Limón: froito e flor.
O **limón** é o froito do limoeiro (*Citrus limon*), arbusto de 5 a 10 metros de altura, da familia das Rutáceas.

Os limóns existentes son de dous tipos: o limón doce, froito decorativo cuxo zume é pouco ou nada acedo, con todo clasificado *Citrus limon* (L.) *Burm*. f. (clasificación de Tanaka); e o máis común limón acedo, cuxo zume ten un pH de aproximadamente 2,5.

Esta froita madura ten unha casca que varía de verde suave a amarelo brillante baixo a acción do frío. No hemisferio norte madura a finais do outono e principios do inverno. A súa carne é suculenta e o seu zume rico en vitamina C (un litro de zume contén aproximadamente 500 miligramos de vitamina C e 50 gramos de ácido cítrico). Ao ser de fácil conservación e dada a súa riqueza en vitamina C, os navíos comezaron a transportalo a bordo e usalo como dieta para combater o escorbuto, ao tempo que o espallaban por todo o planeta. As súas aplicacións na vida doméstica son innúmeras. Co zume da froita, prepáranse refrixerantes, sorbetes, mollos e aperitivos, así como remedios, xaropes e produtos de limpeza. Da casca extráese un aceite esencial, usado en perfumaría e na preparación de licores e xabóns, que contén entre outras substancias o limoneno e o citral.

Historia
--------

A orixe do limón é descoñecida en particular por mor do seu polimorfismo e a súa diversidade. Os investigadores consideraban que procedía da rexión de Assam, da rexión indo-birmana ou da China.

Aínda que se cría que era descoñecido para os antigos gregos e romanos, estudos de 2016 mostran que naceu no Mediterráneo como un híbrido entre a laranxeira amarga e a cidreira arredor do V milenio a.C. A primeira referencia sobre este citrino atópase no libro de Nabathae sobre agricultura, datando do século III ou IV[].

As invasións bárbaras do século III destruíron gran parte das plantacións de limóns europeas, aínda que a finais do século IV permanecían no sur de Italia, Sicilia e España. Entre os anos 1000 e 1200, o limón volveu a aparecer en Europa introducido polos árabes a través da rexión mediterránea. Hai relatos de limoeiros cultivados en Xénova[] a mediados do século XV, así como referencias á súa existencia nos Azores en 1494[].

A árbore do limón foi empregada orixinariamente como planta ornamental en xardíns de pracer na Idade Media, especialmente nos xardíns islámicos. O limón foi introducido gradualmente na dieta medieval, usándose como fondo ácido para gardar vexetais crus igual que o vinagre ou o zume de laranxa. Con todo, é probable que se utilizase tamén como técnica de conservación da carne dende os tempos antigos..

Actualmente é unha das froitas máis coñecidas e utilizadas no mundo.

Características
---------------

Híbrido cultivado, as árbores son pequenas (non atinxe máis de 6 metros de altura), espinescentes, moi ramificadas, de caule e ramos castaño claros; as follas son alternas, oblóngoelípticas, con puntuacións translúcidas; as inflorescencias son de flores axilares, albas ou violetas, en cacho. Reprodúcese por estacas de gallos, en solo areoso e ben estercado, de preferencia en rexións de clima quente ou temperado. Propágase tamén por sementes, que requiren solo leve e fértil, en lugar soleado e protexido dos ventos.

Frutifica principalmente a partir de mediados de outubro, pero pode facelo durante todo o ano, en innúmeras variedades, que aínda que muden no tamaño e na textura da casca, que pode ser lisa ou enrugada, canto á cor, varían do verde escuro ao amarelo claro, excepto unha das especies, que se asemella a unha tanxerina.

Fisicamente o limón caracterízase por ser de forma ovalada con picos nos extremos da diagonal superior e ter unha pel de grosor moi variable (duns poucos milímetros a case un centímetro). Cando está madura, a pel é de cor marela polo exterior e case branca polo interior.

Limón, froito do limoeiro.
Molécula do ácido cítrico.
Contén ácido cítrico, hesperidina e entre as vitaminas: a vitamina C (ácido ascórbico) -uns 30 mg en 100g-, e as vitaminas A, B1 (tiamina), B2 (riboflavina), B3 (ácido nicotínico), B5 (ácido pantoténico) e B6. Minerais: calcio, cobre, cloro, ferro, fósforo, magnesio, manganeso, potasio, sodio e xofre.

Utilización
-----------

Úsanse as follas, a casca do froito e mais o zume do froito. Aínda que é comestíbel, non é habitual comelo tal como se colle da árbore por ter un sabor moi ácido. Os que teñen cor amarela ou amarelo-verdeada, cultívanse sobre todo polo zume, aínda que a polpa e a casca tamén se utilicen en culinaria. Os limóns conteñen unha gran cantidade de ácido cítrico, o que lles confire un gusto ácido.

Os limóns e as limas sérvense regularmente como limoada (zume de limón natural con auga e azucre), ou con bebidas refrecantes de cola e combinados, cunha rodela dentro ou no bordo da copa.

É moi prezado en repostería por potenciar o sabor e o seu zume por ser refrescante. Ademais, é amplamente utilizado como desinfectante e desengraxante, tanto só como combinado con outros produtos de limpeza.

As variedades mais abundantes no mercado son: *Lisbon*, *Eureka*, *Primofiori* e *Verna*.

Produción e exportacións
------------------------

No ano 2016, España era o maior produtor e exportador de Europa, a India o maior produtor do mundo e México o maior exportador mundial en número de toneladas, porén España foi o maior exportador mundial en valor monetario (case 820 millóns de dólares).


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Principais produtores de limóns e limas ( toneladas ). Fonte FAO |
| --- |
| País | Ano 2016 | Ano 2006 |
| India | 2 978 000 | 2 159 000 |
| México | 2 429 839 | 1 867 078 |
| China | 2 289 576 |  700 000 |
| Arxentina | 1 678 337 | 1 470 000 |
| Brasil | 1 262 353 | 1 031 292 |
| **España** |  857 754 |  877 134 |
| Turquía |  850 600 |  710 401 |
| USA |  822 000 |  854 570 |
| Irán |  457 270 |  467 549 |
| Italia |  379 282 |  573 171 |
|

 |       | 

| Principais exportadores de limóns e limas ( toneladas ). Fonte FAO |
| --- |
| País | Ano 2016 | Ano 2006 |
| México |  667 572 |  428 129 |
| **España** |  547 155 |  491 787 |
| Turquía |  448 781 |  323 116 |
| Arxentina |  279 339 |  314 651 |
| Suráfrica |  236 868 |  133 331 |
| Países Baixos |  189 063 |  83 691 |
| USA |  135 209 |  103 482 |
| Brasil |  95 748 |  51 440 |
| Chile |  77 310 |  33 180 |
| Italia |  46 563 |  37 373 |
|

 |

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *limón*.
2. ↑  Morton, Julia F. (1987). *Lemon in Fruits of Warm Climates* (en inglés). Purdue University. pp. 160–168.
3. ↑  Franck Curk, Frédérique Ollitrault, Andres García-Lor, François Luro, Luis Navarro, Patrick Ollitraul (1 de abril de 2016). "Phylogenetic origin of limes and lemons revealed by cytoplasmic and nuclear markers". *Annals of Botany* (en inglés) **117** (4): 565–583. doi:10.1093/aob/mcw005.
4. ↑  Toby Sonneman (1012). *Lemon: A Global History* (en inglés). Reaktion Books. p. 20. ISBN 1780230346.
5. ↑  Mundosol (ed.). "El limón y su historia" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 06 de outubro de 2018. Consultado o 5 de outubro de 2018.
6. ↑  Marie-Françoise Valéry, Alain Le Toquin (2001). *Jardins du Moyen Age* (en francés). Dexia. p. 15.
7. ↑  Bahloul, Joëlle (1983). *Le culte de la table dressée* (en francés). A.-M. Métailié. p. 131.
8. 1 2  FAO (ed.). "Top 10 Country Production of Lemons and limes" (en inglés). Consultado o 5 de outubro de 2018.
9. 1 2  FAO (ed.). "Top 20 Country, Export quantity of Lemons and limes" (en inglés). Consultado o 5 de outubro de 2018.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Limón*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1093742
* AAT: 300266423
* GiantBomb: 3055-1867
* JSTOR: lemons
* LCCN: sh85075957
* NKC: ph1012963

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: 24RS0A988O

 |