Portada da primeira edición da obra *Os Lusíadas*, o poema épico nacional.
Coñécese como **literatura portuguesa** a literatura escrita en lingua portuguesa por escritores de Portugal, excluíndo a literatura brasileira e a feita noutros países lusófonos, así como as obras escritas en Portugal en linguas distintas do portugués e galego-portugués, como o latín ou o castelán.

Historia
--------

### Primeiros séculos. Período Medieval

*Artigo principal**:* literatura galego-portuguesa.
Os comezos da literatura portuguesa atópanse na poesía medieval galego-portuguesa desenvolvida orixinalmente en Galiza e o norte de Portugal entre os séculos XII e XV, especialmente nos séculos XIII e XIV.

Esta lírica está vinculada aos cancioneiros medievais, como o *Cancioneiro da Ajuda*, *Cancioneiro da Vaticana* e *Cancioneiro Colocci-Brancuti*, que recollen un amplo repertorio de cantigas de amor, cantigas de amigo e de escarnho e maldizer.

As *cantigas de amor* son poemas onde os *cavaleiros* expresan o seu amor non correspondido por unha dama. Nas *cantigas de amigo*, o *eu* lírico é feminino e a voz poética canta os anceios e dores amorosas dunha muller en ausencia do seu amado. As *cantigas de escarnho e maldizer* caracterízanse polo seu ton burlesco e, ás veces, obsceno, utilizadas para criticar ou mofarse de determinadas persoas ou situacións, presentando unha visión satírica e crítica da sociedade da época.

A lírica galego-portuguesa conviviu e influenciou a poesía trobadoresca occitana e, reciprocamente, foi influenciada por ela, establecéndose así un intercambio cultural e literario entre os trobadores da península ibérica e do sur de Francia. O occitano ou provenzal influenciou tamén o galego-portugués na adopción de certas grafías, como o uso do *-nh-* visto en autores medievais galegos como Mendinho, e que permaneceu na norma culta da lingua portuguesa.

A lírica medieval definiu trazos literarios, influenciando temas e formas poéticas mesmo séculos despois (véxase por exemplo o neotrobadorismo).

### Idade Moderna

Durante os séculos XVI e XVII, a literatura portuguesa experimentou diversas transformacións e inovación, marcadas por contextos socioculturais e políticos peculiares. No Renacemento chegou a Idade de Ouro cos escritos de Gil Vicente, Bernardim Ribeiro, Sá de Miranda e en especial o gran lírico Luís de Camões, autor do poema épico nacional *Os Lusíadas*.

O século XVII caracterizouse pola introdución do barroco en Portugal, sendo considerado en xeral como un século de decadencia literaria a pesar da existencia de escritores como António Vieira, Manuel Bernardes e Francisco Rodrigues Lobo. 

Os escritores do século XVIII para contrarrestar unha certa decadencia da etapa barroca, fixeron un esforzo por recuperar o nivel da Idade de Ouro a través da creación de academias e arcadias literarias.

### Idade Contemporánea

No século XIX, despois dun paso polos ideais neoclásicos, seguintes ao barroco, estes foron abandonados e Almeida Garrett introduce o Romanticismo, continuado por Alexandre Herculano e Rebelo da Silva. Entre as novelas da segunda metade do século XIX, desenvólvese o realismo, de características naturalistas, cuxos expoñentes inclúe a Eça de Queiroz, Ramalho Ortigão e Camilo Castelo Branco.

Durante o século XX as tendencias literarias están representados principalmente por Fernando Pessoa, considerado como o gran poeta nacional á par con Camões, mentres que nos seus últimos anos destaca o desenvolvemento da ficción en prosa grazas a autores como António Lobo Antunes e o gañador do Premio Nobel de Literatura José Saramago.

A literatura portuguesa no século XXI destaca por unha impresionante diversidade de voces e temáticas. A narrativa e a poesía portuguesas contemporáneas exploran as complexidades da identidade, a memoria e a experiencia migratoria. Valter Hugo Mãe, Dulce Maria Cardoso e José Luís Peixoto son algúns dos autores relevantes, caracterizados pola súa habilidade para mergullarse nas complexidades emocionais e sociais do ser humano. Novas voces de escritores e escritoras nados en Portugal, algúns migrantes ou de orixe migrante, comezaron a emerxer, introducindo perspectivas novidosas e explorando temas de cruzamento cultural e identidade na diáspora. Entre os numerosos premios e eventos literarios, o festival aRitmar de Santiago de Compostela recoñece anualmente obras portuguesas achegándoas ao público galego.

Escolas
-------

* **Trobadorismo**: Primeira escola literaria portuguesa, influída pola provenzal, destacando a poesía medieval da lírica galego-portuguesa.
* **Clasicismo**: Durante o Renacemento, no Clasicismo portugués viron a luz obras como *Os Lusíadas* de Camões.
* **Barroco**: no s. XVII, caracterizouse por unha literatura ornamentada e reflexións sobre as crises espirituais e morais.
* **Arcadismo**: No s. XVIII, o Arcadismo buscaba a simplicidade e os ideais clásicos, enfocándose na natureza e na razón.
* **Romanticismo**: No século XIX, trataba de expresar emocións intensas, valorando a cultura e historia nacional con escritores como Almeida Garrett.
* **Realismo**: Tamén no XIX, explorou a crítica social, procurando a representación honesta da realidade, destacando Eça de Queirós.
* **Modernismo**: Nas primeiras décadas do s. XX, abriu camiño para novas formas estéticas e experimentais, sendo Fernando Pessoa un dos seus máximos expoñentes. Recolleron influencias do orfismo francés.
* **Neo-realismo**: A mediados do século XX, o neo-realismo portugués centrouse na crítica social e na vida cotiá da clase traballadora.
* **Presencismo**: Durante os anos 20 e 30 do século XX, rexeitaba tendencias estéticas anteriores, avogando por unha poesía do "presente".
* **Surrealismo**: Desde a primeira metade do século XX, o Surrealismo explorou o inconsciente e o subconsciente da realidade subxacente (sub-real), promovendo a liberdade creativa.
* **Pós-modernismo**: Na segunda metade do século XX, chegando a principios do XXI, o Pós-modernismo en Portugal caracterizouse pola pluralidade e fragmentación en narrativas que desafían estruturas tradicionais.

Notas
-----

1. ↑  "Portuguese literature". *Encyclopedia Britannica*. Consultado o 11 de outubro de 2023.
2. ↑  Lapa, Manuel Rodrigues (1970). *Cantigas d'escarnho e de mal dizer; dos cancioneiros medievais galego-portugueses*. [Coimbra] Editorial Galaxia.
3. 1 2  "Cantigas Medievais Galego-Portuguesas". Consultado o 11 de outubro de 2023.
4. ↑  Cohen, Rip (2003). *As Cantigas de D. João Soares de Paiva*. Universidade de Santiago de Compostela.
5. ↑  "Antología de la lírica trovadoresca :: Literatura Europea". *www.literaturaeuropea.es*. Consultado o 2023-10-10.
6. ↑  Williams, Edwin Bucher (1938). *From Latin to Portuguese; historical phonology and morphology of the Portuguese language*. Philadelphia, University of Pennsylvania Press; Oxford, H. Milford, Oxford University Press.
7. ↑  "Do Canto à escrita: Novas questões em torno da Lírica Galego-Portuguesa – Nos cem anos do pergaminho Vindel" (PDF). *research.unl.pt*. Consultado o 11 de outubro de 2023.
8. ↑  "Luís de Camões". *Encyclopedia Britannica*. Consultado o 11 de outubro de 2023.
9. ↑  António José Saraiva, Óscar Lopes (1996). *História da Literatura Portuguesa - António José Saraiva e Óscar Lopes*.
10. ↑  "Portuguese literature - The 19th century". *Encyclopedia Britannica*. Consultado o 11 de outubro de 2023.
11. ↑  "Portuguese literature - The 20th century". *Encyclopedia Britannica*. Consultado o 11 de outubro de 2023.
12. ↑  "Proxecto". *aRi[t]mar*. Consultado o 2023-10-11.
13. ↑  "trovadorismo". *infopedia.pt*. Consultado o 11-10-2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Portugal*** |

### Outros artigos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Literatura portuguesa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Literatura galega
* Literatura brasileira
* Lusofonía
* Cultura de Portugal
* Portugal #Cultura

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q548144
* BNCF: 153
* BNF: 11976549g
* EBID: ID
* GND: 7507706-1
* LCCN: sh85105349
* MAG: 2777637834
* NDL: 00569164
* NKC: ph124377
* PSH: 7065

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre literatura é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---