**Ildefonso Graña Cortizo**, coñecido polo nome de **Alfonso Graña**, nado en Amiudal (Avión) o 5 de marzo de 1878 e finado en Iquitos (Perú) en 1934, foi un aventureiro e explorador galego, coñecido tamén polo alcume de *rei dos xívaros* ou de **Alfonso I do Amazonas**.

Traxectoria
-----------

Graña canda Mariano o Bruxo e un grupo de técnicos occidentais.
### A emigración

Fillo dun xastre da familia dos Chulos de Amiudal, emigrou de novo ao Brasil, como unha parte dos habitantes da súa parroquia, e estableceuse en Manaos e en Belén de Pará, na selva amazónica. Ao pouco (1910) marcha a traballar o caucho a Iquitos (Perú), e alí permanece unha década. Fai unha fonda amizade con Cesáreo Mosquera outro emigrante e aventureiro, que fora soldado en Filipinas, e que vivía no departamento peruano de Loreto do negocio dunha libraría. Mosquera será unha das principais fontes de coñecemento da vida de Graña.

Pero sobre 1920 a produción mundial do caucho entra en crise, os prezos derrúbanse e Alfonso Graña marcha cara á selva e deixa a civilización á procura dun futuro mellor. Algunhas fontes sinalan que marchou para agocharse logo de asasinar o seu patrón caucheiro. Acompañábao nesa viaxe un veciño de Abelenda (Avión), de que non se garda o nome.

### A selva

Avia, Ambuxo, Costea, Bisuma e Graña, en casa de Mosquera.
Na selva toma contacto cunha tribo de indíxenas xívaros huambisas e aguarunas, que presumibelmente matan o seu acompañante e préndeno a el. Segundo a súa propia historia, a filla do xefe xívaro namora del a primeira vista e por iso non o executan. O certo é que a relación co pobo xívaro foi moi intensa, ata o punto de suceder o xefe cando morreu. A partir dese momento, a finais dos anos vinte, Alfonso Graña convértese en líder e fai incursións na cidade canda eles para acudir a servizos, ir ao médico, comerciar...

Ese liderado lévao tamén a negociar coa empresa estadounidense Standard Oil a realización de sondaxes á procura de petróleo dentro do territorio controlado polos indíxenas, que podemos crer o comprendido entre os ríos Nieva, Santiago e Alto Pastaza.

A principios dos anos trinta coñece o aviador ferrolán Francisco Iglesias Brage, que estaba a preparar unha expedición ao Amazonas, e participa da súa organización. A viaxe foi cancelada finalmente pola Guerra Civil.

Alfonso Graña cun grupo de indios.
O 22 de febreiro de 1933 tres hidroavións do exército peruano, que estaban a participar na guerra de Leticia contra Colombia, vense obrigados a amarar de emerxencia por culpa dunha treboada. Nesa amaraxe falece un dos pilotos, Alfredo Rodríguez Ballón, e dúas das tres máquinas resultan fatalmente avariadas. O hidroavión sobrevivente engala cos pilotos e cun mecánico ferido, e Graña e a súa xente encárganse de transportar polo río os restos dos dous hidroavións así como o cadáver do piloto ata a cidade, polo curso do río Nieva, famoso pola súa perigosidade con rápidos como o Pongo de Manseriche. A raíz dese xesto, Alfonso Graña é condecorado polas forzas aéreas peruanas e o goberno concédelle oficialmente a explotación das salinas da selva, algo que xa de feito estaba facendo. O aeroporto de Arequipa leva o nome do piloto.

Da súa relación coa india, da que non se garda nome, sinálase que tivo dous fillos, un neno e unha nena, pero que a nena morreu moi nova. El morreu de cancro de estómago, con 56 anos. Durante ese tempo realiza unha viaxe a Galicia, para visitar a familia, e leva a súa irmá Florinda para vivir con el na selva. Pero aos meses a irmá deixa a selva e establécese en Iquitos.

Notas
-----

1. ↑  "El rey gallego de los jíbaros" *El País*, 3/12/2006 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Alfonso Graña Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Maximino Fernández Sendín (2005). *Alfonso I Rey de la Amazonia. Rey de los jíbaros*. Edición do autor, 2005.
* De la Serna, V. "Mosquera y Graña, capitanes de la selva". *Crónica de la Expedición Iglesias al Amazonas. Núms. 11-12.* Madrid, 1933.
* De la Serna. "Gestas de españoles contemporáneos". *Diario "Ya"* 1935.
* Allegue, G. *Galegos as mans de América*. Ed. Nigra. 1992.
* *Diccionario Biográfico Español*, Real Academia de la Historia.

### Outros artigos

* Pobo shuar

### Ligazóns externas

* Extractos do libro de Fernández Sendín *(en castelán)*
* *Crónicas* (Televisión Española): 1ª parte, 2ª parte, 3ª parte

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8195146
* WorldCat
* VIAF: 317285330
* BNE: XX1730931
* DBE: ildefonso-grana-cortizo
* LCCN: no2015120575

 |