Linguas galoitálicas.
As **linguas galoitálicas** comprenden as falas románicas do norte de Italia, máis exactamente as falas situadas ao norte da liña Massa-Senigallia que forman un continuo dialectal transicional entre as linguas galorrománicas e as italorrománicas, excepto as linguas retorrománicas de Italia (friulano, ladino) que son parte doutro grupo romance.

Clasificación
-------------

Áreas de ocorrencia de /y/ procedente de Ū latina.
As linguas ou variedades que constitúen o grupo galoitálico son:

* **Piemontés** (Italia)
* **Lombardo** (Italia, Suíza)
* **Ligur** (Italia, Principado de Mónaco)
* **Emiliano-Romañol** (Italia, San Marino)
* **Véneto** (Italia, Croacia, Eslovenia)
* **Istriota** (Croacia)

Algúns autores consideran que o véneto e o istriota constitúen grupos a parte dos demais xa que non comparten algunhas das isoglosas máis notorias das linguas galoitálicas como a existencia de vogais anteriores redondeadas [y] ou [œ], presentes en ligur, piemontés e lombardo pero si comparten as outras isoglosas.

Características comúns
----------------------

En moitos aspectos fonéticos as linguas galoitálicas comparten os mesmos desenvolvementos coas linguas retorrománicas, o francés, o occitano e o catalán en puntos nos que estes difiren notablemente do italiano estándar. Con todo, iso tampouco significa que as linguas galoitálicas estean máis cerca en todos os aspectos das linguas galorrománicas, retorrománicas ou occitanorrománicas que do italiano estándar e as linguas italorrománicas. Algúns autores argumentaron que as linguas galoitálicas e retorrománicas forman un hipotético grupo cisalpino pero non hai suficiente isoglosas que sustenten devandito argumento. A clasificación románica territorial e Ethnologue as clasifica como un subgrupo das linguas galorrománicas (sen incluír ao véneto e o istriota); con todo outros autores as consideraban parte das linguas italorrománicas.

### Fonoloxía

A liña A Spezia-Rímini na súa parte occidental (La Spezia) agrupa un conxunto de polo menos sete isoglosas importantes que distinguen ás linguas galoitálicas e ao italiano do Norte do toscano. Na súa parte oriental as isoglosas sepáranse un pouco, sendo a isoglosa máis setentrional a que pasa máis preto de Rímini.

O seguinte cadro presenta algunhas das características típicas que diferencian as variedades románicas ao norte e ao sur de devandita liña:

| LATÍN | UNUM | NŎCTE(M) | LĂCTE(M) | FĂCTU(M) | CĂNE(M) | CLAVE(M) | HŎMINE(M) | LUPU(M) |  FORMICA(M) | ROTA(M) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Galoitálico** | Lombardo | yn | nɔʧ | laʧ | faʧ | ka | tʃav | ɔm | luf | furmiga | røda |
| Lígur | yn | nøtʃe | lajt / lœt(e) | fajt | kan | tʃavæ | omu | lu | furmiga | rua |
| Piemontés | yn | nøit | lajt | fajt | kan | tʃav | ɔm | luv | furmja | rua |
| Emiliano-romañol | on | nɔt | lat | fat | kan | tʃav | ɔmen | lauv | furmiga | roda |
| Véneto | un | note | late | fato | kan | tʃave | ɔmo | luvo | formiga | roda |
| Istriota | un | nwɔto | lato | fato | kan | tʃave | ɔmo | lwɔvo | furmiga | ruda |
| Liña La Spezia-Rimini |
| Italo-románico | Toscano | uno | nɔte | late | fato | kane | kiave | wɔmo | lupo | formica | rwɔta |
| Romanesco | uno | nɔte | late | fato | kane | kiave | ɔmo | lupo | formica | rɔta |
| Napolitano | unə | nɔtə | latə | fatə | kanə | kiavə | ɔmmə | lupə | formica | rɔta |
| Siciliano | unu | nɔti | lati | fatu | kani | kiavi | ɔmu | lupu | formica | rɔta |

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Galoitálico*.
2. ↑  Loporcaro (2013), p. 70
3. ↑  Tamburelli, M. & Brasca, L. (2018). Revisiting the classification of Gallo-Italic: a dialectometric approach. Digital Scholarship in the Humanities, 33, 442-455.
4. ↑  Michael Loporcaro, "Phonological Processes", in Maiden et al. 2011, The Cambridge History of the Romance Languages: Volume 1, Structures

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Loporcaro, Michele (2013). *Profilo linguistico dei dialetti italiani*. Col. Manuali Laterza (en italiano). Bari (Italia): Laterza. ISBN 978-8859300069.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q516074
* EBID: ID
* Glottolog: gall1279

 |