momentos chegou a intervir unha terceira quenda.

En 1945 iníciase a construción do túnel; primeiro nivelouse o terreo e posteriormente iniciouse a armazón de ferro até completar o arco central. Soldadores especializados ían construíndo pezas de dous ou tres metros, que posteriormente servían para facer o encofrado, desde estadais colgantes, o que era un labor moi difícil e perigoso, xa que, coas escasas medidas de seguridade da época, estaban pendurados a máis de 80 m do chan. Para cruzar o río usaban unhas longas varas, especie de xavelinas. En maio de 1955 colocouse a cimbra metálica do arco central e, un ano despois, quedaron unidos os dous lados do viaduto, que sería inaugurado en setembro de 1958.

### A nova ponte

Ponte de Gundián
O ministerio de Fomento, a través da entidade Adif, comezou a execución dun novo viaduto do Ulla, unha das construcións incluídas no subtramo Silleda (Dornelas)-Vedra-Boqueixón, do eixe Ourense-Santiago de Compostela do Corredor norte-noroeste de alta velocidade, que forma parte da L.A.V. Olmedo - Zamora - Galicia.

A nova ponte, que arranca a tan só 130 m da ponte de Gundián, construíuse no ano 2008. Trátase dunha estrutura singular de máis de 1 km de lonxitude, que está considerada de interese arquitectónico en España. A singularidade desta obra e a complexidade e orixinalidade da súa construción, fixo que o Colexio de Enxeñeiros de Camiños, Canais e Portos de Galicia lle outorgara en 2001 o Premio San Telmo, co que este colectivo distingue a obra civil máis representativa en Galicia realizada durante o ano anterior ao da súa convocatoria.

Valores paisaxísticos e deportivos
----------------------------------

A súa elegante estética, e a súa situación, converten este viaduto nun referente da comarca, e en centro de atención permanente de fotógrafos e sendeiristas.

Para os sendeiristas, habituais na zona, o viaduto é un atractivo máis nesta paraxe de gran beleza, nunha natureza pouco explotada, cun desfiladeiro de cuarcitas por cuxo fondo discorre un dos ríos máis longos e caudalosos de Galicia. Desde o *miradoiro de Gundián*, a carón da ponte, comeza unha rota de senderismo que vai paralela ao río Ulla, duns 15 km, no cuso da cal existen varias áreas recreativas e un muíño restaurado.

Galería de imaxes
-----------------

* A vía do tren, entrando no túnelA vía do tren, entrando no túnel
* As dúas pontes actuais de Gundián: a nova (para o ferrocarril de alta velocidade), en primeiro plano, e a vella, ao fondoAs dúas pontes actuais de Gundián: a *nova* (para o ferrocarril de alta velocidade), en primeiro plano, e a *vella*, ao fondo
* Miradoiro de GundiánMiradoiro de Gundián

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Viaducto de Gundián Arquivado 12 de xuño de 2018 en Wayback Machine. en IkiMap.
2. 1 2 3 4 5 6  El puente de Gundián sobre el Ulla cumple medio siglo Arquivado 04 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en *Líneas. La revista de Adif*, 10 de outubro de 2008.
3. 1 2  Mirador de Gundián Arquivado 04 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Casa rural Galicia. Blogdiario.com
4. ↑  Cemento en Cerdedelo en *La Región*, Ourense, 18 de novembro de 2008.
5. ↑  Fomento comeza a execución do arco central do Viaduto do Ulla no eixo Ourense-Santiago de Alta Velocidad Arquivado 05 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Qué!, 12 de maio de 2009.
6. ↑  "Bases Premio San Telmo". Arquivado dende o orixinal o 05 de marzo de 2016. Consultado o 02 de maio de 2015.
7. ↑  Premios San Telmo anos 2009 e 2011 Arquivado 05 de marzo de 2016 en Wayback Machine..

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* San Xoán da Cova
* Viaduto do Ulla (eixe atlántico de alta velocidade)

### Ligazóns externas

* Viaduto de Gundián en IkiMap.
* Línea Zamora-Orense-La Coruña en Asociación Ferroviaria Zamorana *(en castelán)*.
* PR-G36 Sendeiro de San Xoán da Cova en Turgalicia. Xunta de Galicia.
* Senderismo: PR-G 36 Sendeiro de San Xoán da Cova en Turismo por Galicia *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20545473
* Structurae: 20052401

 |