| Salamántiga rabilonga*Chioglossa lusitanica* |
| --- |
| Salamántiga rabilonga |
| Estado de conservación |
| VulnerableVulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Amphibia |
| Orde: | Caudata |
| Familia: | Salamandridae |
| Xénero: | ***Chioglossa***Bocage, 1864 |
| Especie: | ***C. lusitanica*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Chioglossa lusitanica***Bocage, 1864 |
| Distribución da salamántiga galegaDistribución da salamántiga galegaDistribución da salamántiga galega |

*Chioglossa lusitanica* no Parque Natural das Fragas do Eume (A Coruña).
A **salamántiga rabilonga**, **salamántiga galega** ou **saramaganta** (*Chioglossa lusitanica*) é unha especie de anfibio urodelo da familia dos salamándridos (*Salamandridae*), a única do xénero *Chioglossa*, endémica do noroeste da península Ibérica (Galicia, Asturias e norte de Portugal, país no que chega até o Texo).

É un salamándrido pequeno, alongado e esvelto cun rabo moi longo, que pode amputarse como o dos lagartos. Malia recibir tamén ocasionalmente os nomes de *salamántiga galega*, ou de *píntega rabilonga* ou *galega*, non ten pintas á diferenza da píntega común (*Salamandra salamandra*).

Características
---------------

O corpo de *Chioglossa lusitanica*, de pequeno tamaño, é moi alongado. En total mide de 12 a 15 cm de lonxitude (máximo de 16 cm ou máis), dos que case os dous terzos corresponden á cola.

Os ollos son grandes e saíntes.

O tronco presenta 10 ou 11 sucos laterais, que continúan pola cola, cada vez menos pronunciados.

As extremidades son de reducido tamaño.

A súa pel é moi lisa, co dorso moi escuro, de cor parda broncínea, case negra, con dúas liñas lonxitudinais de contornos irregulares de cor parda dourada, que percorren o tronco e se unen nunha na base da cola, que é moi longa (chega medir dúas veces e media o tamaño do tronco), ao que aluden algúns dos seus nomes populares galegos.

Bioloxía
--------

Moi vivaz, é máis activa durante a noite. É semiterrestre e áchase baixo pedras, entre os musgos ou follas secas, sempre preto de arroios con auga corrente e limpia. En terra desprázase moi rápido, como se fose un lagarto.

Coa súa lingua evaxinábel e protráctil, captura pequenas arañas, lesmas, coleópteros e outros insectos para alimentarse.

As femias poñen entre 12 e 17 ovos de cor branca e duns 11 mm de diámetro, baixo pedras en regatos de pouca corrente ou en minas de auga; as postas non adoitan encontrarse preto dos regatos onde viven os adultos.

As larvas nacen de 6 a 9 semanas tras o amplexo.[] Son moi alongadas e sen crista dorsal, a crista caudal nace na raíz da cola e a punda desta ten forma arredondada. Antes de chegaren á metamorfose adoitan alcanzar 4 ou 5 cm de lonxitude, aínda que se non a fan no primeiro ano de vida, poden chegar até os 7  cm.

As branquias están pouco desenvolvidas e a cola está comprimida lateralmente. Pouco pigmentadas ao naceren van escurecendo coa idade, sendo moi escuras as que pasan o invierno nese estado larvario. A maioría dos individuos metamorfoséanse no primeiro ano, pero poden tardar dous en facelo.

Hábitat
-------

É unha especie característica das rexións de media e baixa altitude, onde haxa regos de auga limpa e suficientemente oxixenada, e con abundante vexetación nas súas beiras. En lugares húmidos, como bosques caducifolios con zonas sombrías, poden afastarse algo dos cursos de auga. Rara vez aparecen por riba dos 1 000 m. Habita zonas de clima atlántico moi húmido. Por iso é escasa no SE da provincia de Ourense, faltando nas zonas máis secas desa zona.

Sistemática
-----------

Acuarela de Bocage na descrición orixinal da especie.
### Descrición

O xénero *Chioglossa* foi descrito por primeira vez en 1864 polo zoólogo e político portugués José Vicente Barbosa du Bocage, director da entón *Secção Zoológica* do Museo de Lisboa. E a súa única especie, *Chioglossa lusitanica*, describiuna o mesmo autor no mesmo ano.

As descricións do xénero e da especie foron publicadas nas revistas *Proceedings of the Scientific Meetings of the Zoological Society of London* e na *Revue et Magasin de Zoologie Pure et Apliquée* en 1864, no traballo titulado, nesta última, *"Note sur un nouveau batracien du Portugal, Chioglossa lusitanica, et sur une grenouille nouvelle de l'Afrique occidentale"*.

### Etimoloxía

#### Xénero

O nome científico *Chioglossa* está formado polo elemento do latín científico *chio-*, tirado da raíz do termo do grego antigo χιών, χιῶνος *chiṓn, chiṍnos*, "neve", e a palabra do grego antigo γλῶσσα *glõssa*, "lingua".

#### Especie

En canto ao epíteto específico, *lusitanica*, provén do latín *Lusitania, -ae*, literalmente, "de Lusitania", antiga provincia romana que comprendía gran parte do actual Portugal; literalmente "de Lusitania".

### Subespecies

Existen dúas subespecies:

* *C. l. lusitanica* Bocage, 1864, distribuída en Portugal ao sur do río Mondego, e
* *C. l. longipes* Arntzen, Groenenberg, Alexandrino, Ferrand e Sequeira, 20074, ao norte deste río, en todo o norte de Portugal, Galiza e Asturias.

Ademais de pola área de distribución, diferéncianse porque a subespecie setentrional ten as patas e os dedos máis longos.

Status de conservación
----------------------

*Chiglossa lusitanica* é só relativamente abundante nas zonas coas mellores condicións en canto a limpeza das augas e dos bosques caducifolios mellor conservados, e por iso é unha especie protexida polo *Convenio relativo á Conservación da Vida Silvestre e do Medio Natural de Europa* (Convenio de Berna) e aparece no Real Decreto 439/1990, que regula o catálogo de especies ameazadas en España.

Catalogada como "vulnerábel" na *Lista vermella da IUCN*, as súas maiores ameazas son a contaminación por produtos agroquímicos, perda do hábitat boscoso adxacente aos arroios, detracción de auga para rega e outros usos, canalizacións dos regatos, plantacións de eucaliptos e piñeiros e perda do hábitat por incendios forestais.

Galería de imaxes
-----------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Notas
-----

1. ↑  Arntzen *et al.* (2009)
2. ↑  Conde Teira (1996), p. 84
3. 1 2  SGHN/CCG (1995), p. 97.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Asensi (2006), p. 56.
5. 1 2 3 4  Andrada (1980), p. 40.
6. ↑  Galán (1993), p. 111.
7. ↑  Masó e Pijoan (2011).
8. ↑  Galán (1993).
9. ↑  Bocage (1864).
10. 1 2  Salamandra rabilarga *Chioglossa lusitanica* Bocage, 1864 en Animalandia, dato tirados do *Diccionario etimológico* de Pedro Romero.
11. ↑  Jan W. Arntzen; Dick S. J. Groenenberg; João Alexandrino; Nuno Ferrand & Fernando Sequeira. "Geographical variation in the golden-striped salamander, Chioglossa lusitanica Bocage, 1864 and the description of a newly recognized subspecies". *Journal of Natural History* **41** (13): 925–936. Consultado o 31-03-2017.
12. ↑  Arntzen *et al.* (2007).
13. ↑  Arntzen *et al.* (2009).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Salamántiga rabilonga*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Salamántiga rabilonga*** |

### Bibliografía

* Andrada, Javier (1980): *Guía de campo de los anfibios y reptiles de la península Ibérica*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-0589-2.
* Arnold, E. N. e J. A. Burton (1978): *Guía de campo de los reptiles y anfibios de España y Europa*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-0488-8.
* Arntzen, J. W. J. Bosch, M. Denoël, M. Tejedo, P. Edgar, M. Lizana, I. Martínez-Solano, A. Salvador, M. García-París, E. Recuero Gil, P. Sá-Sousa & R. Marquez (2009): *Chioglossa lusitanica*. En: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Versión 2011.2.
* Asensi Cabirta, Moisés (2006): *Guía dos anfibios e réptiles de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-9552-629-1.
* Bocage, J. V. B. de (1864): "Note sur un nouveau batracien du Portugal, *Chioglossa lusitanica*, et sur une grenouille nouvelle de l'Afrique occidentale". *Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée*, Serie 2, **16**, pp. 248–253.  Texto íntegro. *(en francés)* Consultada o 7/10/2012.
* Conde Teira, M. A. (1996): "Acerca dos nomes dos anfibios e réptiles galegos" Arquivado 27 de agosto de 2016 en Wayback Machine. en *Cadernos de Lingua, 13*, Real Academia Galega.
* Frost, Darrel R. (2011): Amphibian Species of the World: an Online Reference. Versión 5.5 American Museum of Natural History, Nova York, USA.
* Galán Regalado, Pedro e Gustavo Fernández Arias (1993): *Anfibios e réptiles de Galicia*. Vigo: Xerais. ISBN 84-7507-722-6.
* Masó, A. e M. Pijoan (2011): *Anfibios y reptiles de la península Ibérica, Baleares y Canarias*. Barcelona: Omega.ISBN 978-84-282-1368-4.
* SGHN / CCG (1995): *Atlas de vertebrados de Galicia. Tomo I. Peixes, anfibios, réptiles e mamíferos*. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega / Sociedade Galega de Historia Natural. ISBN 84-87172-89-X.

### Outros artigos

* Catálogo galego de especies ameazadas
* Urodelos
* Salamándridos

### Ligazóns externas

Xénero
* *Chioglossa* Bocage, 1864 en Amphibian Species of the World.
* *Chioglossa* Barboza du Bocage 1864 Arquivado 03 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Fauna Europaea.
* *Chioglossa* Bocage, 1864 no ITIS.
* Chioglossa no NCBI.
* Chioglossa Bocage, 1864 en uBIO.

Especie
* *Chioglossa lusitanica* en AmphibiaWeb *(en inglés)*.
* *Chioglossa lusitanica* na EOL
* *Chioglossa lusitanica* Arquivado 03 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Fauna Europaea.
* Chioglossa lusitanica no NCBI.
* *Chioglossa lusitanica* Bocage, 1864 no ITIS.
* *Chioglossa lusitanica* Bocage, 1864 en Amphibian Species of the World.
* Chioglossa lusitanica Bocage, 1864 en uBIO.
* Sitio web sobre a salamántiga rabilonga do Grupo Naturalista Hábitat. Consultada o 16/09/2015
* *Chioglossa lusitanica* en Amphibiaweb *(en inglés)* Consultada o 6/10/2012.
* Información da especie e material audiovisual en ARKive. *(en inglés)* Consultada o 6/10/2012.
* Real Decreto 439-1990 *(en castelán)* Consultada o 6/10/2012.
* IUCN Red List Arquivado 01 de novembro de 2008 en Wayback Machine.. *Chioglossa lusitanica* *(en inglés)* Consultada o 6/10/2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1475285
* MAG: 2778489718

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* Amphibiaweb: 4238
* EOL: 289670
* EUNIS: 650
* FE: 177833
* FE-New: ID
* GBIF: 2431938
* iNaturalist: 27844
* IRMNG: 10236660
* ITIS: 668361
* IUCN: 4657
* NBN: NHMSYS0000375871
* NCBI: 156857

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1074875

 |