| Dodecaneso (Δωδεκάνησα) |
| --- |
| | |
| Fronteiras: | Turquía e Chipre |
| Prefectura: | Exeo Meridional |
| Capital: | Rodas |
| Área: | 2,714 km² |
| Poboación: | 200.452 |
| Densidade de poboación: | 73,9 |
| Latitude: |  |
| Lonxitude: |  |
| Prefixo Teléfono: | 224x0 |
| Código postal: | 85x xx |
| Matrícula: | PO (Rodas), KX (Cos) |
| Municipios: | 25 |
| Comunas: | 2 |
| Provincias: | 4 |
| Páxina oficial: |  |

O **Dodecaneso** (en lingua grega Δωδεκάνησα, que significa "doce illas") é un grupo de illas gregas na extremidade leste do mar Exeo, xunto á costa suroeste da Turquía. Teñen unha rica historia e mesmo parte das illas máis pequenas e deshabitadas ostentan varias igrexas bizantinas e castelos medievais.

A rexión administrativa do Dodecaneso consiste en 163 illas, das que 26 están permanentemente habitadas. As doce maiores, que dan ao grupo o seu nome, están resaltadas.

* Agathonisi
* Alimia
* Arkoi
* **Astipalea**
* **Halki**
* Giali
* Halki
* **Kálimnos**
* **Karpathos**
* **Kasos**
* Kastellorizo
* Kinaros
* **Kos**
* **Leros**
* Leipsoí
* **Nísiros**
* **Patmos**
* Psérimos
* **Rodas**
* **Symi**
* Syrna
* Telendos
* **Tilos**

Estas illas forman parte da periferia da Grecia do Exeo Meridional, que ten a súa capital na illa de Siros, mais cunha dependencia en Rodas.

DodecanesoDodecaneso

### Prehistoria e o Período Arcaico

O Dodecaneso foi habitado desde tempos prehistóricos. No [Historia [civilización minoica|período Neopalatial]] en Creta, as illas foron en gran medida Minoicizadas (a partir dos contactos no segundo milenio aC). Logo da caída dos minoicos, as illas foron gobernadas polos aqueos ao redor de 1400, ata a chegada dos dorios ao redor de -1100. É no período Dórico, que empezaron a prosperar como unha entidade independente, o desenvolvemento dunha economía próspera e cultural a través dos séculos seguintes. A principios do Período arcaico Rodas e Cos emerxeron como as principais illas do grupo, e no século -VI os dorios fundaron as tres principais cidades de Rodas (Lindos, Camiros e Ialyssos). Xunto coa illa de Kos e as cidades de Cnido e Halicarnaso na parte continental de Asia Menor, e formaron a Hexápole Dórica.

### Período Clásico

Este desenvolvemento foi interrompido sobre o 499 a.C. polas guerras médicas, durante o cal as illas foron capturadas polos persas durante un breve período. Logo da derrota dos persas por Atenas no 478 a.C. as cidades sumáronse aos atenienses na Liga de Delos. Cando a guerra do Peloponeso estalou no ano 431 a.C. mantivéronse neutrais, aínda que eran membros da Liga.

Na época do fin da Guerra do Peloponeso no 404 a.C. o Dodecaneso estaba retirado dos grandes conflitos do Exeo, e comezara un período de relativa calma e prosperidade. No 408 aC, as tres cidades de Rodas uníronse para formar un só Estado, que construíu unha nova capital no extremo norte da illa, tamén chamada *Rodas*; esta Rodas unida dominou a rexión durante os próximos milenios. As outras illas do Dodecaneso, tamén se desenvolveron como centros económicos e culturais, sobre todo, Cos foi a sede da escola de medicina fundada por Hipócrates.

Con todo, a Guerra do Peloponeso debilitara tanto o poder militar da civilización grega que estaba aberta a calquera invasión. No 357 a.C. as illas foron conquistadas polo rei Mausolo de Caria, no -340 polos persas. Pero este segundo período de goberno persa foi case tan curto como o primeiro, e as illas convertéronse en parte do rápido crecemento do Imperio Macedonio de Alexandre o Grande varreu e derrotou aos persas no 332 a.C. para gran alivio dos habitantes das illas.

Tras a morte de Alexandre, as illas, e Rodas mesma, foron repartidas entre os moitos xenerais que se disputaban para sucedelo. As illas forman fortes vínculos comerciais cos tolomeos en Exipto, e xuntos formaron a alianza Rodo-Exípcia, que controlaba o comercio en todo o Exeo no século 3 a,C.. Liderados por Rodas, as illas convertéronse en centros culturais marítimos e comerciais: moedas de Rodas circulaban por todo o Mediterráneo, e as escolas das illas de filosofía, literatura e retórica eran famosas. O Coloso de Rodas, construído no ano 304 a.C. era talvez o mellor símbolo da súa riqueza e poder.

No 164 a.C. Rodas asinou un tratado con Roma, e as illas convertéronse en aliadas en maior ou menor medida do Imperio Romano, mentres que na súa maioría o mantiñan a súa autonomía. Rodas converteuse rapidamente no principal centro escolar para as familias nobres romanas, e, como as illas (principalmente Rodas) foron importantes aliadas de Roma, gozaron de numerosos privilexios e de relacións amigables. Estas perdéronse no 42 aC, na confusión tras o asasinato de Xulio César no -44, despois de que Casio invadiu e saqueou as illas. A partir de entón, convertéronse en parte do Imperio Romano. Tito fixo de Rodas capital da *Provincia Insularum* e, finalmente, as illas uníronse con Creta como parte da provincia 18 do Imperio Romano.

No século I, San Paulo visitou as illas dúas veces, e San Xoán en numerosas ocasións, conseguiu converter ao cristianismo ás illas, colocándoos entre as primeiras rexións cristiás. San Xoán finalmente residiu entre eles, estando exiliado en Patmos, onde escribiu a súa famosa *Apocalipse*.

### Idade Media

Cando no 395 se dividiu o Imperio Romano en dúas metades, oriental e occidental, as illas pasaron a formar parte da parte oriental, que máis tarde se converteu no Imperio bizantino. Formaron parte del durante case mil anos, aínda que foron interrompidos por numerosas invasións. Foi durante este período que comezaron a rexurdir como unha entidade independente, e o termo *Dodecaneso* en si data do século VIII. Moitas evidencias do período bizantino queda nas illas hoxe en día, sobre todo en centos de igrexas da época que se poden ver en varios estados de preservación.

No século XIII, coa cuarta cruzada, os italianos empezaron a invadir partes do Dodecaneso, que permanecerá baixo o poder nominal do Imperio de Nicea; as familias venecianas (Querini , Cornaro) e a xenovesa (Vignoli) rexentaron algunhas das illas durante breves períodos, mentres que os monxes Basilianos mandaron sobre Patmos e Leros. Para rematar, no século XIV, a época bizantina, chegou ao seu fin cando as illas foron tomadas polas forzas da Orde de Malta (Cabaleiros de San Xoán): Rodas foi conquistada en 1309, e o resto das illas caeron gradualmente nos seguintes decenios. Os Cabaleiros fixeron de Rodas a súa fortaleza, e converteron a súa capital nunha grandiosa cidade medieval dominada por unha impoñente fortaleza, tamén construíron fortificacións e cidadelas esparexidas polo resto das illas.

Estas fortificacións demostraron ser suficiente para rexeitar as invasións do sultán de Exipto en 1444 e de Mehmed II en 1480. Finalmente, con todo, a cidadela de Rodas caeu ante o grande exército de Suleiman I en 1522, xunto co resto das outras illas. Os cabaleiros que quedaban fuxiron a Malta.

### Dominio otomán

Así comezou un período de varios centos de anos no Imperio Otomán. O Dodecaneso formou o *vilaiete (provincia ou gobernación) das illas* (en turco otomán, *vilâyet*). A poboación tivo unha serie de privilexios. Polo edito de Suleiman, pagaban un imposto especial a cambio dun estatuto de autonomía que prohibía aos xenerais otománs interferir nos seus asuntos civís ou maltratar á poboación. Estas garantías, combinadas cunha localización estratéxica na encrucillada da navegación mediterránea, permitiu ás illas prosperar. Aínda que as simpatías da poboación maioritariamente grega (só en Rodas e Cos había comunidades turcas) inclinábanse fortemente cara a Grecia na súa declaración de independencia en 1822, os insulares non se uniron á guerra de Independencia grega, continuando cunha existencia semiautónoma como un arquipélago de comerciantes gregos dentro do Imperio Otomán. De feito, o século 19 resultou ser un dos máis prósperos para as illas, unha serie de mansións datan desta época.

### O dominio italiano

Tras o estalido da guerra ítalo-turca en Libia, as illas finalmente declararon a súa independencia do Imperio Otomán en 1912, proclamaron un Estado independente como a Federación das illas do Dodecaneso. Este estado nacente foi anulado case inmediatamente pola invasión de Italia, que desexaba as illas, e especialmente a fortaleza de Rodas, para controlar a comunicación entre Turquía e Libia. Os italianos ocuparon todo o Dodecaneso, fóra de Kastellorizo, que posteriormente foi temporalmente ocupada por Francia.

Despois do fin da guerra, de acordo co Primeiro Tratado de Lausana, Italia mantén a ocupación das illas, como garantía da execución do tratado. Tras a declaración de guerra de Italia contra o Imperio Otomán (21 de agosto de 1915), a guerra de ocupación das illas comezou de novo.

Durante a primeira guerra mundial, con Italia, aliada a Francia e Gran Bretaña, as illas convertéronse nunha importante base naval británica e francesa, utilizada como punto de apoio loxístico para numerosas campañas, a máis famosa a de Gallipoli. Durante a guerra, algunhas das illas máis pequenas foron ocupadas polos franceses e británicos, Rodas continúa ocupada polos italianos.

Logo da guerra, co Tratado de Lausana o Dodecaneso foi formalmente anexionado por Italia, como *Possedimenti Italiani dell'Egeo*.

Mussolini emprendeu un programa de italianización, coa esperanza de facer de Rodas un centro moderno de transporte que servise como punto focal para a difusión da cultura italiana no Levante.

O Palacio do Gran Mestre (dos Cabaleiros de San Xoán) na cidade de Rodas, reconstruído polos italianos na década de 1930
O programa fascista ten algúns efectos positivos nos seus intentos de modernización das illas, o que resulta na erradicación da malaria, a construción de hospitais, acuedutos, a central para proporcionar luz eléctrica á capital de Rodas e o establecemento do Catastro no Dodecaneso. O castelo principal dos Cabaleiros de San Xoán tamén foi reconstruído.

Durante a segunda guerra mundial, Italia uniuse ás Potencias do Eixo, o Dodecaneso e utilizado como base loxística, para a invasión de Creta en 1940. Logo da rendición de Italia en setembro de 1943, as illas convértense brevemente nun campo de batalla entre os alemáns e as forzas aliadas, incluídos os italianos, (ver Batalla de Leros). Os alemáns aguantaron na Campaña do Dodecaneso, a pesar de que foron expulsados da Grecia continental, en 1944, o Dodecaneso estivo ocupado ata o final da guerra en 1945, tempo durante o cal case toda a poboación xudía que era de 6.000 habitantes foron deportados e asasinados. Só 1.200 destes xudeus de fala ladina sobreviviron grazas á sorte de escapar á próxima costa de Turquía.

### Logo da segunda guerra mundial

Moeda de 2 euros (2018) conmemorativa do 70 aniversario da unión do Dodecaneso. Gravador: G. Stamatopoulos).
Tras a guerra, as illas convertéronse nun protectorado militar británico, e foilles permitido dirixiren os seus propios asuntos civís, polo que as illas informalmente estaban unidas a Grecia, aínda que baixo soberanía separada e control militar. A pesar das obxeccións de Turquía, que desexaba as illas, foron formalmente unidas a Grecia polo Tratado de paz con Italia de 1947, poñendo fin a 740 anos de dominio estranxeiro sobre as illas.

Hoxe en día, de Rodas e o Dodecaneso son populares destinos turísticos.

Notas
-----

1. ↑  Benigno Fernández Salgado, ed. (2004). *Dicionario Galaxia de usos e dificultades da lingua galega*. Editorial Galaxia. p. 1304. ISBN 9788482887524.
2. ↑  "2 Euro Union of the Dodecanese with Greece". *Numista.com*

Véxase tamén
------------

* Lista de illas de Grecia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q131555
* WorldCat
* VIAF: 143198920
* BNF: 15178131z
* BRE: 4931935
* EBID: ID
* GEC: 0022603
* GeoNames: 263021
* GND: 4012579-8
* LCCN: n90687443
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge128463
* SUDOC: 027840212
* Treccani: dodecaneso

 |