Ao redor de 8.000 **mulleres** traballaron **en** **Bletchley Park**, o lugar principal da criptoanalítica británicos durante a segunda guerra mundial. As mulleres constituían aproximadamente o 75% do persoal. Aínda que as mulleres estaban na súa inmensa maioría subrepresentadas en traballos de alto nivel, como a criptoanálise, empregábannas en gran número en importantes traballos auxiliares, tales como: manexo de maquinaria criptográfica e de comunicacións; tradución de documentos de Axis; análise de tráfico; tarefas administrativas, e moitos máis.

Antecedentes
------------

Bletchley Park foi o lugar principal para o criptoanálise británico durante a segunda guerra mundial. Albergou o Código de Goberno e a Escola Cypher (GC&CS polas súas siglas en inglés), que regularmente se infiltraba nas comunicacións secretas das Potencias do Eixe, aínda que o máis importante era para desencriptar as máquinas de cifrado alemás Enigma e Lorenz. Segundo o historiador e criptoanalista británico Harry Hinsley, a intelixencia militar "Ultra" (termo adoptado pola intelixencia militar británica en xuño de 1941 para designar os avances dos aliados neste campo) producida en Bletchley Park acurtou a guerra en aproximadamente dous anos. Bletchley Park é famoso polo impacto que tivo na guerra e polo traballo realizado alí por académicos como Alan Turing e Dilly Knox. Este traballo, aínda que secreto até 1974, tivo un impacto significativo na historia da ciencia e a tecnoloxía, en particular, sobre a historia da tecnoloxía da información. Na última década, arquiveiros e historiadores salientaron cada vez máis o papel das mulleres que traballaban en Bletchley Park.

Incorporación de mulleres
-------------------------

Mulleres traballando en Bletchley Park.
En 1937, cando as tensións en Europa e Asia facíanse evidentes, o xefe do MI6, o almirante Hugh Sinclair, ordenou a GC&CS que comezase a prepararse para unha guerra e que ampliase o seu persoal. Tratábase de "homes de tipo profesor", procedentes das universidades de Oxford e Cambridge. Con todo, a medida que o traballo criptoanalítico foise mecanizando, necesitouse moito máis persoal. As mulleres foron traídas por primeira vez a Bletchley Park despois de ser abordadas na universidade ou debido a conexións familiares de confianza. As debutantes eran particularmente apreciadas, xa que as consideraba máis confiables debido aos seus antecedentes de clase alta. Realizaban principalmente traballo administrativo e de oficina. Con todo, as necesidades de persoal de Bletchley Park continuaron crecendo, e os responsables buscaron a mulleres lingüistas, matemáticas e mesmo expertas en encrucillados. En 1942, *The Daily Telegraph* organizou un concurso no que se debía resolver un encrucillado críptico en 12 minutos. As gañadoras foron abordadas polos militares e algunhas foron recrutados para traballar en Bletchley Park, xa que se cría que tiñan fortes habilidades de pensamento lateral, importantes para romper códigos. A maioría destas mulleres procedían da clase media e algunhas tiñan títulos en matemáticas, física e enxeñaría. Déuselles acceso aos programas STEM (ciencia, tecnoloxía, enxeñaría e matemáticas polas súas siglas en inglés) debido á falta de homes, que foran enviados á guerra.

A finais de 1944, máis de 2.500 mulleres estaban empregadas por GC&CS no Real Servizo Naval da Muller (cuxos membros se chamaban "Wrens"). Máis de 1.500 mulleres foron asignadas pola Forza Aérea Auxiliar da Muller ("WAAF") e aproximadamente 400 proviñan do Servizo Territorial Auxiliar. Seis de cada dez mulleres que traballaban en Bletchley Park estaban a prestar servizo nas Forzas Armadas británicas. Moitas desas mulleres estaban máis interesadas en traballar en avións e barcos, e nunca esperaron traballar nun lugar como Bletchley Park.

As mulleres desempeñaron numerosas funcións en Bletchley Park, desde administradoras, compiladoras de fichas e mensaxeiras, e algunhas delas traballaron como especialistas en descifrar códigos. Inicialmente, moitos dos homes a cargo mostráronse escépticos con que as mulleres puidesen operar as máquinas Bombe e as computadoras Colossus, e nunha sección que as empregaba, aínda que había graduadas universitarias, o xefe opinaba que "ás mulleres non lles gustaría facer ningún traballo intelectual". O matemático británico Gordon Preston convenceu a Max Newman (que pensaba que ás mulleres non lles importaría o "esforzo intelectual") para que autorizase charlas ás Wrens para que explicasen o seu traballo matematicamente, e as charlas tiveron moito éxito. As mulleres de Bletchley Park pronto demostraron que estaban á altura das circunstancias, xa que realizaban un bo traballo en calquera posto que ocupaban.

Aínda que o enfoque inicial do recrutamento, particularmente durante os últimos anos do período de entreguerras, centrouse principalmente en académicos masculinos, pronto xurdiu un equipo ecléctico de "*Boffins* and *Deb*s" (boffin en xerga británica define a un científico, enxeñeiro ou outra persoa que se dedica á investigación e desenvolvemento técnico ou científico; e deb de francés: debutante, "muller principiante"), o que fixo que GC&CS fóra nomeado con certa ironía o "Golf, Cheese and Chess Society". Ao estalar a guerra, Dilly Knox era o principal criptoanalista de GC&CS e, como tal, asumiu un papel de liderado no traballo das diversas redes Enigma. O seu equipo, que estaba formado por mulleres ("As mozas de Dilly"), contaba con Margaret Rock e Mavis Lever, ás veces chamadas despectivamente "As chavalitas de Dilly". Durante unha visita de setembro de 1941, o primeiro ministro británico Winston Churchill comentou, segundo infórmase, ao xefe de GC&CS, Alastair Denniston: "Díxenche que non deixases pedra sen mover para conseguir persoal, pero non tiña idea de que me fixeches caso tan literalmente".

As mulleres na segunda guerra mundial traballaron en moitos lugares que anteriormente estiveran confinados en gran medida aos homes, como a industria e o exército. Bletchley Park era distintinto porque as mulleres de alí desenvolvían traballos intelectuais esixentes. Un dos poucos escenarios directamente comparables durante o conflito foi que as mulleres estadounidenses foron recrutadas para facer cálculos de balística de artillaría e programar computadoras. Estas mulleres "computadoras" utilizaban un analizador diferencial no soto da Moore School of Electrical Engineering para acelerar os seus cálculos, aínda que a máquina requiría dun mecánico para ser totalmente precisa e as mulleres a miúdo volvían revisar os cálculos a man.

Mulleres elixidas
-----------------

Esta sección conta as historias dalgunhas mulleres seleccionadas que traballaron en Bletchley Park.

### Mavis Batey

**Mavis Lilian Lever** naceu o 5 de maio de 1921 en Dulwich, de nai costurera e pai carteiro. Criouse en Norbury e foi á Escola de Nenas do Convento Coloma en Croydon. Estudou alemán no University College de Londres ao comezo da segunda guerra mundial, concentrándose nos románticos alemáns en particular.

Inicialmente foi empregada para revisar as columnas persoais de *The Times* en busca de mensaxes espías codificados, pero en 1940 foi recrutada para traballar como descifradora en Bletchley Park. Traballou como asistente de Dilly Knox, e estivo estreitamente involucrada no esforzo de descifrado antes da Batalla de Matapan. Segundo *The Daily Telegraph*, familiarizouse tanto cos estilos dos operadores inimigos que puido determinar que dous deles tiñan unha noiva chamada Rosa. Batey desenvolvera unha técnica exitosa que podía ser utilizada noutros lugares.

En decembro de 1941, descifrou unha mensaxe entre Belgrado e Berlín que permitiu ao equipo de Knox elaborar o cableado do Abwehr Enigma, unha máquina Enigma que antes se cría que era indescifrable.​ Mentres estaba en Bletchley Park coñeceu a Keith Batey, un matemático e compañeiro de profesión con quen casou en 1942.

### Jane Fawcett

**Jane Hughes** foi asignada ao Hut 6, un "cuarto de decodificación" só para mulleres. As condicións eran deficientes (con pouca luz, pouca calefacción e pouca ventilación) e as mulleres traballaban moitas horas baixo unha presión extrema. No Hut 6, Hughes e outras mulleres como ela recibían as claves diarias de Enigma e as tecleaban nas súas propias máquinas Typex para determinar se as mensaxes estaban escritos nun alemán recoñecible.

O 25 de maio de 1941, algunhas mulleres foron informadas sobre a procura do acoirazado alemán Bismarck. Pouco despois, Hughes descifrou unha mensaxe que se refería ao Bismarck e detallaba a súa posición e destino actual en Francia. O Bismarck foi posteriormente atacado pola Mariña Real británica e afundido o 27 de maio. Esta foi a primeira vitoria significativa das decodificadoras, demostrando a utilidade do proxecto.

O seu traballo non saíu á luz até décadas máis tarde, durante os anos 90, xa que a historia fora clasificado baixo a Official Secrets Act do Reino Unido de 1939. En comparación coa recoñecida actuación da Mariña, Fawcett expresou un certo malestar:

> *"Sentiamos un pouco avergoñadas de contribuír só en Bletchley como afeccionadas. Así que, cando todo o que fixeramos, que sabiamos que fora un traballo moi duro e incriblemente esixente, de súpeto saíu á luz e pedíronnos que falásemos diso, excedeunos. Nunca llo dixo a ninguén, nin sequera ao meu marido. Os meus netos sorprendéronse moito".*
> 
> 

### Jean Valentine

**Jean Valentine** (nada en 1924 en Escocia) era operadora do dispositivo de descifrado Bombe no Hut 11 de Bletchley Park en Inglaterra, deseñado por Alan Turing e outros investigadores durante a segunda guerra mundial. Foi membro das "Wrens" (Servizo Real Naval da Muller, WRNS polas súas siglas en inglés). Durante este tempo, viviu en Steeple Claydon en Buckinghamshire. Empezou a traballar por 15 chelines á semana. Xunto ás súas compañeiras de traballo, permaneceu calada sobre o seu traballo na guerra até mediados da década de 1970.

*A* principios do século XXI, Valentine estivo involucrada na reconstrución do Bombe no Bletchley Park Museum, finalizada en 2006, cando declarou: "A non ser que a xente atravese as portas, perderase unha peza vital da historia. Canto máis poidamos educalos, mellor". Ensina a reconstrución do dispositivo e explica o seu funcionamento, á parte de dirixir os tours no museo. Valentine participou nunha importante reunión en Bletchley Park en 2009.

O 24 de xuño de 2012, Jean Valentine falou sobre as súas experiencias en tempos de guerra en Bletchley Park e noutros lugares como parte dun evento *Turing's Worlds* para celebrar o centenario do nacemento de Alan Turing, organizado pola Casa Rewley do Departamento de Educación Continua da Universidade de Oxford en cooperación coa British Society for the History of Mathematics (BSHM).

### Joan Clarke

**Joan Elisabeth Lowther Murray** (de solteira **Clarke**; 1917-1996) era criptoanalista e numismática. Aínda que non buscou protagonismo, tivo un papel importante no proxecto Enigma que desencriptou as comunicacións secretas da Alemaña nazi, até o punto de recibir numerosos premios e recoñecementos, como converterse en membro da Orde do Imperio Británico (MBE), en 1946.

Conmemoración
-------------

Houbo moitos esforzos para conmemorar a contribución das mulleres de Bletchley Park. En concreto, durante os últimos anos, houbo unha proliferación de artigos en liña dedicados a examinar a importancia do seu papel. Debido ao segredo de Bletchley Park e á regra dos Trinta Anos do Reino Unido, non foi até a publicación en 1974 de *The Ultra Secret* polo exoficial da Real Forza Aérea británica (RAF) F. W. Winterbotham (que supervisou a distribución da intelixencia militar "Ultra") que o papel de Bletchley Park en tempos de guerra comezou a ser discutido, e non foi até 2009 que o goberno británico outorgou honras ao seu persoal.Tentouse que as mulleres que traballaban en Bletchley Park reunísense uns 70 anos despois da última vez que se viron, xa que tenderon a non manter o contacto coas súas compañeiras de traballo despois da guerra (debido á atmosfera secreta de entón). A miúdo, nin sequera sabían os nomes das máquinas nas que traballaran ata que leron libros sobre Bletchley Park publicados décadas despois da segunda guerra mundial. As familias e amigos xeralmente non tiñan nin idea de en que traballaban estas mulleres durante a segunda guerra mundial.

En entrevistas que se fixeron, comentan que gozaron durante o tempo que pasaron alí por facer un traballo interesante e estar preto de xente interesante, así como a sensación de que estaban a desenvolver unha labor importante (aínda que a maioría nunca soubo o transcendente que terminou sendo o seu traballo, que acurtou a segunda guerra mundial en até dous anos e salvou millóns de vidas). A maioría das mulleres abandonaron as súas carreiras despois de deixar Bletchley Park e casar. Con todo, houbo quen unha vez casadas (como Joan Clarke) continuaron tendo carreiras frutíferas en criptoanálisis (reforzadas polo bo traballo que fixeran en Bletchley Park).

### Arquivos

A páxina oficial de Bletchley Park ten un espazo que rende homenaxe a todas as británicas que se cre que traballaron en intelixencia de sinais durante a segunda guerra mundial tanto en Bletchley Park como noutros lugares. Foi elaborado a partir de fontes oficiais, veteranos, amigos e familiares. Nunca existiu unha lista completa oficial, polo que constantemente agrégase nova información. Para xuño de 2017, había case 8.000 mulleres inscritas na Lista de Honra.

### Cultura popular

* *The Imitation Game* é unha película centrada na vida de Alan Turing en Bletchley Park, onde aparece a súa relación con Joan Clarke, unha das poucas mulleres que traballou e foi recoñecida como descifradora de códigos. Con todo, fixéronselle algunhas críticas á película por retratar este labor como un xogo de homes e non falar máis sobre o papel das mulleres e as súas importantes achegas en Bletchley Park.
* *The Imitation Game* é unha obra de televisión que se centra nos éxitos e frustracións das protagonistas femininas mentres traballan en Bletchley Park.
* A serie *The Bletchley Circle* de 2012 da ITV é un conxunto de asasinatos misteriosos ambientados en 1952 e 1953. Os protagonistas son catro mulleres que descifrara códigos en Bletchley, e que utilizan as súas habilidades para resolver crimes. A escena de apertura do episodio piloto filmouse no mesmo Bletchley Park e pediuse á escenografía que permanecese alí para facer unha adaptación da historiografía o máis próxima posible.
* Enigma (2001) é unha historia de ficción sobre as decodificadoras de *Enigma* en Bletchley Park, onde un romance amoroso entre compañeiros de traballo é a trama principal.
* *Hut 33* é unha serie de radio que se centra na vida diaria de Bletchley Park, e por tanto, fala das mulleres que traballaban alí.

Notas
-----

1. 1 2  "Women Codebreakers". Arquivado dende o orixinal o 17 de marzo de 2015. Consultado o 3 de novembro de 2013.
2. 1 2 3  Smith, Christopher (2015). *The Hidden History of Bletchley Park: A Social and Organisational History, 1939-1945*. Londres: Palgrave. pp. 57–69. ISBN 9781137484932.
3. ↑  Hinsley, Harry (setembro de 1993). "The Enigma of Ultra". *History Today* **43** (9).
4. ↑  Guarnieri, Massimo revista=IEEE Industrial Electronics Magazine (xuño de 2017). "Trailblazers in Electromechanical Computing (abstract)" **11** (2): 58–62. doi:10.1109/MIE.2017.2694578. (require subscrición (?)).
5. ↑  Dunlop, Tessa (2015). *The Bletchley Girls: War, secrecy, love and loss: the women of Bletchley Park tell their story*. Londres: Hodder & Stoughton. ISBN 9781444795721.
6. ↑  Denniston, A. G. (1986). "The government code and cypher school between the wars" **1** (1): 48–70. doi:10.1080/02684528608431841.
7. ↑  Hill 2004, p. 13-23
8. ↑  Norburn, Bryony. "The female enigmas of Bletchley Park in the 1940s should encourage those of tomorrow". *The Conversation* (en inglés).
9. ↑  Harrison, Jennifer (15 de abril de 2016). "Women in tech history: Bletchley Park". *gadgette*. Arquivado dende o orixinal o 14 de maio de 2021. Consultado o 08 de maio de 2021.
10. 1 2 3 4  Rainey, Sarah. "The extraordinary female codebreakers of Bletchley Park". *The telegraph*. Arquivado dende o orixinal o 05 de xaneiro de 2017. Consultado o 08 de maio de 2021.
11. ↑  Light, Jennifer S. (1999). "When Computers Were Women". *Technology and Culture* (en inglés) **40** (3): 455–483. ISSN 1097-3729. doi:10.1353/tech.1999.0128. (require subscrición (?)).
12. ↑  Johnson, Kerry; Gallehawk, John (2007). *Figuring It Out at Bletchley Park*. BookTowerPublishing. ISBN 9780955716409.
13. ↑  Hollingshead, Iain. "What happened to the women of Bletchley Park?". *The Telegraph* (en inglés).
14. ↑  "Who were the Codebreakers?". Arquivado dende o orixinal o 03 de maio de 2021. Consultado o 08 de maio de 2021.
15. ↑  "The Inspiring Women of Bletchley Park - Royal Holloway, University of London" (en inglés).
16. ↑  *The Lost World of Bletchley Park*. London: Aurum Press. 2013. pp. 60, 61. ISBN 978-1-78131-191-2.
17. ↑  "Women Were Key to WWII Code-Breaking at Bletchley Park" (en inglés).
18. ↑  McKay 2010, p. 14
19. ↑  Grey 2012, p. 1323–3
20. ↑  Kahn1991, p. 185
21. ↑  Gumbrecht, Jamie (8 febreiro 2011). Arquivado 21 de xaneiro de 2012 en Wayback Machine.. CNN. Archived from the original on 10 maio 2012.
22. ↑  "Mavis Batey". Guardian News and Media Limited. 20 de novembro de 2013. Arquivado dende o orixinal o 02 de decembro de 2013. Consultado o 27 de novembro de 2013.
23. ↑  Barwick, Sandra. *A cracking time at Bletchley* The Daily Telegraph, 16 xaneiro 1999
24. ↑  Friedrich Ludwig Bauer (xaneiro 2002). *Decrypted Secrets: Methods and Maxims of Cryptology*. Springer. p. 432. ISBN 978-3-540-42674-5. Consultado o 25 de xullo de 2013.
25. ↑  Hugh Sebag-Montefiore (21 de xullo de 2011). *Enigma*. Orion. p. 254. ISBN 978-1-78022-123-6. Consultado o 25 de xullo de 2013.
26. ↑  Alex Frame (2007). *Flying Boats: My Father's War in the Mediterranean*. Victoria University Press. pp. 183–4 note 91. ISBN 978-0-86473-562-1. Consultado o 25 de xullo de 2013.
27. ↑  Tom Chivers (12 de outubro de 2014). "Could you have been a codebreaker at Bletchley Park?". Arquivado dende o orixinal o 24 de marzo de 2016. Consultado o 12 de outubro de 2014.
28. ↑  "Desentrañando a Mavis Lilian Batey". *Mujeres con ciencia* (en castelán). 2017-07-20. Consultado o 2021-05-08.
29. ↑  *Codebreakers: The Inside Story of Bletchley Park*. Oxford University Press. 2001. p. 129. ISBN 978-0-19-280132-6. Consultado o 25 de xullo de 2013.
30. 1 2  "Jane Fawcett, British code-breaker during World War II, dies at 95". 28 maio 2016. Consultado o 30 maio 2016.
31. 1 2  "The Deb of Bletchley Park: 'There was always a crisis, a lot of stress and a lot of excitement'". 10 de xaneiro de 2015. Consultado o 30 maio 2016.
32. ↑  "Jane Fawcett, British Decoder Who Helped Doom the Bismarck, Dies at 95". 28 maio 2016. Consultado o 30 maio 2016.
33. ↑  "Jane Fawcett, Bletchley decoder – obituary". 25 maio 2016. Consultado o 30 maio 2016.
34. ↑  ComputerHeritage. "Operating the Bombe: Jean Valentine's story". YouTube. Consultado o 28 de xullo de 2014.
35. ↑  Lewis, Katy (3 de xuño de 2009). "Breaking the codes: Former Bletchley Park Wren, Jean Valentine, reveals exactly what went on at the World War II codebreaking centre". BBC. Consultado o 28 de xullo de 2014.
36. ↑  What to see at Bletchley Park: Bombe Rebuild Project Arquivado 05 de novembro de 2013 en Wayback Machine. Bletchley Park, UK.
37. ↑  "Bletchley hums again to the Turing Bombe". 7 de setembro de 2006.
38. ↑  

	* Jean Valentine explains the bombe no YouTube.
39. ↑  Jean Valentine explains the bombe[*Ligazón morta*], CastTV.
40. ↑  BCSWomen trip to Bletchley Park Arquivado 07 de abril de 2009 en Wayback Machine. BCSWomen, UK, 8 maio 2008.
41. ↑  Feature: Decoding Bletchley Park's history, *Gizmag Emerging Technology Magazine*.
42. ↑  *The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years. The Mail on Sunday*, 30 marzo 2009.
43. ↑  'Geese' cackle over Enigma: British code breakers reunite to celebrate secret work that helped Allies defeat Nazis, The Star, Toronto, Canada, 25 marzo 2009.
44. ↑  "Driving Miss Valentine". Blogspot. 6 de xullo de 2012. Consultado o 3 de setembro de 2012.
45. ↑  "Joan Clarke, woman who cracked Enigma cyphers with Alan Turing".
46. ↑  Kennedy, Maev (21 de xaneiro de 2015). "Bletchley Park ‘girls’ break code of secrecy for book launch" (en inglés). ISSN 0261-3077. Consultado o 17 de novembro de 2021.
47. ↑  "About the Roll of Honour". Arquivado dende o orixinal o 03 de xullo de 2018. Consultado o 08 de maio de 2021.
48. ↑  "Imitation Game, The – TV Cream" (en inglés).
49. ↑  "What happened to the women of Bletchley Park?". London. 4 de setembro de 2012.
50. ↑  Shaw, Malcolm. "Bletchley Park drama to air on television". ITV. Consultado o 6 de setembro de 2012.
51. ↑  "‘The Bletchley Circle’ on PBS" (en inglés). 19 de abril de 2013. ISSN 0362-4331.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Smith, Michael (2015). *The Debs of Bletchley Park*. Londres: Aurum Press. ISBN 978-1-78131-191-2.
* Smith, Michael (2015). *The Debs of Bletchley Park*. Londres: Aurum Press. ISBN 978 1 78131 387 9.
* Smith, Christopher (2015). The Hidden History of Bletchley Park: A Social and Organisational History, 1939-1945. Londres: Palgrave. ISBN 978-1137484932.
* *The Bletchley Girls*. Tessa Dunlop. Hodder & Stoughton, 2015. ISBN 1444795724.
* The Lost World of Bletchley Park: The Illustrated History of the Wartime Codebreaking Centre. Sinclair McKay. Aurum Press, 2013. ISBN 978-1-78131-191-2.
* My Secret Life in Hut Six: One Woman's Experiences at Bletchley Park. Mair Russell-Jones e Gethin Russell-Jones.
* Tsjeng, Zing (2020). *Mujeres olvidadas : las científicas*. Madrid. ISBN 978-84-415-4214-3,
* Moure, T. (2021). *Lingüística se escribe con A. La perspectiva de género en las ideas sobre el lenguaje.* Madrid: Libros de la Catarata. ISBN: 978-84-1352-166-4

### Outros artigos

* Joan Clarke
* Code Girls

### Ligazóns externas

* Arquivo oficial de Bletchley Park.
* Tour virtual de Bletchley Park.
* Páxina oficial do Crypto Museum.
* *Hacking the Nazis: The secret story of the women who broke Hitler's codes.*