Unha falante de lingua córnica.
A **lingua córnica** (en córnico: *Kernewek* ou *Kernowek*) é unha lingua que pertence ao grupo das linguas britónicas dentro das linguas celtas (o britónico tamén inclúe o galés, bretón, o extinguido cúmbrico e quizais o ivérnico). O gaélico escocés, irlandés e manx pertencen ao grupo Goidélico. O córnico comparte o 80% do seu vocabulario básico co bretón. O córnico empregouse como lingua falada ata finais do século XVIII sendo a súa derradeira falante nativa Dolly Pentreath, e foi revivida outra vez no século XX. No 2006 estimouse que había 3.500 falantes de córnico nun nivel básico, e aproximadamente uns 500 que o falan de maneira fluída.

Clasificación
-------------

O córnico é unha lingua britónica, un grupo das linguas insulares da familia lingüística céltica. As linguas britónicas tamén inclúen ao galés, ao bretón e ao cúmbrico.

Historia
--------

Texto en córnico.
O córnico apareceu cara ao 600 d. C. como resultado do desenvolvemento independente do dialecto suroccidental britónico tardío. Tradicionalmente divídese a historia do córnico en catro fases:

* **Córnico primitivo** (600 - 800); non hai rexistros escritos.
* **Córnico antigo** (800 - 1200); *Vocabularium Cornicum*.
* **Córnico medio** (1200 - 1575); a maior parte da literatura tradicional córnica provén da segunda metade deste período.
* **Córnico tardío** (1575 - 1800), tamén chamado **córnico moderno**, por analoxía co inglés moderno, francés moderno etc.

Desapareceu como idioma de uso habitual no século XVIII, substituído progresivamente pola lingua inglesa, e crese que Dolly Pentreath, finada en 1777, foi a última falante nativa monolingüe, se ben houbo falantes nativos posteriores non monolingües. Se ben ao parecer as súas últimas palabras foron *Me ne vidn cewsel sawznek!* (Non quero falar inglés!), Dolly coñecía algo deste idioma, polo que se supón que a última falante puramente monolingüe puido ser Chesten Marchant, finada en 1676.

Con todo, durante o século XIX había aínda falantes. Matthias Wallis, de St Buryan, certificou en 1859 que a súa avoa, Ann Wallis, finada en 1844, falaba córnico, afirmando tamén que Jane Barnicoate, finada cara a 1857, era tamén falante da lingua. En 1875 había canto menos seis falantes de córnico. O labrego John Davey, finado en 1891 en Boswednack (Zennor), puido ser a última persoa con coñecementos tradicionais de córnico antes da resurrección da lingua a comezos do século XX. É posible que algúns elementos da linguaxe sobrevivisen máis alá do uso da lingua completa.

Existen evidencias de que durante o século XIX e comezos do XX o córnico sobreviviu como lingua de ámbito doméstico no seo dalgunhas familias.

A pesar de desaparecer como lingua común a partir do século XVIII, desde o primeiro cuarto do século XX houbo intentos de recuperación, o que se conseguiu de forma notable. O rexurdimento iniciouse en 1904, cando Henry Jenner publicou *Handbook of the Cornish Language*. Durante os seguintes sesenta anos recuperouse o uso escrito e, nun ámbito moi reducido,o uso oral, debido sobre todo á falta de comunicación e á dificultade dos falantes para reunirse. Non obstante, a mellora dos medios de comunicación e de transporte ao longo do século XX facilitaron a comunicación entre falantes: hai casos de pais e nais que comezaron a falar en córnico cos seus fillos e fillas, o que creou falantes nativos despois de moito tempo.

En 1933 celebrouse a primeira misa en córnico; durante os seguintes corenta anos houbo unha media de tres cada ano. En 1997 o bispo de Truro Bill Ind comezou a aprender o idioma e pasou a formar parte do comité para coordinar a tradución da Biblia.

No século XXI a lingua estúdase en diversas escolas, institutos e universidades. En 2010 inaugurouse a primeira escola na que o córnico é a lingua principal de ensinanza. Existen diversas asociacións de protección da lingua, como Kesva an Taves Kernewek, e existe un programa de radio semanal bilingüe de quince minutos en Radio Cornwall. Un estudo realizado por Kenneth MacKinnon en 2000 estimaba en 300 o número de falantes. En 2006 estimouse que unhas 500 persoas o dominan con fluidez, e unhas 3500 posúen certos coñecementos, ou poden entendelo cun nivel básico, pero non o falan decote. O Cornish Language Strategy project estimou en 2008 cara a 2000 o número de persoas capaces de falalo de forma fluída.

Gramática
---------

O vocabulario procede, nun 80 %, do céltico, se ben recibidiu notable influencia doutras linguas ao longo dos séculos, como o inglés ou o latín, da cal proceden termos como *eglos*, 'ecclesia' (igrexa), *eur* 'hora' (hora), *korf* 'corpus' (corpo), *Krist* 'Christus' (Cristo), *spyrys* 'spiritus' (espírito) ou *termyn* 'terminus' (termo).

Hai dous xéneros gramaticais, masculino e feminino, e certas terminacións que se corresponden co xénero: por exemplo, os abstractos en *-yeth*, os nomes de lugar en *-va/-ek* e os nomes formados engadindo *-en* a un plural colectivo son femininos; os nomes abstractos en *-ans*, *-der/-ter*, os nomes de lugar en *-jy/-ty* e todos os nomes verbais son masculinos.

Existen doce marcadores de plural, como *lu* 'exército', (*luyow*); *bron* 'outeiro' (*bronyon*); *pren* 'árbore', (*prenyer*). Algúns plurais fórmanse por flexión interna, como *dans/dyns* ('dente'). Non existe sistema de declinación: as relacións sintácticas indícanse mediante preposicións ou aposición.

A numeración do 1 ao 10 é: 1 *onen/un*; 2, *deu*; 3, *try*; 4, *peswar*; 5, *pymp*; 6, *whegh*; 7, *seyth*; 8, *eth*; 9, *naw*; 10,*dek*; 11, *unnek*; 12, *deudhek*; 20, *ugans*, 30, *dek warn ugans*; 40, *deugans*; 60, *try ugans*; 100, *cans*. Os números *deu*, *try* e *peswar* teñen formas femininas: *dyw*, *tyr* e *peder*.

Os verbos teñen tres modos: indicativo, imperativo e subxuntivo. O indicativo consta de presente/futuro, pretérito, copretérito e antepretérito; o subxuntivo, de presente/futuro e copretérito.

Os pronomes persoais son: *my* (eu), *ty* (ti), *ef* (el), *hy* (ela), *ny* (nós), *why* (vós) e *y* (eles/elas).

O pronome relativo é, en singular, *hemma/homma* 'isto'; en plural, *an rema*; en singular, *henna/honna* 'iso'; en plural, *an rena*. O interrogativo é *pyu* 'quen?'; 'que?' exprésase de varias formas coa base *py*, como *py lever* 'que libro?'.

A tipoloxía lingüística da orde da frase é SVO (suxeito, verbo, obxecto) en cláusulas nominais; VSO (verbo, suxeito e obxecto) en cláusulas verbais, e obrigado en cláusulas subordinadas; tamén é posible a orde de OSV (complemento, suxeito e verbo) para salientar.

Escritura
---------

Durante moito tempo non houbo unha estandarización do córnico escrito, polo que se escribía de diferentes xeitos. Por exemplo, seguindo a tradición ortográfica do inglés (o uso de "oo" para representar o son do "u") ou ben usando sistemas de escritura usados por celtistas. Non obstante, en 1929 Robert Morton Nance normalizou a escrita co sistema Kernewek Unnyes (córnico unificado), baseado no córnico dos escritos medievais. Moita xente, especialmente do campo da lingüística, pensou que non se podía revivir un idioma moderno a partir de como se falaba catrocentos anos atrás.

Co descubrimento das *Homilías de Tregear* e a obra teatral "A creación do mundo", o coñecemento do córnico aumentou e xurdiu outro sistema de escritura, o *Carnoack*, baseado nos últimos escritos encontrados e que se desenvolveu a principios da década de 1980. Nesa época o doutor Ken George comezou a estudar o idioma a partir de criterios fonolóxicos: pasou un ano na Bretaña e creou o que en principio sería un sistema para unir o Kernewek Unnyes e o Carnoack, o chamado Kernewek Kemmyn (córnico común). En 1987 a Kesva an Taves Kernewek aceptou as súas propostas e oficializou ese sistema, se ben os dous anteriores continúan a ser usados por certas correntes.

Comparacións lingüísticas
-------------------------

| Córnico | Galés | Bretón | Galego |
| --- | --- | --- | --- |
| Kernewek | Cernyweg | Kernewveureg | Córnico |
| gwenenen | gwenynen | gwenanenn | abella |
| kador | cadair | kador | cadeira |
| keus | caws | keus | queixo |
| yn-mes | y ffordd allan/mas | er-maes | saída |
| koedha | cwympo | kouezhañ | caer |
| gaver | gafr | gavr | cabra |
| chi | tŷ | ti | casa |
| gweus | gwefus | gweus | beizo |
| aber | aber, genau | aber | boca (río) |
| niver | rhif, nifer | niver | nome |
| perenn | gellygen, peren | perenn | pera |
| skol | ysgol | skol | escola |
| megi | mygu | mogediñ | fumar |
| sterenn | seren | steredenn | estrela |
| hedhyw | heddiw | hiziw | hoxe |
| hwibana | chwibanu | c'hwibanad | asubiar |

Frases comúns
-------------

| Córnico | IPA | Galego |
| --- | --- | --- |
| **Myttin da** | 'mitten dah' | "bos días" |
| **Dydh da** | 'dith dah' | "bo día" |
| **Fatla genes?** | 'fat lah genez' | "que tal?" |
| **Yn poynt da, meur ras** | 'in point dah, murr raz' | "ben , grazas" |
| **Py eur yw hi?** | 'pee urr you hee' | "Que hora é?" |
| **Ple'ma Rysrudh, mar pleg?** | 'play mah rizrooth, marr plek' | "Por favor, onde está Redruth?" |
| **Yma Rysrudh ogas dhe Gambron, heb mar!** | 'ima rizrooth ogas the Gambron hep marr' | "Claro!, Redruth atópase preto de Camborne" |
|

Notas
-----

1. ↑  Harley, Nicola (5 de novembro de 2015). The Daily Telegraph, ed. "Council splashes out £180,000 to try to stop the Cornish language dying out" (en inglés). Consultado o 1 de xullo de 2017.
2. ↑  "Cornish language no longer extinct, says UN". www.bbc.com. 7 de decembro de 2010.
3. ↑  "Language in England and Wales: 2011". *ons.gov.uk*. Arquivado dende o orixinal o 29 de xullo de 2014. Consultado o 24 de novembro de 2017.
4. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
5. ↑  "córnico". *TERGAL*. Consultado o 29/05/2019.
6. ↑  Definición de córnico, -ca no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
7. ↑  "Gerlyver Kernewek |". *www.cornishdictionary.org.uk* (en córnico). Consultado o 17 de outubro de 2019.
8. ↑  Alan M. Kent, Tim Saunders, *Looking at the Mermaid: a Reader in Cornish Literature 900-1900*, Francis Boutle, 2000
9. ↑  Lach-Szyrma, W. S. (1875) "The Numerals in Old Cornish". En: *Academy*, Londres, 20 de marzo de 1875 (citado en Ellis, P. B. (1974) *The Cornish Language*, p. 127)
10. ↑  *The Cornish Language and Its Literature: a History*, by Peter Berresford Ellis
11. ↑  Independent Study on Cornish Language
12. ↑  *The Celtic Languages in Contact*, Hildegard L. C. Tristram, 2007
13. ↑  Cornish Comments BBC
14. ↑  First Cornish-speaking creche is inspired by example set in Wales
15. ↑  "Andrew George". Arquivado dende o orixinal o 22 de outubro de 2012. Consultado o 04 de xullo de 2019.
16. ↑  Have a good dy: Cornish language is taught in nursery - Times Online, 15 de enero de 2010
17. ↑  "First Cornish-speaking creche is inspired by example set in Wales". *WalesOnline website* (Welsh Media Ltd). 16 de enero de 2010. Consultado o 18 de enero de 2010.
18. ↑  "Mode of use". Arquivado dende o orixinal o 26 de xuño de 2008. Consultado o 26 de xuño de 2008.
19. ↑  "'South West:TeachingEnglish:British Council:BBC". *BBC/British Council website* (BBC). 2010. Arquivado dende o orixinal o 08 de xaneiro de 2010. Consultado o 9 de febreiro de 2010.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lingua córnica Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Existe unha versión da Wikipedia en  ***Lingua córnica*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa no Galizionario as palabras en  ***Córnico*** |

### Outros artigos

* Wikipedia en córnico

| * v
* c
* e
Linguas celtas |
| --- |
| *Céltico continental* | 
* *Celtibérico*
* *Galo*
	+ *Galo cisalpino*
* *Gálata*
* *Galaico*
* *Lepóntico*
* *Nórico*

 |
| Céltico insular | 

|  |  |
| --- | --- |
| Britónico | 
* *Britónico*
* Galés
	+ *Galés antigo*
	+ *Galés medio*
* *Cúmbrico*
* Córnico
* Bretón
* *Ivérnico*

 |
| Goidélico | 
* Irlandés
	+ *Paleoirlandés*
	+ *Irlandés antigo*
	+ *Irlandés medio*
	+ *Gaélico clásico*
* Manx
* Escocés

 |
| Incertas | 
* *Picto*

 |

 |
| Mesturadas | 
* Beurla Reagaird
* Shelta

 |
| Áreas celta-falantes | 
* Gaeltacht
* Gàidhealtachd
* Y Fro Gymraeg
* Baixa Bretaña
* Illa de Cabo Bretón
* Y Wladfa

 |
| Educación inmersiva | 
* Gaelscoil
* Educación en gaélico escocés
* Bunscoill Ghaelgagh
* Educación en galés
* Diwan
* Skol Veythrin Karenza

 |
| Reconstrución | Lingua protocéltica |
| *Cursiva* indica lingua morta ou antiga |

* Portal:Celtas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25289
* AAT: 300388179
* BNF: 11959109f
* BRE: 2098609
* EBID: ID
* ELCat: 4050
* Ethnologue: cor
* Glottolog: corn1251
* GND: 4258760-8
* LCCN: sh85032849
* Linguasphere: 50-ABB-a
* MAG: 2776420598
* NDL: 00566611
* NKC: ph276809
* WALS: crn

 |