Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Dolmen (homónimos) e Anta.
Dolmen de Axeitos, Ribeira
Un **dolmen**, **pala** ou **anta** é un monumento megalítico tumulario colectivo, datado desde o fin do V milenio a.C. ata o fin do III milenio a.C. en Europa, e ata o I milenio no Extremo Oriente. Está constituído por unha cámara formada por unha gran laxe pousada horizontalmente sobre pedras verticais que a sustentan (ortóstatos).

Clasificación
-------------

Pedra da Arca
Dentro dos monumentos megalíticos é pertinente facer a distinción entre mámoas e dolmens:

* Os **dolmens** ou **antas** serían a parte interna dos enterramentos, consistente nun grupo de pedras colocadas conformando unha especie de caseta. Estas pedras irían recubertas con terra e esta con pequenos croios.
* A mámoa é ese túmulo de terra e croios que cobre o dolmen. Co paso do tempo, estas pedras iríanse cubrindo de terra e vexetación, camuflando o monumento dentro da paisaxe.

Estes monumentos foron frecuentemente espoliados e desprovistos da protección orixinal, xa que segundo as crenzas populares, os enterramentos neolíticos agachaban importantes riquezas no seu interior. Sirva como exemplo destas afirmacións a licenza que no século XVII lle concedeu a Coroa española ao Licenciado Vázquez de Orxas para escavar os monumentos megalíticos na busca de tesouros.

Etimoloxía
----------

Parece ser que Théophile Malo Corret de la Tour d'Auvergne foi quen "inventou" o termo «dolmen», sendo despois retomado por Pierre Jean-Baptiste Legrand d'Aussy (1737-1800), quen propón unha visión diferente da función do dolmen, interpretándoo xa non como unha mesa de sacrificio senón máis ben como sepultura.

O termo semellaría estar acuñado a partir das palabras bretoas *t(d)aol* 'mesa' e *men* 'pedra'. Non obstante, este nome non está rexistrado como bretón, sendo «Liah vaen» o nome bretón real para designar un dolmen. Por outra banda, certos dicionarios etimolóxicos asocian o termo co córnico «tolmen», que nomearía na súa orixe un círculo de pedras.

### Palabras galegas tradicionalmente usadas co mesmo significado

Dolmen do Meixoeiro, Mos
Dentro das palabras patrimoniais galegas utilizadas para referirnos a estas estruturas atopámonos principalmente con ***anta***, procedente segundo Joan Coromines do latín *antae, antarum*, para denominar as columnas da parte frontal dun edificio, colocadas a ambos os lados dunha porta. Tamén esta palabra latina pertencería probablemente a unha antiquísima familia indoeuropea, da que quedaron restos léxicos en numerosas linguas, con valores como ‘fin’, ‘límite’ ou ‘fronteira’. Segundo Luís Monteagudo, esta denominación utilizouse nun primeiro momento para referirse aos dolmens e logo para referirse a unha lousa de pedra en xeral. Da verba *anta* proceden algúns diminutivos como *antela* ou *antiña*.

Outra palabra usada para referirse a este tipo de monumentos é ***arca*** que, segundo Monteagudo, podería proceder de *arceo* (prohibir o paso) e que en primeiro lugar significou marco, límite. Tamén, segundo Monteagudo, podería vir directamente do latín *arca* no significado de 'caixa', 'furna' ou 'cofre'.
Algúns derivados de arca son *arcal*, *arqueta* ou *arquiña*.

Outras denominacións utilizadas para referirse a estas estruturas son *casa*, *caseta*, *forno*, *forniño* ou *altar.*

O dolmen no folclore
--------------------

Nas crenzas populares bretoas, os dolmens ábrense durante a noite de Nadal para mostrar os tesouros dos que son gardiáns.

Notas
-----

1. ↑  "Sete palabras megalíticas". *Portal das Palabras*. Consultado o 14 de novembro de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Dolmen Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Megalitismo en Galicia
* O Ciprianillo
* Dolmen de San Adrián

### Ligazóns externas

* Arqueoloxía e ecoloxía do fenómeno megalítico galego
* Imaxes de dolmens Arquivado 07 de agosto de 2018 en Wayback Machine.

| * v
* c
* e
Arquitectura prehistórica de Galicia |
| --- |
| Cronoloxía | Neolítico • Idade de Pedra • Idade do Cobre • Idade de Ferro |
| Megálitos | Tipos: mámoa, medorra ou túmulo   •   dolmen ou anta   •   menhir   •   cista  Elementos: ortóstato • cono de violación  Megálitos de Galicia: Megalitismo en Galicia • Galería de imaxes de dolmens en Galicia |
| Petróglifos de Galicia | GGAR • Petróglifos de Campo Lameiro • Petróglifos de Mogor • Castriño de Conxo • Laxe das Rodas • O Chan da Ferradura • Outros petróglifos • Galería de imaxes de petróglifos de Galicia |
| Castros de Galicia | cultura castrexa • cerámica castrexa  Castro de Armeá • Castro de Baroña • Castro de Borneiro • Castro de Castromao • Castro de Elviña • Castro de Fazouro • Castro de Punta dos Prados • Castro de San Cibrao de Las • Castro de San Millao • Castro de Santa María de Cervantes • Castro de Santa Trega • Castro de Troña • Castro de Viladonga • Castro de Zoñán • Outros castros • Galería de imaxes de castros galegos |
| Institucionalización | Rede Galega do Patrimonio Arqueolóxico • Parque Arqueolóxico da Arte Rupestre • Parque Arqueolóxico do Megalitismo da Costa da Morte • Centro Arqueolóxico do Barbanza |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q101659
* AAT: 300005934
* BNCF: 29463
* BNE: XX533564
* BNF: 11978400b
* BRE: 1964485
* EBID: ID
* GEA: 4728
* GND: 4150393-4
* JSTOR: dolmen
* LCCN: sh85038885
* NKC: ph575224
* PSH: 147

 |