Armas do Reino de Galicia, Pedro de Teixeira, no século XVII.
Cantares gallegos, de Rosalía.
A **historia dos topónimos Galicia e Galiza**, empregados para nomear a nación constituída como comunidade autónoma do estado español, continúa a suscitar unha gran controversia, tanto etimolóxica coma socialmente. *Galicia* é o topónimo que posúe a oficialidade, e é o empregado en documentos oficiais da Xunta de Galicia e o Goberno de España. Porén, tanto *Galicia* como *Galiza* son empregados habitualmente na escrita e na fala.

Segundo o historiador Ramón Villares e o filólogo Henrique Monteagudo, ambos membros do Consello da Cultura Galega, os dous topónimos son correctos dende o punto de vista filolóxico, sendo a elección de optar pola forma *Galicia* unha decisión política e institucional.

Etimoloxía
----------


|  |
| --- |
| "Quantos hoj’ em Galiza som,atá em terra de Leom". —Cantiga de escarnio, século XIII.Dom Lopo Lias,(vv. 8-9)  |


|  |
| --- |
| "Este meninh’ em Castela com rei Dom Afonso era,
seu avoo, que do reino de Galiza o 
fezera
víir e que o amava a gram maravilha fera".
—Cantigas de Santa María, s. XIII.
Afonso X  |

Tanto Galicia como Galiza derivan do termo latino *Gallaecia*, que significaba literalmente "terra dos galaicos", froito da combinación do prefixo *kallā*- "madeira" co sufixo complexo local -*āik*-.

Probábelmente o termo *Galiza* pasou a ser a forma evolutiva natural do termo *Gallaecia*, tal e como atestemuñan os diferentes documentos medievais da literatura trobadoresca galego-portuguesa. En varios textos de autores galegos medievais, o topónimo *Galiza* é a única forma empregada, non habendo vestixios da forma *Galicia*.

Coa progresiva separación dos idiomas galego e portugués, e a progresiva castelanización de Galicia, produciuse un primeiro fito na desdiferenciación do topónimo. Mentres que no territorio galego comezou a predominar oralmente o termo *Galicia*, á outra beira do Miño mantívose o termo *Galiza*. Neste sentido, a introdución do topónimo *Galicia* seguiría unha traxectoria parella á da introdución do xentilicio *galego*.

A recuperación do topónimo *Galiza*
-----------------------------------

Tras varios séculos nos que *Galicia* era a forma empregada habitualmente no territorio galego no século XIX, incluso no seo das obras de autores comprometidos co idioma e achegados ao nacionalismo galego, a forma Galicia seguía tendo presenza nos textos. *A gaita gallega*, de Pintos, ou *Cantares gallegos*, de Rosalía Castro, son dous exemplos de utilización deste topónimo. Varios autores explican este feito coa sonoridade literaria do termo *Galicia* fronte ao termo *Galiza*.

No século XX, coa chegada do Rexurdimento, a forma *Galiza* comezou a adquirir presenza oral e escrita.[] Os primeiros vestixios de recuperación da forma xenuína atópanse nas publicacións das Irmandades da Fala, ou na revista *Nós*. Persoeiros coma Castelao apropiáronse do topónimo, coma queda patente nas súas obras, en especial no seu ensaio político *Sempre en Galiza*.

O topónimo na era da democracia
-------------------------------

Grafiti en contra da Volta ciclista a España.
No ano 2007, dende a Vicepresidencia da Xunta de Galicia, producíronse diversas xestións co fin de introducir o topónimo Galiza nas publicacións oficiais do Goberno autonómico. Ante este feito, realizouse unha consulta formal por parte da Xunta á Real Academia Galega. Así, Xosé Ramón Barreiro, presidente da Real Academia Galega dende 2002 até a 2009, afirmou que as dúas formas poderían ter validez etimoloxicamente.

> 
> 
> «Galicia e Galiza son formas históricas lexítimas galegas no sentido filolóxico. As dúas circularon na época medieval, pero só Galicia mantivo un uso ininterrompido ao longo da historia na lingua oral»
> 
> 

Segundo a RAG, ambos topónimos tiveron presenza na linguaxe oral na Idade Media, pero o termo Galiza foi paseniñamente desaparecendo da linguaxe oral até ser recuperado na linguaxe contemporánea. Así, segundo o presidente da RAG:

> 
> 
> «Aínda que Galicia e Galiza son formas históricas lexítimas galegas, á primeira lle corresponde a denominación oficial do país.»
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Segundo o Dicionario da Real Academia Galega: "**nación** *s.f.* Comunidade humana, instalada nun territorio definido, que pode estar ou non politicamente organizada como estado, e que se caracteriza por ter unhas tradicións históricas e culturais comúns, os mesmos intereses económicos e unha unidade lingüística ou relixiosa. A nación de Breogán. Sociedade de nacións. CF. país, pobo, terra."  

Definición de nación no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia. Ir Indo. "**Nación** (lat. *natione*). s.f. Comunidade de individuos aos que uns vínculos determinados, basicamente culturais, económicos e unha historia común, lles dan unha fisionomía propia, diferenciada, e unha vontade de organización e proxección autónoma que os leva a querer dotarse de institucións propias, ata que se constitúa o estado."
2. ↑  Europa Press (ed.). "Especialistas opinan que 'Galicia' y 'Galiza' son topónimos correctos y ven una decisión política elegir el "oficial".". Consultado o 31 de decembro de 2015.
3. 1 2 3 4  Montero Santalha, Jose Martinho. GZe-ditora, ed. "O nome da Galiza" (PDF). Consultado o 31 de decembro de 2015.
4. 1 2  Fraga, Xesús. La Voz de Galicia, ed. "La Academia contesta a la Xunta que el único topónimo oficial es Galicia.". Arquivado dende o orixinal o 04/03/2016. Consultado o 31 de decembro de 2015.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Normalización lingüística
* Diglosia