recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Francisco Sanz Riobó**, nado na Coruña o 8 de decembro de 1836 e finado en Sanlúcar de Barrameda en xuño de 1890, foi un empresario e político galego, deputado en varias ocasións durante a monarquía de Amadeo I e a Restauración borbónica.

Traxectoria
-----------

Francisco Sanz Riobó naceu no seo dunha familia humilde. Malia ás súas capacidades académicas, non puido máis que rematar o ensino básico pois a falta de recursos da familia non fixo posible o acceso a estudos superiores. As crónicas da época destacan que tivo un rápido éxito nos negocios: con 20 anos dirixía un dos principais bancos de Galicia.

Politicamente militou no liberalismo progresista de Espartero, e participou nunha revolta na Coruña, canda outros esparteristas, contra o goberno de Leopoldo O'Donnell. Contra o ano 1858, deixou a banca e a cidade da Coruña para establecerse como contratista público en Lugo cun capital de 50 000 reais. Alí, xa dentro da Unión Liberal, foi opositor aos moderados. Foi un dos intermediarios da correspondencia entre os exiliados e implicados na conspiración que deu na Revolución "Gloriosa" de 1868 como Juan Zavala e Augusto Ulloa. Formou parte da Xunta Revolucionaria de Lugo logo do levantamento que depuxo a Isabel II e foi desginado deputado provincial por Vilalba. Defensor da monarquía de Amadeu I, foi electo deputado por Viveiro nas xerais de España de abril de 1872 gañando sona nas súas retesías parlamentarias cos republicanos. Na Restauración borbónica, integrouse no partido Liberal-Fusionista de Sagasta, sendo elixido novamente deputado entre 1881 e 1883 e entre 1886 e 1890, sempre en representación de Viveiro. A prensa galega da Restauración cita decote a súa considerable fortuna e popularidade política. Faleceu en Sanlúcar de Barrameda o 24 de xuño de 1890.

Foi distinguido coa encomenda da Orde de Carlos III e, por deferencia de Amadeu I, coa Gran Cruz da Orde de Isabel a Católica, tamén foi membro a Asociación de Escritores e Artistas Españois.

Notas
-----


1. 1 2  "Notas biográficas: Francisco Sanz Riobó". *Escenas Contemporáneas* (26): 231–234. 15-10-1883.
2. ↑  Barreiro Fernández, Xosé Ramón; López Morán, Beatriz; Mínguez Goyanes, Xosé Luís. "Parlamentarios de Galicia". *Real Academia Galega*. p. 657. Consultado o 2023-09-21.
3. ↑  "Sección Oficial". *Boletín Oficial de la Provincia de Lugo*. 20-10-1868. Consultado o 21-9-2023.
4. ↑  "Noticias regionales: Galicia - Vivero". *La Ilustración Gallega y Asturiana* (21). 27-7-1881.
5. ↑  "Correo de Galicia". *El Correo Gallego*. 11-4-1886. Consultado o 22-9-2023.
6. ↑  "Necrológicas". *El Eco de Galicia*. 25-6-1890. Consultado o 21-9-2023.
7. ↑  "Del interior". *La Monarquía*. 25-6-1890. Consultado o 22-9-2023.
Non confundir con Cloroformo.
Estrutura química xeral dos ésteres de cloroformato.
Os **cloroformatos** son unha clase de compostos orgánicos coa fórmula ROC(O)Cl. Formalmente son ésteres do ácido clorofórmico. A maioría son líquidos volátiles incoloros que se degradan en aire húmido. Un exemplo simple é o cloroformato de metilo, que está dispoñible comercialmente.

Os cloroformatos on utilizados como reactivos en química orgánica. Por exemplo, o cloroformato de bencilo utilízase para introducir o grupo protector carboxibencilo (Cbz) e o cloruro de fluorenilmetiloxicarbonilo utilízase para introducir o grupo protector FMOC. Os cloroformatos son moi utilizados no campo da cromatografía como axentes de derivación. Converten compostos polares en derivados máis volátiles menos polares. Deste xeito, os cloroformatos permiten facer unha transformación relativamente simple dunha gran gama de metabolitos (aminoácidos, aminas, ácidos carboxílicos, fenois) para a análise por cromatografía de gases / espectrometría de masas.

Reaccións
---------

As reactividades dos cloroformatos e cloruros de acilo son similares. As reaccións representativas son:

* Reacción con aminas para formar carbamatos:

ROC(O)Cl + H2NR' → ROC(O)-N(H)R' + HCl
* Reacción con alcohois para formar ésteres de carbonos:

ROC(O)Cl + HOR' → ROC(O)-OR' + HCl
* Reacción con ácidos carboxílicos para formar anhídridos mixtos:

ROC(O)Cl + HO  
2CR' → ROC(O)−OC(O)R' + HCl
Tipicamente, estas reaccións serían realizadas en presenza dunha base que serve para absorber o HCl.

Os ésteres de cloroformatos de alquilo degrádanse dando o cloruro de alquilo, con retención da configuración:

ROC(O)Cl ' → RCl + CO  
2
A reacción propúxose que se desenvolve por medio dun mecanismo de substitución nucleofílica interna (SNi).

Notas
-----

1. ↑  Hušsek, Petr; Šimek, Petr (2006). "Alkyl Chloroformates in Sample Derivatization Strategies for GC Analysis. Review on a Decade Use of the Reagents as Esterifying Agents". *Current Pharmaceutical Analysis* **2**: 23-43. doi:10.2174/157341206775474007.
2. ↑  Smith, Michael B.; March, Jerry (2007). *Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure* (6ª ed.). Nova York: Wiley-Interscience. p. 1428. ISBN 978-0-471-72091-1.
3. ↑  Smith, Michael B.; March, Jerry (2007). *Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure* (6ª ed.). Nova York: Wiley-Interscience. p. 468. ISBN 978-0-471-72091-1.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2746231
* MAG: 2780071497

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre bioloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
O **voo 711 de American Airlines** era un servizo regular dende Newark, Nova Jersey ata Tulsa, Oklahoma, con varias escalas no medio, sendo Springfield, Missouri unha delas. O día 20 de marzo de 1955 o avión que operaba a ruta, un Convair CV-240-0 con rexistro N94234, esnafrouse nun campo de lama na aproximación ao aeroporto rexional de Springfield-Branson, preto de Springfield, matando a 13 das 35 persoas a bordo (11 pasaxeiros e 2 tripulantes), e ferindo aos 22 restantes. Dos tres tripulantes só sobreviviu o piloto.

O piloto do voo, Jack Pripesh, sufriu feridas considerables, incluída a perda do ollo dereito, e quedou en coma despois do accidente. Case dúas semanas despois do sinistro, Pripesh díxolle a xornalistas que non podía lembrar nada del.

Os descubrimentos sobre o accidente foron publicados pola Xunta de Aeronáutica Civil o 22 de setembro de 1955. A xunta determinou que non se realizou unha aproximación completamente instrumental a Springfield-Branson, como debería ser en base ás pobres condicións meteorolóxicas do momento. As probas demostraron que a tripulación non parecía ter coñecemento da altitude da aeronave e que estaban descendendo. A xunta creu que foi probable que "os pilotos estaban centrándo a súa atención nas luces do aeroporto en vez de ver para os seus instrumentos".

Notas
-----

1. ↑  *The Indianapolis Star*, 21 de marzo de 1955
2. 1 2  *The Chillicothe Constitution-Tribune*, 2 de abril de 1955
3. ↑  *The Neosho Daily News*, 21 de marzo de 1955
4. 1 2  *The Waco News-Tribune*, 23 de setembro de 1955
5. ↑  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Convair CV-240-0 N94234 Springfield Municipal Airport, MO (SGF)". *aviation-safety.net*. Consultado o 2018-12-23.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25327101
* ASN: 19550320-1

 |
O **voo 1320 de Eastern Air Lines Shuttle** era un servizo de pasaxeiros entre Newark e Boston que foi secuestrado ao redor das 7:30 p.m. do día 17 de marzo de 1970 por John J. Divivo, armado cun revólver do calibre 38. O capitán Robert Wilbur Jr. de 35 anos e antigo piloto da forza aérea que fora promocionado a capitán só seis meses antes, foi disparado no brazo polo secuestrador. A pesar das súas feridas, voou o avión con seguridade ata aterralo mentres falaba coa torre, dicíndolle que o copiloto fora disparado (pero non el) e necesitaba unha ambulancia. O seu copiloto, o primeiro oficial James Hartley, de 30 anos, fora disparado sen aviso por Divivo e colapsou. A pesar de resultar mortalmente ferido Hartley recuperouse o suficiente como para quitarlle a arma a Divivo e dispararlle tres veces antes de caer inconsciente e finalmente morrer. Aínda que resultou ferido e caeu entre os asentos, Divivo levantouse e comezou a golpear ao capitán Wilbur, intentando forzar un accidente. Wilbur golpeou a Divivo na cabeza coa arma que recuperara da consola central. O piloto foi capaz de aterrar o avión no aeroporto Logan de Boston, e o secuestrador foi arrestado inmediatamente. O día 1 de novembro Divivo colgouse mentres agardaba o seu xuízo na cadea.

Notas
-----

1. ↑  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident McDonnell Douglas DC-9-31 N8925E Boston-Logan International Airport, MA (BOS)". *aviation-safety.net*. Consultado o 2019-01-08.
2. ↑  "One heck of an in-air gunfight on a civilian jet". *Boston.com*. Consultado o 2019-01-08.
3. ↑  Walker, Adrian. "Friends in high places". *Boston.com*. Consultado o 2019-01-08.
4. ↑  "Eastern Airlines Hijacking of 1970, resulted in the First Air Piracy Death in U.S. History". *www.celebrateboston.com*. Consultado o 2019-01-08.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5329967
* ASN: 19700317-0

 |
Sagrario da Colexiata de Santa María a Real do Sar, en Santiago de Compostela.
No catolicismo, o **sagrario** ou **tabernáculo** é o lugar onde se garda a sagrada hostia nos templos.

Historia
--------

Engádese con frecuencia ao retablo. Ademais, pode terse como parte integral deste desde o século XV. Antes desta práctica, empregábase o reservado, sobre todo na era das persecucións gardábase o sacramento en lenzos ou en caixiñas que os fieis levaban ás súas casas. Na época constantiniana e nos séculos posteriores inmediatos, suspendíase nunha caixa de ouro sobre o altar e pendente do baldaquino ou se colocaba esta en un nicho da ábsida na sancristía ou simplemente sobre o altar.

Máis adiante, cando se estableceron os retablos fixos, púñase nun sagrario detrás do retablo. Nalgunhas igrexas importantes, como as catedrais da Coroa de Aragón, colócase nun alto camarín detrás do retablo, perforándose este nun gran espazo ovalado e cuberto con vidros para que a través deles se vexa de lonxe a luz que ilumina o mencionado camarín. No estudo da historia inflúe moito, porque nos conta a historia do mundo no tempo de edificación do templo ao que pertence.

Algúns sagrarios adoitan ter na parte superior un dosel ou fornelo, o cal é diáfano e abovedado, chamado manifestador ou exporitorio, utilizado para expor no seu interior, de forma temporal ou permanente, o Santísimo Sacramento (hostia consagrada aloxada na custodia ou ostensorio).

Referencias
-----------

1. 1 2  "Dicionario". *Real Academia Galega*. Consultado o 2023-09-21.
2. ↑  "Dicionario". *Real Academia Galega*. Consultado o 2023-09-21.
3. ↑  "Tabernacle" en la *Catholic Encyclopedia*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1670363
* AAT: 300207778
* BRE: 4178019
* GEC: 0140653
* GND: 4184304-6
* LCCN: sh85131787
* Treccani: tabernacolo

 |
**James "Jim" Loscutoff**, nado en San Francisco (California) o 4 de febreiro de 1930, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense que xogou durante 9 tempadas na NBA, todas elas en Boston Celtics, cos que gañou sete aneis de campión. Con 1,96 metros de altura, xogaba na posición de aleiro.

Traxectoria deportiva
---------------------

### Universidade

Comezou a súa carreira universitaria no Grant Tech Community College de Oakland (California), onde pasou dous anos antes de ser transferido á Universidade de Oregón. Tras un ano cos *Ducks*, incorporouse ás Forzas Armadas dos Estados Unidos, onde pasou tres longos anos antes de volver de novo á universidade para terminar a súa carreira. En total promedió 14,9 puntos e 14,8 rebotes por partido. Como homenaxe á súa brillante traxectoria foi incluído no Salón da Fama do Deporte de Oregón.

### Profesional

"Número retirado" de Loscutoff.
Foi elixido na cuarta posición no Draft da NBA de 1955 por Boston Celtics, onde se incorporou xa con 25 anos. Foi elixido expresamente polo adestrador Red Auerbach para dotar de máis intensidade defensiva ao seu equipo, que aínda que en ataque foi o primeiro en ter unha media de máis de 100 puntos nunha tempada, a 1954-55, o seu defensa era das peores da liga.

Foi designado "o home da machada" pola súa intensidade defensiva, e xunto a Bill Russell, outro excelente defensor, formaron parte da grandeza dos Celtics dos anos 60, que conseguiron 7 títulos, 6 deles consecutivos, con *Loscy* nas súas filas.

Terminou a súa carreira ao finalizar a tempada 1963-64, e o club decidiu renderlle unha homenaxe retirando a súa camiseta co número 18, pero pediu que ese dorsal puidese ser portado por outro xogador no futuro, polo que no alto do Boston Garden, e hoxe en día do TD Banknorth Garden, colga unha bandeirola co seu alcume, "LOSCY", no canto do número como ocorre cos outros 22 retirados. Posteriormente ese dorsal co 18 foi levado por Dave Cowens, en cuxa honra finalmente se retirou. No total da súa carreira promedió 6,2 puntos e 5,6 rebotes por partido.

#### Equipos

* Boston Celtics (1955-1964)

Vida posterior
--------------

Na actualidade Loscutoff reside entre Florida e Andover, Massachusetts, onde a súa familia é propietaria dun campamento de día para nenos.

Notas
-----

1. ↑  Ficha de Loscutoff en TDR
2. ↑  "Believe it or not, NBA used to be rougher - Insider - National Basketball Association". Arquivado dende o orixinal o 29 de xuño de 2012. Consultado o 29 de xuño de 2012.
3. ↑  Legal Timeout with Jim Loscutoff

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Estatísticas de Loscutoff Arquivado 20 de outubro de 2012 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q719891
* Basketball-Reference: loscuji01
* NBA: 77409

 |
O **voo 629 de United Airlines** foi un Douglas DC-6B, con rexistro N37559 e bautizado como *Mainliner Denver*, que foi voado cunha bomba de dinamita situada na equipaxe facturada o día 1 de novembro de 1955. O estoupido ocorreu sobre Longmont, Colorado ao redor das 7:03 p.m. hora local, mentres o aparello estaba en ruta dende Denver, Colorado, cara Portland, Oregón, e Seattle, Washington. Os 39 pasaxeiros e 5 tripulantes a bordo morreron no estoupido e accidente.

Os investigadores determinaron que Jack Gilbert Graham foi o responsable de poñer a bomba para matar a súa nai como vinganza pola súa infancia e para cobrar un suculento seguro de vida. Tras 15 meses, Graham, que xa tiña un amplo historial criminal, foi xulgado, condenado e executado polo crime.

Notas
-----

1. 1 2  "Informe do accidente". *CAB*. Archived from the original on 19 de xaneiro de 2016. Consultado o 2019-1-9.
2. 1 2 3  "Time Bomb". *A Crime to Remember*. Tempada 1. Episodio 4. Investigation Discovery
3. ↑  "Jack Gilbert Graham". *Famous Cases & Criminals*. Federal Bureau of Investigation

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2910683
* ASN: 19551101-0

 |
**Movemento rectilíneo uniforme.** Representación gráfica da posición, velocidade e aceleración dun móbil en función do tempo.
O **movemento rectilíneo uniforme** dun punto en relación a un referencial S ten lugar cando nese mesmo espazo o punto se move en liña recta con velocidade constante, é dicir, con aceleración nula.

En termos matemáticos, se {\displaystyle {\vec {r\_{(t)}}}} for a posición do punto e t o tempo:

{\displaystyle {\frac {d{\vec {r}}}{dt}}={\vec {v}}=constante} ou {\displaystyle {\vec {a}}={\frac {d{\vec {v}}}{dt}}={\frac {d^{2}{\vec {r}}}{dt^{2}}}={\vec {0}}}

A distancia percorrida calcúlase multiplicando a magnitude da velocidade polo tempo transcorrido. Esta relación tamén é aplicable se a traxectoria non é rectilínea, con tal que a velocidade sexa constante.

A velocidade pode ser nula (repouso), positiva ou negativa. Polo tanto, o movemento pode ter dous sentidos; unha velocidade negativa representa un movemento en dirección contraria ao sentido que teñamos aceptado como positivo.

O **MRU** caracterízase por:

* Movemento que se realiza sobre unha liña recta.
* Velocidade constante; implica magnitude e dirección constantes.
* Aceleración nula.

Ecuacións do movemento
----------------------

Sabemos que a velocidade {\displaystyle v\,} é constante; isto significa que non existe aceleración.

Entón, a posición x\, no instante {\displaystyle t\,} vén dada por:

{\displaystyle x=x\_{0}+vt\,}
onde {\displaystyle x\_{0}\,} é a posición inicial.

Representación gráfica do MRU
-----------------------------

Na representación da gráfica da velocidade en función do tempo obtense unha recta paralela ás abscisas (tempo). Ademais, a área baixo a recta producida representa a distancia percorrida.

A representación gráfica da distancia andada en función do tempo dá lugar a unha recta que ten como pendente o valor da velocidade.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Antonio Máximo, Beatriz Alvarenga (2004). *Física General*. México D.F.: Oxford University Press. ISBN 970-613-147-7.  *(en castelán)*

### Outros artigos

* Cinemática
* Movemento rectilíneo
* Movemento rectilíneo uniformemente acelerado

### Ligazóns externas

* Movemento rectilíneo uniforme *(en castelán)*
**Pablo Pinillos Caro**, nado en Murillo de Río Leza (A Rioxa) o 9 de xullo de 1974, é un exfutbolista español. Xogaba de defensa.

Traxectoria
-----------

Pinillos compaxinou nos seus comezos os seus adestramentos co traballo de albanel, comezando a xogar na tempada 1995–96 no CD Calahorra de Terceira División e a tempada seguinte nas filas do Pontevedra CF de Segunda División B. Na tempada 1997–98 foi contratado polo Deportivo da Coruña, club co que debutou en Primeira División o 11 de xaneiro de 1998, nun partido contra o CD Tenerife que rematou con vitoria para os galegos (1–0). Con todo xogaría a meirande parte dos partidos no filial branquiazul, permanecendo no Deportivo B até 1999.

A tempada 1999–00 xogou no CD Toledo, onde estivo un ano, para recalar posteriormente no SD Compostela, no que permaneceu até 2003. No club santiagués pousou espido xunto cos seus compañeiros para unha revista, para así denunciar que levaban sete meses sen cobrar.

Na tempada 2003–04 foi contratado polo Levante UD, co que conseguiu o ascenso a Primeira esa mesma tempada. Neste club coincidiu con Manuel Preciado, grazas ao cal o adestrador o chamaría na súa segunda tempada como adestrador do Racing de Santander. Por isto, en 2005, foi contratado polo Racing, club onde hoxe é un dos capitáns.

Marcou o seu primeiro en Primeira o 26 de abril de 2009, nun partido que enfrontou ao Athletic Club co Racing e que rematou con derrota (2–1). O seu segundo e de momento derradeiro gol Primeira logrouno o 23 de setembro de 2010, nun partido que enfrontaba ao Racing co Sevilla FC no estadio Ramón Sánchez Pizjuán.

Notas
-----

1. ↑  ""Pinillos capitán do Racing"". Arquivado dende o orixinal o 17 de febreiro de 2018. Consultado o 06 de setembro de 2009.
2. ↑  "Pinillos marcó ayer su primer gol como jugador de Primera"

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q939434
* BDFutbol: 2164
* FootballDatabase: 7261
* Soccerway: 3284
* Transfermarkt: 23290

 |
**Pilar Neira Martínez**, nada en Londres en 1963, é unha exfutbolista e adestradora de fútbol galega.

Traxectoria como xogadora
-------------------------

Criada na cidade da Coruña, practicou como deportista o fútbol e o balonmán. Comezou xogando ao fútbol en 1976 no Karbo CF, equipo de fútbol feminino que en 1980 sería absorvido polo Deportivo pasándose a chamar Karbo Deportivo co que gañou tres campionatos de España. En 1982[] fichou no Maravillas SD e posteriormente polo Brigantium CF, e en 1985 gañou o campionato de España de seleccións territoriais representando a Galicia.

Traxectoria como adestradora
----------------------------

En 1982 obtivo o título de adestradora nacional. Como adestradora ascendeu o Orzán SD a Primeira Nacional e gañou tres campionatos de España. Tamén foi adestradora do Imperátor, e dos equipos de fútbol sala da Capela, o Breogán e o Riazor.

En 2007 converteuse na primeira seleccionadora da selección galega de fútbol feminino, posto que ocupou ata 2009.

Ademais, é a presidenta da Asociación de Mulleres Deportistas de Galicia e do Balonmán A Coruña.

Datos persoais
--------------

Está casada e ten unha filla. É seareira do Deportivo da Coruña.

Notas
-----

1. 1 2  Pilar Neira: "Non habería que mesturar deporte e política como pasou coa selección galega Arquivado 30 de agosto de 2010 en Wayback Machine. *Xornal de Galicia*, 29/08/2010.
2. ↑  Pilar Neira entrenará a la selección gallega femenina Arquivado 09 de marzo de 2016 en Wayback Machine. *El Correo Gallego*, 17/11/2007.
O **voo 345 de Turkish Airlines** era un voo regular doméstico de pasaxeiros operado por un Fokker F28-1000 Fellowship dende o aeroporto de Esmirna-Adnan Menderes ata o aeroporto de Istanbul Yeşilköy que se esnafrou no mar de Mármara o 30 de xaneiro de 1975 durante a aproximación. Foi o segundo peor accidente dun Fokker F28 e o terceiro con máis vítimas en Turquía na época.

Avión
-----

O avión que operaba o voo 345 era un Fokker F28-1000 Fellowship con número de serie 11058, que realizara o seu primeiro voo en 1972. Dende entón acumulaba 3 713 horas de voo en 5 062 ciclos. O voo 345 engalou de Esmirna sobre as 18:00 EET (20:00 UTC) para un voo de 40 minutos ao aeroporto de Istanbul Yeşilköy con 38 pasaxeiros e 4 tripulantes a bordo.

Accidente
---------

Ás 18:39 o avión aterrou na pista do aeroporto de Istanbul Yeşilköy pero un fallo eléctrico no aeroporto nese mesmo momento forzou á tripulación a iniciar o aborto da aproximación. 22 segundos despois de que as luces se apagasen o xerador de emerxencia comezou a funcionar e acendeu as luces da pista. O piloto elixiu seguir regras de voo visual por debaixo dunha altitude de 240 metres. Ás 18:43 a tripulación solicitou permiso para aterrar mentres se posicionaba para outra aproximación. Porén, debido a que outro avión estaba a piques de aterrar, o control de tráfico aéreo ordenou á tripulación do voo 345 continuar no aire. Cando, ás 18:53, o control de tráfico aéreo intentou establecer contacto co aparello non recibiu resposta.

Determinouse que o avión estrellárase no mar de Mármara. Porén, os restos non serían localizados ata varios anos máis tarde.

Notas
-----

1. 1 2  "Kara kutunun peşinde 36 yıl". *Sabah* (en turco). Consultado o 2018-12-11.
2. ↑  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Fokker F-28 Fellowship 1000 TC-JAP Istanbul-Yesilköy Airport (IST) [Marmara Sea]". *aviation-safety.net*. Consultado o 2018-12-11.
3. ↑  "Korkunç iddia! Stuart Kline; Devlet ‘sus payı’ alarak kazanın üzerini örttü! THY derhal yanıtla ve çıkart!". *web.archive.org*. 2009-06-16. Archived from the original on 16 de xuño de 2009. Consultado o 2018-12-11.
**Makea Karika George Pa**, nado o 1 de agosto de 1893 en Avarua e finado o 5 de maio de 1949, foi un ariki da dinastía Makea Karika Ariki da triboTeauotonga nas Illas Cook.

Traxectoria
-----------

George Pa era o fillo primoxénito da ariki Makea Karika Takau Tuaraupoko Mokoroa ki Aitu, estudou na escola da Sociedade Misioneira de Londres de Avarua. En 1915 casou con Ngapoko Wilson, desa unión naceron once fillos. En 1916 comezou a traballar na compañía neozelandesa *Union Steam Ship* e pouco despois integrou o corpo expedicionario neozelandés da ANZAC, ascendido a sarxento, participou con outros 500 rarotonganos na New Zealand Rarotongan Company que participou na toma de Xerusalén aos otománs, obtivo en febreiro de 1918 a Medalla á Conduta Distinguida por valentía demostrada e devoción ao deber, converténdose George Pa no único habitante das Illas Cook en ser distinguido durante a primeira guerra mundial. En 1919 volveu a Rarotonga, enfermo de tubercolose, dedicouse ao cultivo das súas terras familiares e foi un membro destacado da Igrexa da Sociedade Misioneira de Londres, actual Igrexa Cristiá das Illas Cook, durante a segunda guerra mundial foi membro das Forzas de Defensa Local. En 1942 sucedeu á súa nai como ariki, converténdose igualmente en membro do Consello Insular de Rarotonga, a súa filla Makea Karika Takau Margaret Ariki, sucedeulle á súa morte en 1949.

Notas
-----

1. ↑  The Rarotongan Company

Fontes
------

* Scott, D. *Years of the pooh-bah*. Rarotonga, 1991.
* Fairfax, Denis. 'Karika, Pa George 1893 - 1949'. Dictionary of New Zealand Biography, actualizado o 1 de setembro de 2010.
**Valve Software** é unha empresa estadounidense de software no campo dos videoxogos. Fíxose mundialmente famosa polo seu primeiro xogo, Half-Life e por unha modificación deste xogo, Counter-Strike. As oficinas centrais de Valve Software atópanse en Kirkland, Estados Unidos.

Historia
--------

Valve Software foi formada en 1996 por Gabe Newell e Mike Harrington. Ambos eran ex-traballadores do xigante informático Microsoft e traballaran nos seus sistemas operativos Windows e OS/2 antes de pasarse ao mundo dos videoxogos.

Co seu primeiro xogo Valve tivo un tremendo éxito obtindo beneficios das súas expansións e mods. No seu traballo xunto á comunidade de xogadores atópanse títulos como *Counter-Strike* ou *Day of Defeat*. En maio de 2003, Valve Software causou un gran revuelo na feira E3 ao presentar o que parecía unha versión practicamente terminada de *Half-Life 2*.

Tras un atraso dun pouco máis dun ano, posiblemente debido ao roubo dunha parte do código fonte que sufriu Valve, *Half-Life 2* foi lanzado o 16 de novembro de 2004 en todo o mundo mediante a súa plataforma *Steam*.

Software
--------

### Videoxogos

* Half-Life
* Half-Life: Source
* Half-Life 2
* Half-Life 2: Episode One: Continuación do argumento de Half-Life 2.
* Counter-Strike: Baseado en traballos de afeccionados.
* Team Fortress Classic
* Day of Defeat: Baseado en traballos de afeccionados.
* Day of Defeat: Source: Remake do original Day Of Defeat.
* Counter-Strike: Source: Remake do orixinal Counter-Strike.

Notas
-----

1. ↑  "Xogos de tiro en liña semellante ao Counter-Strike".

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio oficial *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q193559
* WorldCat
* VIAF: 147977846
* BNF: 140315406
* Genius: Valve-corporation
* GND: 1087505445
* GRID: grid.504634.0
* ISNI: 0000 0004 0515 253X
* LCCN: nr2004037172
* MAG: 1317635190
* MusicBrainz: ID
* MusicBrainz: ID
* OpenCorporates: 602290773
* SUDOC: 197372090
* VGMdb: 412

 |
O **voo 6437 de Taban Air** era un servizo regular doméstico que se esnafrou en Mashhad, Irán o 24 de xaneiro de 2010. As 170 persoas a bordo escaparon do avión incendiado sen que houbeses vítimas mortais. A meirande parte dos pasaxeiros era peregrinos regresando tras visitar lugares sagrados en Iraq.

Avión
-----

O aparello implicado no accidente era un Tupolev Tu-154M. Tiña o rexistro RA-85787 e voara por vez primeira no ano 1993.

Accidente
---------

O voo 6437 estaba sendo operado por Kolavia en nome de Taban Air. Saíra de Abadán e foi desviado a Isfahán debido á mala visibilidade en Mashhad. Cando a visibilidade mellorou o avión engalou outra vez, pero deteriorouse antes de que o voo 6437 puidese aterrar. Mantívose ao avión en espera preto do aeroporto de Mashhad cando un pasaxeiro se puxo seriamente enfermo. A tripulación declarou unha emerxencia médica. Os pilotos decidiron aterrar en Mashhad facendo unha aproximación ILS á pista 31R a pesar da pouca visibilidade. Durante a aterraxe a cola golpeou o chan causando que o avión se desviase fóra da pista, o tren do morro colapsou, a á dereita golpeou o chan e o avión incendiouse. Todos os pasaxeiros e tripulantes sobreviviron resultando 47 deles feridos.

Notas
-----

1. ↑  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Tupolev Tu-154M RA-85787 Mashhad Airport (MHD)". *aviation-safety.net*. Consultado o 2018-12-26.
2. 1 2  "Kolavia T154 at Mashhad on Jan 24th 2010, medical emergency, risky landing, aircraft burst into flames". *The Aviation Herald*. Consultado o 2018-12-26.
3. ↑  "Plane catches fire trying to land in Iran - CNN.com". *www.cnn.com* (en inglés). Consultado o 2018-12-26.
4. ↑  "Iran jet catches fire on landing" (en inglés). 2010-01-24. Consultado o 2018-12-26.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2623769
* ASN: 20100124-0

 |
Lago de Garda
View of south lake near Peschiera del Garda (Verona, Italy) (probably with Lake Frassino or River Mincio), up the panting mountains of side Brescia (Italy), painted start to 1533 by Girolamo dai Libri.
O **lago de Garda**, ou *Benàco* ou *Bènaco*, é o maior lago italiano, cunha superficie de preto de 370 km². Está situado entre a Lombardía (provincia de Brescia, Véneto (provincia de Verona e o Trentino-Tirol do Sur (provincia de Trento). O nome latino do lago, Benàco, é de orixe incerta, mentres o nome actual deriva da cidade homónima de Garda, que durante o medievo era o maior centro de intercambio de bens da zona costeira do lago.

Xeografía
---------

As augas do lago bañan numerosos centros habitados da provincia de Brescia (Sirmione, Desenzano del Garda, Lonato, Padenghe sul Garda, Moniga del Garda, Manerba del Garda, San Felice del Benaco, Salò, Gardone Riviera, Toscolano-Maderno, Gargnano, Tignale, Tremosine, Limone sul Garda), da provincia de Verona (Peschiera del Garda, Castelnuovo del Garda, Lazise, Bardolino, Garda, Torri del Benaco, Brenzone, Malcesine) e da provincia de Trento (Riva del Garda, Nago-Torbole).

As illas
--------

No lago hai cinco illas. A máis grande é a illa de Garda, preto desta está a máis pequena, illa de San Bagio tamén chamada "dos coellos", unha pequena superficie de 100 metros cadrados que está a poucos metros da costa. A segunda illa, en tamaño, é a de Trimelone, con máis de 6.000 metros cadrados, famosa por ter sido un almacén de explosivos durante a segunda guerra mundial. As outras dúas son máis pequenas: a illa do Soño, que nos períodos de seca pode ser visitada a pé desde a costa (hai apenas 20 metros andando dende a península do Soño), e a illa das Oliveiras (degli Olivi en italiano).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6414
* WorldCat
* VIAF: 239869389
* BRE: 2344553
* EBID: ID
* GEC: 0029152
* GeoNames: 3176317
* GND: 4139154-8
* LCCN: sh85053064
* NKC: ge243762
* OSM: 8569
* Pleiades: 383587
* SUDOC: 116460784

 |
O **voo 433 de KLM Cityhopper** era un voo regular entre Ámsterdam, Países Baixos, e Cardiff, Gales. O día 4 de abril de 1994 o Saab 340B, con rexistro PH-KSH, que operaba a ruta, esnafrouse durante unha aterraxe de emerxencia.

Avión
-----

O aparello implicado era un Saab 340, con rexistro PH-KSH, que voara por vez primeira en 1990. Estaba equipado con dous motores General Electric CT7. O avión fixera unha aparición no especial de Nadal de 1993 "Sea Fever", da sitcom británica *Keeping Up Appearances*.

Accidente
---------

O avión engalou de Ámsterdam at 12:19 pm. 11 minutos despois, á 12:30 pm, a tripulación creu erroneamente que o motor 2 tiña baixa presión de aceite debido a unha luz de aviso defectuosa. O capitán atrasou a panca de potencia do motor 2 lentamente para poñela ao ralentí, e a tripulación solicitou regresar ao aeroporto de Ámsterdam-Schiphol. Na aproximación final, a unha altura de 90 pés, o capitán decidiu realizar un go-around e puxo a potencia ao máximo. Porén, só puxo a potencia ao máximo no motor 1, deixando o outro ao ralentí. Debido a iso o avión virou cara á dereita, inclinouse, entrou en perda e chocou contra o chan cunha inclinación duns 80 graos.

Das 24 persoas a bordo do aparello tres morreron, incluído o capitán. Nove persoas resultaron feridas de gravidade.

Notas
-----

1. ↑  "KLM Cityhopper PH-KSH (Saab 340 - MSN 195)". *www.airfleets.es*. Consultado o 2019-01-14.
2. ↑  "PH-KSH". *www.aviacrash.nl*. Consultado o 2019-01-14.
3. ↑  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Saab 340B PH-KSH Amsterdam-Schiphol Airport (AMS)". *aviation-safety.net*. Consultado o 2019-01-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2579458
* ASN: 19940404-1

 |
O **Campionato Nacional de Liga de Fútbol Indoor** foi unha competición de fútbol indoor disputada por varios clubs da liga española de fútbol entre 2008 e 2014. Estaba organizada pola Asociación de Fútbol Indoor. Os xogadores desta liga eran veteranos, ex-profesionais da liga española de fútbol 11. Ademais do trofeo de gañador, a clasificación nesta competición daba dereito a participar na Copa de España.

O torneo estaba organizado polas distintas asociacións de veteranos dos equipos participantes, sendo destinados os ingresos dos partidos a axudar aos futbolistas retirados. Alfredo Di Stéfano presidiu de forma honorífica o campionato.

Equipos
-------

A liga de fútbol indoor comezou a disputarse na tempada 2007-08, quedando formada polos 9 clubs que gañaron nalgunha ocasión a liga española de fútbol: FC Barcelona, Real Madrid, Atlético de Madrid, Athletic de Bilbao, Valencia CF, Real Sociedad, Deportivo da Coruña, Sevilla FC e Real Betis. Posteriormente uníronse o Celta de Vigo, RCD Espanyol, Sporting de Xixón, CD Málaga e FC Porto.

Palmarés
--------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Tempada | **Campión** | Subcampión |
| 2014 | **FC Porto** | Real Madrid |
| 2013 | **Celta de Vigo** | Real Valladolid |
| 2012 | **Real Madrid** | FC Barcelona |
| 2011 | **Sporting de Gijón** | RCD Mallorca |
| 2010 | **Deportivo da Coruña** | Betis |
| 2009 | **Barcelona** | Real Madrid |
| 2008 | **Deportivo da Coruña** | Real Madrid |

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial *(en castelán)*.

### Outros artigos

* Copa de España de fútbol indoor
O **voo 301 de Canadian Pacific Air Lines** era un servizo regular dende Honolulu, Hawai ata Nadi, Fidxi. O 22 de xullo de 1962 a ruta estaba sendo operada por un Bristol Britannia 314 con rexistro CF-CZB. Cando engalaba do aeroporto de Honolulu o avión tivo problemas nun motor e regresou para aterrar con tres motores cando durante o intento dun go-around esnafrouse no aeroporto, morrendo 27 dos seus 40 ocupantes.

Avión
-----

O aparello, un cuadrimotor turbohélice Bristol Britannia 314, fora fabricado no Reino Unido e voara por primeira vez o 14 de abril de 1958. Fora entregado novo a Canadian Pacific Air Lines o 29 de abril dese ano. Foi bautizado inicialmente *Empress of Vancouver* e posteriormente pasou a chamarse *Empress of Lima*.

Accidente
---------

O Britannia *Empress of Lima* estaba facendo un voo regular dende o aeroporto de Honolulu , Hawai, ata o aeroporto de Nadi, Fidxi. Pouco despois da engalaxe a tripulación tivo un aviso de lume nun motor, puxo en bandeira o motor 1 e expulsaron combustible antes de regresar a Honolulu 40 minutos despois. A aproximación con tres motores semellaba normal pero no último momento a tripulación decidiu facer un go-around e intentar outra aproximación. O avión inclinouse e desviouse cara a esquerda,golpeando a á de babor o chan a uns 550 pés do centro da pista. O avión desintegrouse cando atraveou o aeródromo antes de golpear contra algún equipamento de terra. Agás a fuselaxe traseira e a cola, o avión foi consumido polo lume. 13 persoas conseguiron escapar, pero 7 tripulantes e 20 pasaxeiros morreron.

Causa probable
--------------

A xunta de investigación do accidente concluíu que a causa probable foi "o intento de go-around con tres motores, cando o avión estaba en configuración total de aterraxe, a velocidade e altitude insuficiente para manter o control".

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Civil Aviation Authority 1974, p. 18/62
2. 1 2  Eastwood 1991, p. 73

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5030418
* ASN: 19620722-0

 |
**Luciana Paula Aymar**, nada en Rosario o 10 de agosto de 1977 é unha ex xogadora arxentina de hóckey sobre herba.

É a única xogadora da historia que recibiu oito veces o premio da FIH á mellor xogadora do ano, e está considerada a mellor xogadora de hóckey de todos os tempos.

Aymar é coñecida pola súa capacidade de superar as rivais empregando mediante cambios e releos. Por este motivo recibiu os alcumes de "La Maga" ("A maga") e "A Maradona do hóckey sobre herba". Foi a abandeirada da Arxentina nos Xogos Olímpicos de 2012, sendo a segunda xogadora deste deporte que o fai, despois de Marcelo Garraffo.

Traxectoria
-----------

Aymar comezou a xogar aos sete anos no Club Atlético Fisherton de Rosario. Seis anos despois cambiouse ao Jockey Club de Rosario. Gradualmente comezou a adestrar coa selección nacional júnior, para o que viaxaba todos os días a Buenos Aires. Na súa carreira internacional xogou no Rot Weiss Köln de Alemaña e no Real Club de Polo de España. No seu país, xogou no Quilmes Atlético Club e no GEBA, co que gañou a Liga Nacional e o Torneo Metropolitano. En 1997 formou parte da selección júnior da Arxentina que gañou o campionato júnior dos Xogos Panamericanos e a medalla de bronce na Copa do Mundo de Hóckey júnior. O ano seguinte debutou coa selección absoluta, acabando cuartas na Copa do Mundo.

Aymar pertence á xeración de xogadoras arxentinas que gañou varios torneos internacionais a partir dos Xogos Panamericanos de 1999, incluíndo catro medallas olímpicas e seis Trofeos de Campioas. Foi membro dos equipos que gañaron as Copas do Mundo de 2002 e 2010, a última delas na súa cidade natal de Rosario.

En 2008 foi declarada "Lenda do Hóckey" pola International Hockey Federation.

Xogou o seu último partido internacional coa Arxentina o 7 de decembro de 2014 en Mendoza, onde gañou o seu sexto Trofeo de Campioas.

Clubs
-----

| Club | País | Anos |
| --- | --- | --- |
| Rot-Weiss Köln | Alemaña Alemaña | 1998 |
| Real Club de Polo | España España | 1999 |
| Quilmes |  Arxentina | 2000 - 2007 |
| Gimnasia y Esgrima |  Arxentina | 2007 - 2011 |

Notas
-----

1. ↑  "Lucha Aymar Bio, Stats, and Results - Olympics at Sports-Reference.com". Arquivado dende o orixinal o 17-04-2020. Consultado o 5-12-2014.
2. ↑  "Amazing Aymar lands eighth FIH Player of the Year crown". 8-12-2013. Consultado o 8-12-2013.
3. ↑  Redacción (14 de novembro de 2010). "Luciana Aymar, otra vez la reina del planeta". *canchallena.com* (en castelán). Archived from the original on 14 de novembro de 2010. Consultado o 18 de novembro de 2010.
4. ↑  "Top 10 greatest fild hockey players". *The Telegraph* (en inglés).
5. ↑  "Luciana Aymar, the all time greatest hockey player..." (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 26 de decembro de 2016. Consultado o 13 de xuño de 2018.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Luciana Aymar Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q271360
* Munzinger: 01000008391
* OCID: luciana-aymar
* Sports Reference: lucha-aymar-1

 |
O **voo 3597 de Crossair** era un voo regular entre o aeroporto de Berlín-Tegel e o aeroporto de Zúric. O día 24 de novembro de 2001 o Avro RJ100, con rexistro HB-IXM, que operaba a ruta esnafrouse nuns outeiros cheos de árbores preto de Bassersdorf e incendiouse, matando a 24 dos seus 33 ocupantes.

Avión
-----

O aparello do accidente, un Avro 146-RJ100 con rexistro HB-IXM, fora fabricado en 1996 e tiña máis de 13 000 hora de voo e 11 500 ciclos. O avión estaba equipado con catro motores turbofán Lycoming LF507-1F.

Accidente
---------

O voo saíu do aeroporto de Berlín-Tegel ás 21:01 CET con 28 pasaxeiros, tres asistentes de cabina e a tripulación de voo formada polo capitán Hans Ulrich Lutz, de 57 anos, e o primeiro oficial First Officer Stefan Löhrer, de 25. Lutz era un piloto moi experimentado con máis de 19 500 horas de voo, das cales 19 300 eran como piloto ao mando. Löehrer, en contraste, tiña só 490 horas de experiencia.

Swissair, un dos principais accionistas de Crossair, deixara aos seus avión en terra un mes antes do accidente debido a problemas financeiros.

Ao chegar a Zúric sobre unha hora despois da engalaxe, os pilotos foron autorizados para unha aproximación ILS á pista 14, pero esta cambiouse por unha aproximación VOR/DME á pista 28 debido a unha lei de ruídos ao pasar as 10:00 pm. Había unhas condicións de visibilidade pobres debido a nubes baixas, e o gravador de voces da cabina captuou a transmisión dun anterior aterraxe dun voo de Crossair informando á torre de que non puidera ver a pista ata os 4,1 km de distancia. Ás 22:07 CET, o aparello esnafrouse contra un outeiro boscoso preto do pequeno pobo de Bassersdorf, a uns 4 km da pista, onde rompeu e incendiouse. 24 persoas morreron, incluídos os pilotos e un asistente de cabina, mentres que novo sobreviviron.

Notas
-----

1. ↑  Aircraft accident investigation bureau (ed.). "Final Report No. 1793" (PDF). Consultado o 2018-12-10.
2. ↑  "Informe final do accidente" (PDF). *Büro für Flugunfalluntersuchungen*. Consultado o 2018-12-10.
**Roland Thibeau**, nado en Élouges (Dour) o 21 de abril de 1948, é un escritor belga de lingua picarda.

Traxectoria
-----------

Estudou interpretación dramática no Institut des Arts de Diffusion e participou en diversas obras dramáticas como actor, director de escena ou autor. É tamén profesor do Institut des Hautes Études des Communications Sociales

Obra en picardo
---------------

*La dame sur le terril* é unha colección de relatos en picardo que publicou en 2007. En 2008 recibiu o premio literario de linguas rexionais endóxenas da Comunidade Francesa de Bélxica pola peza teatral *Moneuse*.

En 2015 foi un dos antologados no libro *Le voyage en Oïlie*, dedicado a autores en linguas de oil. En 2016 a súa adaptación de *O Principiño* ao teatro en picardo e valón gañou o premio de teatro da *Fête aux langues de Wallonie* e ao ano seguinte a súa peza sobre a segunda guerra mundial, *Merci, monsieur Doukhane* volveu gañar o premio.

Obra en francés
---------------

En francés publicou a novela *Ce bon Monsieur Charles* (2014) e as coleccións de relatos *La République de la Feigne* (2009), *Aux dernières nouvelles de l’humaine perversité* (2010), *L’Ensaignement supérieur* (2011) e *Merci Monsieur Roose* (2014).

Notas
-----

1. ↑  "IHECS Academy". Arquivado dende o orixinal o 11 de xullo de 2017. Consultado o 25 de xuño de 2017.
2. ↑  "Service des langues régionales endogènes". Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 25 de xuño de 2017.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Roland Thibeau Modificar a ligazón no Wikidata*** |
O **voo 707 de Aerolíneas Argentinas** era un servizo internacional de pasaxeiros entre Asunción e Buenos Aires, con escalas en Formosa, Corrientes e Rosario, operado cun Avro 748-105 Srs. 1, con rexistro LV-HGW, chamado *Ciudad de Bahía Blanca*, que se esnafrou o 4 de febreiro de 1970 preto da cidade de Loma Alta, na Arxentina.

Accidente
---------

Mentres se atopaba en ruta na terceira parte do seu percorrido entre o aeropuerto Doctor Fernando Piragine Niveyro e o aeroporto de Rosario-Illas Malvinas o avión voou cara a un cumulonimbus; os pilotos perderon o control do aparello despois de atoparse con fortes turbulencias e o avión esnafrouse contra o chan. Os 37 ocupantes do aparello, 33 pasaxeiros e 4 tripulantes, morreron no accidente.

Causa
-----

A perda de control do avión e a colisión co terreo debeuse a que o aparello que atopou cunha zona con condicións meteorolóxicas adversas e fortes turbulencias.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Avro 748-105 Srs. 1 LV-HGW Loma Alta, CH". *aviation-safety.net*. Consultado o 2018-12-11.
2. ↑  "Accident and incident review: February and March, 1970". *Flight International*. Consultado o 2018-12-11.
O *Santo dos Croques*, popularmente identificado co mestre Mateu, no Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela, "que dirixiu a obra de ditos portais desde os seus alicerces".
**Mestre de obras**, ás veces chamado **Mestre maior de obras**, é a denominación histórica dun oficio da construción, que desempeñou as funcións de arquitecto, do que foi sinónimo até a Idade Moderna.

Pode relacionarse co oficio de tradición musulmá do **alarife** ou mestre de albanelaría mudéxar.

A partir da Idade Contemporánea é de uso máis habitual a denominación de **aparellador**, oficio que se identificaba coas funcións técnicas do mestre de obras. Posteriormente foron xurdindo distintas denominacións establecidas como graos académicos: o de **arquitecto técnico**, e o de **enxeñeiro de edificación**.

Non debe confundirse co oficio de Mestre de Maiores ou Mestre de Maiores e Retórica, un cargo docente.

Notas
-----

1. ↑  alarife, 1ª acep. no *Dicionario da RAG*.
2. ↑  aparelllador, no *Dicionario da RAG*.
3. ↑  arquitecto técnico, no *Dicionario da RAG*.
4. ↑  "Aparejador: La profesión". *COAAT Sevilla* (en español). Arquivado dende o orixinal o 22 de decembro de 2017. Consultado o 7 de xullo de 2018. ...se distingue con claridad la figura del Aparejador, que jerárquicamente se halla en la escala profesional por encima de los Maestros-Constructores y un grado inferior a los Maestros Mayores o Arquitectos.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q98714302
* AAT: 300435138

 |
**Ángel Santos Vila**, nado en Lugo o 9 de xullo de 1891 e finado en Sacramento (California) o 4 de xaneiro de 1965, foi un mestre e activista galeguista.

Traxectoria
-----------

BOE coa clasificación social da Fundación Ángel Santos Vila.
En 1921, dende A Veiga, enviou un telegrama de adhesión ás Irmandades da Fala e, en 1930, xa formaba parte da Irmandade da Fala de Ribadeo, a carón de Francisco Lanza.

Como 'mestre nazonal' defendeu o uso do galego no ensino, e o uso por riba das guerras normativas do momento. Foi Premio extraordinario de maxisterio no 1933. Colaborou con certa asiduidade no periódico *A Nosa Terra* con poemas e artigos.

Vida persoal
------------

Casou con Generosa Moreno Rodrigo, non tiveron descendencia. Tras a súa morte, en 1966, a súa viúva creou unha fundación que capitalizou con 323 981,02 pesetas e seguiu nutrindo, pero non se sabe que chegase a desenvolver actividade.

Notas
-----

1. 1 2
2. 1 2  "El toupo que fuza: Ángel Santos Vila". *El toupo que fuza*. 2019-11-15. Consultado o 2023-09-15.
3. 1 2  Lugo, El Progreso de (2019-07-22). "Generosa Moreno Rodrigo". *El Progreso de Lugo* (en castelán). Consultado o 2023-09-23.
Hodómetro mecánico.
Un **hodómetro** (do grego ὁδός *hodós* 'camiño' e μέτρον *métron* 'medida') é un dispositivo que indica a distancia percorrida nunha viaxe por un vehículo.

O primeiro hodómetro do que se ten noticia describiuno no século I a. C. o arquitecto romano Vitrubio na súa obra *De Architectura*.

Características
---------------

Os hodómetros mecánicos xeralmente están constituídos por unha serie de rodas que mostran os números por unha xaneliña. No caso dos automóbiles adoitan vir conxuntamente co velocímetro. Poden ter totais (quilómetros desde que se fabricou), parciais (desde a última vez que se puxo en cero) ou ambos.

Os vehículos fabricados actualmente teñen hodómetros electrónicos, que permiten manipular o valor dos totais por unha simple reprogramación. Nalgúns lugares utilízanse hodómetros electrónicos de precisión dixital para medir distancias nun servizo de transporte, por seren máis exactos e máis visíbeis; tamén se empregan tacógrafos que rexistran graficamente os datos. Algúns destes hodómetros permiten manter unha lista das distintas veces que se puxo en cero (ou as viaxes realizadas) para control.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Hodómetro*** |

### Outros artigos

* Tacógrafo.
* Tacómetro.
* Taxímetro.
* Velocímetro.

### Ligazóns externas

* Explícame: Como funciona un odómetro Arquivado 17 de decembro de 2009 en Wayback Machine. *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q745105
* AAT: 300199778
* EBID: ID
* JSTOR: odometers
* MAG: 93717769

 |