**Cascos de ouro** ou **sombreiros de ouro** (en alemán: *Goldhüte*, singular: *Goldhut*) son un tipo moi específico e raro de artefacto arqueolóxico da Idade de Bronce en Europa, máis precisamente da Idade dos Campos de Urnas. Este singular conxunto de achados forma un importante documento sobre a historia relixiosa dese tempo. Interprétanse como obxectos de culto con posíbeis funcións de calendario.

Descrición
----------

Os obxectos están feitos de fina chapa de ouro e unidos externamente a longos tocados cónicos e con aba ou bordo, que probabelmente estaban feitos con algún material orgánico e servían para estabilizar a folla externa de ouro. Até agora coñécense catro destes obxectos (sombreiros de ouro en forma de cono do tipo *Schifferstadt*). Os catro **sombreiros** foron atopados en Alemaña, Francia e posibelmente tamén en Suíza. 

A data de 2024, coñécense os seguintes catro sombreiros de ouro:

* Goldener Hut von Schifferstadt Sombreiro de ouro de Schifferstadt
* Goldhut von Ezelsdorf/Buch Sombreiro de ouro de Ezelsdorf/Buch
* Goldblechkegel von Avanton Cono de chapa de ouro de Avanton
* Berliner Goldhut Sombreiro de ouro de Berlín

### Contexto cultural e datación

Os sombreiros cónicos de ouro do tipo Schifferstadt foron atopados nos séculos XIX e XX nun estado de conservación bastante bo. Pódense ver no contexto cultural cunha serie de coroas similares de folla de ouro en forma de cúpula que se atopan dende 1692 no suroeste de Irlanda (Comerford Crown, desaparecida, posibelmente fundida) e na costa atlántica da Península Ibérica (cuncas de ouro de Axtroki, casco de ouro de Leiro) así como varios adornos de ouro e *Hossels dems* (como a diadema Velem de Hungría) de todo o centro e norte de Europa. 

* Capa de ouro, Gales, c. 1900-1700 a. C..Capa de ouro, Gales, c. 1900-1700 a. C..
* Disco  de Nebra, Alemaña, c. 1800 a. C.Disco de Nebra, Alemaña, c. 1800 a. C.
* Carro solar de Trundholm, Dinamarca, c. 1500-1300 a. C.Carro solar de Trundholm, Dinamarca, c. 1500-1300 a. C.
* Lousa de ouro de Bush Barrow, Inglaterra.Lousa de ouro de Bush Barrow, Inglaterra.

Segundo Sperber (2003) os sombreiros cónicos de ouro tipo Schifferstadt puideron orixinarse polo contacto con culturas da Idade de Bronce atlántica.

O de Berlín é o exemplar mellor conservado do grupo. Os achados datan de finais da Idade do Bronce e realizáronse entre aproximadamente o 1400-1300 a.C. (sombreiro de Schifferstadt, cono de Avanton) e 1000–800 a. C (*Berliner Goldhut*, *Goldhut* de Ezelsdorf/Buch).

Non só cronoloxicamente senón tamén xeograficamente, os catro coñecidos sombreiros de ouro pódense atribuír á cultura dos Campos de Urnas, que é a predecesora directa da cultura celta-xermánica de Hallstatt da Idade de Ferro. Isto tamén está apoiado polo sitio francés, que estaba na zona dos Picton, que procedían da rexión de Hallstatt. Por isto, o indoeuropeísta Wolfram Euler opina que os portadores dos sombreiros de ouro "*sen dúbida falaban un idioma indoeuropeo e, dados os lugares onde se atoparon, moi probabelmente unha forma precoz ou antiga do celta*". A semellanza dos sombreiros "*presupón conexións culturais dalgún tipo*", pero a pregunta de se os portadores comparten unha identidade relixiosa, cultural ou étnica moderna non se pode responder, "*polo menos aínda*".

### Función

Lousas gravadas da tumba de Kivik
Algúns investigadores asumen hoxe que os sombreiros de ouro servían como insignia relixiosa de deuses ou sacerdotes dun culto ao sol que estaba moi estendido en Europa Central a finais da Idade do Bronce. Esta visión está apoiada na representación pictórica dun obxecto interpretado como un sombreiro cónico sobre unha lousa de pedra procedente da tumba de Kivik en Scania, no sur de Suecia, nun contexto claramente relixioso e culto.

Despois de "descifrar" parcialmente o canon ornamental dos sombreiros cónicos de ouro, algúns atribúen agora extensas propiedades de calendario aos conos de folla de ouro ademais dunha posible función cultual representativa.

### Calendario

 Funcións do calendario no Berliner Goldhut
 "Goldhut" de Ezelsdorf/Buch, Germanisches Nationalmuseum de Núremberg 
Os conos de folla de ouro están adornados en toda a súa lonxitude con bandas decorativas horizontais e marco feitas con impresións de selos similares, aínda que os exemplos máis antigos (Avanton, Schifferstadt) teñen un ornamento máis modesto que os exemplos máis novos.

Segundo a hipótese de Wilfried Menghin, os sombreiros cónicos de ouro do tipo Schifferstadt teñen unha secuencia sistemática no número e tipo de adornos utilizados. Baseándose nos estudos sobre o sombreiro de ouro de Berlín completamente conservado, suponse que os sombreiros de ouro representaban funcións do calendario astronómico baseados nun sistema de calendario lunisolar. Debido a este carácter lunisolar, sería posible unha lectura directa de períodos de tempo en unidades lunares ou solares.

Dado que o coñecemento preciso do ano solar era de particular interese para determinar épocas de importancia cultual como o solsticio de verán ou de inverno, o coñecemento astronómico rexistrado nos sombreiros de ouro foi de grande importancia na sociedade da Idade do Bronce.

Detalle do sombreiro de Berlín. Descoñécese a orixe, probabelmente do sur de Alemaña ou norte dos Alpes. Foi comprado en 1996 a un comerciante de antigüidades co fin de poñelo a disposición das futuras xeracións e mostralo ao público. 
As funcións publicadas no ano 2005 inclúen a posibilidade de computar períodos de tempo até un máximo de 57 meses. Simplemente cuadriplicando estes valores, tamén pode mostrar períodos de tempo máis grandes, como o ciclo metónico.

Un carácter ou un só anel circular dun símbolo representa un día. Ademais dos aneis ornamentais con símbolos con diferentes números de aneis circulares, aparecen caracteres especiais e símbolos especiais nas denominadas "zonas de conmutación", que deben engadirse ou omitirse de caso en caso ao calcular os períodos de tempo mencionados anteriormente.

En principio, comezando pola zona i, Z\_i determínase mediante unha sección adecuada e contigua n de zonas ornamentais veciñas. Z\_i+n fórmase un sumatorio. Se é necesario, resta a esta suma o número de símbolos dunha ou máis zonas de conmutación que se producen na área desta sección para obter o valor correspondente en notación de tempo solar ou lunar.

Na figura da esquerda está o modo de imaxe solar, á dereita o esquema de lectura dos meses sinódicos (lunar). Os campos vermello e azuis das zonas 5, 7, 16 e 17 representan "zonas de conmutación" do sistema de calendario, co cal se representan períodos de tempo de diferente duración.

Os valores asignados aos campos respectivos son o produto do número de símbolos na zona de adorno respectiva e o número de círculos ou aneis circulares que aparecen no símbolo individual predominante. Aos símbolos especiais da zona 5 asígnaselle o valor numérico "38" dependendo do seu número. 

*Exemplos:*
1. *A zona 12 ten como símbolo predominante un total de 20 sinais do tipo no 14, un símbolo de disco circular rodeado de 5 círculos na zona do bordo.*
2. *O valor desta zona é o produto de 20 e 5 = 100.*
3. *Os círculos-aneis máis pequenos nos espazos entre os símbolos principais considéranse como decoración e non se teñen en conta para o cálculo.*

Para mostrar o período máximo de tempo solar ou lunar, que se destaca en amarelo nas táboas e conta por días, débense engadir os valores dos campos resaltados en cor na columna anterior para formar un total de sección. Se aquí se produce o cambio de zonas resaltadas en vermello, a suma destes valores resaltados en vermello debe deducirse do total da sección. Isto permite representar períodos de tempo cunha duración máxima de 12, 24, 36, 48, 54 e 57 meses sinódicos (lunar) no sistema lunar e de 12, 18, 24, 36, 48, 54 e 57 meses solares ( como a duodécima parte dun ano tropical ) posible no sistema solar.

*Exemplo:*

*Para representar un ciclo de 54 meses no sistema lunar, engádense os valores numéricos das zonas 3 a 21 resaltadas en verde ou azul.* *O total é de 1739 días.* *Os valores numéricos das zonas 5, 16 e 17 resaltados en vermello réstanse do resultado.* *O resultado de 1739-142=1597 días corresponde exactamente a 54 meses sinódicos de 29.5305 días cada un.*

A diferenza de 2 días co valor astronomicamente correcto no cálculo resulta da precisión da observación da Idade do Bronce das lonxitudes dos meses sinódicos e solares.

### Fabricación

Os sombreiros de ouro atopados até agora consisten nunha aliaxe de ouro con aproximadamente 85-90 % ouro, aproximadamente 10 % prata e restos de cobre e estaño (cada un < 1 %). Realizáronse nunha soa peza sen costuras e facíanse en pezas extremadamente finas con espesores de paredes entre 0,25 mm (Sombreiro de Ouro de Schifferstadt) e 0,06 mm (Berliner Goldhut) forxado.

Debido ás propiedades tribolóxicas do material, o material solidifícase a medida que aumenta o grao de deformación e despois tende a formar gretas. Para evitar estas gretas, foi necesaria unha deformación particularmente uniforme durante a forxa. Ademais, a peza de traballo tivo que ser quentada repetidamente a polo menos 750 °C en recocido suave durante o proceso. 

Debido á baixa temperatura de fusión da aliaxe de ouro (aprox. 960 °C) require un control da temperatura moi preciso e un quecemento isotérmico do compoñente para evitar que a superficie se derreta. Para este proceso, o artesán da Idade do Bronce utilizaba un carbón vexeral ou un tipo de forno de cerámica cuxa temperatura, porén, só podía controlarse de forma limitada mediante a subministración de osíxeno mediante fol.

Se se teñen en conta as características tribolóxicas do material utilizado e os medios técnicos modestos, a produción dun compoñente sen decorar a partir dunha lámina de ouro tan delgada xa representa un logro técnico tremendo.

Como parte do procesamento posterior, o sombreiro de ouro era decorado con bandas ornamentais radiais. Para este fin, o corpo interior oco era presumibelmente recheo cunha masilla de ourive axeitada a base de resina de árbore e cera para a súa estabilización -restos disto puidéronse atopar no exemplo de Schifferstadt- e a fina folla de ouro era eliminada do exterior presionando repetidamente varios selos ou punzóns negativos e/ou eliminando varios punzóns rolantes estruturados na forma actual.

Exemplos similares
------------------

As coroas ou cascos de folla de ouro en forma de cúpula, semellantes en deseño e fabricación, son:

1. Comerford Crown, Irlanda
2. Cuncas de ouro de Axtroki, País Vasco
3. Casco de ouro de Leiro, Galiza

Outros obxectos atopados en Europa presentan algunhas outras características similares.

* Casco de Leiro, Galiza, 1400-1300 a. C.Casco de Leiro, Galiza, 1400-1300 a. C.
* Coroa de Comerford, IrlandaCoroa de Comerford, Irlanda
* Diadema dourada de Micenas, Grecia.Diadema dourada de Micenas, Grecia.
* Cuncas do tesouro de Eberswalde, AlemañaCuncas do tesouro de Eberswalde, Alemaña
* Cuncas de ouro de Midskov, Dinamarca, c. 1000 a. C.Cuncas de ouro de Midskov, Dinamarca, c. 1000 a. C.
* Cuncas de Axtroki, País VascoCuncas de Axtroki, País Vasco
* Vasos de ouro, Francia, c.1400 a. C.Vasos de ouro, Francia, c.1400 a. C.
* Disco de ouro, República Checa, 1650-1250 a. C.Disco de ouro, República Checa, 1650-1250 a. C.
* Apliques de ouro do lago Bled, Eslovenia, séculos XIII-XII a. C.Apliques de ouro do lago Bled, Eslovenia, séculos XIII-XII a. C.
* Gold collar from Austria, 900 BC.Colar de ouro, Austria, c. 900 a. C.
* Bracelete de Dunavecse, Hungría, c. 1500 a. C.Bracelete de Dunavecse, Hungría, c. 1500 a. C.
* Disco de Heegermühle e cunca de Eberswalde, Alemaña.Disco de Heegermühle e cunca de Eberswalde, Alemaña.

Notas
-----

1. ↑  Needham, Stuart (2000-09). "The Development of Embossed Goldwork in Bronze Age Europe". *The Antiquaries Journal* (en inglés) **80** (1): 27–65. ISSN 1758-5309. doi:10.1017/S0003581500050186.
2. ↑  Sperber, Lothar (2003). "Cita:" [A forma específica dos chapeus de ouro do tipo Schifferstadt e a súa concentración na cultura dos Campos de Urnas occidental e os seus precursores da Idade de Bronce media aínda non están explicados. Aquí, quizais axude un aspecto tipolóxico. Porque, estritamente falando, o tipo Schifferstadt pode ser visto como unha síntese dos sombreiros de ouro de forma calote das culturas da Idade de Bronce atlántica e os chapeus cerimoniais puramente cónicos con abas, como son transmitidos polo tipo nórdico Kivik (Fig. 3, 4) e polas estatuíñas de sacerdotes da cultura nuráxica de Sardeña (Fig. 7, 8). Se isto é correcto, entón o tipo dos chapeus de ouro de Schifferstadt e "Berliner" xurdiu en contacto coas culturas da Idade do Bronce atlántica e no ámbito da cultura dos Campos de Urnas occidental, é dicir, máis probabelmente en territorio do centro de Francia ou, de forma máis xeral, ao oeste do Rin.]. En Springer, Tobias. *Gold und Kult der Bronzezeit* (en alemán). Núremberg: Germanisches Nationalmuseum. p. 211. ISBN 3-926982-95-0.
3. ↑  Euler 2009: 19.
4. ↑  "Goldhut (Vb8007)". *Objektkatalog.gnm.de* (en alemán). Consultado o 2024-03-26.
5. ↑  N24 DOKU. *Strangest things*. Capítulo 8. BLINK 2020. Deutsche Bearbeitung WELT.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Goldhut Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Carro solar de Trundholm
* Casco de Leiro
* Disco celeste de Nebra
* Cultura de túmulos
* Túmulo
* Cultura dos Campos de Urnas
* Idade de Bronce
* Idade de Bronce atlántica

### Bibliografía

* Wolfram Euler, Konrad Badenheuer: *Sprache und Herkunft der Germanen.* *Abriss des Protogermanischen vor der ersten Lautverschiebung.* Verlag Inspiration Un Ltd. Hamburgo u. a. 2009, ISBN 978-3-9812110-1-6.
* Anja Grebe (Red.): *Gold und Kult der Bronzezeit.* Verlag des Germanischen Nationalmuseums, Nürnberg 2003, ISBN 3-926982-95-0 (Ausstellungskatalog, Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg, Do 22 de maio ao 7 de setembro de 2003).
* Wilfried Menghin: *Der Berliner Goldhut und die goldenen Kalendarien der alteuropäischen Bronzezeit.* In: *Acta Praehistorica et Archaeologica.* 32, 2000, ISSN 0341-1184, S. 31–108.
* Wilfried Menghin, Peter Schauer: *Der Goldblechkegel von Ezelsdorf.* *Kultgeräte der späten Bronzezeit* (= *Die vor- und frühgeschichtlichen Altertümer im Germanischen Nationalmuseum.* H. 3). Theiß, Stuttgart 1983, ISBN 3-8062-0390-3.
* Peter Schauer: *Die Goldblechkegel der Bronzezeit.* *Ein Beitrag zur Kulturverbindung zwischen Orient und Mitteleuropa.* Habelt, Bonn 1986, ISBN 3-7749-2238-1.
* Mark Schmidt: *Von Hüten, Kegeln und Kalendern oder Das blendende Licht des Orients.* In: *Ethnographisch-Archäologische Zeitschrift.* 43, 2002, ISSN 0012-7477, S. 499–541.

### Ligazóns externas

* Sombreiros de ouro no léxico arqueolóxico (Landschaftsmuseum Obermain Kulmbach; *en alemán*)
* Sombreiro de ouro de Ezelsdorf/libro no Museo Nacional Xermánico (*en alemán*)
* Información detallada sobre o espécime de Ezelsdorf (*en alemán*)
* *Misteriosos conos de ouro 'hats of ancient wizards'*, *Daily Telegraph*, 17 de marzo de 2002. Consultado o 27 de xaneiro de 2016.
* O sombreiro de ouro de Schifferstadt: un lugar de depósito de importancia astronómica? (Amendola 2021; *en inglés*)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q737406
* MAG: 2781393639

 |