Para o animal invertebrado véxase: Medusa.
*Medusa* de Caravaggio (1595).
Na mitoloxía grega, **Medusa** ("gardiá, protectora") era un monstro, unha das tres gorgonas, fillas de Forcis e Ceto  mais Hixino escribe que eran fillas de Tifón e Equidna (filla de Forcis e Ceto) 

Medusa, como as irmás Esteno e Euríala, tiña serpes en lugar de cabelos, grandes cairos semellantas ós do porco bravo, mans de bronce e ás de ouro, coas que podía voar; Pseudo-Apolodoro engade que tiñan a cabeza cuberta por escamas de dragón. Os ollos botaban faíscas e eran quen de converter á xente en pedra con só mirala, así como ós animais (e Medusa mantiña este poder unha vez morta). Con semellante aspecto é fácil imaxinar o horror que provocaba a homes e mesmo deuses, aínda que non foi impedimento para que Poseidón se deitara con ela e a deixara preñada de Pegado e Crisaor.

Ovidio, non obstante, di que ela era moi bela pero foi violada por Poseidón no templo de Hera que, como castigo, converteuna no ser horroroso que é agora.

> 
> 
> "*Ela era a de figura máis bela e codiciada por moitos, e en toda ela non había parte máis admirable que a súa cabeleira. O soberano do océano, contan, deshonrouna no templo de Minerva; a filla de Xúpiter* [Atenea] *volveuse e cubriuse o casto rostro coa éxida, e para que o feito non quedara impune, cambiou a cabeleira da Gorgona en feas hidras. E aínda agora, para aterrorizar e paralizar ós inimigos, leva diante do peito as serpes que creou*".
> (Ovidio: *Metamorfosis* IV, 794-803)
>

Perseo
------

Acrisio botou ó mar á súa filla Dánae e illa de [mailo fillo que tivera esta con Zeus, Perseo. A arca na que ían foi varar na illa de Sérifos, e foron recollidos polo rei Polidectes. Polidectes namorouse de Dánae e consideraba a Perseo un obstáculo para seducila, polo que aproveitou unha bravata do rapaz, que dixo que podía traer como presente da voda de Hipodamía incluso a cabeza da Gorgona. Polidectes colleulle a palabra esixiu que llela trouxera.

Por consello de Atenea e Hermes, Perseo foi antes onda as Fórcidas, tres vellas, Enio, Pefredo e Dino, irmás das gorgonas, para saber o camiño ó lugar onde vivían as gorgonas. Eran vellas desde o seu nacemento e tiñan, entre as tres, un só ollo e un só dente, que ían turnando dunha a outra. Perseo colleulles o ollo e o dente e negouse a devolvelo se non lle indicaban o camiño, o que aceptaron. Ademais tiñan unhas sandalias aladas, o casco da invisibilidade de Hades  e un zurrón onde poder transportar sen perigo a cabeza de Medusa; Hermes tamén lle deu unha fouce de aceiro.

Atenea coa *éxida*, e a cabeza de Medusa no centro do peito (detalle da Copa de Aisón, na que se representa a Atenea observando como Teseo mata a Minotauro.
Con estes obxectos e coñecido o itinerario, Perseo chegou á beira do Océano e sorprendeu ás gorgonas a dormir. Coa axuda de Atenea e mirando polo reflexo do seu escudo de bronce, para evitar que o puidesen mirar directamente, achegouse a Medusa e cortoulle a cabeza. Nese momento, do sangue que brotaba naceron o cabalo alado Pegaso e Crisaor, que foran enxendrados por Poseidón. Gardou a cabeza de Medusa no zurrón e fuxiu coas súas sandalias aladas, e aínda que as outras dúas gorgonas acordaron, non puideron perseguilo porque ía protexido polo caso de invisibilidade .

Perseo utilizaría posteriormente esta cabeza como unha arma. Así, cando Perseo regresou a Sérifos puido ver que a súa nai tivera que refuxiarse no templo para fuxir da violencia de Polidectes. Entón, foi ó palacio e sacou a cabeza de Medusa do zurrón, quedando petrificados Polidectes e o resto da corte. Logo restituíu o trono de Sérifos a Dictis, irmán de Polidectes.

Finalmente deulla á deusa Atenea para que a puxese no centro do seu escudo (ou na súa coiraza), e entregou as sandalias e o casco a Hermes, quen o devolveu ás ninfas. Algunhas fontes din que Atenea separou o sangue de Medusa e que llo deu ó médico Asclepio, posto que o sangue que brotaba do lado esquerdo era un veleno mortal, mentres que o que manaba do lado dereito tiña o poder de revivecer ós mortos.

Heracles tivo que descender ó Hades nun dos seus doce traballos, co encargo de capturar a Cérbero. Cando as almas dos mortos o viron chegar todas fuxiron, excepto as de Meleagro e a da gorgona Medusa. Heracles sacou a espada para defenderse pero Hermes explicoulle que tan só era unha forma baleira .

Atenea deulle a Heracles un guecho da Medusa, que este utilizou na guerra contra os lacedemonios, para a que solicitou o apoio de Cefeo (rei de Texea) e os seus fillos. Pero Cefeo estaba reticente por temos a que, se marchaba da cidade, esta fora atacada polos soldados de Argos. Heracles tranquilizouno dándolle a Estérope, a filla de Cefeo, ese guecho de Medusa, coa indicación de que, de ser atacados, abondaría con erguelo tres veces desde o alto da muralla para que os inimigos fuxiran. Deste xeito, Cefeo accedeu a ir á guerra, na que logo resultaría morto, o mesmo que os fillos .

Iconografía
-----------

Perseo decapita a Medusa (métopa no Templo C de Selinunte (c. 550 a.C.)
Na antigüidade clásica, a imaxe da cabeza de Medusa aparecía no obxecto protector do mal coñecido como *Gorgoneion*. Combínase a propiedade apotropaica, protectora, para quen a posúe; coa capacidade letal, mortífera para quen se enfronta ó portador.

Nas representacións artísticas clásicas (escultura e cerámica) e en tódalas posteriores repítese a imaxe arquetípica de Medusa, adoito reducida a unha cabeza representada sempre en visión frontal, fea, monstruosa, mostrando os dentes e coa lingua de fóra, e coas características serpes en lugar de cabelos; pode aparecer, sobre todo nos primeiros tempos, baixo a forma de centauro que dá paso pronto a un corpo de muller. A Medusa colócase en moitos templos e edificios monumentais que, desta forma, gozaban dunha protección máxica.

As primeiras representacións poden datarse a principios do século VII a.C. destacando a Medusa da métopa do Templo C de Selinunte, xa no 550 a.C. As formas poden cambiar pero xa se comezan a fixar os grandes ollos e os dentes saíntes. Pronto adquire unha postura de "carreira de xeonllos", con túnica curta, boca aberta, ollos abertos, lingua colgante, dentes afiados e incluso (só en representacións antigas) barba; no século VI aC aparecen as serpes nos cabelos e, posteriormente, dúas serpes anoadas a modo de colar. A figura adoita ter ás, ás veces colocadas nas tempas.

Na Idade Media diminúe claramente a presenza das Gorgonas, pero sen desaparecer. San Isidoro de Sevilla descríbeas como unhas "*meretrices con cabelos de serpes e que transformaban en pedra a quen as miraban; estraban dotadas dun único ollos, común a todas elas*" , pero no Renacemento e Barroco recuperaranse (Caravaggio, Rubens e mesmo Leonardo da Vinci, nunha obra desaparecida). Na arte contemporánea segue representándose von frecuencia (Füssli, Burne-Jones, Bourdelle, Dalí).

Sendo absolutamente maioritaria a representación da figura illada de Medusa, e como dicimos moitas veces reducida só á cabeza, tamén existen representacións de Medusa coas súas irmás no momento en que Perseo decapita á primeira, no momento no que xorden Pegaso e Crisaor ou cando Perseo comeza a fuxida, perseguida polas irmás.

### Galería de arte

* SiracusaSiracusa
* Templo C de Selinunte (reconstrución hipotética)Templo C de Selinunte (reconstrución hipotética)
* Medusa en posición de "carreira de xeonllos"Medusa en posición de "carreira de xeonllos"
* Museo da Historia de Valencia (II-III d.C.)Museo da Historia de Valencia (II-III d.C.)
* Mosaico no Museo Pío Clementino (Roma)Mosaico no Museo Pío Clementino (Roma)
* Arato de Solos (miniatura, 830-840)Arato de Solos (miniatura, 830-840)
* Annibale Carracci (XVI)Annibale Carracci (XVI)
* Benvenuto Cellini (1554)Benvenuto Cellini (1554)
* Rubens (ou Frans Snyders) (1617-1618)Rubens (ou Frans Snyders) (1617-1618)
* (1825)(1825)
* Edward Burne-Jones (1882)Edward Burne-Jones (1882)
* John Singer Sargent (1921)John Singer Sargent (1921)

Notas
-----

1. ↑  Este casco foi creado polos Ciclopes cando foron liberados por Zeus, xunto ó tridente para Poseidón ou o arco e as frechas para Apolo, armas que resultaron imprescindibles para derrotar ós Titáns.

Referencias

1. ↑  "*Ceto enxendrou con Forcis as Graias,... ás Gorgonas... Esteno, Euríala e a desventurada Medusa. Esta era mortal, pero as outras inmortais e exentas de vellez, as dúas*" (Hesíodo: *Teogonía* 270-277)
2. ↑  "*Do xigante Tifón e de Equidna naceron Gorgón, o cancerbero...*" (*Fábulas*, 151).
3. ↑  Pseudo-Apolodoro: *Biblioteca mitolóxica* II, 4, 2-3.
4. ↑  Bullfinch, Thomas. "Bulfinch Mythology – Age of Fable – Stories of Gods & Heroes". Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2011. Consultado o 7 de setembro de 2007.
5. ↑  Pseudo-Apolodoro II, 5, 12.
6. ↑  Pseudo-Apolodoro II, 7, 3.
7. ↑  *Etimoloxías* XI, 3, 29.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Medusa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Servius, *In Aeneida* VI, 289
* Lucano, *Bellum civile* IX, 624–684

* CARMONA MUELA, Juan: *Iconografía clásica. Guía básica para estudiantes*. Akal/Istmo, 5ª ed, 3ª reimpr. 2018.
* ELVIRA BARBA: Miguel Ángel: *Arte y mito. Manual de iconografía clásica*. Sílex, 3ª ed. 2017.
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s. v. *Gorgona*.
* HESÍODO: *Teogonía. Trabajos y días. Escudo. Certamen*, Alianza Editorial, 3ª ed. 2013 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* HIGINO: *Fábulas mitológicas*. Tradución, introdución e notas de Francisco Miguel del Rincón Sánchez. Alianza Editorial 2009.
* OVIDIO: *Metamorfosis*. Tradución de Antonio Ramírez de Verger. Alianza Editorial 3ª ed. 2015, 2ª reimp. 2017 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].

### Outros artigos

* *A Balsa da Medusa*

| * v
* c
* e
Mitoloxía e relixión gregas |
| --- |
| Relixións e cultos | 
* Misterios dionisíacos
* Discordianismo
* Misterios eleusinos
* Gaianismo
* Platonismo
* Neoplatonismo
* Orfismo
* Dodecateísmo

 |
| Grupos | 
* Amazonas
* Centauro
* Ctónico
* Ciclope
* Dragóns
* Erinias
* Xigantes
* Harpía
* Hecatonquiros
* Moiras
* Musas
* Ninfas
* Deidades primordiais
* Sátiros
* Deidades do mar
* Titáns
* Ventos

 |
| Deuses olímpicos | 
* Ares
* Afrodita
* Apolo
* Ártemis
* Atenea
* Deméter
* Hefesto
* Hera
* Hermes
* Hestia ou Dioniso
* Poseidón
* Zeus

 |
| Outras deidades maiores | 
* Asclepio
* Cronos
* Dioniso
* Eros
* Helios
* Eos
* Hércules
* Hades
* Hebe
* Hécate
* Pan
* Perséfone
* Selene
* Xea

 |
| Heroes | 
* Aquiles e a Guerra de Troia
* Belerofonte e a Quimera
* Edipo e Tebas
* Heracles e os doce traballos
* Perseo e Medusa
* Teseo e o Minotauro
* Triptólemo
* Ulises e a Odisea
* Xasón e os Argonautas

 |
| Ritos e prácticas | 
* Amfidromia
* Iatromantis
* Libación
* Pharmakos
* Ofrenda votiva
* Oración
* Sacrificio
* Templo

 |
| Lugares sagrados | 
* Delfos
* Delos
* Dodona
* Eleusis
* Monte Olimpo
* Olimpia

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q160730
* WorldCat
* VIAF: 172278492
* BMT: 59294
* BRE: 2198454
* CERL: cnp00543010
* EBID: ID
* FAST: 389960
* GEC: 0041707
* GiantBomb: 3005-1100
* GND: 118943936
* LCCN: no2019169628
* NKC: jo2016908866
* SELIBR: 222230
* SUDOC: 02768704X
* Treccani: medusa\_res-b0434aad-e036-11df-9ef0-d5ce3506d72e

 |