| **Historia do alfabeto** |
| --- |
|  Idade de Bronce Medio ss –XIX - -XV* Protocananeo s. –XIV.
	+ Ugarítico s. –XIII.
	+ Fenicio s. –XI.
		- Samaritano s. –VI.
		- Arameo s. –IX.
			* Brāhmī s. –VI.
			* Hebreo s. –III.
			* Siríaco s. –II.
			* Avéstico s. -III.
			* Árabe s. IV.
		- Grego s. –VIII.
			* Itálico antigo s. –VIII.
				+ Latino s. –VII.
				+ umbro s. -VI
				+ osco s. -V
				+ falisco s. -V
				+ alf. alpinos s. -III
					- Rúnico s. II.
			* Copto s. I.
			* Gótico s. IV.
			* Armenio 405.
			* Glagolítico 862.
			* Cirílico s. X.
		- Ibérico s. –III.
			* Celtibérico s. –II.
	+ Sudarábico s. –IX.
		- Ge'ez ss. III-IV.
 |
| Meroítico s. –III. |
| ***Xenealoxía completa*** |

O **alfabeto etrusco** consta de 26 letras (alfabeto modelo) das que catro nunca se empregaron (B C D O). Serve para transcribir o etrusco.
Os textos máis antigos son abecedarios. O exemplo máis coñecido é o alfabeto de Marsiliana (século -VII), que comporta 26 letras das que cinco son vogais: 22 letras gregas de orixe fenicia e 4 letras propias do alfabeto grego (da variante chamada *vermella*).

Alfabeto de orixe eubea (unha variante *vermella* do alfabeto grego chamado clásico) que foi empregada polos latinos, que repectaron a mesma orde agás pola letra G, inventada polos romanos e que ocupou o lugar do Z, que non facía falta para a escritura do latín clásico, aínda que despois se retomou para os préstamos do grego e relegada ao final do alfabeto. As letras que non se empregaban en latín desapareceron (como Th, S, S', Ph, Kh e *8*).

O lugar onde se tomou prestado este alfabeto é probabelmente a colonia grega de Ischia (Pitecusas), fronte a Cumas, a mediados do século -VII.

A B C (=[k]) D E F (=v) Z (=ts) H Th (como no inglés *ten*) I K L M N S O P S' (=sh?) Q R S T U X (=ś) Ph (como no inglés *pen*) Kh 8 (=f)

Lenda etrusca PUPLUNA (Populonia) nunha moeda etrusca, reproducida por Giuseppe Micali.
O alfabeto etrusco *clásico* chamado «neoetrusco» aparece sobre o -400 e presenta modificacións en relación ao alfabeto de Marsiliana d'Albegna (primeiro *modelo de alfabeto* sobre unha taboíña de marfil, destinada a ser un pendente):

* o grafema 8 para a consoante f ;
* B e D abandonadas porque os sons correspondentes non existían en etrusco — que ignoraba as consoantes sonoras (mais habían ser utilizadas polos romanos que as necesitaban para transcribiren os sons do latín);
* K abandonada tamén, agás ante A como no latín KALENDAE (cf. : Calendas) (que deu calendario) e nas cidades setentrionais de Etruria;
* O desaparece, substituído por U/Y;
* as letras de orixe fenicia, *samek* e *sadi*, non se empregan.

Pódense notar tamén dous tipos de signos de puntuación:

* a puntuación externa: serve para separar as frases e as palabras.
* a puntuación interna, que se atopa, como indica a palabra, no interior das palabras; o seu significado non foi definido claramente aínda.

Alfabeto
--------

A seguinte táboa presenta os alfabetos etruscos arcaico e clásico, así como as letras equivalentes nos alfabetos grego e latino (cando existe correspondencia). Indícase ademais a pronuncia reconstruída:

| Etruscoarcaico | Etrusco  clásico | Equivalentegrego | Equivalentelatino | Pronuncia |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| A | A | Alpha | A | [a] |
| B |   | Bêta | B | [b] |
| C, Gimel | , Gimel | Gamma | C | [k] |
| D |   | Delta | D | [r], [d] |
| E | E | Epsilon | E | [e] |
|  |   | Digamma |  | [v], [w], [u] |
| Z | Z,  | Zêta | Z | [z], [ts] |
|  | ,  | Êta | H | [h] |
| ,  | ,  | Thêta |   | [th] |
|  |  | Iota | I | [i] |
|  |  | Kappa | K | [k] |
|  |  | Lambda | L | [l] |
|  |  | Mu | M | [m] |
|  |  | Nu | N | [n] |
|  | ,  | Omicron | O | [thi], [u], [o] |
|  |  | Pi | P | [p] |
| ,  |  | San |   | [ch] |
|  | ,  | Koppa | Q | [q], [phi] |
|  | ,  | Rhô | R | [r] |
|  |  | Sigma | S | [s] |
|  |  | Tau | T | [t] |
|  | , Waw | Upsilon | V | [u] |
|  |   | Chi | X | [ch] |
| Φ | Φ | Phi |   | [phi] |
| Ψ | Ψ | Psi |   | [khi] |
|   |  |   | F | [f], [fh] |

Codificación informática
------------------------

Unicode inclúe un bloque «itálico antigo» que, aínda que non é propiamente etrusco, contén caracteres que proveñen directamente del. Os creadores de tipos de letras se inspiran principalmente nas inscricións latinas arcaicas, que utilizan o primeiro estadio das letras etruscas. Non son utilizábeis con facilidade. Son estes:

𐌀𐌁𐌂𐌃𐌄𐌅𐌆𐌇𐌈𐌉𐌊𐌋𐌌𐌍𐌎𐌏𐌐𐌑𐌒𐌓𐌔𐌕𐌖𐌗𐌘𐌙𐌚

Notas
-----

1. ↑  Micali, G. (1849). *Storia degli antichi popoli italiani*. Vol. I. Florencia. Páxina 146. Nota 153.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Etruscos
* Civilización etrusca
* Lingua etrusca
* Uncial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q271565
* EBID: ID

 |