Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Rosa.

| Roseiras (xénero *Rosa*) |
| --- |
| Roseira en Bastavalés (Brión), Galiza |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | PlantaeHaeckel, 1866 |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Subclase: | Rosidae |
| Orde: | Rosales |
| Familia: | Rosaceae |
| Subfamilia: | Rosoideae |
| Tribo: | Roseae |
| Xénero: | ***Rosa***L. 1753, Sp.Pl.:491 |

 |
| Especies e subtáxones |
| Arredor de 100, agrupadas en 4 subxéneros, e varias seccións (véxase texto) |

A **rosa** é a flor da **roseira**, arbustos do xénero ***Rosa*** e da familia das *Rosaceae* con máis de 100 especies. Moitas delas son nativas de Asia e un número menor procede de Europa, América do Norte e África noroccidental. Todas elas forman un grupo de arbustos erectos e plantas trepadeiras ou rastreiras, con ramas que frecuentemente están protexidas por espiñas.

Xa na antigüidade grega foi considerada a *raíña das flores*. A súa beleza e o seu arrecendo fan que na actualidade sexa a flor máis cultivada do mundo e que se empregue tanto na xardinaría ornamental como na floristaría e na industria da perfumaría.

Características
---------------

As roseiras son arbustos erectos, plantas trepadeiras ou rastreiras, xeralmente espiñentas, que alcanzan entre 2 e 5 metros de altura e poucas veces chegan aos 20 m rubindo sobre outras plantas. A distribución xeográfica xeral de moitas especies é incerta ou incompleta.

* **Talo**: arbusto de talos semileñosos, case sempre erectos (ás veces rastreiros), algúns de textura rugosa e escamosa, con notables formacións epidérmicas de variadas formas, persistentes e ben desenvolvidas (espiñas ou aguillóns).
* **Follas**: perennes ou caducas, compostas, imparipinnadas. Pecioladas, folíolos coa beira serrada. É frecuente a presenza de glándulas anexas sobre as marxes, odoríferas ou non.
* **Flor**: xeralmente aromáticas, completas e hermafroditas; regulares, con simetría radial (actinomorfas). Perianto ben desenvolvido. Hipanto ou receptáculo floral prominente en forma de urna (tálamo cóncavo e profundo).
	+ Cáliz dialisépalo, de 5 pezas de cor verde. Os sépalos poden ser simples, ou ás veces de forma complexa con lobulacións laterais estilizadas.
	+ Corola dialipétala, simétrica, formada por 5 pétalos regulares (ou múltiplos de 5), ás veces escotados, e de variadas cores rechamantes; tamén brancos. A corola adoita ser "dobre" ou "plena" por transformación dos estames en pétalos, especialmente no caso dos cultivares.
	+ Androceo composto por numerosos estames dispostos en espiral (varios verticilos), xeralmente en número múltiplo dos pétalos (5x).
	+ Xineceo apocárpico (composto por varios pistilopistilos separados). Nectario presente, que atrae insectos para favorecer a polinización, predominantemente entomófila. Períxina (ovario medio), numerosos carpelos uniovulados (un primordio seminal por cada carpelo), así cada carpelo produce un aquenio.
	+ Inflorescencias racemosas, que forman corimbos; pero ás veces preséntanse flores solitarias por redución.
* **Froito**: o produto fecundo da flor é unha infrutescencia coñecida como cinorrodon, un "froito" composto por múltiples froitos secos pequenos (poliaquenio) separados e pechados nun receptáculo carnoso (hipantio) e de cor vistosa cando está maduro.

Etimoloxía
----------

Unha **rosa** como marca de ceca dunha moeda da illa de Rodas
O termo *rosa* provén directamente e sen cambios do latín ***rosa***, co significado que coñecemos: 'a rosa' ou 'a flor da roseira'. Este procede do vocábulo previo ***rodia*** (ródja) [por cambio similar como en: *Clau**s**us* por *Clau**di**us*]. Este último arcaísmo latino é, pola súa parte, emprestado — a través do osco — do grego antigo ***ρόδον*** (RhÓDON) (a rosa, a flor da roseira) ou mellor ***RhODÉA*** (o talo da rosa, o apoio da flor).

A partir do grego antigo alúdese o posible significado de *rhódon* como 'efluvio aromático', 'aquilo que é fragrante', ou 'aquilo que desprende aroma'; orixinado como termo composto: por ***ροή*** (roí) 'fluxo' + ***οδμή*** (odmí) 'fragrancia, olor'. 

O termo remóntase alén diso, probablemente de ***fródon*** ou tamén de ***wrodion*** (bródion) no antigo dialecto eolio, raíces correspondentes co persa antigo ***VeReDa*** ou ***V'ReDa*** (e os seus dialectos: avéstico *WaRDa*, sogdiano *WaRD* e parto *WâR*), como unha voz irania traspasada desde o sur de Armenia a Frixia e de aí a Grecia. [Confrontar con outros termos: en caldeo *V'RâD*, en armenio *vard*, e en árabico *VeRD*. (Hehn, Pott, Schenkel)]. E previamente dunha orixe tan antiga como do arameo ***wurrdā*** e mesmo do asirio ***wurtinnu***. Isto pódese cotexar coa raíz trilítera en hebreo ורד (VRD).

No referido á base, o núcleo deriva dunha raíz indoeuropea ***vardh-*** (wardh), ***vradh-*** (wradh), 'crecer', 'erguer(se)'; onde en sánscrito ***wardh-as***, significa 'xermolante', e wardhati, 'elevar(se)', 'prosperar'.

Por outra banda, pode ser un derivado dunha raíz grecolatina ***VRAD***-, 'pregarse', 'facerse flexible'. E por aí tamén o grego ***rodanós***, ***rádinos***, e o eolio ***bradinós***, 'mol' ou 'flexible'.

A rosa na cultura popular
-------------------------

A rosa é quizais a flor máis popular do mundo, da que hai máis de cen especies, xa tendo pegadas delas no antigo Exipto. En Galiza cultívase dende moi antigo, de feito é tan popular que se chega a usar, por extensión, como sinónimo de calquera flor. A rosa branca-vermella é ademais o emblema de Inglaterra dende o século XV. A casa de Lancaster tiña como símbolo unha rosa vermella, e a de York, unha rosa branca; dunha guerra entre as dúas casas resultou vencedor Henrique Tudor, posterior rei Henrique VII de Inglaterra que, en 1486, casa con Elizabeth de York e fundan a dinastía Tudor; o seu símbolo sería a rosa bicolor.

### Ditos e refráns

* *Non hai rosas sen espiñas*;
* *Se no teu xardín hai rosas, no meu hai xasmíns*;
* *Marzo marzán pola mañá cara de rosa, pola tarde cara de can*.

Galería de imaxes
-----------------

*Vexa o artigo principal en Galería de imaxes de rosas de Galicia*
* Unha roseira vermella rubideiraUnha roseira vermella rubideira
* Rosa e orballoRosa e orballo
* Rosa amarela na CoruñaRosa amarela na Coruña
* Rosa variegadaRosa variegada
* Rosas amarelasRosas amarelas

Notas
-----

1. ↑  Crescent Bloom (2011)
2. 1 2  Artigo sobre Flores Nacionais no Portal das palabras da RAG
3. ↑  Eladio Rodríguez González (1958-1961): *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q34687
* AAT: 300266246
* BNCF: 22227
* BNF: 119758790
* BRE: 3513136
* EBID: ID
* GEC: 0140099
* GND: 4050536-4
* LCCN: sh85115443
* NDL: 00560519
* NKC: ph116103

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 194483
* APNI: 76081
* Dyntaxa: 1006580
* EOL: 29911
* EPPO: 1ROSG
* FloraBase: 21507
* FNA: 128746
* FoC: 128746
* Fossilworks: 157343
* GBIF: 8395064
* iNaturalist: 53438
* IPNI: 34015-1
* IRMNG: 1333135
* ITIS: 24807
* NBN: NHMSYS0000462442
* NCBI: 3764
* POWO: ID
* Soortenregister: 121249
* Tela Botanica: 77194
* Tropicos: 40026937
* PLANTS: ROSA5
* VASCAN: 1627
* VicFlora: ID
* WoRMS: 425714

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D027826

 |