***O fillo***. *Acción dramática en dous actos, o segundo dividido en dous cadros (1935)* é unha peza teatral de Ricardo Carballo Calero publicada en Ediciós do Castro en 1982 .

Personaxes
----------

* Xoana
* Estrela
* Xenerosa
* O Crego
* Mari-Pepa
* A Descoñecida
* Florentina
* Rosalía
* Faustina
* Pilariña
* Pedriño
* Manueliño
* Froilanciño
* Pepiño
* O Galán
* A Virxe María
* O Anxo
* Coro de Nenos
* Coro de Anxos

Desenvolvemento
---------------

A acción desenvólvese nun lugar do interior de Galicia, na época actual e en tempo de inverno.

**Acto I**.

Sala dunha casa fidalga aldeá. Os personaxes ollan para un nacemento de Nadal.

A señorita da Casa, Xoana, parola co crego e outras mulleres e meniños. Animan a Pilariña para que cante unha panxoliña:

> 
> 
> Cara a Belén, noite fría,  
> camiñando van os Reis.  
> Levan-lle dons ao Meniño  
> para lle quentar os pes.  
> Levan mirra, incenso e ouro.
> 
> Alma, levan-lle tamén  
> a mirra das tuas bágoas,  
> o incenso da tua prez,  
> o ouro do teu corazón;  
> que son os dons que máis quer
> 
> 

.

As mulleres e o crego tentan convencer a fidalga que debía casar e ter un home que a amparase, que debía ter fillos que a agarimasen; ademais non lle faltaron pretendentes ricos. Van marchando e escóitase un coro de nenos, despois un coro de anxos. Xoana cre ver a Virxe e un anxo cando escoita un choro de meniño na xanela, colle o rapaciño.

**Acto II**

* Cadro I. O mesmo escenario do 1º acto pero sen o nacemento.

Xoana cántalle ao meniño:

> 
> 
> Dorme, meniño, no teu berce;  
> dorme, que os montes están cheos de neve.  
> Dorme, meniño, no teu barrelo;  
> dorme , que os montes están cheos de medo.  
> Dorme, meu neno.
> 
> Dorme, que cando seja primavera,  
> ti choutarás polas floridas veigas.  
> Dorme, que cando seja o tempo florido,  
> ti choutarás polos verdes camiños.  
> Dorme, meniño
> 
> 

.

As criadas Xenerosa e Estrela falan do moito que Xoana quere o neno, do ben que o coida e se desvive polo seu fillo aínda que dubidan de que fose un milagre, máis ben sería froito dos amores dalgunha rapaza que o deixou na fiestra.

Entra Florentina co recado de que Mari-Pepa do Xestal está a morrer e quere ver o meniño. Lévanllo.

O Galán cántalle de amores a Estrela

> 
> 
> Galán.-Moza que estás na janela,  
> cara de cerdeira en flor:  
> hei-che mercar uns brinquiños  
> se queres ser meu amor.
> 
> Estrela.-Pra se eu o teu amor,  
> terias-me de traguer  
> unha ialma a suspirar  
> e un corazón a tremer
> 
> 

.

* Cadro II. A mesma decoración.

Xenerosa aclara que Mari-Pepa quería ver o meniño porque era a súa nai. Resulta que coma tantas veces unha moza foi servir, perdeuna un xurafás, tivo o meniño nun alpendre e deixouno na xanela da fidalga ao ver luz.

Agora Xoana xa non recoñece o meniño como fillo, non quere saber del nin coidalo coma antes, perdeuno; que se encargue Estrela dos seus coidados. Xenerosa tenta convencela de que o queira igual. O mesmo fai o crego pero Xoana ata dubida de Deus.

Entra "A Descoñecida" e dialoga con Xoana, a Descoñecida é un desdobramento dela mesma de cando era moza. Nese diálogo vaise resolver o problema do meniño.

Remata a obra entrando Estrela para atender o rapaz.

Características
---------------

Este drama de mulleres que aborda o tema da maternidade virxinal foi galardoado en 1947 co Premio de teatro Castelao en Buenos Aires e nel hai referencias mítico-simbólicas e xogo de contrarios, características da obra de Carballo Calero.

O propio autor deixou a súa opinión:

> 
> 
> É unha obra que nen desde o punto de vista da escenografía nen desde o punto de vista da conduta das personaxes rexistra rasgos simbólicos nen expresionistas. Un certo simbolismo hai, se cadra, pero desenvólvese dentro dunha realización realista e neste sentido creio que dependo da técnica realista que naquela época reinaba no teatro español... En realidade é o tema da virxen mai, da maternidade virxinal o que trababa en "O fillo". Hoxe esa obra non me satisfai, porque a personaxe de Xoana, que me atraíu nun determinado momento, hoxe me parece monstruosa; de maneira que hoxe non tería feito esa obra.
> 
> 

E engade:

> 
> 
> A obra presenta-nos un movimento cénico, por exemplo, ao final dun cadro, en que unha moza atende a un neno que está no berce, e ao mesmo tempo ou alternativamente realiza un parrafeo cun mozo que desde fóra da casa a galanteia; ese movimento é claramente un médio de expresón que devemos ver, tipicamente cénico, tipicamente teatral. E por outra banda, nesa mesma peza, se dá un desdobramento dunha personaxe: hai unha figura feminina -a principal da peza-, Xoana, que dialoga consigo mesma cara o final da obra. A mesma cena final, en que hai un berce cun neno e duas mulleres, unha a cada lado, está concebida plasticamente.
> 
> 

Para Henrique Rabuñal:

> 
> 
> É un drama de mulleres con unidade de lugar... que aborda o tema da maternidade virxinal... Xa nesta obra fican anotados algúns dos elementos do teatro caleriano: coidada estrutura, lingua modélica, abundancia de personaxes e conflitos femininos, incorporación de partes líricas, parellas de personaxes, tensión entre a realidade e a ilusión, suspensión das estratexias realistas e aquí un final feliz
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Carballo Calero, Ricardo (1982). *Teatro completo*. Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-116-3.
2. ↑  Carballo Calero 1982, p. 14.
3. ↑  Carballo Calero 1982, p. 24.
4. ↑  Carballo Calero 1982, p. 28-29.
5. ↑  Rabuñal, Henrique. "Carvalho Calero na historia do noso teatro". *adiante.gal*. Consultado o 17/10/2018.
6. ↑  Villamayor, Sindo (1996). *Historia da Literatura Galega. 33. O silencio interior (1940-1950)*. Ed. A Nosa Terra. p. 1037. ISBN 84-89679-05-3.
7. ↑  Blanco, Carmen (1989). *Conversas con Carballo Calero*. Galaxia. p. 258-261. ISBN 84-7154-654-X.
8. ↑  Fernán-Vello, M.A.; Pillado Mayor, F. (1986). *Conversas en Compostela con Carballo Calero*. Sotelo Blanco. p. 112. ISBN 84-86021-32-4.
9. ↑  Rabuñal, Henrique (2020). *Ricardo Carvalho Calero. O anxo da terra*. Galaxia. p. 146. ISBN 978-84-9151-436-7.