Distribución das linguas románicas en Europa
O **Atlas Lingüístico Románico** (ALiR) é un proxecto de xeolingüística supranacional que recolle diferentes mapas, cos seus correspondentes comentarios, nos que se reflicten os trazos comúns e distintivos de cada unha das linguas románicas europeas.

Orixes do proxecto
------------------

O Atlas Lingüístico Románico xurdiu a partir da creación doutros atlas precedentes, que recollían datos correspondentes a diferentes dominios lingüísticos.

Un dos primeiros foi o *Atlas Linguistique de la France* (ALF), levado a cabo entre 1897 e 1901 por Jules Gilliéron e Edmond Edmont, no que se recolleron datos achegados por 735 informadores pertencentes a 639 puntos da Francia metropolitana. O atlas posúe, en total, 1920 mapas, nos que están incluídas as distintas linguas galorrománicas. Anos máis tarde, no ano 1950, realizouse o *Nouvel Atlas Linguistique de la France par Régions*, no que se incluíron datos relativos a rexións non galorrománicas, como Córsega ou o País Vasco. Outros atlas xurdiron anos despois, coma o *Atlas Lingüístico Galego (ALGa)*, entre 1974 e 1977, ou o *Atlante Linguistico Italiano* (ALI), no ano 1990[1].

A partir de todos eles, xurdiu o interese de elaborar un atlas moito máis amplo que os abranguese todos, e é así como nace o *Atlas Linguarum Europae* (ALE)*,* no ano 1970, o primeiro atlas supranacional de segunda xeración. Pódese afirmar que o *Atlas Linguarum Europae* foi o xerme do *Atlas Linguistique Roman,* nacido a partir da colaboración dos romanistas das diversas áreas lingüísticas e das sínteses románicas publicadas polo Centro de Dialectoloxía de Grenoble. De feito, o presidente do ALE forma tamén parte do comité do ALiR[1].

Características do ALiR
-----------------------

### Fontes

Para a elaboración dos mapas e das súas correspondentes sínteses, o ALiR baseouse nos datos xa existentes en mapas, dicionarios ou glosarios dos diferentes ámbitos románicos, publicados ou non. Tal e como se indica no primeiro volume (Tuaillon e Contini, 1996), as fontes utilizadas foron as seguintes[1]:

* **Ámbito galorrománico**: dentro deste dominio empregáronse o *Atlas Linguistique de la France,* o *Nouvel Atlas Linguistique de la France par Régions*, o *Atlas Linguistique de la Wallonie* (ALW), os *Tableaux Phonétiques des Patois Suisses Romands* (TP) e o *Glossaire des Patois de la Suisse Romande.*
* **Ámbito italorrománico:** para o dominio italorrománico empregáronse o *Atlante Linguistico Italiano* (ALI), o *Atlas Linguistique et ethnographique de l’Italie et de la Suisse méridionale* (AIS), o *Atlante Storico-Linguistico-Etnografico Friulano* (ASLEF), o *Atlas Linguistique de la France* (para o territorio corso), o *Atlante Linguistico Etnografico Italiano della Corsica* (ALEIC), o *Saggio di un Atlante Linguistico della Sardegna* e o *Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana.*
* **Ámbito íberorrománico:** neste caso empregáronse atlas correspondentes aos diferentes dominios lingüísticos do territorio. Así, para o catalán empregáronse o *Atlas Linguistic de Catalunya* (ALC) e o *Atles Lingüístic del domini català* (ALDC); para o castelán empregáronse o *Atlas Lingüístico y Etnográfico de Andalucía* (ALEA), o *Atlas Lingüístico y Etnográfico de Aragón, Navarra y Rioja* (ALEANR), o *Atlas Lingüístico y Etnográfico de las Islas Canarias* (ALEICan), o *Atlas Lingüístico y Etnográfico de Cantabria* (ALECant) e o *Atlas Lingüístico y Etnográfico de Castilla-La Mancha* (ALECMan); para o galego o *Atlas Lingüístico Galego* (ALGa) e para o portugués foron relevantes os datos achegados polo *Atlas Lingüístico de España y Portugal*.
* **Ámbito retorrománico:** un atlas foi empregado de xeito específico para este territorio, o *Dicziunari Rumantsch Grischun* (DRG).
* **Ámbito rumano:** os atlas empregados neste territorio foron o *Noul Atlas Lingvistic Român pe regiuni,* o *Atlasul Lingvistic Moldovenesc*, o *Atlasul Lingvistic Român*, o *Atlasul Lingvisctic aromân* e o *Meglenorumänischer Sprachatlas.*

### Obxectivo e metodoloxía

O obxectivo que persegue o ALiR é ofrecer unha visión en conxunto das linguas da Romania dende un punto de vista léxico, fonético e fonolóxico e morfosintáctico. Para iso, acordouse escoller un certo número de termos pertencentes aos seguintes campos léxicos: insectos, animais domésticos e salvaxes, flora, natureza e fenómenos atmosféricos, o ser humano e o traballo no campo[1].

Cada un dos mapas do ALiR vai acompañado dunha síntese e dun pequeno comentario, no que se analizan aspectos etimolóxicos, morfolóxicos etc. Este documento, elaborado por un ou varios romanistas, é o resultado da unión das distintas sínteses nacionais, creadas polo comité do territorio en cuestión. Así, o resultado final é unha síntese románica que agrupa as distintas formas lingüísticas empregadas no territorio románico para un mesmo termo[1].

### Organigrama do ALiR

O ALiR é un traballo de realización colectiva, cuxa sede central se atopa no Centro de Dialectoloxía da Universidade Stendhal, en Grenoble, que se encarga de coordinar a todos os comités nacionais. Ademais desta institución, existe tamén un comité internacional formado por destacados romanistas, pertencentes a tódolos ámbitos lingüísticos estudados[1].

Actualmente, o organigrama do proxecto segue a estrutura que presentamos a continuación[1]:

* Director: Michel Contini
* Presidente: Joan Veny
* Vicepresidentes: Pilar García Mouton e Nicolae Saramandu
* Directores adxuntos: Lorenzo Massobrio e João Saramago
* Coordinadora científica: Elisabetta Carpitelli

Publicacións do ALiR
--------------------

Este proxecto conta con tres volumes publicados, cada un deles con diferentes mapas e cos seus correspondentes comentarios[1]:

* *Atlas Linguistique Roman*, vol. I (1996), (2 tomos, 14 mapas)
* *Atlas Linguistique Roman*, vol. II.a (2001), (1 tomo, 24 mapas)
* *Atlas Linguistique Roman*, vol. II.b (2009), (2 tomos, 20 mapas)

Non obstante, o proxecto contempla a realización dun total de once volumes[1]:

1. Volume de presentación
2. Insectos e pequenos animais salvaxes
3. Outros animais salvaxes
4. Flora salvaxe
5. A natureza e os fenómenos atmosféricos
6. O ser humano: corpo, enfermidades e ciclos da vida
7. Os traballos do campo: ciclo dos cereais
8. Os animais da granxa
9. Fonética histórica
10. Fonoloxía
11. Morfosintaxe

A base de datos do ALiR
-----------------------

Para que a información contida nos diferentes volumes do ALiR puidese ser consultada na súa totalidade dixitalmente, dende o Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades levouse a cabo a creación dunha base de datos para o Atlas Lingüístico Románico. O proxecto está dirixido por Manuel González González, coordinador científico do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e responsable da redacción das sínteses galegas do ALiR.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Tuaillon, Gaston; Contini, Michel (1996). *Atlas Linguistique Roman (ALiR). Vol. I*. Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Tuaillon, Gaston e Contini, Michel. (1996). Atlas Linguistique Roman (ALiR)*.* Vol. I (présentation) *(en francés)*. Roma: Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato.