Machu Picchu
A **historia do Perú** e a presenza humana nos Andes remóntase varios milleiros de anos. Nos Andes centrais forxouse un dos centros de irradiación cultural da humanidade. Multiplicidade de etnias e culturas habitaron este sector da Terra, desenvolvéndose de xeito autónomo ata a chegada dos conquistadores españois. Estes estableceron o seu dominio na parte occidental de América do Sur e a súa cultura foi fundíndose coas diversas culturas locais. Desta mestizaxe naceron as diversas nacións de Hispanoamérica, entre elas, o Perú. Deste xeito, a Historia do Perú pode así dividirse en tres etapas:

Etapa autónoma
--------------

A Etapa de desenvolvemento autónomo da área andina central abrangue desde os comezos do poboamento do territorio -arredor de 10000 a. C.- ata a morte de Atahualpa, o sábado 26 de xullo de 1533. Nesta era observase todo o desenvolvemento de adaptación e de formación cultural.

Etapa dependente
----------------

Abrangue desde o 15 de novembro de 1532 ata a batalla de Ayacucho, o 12 de decembro de 1824. Nesta época dáse o proceso de conquista por parte de España, así como o establecemento do Vicerreinado do Perú.

Etapa independente
------------------

### Desde a Independencia ata a Confederación

O Perú declara a súa independencia o 28 de xullo de 1821. Nace como unha república que consolida a súa independencia o 9 de decembro de 1824. En 1829 dáse a guerra contra Gran Colombia e deseguida un período de inestabilidade política.

Este período continuará ata 1836, cando o Perú e Bolivia se unen nunha confederación.

### Confederación Perú-Boliviana

A Confederación Perú-Boliviana foi criada o 17 de marzo de 1836 e disolta o 25 de agosto de 1838 ao fin dunha escalada bélica dirixida por Chile - co apoio dos opositores á súa conformación - iniciada case contemporaneamente.

### A Restauración e a anarquía militar

Ao disolverse a Confederación Perú-Boliviana, os estados Norperuano e Sudperuano conforman novamente unha soa república. Esta sistema permanece aínda no país. O primeiro feito importante desta época foi a guerra contra Bolivia (1841). O presidente Gamarra morreu no campo de batalla. As tropas bolivianas invadiron o sur do Perú pero foron contidas polo pobo peruano organizado en guerrillas. No Perú asumiu o poder o presidente do Consello de Estado (vicepresidente) Manuel Menéndez (1841-1842), que celebrou a paz con Bolivia (7 de xuño de 1842). Pero estalou a anarquía na república, conseguindo no poder, tras dous golpes distintos, os xenerais Juan Crisóstomo Torrico, Francisco de Vidal e Manuel Ignacio de Vivanco. Este proclamouse Director Supremo da República e o seu goberno foi chamado Directorio (1843-1844). Vivanco representaba o sector máis ríxido do conservadurismo peruano, pero a súa popularidade inicial comezou a decaer.

Os xenerais Domingo Nieto e Ramón Castilla protestaron en Tacna, reclamando a restauración da constitucionalidade. Esta revolución constitucional triunfou finalmente na Batalla de Carmen Alto (22 de xullo de 1844) e reintegrou o presidente do Consello de Estado Manuel Menéndez (1844-1845), que convocou eleccións presidenciais.

### A era da exportación de guano

A Era do Guano, tamén chamada a *República do Guano*, foi un período da historia republicana do Perú entre 1845 e 1866 durante o cal a exportación de guano das illas offshore transformou a economía e a política nacional. Considérase que comezou co primeiro goberno do xeneral Ramón Castilla. O Estado peruano foi o propietario dos depósitos de guano nas illas costeiras e o primeiro interesado en aproveitar este recurso natural. Para acadar este obxectivo, buscou asociarse con capital privado, peruano e estranxeiro. Deste xeito, o Estado proporcionou o recurso e aos empresarios privados o capital necesario. O comerciante peruano Francisco Quirós foi o primeiro en asociarse co Estado. En 1841 asinou un contrato de arrendamento polo que tiña os dereitos de explotación a cambio de pagar só 10.000 pesos anuais durante 6 anos. O Estado beneficiouse nun primeiro momento, xa que esta cantidade de diñeiro era importante para aumentar o seu orzamento e os primeiros cartos que entraban coa venda deste recurso. Porén, o aumento do prezo que estaban dispostos a pagar os labregos ingleses produciuse en poucos meses e axiña quedou patente que o Estado infravalorara o recurso. Apareceron voces críticas para sinalar que Quirós facía un acordo redondo a costa do Estado.

O Estado peruano respondeu ás críticas recibidas cancelando o seu contrato de arrendamento en 1842 para asinar contratos con empresarios privados nacionais e estranxeiros baixo a modalidade de venda directa. Durante cinco anos asináronse diferentes contratos de venda directa con peruanos como o propio Francisco Huaman e con firmas comerciais estranxeiras como a firma inglesa Anthony Gibbs. Nestes anos exportáronse ao redor de 300 mil toneladas de guano. A marxe de beneficio do Estado era do 30% do valor do vendido. Aínda que non representaba unha renda importante, bastaba para que o Perú fose un país elixible para créditos e préstamos do estranxeiro.

Nas eleccións de 1845 triunfou Ramón Castilla, iniciando o que sería o seu primeiro goberno, que se prolongou ata 1851, sendo o primeiro goberno republicano que puido culminar o seu período constitucional. Foi entón cando a República Peruana atopou unha relativa paz interna e puido organizar a súa vida política e económica. Castela estableceu políticas de fomento da extracción e exportación de fertilizantes naturais (guano das illas) que iniciaron unha época de prosperidade no país. A venda de guano realizouse baixo o sistema de consignación. O historiador Basadre chamou a esta etapa a "Falsa Prosperidade", xa que a bonanza sería de curta duración. Castela foi substituído polo general José Rufino Echenique (1851-1855), quen continuou as obras do seu predecesor. Porén, estivo envolto nun escándalo de corrupción relacionado coa denominada Consolidación da Débeda Interna, pola que o Estado pagaba a débeda que tiña con particulares desde os tempos da independencia, pero lamentablemente moitos se facían pasar por acredores sen ser así. .

### Historia recente

Despois da devastadora guerra de 1878, comeza a reconstrución nacional. En 1985 comeza un período de estabilidade política, roto polo Oncenio en 1908. A democracia é restituída plenamente en 1945, mais un novo golpe de estado en 1948 inicia o Ochenio de Odería, que terminaría en 1956. O último goberno militar tivo lugar en 1968 coa Revolución das Forzas Armadas, terminado en 1980. Nesta época xa é notoria a actividade subversiva de Sendero Luminoso. A fins dos anos 80 o Perú entra nunha grave crise económica reparada logo de traumáticos *shocks* económicos na seguinte década. En 1992 tivo lugar o autogolpe, que daría inicio á corrupción sistemática do Estado por parte de Alberto Fujimori a través de Vladimiro Montesinos, corrupción que ficou ao descuberto o 14 de setembro do ano 2000. Actualmente (2005), o Presidente da República é Alejandro Toledo Manrique.

Notas
-----

1. ↑  "28 de julio - Bicentenario de la independencia del Perú". *Argentina.gob.ar* (en castelán). 2021-07-28. Consultado o 2022-08-23.
2. ↑  GrupoRPP (2017-07-28). "Así fue la proclamación de la independencia del Perú hace 196 años". *RPP* (en castelán). Consultado o 2022-08-23.
3. ↑  "Biografía de Manuel Ignacio de Vivanco (Su vida, historia, bio resumida)". *www.buscabiografias.com*. Consultado o 2022-10-22.
4. ↑  "MANUEL IGNACIO DE VIVANCO ITURRALDE (1843-1844).". Consultado o 2022-10-22.
5. ↑  "Recuerdan el 177 aniversario de la batalla de Carmen Alto en el marco del bicentenario del Perú". *Radio San Martín - 97.7 FM - 1380 AM* (en castelán). 2021-07-23. Consultado o 2022-10-22.
6. ↑  "La explotación y venta del guano". *educared.fundaciontelefonica.com.pe*. Consultado o 2022-10-23.
7. ↑  Ravest Mora, Manuel (2008-06). "LA CASA GIBBS Y EL MONOPOLIO SALITRERO PERUANO: 1876-1878". *Historia (Santiago)* **41** (1): 63–77. ISSN 0717-7194. doi:10.4067/S0717-71942008000100003.
8. ↑  "La Casa Gibbs y el guano del Perú" (en castelán). Consultado o 2022-10-23.
9. ↑  "Biografia de Ramón Castilla". *www.biografiasyvidas.com*. Consultado o 2022-10-27.
10. ↑  "La segunda prosperidad falaz". *elperuano.pe* (en castelán). Consultado o 2022-10-27.
11. ↑  "Efemérides del 15 de junio: fallece José Rufino Echenique » Crónica Viva" (en castelán). Consultado o 2022-10-27.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Guanaco
* Inca
* Machu Picchu
* Pataca
* Quechua

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre historia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---

* Portal:Perú