Mapa do Antigo Exipto, arredor do río Nilo.
O **despotismo hidráulico** é un termo para un despotismo mantido a través do control dun recurso único e necesario. Foi creado polo teórico alemán Karl A. Wittfogel na súa obra *Despotismo oriental* en 1957. Na súa forma orixinal, controlaba literalmente a auga. No antigo Exipto e na Babilonia, e por extensión Wittfogel agregaba a Unión Soviética e a República Popular Chinesa, o goberno controlaba as canles de irrigación. As persoas leais recibían unha abondosa cantidade de auga para os seus cultivos, mentres que os *menos leais* recibían moi pouca ou ningunha e, polo tanto, os seus cultivos estragábanse.

Se o uso deste termo pode ser usado para un (case) monopolio, en forma algo máis esotérica, por exemplo na tecnoloxía, é discutido.

Modo de produción asiático
--------------------------

O concepto de **despotismo oriental** xa fora exposto por Karl Marx no seu caderno *Formacións económicas precapitalistas* (1858), "resultado de 15 anos de investigacións", no cal establece as formas históricas diversas mediante as cales, a propiedade comunal orixinal humana, na cal non hai propiedade privada da terra, pasou ata a propiedade privada do chan e finalmente ata a separación entre o produtor e a terra, distinguindo da forma *antiga* romana e da *xermánica*, unha *forma asiática* orixinal.

Para Marx a comunidade mesma representa a primeira gran forza produtiva. As condicións obxectivas impuxeron a unidade das comunidades para empresas comúns como as canalizacións de auga, as vías de comunicación e intercambio ou a guerra para asegurar un territorio para a subsistencia. Esta unidade na medida na que se perpetuou fíxose indispensable, apareceu distinta e por riba das moitas comunidades, converténdose como tal no verdadeiro propietario de todo. A unidade suprema rematou encarnada no *déspota* (faraón, emperador, tsar, inca, rei), gran pai de numerosas comunidades, ao que se liga dunha ou outro xeito á divindade. Entón a unidade suprema sistematiza a apropiación do plusproduto, que toma a forma de tributo ou de traballos colectivos para o déspota e a elite.

Este sistema chegou á súa "perfección" e expansión instaurado por *centros soberanos* tras sucesivas guerras e conquistas, tanto en Asia, como no antigo Exipto, México ou o Perú. John V. Murra (1955) estudou *a organización económica do estado Inca*, como un caso desenvolvido e eficiente de despotismo comunal, anotando non soamente a relación coas formas asiáticas, senón coas economías e estruturas de poder africanas ashanti, ruanda, dahomey ou yoruba e aínda coas hawaianas. Destaca por exemplo o descubrimento do parecido entre a *dopkwe* dahomeiana e a *mita* incaica (aproveitada logo polos conquistadores españois).

Maurice Godelier (1966), Jean Chesneaux (1969) e Roger Bartra, encargáronse de sistematizar os estudos de caso e a teoría respecto diso, dentro do concepto de modo de produción asiático, que para universalizar algúns chamaron *despotismo comunal*. Hermes Tovar (1974) a partir do estudo da sociedade muisca desenvolveu para determinadas formacións sociais indíxenas americanas o concepto de *modo de produción precolombiano*.

Sistematizadamente, este sistema económico, contemporáneo do escravismo europeo, consistía en que un pobo tiña que entregar un pago ou tributo ao seu soberano ou a un pobo conquistador, tributo que era comunmente bens agrícolas, e nalgúns casos menos comúns, materiais de construción.

O traballo e a responsabilidade eran colectivos. O labor facíase nas terras comunais, xa que a comunidade como un todo era a que entregaba o tributo.

Nos casos no que se trataba dunha conquista, o pobo vencedor non desposuía á poboación vencida do seu territorio, e os vencidos conservaban as súas mesmas tradicións, trazos e costumes.

Na ficción
----------

A novela *Dune* de Frank Herbert establece un universo centrado nun despotismo hidráulico: a especia *melange*, esencial para, entre outras cousas, as viaxes espaciais. Dise que "quen controla a especia controla o universo".

Na película *Total Recall*, o aire en Marte é controlado por unha autoridade central, a cal actúa como unha déspota hidráulica.

Na popular saga de videoxogos de rol de Squaresoft *Final Fantasy*, máis concretamente en Final Fantasy 7, o mundo é gobernado por unha corporación que controla a economía e destrúe o planeta.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bartra, Roger, ed. (1969). *El Modo de producción asiático : antología de textos sobre problemas de la historia de los países coloniales* (en castelán). México: Era.
* Bartra, Roger (1975). *Marxismo y sociedades antiguas : el modo de producción asiático y el México prehispánico* (en castelán). Grijalbo.
* Chesneaux, Jean (1969). *El modo de producción asiático* (en castelán). Grijalbo.
* Godelier, Maurice (1969). *Las sociedades primitivas y el nacimiento de las sociedades de clases según Marx y Engels: un balance crítico* (en castelán). Oveja Negra.
* Godelier, Maurice (decembro 1987). "Introducción: análisis de los procesos de transición" (PDF). *Revista internacional de Ciencias Sociales* (en castelán) (114): 5–16. ISSN 0379-0762.
* Marx, Karl (2004). *Formaciones económicas precapitalistas*. Eric Hobsbawm, pr. Siglo XXI. ISBN 9789682315619.
* Murra, John V. (2007). *La organización económica del Estado inca*. Daniel R. Wagner, tr. (7ª. ed.). Siglo XXI.
* Plá, Alberto J. 1979: *Modo de producción asiático y las formaciones económico-sociales inca y azteca*. Ediciones El Caballito, México.
* Tovar, Hermes (1974). *Notas sobre el modo de produccion precolombino* (en castelán). Bogotá: Aquelarre.
* Tovar, Hermes (1990). *Formaciones Sociales Prehispánicas* (en castelán) (2ª ed.). Bogotá: el Búho.
* Ruiz Rodríguez, Arturo (1978). "Elementos para un análisis de la fase asiática de transición". *Primeras sociedades de clase y modo de producción asiatico* (en castelán). Akal. pp. 9–39. ISBN 84-7339-411-9.
* Ruiz Rodríguez, Arturo e outros 1979: *Primeras sociedades de clase y modo de producción asiático*. Akal, Madrid. ISBN 84-7339-411-9
* Wittfogel, Karl A. 1957: *Oriental Despotism*, New Haven, Yale University Press.