Un **cromosoma dicéntrico** é un cromosoma anormal que ten dous centrómeros en vez de un como é o habitual. Fórmase pola fusión de dous segmentos cromosómicos, cada un cun centrómero, que ten como resultado a perda de fragmentos acéntricos (que non teñen centrómero) e a formación de fragmentos dicéntricos. A formación dos cromosomas dicéntricos foi atribuída a procesos xenéticos, tales como translocacións robertsonianas e inversións paracéntricas. Os cromosomas dicéntricos teñen unha importante influencia na estabilidade mitótica dos cromosomas e a formación de cromosomas pseudodicéntricos. A súa existencia foi asociada con certos fenómenos naturais como a irradiación e está documentado que a súa presesenza subxace en certas síndromes clínicas, especialmente na síndrome de kabuki. A formación de cromosomas dicéntricos e as súas implicacións na función do centrómero son estudadas en certos laboratorios de citoxenética clínica.

Formación
---------

Despois dunha inversión paracéntrica a separación dos cromosomas invertidos na anafase I meiótica ten como resultado a formación de fragmentos dicéntricos e acéntricos. Os fragmentos dicéntricos convértense en produtos rotos e con delecións. Os fragmentos acéntricos, simplemente, pérdense.
A maioría dos cromosomas dicéntricos fórmanse por inversión cromosómica, que consiste na rotación de rexións dun cromosoma debidos a roturas cromosómicas ou recombinacións intracromosómicas. As inversións que exclúen o centrómero denomínanse inversións paracéntricas, que orixinan gametos desequilibrados despois da meiose. Durante a profase da meiose I, os cromosomas homólogos forman un bucle de inversión e prodúcese o sobrecruzamento. Se ocorreu unha inversión paracéntrica un dos produtos será acéntrico, mentres que o outro produto será dicéntrico. A cromátide dicéntrica é arrastrada e separada durante a anafase da meiose I con tal forza que o cromosoma rompe en puntos ao chou. Estes fragmentos rotos dan lugar a delecións de xenes que conducen á formación de gametos desequilibrados xeneticamente. Isto pode ter graves consecuencias, contribuíndo ao desenvolvemento de trastornos xenéticos como a síndrome de kabuki e a síndrome de Edwards.

**Irradiación**

A radiación induce anormalidades no núcleo das células. Os cromosomas dicéntricos foron detectados primeiramente en linfocitos en frotis sanguíneos de persoal militar que foi asignado a atallar as consecuencias do desastre nuclear de Chernobyl de 1986 (os liquidadores de Chernobyl). A radiación incrementa a probabilidade de que se formen cromosomas despois de cada evento mitótico, creando pontes físicas entre eles na anafase e telofase. A medida que eses cromosomas son arrastrados e separados, as pontes van rompendo, e como resultado fórmanse núcleos "con colas", que son protrusións dos núcleos no citoplasma]].

**Telómeros**

Cando os telómeros dos cromosomas se acurtan coas divisións celulares continuadas, os extremos dos cromosomas poden tamén fusionarse, formando cromosomas dicéntricos. Isto é a denominado "crise", un tipo de parada do ciclo celular e a maioría das células nese estado sofren apoptose. Os cromosomas dicéntricos resultantes son moi inestables, dando lugar a translocacións cromosómicas, delecións e amplificacións, como as translocacións robertsonianans. Isto orixina produtos xénicos de fragmentos dicéntricos rotos e con delecións.

Aplicacións
-----------

Os cromosomas dicéntricos son estudados en organismo modelo como os lévedos (*Saccharomyces cerevisiae*). O uso de *S. cerevisiae* como sistema xenético clásico remóntase á década de 1950 debido á súa viabilidade para a transformación polo ADN recombinante. Os cromosomas rotos que orixinan a formación de fragmentos acéntricos e dicéntricos poden estudarse en *S. cerevisiae* debido á súa coñecida capacidade de tolerar a aneuploidía (número anormal de cromosomas). As cepas de *S. cerevisiae* que toleran a aneuploidía poden estabilizar os produtos de cromosomas rotos durante a súa proliferación, os cales poden ser recuperados e estudados nas instalacións do laboratorio.

**Citoxenética**

A función dos centrómeros foi obxecto de moitas análises de laboratorio nas que se utilizaron técnicas como a hibridación fluorescente in situ (FISH polas súas siglas en inglés) e o bandeado cromosómico (bandeado C). Na FISH utilízanse sondas fluorescentes para detectar e localizar secuencias de ADN específicas nos cromosomas e poden utilizarse sondas específicas para os centrómeros para medir a frecuencia dos cromosomas dicéntricos. Esta técnica permite facer tests de mostras sanguíneas e de tecidos humanas, que foron adoptadas historicamente polos laboratorios de radiación. O bandeado C é unha técnica de tinguidura que se pode usar para visualizar os cromosomas dicéntricos. Tingue especificamente a heterocromatina constitutiva, que se encontra nas rexións do cromosoma próximas ao centrómero.

Consecuencias
-------------

A presenza de núcleos "con cola" (**B**) en células irradiadas é considerado un biomarcador da formación dun cromosoma dicéntrico.
A existencia de cromosomas dicéntricos ten consecuencias clínicas relevantes para os individuos, os cales poden vivir con incapacidades intelectuais, neurolóxicas e físicas. Os núcleos con colas son sinaturas da exposición á radiación nos tecidos humanos, microbiota e invertebrados acuáticos observados en desastres nucleares. Ademais, utilízanse como posibles biomarcadores para o cribado de certas síndromes xenéticas presentes nas poboacións humanas.

**Cromosomas pseudodicéntricos**

Os cromosomas dicéntricos poden orixinar mutacións pseudodicéntricas, nas cales un dos dous centrómeros dos cromosomas queda inactivado. Isto pode ter graves consecuencias clínicas para os pacientes, como se observa en trastornos progresivos neurolóxicos e intelectuais graves como a síndrome de kabuki, un trastorno pediátrico conxénito. A síndrome de kabuki é unha das síndromes máis estudada que implica cromosomas pseudodicéntricos. Outras síndromes caracterizadas tamén se asociaron cos cromosomas pseudodicéntricos, como a síndrome de Edwards, unha trisomía do cromosoma 18, e a síndrome de Turner, unha perda (total ou parcial) do cromosoma X. Os cromosomas pseudodicéntricos por si sós non definen estas síndromes, porque tamén se considera a contribución doutras anormalidades cromosómicas, como a presenza de isocromosomas en paciente de síndrome de Turner.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6  Nussbaum, Robert; McInnes, Roderick; Willard, Huntington; Hamosh, Ada (2007). *Thompson & Thompson Genetics in Medicine*. Philadelphia(PA): Saunders. p. 72. ISBN 978-1-4160-3080-5.
2. 1 2 3 4 5 6  Hartwell, Leland; Hood, Leeroy; Goldberg, Michael; Reynolds, Ann; Lee, Silver (2011). *Genetics From Genes to Genomes, 4e*. New York: McGraw-Hill. ISBN 9780073525266.
3. 1 2 3 4 5  Lynch, Sally; et al. (1995). "Kabuki syndrome-like features in monozygotic twin boys with a pseudodicentric chromosome 13". *J. Med. Genet.* **32** (32:227–230): 227–230. PMC 1050324. PMID 7783176. doi:10.1136/jmg.32.3.227.
4. 1 2 3 4  Kravtsov, V. Yu; Fedortseva, R. F; Starkova, Ye. V; Yartseva, N. M; Nikiforov, A. M (2000-05-15). "Tailed nuclei and dicentric chromosomes in irradiated subjects". *Applied Radiation and Isotopes* **52** (5): 1121–1127. PMID 10836416. doi:10.1016/S0969-8043(00)00057-9.
5. 1 2 3 4 5  Anbumani, S.; Mohankumar, Mary N. (2015-08-12). "Nucleoplasmic bridges and tailed nuclei are signatures of radiation exposure in Oreochromis mossambicus using erythrocyte micronucleus cytome assay (EMNCA)". *Environmental Science and Pollution Research* **22** (23): 18425–18436. ISSN 0944-1344. PMID 26263884. doi:10.1007/s11356-015-5107-1.
6. 1 2  Boukamp, Petra; Popp, Susanne; Krunic, Damir (2005-11-01). "Telomere-Dependent Chromosomal Instability". *Journal of Investigative Dermatology Symposium Proceedings* **10** (2): 89–94. ISSN 1087-0024. PMID 16358816. doi:10.1111/j.1087-0024.2005.200401.x.
7. 1 2 3 4  Haber, James; Thorburn, Patricia; Rogers, David (1983). "Meiotic and mitotic behavior of dicentric chromosomes in Saccharomyces cerevisiae". *Genetics* **106** (106:185–205): 185–205. doi:10.1093/genetics/106.2.185.
8. 1 2  Torres, Eduardo M.; Dephoure, Noah; Panneerselvam, Amudha; Tucker, Cheryl M.; Whittaker, Charles A.; Gygi, Steven P.; Dunham, Maitreya J.; Amon, Angelika (2010-01-10). "Identification of Aneuploidy-Tolerating Mutations". *Cell* **143** (1): 71–83. ISSN 0092-8674. PMC 2993244. PMID 20850176. doi:10.1016/j.cell.2010.08.038.
9. 1 2  Lefort, Genevieve; et al. (2002). "Stable dicentric duplication‐deficiency chromosome 14 resulting from crossing‐over within a maternal paracentric inversion". *Am. J. Med. Genet.* **113** (4): 333–338. PMID 12457404. doi:10.1002/ajmg.b.10720.
10. 1 2  Bhavani, M.; Tamizh Selvan, G.; Kaur, Harpreet; Adhikari, J. S.; Vijayalakshmi, J.; Venkatachalam, P.; Chaudhury, N. K. (2014-09-01). "Dicentric chromosome aberration analysis using giemsa and centromere specific fluorescence in-situ hybridization for biological dosimetry: An inter- and intra-laboratory comparison in Indian laboratories". *Applied Radiation and Isotopes* **92**: 85–90. PMID 25014548. doi:10.1016/j.apradiso.2014.06.004.
11. ↑  Rivera, H.; Zuffardi, O.; Maraschio, P.; Caiulo, A.; Anichini, C.; Scarinci, R.; Vivarelli, R. (1989-10-01). "Alternate centromere inactivation in a pseudodicentric (15;20)(pter;pter) associated with a progressive neurological disorder.". *Journal of Medical Genetics* **26** (10): 626–630. ISSN 1468-6244. PMC 1015713. PMID 2685311. doi:10.1136/jmg.26.10.626.
12. ↑  Gravholt, Claus Højbjerg; Bugge, Merete; Strømkjær, Helle; Caprani, Monna; Henriques, Ulrik; Petersen, Michael B.; Brandt, Carsten A. (1997-07-01). "A patient with Edwards syndrome caused by a rare pseudodicentric chromosome 18 of paternal origin". *Clinical Genetics* **52** (1): 56–60. ISSN 1399-0004. PMID 9272714. doi:10.1111/j.1399-0004.1997.tb02515.x.
13. 1 2  Monroy, Nancy; López, Marisol; Cervantes, Alicia; García-Cruz, Diana; Zafra, Gildardo; Canún, Sonia; Zenteno, Juan Carlos; Kofman-Alfaro, Susana (2002-01-22). "Microsatellite analysis in Turner syndrome: Parental origin of X chromosomes and possible mechanism of formation of abnormal chromosomes". *American Journal of Medical Genetics* **107** (3): 181–189. ISSN 1096-8628. PMID 11807897. doi:10.1002/ajmg.10113.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Inversión cromosómica
* Telómeros
* Citoxenética

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5272374
* MAG: 103037022

 |