***Cádiz*** é unha zarzuela (denominada *episodio nacional cómico-lírico-dramático*) en 2 actos e 9 cadros con música de Federico Chueca e Joaquín Valverde sobre un libreto en castelán de Javier de Burgos. Foi estreada no Teatro Apolo de Madrid o 20 de novembro de 1886 e reflicte o ambiente da cidade en 1812, cando o pobo se defendeu do asedio dos exércitos de Napoleón e as Cortes redactaron a primeira Constitución Española.

Historia
--------

*Cádiz* foi estreada o 20 de novembro de 1886 no Teatro Apolo. Esta obra constitúe un modelo de zarzuela popular, pintura brillante e expresiva dun momento culminante da historia de España, entresacado dun dos Episodios Nacionais de Benito Pérez Galdós. "Chispero" describe a estrea dicindo que "o éxito foi clamoroso. O libro gustou moito e a música moito máis. O desfile final do primeiro acto coa marcha, que logo foi histórica nos anais españois, puxo ao público en pé, os aplausos cos que se premiou a saída do liberador de Cádiz enardeceu a todos os espectadores, moitos dos cales, segundo algúns cronistas, enronqueceron vitoreando a España, totalmente alleos ao feito de estar asistindo a unha evocación teatral, e como si verdadeiramente tiveran formado parte do pobo de Cádiz que aclamaban aos seus heroes. Todo o acto segundo transcorreu entre ovacións poucas veces superadas no teatro, e os autores foron aclamados durante a representación e ao final dela". Curiosamente a famosa marcha non fora composta para esta zarzuela, senón que o fora 20 anos antes co nome de "Himno de Prim", e que logo foi incluída nesta obra.

Deleito y Peña comentou que a "marcha" de *Cádiz* pasou a todos os rexementos españois e aos pianos de todos os cafés. En 1898, cando a guerra contra os Estados Unidos exaltou a febre españolista, tratouse de converter esa peza no himno español, e polo resultado militarmente adverso, esta marcha pareceu despois un responso fúnebre e foi maldita como exaltadora da tola aventura.

Personaxes
----------

| Personaxe | Tesitura | Intérpretes na estrea,20 de novembro de 1886 |
| --- | --- | --- |
| Curra, *unha "maja"* | soprano | Adelaida Latorre |
| Carmencita, *xove casadeira namorada dun capitán* | actriz | Joaquina Pino |
| Doña Angustias, *aia de Carmencita* |  | Srta. Borja |
| Una mulata, *habaneira de Cádiz* | soprano | Cecilia Delgado |
| Unha nai | soprano | Mercedes Guerra |
| Etelvina | actriz | Loreto Prado |
| El Rubio, *calesero* | tenor | Sr. Cruz |
| Fray Casto, un Negrito e un Ciego | actor cantante | Julio Ruiz |
| Fray Cirilo | actor cantante | Julián Castro |
| Lorenzo, *sobriño do marqués* | barítono | Pablo Díaz |
| El Marqués | actor | Ricardo Morales |
| Don Cleto, *titor de Carmencita* | barítono | Gabriela Sánchez Castilla |
| Fernando, *mozo capitán alistado contra Napoleón* | actor | Sr. Campos |
| Señorita | actriz | Sra. Bermejo |
| Oficiais ingleses | barítonos | Sr. Alentón e Manuel Barreal |

Características
---------------

A obra é unha das máis espontaneamente inspiradas de Chueca e os seus números pasaron rapidamente ao dominio público. Na súa música, sendo tan caracteristicamente chuequista, non se dá o ton "chulángano" que cultivou, senón que se adapta ao ambiente andaluz con moita propiedade, como nas sevillanas e caleseras que cantan Curra e El Rubio.

Argumento
---------

A obra comeza cun coro de gaditanos desconcertados ante os preparativos para defender a cidade do ataque do exército francés. Lorenzo e o Rubio, un frade e un "currutaco", de diferente condición social, discuten sobre as posibilidades de éxito. Por outra banda, Carmencita, unha rapaza casadeira namorada dun capitán, sofre os asedios da súa aia Angustias e o seu titor Cleto, que tenta sacarlle da cabeza as ideas de voda co capitán para seducila el mesmo. Na escena seguinte, o Marqués comunica a Cleto que todo o povo está colaborando na construción de fortificacións para protexer a cidade e que arrasará a casa de verán que posúe nas aforas, o que induce ao titor a idear unha fuxida con Carmencita para librarse dos que cre perdedores na batalla. A continuación, a escena presenta un lance de amor entre Curra e o Rubio chea de graza. O titor saíu de Cádiz nunha calesa para organizar a súa fuxida e por iso Carmen vese obrigada a pedir cobixo na casa do Marqués; Lorenzo, sobriño deste, rógalle que non marche. Mentres, o Rubio, condutor da calesa, faina envorcar sospeitando o que tramaba Cleto. Anuncian a chegada de soldados de reforzo e con iso a de Fernando, prometido de Carmen; hai un alboroto popular que se completa coa detención do titor.

O segundo acto comeza cunha festa popular que celebra as dificultades dos franceses para achegarse á cidade, á que asisten as forzas inglesas de apoio, a quen os andaluces cantan o número dos lores. Cleto segue tramando a fuxida mentres Lorenzo e Fernando falan das súas accións de guerra. A desaparición de Carmen e Cleto mobiliza a todos para tentar localizalos. Dáse paso a un cadro titulado "La Constitución" onde o povo canta diversos aires en honor de "la Pepa", entre eles o famoso tango da negra. Pechado con Carmen, Cleto tenta que esta colabore nos seus plans afirmando que a sorte da cidade está botada, mais aparecen Lorenzo e Fernando gardando ben ao titor. Nos breves cadros oitavo e noveno, o pobo celebra a súa vitoria fronte ao invasor.

Números musicais
----------------

### Acto I

* 1 Preludio, introdución e diana, "¡Vaya una jarana!".
* 2 Dúo, sevillanas e caleseras, "¡Ven para aquí, retesalá!".
* 3 Pasacalle, "El barrio de la Viña".
* 4 Barcarola. "El que sea patriota".
* 5 Marcha de Cádiz (Pasodobre) "Los cornetas nos anuncian".

### Acto II

* 6 Preludio e tango flamenco, "Enfrente e la Cortaúra".
* 7 Panadeiros e zapateado, "Cuando en Cádiz sale el sol".
* 8 Polka dos ingleses e damiselas, "Miss lord, miss lord, me paece a mí".
* 9 Coro e danza dos negritos, "A reír y cantar gaditanos……Era una pobe nega".
* 10 Canción do cego "Tin, tipi, tipi, tipité…..¿Quién compra un papelito".
* 11 Marcha da Constitución.
* 12 Orquestral: A treboada.
* 13 Orquestral.
* 14 Jota "Ya habrán visto los franceses".

Discografía
-----------

| Ano | Intérpretes | Director,Teatro de ópera e orquestra | Selo |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | Teresa VerderaMaria Dolores Leal RuzSagrario Robolán MichininaYolanda Romilda VázquezJuan Ponce DelgadoJ. MeraEnrique FerrerFernando Saiz AlcántaraFrancisco Javier Rodríguez JuradoPau Bordas | José luis López Aranda | Discos de la Frontera Sur |
| 1964 | Isabel ReyJosé BrosAna IbarraCarlos BergasaEmilio SánchezLuis ÁlvarezSonia GancedoVictoria MarchanteGonzalo BurgosFrancisco Santiago | Víctor Pablo Pérez,Orquestra Sinfónica de Galicia e Coro da Comunidade de Madrid | Deutsche Grammophon |

Notas
-----

1. ↑  Os intérpretes desta gravación poden non ser exactos.
2. ↑  Orquestra Sinfónica de Galicia

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Información da zarzuela en lazarzuela *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2223617
* MusicBrainz: ID

 |