Kalbadevie Road, c. 1890.
**Bombai** (en hindi: *बंबई*; en marathi: *मुम़बई*, ***"Mumbaī"*** nome oficial na India desde 1995, a forma galega tradicional *Bombai* deriva da forma inglesa Bombay) é a cidade máis grande da India e capital do estado indio de Maharashtra e o centro financeiro *de facto* da India. Segundo as Nacións Unidas, a partir de 2018, Bombai é a a segunda cidade máis poboada da India despois de Delhi e a oitava cidade máis poboada do mundo cunha poboación de aproximadamente 20 millóns de habitantes. Segundo o censo de poboación do goberno indio de 2011, Mumbai era a cidade máis poboada da India cunha poboación propia dentro da cidade estimada de 12,5 millóns que viven baixo a Corporación Municipal de Brihanmumbai.. Bombai é o centro da Rexión Metropolitana de Bombai, a sexta área metropolitana máis poboada do mundo cunha poboación de máis de 23 millóns de habitantes. Bombai está situada no litoral de Konkan, costa occidental da India, e conta cun profundo refuxio marítimo. En 2008, Bombai foi nomeada cidade mundial alfa.

As sete illas que conforman Bombai albergaban anteriormente comunidades do pobo koli que falaban a lingua marathi. Durante séculos, as sete illas de Bombai estiveron baixo o control de sucesivos gobernantes indíxenas antes de ser cedidas o Imperio portugués, e posteriormente á Compañía das Indias Orientais en 1661, a través da dote de Catarina de Braganza cando foi casada con Carlos II de Inglaterra.
Durante mediados do século XVIII, Bombai foi remodelada polo proxecto Hornby Vellard, proxecto que emprendeu a recuperación marítima da zona entre as sete illas. Xunto coa construción de importantes estradas e ferrocarrís, o proxecto de recuperación, concluído en 1845, transformou Bombai nun importante porto marítimo no mar Arábigo. Bombai no século XIX caracterizouse polo desenvolvemento económico e educativo. Durante o inicio do século XX converteuse nunha base forte para o movemento independentista indio. Tras a independencia da India en 1947, a cidade foi incorporada ao estado de Bombay. En 1960, tras o Movemento Samyukta Maharashtra, creouse un novo estado o de Maharashtra con Bombai como capital.

Bombai é a capital financeira, comercial, e do entretemento da India. Tamén é un dos dez principais centros de comercio do mundo en termos de fluxo financeiro global, xerando o 6,16% do PIB da India, representa o 25% da produción industrial e o 70% do comercio marítimo da India (Porto de Bombai e JNPT), e o 70 % das transaccións de capital da economía da India. A cidade alberga importantes institucións financeiras e a sedes de numerosas compañías indias e corporacións multinacionais. Tamén alberga algúns dos principais institutos científicos e nucleares da India. A cidade tamén alberga as industrias cinematográficas de Bollywood e Marathi. As oportunidades de negocio de Bombai atraen a migrantes de toda a India.

Etimoloxía
----------

O nome *Mumbai* (en marathi: मुंबई, en gujarati: મુંબઈ, en hindi: मुंब) deriva de *ब Mumbā* ou *Mahā-Ambā*, - nome da deusa Mumbadevi (kuladevata), patroa da comunidade nativa koli,´venerada no templo de Mumba Devi —e *ā'ī* que significa "nai" en lingua marathi, que é a lingua materna do pobo koli e a lingua oficial do estado de Maharashtra. Os koli son orixinarios de Kathiawar e Gujarat Central, e segundo algunhas fontes trouxeron consigo á súa deusa Mumba desde Kathiawar (Gujarat), onde aínda a veneran. Non obstante, outras fontes non están de acordo en que o nome de Mumbai derivase da deusa Mumba.

O templo de Mumba Devi, do cal a cidade de Bombai pode derivar o seu nome
Os nomes máis antigos que se coñecen da cidade son *Kakamuchee* e *Galajunkja*; que ás veces aínda séguense utilizando. En 1508, o escritor portugués Gaspar Correia usou o nome "Bombaim" nas súas *Lendas da Índia* (*Lendas da India*). É posible que este nome teña a súa orixe na expresión galego-portuguesa *bom baim*, que significa *pequena baía boa*, e *Bombaim* aínda se usa habitualmente en portugués. En 1516, o explorador portugués Duarte Barbosa usou o nome *Tana-Maiambu*: *Tana* parece referirse á cidade contigua de Thane e *Maiambu* a *Mumbadevi*.

Outras variacións rexistradas nos séculos XVI e XVII inclúen: *Mombayn* (1525), *Bombay* (1538), *Bombain* (1552), *Bombaym* (1552),  *Monbaym* (1554), *Mombaim* (1563), *Mombaym* (1644), *Bambaye* (1666), *Bombaiim* (1666), *Bombeye* (1676) ), *Boon Bay* (1690), e *Bon Bahia*. Despois de que os ingleses tomasen posesión da cidade no século XVII, o nome portugués anglicizouse como *Bombay*. Ali Muhammad Khan, dewan imperial ou ministro de facenda da provincia de Gujarat, no *Mirat-i Ahmedi* (1762) referiuse á cidade como *Manbai*.

O viaxeiro francés Louis Rousselet, que a visitou en 1863 e 1868, afirma no seu libro *L'Inde deas Rajahs*, publicado por primeira vez en 1877: "Os etimólogos derivaron erroneamente este nome do portugués Bôa Bahia, ou (francés: "bonne bai", inglés: "boa baía"), sen saber que a deusa tutelar desta illa foi, desde a máis remota antigüidade, Bomba, ou Mumba Devi, e que aínda ... posúe un templo".

A cidade tamén se coñece como *Mumbai* ou *Mambai* en marathi, konkani, lingua gujarati, cannada e sindhi e *Bambai* en hindi O Goberno da India cambiou oficialmente o nome inglés a *Mumbai* en novembro de 1995. A decisión tomouse a pedimento do partido nacionalista marathi Shiv Sena, que acababa de gañar as eleccións no estado de Maharashtra, e foi un reflexo dos cambios de nome similares en todo o país e, en particular, en Maharashtra.
 Segundo a revista *Slate*, "argumentaron que 'Bombay' era unha versión inglesa corrupta de 'Mumbai' e un legado non desexado do dominio colonial británico". *Slate* tamén dixo: "O impulso para cambiar o nome de Bombay foi parte dun movemento máis amplo para fortalecer a identidade marathi na rexión de Maharashtra." Aínda que algúns dos seus residentes e algúns indios doutras rexións se refiren á cidade como Bombai, a mención da cidade por un nome distinto de *Mumbai* foi controvertida, o que provocou arrebatos emocionais, ás veces de natureza violentamente política.

### Xente de Bombai

Un residente de Mumbai chámase *Mumbaikar (* pronúnciase [mumbəikəɾ]) en marathi, no que o sufixo *-kar* significa un *residente de*. O termo estivo en uso durante bastante tempo, pero gañou popularidade despois do cambio de nome oficial a Mumbai. Tamén se usan termos máis antigos como *Bombayite*.

Historia
--------

### Historia antiga

Unha estatua budista branca..As covas de Kanheri conteñen esculturas e pinturas budistas que datan do século I ata o século X d.C.
Bombai está construída sobre o que antes era un arquipélago de sete illas: Illa de Bombai, Parel, Mazagaon, Mahim,  Colaba, Worli e Illa da vella (tamén coñecida como *Pequena Colaba*). Non se sabe exactamente cando estas illas foron habitadas por primeira vez. Os sedimentos do plistoceno atopados ao longo das áreas costeiras ao redor de Kandivali no norte de Bombai suxiren que as illas estiveron habitadas desde a Idade de Pedra do sur de Asia. A rexión de Bombai estivo habitada dende o primeiro milenio antes de Cristo polos kolis, pobo drávida de pescadores, e os aagris, recolectores de sal. Os primeiros veneraban a Mumbadevi, encarnación local da deusa nai hindú. Construíuse de contado un templo, o Babulnath, dedicado ao seu culto preto da praia de Chowpatty, na punta occidental da baía.

No século III a.C. as illas formaron parte do imperio maurya, durante a súa expansión polo sur, gobernado polo emperador budista Aśoka de Magadha. As covas de Kanheri en Borivali escaváronse en rocha basáltica no século I da nosa era, e foi un importante centro do budismo na India occidental durante a antigüidade. O xeógrafo grego Tolomeo, no ano 150 da nosa era, coñecía a cidade como *Heptanesia* (grego antigo: conxunto de sete illas, pois tal era o número que conformaban o apéndice final que se internaba no mar Arábigo; ademais de Trombai e a grande illa de Salsette ao norte.). As covas de Mahakali en Anderi foron escavadas entre o século I a.C. e o século VI da nosa era.

As sete illas orixinais nas que se asenta Bombai.
Entre o século II a. C. e o século IX d. C. as illas quedaron baixo o control de sucesivas dinastías indíxenas: Satavahanas, Sátrapas occidentais, Abhira, Vakataka, Kalachuris, Konkan Mauryas, Chalukyas e Rashtrakutas, antes de ser gobernadas polos Shilaharas desde o ano 810 ata o 1260. Nos primeiros séculos da nosa era había abondosos mosterios e covas hindús e budistas. Algúns dos edificios máis antigos da cidade construídos durante este período son as Covas de Jogeshwari (entre o 520 e o 525), Covas de Elefanta (entre o século VI e o VII), Templo de Walkeshwar (século X), e estanque de Banganga (século XII).

A mesquita Haji Ali Dargah foi construída en 1431, cando Bombai estaba baixo o dominio do sultanato de Gujarat.
A partir do século VIII foi refuxio de xudeus do Iemen e parsis mazdeístas que fuxían do avance musulmán, poboadores que caracterizarán o posterior cosmopolitismo do lugar.

O raxá Bhimdev da dinastía Silhara fundou o seu reino na rexión a finais do século XIII e estableceu a súa capital en *Mahikawati* (actual Mahim). Os pathare prabhu, uns dos primeiros poboadores coñecidos da cidade, foron traídos a *Mahikawati* desde Saurashtra en Gujarat ao redor de 1298 por Bhimdev. O sultanato de Delhi anexionouse as illas en 1347-48 e controlounas ata 1407. Durante este tempo, as illas foron administradas polos gobernadores musulmáns de Gujarat, nomeados polo sultanato de Delhi.

Posteriormente, as illas foron gobernadas polo sultanato independente de Gujarat, que foi establecido en 1407. Como resultado do apoio do sultanato, construíronse numerosas mesquitas, sendo un exemplo notable a mesquita Haji Ali Dargah en Worli. Erixida en 1431, esta magnífica estrutura rende homenaxe ao venerado santo musulmán Haji Ali. [85] De 1429 a 1431, as illas foron fonte de conflitos entre o sultanato de Gujarat e o sultanato de Bahmani de Deccan En 1493, Bahadur Khan Gilani do sultanato de Bahmani intentou conquistar as illas pero foi derrotado.

### Dominio portugués e británico

O forte Madh, construído polos portugueses, foi un dos fortes máis importantes da Illa de Salsette.
O Imperio mogol, fundado en 1526, foi a potencia dominante no subcontinente indio a mediados do século XVI. O sultán Bahadur Shah de Gujarat, cada vez máis receloso do poder do emperador mogol, viuse obrigado a asinar o Tratado de Bassein cos portuguesés o 23 de decembro de 1534. Segundo o tratado, ofrecíanse aos portugueses as Sete Illas de Bombai, a próxima cidade estratéxica de Bassein e as súas dependencias. Os territorios foron entregados posteriormente, o 25 de outubro de 1535.

Fonte de Flora, construída en estilo neoclásico e gótico en 1864, representa á deusa romana Flora.
Constitúe o inicio de Bombai propiamente dita, co asentamento dunha facenda na illa que chaman *Mumbaim*, pola deusa antedita cuxo templo alí existía, denominación que pronto cambiou a *Bombaim*, nome que sería adaptado polos ingleses como *Bombay*. Asemade levantaron fortes en Mahim, Sion, Bandra e Bassein así como varias igrexas (por exemplo a de Santo Andrés en Bandra). Os xesuítas asentáronse en Mazagaon.

Mais os portugueses nunca estiveran moi interesados nas sete illas, que foron transferidas en 1661 ao rei inglés Carlos II coma dote matrimonial, e este cedeunas á Compañía Británica das Indias Orientais en 1668 que si andaba á procura dun porto de máis calado co de Surat. En 1687 transferiron a Bombai o seu cuartel xeral. A poboación sextuplicárase (de 10.000h en 1661 a 60.000 en 1675).

Axiña fortificaron a facenda portuguesa (Fort St. George), pero foi entre 1715 e 1745 que levantaron unha muralla que incluía o conxunto da vila, xermolo urbano da actual cidade.

A tarefa das décadas seguintes foi levar adiante a conexión e unión das sete illas mediante o recheo das zonas inundables intermedias. Levou século e medio configurar unha soa illa e polo medio a primeira liña do ferrocarril da India entre Bombai e Thana (1855) e un gran porto que aproveitara os tráficos xerados pola apertura da Canle de Suez.

Esta vocación de gañar terreos ao mar continuou por todo o século XX e ata hoxe cos plans de futuro da municipalidade.

En 2004 celebrouse nela o Foro Social Mundial.

Economía
--------

Bombai é o maior porto da parte occidental da India e conta cun porto natural de gran calado. A poboación en 2004 era de 12,7 millóns, o que a converte na sexta cidade do mundo en número de habitantes.

Mercado en Bombai.
Bombai é a capital comercial da India e alberga institución financeiras importantes, tales como o Banco da Reserva da Índia, a Bolsa de Bombai e as sedes de numerosas empresas indias. As oportunidades comerciais e o nivel de vida, relativamente alto, teñen atraído inmigrantes de toda o país e o sueste asiático, polo que a cidade ten numerosas comunidades étnicas.

En Bombai localízase Bollywood, o epicentro da industria cinematográfica e televisiva india e o maior produtor mundial de películas. Este nome está formado a partir do Hollywood dos Ánxeles (California). Bombai é unha das poucas cidades que conta cun Parque Nacional dentro dos límites municipais.

Demografía
----------

A poboación de Bombai experimentou un crecemento exponencial a raíz da coloniazación británica, pasando de 10.000 habitantes en 1661 a 100.000 en 1764. Seguindo esta progresión a cidade xa tiña medio millón de habitantes en 1845 e no primeiro censo oficial, realizado en 1864 a poboación era de 817.000 persoas. Despois de varios altibaixos a causa das epidemias no ano 1911 superou o millón de habitantes.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| ano | poboación |
| --- | --- |
| 1661 | 10.000 |
| 1675 | 60.000 |
| 1764 | 100.000 |
| 1780 | 114.000 |
| 1806 | 200.000 |
| 1814 | 240.000 |
| 1830 | 229.000 |
| 1845 | 500.000 |
|

 | 

| ano | poboación |
| --- | --- |
| 1864 | 816.562 |
| 1872 | 644.605 |
| 1881 | 773.196 |
| 1891 | 821.764 |
| 1901 | 812.912 |
| 1911 | 1 018 388 |
| 1921 | 1 244 934 |
| 1931 | 1 268 936 |

 | 

| ano | poboación |
| --- | --- |
| 1941 | 1 686 127 |
| 1951 | 2 966 902 |
| 1961 | 4 152 056 |
| 1971 | 5 970 575 |
| 1981 | 8 227 382 |
| 1991 | 9 925 891 |
| 2001 | 11 914 398 |
| 2011 | *14 300 000* |

 |

Dende 1951 as cifras da poboación son a data 1° de marzo, incluída a estimación media para 2011.

Cultura
-------

### Museos

* **Museo Príncipe de Gales**, de arquitectura colonial británica cunha cúpula de estilo mogol comezou a construírse no ano 1905, sendo o rei Xurxo V aínda Príncipe de Gales. O museo destaca pola súa colección de pintura e escultura, como cadros mogois, traballos en xade ou figuras de terracota do período Maurya.
* **Museo Mahatma Gandhi**, sito no que foi entre 1917 e 1934 o lugar de traballo en Bombai de Mahatma Gandhi alberga unha importante biblioteca científica, así como obxectos cotiáns de Gandhi.

Cidades irmandadas
------------------

* Esmirna
* Paquistán Karachi
* Inglaterra Londres
* Os Ánxeles
* San Petersburgo
* Alemaña Stuttgart
* Iocoama
* Guadalaxara

Notas
-----

1. ↑  En 1995 estableceuse como denominación oficial a forma no idioma local, *Mumbai*, aínda que *Bombai* continúa a ser popular no estranxeiro. O nome de *Mumbai* é, aparentemente, un epónimo derivado da deusa hindú local Munbadevi e de Aai, que significa "nai" en marathi, aínda que esta etimoloxía é discutida.
2. ↑  Desde 2011, segundo informase, é a cidade máis ruidosa do mundo.
3. ↑  Hornby Vellard foi un proxecto de enxeñería civil para converter as sete illas de Mumbai nunha soa illa cun porto natural de augas profundas. O traballo comezou en 1708 polo gobernador William Hornby e continuou ata 1838 cando se uniron todas as illas.

Referencias

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *támil*. Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *parsi*.
2. ↑  Nations, United (outubro de 2018). Nacións Unidas, ed. "The World's Cities in 2018" (PDF). p. 4. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 1 de novembro de 2018. Consultado o 3 de xaneiro do 2022.
3. ↑  "Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above" (PDF). Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 7 de maio de 2012. Consultado o 3 de xaneiro do 2022.
4. ↑  "World Urban Areas" (PDF). Demographia. 2018. Consultado o 3 de xaneiro do 2022.
5. ↑  "The World According to GaWC 2008". *Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC)*. Loughborough University. Arquivado dende o orixinal o 23 de febreiro de 2011. Consultado o 3 de xaneiro do 2022.
6. ↑  Tembhekar, Chittaranjan (4 de xuño de2014). The Times of India, ed. "Mumbai is noisiest city in the world". TNN. Consultado o 3 de xaneiro do 2022.
7. ↑  Gehi, Reema (12 de outubro de2013). Mumbai Mirror, ed. "SOUND EFFECT". Consultado o 3 de xaneiro do 2022.
8. 1 2  James, V. (1977). "Marriage Customs of Christian Son Kolis". *Asian Folklore Studies* **36** (2). pp. 131–148. JSTOR 1177821. doi:10.2307/1177821. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 2 de decembro de 2013.
9. 1 2  Munshi, Kanaiyalal M. (1954). *Gujarāt and its literature, from early times to 1852*. Bharatiya Vidya Bhavan. p. xix. Os seguintes inmigrantes nas illas de Bombai foron os kolis, que segundo todas as autoridades seguiron sendo os seus habitantes orixinais ata que Aungier fundou a cidade de Bombai. Kathiawad e Gujarāt Central foron o fogar dos kolis en tempos prehistóricos.
10. 1 2 3  Mehta, R. N. (1983). "Bombay – An analysis of the toponym". *Journal of the Oriental Institute*. pp. 138–140. Os kolis que sucederon aos homes da Idade de Pedra na illa trouxeron consigo de Gujarat á súa deusa patroa Mummai, á que os seus descendentes seguen rendendo culto en Kathiawar. O nome de Bombai procede desta deusa koli.
11. ↑  Wynne, S. M. (2004-09-23). *Catherine [Catherine of Braganza, Catarina Henriqueta de Bragança] (1638–1705), queen of England, Scotland, and Ireland, consort of Charles II* (en inglés) **1**. Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/4894.
12. ↑  Dwivedi & Mehrotra 2001, p. 28
13. ↑  "Once Upon a Time in Bombay". *Foreign Policy*. 24 June 2011. Arquivado dende o orixinal o 9 January 2015. Consultado o 22 February 2012.
14. ↑  "Bombay: History of a City". British Library. Arquivado dende o orixinal o 13 de febreiro de 2009. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
15. ↑  Lakshmi, Rama (14 de abril de 2011). "New millionaires hope to serve as role models for India's lower castes". *The Washington Post* (Mumbai). Arquivado dende o orixinal o 23 de xuño de 2015. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
16. ↑  "Mumbai, a land of opportunities". *The Times of India*. 20 de xullo de 2011. Arquivado dende o orixinal o 4 de agosto de 2014. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
17. ↑  "Mumbai Urban Infrastructure Project". Mumbai Metropolitan Region Development Authority. Arquivado dende o orixinal o 26 de febreiro de 2009. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
18. ↑  "10 worst oil spills that cost trillions in losses : Rediff.com Business". *Rediff.com*. Arquivado dende o orixinal o 14 de agosto de 2010. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
19. ↑  "Development of Mumbai International Airport (NMIA)" (PDF). CIDCO. 2013. p. 7. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 8 de agosto de 2014. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
20. ↑  Mahajan, Poonam (26 de xullo de 2014). "Poonam Mahajan explains why Mumbai is at the very heart of India story". *DNA India* (Mumbai). Arquivado dende o orixinal o 21 June 2015. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
21. ↑  Mukund Kule (8 de outubro de 2010). Maharashtra Times, ed. "मुंबईचं श्रद्धास्थान" [Mumba'īcaṁ Shrad'dhāsthān] (en marathi). Maharashtra. Arquivado dende o orixinal o 17 de xuño de 2015. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
22. ↑  Bapat, Jyotsna (2005). *Development projects and critical theory of environment*. Sage. p. 6. ISBN 978-0-7619-3357-1.
23. ↑  Patel & Masselos 2003, p. 4
24. ↑  Mehta 2004, p. 130
25. ↑  Shirodkar 1998, pp. 4–5
26. ↑  Yule & Burnell 1996, p. 102
27. ↑  Shirodkar 1998, p. 7
28. 1 2  Yule & Burnell 1996, p. 103
29. ↑  Shirodkar 1998, p. 2
30. ↑  Yule & Burnell 1996, p. 104
31. ↑  Keay, John (2000). Harper Collins Publishers, ed. *India, a History*. Nova York, Estados Unidos. p. 348. ISBN 978-0-00-638784-8. Arquivado dende o orixinal o 1 de xaneiro de 2016.
32. ↑  Greater Bombay District Gazetteer 1960, p. 6
33. ↑  Shirodkar 1998, p. 3
34. ↑  Rousselet, Louis (1877). *L'Inde des Rajahs*. Librairie Hachette et cie, Paris. p. 7. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
35. ↑  Christopher Beam (1 de decembro de 2008). "Why Did Bombay Become Mumbai? How the city got renamed". *Slate*. Arquivado dende o orixinal o 15 de xuño de 2015. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
36. ↑  Hansen 2001, p. 1
37. ↑  Nitin Chavan (18 de decembro de 2009). Sakal, ed. "शिवसेना आमदाराची नामांतर एक्स्प्रेस" [Shivsēnā Âmadārācī Nāmāntar Express] (en marathi). Mumbai, Maharashtra. Arquivado dende o orixinal o 24 de setembro de 2015. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
38. ↑  Beam, Christopher (1 de decembro de 2008). Slate, ed. "Why did Bombay become Mumbai?". Arquivado dende o orixinal o 15 de xuño de 2015.
39. ↑  Beam, Christopher (12 de maio de 2006). Slate, ed. "Mumbai? What about Bombay?". Arquivado dende o orixinal o 20 de abril de 2013.
40. ↑  Kumar, Ruchi (28 de outubro de 2013). Daily News and Analysis, ed. "From Bombay to Mumbai: 24 ways the city has changed". Mumbai. Arquivado dende o orixinal o 2 de xuño de 2015. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
41. ↑  "Mumbai (Bombay) and Maharashtra". Fodor's. Arquivado dende o orixinal o 19 de novembro de 2009. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
42. ↑  "Mumbai vs Bombay". *The Indian Express*. 11 de outubro de 2009. Arquivado dende o orixinal o 4 de setembro de 2015. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
43. ↑  India Today (ed.). "Fruit And Nut: Another 'Bombay' controversy brewing?". Arquivado dende o orixinal o 5 de outubro de 2012. Consultado o 4 de xaneiro de 2023.
44. ↑
45. ↑  Vir Sanghvi (2 April 2006). "The Angry Bombay-ite". *Hindustan Times*. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
46. ↑  "3 Mumbaikars Who Are Changing The City All By Themselves". *HuffPost*. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
47. ↑  Farooqui 2006, p. 1
48. ↑  Ghosh 1990, p. 25
49. ↑  Greater Bombay District Gazetteer 1960, p. 5
50. ↑  "2. Mumbai City Profile" (PDF). *GMDMA Greater Mumbai Disaster Management Authority*. Municipal Corporation of Greater Mumbai. p. 7. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 21 de xullo de 2015. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
51. ↑  David 1995, p. 5
52. ↑  Ray, Himanshu Prabha (xuño de 1994). "Kanheri: The archaeology of an early Buddhist pilgrimage centre in western India". *World Archaeology* **26** (1). pp. 35–46. doi:10.1080/00438243.1994.9980259.
53. ↑  Kumari 1990, p. 37
54. ↑  David 1973, p. 8
55. ↑  Jaisinghani, Bella (13 de xullo de 2009). "Ancient caves battle neglect". *The Times of India*. Arquivado dende o orixinal o 4 de setembro de 2015. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
56. ↑  Kumar, Vinaya (2 de abril de 2006). The Tribune, ed. "Threat to caves of Bombay". Mumbai. Arquivado dende o orixinal o 3 de marzo de 2016. Consultado o 4 de xaneiro do 2023.
57. ↑  Greater Bombay District Gazetteer 1960, pp. 127–150
58. ↑  Dwivedi & Mehrotra 2001, p. 79
59. ↑  "The Slum and the Sacred Cave" (PDF). Lamont–Doherty Earth Observatory (Universidade Columbia). p. 5. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 23 de novembro de 2008. Consultado o 12 de xaneiro do 2023.
60. ↑  "World Heritage Sites – Elephanta Caves". Archaeological Survey of India. Arquivado dende o orixinal o 21 de outubro de 2008. Consultado o 12 de xaneiro do 2023.
61. ↑  Dwivedi, Sharada (26 de setembro de 2007). "The Legends of Walkeshwar". *Mumbai Newsline*. Express Group. Arquivado dende o orixinal o 16 de xaneiro de 2013. Consultado o 12 de xaneiro do 2023.
62. ↑  Maharashtra (India) (1986). *Maharashtra State Gazetteers* **24** (1 ed.). Directorate of Government Print. Stationery and Publications, Maharashtra State. p. 596. Arquivado dende o orixinal o 1 de xaneiro de 2016.
63. ↑  Agarwal, Lekha (2 de xuño de 2007). "What about Gateway of India, Banganga Tank?". *Mumbai Newsline*. Express Group. Arquivado dende o orixinal o 13 de xaneiro de 2009. Consultado o 12 de xaneiro do 2023.
64. ↑  Parry, Eric (2015). "1: Pavement". *Context: Architecture and the Genius of Place*. John Wiley & Sons. p. 44. ISBN 978-1-118-94673-2. Arquivado dende o orixinal o 1 de xaneiro de 2016. Consultado o 12 de xaneiro do 2023.
65. ↑  Dwivedi & Mehrotra 2001, p. 51
66. ↑  Maharashtra 2004, p. 1703
67. ↑  David 1973, p. 14
68. ↑  David 1995, p. 12
69. ↑  Misra 1982, p. 193
70. ↑  Misra 1982, p. 222
71. ↑  David 1973, p. 16
72. ↑  "Mughal Empire". Department of Social Sciences (University of California). Arquivado dende o orixinal o 18 July 2009. Consultado o 23 de novembro do 2023.
73. ↑  Greater Bombay District Gazetteer 1960, p. 166

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Bombai*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***India*** |

### Bibliografía

* Dwivedi, Sharada; Mehrotra, Rahul (2001). *Bombay: The Cities Within*. Eminence Designs. ISBN 978-81-85028-80-4.
* Mehta, Suketu (2004). *Maximum City: Bombay Lost and Found*. Alfred A Knopf. ISBN 978-0-375-40372-9.
* Patel, Sujata; Masselos, Jim, eds. (2003). "Bombay and Mumbai: Identities, Politics and Populism". *Bombay and Mumbai. The City in Transition*. Delhi: The Oxford University Press. ISBN 978-0-19-567711-9.
* Shirodkar, Prakashchandra P. (1998). *Researches in Indo-Portuguese history* **2**. Publication Scheme. ISBN 978-81-86782-15-6.
* Yule, Henry; Burnell, A. C. (1996) [1939]. *A glossary of colloquial Anglo-Indian words and phrases: Hobson-Jobson* (2 ed.). Routledge. ISBN 978-0-7007-0321-0.

### Outros artigos

* Imperio Británico

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial da corporación municipal de BombaiArquivado 28 de outubro de 2017 en Wayback Machine.
* Artigo da BBC acerca da explosión demográfica de Bombai
* Mid Day Newspaper — diario de Bombai
* Metro
* FotografíasArquivado 07 de decembro de 2004 en Wayback Machine.
* Bombay City Photo Blog
* Artigo na BBC
* Completa guía sobre Bombai
* Lugares e fotografías de Bombai

| * v
* c
* e
India Capitais de Estados e territorios da India |
| --- |
| 
* Agartala
* Aizawl
* Bangalore
* Bhopal
* Bhubaneswar
* Bombai
* Calcuta
* Chandigarh
* Chennai
* Daman
* Dehradun
* Nova Deli
* Dispur
* Gandhinagar
* Gangtok
* Hyderabad
* Imphal
* Itanagar
* Jaipur
* Jammu (*in winter*)
* Kavaratti
* Kohima
* Lucknow
* Panaji
* Patna
* Pondicherry
* Port Blair
* Raipur
* Ranchi
* Shillong
* Shimla
* Silvassa
* Srinagar (*in summer*)
* Thiruvananthapuram

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1156
* WorldCat
* VIAF: 145957840
* BNE: XX455723
* BRE: 3913358
* EBID: ID
* FAST: 1802300
* GEC: 0011004
* GeoNames: 1275339
* GND: 4007629-5
* Google Maps: 6747779342516128873
* ISNI: 0000 0001 1266 1998
* LCCN: n2012073713
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00649681
* NKC: ge163498
* OSM: 7888990
* TGN: 7001518
* Treccani: mumbai
* WOEID: 2295411

 |