*Criseida é devolta ó seu pai por Odiseo* (Claude Lorrain, 1644)
**Criseida** (ou **Criseis**) foi un personaxe da mitoloxía grega, vítima da Guerra de Troia. O seu verdadeiro nome era o de **Astínome** pero quedou indentificada polo epíteto de *Criseida*, filla de Crises, un sacerdote do deus Apolo na cidade misia de Crise, na Tróade (Anatolia).

Na *Ilíada* cóntase como os gregos comezan as operacións militares contra Troia atacando e conquistando as cidades subsidiarias, entre elas Lirneso. Nestes ataques previos, Aquiles capturou numerosas riquezas e prisioneiros e, entre eles, a Criseida, en Tebas, que entregou a Agamenón como botín de guerra, e que a fixo a súa concubina. Algunhas fontes din que Criseida era a esposa de Eetión, rei de Tebas; outros din que Crises mandou a filla a Lirneso para poñela a salvo da guerra, ou ben que estaba alí para asistir a un festival en honor a Ártemis.

O pai, o sacerdote Crises, intentou rescatar a filla e ofreceulle a Agamenón un cuantioso rescate, pero este negouse a devolverlla. As palabras de Agamenón evidencian en canto a valoraba:

> 
> 
> "*¡Non a liberarei! Antes chegaralle a vellez no meu palacio alá en Argos, lonxe da súa patria, atarefada ante o tear e compartindo o meu leito. ¡Pero vaite, non me enfurezas, se é que queres volver san e salvo!*" 
> *Ilíada* I, 30-33
> 

Crises pediu axuda ó seu deus, Apolo, que accedeu ás súas súplicas e someteu a un duro castigo ó exército grego: un andazo de peste caeu sobre os soldados á vez que o propio Apolo se dedicaba a disparar as súas frechas mortais contra eles, causando incontables baixas. Calcas, o adiviño, recoñecen que se trataba dun castigo de Apolo e que a única forma de librarse del era devolver a Criseida ó seu pai, ó que Agamenón se nega.

> 
> 
> "*Non é por causa dunha promesa nin dunha hecatompe polo que* [Apolo] *se queixa, senón polo sacerdote ó que aldraxou Agamenón, quen non liberou á súa filla nin aceptou o seu rescate; por este motivo, o deus que fere de lonxe tróuxonos dor e o seguirá traendo. Non apartará dos dánaos esta praga maldita ata que a rapaza, de acesa mirada, sexa devolta ó seu pai sen pago nin rescate e levemos a Crisa unha sagrada hecatombe. Tal vez, daquela, xa aplacado, poidamos convencelo*"
> *Ilíada* I, 93
> 

Tras nove días de mortes sen conta, os heroes aqueos, convocados por Aquiles, esixiron a Agamenón que devolvese a Criseida, que fixera sacrificios a Apolo e detivese deste xeito o andazo que os estaba decimando. 

Mosaico que representa a Crises ante Agamenón (Casa das Ninfas, Nápoles, s. IV a. C.)
Agamenón negouse en redondo e enfrontouse a Aquiles, que a piques estivo de sacar a espada e matalo, se non fose porque a deusa Atenea o parou colléndoo polo pelo e facéndose visible só para Aquiles. Finalmente, Agamenón cedeu, pero esixiu, como compensación, a entrega de Briseida, outra prisioneira que lle correspondera a Aquiles. 

> 
> 
> "*Non quixen aceptar un espléndido rescate por Criseida, pois é grande o meu desexo de tela na miña casa. ¡Sen dúbida a prefiro a Clitemnestra, a miña lexítima esposa*, *pois non é inferior a ela nin en figura nin en talle, nin en intelixencia e labores! Con todo, estou disposto a devolvela se é o mellor, pois sen dúbida prefiro o meu exército a salvo que perecendo*"
> *Ilíada* I, 112-118
> 

Pero Agamenón non admite quedar sen a recompensa que, en forma de botín de guerra, premia a todo guerreiro polo seu valor en combate. Esixe unha compensación e ameaza con quitarlle a súa parte a Odiseo, a Áiax ou, finalmente, a Aquiles. Fíxooo máis como castigo a Aquiles, para demostrar ante el e ante todo o exército, a súa autoridade pero Aquiles, a quen non lle queda outra que aceptar, monta en cólera e retírase da loita, o que supuxo un duro revés para os gregos.

> 
> 
> "*Xa que Febo Apolo insiste en arrebatarme a Criseida, enviareina de volta na miña nave coa miña tripulación. Porén, presentándome eu mesmo na túa tenda, levareime a Briseida, de fermosas meixelas, o teu premio, para que teñas ben claro canto máis poderoso son eu ca tí e que trema calquera outro antes de proclamar que é o meu igual e rivalizar comigo cara a cara*"
> *Ilíada* I, 182-188
> 

Criseida asegurara ó seu pai que Agamenón nunca a tocara, pero o certo é que deu a luz un fillo, Crises o Novo, e, para explicalo, dixo que quedara embarazada do propio deus Apolo; dise que tamén tivo unha filla, Ifixenia. De feito, existe unha tradición segundo a cal Criseida non quería deixar a Agamenón e teimaba en quedarse con el, e Crises terminou devolvendo a Criseida a Agamenón agradecido polo ben que a tratara.

Crises axeonllado ante Agamenón
Dise que Criseida era unha moza de dezanove anos, loura, delgada e pequena. Pola contra, Briseida era alta e morena, constituíndo os dous arquetipos de beleza feminina. Homero refírese a ambas cos cualificativos de *a de fermosas meixelas*.

Iconografía
-----------

A figura de Criseida tivo pouca representación na iconografía, se ben aparece nalgúns vasos gregos. A modo de exemplo pódese citar unha cráter de figuras vermellas, datada no 370-360 a. C. e exposta no Museo do Louvre, na que aparece Crises axeonllado ante Agamenón, sentado no seu trono, e a figura de Criseida tras o pai.

Pola evidente relación con Criseida, cómpre lembrar a maior presenza na cerámica e pintura do momento en que os heraldos de Agamenón esixen a Aquiles a entrega de Briseida, tanto na antigüidade clásica como no neoclasicismo.

Notas
-----

1. ↑  Grimal, s. v. *Criseida*; Graves, px. 715.
2. ↑  Hixino: *Fábulas* 121; Graves, px. 715.
3. ↑  E pai de Andrómaca, a esposa de Heitor. Aquiles matouno, a el e ós seus fillos.
4. ↑  Como se sabe, a Guerra de Troia puido estar programada por Zeus para provocar a morte do que consideraba un exceso de poboación no mundo, tal como insinúa Hesíodo no seu poema *Traballos e días*. Neste contexto, a reacción irada de Agamenón explícase como outra manobra de Zeus para prolongar a guerra e provocar máis mortes (Graves, px. 722). No mesmo sentido, o propio Aquiles recoñece, cando Agamenón lle devolve a Briseida e Aquiles decide poñer fin á súa cólera e regresar á loita, que "*sen dúbida Zeus quería que a morte caera sobre moitos aqueos*" (*Ilíada* XIX, 275).
5. ↑  A imaxe das frechas de Apolo sementando a peste no campamento aqueo mantívose ata a Idade Media e máis alá, con numerosos exemplos nos que se relacionan a enfermidade cos *anxos malos* ou co mesmo Xesucristo que lanza á terra as frechas da peste. O culto a San Sebastián, avogoso contra a peste, tamén está relacionado con este feito (Helena Carvajal González: "San Sebastián, mártir y protector contra la peste", en *Revista Digital de Iconografía Medieval*, nº 13, 2015, px. 58-59).
6. ↑  "*Apolo destruíu case todo o exército, en parte de fame, en parte por unha peste*" (Hixino: *Fábulas* 121).
7. ↑  "*Disparou primeiro contra as mulas e os rápidos cans, pero a seguir comezou a lanzar os seus afilados dardos contra os homes, acertándoos de pleno. As piras, repletas de cadáveres, ardían sen cesar*" (*Ilíada I, 50-53).*
8. ↑  Co tempo, esta confesión seralle botada en cara cando Clitemnestra -ou o seu amante, Existo- o maten ó regresar da guerra: "*Mirádeo, xace en terra o que me ofendeu, o encanto de tódalas Criseidas da terra troiana*" (Esquilo: *Agamenón*, px. 306).
9. ↑  Este Crises tivo o seu papel no mito de Orestes, ó que salvou ó revelar que o seu verdadeiro pai era Agamenón e, polo tanto, era medio irmán de Orestes.
10. ↑  Hixino: *Fábulas* 121.
11. ↑  Grimal, s. v. *Criseida*.
12. ↑  Grimal, s. v. *Criseida*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Criseida Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Elvira Barba, Miguel Ángel (2008 (3ª ed 2017)). *Arte y mito. Manual de iconografía clásica*. Sílex. ISBN 9788477378464.  *(en castelán)*
* Esteban Santos, Alicia: "De princesas a esclavas en Troya (Heroínas de la mitología griega III)", en *Cuadernos de Filología Clásica* nº 17 (2007), 45-75.
* Grimal, Pierre (1981, 1ª ed; 2017, 7ª reimpr.). *Diccionario de mitología griega y romana*. Paidós. ISBN 9788449324574.  *(en castelán)*
* Hixino (2009). *Fábulas mitológicas*. Alianza Editorial. ISBN 9788420650722.  *(en castelán)* [especialmente *Fábula* 121]
* Homero (trad. Óscar Martínez García) (2010, 1ª ed; 2013, 3ª reimpr.). *Ilíada*. Alianza Editorial. ISBN 9788420678344.  *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q611124
* GEC: 0020692

 |