**Gómez Núñez de Pombeiro** ou **Gomes Nunes**, *floruit* 1071-1141, foi conde de Tui, líder político e militar galego-portugués. O seu poder radicaba no val do Miño, principalmente polo lado norte, limitado polo Atlántico polo oeste, correspondéndose aproximadamente coa diocese de Tui. Alí, segundo unha fonte contemporánea, tiña "un sitio forte, un valado de castelos e multitude de cabaleiros e infantería".

> *potens situ et munimine castellorum et multitudine equitum atque peditum*
> 
> 

Nas guerras civís do reinado de Urraca, favoreceu o seu fillo, o futuro Afonso VII, e figura entre os xefes galegos da causa deste último, con Diego Xelmírez e Pedro Fróilaz de Traba. A principios da década de 1120, despois da paz entre Urraca e Afonso, foi aliado de Tareixa, condesa de Portugal, e do seu amante, Fernando Pérez. Inicialmente apoiou a Afonso contra o fillo de Tareixa, Afonso Henriques, pero o seu último acto público foi apoiar o incipiente Reino de Portugal de Afonso. Morreu no exilio.

Traxectoria
-----------

Castelo de Sobroso, unha das liñas de defensa da fronteira galego-portuguesa en poder de Gómez. Esta foi tomada por Urraca durante a súa expedición punitiva contra Gómez en 1116, pero ela mesma acabou por ser derrotada.
### Guerras civís durante o reinado de Urraca

Os historiadores portugueses adoitan considerar a Gómez irmán de Afonso Núñez, que era o fillo máis vello de Nuño Velázquez e Fronilda Sánchez. Nunha carta do mosteiro de Sahagún datada en 1104 Afonso é nomeado xunto aos seus irmáns Menendo, Elvira e Sancho, sen mencionar ningún Gómez. Noutras fontes o irmán de Gómez chámase Fernando. Nun documento de 1127 este Fernando nomea ao seu pai Nuño Menéndez, probablemente curmán de Nuño Velázquez. Segundo un historiador portugués, a nai de Gómez era Sancha Viegas, filla de Egas Gómez, pero non consta como a esposa de Nuño Velázquez nin de Nuño Menéndez, cuxa esposa, que aparece co seu marido nuns estatutos uns días antes da súa morte en 1071, era Goncinha. Nuño Menéndez rebelouse contra García II de Galicia en 1071 e foi derrotado e asasinado.

Gómez casou con Elvira Pérez, filla de Pedro Fróilaz de Traba e do Maior Rodríguez de Bárcena, como moi tarde polo ano 1117. Os seus fillos foron Fernando e María, que casou con Fernando Yáñez. Esta alianza matrimonial introduciu a Fernando no círculo máis alto da política íbero-cristiana.

O primeiro rexistro de Gómez data de marzo de 1110, cando ostentaba a fortaleza de San Cristovo en nome de Henrique, conde de Portugal. Aínda o mantiña ao ano seguinte (1111). En abril de 1112 ocupou o cargo de mordomo, o máis alto na corte, e permaneceu na corte portuguesa mesmo despois da morte de Henrique, ata 1114. En novembro de 1115 ocupaba o grao de conde (comes), o título máis alto do reino, e estaba de volta en Galicia onde fixo un xuramento para defender os dereitos de Diego Xelmírez en virtude dun recente tratado coa raíña. En 1116 Urraca lanzou un ataque contra as terras galegas de Gómez, pero foi rexeitada coa axuda de Pedro Fróilaz e Tareixa, quen asediaron o castelo de Sobroso.

> *qui fauebat regi puero et rebellabat reginae*
> 
> 

En 1117 Gómez axudou na represión da revolta dos cidadáns de Santiago de Compostela. En 1118 serviu a Afonso, aínda en oposición á súa nai, como alcalde de Talavera de la Reina. Ese ano foi co exército que forzou a Afonso o Batallador a saír de Castela e, posteriormente, declarou a Afonso VII *rex Hispaniae* en Toledo. En 1121 uniuse de novo aos demais defensores de Diego Xelmírez en Compostela para reafirmar o pacto de 1115.

Tui, a base montañosa, centro de poder de Gómez Núñez, custodiada, no seu tempo, por unha cadea de castelos.
### Servizo a Afonso VII

En abril de 1120 Gómez estaba de novo na corte portuguesa, onde permaneceu polo menos ata setembro de 1125. Durante este período permitiu a Tareixa e Fernando dominar Tui e Ourense ao norte do Miño. En marzo de 1126, despois de que se asinase o Tratado de Ricobayo entre os gobernantes de Portugal e o novo rei leonés, Afonso VII, Gómez e o seu xenro, xunto coa maior parte da nobreza galega, xuráronse de fidelidade a Afonso en Zamora. Descoñécese se Gómez estivo presente en Ricobayo para as negociacións cos portugueses, pero polo tratado resultante Tareixa e Fernando perderon o control de Tui, Ourense e outros distritos ao norte do Miño. Máis tarde esa primavera, houbo unha rebelión en Galicia ao mando de Arias Pérez, e Gómez Núñez e Diego Xelmírez foron encargados de suprimilo. Asediaron os outros castelos de Lobeira e Arias viuse forzado a renderse.

Cando o tío de Gómez, un tal conde Fernando morreu algo antes de 1126, a metade do mosteiro de San Salvador de Budiño (*Botinio*), que pertencera á súa familia desde a súa fundación en data descoñecida, foi herdado por Gómez de acordo cunha sentenza xudicial. En 1126, pouco despois da súa sucesión e das mostras de lealdade de Gómez, Afonso VII doou a súa metade do mosteiro a Gómez e ao seu irmán Fernando. O 26 de xullo os irmáns, sendo Gómez dono das tres cuartas partes, doaron todo o mosteiro, con todas as igrexas e terras que posuía, á abadía beneditina de Cluny, unha longa aliada da monarquía leonesa. Aínda que se perde a carta pola que Afonso restituíu a metade do mosteiro aos irmáns Núñez, o rei confirmou a doazón mediante un privilexio real en agosto de 1142, a petición de Pedro o Venerable, o abade cluniacense que entón visitaba o reino. Esta carta sobrevivente recolle que os novos límites do mosteiro fixéronse por orde real por insistencia de Gómez en 1126.

> *per eosdem terminos quibus rogatu comitis Gomes, quando illud possidebat, cautaui*
> 
> 

Entre febreiro de 1129 e marzo de 1131 a Gómez foille encomendada a tenencia de Toroño en Galicia. A *Chronica Adefonsi imperatoris* di que se uniu a Rodrigo Pérez de Traba na revolta contra Afonso en 1136, en apoio dos portugueses e navarros que conseguiron invadir León e Castela simultaneamente desde ámbolos lados.

### Última rebelión e exilio

Representación do século XII de Cluny e os seus monxes. Gómez converteuse nun membro despois de apoiar o intento de invasión portuguesa de 1141. Forxara vínculos co mosteiro cunha gran doazón en 1126.
En 1138 Gómez ostentaba o goberno de Tui, chámase *comes Tudensis* (Conde de Tui) en documentos contemporáneos de Afonso VII, aínda que o seu condado era só xurisdicional. Non está claro canto tempo durou. Un documento de 1151 relata un intento de establecer un mosteiro beneditino en Barrantes, na comarca de Tui, e como os patróns laicos da nova fundación foron apoiados polo señor da comarca (*dominus terrae*), Gómez daquela. Tamén en 1138 Gómez fixo unha doazón a Celanova, influente casa beneditina galega, e a súa riqueza e poder daquela quedan indicados pola presenza de tres clérigos na súa corte, actuando como capeláns e secretarios.

Gómez fora un leal partidario, aínda que só un cortesán ocasional, de Afonso VII desde 1126, pero nalgún momento entre 1138 e 1140 cambiou a súa fidelidade a Afonso Henriques, fillo de Henrique de Borgoña. En 1141 Gómez apoiou a invasión portuguesa de Galicia e viuse obrigado ao exilio, refuxiándose en Cluny. O seu exilio recóllese tanto na case contemporánea *Chronica Adefonsi imperatoris* como no *Livro de linhagens do Deão* do século XIV, o seu co-conspirador, Rodrigo Pérez, foi indultado. Parece evidente a parcialidade do monacato beneditino, aínda que en 1128 Gómez fixera unha doazón aos cabaleiros templarios, cuxo goberno e organización se baseaban nas dos cistercienses. A continuación o relato orixinal da crónica:

> 
> 
> et rex abiecit a se comitem Rodericum et comitem Gomez Nunnii, pro eo quod ipsi inmiserant discordiam inter imperatorem et regem. Comes Gomez Nunii, ut cognovit se esse reum, verecundatus est, et transiens fugiendo montes Pirineos, vellet nollet, quia non erat ei locus ad habitandum, fecit se monachus in monasterio Cluniacensi  
>   
> O rei [de Portugal] destituíu do seu servizo os condes Rodrigo e Gómez Núñez, porque causaran discordia entre el e o emperador. O conde Gómez Núñez admitiu a súa culpa e arrepentiuse. Fuxiu a través dos Pireneos porque non había lugar para vivir na Península. Fíxose monxe en Cluny [en Francia].
> 
>

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6  Julian Bishko, Charles (1965). "The Cluniac Priories of Galicia and Portugal: Their Acquisition and Administration, 1075–c. 1230". *Studia Monastica* (en inglés) (Variorum Reprints, publicado o 1983).
2. ↑  "Un sitio forte, un valado de castelos e multitude de cabaleiros e infantería" da *Historia compostelana*, citada por Bishko (1965)
3. 1 2 3 4  Barton, Simon (1997). *The Aristocracy in Twelfth-century León and Castile*. Cambridge University Press. ISBN 9780511585128.
4. ↑  Fernandes, A. de Almeida (1978). *Guimarães, 24 de Junho de 1128, Bibliografia Vimaranense*. Revista de Guimarãe.
5. ↑  Mattoso, José (1981). *A nobreza medieval portuguesa: A familia e o poder*. Editorial Estampa.
6. ↑  A fonte principal para isto é a *Chronica Gothorum*. Aínda que a data obriga aos nacementos de Gómez e Fernando a ser anteriores a 1071, non se coñece outro Nuño Menéndez da época, Barton (1997), 256.
7. ↑  Consta na *Historia compostelana*, Barton (1997), 37.
8. ↑  O seu título completo era *maiordomus palatii ipsius comitis* (mordomo do palacio do conde), Bishko (1965), 328.
9. 1 2 3 4  F. Reilly, Bernard (1982). *The Kingdom of León-Castilla under Queen Urraca, 1109–1126*. Princeton University Press. ISBN 978-0691053448.
10. ↑  Segundo a *Historia compostelana*, Gómez "favoreceu ao neno rei e rebelouse contra a raíña" cunha serie de castelos e tropas, citado por Bishko (1965).
11. ↑  Un suceso relatado na *Chronica Adefonsi imperatoris*, que grafía o seu nome como Gomez Munici, Barton (1997), 127.
12. ↑  "Por estes límites que o conde Gómez pediu, cando os posuía, confirmei", Bishko (1965), 330. A carta da doazón de Budiño chama a Gómez *Gomes Nunides*.
13. ↑  Mentres que Reilly (1982), 291, trata a Gómez como titular do condado de Toroño, durante a maior parte da súa carreira, Barton (1997), 256, cita cartas entre 1129 e 1131, e a *Chronica Adefonsi*, como única referencia ao seu goberno en Toroño.
14. ↑  Edward Lipskey, Glenn (1972). *The Chronicle of Alfonso the Emperor: A Translation of the Chronica Adefonsi imperatoris.* Northwestern Universit.
15. ↑  Estes feitos só se poden datar entre 1131, cando Paio se fixo bispo de Tui, e 1141, cando Gómez foi exiliado. Ao parecer, o conde actuaba, non por motivación espiritual, senón por unha promesa de 100 marabedís de ouro a cambio, Barton (1997), 136 e Fletcher, 165.