Denomínase **ciclo tebano** (*Θηβαϊκὸς Κύκλος* *Thēbaikós kýklos*) ao conxunto de poemas que, datados na época Arcaica de Grecia (os tres poemas adóitanse datar entre os séculos -VIII e -VII), narraban a sucesión dos acontecementos ocorridos na lenda que ten como eixo central o personaxe de Edipo e a posterior guerra entre tebanos e arxivos.

Os poemas que comprendían este ciclo son tres: ***Edipodia*** (*Οἰδιπόδεια* *Oidipódeia*), ***Tebaida*** (*Θηβαΐς Thebaís*) e ***Epígonos*** (Ἐπίγονοι *Epígonoi*). Discútese se outro poema perdido chamado ***Alcmeónida*** (*Ἀλκμαιωνίδα* *Alkmaiōnída*) debe ser incluído no ciclo ou non. 

Ningún destes poemas se conservou, e deles só se coñecen uns poucos fragmentos, a partir dos cales pode facerse unha aproximación ao esquema básico coa axuda doutros poemas paralelos ou posteriores e das traxedias da época Clásica. 

As traxedias cuxos argumentos están baseados no ciclo tebano son:

* *Os sete contra Tebas* (Esquilo).
* *Edipo Rei* (Sófocles).
* *Edipo en Colono* (Sófocles).
* *Antígona* (Sófocles).
* *As Suplicantes* (Eurípides).
* *As Fenicias* (Eurípides).

*Edipodia*
----------

**Gustave Moreau: *Edipo e a Esfinge* (*Œdipe et le Sphinx*, 1864).**
Segundo a *tábula borgiana*, a *Edipodia* (*Οἰδιπόδεια*) tiña 6600 versos e o seu autor foi Cinetón de Esparta.

Neala Edipo aparece como abandonado cando era neno polos seus pais Laio (fillo de Lábdaco e rei de Tebas) e Epicasta (Iocasta na tradición posterior) por motivos que non están claros, pero sobreviviu e foi atopado, acollido e criado por Pólibo e Peribea, reis de Corinto, coma se fose o seu propio fillo.

Posibelmente continuase contando como, anos despois, Laio se namora do mozo Crisipo, fillo de Pélope, o rapta e o viola. Crisipo, por vergoña, suicídase. Con todo, algúns estudosos cren que o rapto de Crisipo por Laio é unha innovación de Eurípides e por tanto non debía aparecer na *Edipodia*.

Entón Hera, chea de carraxe, envía a Tebas á Esfinxe, un monstro, e o adiviño Tiresias aconsella a Laio que faga sacrificios para aplacar a cólera dos deuses pero el prefire ir consultar o oráculo. 

Laio parte a consultar co oráculo pero nunha encrucillada do camiño é morto por Edipo (quen ignoraba que se trataba do seu pai) nun incidente.

Edipo logo chega a Tebas e derrota á Esfinxe e como premio os tebanos (ou ben Creonte, o irmán de Epicasta) o elixen rei, casando para iso coa viúva de Laio, é dicir, Epicasta (a propia nai de Edipo, aínda que el o ignoraba).
Tras descubrir que se producira un incesto, Epicasta suicídase tras maldicir ao seu fillo.

Edipo segue reinando en Tebas e casa novamente, esta vez con Eurigania e tivo catro fillos: Eteocles, Polinices, Antígona e Ismene.

Edipo morre en Tebas (a diferenza da tradición posterior, que o facía morrer en Colono).

*Tebaida*
---------

**Giovanni Battista Tiepolo: *Eteocles e Polinices* (Eteocle e Polinice, ca. 1725 - 1730).**
Segundo a *tábula borgiana*, o autor da *Tebaida* (*Θηβαΐς*) era da cidade de Mileto; pero non se conservou o seu nome.

Conta a obra que a orixe da guerra na que os soldados de Argos cercaron Tebas foi varias maldicións que lanzou Edipo contra os seus fillos Eteocles e Polinices: a primeira, por lembrarlle Polinices a Edipo o parricidio que cometera; e a segunda, por un motivo que non está claro. Primeiro, Edipo maldíxoos cunha guerra fratricida; e a segunda maldición consistiu en que se matarían o un ao outro. 

Eteocles e Polinices deciden gobernar Tebas un ano cada un pero ao transcorrer o primeiro ano Eteocles non quere ceder a quenda a Polinices e destérrao. 

Polinices chega a Argos, e ten alí unha disputa con Tideo, que fora exiliado de Calidón, pero Adrasto, rei de Argos, sepáraos, cásaos coas súas fillas e promételles axudalos a recuperar os seus reinos.

Emprenden a guerra contra Tebas, aínda que Anfiarao, o adiviño, prevendo o desastre, non quere ir á loita. Con todo finalmente acode á guerra incitado pola súa esposa Erífila, a cal fora previamente subornada co colar de Harmonía.

Así que se produce o sitio de Tebas pero morren todos os capitáns das tropas arxivas en diversas circunstancias excepto Adrasto, que sobrevive e foxe no seu cabalo Arión. Polinices e Eteocles danse morte o un ao outro.

O poeta latino Estacio compuxo un poema chamado *Tebaida* cun argumento baseado no homónimo deste ciclo.

*Epígonos*
----------

Segundo un escolio a Aristófanes, o autor da obra chamada *Epígonos* (*Ἐπίγονοι*) foi Antímaco de Teos.

Cóntase unha nova expedición organizada por Argos, capitaneada esta vez polos fillos dos capitáns da primeira expedición, xunto con Adrasto, contra Tebas, gobernada por Laodamante, o fillo de Eteocles.

Nesa ocasión, os arxivos derrotaron aos tebanos.

Probabelmente narraríase tamén a morte do adiviño tebano Tiresias.

Historicidade do Ciclo tebano
-----------------------------

A posibilidade destas guerras tebanas descritas pola tradición teñan un transfundo histórico foi motivo de debate. Respecto diso argumentouse a non historicidade da segunda expedición, cuxo propósito consistiría en enlazar a primeira expedición coa guerra de Troia. Con todo, a arqueoloxía parece apoiar que a primeira destrución da cidadela de Tebas en época micénica foi causada por un enfrontamento bélico e é posíbel que a lenda conserve un recordo do mesmo. Por outra banda, a arqueoloxía constatou a importancia de Tebas como sede do palacio dun reino micénico e contaba con murallas defensivas de até cinco metros de altura. O que non se puido confirmar é a existencia das sete portas. Por outra banda, hai nomes dos personaxes da lenda, como o de Iocasta ou o de Eteocles, que teñen unha orixe micénica mentres outros, como o de Lábdaco, se orixinaron nunha época posterior. O oráculo de Delfos tamén debeu agregarse á lenda nun momento histórico posterior.

Notas
-----

1. ↑  "Tebaida". *Fragmentos de épica griega arcaica*. Gredos. ISBN 9788424935245.
2. ↑  Páxina do concello de Tebas: Antiga Tebas (en grego) pp.2-4.
3. ↑  Ruipérez, Martín S. (2006): *El mito de Edipo. Lingüística, psicoanálisis y folklore*, pp.48-55, 85, Madrid: Alianza, ISBN 84-206-6016-7.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bernabé, Alberto (1979). *Fragmentos de épica griega arcaica* (en español). Madrid: Gredos. pp. 39–92.

* Ruipérez, Martín S. (2006). *El mito de Edipo* (en español). Madrid: Alianza.

### Ligazóns externas

* Fragmentos e escolios que tratan sobre a *Edipodia* (Οἰδιπόδεια).
	+ Texto bilingüe grego - inglés en Internet Arquive; Facsímile electrónico da ed. de 1914 de Hugh Gerard Evelyn-White na Loeb Classical Library de obras de Hesíodo e de Homero.

* Fragmentos e escolios que tratan sobre a *Tebaida* (Θηβαΐς).
	+ Texto bilingüe grego - inglés: facsímile da ed. de 1914 de H.G. Evelyn-White.

* Fragmentos e escolios que tratan sobre os *Epígonos* (Ἐπίγονοι).
	+ Texto bilingüe grego - inglés: facsímile da ed. de 1914 de H.G. Evelyn-White.