**Marco Perperna Veiento**, nado c. 122 a. C. finado no 72 a. C. foi un aristócrata, estadista e xeneral romano. Loitou na Guerra civil de Sila, na rebelión fracasada de Marco Emilio Lépido do 77 a. C. e do 76 ao 72 a. C. na Guerra de Sertorio. Conspirou contra Quinto Sertorio e asasinouno, e foi derrotado e executado por Cneo Pompeio Magno.

Nome
----

Para este *nomen gentilicium* (de orixe etrusca) están testemuñados os nomes **Perperna** e **Perpenna**, pero Perperna é máis frecuente e a forma utilizada nas inscricións máis fiables, seguidas polos eruditos da prosopografía (por exemplo, Broughton). Tamén se lle adxudica incorrectamente **Vento** no lugar de **Veiento por un erro de Plutarco**.

Traxectoria
-----------

Non se sabe moito de Perperna antes da Guerra civil de Sila. Perperna foi membro da facción de Cinna e Mario durante a súa guerra contra Sila. Gobernou a illa de Sicilia como propretor durante a segunda guerra civil. Despois de que Sila derrotara á facción dos *populares* en Italia, enviou ao seu novo fillo político Pompeio (Pompeio casara con Emilia, a fillastra de Sila) para recuperar Sicilia e África. Perperna abandonou a illa ao coñecer o tamaño e a natureza da forza enviada contra el. Despois de que Sila se convertese en ditador de Roma, Perperna foi proscrito e exiliouse. Despois da morte de Sila foi convocado por Marco Emilio Lépido, cónsul do 78 a. C. a quen se uniu na rebelión contra a facción de Sila. Lépido marchou co seu exército cara Roma, pero foi derrotado por Quinto Lutacio Cátulo nunha enérxica acción militar nas aforas da cidade, mentres que o legado de Lépido, Marco Xunio Bruto, foi derrotado por Pompeio en *Mutina* (Módena). Perperna e Lépido retiraron as súas forzas a través de Etruria ata a illa de Sardeña. Lépido morreu mentres estaba en Sardeña e no 76 a. C. Perperna levou o seu exército a Liguria e continuou a rebelión. Despois de saber que Pompeio e un exército moi numeroso fora enviado para derrotalo (de camiño á Península Ibérica e a guerra contra Sertorio) decidiu levar as súas forzas a Hispania para unir forzas.

### Guerra de Sertorio

Os soldados de Perperna estaban descontentos co seu liderado, e cando souberon que Pompeio estaba a cruzar os Pireneos, esixiron a Perperna que os levase a Sertorio, ou se non, deixaríano á súa sorte e poñerían a outro ao mando. Perperna cedeu ás demandas das lexións e entregoullas a Sertorio. Isto non o fixo de boa gana, consciente da súa nobre liñaxe de sangue e riqueza, viu todo o asunto como unha humillación.

Sertorio deu a benvida a Perperna e ás súas tropas (unha forza considerable de 53 cohortes) e deulles un bo uso. Enviou a Perperna con 20.000 infantes e 1.500 cabaleiros para unirse a Caio Herenio (un dos legados de Sertorio) no territorio dos ilercavones, con instrucións para gardar o cruzamento do baixo Ebro e tentar atraer a Pompeio nunha emboscada. Pompeio conseguiu cruzar o Ebro sen trabas e marchou cara á chaira de *Valentia* onde se enfrontou ao propio Sertorio na batalla de Laurón.

Ao comezo da campaña de campaña no 75 a. C. Perperna, Herenio e o seu exército foron derrotados por Pompeio na sanguenta batalla de Valentia. Herenio estivo entre as 10.000 vítimas e a cidade de *Valentia* foi tomada e saqueada. Perperna reuniu o que quedaba do seu exército e retirouse cara ao oeste cara a Sertorio que estaba en campaña na Hispania Ulterior.

Despois do desastre de *Valentia* Sertorio regresou do oeste da Península Ibérica, onde estivera facendo campaña contra Quinto Cecilio Metelo Pío, para tomar o mando da loita contra Pompeio. Perperna recibiu o mando dunha forza substancial para impedir que Metelo acudira en auxilio de Pompeio. Sertorio intentou acabar con Pompeio na batalla de Sucro mentres Perperna tentaba deter a Metelo, pero ambos fracasaron.

Na batalla de Saguntum, Perperna estaba ao mando dunha das ás do exército de Sertorio. Loitou contra Pompeio, logo tivo que cambiar de lugar co seu comandante e enfrontouse a Metelo. Durante a batalla, a máis grande da guerra, Perperna perdeu 6.000 homes. Despois da batalla, Sertorio e Perperna retiráronse ao interior e volveron á guerra de guerrillas.

### Expedición a Gallaecia

No 74 a. C. mentres Sertorio centraba a súa atención na defensa dos seus aliados, Perperna eludiu aos romanos que operaban no interior e marchou cara á costa oeste ibérica onde tomou a cidade de Portus Cale.

### Últimos anos

Stuart, Martinus - *Dood van Quintus Sertorius*, 1798
A guerra non ía ben, polo que os aristócratas e senadores romanos que formaban as clases máis altas do seu dominio quedaron descontentos con Sertorio. Eles tiñan celos do poder de Sertorio, e Perperna, aspirando a ocupar o lugar de Sertorio, alentou eses celos para os seus propios fins. Os conspiradores comezaron a danar a Sertorio oprimindo no seu nome ás tribos ibéricas locais. Isto provocou o descontento e a revolta nas tribos, o que resultou nun ciclo de opresión e revolta, descoñecendo Sertorio quen estaba a crear tal travesura.

Perperna e o seu compañeiro conspirador convidaron a Sertorio a unha festa para celebrar unha suposta vitoria. Aínda que na maioría das circunstancias, todas as festas ás que Sertorio era convidado eran levadas a cabo con gran decoro, esta festa en particular era vulgar, destinada a ofender ao hábil xeneral e levantalo do sofá e levalo entre a multitude onde se lle podía asasinar sen dificultade. Anoxado, Sertorio cambiou de postura no sofá, intentando ignoralos a todos. Isto supuxo un problema xa que Sertorio, aínda que de idade media tardía, tiña unha merecida reputación como un hábil loitador. Cambiaron a súa táctica, Perperna deu o sinal aos seus compañeiros conspiradores, e eles correron e apuñalaron ao desprevido Sertorio ata que morreu.

Ao coñecer a morte de Sertorio, algúns dos seus aliados ibéricos enviaron embaixadores a Pompeio ou Metelo e fixeron a paz. Para empeorar as cousas para Perperna, o testamento de Sertorio nomeou a Perperna o seu principal beneficiario. Xa deshonrado como o home que matara ao seu comandante, o home que lle dera santuario, agora tamén se revelou que Perperna matou o seu principal benefactor e amigo. E agora que estaba morto, recordáronse as virtudes de Sertorio e esquecéronse as súas recentes atrocidades. A ira contra el converteuse de súpeto en afecto e os soldados levantáronse clamorosamente en protesta contra Perperna.

### Morte

Perperna conseguiu manter o control dalgúns dos renegados romanos que seguiran a Sertorio, pero necesitaba unha vitoria rápida para gañarse a confianza do seu pobo. Por desgraza para Perperna e os seus homes, Pompeio tendera unha trampa: finxiu unha retirada e emboscoulles.

> *Pompeio puxo tropas aquí e alí, en lugares onde podían atacar desde unha emboscada. Entón, finxindo medo, retrocedeu atraendo ao inimigo detrás del. Entón, cando tivo o inimigo exposto á emboscada, fixo rodar o seu exército. Atacou, matando ao inimigo na súa fronte e en ambos os lados.*
> 
> 

Pompeio atraeu ao exército de Perperna na súa emboscada usando 10 cohortes como cebo. Permitiu que estes fosen atacados mentres estaban espallados por unha ampla área, quizais buscando alimento, e mentres fuxían atraeron ao exército de Perperna ás liñas ocultas do exército principal. Mentres estes atacaban desde unha emboscada, as 10 cohortes viráronse e atacaron aos seus perseguidores dende a fronte. A masacre resultante foi decisiva.

A exitosa emboscada de Pompeio demostrou o comentario despectivo de Plutarco: "Perperna era tan malo dirixindo como seguindo as ordes". Perperna intentou suplicar pola súa vida, ofrecéndose a entregarlle a Pompeio toda a correspondencia de Sertorio, que documentaría os contactos cos niveis máis altos do goberno e da sociedade romana. Pompeio aceptou os papeis e, cando os tivo, queimounos, evitando a posibilidade doutra guerra civil. Despois executou a Perperna e a todos os homes que asasinaran a Sertorio.

Notas
-----

1. ↑  Broughton, Thomas Robert Shannon (1968). *Magistrates of the Roman Republic*. American Philological Association.
2. 1 2 3 4 5  Leach, John (2013). *Pompey the Great*. Routledge. ISBN 978-0415747332.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Matyszak, Philip (2013). *Sertorius and the struggle for Spain*. Pen & Sword Military. ISBN 978-1848847873.
4. ↑  Mestrio Plutarco, Lucio (1879). "Sertorius". *Vidas paralelas*.
5. ↑  Frontinus, Sextus Julius (1990). *Strategemata*.