A expresión **comunismo soviético** adoita designar, na bibliografía e na historia, as distintas variantes do comunismo, baseadas no marxismo-leninismo, e desenvolvidas na teoría ou experimentadas na práctica na Unión Soviética entre 1917 (Revolución de Outubro) e 1991 (disolución da Unión Soviética).

Comunismo e soviético
---------------------

O termo "comunismo" fai referencia ás propostas políticas, económicas e sociais do movemento obreiro. Evolucionaron desde o socialismo utópico da primeira metade do século XIX até o marxismo, co Manifesto Comunista (1848) e O Capital (1867), o bakuninismo ou o anarcocomunismo. Cando se utiliza para referirse ao proxecto xenérico de emancipación do proletariado, é intercambiábel co termo "socialismo". Porén, trátase dunha diferenza moi marcada cando a intención de quen os usa é diferenciar politicamente os partidos comunistas e os partidos socialdemócratas. Nalgúns casos, cada un deles utilízaos de maneira pexorativa para referirse ao seu oposto, e mesmo os asocia a outros conceptos: *social-fascista*, *social-traidor*, *imperialismo comunista*, *tiranía comunista* etc. Estas últimas expresións son tamén usadas desde o anticomunismo doutras orientacións políticas, xunto a outras, como a irónica *paraíso comunista*. Desde a terminoloxía propia do comunismo soviético, que desenvolveu unha linguaxe moi estereotipada, era moi usual utilizar como cualificativos despectivos termos como *desviacionista*, *revisionista* ou *reaccionario*.

O termo Soviet (do ruso Совет) designa as asembleas revolucionarias dos obreiros que se apoderaron das súas fábricas e os soldados que desertaran do exército tsarista durante a revolución.

Posteriormente elixíronse as denominacións *soviético* e *comunista* como adxectivos definitorios, respectivamente, do estado socialista e do partido único creados a partir do antigo tsarismo. En 1918 denomínase República Socialista Federativa Soviética de Rusia e outras repúblicas soviéticas, e posteriormente, en 1922, Unión Soviética. O partido bolxevique, totalitario, tivo sucesivas redenominaciones: Partido Comunista Ruso bolxevique (1918), Partido Comunista dos Bolxeviques da Unión (1925) e Partido Comunista da Unión Soviética (1952).

Variantes do comunismo soviético
--------------------------------

### Leninismo

Foi denominado así por ser desenvolvido por Vladimir Ilich Ulianov *Lenin*, o primeiro dirixente da revolución e do novo estado. Definiu este de xeito explícito como unha fase transitoria, a "ditadura do proletariado", cara a construción dun estado socialista. Nunha fase futura debería conseguir a desaparición das clases sociais e, xa que logo, o xurdimento dun home novo. O concepto leninista de vangarda revolucionaria e a súa interpretación da nova fase en que entrara o capitalismo (o imperialismo) foron os soportes teóricos dunha revolución que non respondía aos esquemas marxistas decimonónicos. Dous lemas atribuídos a Lenin acabaron por definir o comunismo soviético: Socialismo = electrificación + poder dos soviets; *Liberdade para que?*

Porén, percibiu claramente a necesidade de adecuarse ás condicións reais, polo que non tivo inconveniente en retroceder na construción do socialismo iniciada no período coñecido como comunismo de guerra (1919-1921). Considerou necesario reintroducir nese período elementos capitalistas, de mercado e iniciativa privada no período da Nova Política Económica (1921-1928). 

Nos seus últimos anos (maio de 1922-xaneiro de 1924), Lenin foi perdendo as facultades físicas e mentais, a pesar do cal foi mantido en teoría no poder. Este período inaugurouse unha das prácticas de maior continuidade no comunismo soviético: a xerontocracia ou goberno dos vellos. O mecanismo revolucionario de selección das elites conducía á súa perpetuación vitalicia no poder. Noutros réximes comunistas mesmo existía a sucesión biolóxica, con auténticas dinastías comunistas. Terminouse por denominar kremlinoloxía á interpretación de sutís cambios nas mensaxes, moitos deles vinculados ao estado de saúde dos dirixentes. Estes eran expresados nunha terminoloxía estereotipada que constituían a parte esencial da actividade política.

### Estalinismo

O estalinismo, a política imposta por Iósif Vissariónovich Dzhugashvili Stalin, o segundo dirixente da Unión Soviética, tamén foi denominada *o socialismo nun só país.* Baseábase en considerar unha posíbel autarquía da URSS fronte ao resto do mundo, dominado polas potencias *capitalistas* e *imperialistas.* Nestas, os partidos comunistas locais mantíñanse vinculados ao Partido Comunista da Unión Soviética mediante as sucesivas refundacións da Internacional comunista (o *Komintern* e, dende 1947, o *Kominform*) e políticas de alianzas antifascistas.

### Trotskismo

Esta tendencia foi desenvolvida por Lev Trotski, até 1927 un dos máximos dirixentes da Unión Soviética, e exiliado desde 1929. Os seus enfrontamentos previos con Stalin manifestáronse de forma evidente durante a agonía de Lenin e o período que se abriu trala súa morte en 1924. Discrepaba radicalmente da estratexia que debía seguir a revolución, pois, fronte ao *socialismo nun só país*, propuña a *revolución permanente*). 

Tras a *Gran Purga*, o trotskismo acabou por equivaler a unha acusación de delito no seo dos partidos comunistas de calquera país. Converteuse nun escisión da Unión Soviética moi crítico con ela, e fundou a Cuarta Internacional. Os enfrontamentos entre trotskistas (co apoio de parte do anarquismo) e estalinistas (co apoio de parte do socialismo), e posteriormente entre comunistas, anarquistas e socialistas, protagonizaron as disputas internas no bando republicano durante a Guerra Civil española, reflectidas nos sucesos de Barcelona de 1937. George Orwell, presente neses enfrontamentos, inmortalizounos en obras como *Homenaxe a Cataluña* (1938) ou *Rebelión na granxa* (1984). Trotski estabeleceuse en México, onde se reproduciron con violencia os enfrontamentos entre trotskistas e estalinistas. Estes litixios culminaron co asasinato do propio Trotski o 21 de agosto de 1940.

Conceptos vinculados ao comunismo soviético
-------------------------------------------

* Marxismo-leninismo
* Materialismo dialéctico ou escolástica soviética
* Investigación reprimida na Unión Soviética
* Filosofía en la Unión Soviética
* Historiografía soviética
* Realismo socialista
* Centralismo democrático
* Estajanovismo, o aumento da produtividade laboral pola propia iniciativa dos traballadores
* Plan Quinquenal (URSS)
* Comisario del pueblo (Consejo de Comisarios del Pueblo)
* Soviet Supremo e Soviet das Nacionalidades
* Ejército Rojo
* *Komsomol*, mocidades comunistas
* *Nomenklatura* ou burocracia comunista soviética
* Intelectual orgánico
* Represión política na Unión Soviética
* Inimigo do pobo
* Compañeiro de viaxe
* Autocrítica
* Desestalinización

### Disolución do comunismo soviético

* Anticomunismo
* Disidencia soviética
* Socialismo con rostro humano
* Sublevación de 1953 en Alemaña do Leste
* Outubro polaco de 1956
* Revolución húngara de 1956
* Primavera de Praga e Invasión de Checoslovaquia polo Pacto de Varsovia de 1968
* Acordos de Helsinqui de 1975
* *Solidarnosc*, sindicato polaco creado en agosto de 1980, e Lei Marcial en Polonia (1981-1983)
* *Perestroika* e *Glásnost*, intentos de reforma do comunismo soviético desde 1985.
* Caída do muro de Berlín e revolucións de 1989

### Comunismo chinés

* Revolución chinesa
* Partido Comunista da China
* Longa Marcha
* Maoísmo
* Gran Salto Adiante
* Revolución Cultural
* Banda dos Catro
* Socialismo con características chinesas
* Un país, dous sistemas

*Véxase tamén**:* China, Mao Zedong e Deng Xiaoping.
### Comunismo cubano

* Revolución Cubana

Véxase tamén
------------

* Historia do comunismo
* Estado socialista
* Estado comunista
* Bloque comunista

Bibliografía
------------

* Edward Hallett Carr *Historia da Rusia soviética*
* E. P. Thompson *Historia do século XX*

Notas
-----

1. ↑  Uso bibliográfico
2. ↑  Uso bibliográfico
3. ↑  Véase neolingua. É moi reproducida unha táboa irónica de xeración de discursos completamente baleiros de contido, con varios tópicos da linguaxe estereotipada do comunismo soviético (citado por Margarita Recasens, *Actividades para mejorar como lectores*, p. 57).
4. ↑  Fernando de los Ríos cita esa frase como a resposta de Lenin ao seu cuestionamiento da falta de liberdade no réxime soviético. *Mi viaje a la Rusia soviética* (1921). Como consecuencia do informe de De los Ríos, o PSOE español non se adheriu á Terceira Internacional, o que causou a escisión do Partido Comunista de España. Outros partidos de orientación socialdemócrata emprenderan andainas similares, e constituíron a chamada Segunda Internacional e Media.
5. ↑  Frase moi citada, aquí mencionada por Slavoj Žižek *Lenin ciberespacial: ¿por qué no?* Arquivado 03 de decembro de 2021 en Wayback Machine. International Socialism N° 95, 2002.
6. ↑  Uso bibliográfico
7. ↑  Uso bibliográfico