**Mimar Koca Sinan ibn Abd al-Mannan**, **Sinaneddin Yusuf** ou **Abdulmennan oğlu Sinan**, coñecido como **Koca Mi'mâr Sinân Âğâ** (قوجه معمار سنان آغا [*Ḳoca Miʿmār Sinān Āġā*]‎, lit. «Sinan Aga o Gran Arquitecto») ou **Mimar Sinan** (معمار سينان, lit. en turco moderno, «Sinan o Arquitecto»); Ağırnas, Eyalet de Karaman (actual Turquía), c. 1488/1490-Constantinopla, 17 de xullo de 1588, foi un arquitecto otomán do século XVI, contemporáneo de Vignola, Palladio, Michelangelo ou Juan de Herrera. Como arquitecto principal (turco: *mimar*) e enxeñeiro civil dos sultáns Suleiman o Magnífico, Selim II e Murad III, foi responsable da construción de máis de 300 estruturas principais e outros proxectos máis modestos, como escolas. Creador da arquitectura clásica otomá, que integra as tradicións orientais e as bizantinas, a súa calidade e influencia nos arquitectos musulmáns da época e posteriores, é comparable á dos citados dentro do ámbito cristián. A influencia da súa visión da arquitectura chegou ata o Imperio Mogol coa construción por parte de Shah Jahan do Taj Mahal.

Fillo dun canteiro, recibiu unha educación técnica e chegou a ser un exeñeiro militar. Ascendeu rapidamente primeiro a oficial e máis adiante a comandante xanízaro, co título honorífico de aga. Durante as campañas cos xanízaros refinou as súas habilidades arquitectónicas e de enxeñería, chegando a ser un experto construtor de fortificacións de todos os tipos, así como de proxectos de infraestrutura militar, coma estradas, pontes e acuedutos. Cando tiña aproximadamente cincuenta anos foi nomeado xefe dos arquitectos imperiais, aplicando as habilidades técnicas que adquirira no exército para a creación de refinados edificios relixiosos e estruturas civís de todas as clases. Permaneceu neste posto durante case cincuenta anos.

A súa obra mestra é a Mesquita de Selim en Edirne, aínda que a súa obra máis famosa é a Mesquita de Suleiman en Istambul. Dirixiu un amplo departamento gobernamental e adestrou a moitos discípulos que foron posteriormente recoñecidos, como Sedefkar Mehmed Agha, arquitecto da Mesquita Azul de Istambul, e Mimar Hayruddin que fixo a Ponte Vella de Mostar. Está considerado como o máis grande arquitecto do período clásico da arquitectura otomá e ten sido comparado con Michelangelo, o seu coetáneo europeo. Michelangelo e os seus planos para a Basílica de San Pedro en Roma eran ben coñecidos en Istambul desde que Leonardo da Vinci e el mesmo foran invitados, en 1502 e 1505 respectivamente, pola Sublime Porta para presentar planos para unha ponte abranguendo todo o Corno de Ouro. Os traballos de Mimar Sinan están entre os edificios máis influentes da historia.

Traxectoria
-----------

Busto de **Mimar Sinan** en Istambul.
### Mocidade

**Mimar Koca Sinan**, naceu o 15 de abril de 1489 na aldea de Ağırnas, preto da cidade de Kayseri (*Cesarea*), en Anatolia, nunha familia cristiá greco-ortodoxa. Foi aprendiz de albanel e carpinteiro co seu pai. Na mocidade, en 1512, en virtude dun novo decreto dado na subida ao trono do sultán Selim I *Yavuz*, que desenvolvía o sistema de « *devşirme* », instaurado por Murat I, - un sistema de recrutamento de mozos cristiáns, de entre oito e dezasete anos, que se convertesen ao islam e gardarlle fidelidade absoluta ao sultán, calquera que fose a posición a que accedesen -, **Sinan**, a pesar de ser un tanto maior, é levado a Istambul e enrolado no exército. Crese que foi nesta altura cando se iniciou na arte e na técnica de construción de armazóns.

Logo dun período de rigorosa formación, pasa da cabalaría aos corpos técnicos, participa en numerosas campañas con Selim I e con Soliman I o Magnífico (1494-1566), e principia a construír pontes e fortificacións.

Participa na Guerra Santa e na vitoria en Çaldiran (1514) sobre da dinastía xiíta dos Persas Sefevidas, chegados ao poder en 1501, que permite a incorporación do leste da Anatolia (Armenia; logo participa na expedición de Exipto, entre 1515-1517, no transcurso da cal os turcos esmagan os Mamelucos na batalla de Merdj Dabiq, preto de Alepo, en Siria. De volta en Istambul, entre no prestixioso "Corpo dos xanízaros" » (en turco « *yeniçeri* » significa « soldado novo »).

Na época de Suleimán, participa na expedición a Belgrado en 1521, e na de Rodas en 1526, obtendo a graduación de oficial. Despois da batalla de Mohács en 1526, tórnase xefe dos técnicos. Aínda participará na expedición de Viena en 1529, na de Alemaña entre os anos 1529-1532 e nas de Iraq, de Bagdad e de Tabriz entre 1532-1535.

### A descuberta da arquitectura

Como militar que participou en numerosas expedicións por Europa e Asia tivo oportunidade de ver e estudar todo tipo de construcións e edificacións e como xanízaro recibiu nocións de construción. As súas primeiras construcións son militares (pontes, estaleiros e fortificacións), máis logo dirixirá a edificación de innúmeras mesquitas e outros edificios públicos. 
Entre as primeiras obras civís que construíu, deben citarse a Ponte Coban Mustafa Pachá, en Svilengrad, Bulgaria, e a mesquita Hüsrev Pachá (*Hüsrev Paşa Camii*) en Alepo, Siria, esta en 1536-1537.

Sinan inspírase a miúdo, para trazar as súas mesquitas en Santa Sofía, a xoia bizantina, creando estruturas nas que a cúpula central semellará lixeira e espazos interiores bañados de luminosidade. Utilizou sistemas capaces de apuntalar as construcións exteriormente para poder conservar o interior aberto. Con frecuencia construía as súas mesquitas como parte dun complexo, comprendendo escolas, baños, un casa de acollemento e hospital.

### O arquitecto imperial

Posible representación de **Mimar Sinan** (esquerda) na tumba de Suleiman o Magnífico, 1566.
En 1539, despois da morte do arquitecto Acem Ali, autor da mesquita Yavuz Selim (*Yavuz Selim Camii*) en Istambul, **Mimar Koca Sinan** foi nomeado « mimarbasi », xefe dos arquitectos imperiais, posto que conservará con tres sultáns : Suleimán o Magnífico, Selim II e Murad III. Cando este nomeamento, non era xa novo (50 anos), mais case lle quedarían outros cincuenta anos creativos, que conduciron a arquitectura turca as máis altas cimeiras.

A primeira mesquita erguida despois do nomeamento - a mesquita Haseki Sultán (*Haseki Sultan Camii*), edificada en honra da esposa de Soliman, a sultá Roxelana - conserva unha organización espacial moi tradicional, sen revelar innovacións. Por contra, o proxecto seguinte, a mesquita Mihrimah (*Mihrimah Camii*) (1540-1548) en Usküdar, case sen solución de continuidade coa anterior, representa un primeiro paso adiante, pois entre outras novedades, contén tres semicúpulas rodeando a cúpula principal.

### A Mesquita de Sehzade Mehmet

Patio da Mesquita de Sehzade.
A continuación, **Sinan** inicia o proxecto da Mesquita de Sehzade (*Şehzade Mehmet Camii*) (1543-1548), ou *do Principe Mehmet*, que commemora o predilecto de Suleimán, vítima dos celos de Roxelana, que alí ten a súa tumba.

Este templo considérase a primeira obra maior de **Sinan**. Foi levantada con vistas ao Mar de Mármara e ao Corno de Ouro. Como a maior parte das mesquitas edificadas logo, a Şehzade está erguida sobre un plano cadrado e cuberto dunha cúpula central, apoiada sobre catro pilastras e sostida por outras catro semicúpulas e máis outras menores subsidiarias. Como noutros casos é o centro dun complexo de edificacións.

Á vista da súa estrutura, coidase que se inspira na mesquita iraquí de Fatih Pachá (*Fatih Paşa Camii*) en Diyarbakir (hoxe no Sueste de Turquía), construída entre 1518-1522, que posúe tamén unha gran cúpula repousando sobre pesados piares que sosteñen catro semicúpulas. Presenta un acusado contraste entre o exterior, aparentemente descoidado, e o interior, exquisitamente decorado pero con sinxeleza.

Descoñécense as razóns polas cales **Sinan**, utilizou logo planos máis achegados a Hagia Sophia fronte a estes máis audaces empregados na 
Şehzade.

### A Mesquita de Suleiman

Vista da Mesquita de Suleiman desde o Bósforo.
Para Suleiman o Magnífico, *Sinan* construíu, entre 1550 et 1557, a Mesquita de Suleiman (*Süleymaniye Camii*) de Istambul, reputada polos poetas turcos como « o esplendor e a xoia ». Esta mesquita « selatin » (plural de « sultan ») - chámase así as mesquitas con varios alminares só contruídas polo sultán ou seus familiares - é incontestabelmente un dos seus grandes acertos e a silueta da Süleymaniye, cos seus catro afiados alminares, cerchados de dez balcóns (indicando que Suleimán era o cuarto sultán otomán de Istambul e o décimo da dinastía otomá), domina o horizonte da ribeira occidental do Corno de Ouro. **Sinan** reiterou aquí o sistema de sostemento que xa el mesmo empregara na mesquita Bayezid, (ou de Baiaceto). Sostén a cúpula por mrdio de semicúpulas orientadas para o mihrab (ou parede que indica a dirección cara A Meca). As cúpulas, como sempre descargan, de xeito harmonioso, dunhas en outras, os pulos das súas masas.

A Süleymaniye e o seu complexo representan unha organización urbana estendida nunha ampla zona, englobando unha escola coránica (*darülkurra*), un hospital, un baño público (*hammam*), un hospicio, seis colexioss de teoloxía, almacéns, e os mausoleos (*türbe*) do sultán Suleimán e da súa esposa Roxelana (*a sultá Hürrem*). Constitúe o exemplo máis significado das concepcións do urbanismo dos Turcos, que atribúen unha natureza social ás construcións relixiosas. Todos os artistas da época (como p. ex. Ahmet Karahisar e o seu discípulo Hasan Çelebi para as decoracións caligráficas) contribuiran, e foi realizada tendo conta tanto do aspecto global como dos detalles.

**Sinan**, nesta obra, reinterpretou o estilo de Santa Sofía. Os sete anos que duraran os traballos, demostran o xenio do arquitecto no dominio da organización tanto como no da arquitectura. O caderno de contabilidade da edificación, que ilustra a época, ten chegado ata nós, e dá preciosas indicacións sobre dos métodos de traballo do arquitecto.

### A Mesquita de Rüstem Pachá

Interior recuberto de azulexos de maiólica, polo que é célebre a Mesquita de Rüstem Pachá.
Entre 1560 e 1564, ergue para o Gran Visir Rüstem Pachá, xenro de Suleimán o Magnífico a Mesquita de Rüstem Pachá (*Rüstem Paşa Camii*), tamén en Istambul, no barrio de Eminönü. É pequena e está soberbamente proporcionada. É aínda unha obra excepcional, unha xoiña da arte otomá. Achase por encima dunha arcada de almacéns, coma un cantil sobre rúas bordeadas de caravanserrallos, con construcións que talvez remonten á época bizantina. O plano é clásico: forma rectangular, cúpula central apoiada sobre catro semicúpulas e cinco cúpulas menores. Estupendos azulexos de Iznik (a antiga Nicea) recobren os interiores do templo.

Unha recente restauración resaltou o seu valor, mais o terremoto de 1999 danou as súas cupuliñas.

### A Mesquita de Atik Valide

Mesquita de Atik Valide en Istambul.
Sinan creou tamén un complexo (*Külliyesi*), en torno dunha mesquita para Nurbanu Valide Sultán, a esposa veneciana de Selim II e mai de Murad III (1574-1595). A Mesquita de Atik Valide (*Atik Valide Camii*) ou mesquita da sultá-mai, foi construída entre 1570 e 1579, no barrio de Üsküdar, na parte asiática de Constantinopla. O extenso complexo, máis unha vez, pon de relevo o papel social do templo entre os otománs, como lugar non só de oración, senón tamén de vida. A mesquita, no centro, chegou ata nós en tres etapas construtivas.

A decoración máis significativa está no interior do santuario. Son pinturas especialmente motivos florais, plasmados en paneis murais, cubertos de azulexos de porcelana decorados, principalmente cerca do púlpito (*minbar*). Como noutros casos, o mihrab, a parede cara a Meca, que orienta os pregos, está decorado con cerámica de Iznik (Nicea). A porta e as contraventanas da sala de oracións están ornamentados con incrustacións de marfil e nácar.

### A Mesquita de Selim en Edirne

Mesquita de Selim en Edirne.
Santa Sofía, construída polos « infieis » constituía a teima dos arquitectos musulmáns. A idade de 80 anos, entre 1569 e 1574, **Sinan** contruíu para Selim II a Mesquita de Selim (*Selimiye Camii*), en Edirne (Andrinópole). Por primeira vez, superabanse as dimensións de Santa Sofía.

Nesta edificación, que o mesmo arquitecto coidaba como a obra do seu período de mestrado, puxo en práctica o principio da cúpula sobre plano octogonal, problema que xa tentara resolver na mesquita de Rüstem Pachá. **Sinan** ergue aquí a cúpula maior —cun diámetro de 31 metros— de todas as que executara. Está sostida por oito piares, e mercé ao espazo que recobre, dá impresión de que o interior do templo é maior do que é na realidade. A cúpula determina así mesmo a visión das liñas principais da fachada externa do santuario. O resto das construcións do complexo están detrás da mesquita. Os catro alminares reclaman a atención desde o primeiro momento. Estes minaretes, de aspecto elegante, foron instalados nas catro esquinas da plataforma cadrada sobre da cal se eleva a mesquita. Nesta obra, **Sinan** mostra o seu xenio, que non só vía, senón que era capaz de interpretar a herdanza recibida da Anatolia, única no mundo. Esta mesquita, aínda cando non é a súa derradeira obra, está considerada, con xustos títulos, como unha obra mestra que culmina a síntese da arquitectura turco-otomá da época clásica. Fixa, por así dicilo as regras dese período, pola súa estrutura, o tratamento do espazo, as súas proporcións e a súa ornamentación.

### A Mesquita de Sokollu Mehmet Pachá

Cúpulas da mesquita de Sokollu Mehmet Pachá en Istambul.
Das tres mesquitas construídas por Sinan en Istambul na honra do Gran Visir, a máis importante (*Sokullu Mehmet Pacha Camii*) é a que edificou entre 1572 e 1577 na veciñanza de Kadırga, preto da mesquita Azul (*Sultanahmet Camii*).

Foi levantada sobre as ruínas dunha igrexa bizantina, Haghia Anastasia, da que se reutilizarán os materiais. A nova mesquita é célebre polas fermosas porcelanas azuis, que cobren os piares arredor da bóveda, os contornos das xanelas e o mihrab, mais que non obnubilan a beleza arqitectónica. No interior, o visitante non pode senón quedar sobrecollido de admiración diante dos azuis, verdes, púrpuras e vermellos dos elegantes deseños dos azulexos de Iznik e as pinturas mostrando caraveis e crisantemos, e máis os vitrais polícromos. Como noutras obras, e seguindo o modelo de Santa Sofía, a cúpula central vai sostida por semicúpulas.

Do mesmo xeito, ademais do templo, hai un complexo arredor, incluíndo un convento de derviches. O patio, ao que se accede por un pequeno túnel, está rodeado de pórticos con 30 cúpulas, sostidas, na maior parte, por columnas bizantinas reaproveitadas.

### O Kırkçeşme

Plano do sistema de distribución de auga de Kırkçeşme (c. 1560), que se conserva no museo do Palacio de Topkapi.
**Sinan** non só construíu mesquitas. En 1553, foille encargada a resolución do problema de abastecemento de auga á capital. Examinou todos os acuedutos antigos, e buscou novas fontes. Os traballos de construción de novas instalacións foron iniciados en 1554 e terminados en 1560. Para iso, realizou unha rede de cuarenta fontes, que denominou « Kırkçeşme », cunha lonxitude de máis de 50 km, para cuxa subministración debeu construír diques fluviais, túneis, canles e dous acuedutos: os de Uzunkemer e Egrikemer, preto de Istambul. Este proxecto a por do dominio da auga era tan importante a ollos de Suleimán, que fixo un desembolso de 43 millóns en moeda de prata, case equivalente ao que gastara (53 millóns) no complexo de Süleymaniye.

### O construtor de pontes

Ponte Mehmed Paša Sokolović sobre o río Drina, construída por Sinan en 1577.
**Mimar Sinan** outorgou tanta importancia ás súas pontes como ao resto dos traballos. Estaba orgulloso da ponte de « Büyükçekmece », dun longor de 635,5 metross, e que é tan perfecto como sólido. Foi el tamén o que botou sobre o río Cekmeçe, os vinte e oito arcos da ponte da vía imperial que une Edirne con Istambul. Tamén levantou, entre 1577 e 1578 a Ponte de Višegrad sobre o río Drina, en Bosnia-Hercegovina, nos Balcáns.

### Últimos anos

En 1580, edifica a mesquita Chemchi Pachá (*Chemchi Paşa Camii*) en Usküdar, na beira asiática do Bósforo.

En 1584, a sultana Nur-u Banu, esposa de Selim II e mai de Murad III, fai construír en Istambul, seguindo trazas de **Mimar Sinan**, uns baños públicos, o hammam de Çemberlitas, reputado como unha das obras máis importantes da arquitectura otomá do século XVI.

En 1586, á respeitábel idade de 97 ans, emprende aínda a construción das súas dúas últimas mesquitas: Mesih Mehmet Pachá (*Mesih Mehmet Paşa Camii*) e Molla Tchelebi (*Molla Tchelebi Camii*) en Findikli, que non poderá ver acabadas.

En total, no percurso da súa dilatada carreira, **Sinan** e o seu equipo executaran 350 construcións : 

* 84 grandes mesquitas
* 52 « mescit » (mesquitas menores sen minarete ou salas de rezo),
* 57 « madrasas » (colexio de teoloxía)
* 7 « darülkurra » (escolas coránicas),
* 22 mausoleos ou *turbés*,
* 17 « imaret » (hospicios ou casa de acollida para pobres),
* 20 caravanserrallos
* 35 pazos e casa señoriais
* 6 almacéns
* 48 hammams (baños públicos e installacións termais),
* 3 hospitais
* 7 acuedutos
* 8 pontes

A pesar da extensión excepcional da súa vida profesional, é difícil pretender que todas estas obras fosen planificadas e realizadas por Sinan persoalmente. Unha parte delas, das que a maioría se encontran en Istambul, foran realizadas polos seus discípulos ou por organizacións de arquitectos que estaban vencelladas a el, e el contentaríase con supervisar a concepción da obra e os traballos. Por outra banda, na listaxe van incluídas as restauracións nas que participara.

**Sinan** viviu durante a época que constituíu a idade de ouro do Estado otomán. Foi arquitecto-xefe con tres soberanos: Suleimán I o Magnífico, Selim II e Murad III. Tivo un papel considerable na concepción e execución de numerosas obras arquitectónicas que simbolizaron o poderío do Imperio. O estudo da súa vida revela a historia dun verdadeiro creador, xamais satisfeito coas súas realizacións, constantemente en busca de ideas novas e tentando pór a punto dispositivos innovadores. A súa influencia continuou sentindose moito tempo despois da súa morte, e en todas as épocas se recoñeceu a súa importancia.

Mimar Sinan faleceu case centenario, o 17 de xullo de 1588 en Istambul. Foi inhumado nun ángulo do norte da mesquita Sülimaniye, na proximidade dos mausoleos de Suleimán e da súa esposa Hürrem, máis coñecida por Roxelana.

Galería de imaxes
-----------------

* Principais obras de Sinan
* Mesquita de Şehzade - Istambul.Mesquita de Şehzade - Istambul.
* Mesquita de Şehzade (interior).Mesquita de Şehzade (interior).
* Mesquita de Suleiman - Istambul.Mesquita de Suleiman - Istambul.
* Mesquita de Suleiman (interior).Mesquita de Suleiman (interior).
* Mesquita Selimiye - Edirne.Mesquita Selimiye - Edirne.

Notas
-----

1. ↑  Necipoglu e outros 2005, p. 131
2. ↑  Cafer Çelebi: *Risale-i-mimariye*. 1623
3. ↑  Goodwin 2001, p. 87
4. ↑  Kinross 1977, pp. 214-215
5. ↑  Kinross 1977, pp. 214-215
6. ↑  Saoud 2007, p. 7
7. ↑  Vasari 1963, Libro IV, páxina 122
8. ↑  McGrath, Jane. howstuffworks.com, ed. "10 Most Famous Architects Who Ever Lived" (en inglés). Consultado o 25 de decembro de 2019.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Sinan Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Goodwin, Godfrey (2003) [1971]. Thames & Hudson, ed. *A History of Ottoman Architecture* (en inglés). Londres. ISBN 978-0-500-27429-3.
* Kinross, Patrick (1977). *The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire* (en inglés). Londres: Perennial. ISBN 978-0-688-08093-8.
* Necipoglu, Gulru; Necipoğlu, Gülru; Arapi, Arben N.; Günay, Reha (2005). *The Age of Sinan: Architectural Culture in the Ottoman Empire* (en inglés). Princeton University Press. ISBN 9780691123264.
* Saoud, Rabah (2007). Foundation for Science, Technology and Civilisation, ed. *Sinan: A Great Ottoman Architect and Urban Designer* (PDF) (en inglés). Manchester, Reino Unido.
* Vasari, Giorgio (1963) [1550]. William Gaunt, ed. *Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori* [*The Lives of Painters, Sculptors and Architects (Four volumes)*] (en inglés). traducido por A.B. Hinds. Londres e Nova York: Everyman.
* D. Kuban, « *The style of Sinan's domed structures* », dans *Muqarnas*, 1987, pages 72–97.
* Jean-Paul Roux, « Les Mosquées de Sinan », dans *Dossiers d'Archéologie*, mai 1988, N° 127 .
* Henri Stierlin, « Sinan et Soliman le Magnifique », dans *Dossiers d'Archéologie*, mai 1988, N° 127 .
* Ali Topçu, « Sinan et l'architecture civile », dans *Dossiers d'Archéologie*, mai 1988, N° 127.
* Ali Topçu, « Sinan et la modernité », dans *Dossiers d'Archéologie*, mai 1988, N° 127.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5600
* WorldCat
* VIAF: 281762239
* BMT: 170119
* BNE: XX1146072
* BNF: 121305238
* BRE: 3663570
* CANTIC: a11370208
* CERL: cnp00567218
* DeutscheBio: 118614614
* EBID: ID
* FAST: 1847679
* GEC: 0062847
* GND: 118614614
* ISNI: 0000000080016993
* LCCN: n50082613
* NKC: jx20070206004
* NLA: 35458364
* NLG: 106134
* NTA: 323972845
* RKD: 329630
* SNAC: w6cr7nnv
* SUDOC: 029747864
* ULAN: 500073936

 |