**Francisco Xavier de Balmis y Berenguer**, nado en Alacant o 2 de decembro de 1753 e finado en Madrid o 12 de febreiro de 1819, foi un médico militar español e cirurxián honorario da corte de Carlos IV. O seu nome quedou vinculado á Real Expedición Filantrópica da Vacina (coñecida como Expedición Balmis na súa honra) que se estendeu até as colonias españolas de América e Filipinas para difundir a vacina da varíola, un fito na historia da medicina.

Traxectoria
-----------

### Primeiros anos

Nado nunha familia de médicos, probablemente de orixe francesa, realizou a súa primeira formación nos colexios dos xesuítas e dominicos da súa cidade. Entre 1770 e 1775 traballa como practicante de cirurxián no Hospital Real Militar de Alacant e obtén o título de Cirurxía e Álxebra pola Universidade de Valencia en 1778. Completou a súa formación cos títulos de Bacharel en Artes pola Universidade de México e en Medicina, pola Universidade de Toledo.

### Médico militar

En 1775, participa como voluntario para a fracasada expedición a Alxer no hospital castrense. Ao ano seguinte da súa licenciatura, ingresa no exército como médico militar. Como participante na expedición do Marqués de Socorro, Balmis viaxará primeiro á Habana, e máis tarde á Cidade de México. En 1786, na Cidade de México serviu como primeiro cirurxián no Hospital militar do Amor de Deus. Alí puido estudar remedios botánicos para as enfermidades venéreas, o cal lle habería servir para publicar máis tarde a obra *Demostración de las eficaces virtudes de las raíces de dos plantas de Nueva-España, especies de Agave y Begonia, para la curación del vicio venéreo y escrofuloso* (1794), pois foi un dos introdutores desta especie en Europa e que sería traducido tres anos máis tarde ao italiano e ao alemán.

### Real Expedición Filantrópica da Vacina

*Artigo principal**:* Real Expedición Filantrópica da Vacina.
En 1789, decidiu volver a España, onde foi admitido na Real Academia Médica matritense (que foi a devanceira da Real Academia de Medicina). Pouco despois, grazas aos seus coñecementos e á súa traxectoria profesional, foi nomeado cirurxián de cámara de Carlos IV. Convenceu a El-rei para enviar unha expedición a América co obxectivo de propagar a vacina da varíola, acabada de descubrir. Balmis liderou a expedición, que partiu do porto da Coruña o 30 de novembro de 1803 na goleta *María Pita*, cunha pasaxe formada por un fato de vinte e dous nenos do hospicio daquela cidade, que foron progresivamente inmunizados e serviron de receptáculos viventes dos anticorpos antivariólicos. De alí viaxaron ás illas Canarias, a Porto Rico, Puerto Cabello, Caracas, A Habana, Mérida, Veracruz e Cidade de México. A vacina chegou a lugares tan afastados como Texas polo norte ou Nova Granada polo sur.

Na Cidade de México, a Balmis custoulle convencer o vicerrei José de Iturrigaray, pero finalmente el e o seu fillo foron vacinados. En setembro de 1805 Balmis partiu a bordo do *Magallanes* do porto de Acapulco cara a Manila, capital de Filipinas, de alí foi á entón colonia portuguesa de Macau e a China, e desembarcou en Lisboa o 14 de agosto de 1806. Volvería a México novamente en 1810, para levar de novo a vacina, case desaparecida polo descoido das autoridades.

Escribiu *Instrucción sobre la introducción y conservación de la vacuna*, e traduciu do francés, en 1810, un traballo sobre o mesmo asunto, o *Tratado histórico-práctico* de Jacques-Louis Moreau de la Sarthe  que serviu como texto base para a formación dos médicos e demais persoal encargados de manter viva a vacina e de continuar as campañas de vacinación en América.

### Derradeiros anos

De volta en España, en 1812, xa non se embarcará en máis viaxes. En 1814 solicita un posto na Administración e establece a súa residencia en Madrid. Morre o 12 de febreiro de 1819.

Notas
-----

1. ↑  Moreiro (2008), p. 132
2. ↑   Arquivado 27 de maio de 2006 en Wayback Machine. → pestana Fco. J. Balmis
3. 1 2  Moreiro 2008, p. 132.
4. 1 2  Moreiro (2008), p. 141
5. ↑  Moreiro (2008), p. 136
6. ↑  Moreiro (2008), p. 139
7. ↑  Moreiro (2008), p. 138
8. ↑  Cordero-Cabello (1998), p. 50
9. ↑  Moreiro (2008), p.145

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Francisco Xavier Balmis Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* "Balmis, Francisco Javier de", en *Enciclopedia de México*, vol. 2. Cidade de México, 1996, ISBN 1-56409-016-7.
* "Balmis Berenguer, F. J" en López Piñero, J.M. (1983). *Diccionario histórico de la ciencia moderna en España.* Barcelona: Ed. Peninsula. Serie universitaria. Historia, ciencia, sociedad. ISBN 9788429719543.
* Cordero-Moreno, Rafael (1998). *Compendio de la historia de la medicina en Venezuela* (en castelán). Caracas: Universidad Católica Andrés Bello. ISBN 980-244-163-5.
* Moreiro, Julián (2008). *Españoles excesivos* (en castelán). Madrid: EDAF. ISBN 978-84-414-2047-2.

### Outros artigos

* Real Expedición Filantrópica da Vacina
* Varíola

### Ligazóns externas

* Páxina web da Fundación Balmis

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3325644
* WorldCat
* VIAF: 1514608
* BAV: ADV10198920
* BNE: XX963486
* BNF: 126513895
* Botanist: Balmis
* BVMC: 40453
* CANTIC: a10729665
* CERL: cnp01014219
* DBE: francisco-javier-balmis-berenguer
* FAST: 187643
* GEC: 0007120
* GND: 123412285
* ISNI: 0000 0001 0862 2603
* LCCN: n86868740
* SUDOC: 050593587

 |