recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **Castelo de Aguilar de Campoo** é un castelo de orixe medieval situado no concello de Aguilar de Campoo, Palencia, Castela e León, España.

Descrición
----------

Trátase dun conxunto en ruínas de planta trapezoidal, do que aínda se conserva a maior parte do conxunto exterior, muros e torres. Aséntase sobre unha pena de 970 metros.

É un conxunto de arte románica que orixinalmente tiña dúas entradas: unha na fachada leste, de medio arco apuntado, sobre a que se achan restos dos escudos de armas; e outra no sector noroeste, xa tapiada e en mal estado de conservación.

A meirande parte dos grosos muros de grosa pedra tamén están en mal estado. Consérvanse restos das torres do recinto interior.

Historia
--------

Señorío de Tello de Castela, herdado por Garci V Fernández Manrique de Lara, marqués de Aguilar de Campoo e V señor de Aguilar. A orixe do castelo é unha torre defensiva levantada na época da Reconquista, da que os primeiros testemuños documentais datan de 1039.

Foi reformado varias veces entre os séculos XII e XIV. A mediados do s XIV foi apresado nesta fortificación o cardeal Pedro Gómez Barroso por orde de Pedro o Cruel por censurar Sigüenza a prisión de Branca de Borbón ordenada polo seu esposo, o monarca castelán. Don Pedro era medio irmán de Tello de Castela, señor de Aguilar.

Notas
-----

1. ↑  Fraile López, Miguel Ángel (1990). *Historia social e económica de Cantabria ata o século X*. Copisan. ISBN 9788440458391.
2. ↑  Pedro López de Ayala: Coronica del Serenissimo Rey Don Pedro, cap. IX e XIX.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5757009
* JCyL: 6039

 |
Homenaxe a Benito Valencia na ponte de Boado.
**Benito Valencia Bouza**, nado en Farnadeiros (Muíños) o 10 de maio de 1910 e finado na ponte de Boado (Xinzo de Limia) o 1 de agosto de 1936, foi un sindicalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Emigrou a Buenos Aires en 1927, onde traballou de camareiro. Ao retorno instalouse en Güimil. Funcionario do concello de Muíños, foi secretario do Sindicato Campesino de Souto, e concelleiro pola Fronte Popular dende marzo de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Foi paseado na ponte de Boado, sobre o río Limia, na saída de Xinzo cara a Verín.

O Comité pola Memória Histórica do Val do Límia fíxolle unha homenaxe o 1 de agosto de 2020.

Vida persoal
------------

Casou con Digna Portela Penín en 1935.

Notas
-----

1. ↑  O Val do Límia homenaxea a figura de Benito Valencia Bouza
2. ↑  Memoria histórica: homenaxe na Limia a Benito Valencia Bouza e ao Sindicato Campesino de Souto

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Morais, Carlos (2020). *Benito Valencia Bouza, artífice do Sindicato Campesino de Souto, Val do Límia*. Cadernos monográficos 3. Comité pola Memória Histórica do Val do Límia.

### Ligazóns externas

* 

* Benito Valencia Bouza na páxina web *Nomes e Voces*.
* Benito Valencia Bouza, in memoriam!
O **butiral de polivinilo**, tamén coñecido simplemente como Butiral (PVB), é un composto químico resultado de mesturar alcohol de polivinilo con butiraldehido. O material resultante é un polímero de grande adherencia e durabilidade, utilizado principalmente na industria do vidro, onde ten un papel fundamental na fabricación dos vidros chamados laminares.

O butiral de polivinilo utilízase en forma de lámina que, grazas ás súas propiedades de adherencia e transparencia, é idóneo para a unión de follas de vidro. Permite a transmisión de esforzos entre os vidros, uníndoos nun só, aínda que carecendo o propio material de resistencia mecánica. A lámina de butiral no vidro impide o desprendemento de fragmentos de vidro se se produce unha rotura, polo que se emprega en cristais de vehículos e en lugar onde haxa perigos potenciais para as persoas.

Este material foi desenvolvido pola empresa DuPont en 1938, e dende aquela a súa comercialización atópase en moitas formas: láminas transparentes, coloreadas, opacas, translúcidas, estampadas...

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q424631
* AAT: 300014511
* EBID: ID
* MAG: 2780953396

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 63148-65-2
* ChEBI: 61638
* DTXSID: DTXSID2095231
* ECHA: 100.126.112

 |
**Manuel Celso Callón Loureiro**, nado en Vilanova de Arousa cara a 1912 e finado en Vilagarcía de Arousa o 22 de xullo de 1985, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Foi presidente da Juventud de Izquierda Republicana. Cando aconteceu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi enlace entre Vilagarcía e a Illa de Arousa e despois agochouse. Perseguido con especial saña, rexistraron varias veces o seu domicilio familiar da Lagoa na sospeita de que está entobado, e a noite do 14 de agosto incendiaron a casa, pero Celso xa marchara. Tras estar fuxido, entregouse en 1938. Foi xulgado por deserción en Ferrol o 2 de xuño de 1939 e condenado a 6 anos de prisión militar menor. Foi xogador do Arosa e vicepresidente e presidente do club. Foi presidente do Liceo de Vilagarcía. En 1975 participou na Asamblea Democrática de Arousa.

Vida persoal
------------

Casou en Vilagarcía de Arousa con María de la Encarnación Recuna Otero en febreiro de 1943, e foi pai de Celso e Encarnación Callón Recuna.

Notas
-----

1. ↑  *Faro de Vigo*, 24-7-1985, p. 32.
2. ↑  *El Correo Gallego*, 2-6-1939, p. 2.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, Arousa, 2-7-2000, p. 6.
4. ↑  *El Pueblo Gallego*, 24-2-1943, p. 5.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Abuín Duro, Marcelino (2018). *La primavera rota. Vilagarcía de Arousa, 1936-1941*. Abegondo: Sociedad Bibliográfica de Galicia. pp. 193–194. ISBN 978-84-09-02453-7.

### Ligazóns externas

* 

* Celso Callón Loureiro na páxina web *Nomes e Voces*.
**Celso Currás Fernández**, nado en Trabada o 17 de xullo de 1953, é un político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Celso Currás López. É doutor en Ciencias da Educación e diplomado en Psicoloxía e Maxisterio. Foi Director Xeral de Formación e Emprego da Consellería de Familia e deputado do Parlamento de Galicia. O 28 de maio de 1996 o presidente da Xunta de Galicia Manuel Fraga Iribarne nomeouno Conselleiro de Educación, en substitución de Juan Piñeiro Permuy. Permaneceu nese cargo durante varias lexislaturas até a perda da maioría absoluta do PPdG nas eleccións autonómicas de 2005.

### Xestión como conselleiro

Impulsou a *Oferta Inicial de Ensinanzas postobrigatorias* nos Centros de Ensino Público de Galicia, a figura do *Centro público integrado*, como resposta á dispersión e caída da poboación no espazo rural galego, e as denominadas *axudas á escolarización*. Apoiou a educación musical mediante proxectos de novos conservatorios e axudas e subvencións aos centros de música. Abriu varios Centros de Formación e Recursos para o profesorado. Puxo en marcha o Sistema de Información da Educación Galega e o Museo Pedagóxico de Galicia. No eido universitario deseñou un Programa de Financiamento e creou a Axencia para a Calidade do Sistema Universitario de Galicia. Así mesmo, estableceu un Plan de promoción e estabilidade do profesorado.

No ano 2004 o Presidente da Xunta, Manuel Fraga Iribarne, encárgalle a sinatura do Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, negociado con múltiples sectores e que acadou a unanimidade de todas as forzas parlamentarias.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Xoán Piñeiro Permuy** |  **Conselleiro de Educación e Ordenación Universitaria** 1996-2005 | Sucesor:**Laura Sánchez Piñón** |

Notas
-----

1. ↑  *Galicia 2003*, Xunta de Galicia, pp. 218 a 250 ISBN 84-453-3459-X
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Peón.
*Para ver o artigo sobre a Banda de Gaitas, véxase Buxaina (banda).*
Buxainas.
Estilo libre.
Unha **buxaina** ou un **peón** é un corpo que se fai xirar cun cordel sobre unha punta de metal sobre a que sitúa o seu centro gravitatorio de forma perpendicular ao eixo de xiro, equilibrándose sobre un punto grazas á velocidade angular, que permite o desenvolvemento do efecto xiroscópico. Normalmente utilízase como xoguete, aínda que tamén para xogos de azar e para realizar profecías e outros rituais.

O poder xiroscópico gradualmente diminuirá debido ao rozamento do aire, conducindo a que o corpo se balancee trazando unha traxectoria circular do seu punto de apoio ata que esta sexa maior que o centro de gravidade, provocando finalmente a caída.

O 11 de novembro celébrase o **Día do Peón**, porque *Polo San Martiño, peóns ao camiño* .

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *buxaina*.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *peón*.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 7.12.2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Buxaina*** |

### Outros artigos

* Bailarete.

### Ligazóns externas

* Why Do We Play With a Dreidel — Top on Chanukah? *(en inglés)*
* Enciclopedia Libre *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1042016
* AAT: 300211264
* MAG: 2776159877

 |
**Daniel Bouzas Pan**, nado en Arteixo o 21 de xaneiro de 1974, é un exfutbolista galego. Xogaba na demarcación de mediocentro.

Traxectoria
-----------

Fixo o seu debut no fútbol profesional en 1994 co Sporting de Xixón despois de pasar polas súas categorías inferiores. Despois de dúas tempadas moi irregulares ficha en xaneiro de 1997 polo Albacete Balompié de Segunda División

No ano 1999 ficha polo Rayo Vallecano pero so disputa cinco encontros nos dous anos que está en Madrid e tras unha cesión ao Toledo ficha polo Castellón. Despois pasa por equipos da Segunda División, Segunda División B e Terceira, destacando o Logroñes, Linares e Deportivo Alavés. Retírase no ano 2011 no Móstoles.

Equipos
-------

| Ano | Club | Encontros/goles |
| --- | --- | --- |
| 1993-1994 | Fuenlabrada |  |
| 1994-1995 | Sporting de Xixón B | 22/1 |
| 1994-1996 | Sporting de Xixón | 52/1 |
| 1997-1999 | Albacete Balompié | 50/4 |
| 1999-2001 | Rayo Vallecano | 5/0 |
| 2000-2001 | Toledo | 14/2 |
| 2001-2002 | Castellón | 29/2 |
| 2002-2004 | Logroñés | 67/14 |
| 2004-2009 | Linares | 163/5 |
| 2009-2010 | Deportivo Alavés | 27/4 |
| 2010-2011 | Móstoles | 30/4 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3328490
* BDFutbol: 481
* Transfermarkt: 70941

 |
O **Castillo Moncada** foi un barco español afundido nas Illas Farallóns o 11 de marzo de 1945.

Descrición do barco
-------------------

O barco con matrícula de Cádiz, tiña casco de aceiro e ferro de 77,72 metros de eslora, 11,67 de manga e 5,18 de puntal.

Sinistro
--------

No momento do seu naufraxio contaba cunha tripulación de 32 homes. Saíra de Avilés rumbo Barcelona e transportaba carbón e ferro. O 11 de marzo de 1945, debido á néboa, vense obrigados a alterar o rumbo. Porén, ás dez e cuarto da noite embican contra o illote A Baixa das Illas Farallóns de San Cibrao. Tras o frustado intento de remolque do vapor *Cabo Toriñana*, o Castillo Moncada consegue saír da varada dando máquina atrás, aínda que coa arrancada embica contra outro farallón. Nese momento abriu unha vía de auga e afundiu.

Toda a súa tripulación puido ser rescatada e o 13 de abril dese mesmo ano o barco foi reflotado.[] O Castillo Moncada volveu navegar até que en 1951 foi dado de baixa por mor dos danos sufridos neste naufraxio.[]
Arepas de millo *pelao* cociñándose nun budare improvisado
O **budare** (ou **aripo** no oriente venezolano) é unha prancha circular de orixe prehispánica. É tradicional da gastronomía venezolana e está feita de ferro fundido ou arxila. Úsase para cocer ou torrar alimentos como arepas, cachapas, casabe de iuca, mañoco ou café, entre outros.

Etimoloxía
----------

O termo «budare», de orixe taína, asóciase cos vocábulos «buran» e «burén».

Na illa de Margarita, no estado de Nueva Esparta, os budares son un pouco máis pequenos e delgados. Reciben o nome de «aripos», vocábulo cumanagoto do cal se cre que deriva o termo «arepa».

Un dos rexistros históricos destes termos atópase na obra do século XVI *Viaje y descripción de las Indias*, de Galeoto Cey:

> 
> 
> Unha vez exprimida a reladura da iuca, sácana destes recipientes ou "sebucanes", que queda como aserrín, e sobre o lume teñen torteiras de terra, grandes como unha rodela, que nas Indias chaman *aripos* ou *burenes*.
> Galeoto Cey
> 

Así mesmo, consérvase outro rexistro na obra *El Orinoco ilustrado y defendido,* do misioneiro xesuíta Joseph Gumilla:

> 
> 
> Amoreado o aserrín da iuca vinte e catro horas, toma punto como a masa de trigo, e entón, nuns ladrillos delgados e anchos, que chaman budare, debaixo dos cales arde o lume, van tendendo aquela masa feita torta
> Joseph Gumilla
>

Características e usos
----------------------

A forma actual do budare desenvolveuse no século XVIII. Os budares modernos son de ferro, aceiro ou aluminio. Con frecuencia reciben un tratamento chamado «curado» ou «curación» para que os alimentos non se adhiran demasiado á súa superficie. Unha alternativa máis moderna aínda é o budare revestido de teflón.

Para cociñar o casabe e o mañoco úsanse budares moi grandes, de 80 cm ou máis de diámetro. Estes colócanse directamente sobre o lume de leña.

Instrumentos similares
----------------------

En México e algúns países de América Central existe un utensilio similar, o «comal». Así mesmo, na Amazonía do Perú existe unha versión chamada «blandona».

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6  Moreno, Víctor (9 de setembro de 2016). "El budare". Consultado o 2022-02-04.
A poboación estimada de **Acerbaixán** no ano 2013 é de 9 411 800 habitantes.

Poboación
---------

**Poboación:** 8 922 300 (abril de 2009), 7 868 385 (xullo de 2004), 7 830 764 (xullo de 2002), 7 748 163 (xullo de 2000)
  
**Estrutura de idade:**
  
*0-14 anos:*
30% (homes 1 172 944; mulleres 1 127 624)
  
*15-64 anos:*
63% (homes 2,388,737; mulleres 2 525 797)
  
*65 anos ou máis:*
7% (homes 210.774; mulleres 322.287) (2000 est.)
  
Taxa de crecemento da poboación:
0.27% (ano 2000)
  
**Taxa de natalidade:**
18,08 nacidos/1.000 habitantes (2000 est.)
  
**Taxa de mortandade:**
9,47 mortos/1.000 habitantes (2000 est.)
  
**Taxa neta de migración:**
-5,92 migrantes/1.000 habitantes (2000 est.)
  
**Distribución por sexo:**
  
*no nacemento:*
1,05 home(s)/muller
  
*menos de 15 anos:*
1,12 home(s)/muller
  
*15-64 anos:*
0,96 home(s)/muller
  
*máis de 65 anos:*
0,58 home(s)/muller
  
*En total:*
0,97 home(s)/muller (2009 est.)
  
**Taxa de mortalidade infantil:**
10,06 mortos/1.000 nacidos vivos (2009 est.)
  
**Esperanza de vida ao nacer:**
  
*Poboación total:*
66,66 anos
  
*homes:*
62,53 anos
  
*mulleres:*
71,34 anos (2009 est.)
  
**Taxa de fecundidade:**
2,19 nenos/mulleres (2000 est.)
  
**Nacionalidade:**
  
*noun:*
Azarí
  
**Grupos étnicos:**
Azarís 91,6%, lezguios 2,0%, rusos 1,35%, armenios 1,35%, outros 3,3% (2009 est.)
  
*Nota:*
Case todos os armenios viven na rexión separatista de Nagorno-Karabakh.
  
**Relixións:**
Musulmáns 96%, Rusos ortodoxos 1,3%, Armenios apostólicos 1,3% (só en Nagorno-Karabakh), outros 1,4% (2009 est.)
  
*Nota:*
Afiliación relixiosa é só nominal, a porcentaxe de certos practicantes son moito menores.  
**Idiomas:**
Azarí 92%, ruso 1,35%, armenio 1,35% (só en Nagorno-Karabakh), outros 5,3% (2009 est.)
  
**Alfabetismo:**
  
*definición:*
persoas de 15 anos e máis que poden ler e escribir
  
*total da poboación:*
99%
  
*homes:*
99%
  
*mulleres:*
99% (2009 est.)

Gráficos e mapas
----------------

* Gráfico da evolución demográfica de Acerbaixán entre 1960 e 2010 (en miles).
* Gráfico da evolución demográfica rural de Acerbaixán entre 1958 e 2006 (en millones).
* Pirámide de idades de Acerbaixán en 2005 (en miles).

Notas
-----

1. ↑  "*The International Population Day*, The demographic situation in Azerbaijan, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 10 July 2013". Arquivado dende o orixinal o 06 de agosto de 2013. Consultado o 17 de agosto de 2013.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25  "Population of Azerbaijan - Demographic indicators, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan". Arquivado dende o orixinal o 07 de febreiro de 2012. Consultado o 17 de agosto de 2013.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Acerbaixán
**Celso**, foi un filósofo grego do século II que asumiu a tarefa de defender a cultura grecorromana e ao Imperio romano fronte ao cristianismo.

Pensamento
----------

Aínda que o pensador cristián Oríxenes considérao epicúreo, dos escritos dedúcese que a súa principal referencia era Platón. Celso amosa un notable coñecemento do cristianismo e do xudaísmo así como das primeiras comunidades dos que el chama "galileos".

Para Celso o cristianismo é unha relixión de xentes incultas, escravos, mulleres e miserables. Estes son un perigo para a orde política e social porque se negan a ocupar cargos públicos, servir no exército e recoñecer o carácter sagrado do emperador.

Considera pueril a idea dun Deus creador da materia, aberrante a idea da encarnación do mesmo nun Xesús de Nazaret *feo e sen nobreza*, fillo dunha adúltera e morto ignominiosamente na cruz. A mesma consideración outorga a outras crenzas cristiáns como a resurrección da carne, que atribúe ás alucinacións dunha muller histérica. A predicación do Reino de Deus para os pecadores e non para os xustos e virtuosos resúltalle perigosa e incomprensible.

> 
> 
> *Hai unha raza nova de homes nados onte, sen patria nin tradicións, asociados entre si contra todas as institucións relixiosas e civís, perseguidos pola xustiza, universalmente cubertos de infamia, pero glorificándose coa común \*execreción: son os cristiáns*
> Celso
>

Obras
-----

* *Discurso veraz*, escrita entre o 161 e o 211.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Discurso verdadero contra los cristianos*. Prólogo, anotacións e tradución ao castelán de Serafín Bodelón. Madrid, 1988. ISBN 84-206-0324-4

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q315370
* WorldCat
* VIAF: 268390697
* BAV: ADV11941246
* BNA: 000046555
* BNE: XX1131395
* BNF: 11895733n
* CANTIC: a10063286
* CERL: cnp00394439
* DeutscheBio: 118519883
* EBID: ID
* FAST: 1811921
* GEC: 0016838
* GND: 118519883
* ICCU: RAVV012642
* ISNI: 0000 0000 6851 1852
* LCCN: n50060680
* NKC: uk2005272019
* NLA: 49885973
* NLG: 162092
* NNDB: 000104656
* NTA: 069882517
* OL: OL1111075A
* SELIBR: 272372
* SNAC: w6cp1qdk
* SUDOC: 026774283
* Treccani: celso\_res-5ac63f16-86d5-11dc-9a1b-0016357eee51

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Beira.
Para algúns xeógrafos, a **Beira Transmontana** designaba o o anaco da provincia de Tras os Montes e Alto Douro que se situaba ao sur do río Douro. Foi sinalada como unha das 13 "rexións naturais" de Portugal polo estudo xeográfico previo á reforma de 1936, aínda que nunca tivo existencia legal, sendo englobada directamente na provincia de Tras os Montes e Alto Douro.

Estaría constituída por cinco concellos: un do distrito da Guarda (o municipio de Vila Nova de Foz Côa) e catro do distrito de Viseu (concelhos de Armamar, Lamego, São João da Pesqueira e Tabuaço), tendo por cidade mais importante a Lamego.

Se a provincia chegase a existir legalmente, probabelmente Lamego sería escollida como capital, por ser a única localidade coa categoría honorífica de cidade, sendo tamén a sé de diocese. Actualmente Lamego permanece como o principal centro urbano desa zona. Na actualidade,esta zona foi englobada na subrexión estatística do Douro. Nos últimos tempos foron elevados á categoría de cidade: Vila Nova de Foz Côa (no distrito da Guarda) e Tarouca (no distrito de Viseu).A cidade de Lamego sempre foi considerada cidade e mantense como diocese, pero sen ser sede de distrito.

A pesar de que esta rexión compartía moitas afinidades co norte do país, especialmente coa provincia de Tras os Montes e Alto Douro, onde foi incluída pola reforma de 1936, certos xeógrafos consideraban que o feito de estar situada ao sur do Douro conferíalle certa autonomía, preferindo aproximala ás Beiras e incluíla nunha súper-rexión: a Beira Interior (que incluiría tamén a Beira Alta e a Beira Baixa).

Ao redor desta rexión, e tendo como principal polo a cidade de Lamego, tentouse hai anos crear un novo distrito (o distrito de Lamego), como forma de descentralización administrativa. O tal distrito xa existira brevemente, cando no 1835 a instauración dos distritos sinalara a Lamego como capital de distrito, porén nese mesmo ano perdeu a categoría en beneficio de Viseu, cidade cunha posición máis central na antiga provincia da Beira Alta, da que fora capital.

| * v
* c
* e
Provincias históricas de Portugal |
| --- |
| División medieval | 
* Alentexo
* Algarve
* Beira
* Entre Douro e Miño
* Estremadura
* Tras os Montes

 |
| División de 1832 | 
* Azores (Occidental, Central e Oriental)
* Alentexo
* Algarve
* Beira Alta
* Beira Baixa
* Douro
* Estremadura
* Madeira
* Miño
* Tras os Montes

 |
| Rexións naturais (década de 1930) | 
* Algarve
* Alto Alentejo
* Alto Douro
* Baixo Alentejo
* Beira Alta
* Beira Transmontana
* Beira Baixa
* Beira Litoral
* Douro Litoral
* Estremadura
* Miño
* Ribatexo
* Tras os Montes

 |
| División de 1936 | 
* Algarve
* Alto Alentejo
* Baixo Alentejo
* Beira Alta
* Beira Baixa
* Beira Litoral
* Douro Litoral
* Estremadura
* Miño
* Ribatexo
* Tras os Montes e Alto Douro

 |
**Celso Currás López**, nado en Vilalba o 25 de xaneiro de 1919 e finado o 2 de outubro de 2001, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Mestre (1940), procurador dos tribunais, Axudante Técnico Sanitario e licenciado en Dereito. En 1946 foi destinado a Trabada onde exerceu como mestre ata a súa xubilación. Foi nomeado alcalde de Trabada en 1958 permanecendo no cargo ata a chegada da democracia. Nas primeiras eleccións democráticas encabezou unha candidatura independente á alcaldía de Trabada e foi elixido alcalde, pero renunciou ao cargo en 1982. En 1964 foi designado deputado provincial, cargo que renovou na lexislatura 1983-1987.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**?** |  **Alcalde de Trabada** 1958 - 1982 | Sucesor:**Ramón Villapol Valea** |

É pai do tamén político Celso Currás Fernández.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Trabada

### Ligazóns externas

* Biografía na web do concello de Trabada
**Celso Collazo Álvarez**, nado en Crecente cara a 1900 e finado en Covelo o 22 de setembro de 1936, foi un funcionario e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Eugenio Collazo Iglesias. Funcionario municipal, obtivo a praza de Oficial primeiro do Concello de Mondariz en 1926. Foi vicepresidente da Sociedade de Caza e Pesca de Mondariz en 1929. Na República foi elixido secretario do Centro Republicano Democrático de Mondariz en xaneiro de 1932. Simpatizante do Partido Galeguista, foi colaborador de Castelao. Foi correspondente de *Faro de Vigo* en Mondariz e colaborou en *El Tea*, onde escribiu artigos a favor do Estatuto de autonomía de Galicia de 1936.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi paseado o 22 de setembro e o seu cadáver apareceu en Santa Mariña de Covelo.

Vida persoal
------------

Casou con Encarnación Lema e foi pai de Celso Collazo Lema.

Notas
-----

1. ↑  *El Tea*, 13-7-1926, p. 2.
2. ↑  *El Tea*, 13-5-1929, p. 3.
3. ↑  *El Tea*, 3-1-1932, p. 2.
4. ↑  "En pro de la autonomía", *El Tea*, 4-6-1936, p. 1.
5. ↑  "Camino de la autonomía", *El Tea*, 24-6-1936, p. 1.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Celso Collazo Álvarez na páxina web *Nomes e Voces*.
| *Beizo* |
| --- |
|  |
| Beizos dunha muller |
|
|
| Latín | *labia oris* |
|
|
|
|
|
|
|
|
| MeSH | *D008046* |
|

Os **beizos** son a porta de entrada do aparello dixestivo e a apertura anterior da boca. Presentan unha porción muscular central, de músculo esquelético, recuberta por fóra por pel e por dentro por unha mucosa.

A porción muscular central corresponde a músculo estriado voluntario, recuberto pola súa banda externa por pel, constituída por epiderme, derme e hipoderma, e pola súa banda interna por unha mucosa, constituída por un epitelio de revestimento, unha lámina propia e unha submucosa. O beizo é un repregamento musculocutáneo membranoso. Para diferenciar nun corte a pel da mucosa débense visualizar os folículos pilosos. Ademais, o epitelio da mucosa é máis alto.

Beizo superior
--------------

Na zona central elévase un nódulo redondeado chamado *tubérculo.* Por enriba do nódulo atópase unha depresión chamada *filtro.* Desde as ás do nariz ás comisuras dos beizos atópanse uns sucos chamados *sucos nasolabiais*.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *beizo*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q15173
* BNCF: 26475
* BNE: XX535514
* BNF: 12181241n
* GEC: 0119884
* JSTOR: lips
* LCCN: sh85077320
* MAG: 2778752441
* Treccani: labbro

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 59816
* MeSH: D008046
* NCIt: C12220
* TA: A05.1.01.005
* Uberon: 0001833
* UMLS: C0023759

 |
O **Caso Mabo contra Queensland (Non 2)** (Mabo v Queensland (No 2)), comunmente coñecido como **Caso Mabo** (*Mabo Case*), foi un importante caso xudicial da Corte Suprema de Australia, cuxa resolución foi dada a coñecer o 3 de xuño de 1992. Estabeleceu a anulación do concepto de *terra nullius*, ou «terra de ninguén», que estivera vixente dende o comezo da colonización británica en 1788, e recoñeceu unha forma de *native title.*

A decisión da Corte Suprema anulaba unha sentenza previa da Corte Suprema do Territorio do Norte, sobre unha demanda territorial interposta polos insulares do estreito de Torres Eddie Mabo, David Passi e James Rice, das Illas Murray. Aínda que *Mabo* foi un caso analizado dentro do contexto do dereito de propiedade, as decisións do caso tiveron alcances moito máis extensos.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Insulares do estreito de Torres

### Bibliografía

* Richard Bartlett, "The Proprietary Nature of Native Title" (1998) 6 *Australian Property Law Journal* 1
* Williams, George; Brennan, Sean; Lynch, Andrew (2014). *Blackshield and Williams Australian Constitutional Law and Theory* (6 ed.). Leichhardt, NSW: Federation Press. pp. 136–146. ISBN 978-1-86287-918-8.
**Beijing Capital Airlines** (chinés: 首都航空; pinyin: *Shǒudū Hángkōng*), é unha aeroliña chinesa comercializada baixo o nome de **Capital Airlines** que opera como subsidiaria de Hainan Airlines.

Historia
--------

A compañía creouse en 1995 como Deer Jet Airlines (chinés: 金鹿航空; pinyin: *Jīnlù Hángkōng*). No ano 1998 comezou a ofrecer servizos internacionais baixo a marca the Deer Air. En outubro de 2007 recibiu o seu primeiro Airbus A319 e comezou a desfacese os Boeing 737 cos que operara ata a data. Deer Jet comezou a proporcionar servizos chárter en decembro de 2008 usando unha frota de A319 e reactores corporativos. A Administración de Aviación Civil Chinesa autorizou á aeroliña a operar servizos regulares en 2009.

O 2 de abril de 2010 Beijing Capital Airlines CO. LTD. lanzou o seu primeiro servizo, baseado no aeroporto internacional de Pequín-Capital. Deer Jet Airlines dividiuse en dúas compañías o 4 de maio dese ano. Mentres que as operacións chárter mantivéronse coa marca Deer Jet, as operacións regulares usando avións Airbus pasaron a chamarse Capital Airlines.

Frota
-----

Un Boeing 737-300 de Deer Air no aeroporto de Cantón-Baiyun
En marzo de 2018 a frota de Beijing Capital Airlines estaba formada polos seguintes avións:


Frota de Beijing Capital Airlines| Avión | En servizo | Pedidos | Pasaxeiros | Notas |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| C | Y | Total |
| Airbus A319-100 | 20 | — | — | 138 | 138 |  |
| Airbus A320-200 | 33 | — | 8 | 144 | 152 |  |
| Airbus A320neo | — | 7 | — | — | — |  |
| Airbus A321-200 | 14 | 1 | 20 | 196 | 216 |  |
| Airbus A330-200 | 6 | 1 | 36 | 186 | 222 |  |
| Airbus A330-300 | 2 | 2 | 18 | 288 | 306 |  |
| Airbus A350-900 | — | 2 | 33 | 301 | 334 | Serán entregados a comezos de 2018.Orixinalmente pedidos por Azul Linhas Aéreas Brasileiras. |
| Total | 75 | 13 |  |

Notas
-----

1. ↑  China Daily (ed.). "Deer Air to be renamed Capital Airlines". Consultado o 15 de marzo de 2018.
2. ↑  People's Daily Online (ed.). "Beijing Capital Airlines formally launched". Archived from the original on 07 de xaneiro de 2011. Consultado o 15 de marzo de 2018.
3. ↑  Planespotters (ed.). "Capital Airlines Fleet Details and History". Consultado o 15 de marzo de 2018.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web da aeroliña
**Celso Dourado**, nado en Barreiros en abril de 1960, é un artista e empresario galego.

Unha experiencia traumática que tivo como consecuencia a amputación de ámbalas dúas mans, marcou a súa vida ós oito anos, deixando unha forte impronta na súa provocadora obra. Fixo estudos de Arte en Madrid, Lugo e A Coruña. Milita no activismo artístico, social e cultural.

Desenvolvemento artístico
-------------------------

Expón con regularidade a partir dos anos 80 e colabora como ilustrador nalgunhas publicacións.

Xunto coa súa compañeira, Tereixa Barcia, ten rexentado o Cámping Gaivota ata a actualidade, en San Miguel de Reinante, e promovido nel diversas actividades artísticas.

A finais do século XX concibiu a idea de Eido Dourado, espazo artístico persoal en San Miguel de Reinante, preto da praia das Catedrais, que abriu as súas portas de 2009 a 2018. As obras de dito espazo estaban realizadas principalmente con materiais de refugallo. Constaba de vivenda, obradoiro e exposición permanente interior e exterior. O espazo foi un dinamizador cultural, usado para actuacións diversas, tendo pasado polo mesmo Mini e Mero, Ugia Pedreira, Comba Campoy ou Miguel de Lira, entre outros. Para Celso, a traxectoria de Eido Dourado foi "moi gratificante" e de "realización persoal", unha tempada da que só lle queda mal sabor de boca dos políticos.

Dende a súa clausura e ata o momento (2022) está a crear outro espazo adicado á arte con museo e multicentro cultural (incluíndo café e sala de exposicións), en Ribadeo.

As características das súas creacións inclúen o uso dunha figuración con partes surrealistas, onde as mans son protagonistas. Predomina a liña fronte á cor, tendo usado técnicas non habituais como o pirogravado ou as "boligrafías" (grafías feitas a bolígrafo), a máis do uso de tinturas, vernices, lapis, cristais ou area. A súa obra pictórica que non está concibida para o simple desfrute, senón que obriga a pensar e a reflexionar até o extremo.

Exposicións
-----------

### Conxuntas

Proxecto Abertal, Lugo 2008

### Retrospectivas

"Arredor do debuxo", Museo Provincial de Lugo, 2009

Notas
-----

1. ↑  "Celso Dourado". *Galegos*. Consultado o 19-05-2022.
2. 1 2 3  López, Suso (06-08-2013). "Celso Dourado: resistir para sobrevivir". *Praza Pública*. Consultado o 19-05-2022.
3. 1 2  Villapol, Pablo (27-03-2022). "Que foi de... Celso Dourado?". *El Progreso de Lugo* (en castelán). Consultado o 20-05-2022.
4. ↑  "Dúas citas: Espazo Caritel en Foz e o museo de Celso Dourado". *La Voz de Galicia* (en castelán). 30-06-2018. Consultado o 19-05-2022.
5. ↑  "EIDO DOURADO - Reapertura 2010". *YouTube*. Consultado o 19-05-2022.
6. ↑  "Celso Dourado". *Actualidad Barreiros* (en castelán). Consultado o 19-05-2022.
7. ↑  "Celso Dourado. Artista". *ArteInformado* (en castelán). 03-06-2014. Consultado o 19-05-2022.
8. ↑  "Proxecto Abertal. Arte lucense do século XXI / Rede Museística provincial de Lugo". *redemuseisticalugo.org* (en castelán). Consultado o 19-05-2022. [*Ligazón morta*]
9. ↑  "Arredor do debuxo, Exposición, Pintura, 2009". *ArteInformado* (en castelán). 03-06-2014. Consultado o 19-05-2022.
**Casimiro Vilares Quintana**, coñecido como **Barraqueiro**, nado en Becerreá cara a 1912 e finado en Xixón o 26 de febreiro de 1942, foi un mestre e guerrilleiro antifranquista galego.

Traxectoria
-----------

Estudo maxisterio na Escola Normal de Santiago de Compostela, rematando en 1931. Foi mestre interino en Neira de Xusá (1932-1933). En 1936 era mestre interino na Horta (Agüeira). Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu. Foi destituído como mestre en setembro. Encartado na causa 853/37 por rebelión e roubo a man armada, foi reclamado polo Xulgado Militar de Lugo en agosto de 1937. Foi reclamado polo xuíz de Becerreá na instrución do expediente da Comisión Provincial de Incautación de Bens en decembro de 1937. Volveu ser reclamado polo xuíz militar de Lugo acusado de auxilio á rebelión na causa 304/39 xunto con Antonio Ulloa Regueiro en abril de 1939. Volveron ser reclamados polo Xulgado Militar de Lugo en xuño de 1939. Como resultado do proceso de depuración do maxisterio foi separado do servizo e baixa na escala en febreiro de 1940. Foi detido en 1940, ingresando na cadea de Lugo o 9 de febreiro. Foi trasladado ao cárcere de Oviedo o 25 de novembro de 1940. Xulgado en Xixón foi condenado a morte e fusilado o 26 de febreiro de 1942.

Notas
-----

1. ↑  En ocasións transcrito como **Casimiro Villares Quintana**
2. ↑  *El Ideal Gallego*, 4-11-1931, p. 8.
3. ↑  *La Voz de la Verdad*, 6-9-1936, p. 2.
4. ↑  *BOP Lugo*, 23-8-1937. p. 2.
5. ↑  *BOP Lugo*, 11-12-1937, p. 2.
6. ↑  *BOP Lugo*, 20-4-1939, p. 3.
7. ↑  *BOP Lugo*, 16-6-1939. p. 2.
8. ↑  *BOP Lugo*, 20-2-1940. p. 2.
9. ↑  Víctimas de 1942 - Fosa Común de Oviedo

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Casimiro Vilares Quintana na páxina web *Nomes e Voces*.
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Crinas do pescozo e cabeza dun cabalo.
Crinas da cola dun cabalo.
O ñu, un mamífero con crinas.
Denomínase **crina** ao pelo, longo e groso que crece no pescozo de varios mamíferos como, por exemplo, o cabalo. Neste último caso, tamén reciben ese nome os pelos da súa cola.

As crinas poden ser moi ríxidas ou pola contra moi finas e flexíbeis; nos cabalos, o pelo da melena é polo xeral máis suave e curto que o da cola.

Nestes animais a textura da crina pode depender da raza e a crianza do cabalo, incluídas condicións tales como a alimentación ou o clima.

Usos
----

Ás crinas dánselle varios usos, incluídos a fabricación de tapizarías, pinceis, arcos de instrumentos musicais, un tipo de tea rústica a base de pelo, e tamén un tipo de material de recubrimento de ambientes antigamente utilizado na industria da construción e que na actualidade é posíbel observar en certos edificios antigos.

A crina é unha fibra de proteínas que absorbe a auga lentamente, pero que se pode tinxir utilizando tinturas tradicionais adecuadas para fibras de proteínas. Incluso pódense facer con elas feltro, aínda que non é moi doado.

O procesamento tamén pode afectar á súa calidade e sensación ao tacto.

En Galicia
----------

En varias localidades do territorio galego onde existen poboacións de cabalos asilvestrados, ceibos polos montes, e que impropiamente se chaman moitas veces cabalos salvaxes (xa que este termo emprégase para describir cabalos que nunca foron domesticados), celébranse desde tempos inmemoriais (e hoxe constitúen festas de grande atractivo turístico), as 
rapas das bestas, nas que se curtan as crinas dos cabalos para despois vendelas.

Notas
-----

1. ↑  **crina** Arquivado 22 de xullo de 2013 en Wayback Machine. no dicionario da Real Academia Galega.
2. ↑  Fröberg, Kerstin (1998): "Horsehair as a Textile".

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* The Many Uses Of Horsehair Principaisn usos das crinas *(en inglés)*.
* Horsehair as a Textile As crinas como fibras téxtiles *(en inglés)*.
* Horsehair Fly Lines As crinas na pesca con mosca *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q964736
* AAT: 300011819
* EBID: ID
* GND: 1068049162
* JSTOR: horse-hair
* KulturNav: ID

 |
*O traidor: Degradación de Alfred Dreyfus*
O **caso Dreyfus** foi orixinado a raíz dun erro xudicial, sobre un contexto de espionaxe e antisemitismo, no que a vítima foi o capitán e enxeñeiro politécnico Alfred Dreyfus (1859-1935), de orixe xudía-alsaciano, e que durante doce anos, de 1894 a 1906, conmocionou a sociedade francesa da época, marcando un fito na historia do antisemitismo.

A revelación do escándalo en *J'accuse*, un artigo de Émile Zola en 1898, provocou unha sucesión de crises políticas e sociais inéditas en Francia que, no momento do seu apoxeo en 1899, revelaron as fracturas profundas que subxacían na Terceira República Francesa. Dividiu os franceses en dous campos opostos, os *dreyfusards* (partidarios de Dreyfus) e os *antidreyfusards* (opositores a Dreyfus). Revelou tamén a existencia na sociedade francesa dun núcleo de violento nacionalismo e antisemitismo difundido por unha prensa sumamente influente. O caso converteuse en símbolo moderno e universal da iniquidade en nome da razón de Estado.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Fonds Dreyfus *(en francés)*

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre historia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q173457
* BNCF: 29074
* BNF: 11942701f
* BRE: 2631802
* EBID: ID
* GEC: 0022983
* GND: 4070584-5
* LCCN: sh2019004577
* MAG: 2778945044
* NDL: 001348016

 |
O Palau Alòs no 2005, antes da súa restauración.
O chamado **caso 4F** (en catalán: *Cas 4F*) é un caso de corrupción policial, montaxe e falsificación de probas, con implicacións políticas e xudiciais. Ten relación cos feitos ocorridos o 4 de febreiro de 2006. Ese día, a Garda Urbana de Barcelona detivo varias persoas por suposta relación coa agresión a un axente (o cal ficou tetrapléxico) durante unha festa no Palau Alòs de Barcelona, daquela okupado. Algunhas das persoas foron condenadas a prisión. Unha delas, Patricia Heras, suicidouse durante un permiso penitenciario en 2011. O caso fíxose moi coñecido grazas ó filme documental *Ciutat Morta*, que conta a historia das irregularidades.

Reivindicacións dos feitos
--------------------------

O "Palau del Cinema", rebautizado como "Cinema Patricia Heras", durante a okupación do 8 de xuño de 2013
Amnistía Internacional denunciou o caso e as torturas que recibiron os principais detidos. O xuíz acabou por arquivar as denuncias contra os axentes.

En 2011 naceu a plataforma Des-muntatge 4F, co obxectivo de «desmontar a versión oficial». Dende entón, familiares, amigos e entidades próximas ós condenados pediron a revisión do caso e organizaron actos de protesta nas rúas, como a ocupación do "Palau del Cinema" da Via Laietana de Barcelona, o 8 de xuño de 2013 para proxectar o documental *4F: ni oblit ni perdó*.

Notas
-----

1. ↑  Oller, Xavier (9 de xuño de 2013). "Noticia do 3/24".
2. 1 2  "Una de les preses del 4F se suïcida després de sis mesos en presó". *Vilaweb*. 27 de abril de 2011. Arquivado dende o orixinal o 21 de xaneiro de 2015. Consultado o 21 de xaneiro de 2015.
3. ↑  "Nueva ‘okupación’ del antiguo Palacio del Cinema". *El País* (en castelán). 9 de xuño de 2013.
4. ↑  VilaWeb, ed. (10 de novembro de 2011). "Contra l'oblit del cas 4F". Arquivado dende o orixinal o 21 de xaneiro de 2015. Consultado o 22 de xaneiro de 2015.
5. ↑  324.cat, ed. (9 de xuño de 2013). "Ocupen el Palau del Cinema de Via Laietana per projectar el documental sobre el polèmic "cas 4F"".
|  |  |
| --- | --- |
| **Cartucho exipcio  en xeroglífico** |  |

Xeroglífico de anel con selo *shen*. Posible precedente do cartuchoCartucho de Tolomeo.
**Cartucho exipcio** é o símbolo formado por unha corda ovalada cos extremos anudados como se mostra na figura da dereita

### Etimoloxía

O nome exipcio era **shenu** proveniente do verbo *sheni*, circundar, posiblemente derivado do anel *shen*. O nome moderno de *cartucho* é francés, por semellanza cos cartuchos utilizados polos soldados de Napoleón durante a súa expedición a Exipto, a finais do século XVIII.

### Historia

O xeito máis frecuente de representar un nome real foi incluíndo o seu xeroglífico dentro dun **cartucho** (shenu). Xorde a mediados da dinastía II para denominar aos faraóns: Sened, Neferkasocar e Peribsen.

Tamén se usou na dinastía III con Nebka e Huny, aínda que só se utilizou habitualmente desde a dinastía IV.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Cartucho exipcio*** |

### Outros artigos

* Nome de Nesut-Bity
* Nome de Sa-Ra

### Ligazóns externas

* Cartucho exipcio

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q224104
* EBID: ID

 |
Urna que garda os restos do apóstolo Santiago. Atópase situada na cripta que hai so do altar maior da Catedral de Santiago de Compostela.
A **cripta** é un espazo arquitectónico subterráneo, no que se enterra os finados ou onde se almacenan elementos sagrados. A palabra *cripta* (do latín *crypta* e á súa vez do grego *krypt*) etimoloxicamente significa *agochar*, o cal indica ben o seu significado.

Unha cripta é a maioría das veces unha sepultura con bóveda de pedra que se usa para almacenar os corpos dos falecidos. As criptas adoitan atoparse nos cemiterios e en edificios relixiosos públicos, como igrexas ou catedrais, pero tamén se atopan ocasionalmente debaixo dos mausoleos ou capelas dos predios persoais. As familias ricas ou prestixiosas adoitan ter unha "cripta familiar" ou "bóveda" na que todos os membros da familia están enterrados. Nalgunhas localidades, unha cripta terrestre é máis comunmente chamada mausoleo, que tamén se refire a calquera edificio elaborado destinado a un lugar de enterro, para unha ou varias persoas.

Notas
-----

1. ↑  Anders, Valentin. "CRIPTA". *etimologias.dechile.net* (en castelán). Consultado o 2018-02-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q192619
* AAT: 300004618
* BNCF: 25862
* BNE: XX532848
* BNF: 11933447z
* BRE: 2112535
* EBID: ID
* GEA: 4406
* GEC: 0094914
* GND: 4165830-9
* JSTOR: crypts
* LCCN: sh85034477
* Treccani: cripta

 |
O **crioulo da Güiana Francesa** (chamado *Kriyòl gwiyannen* polos seus falantes) é un crioulo baseado no francés que se fala na Güiana Francesa, e en menor medida, en Suriname e a Güiana. Aseméllase ó crioulo antillano, mais existen diferenzas léxicas e gramaticais entre eles. Polo xeral, os antillanos poden entender crioulo da Güiana Francesa, aínda que poden producirse casos de confusión. As diferenzas atópanse nunha maior influencia do francés e do portugués (por da proximidade do Brasil e a presenza de portugueses no país durante varios anos). Tamén conta con palabras de linguas indíxenas e de orixe africana. Existen comunidades en Suriname e a Güiana que continúan a falar a lingua.

Notas
-----

1. ↑  How to write French Guianese Creole in the language, with a lexicon of French Guianese words. Arquivado 13 de setembro de 2019 en Wayback Machine. *(en francés)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Existe unha versión da Wikipedia en  ***Crioulo da Güiana Francesa*** |

### Outros artigos

* Wikipedia en crioulo da Güiana Francesa

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1363072
* Ethnologue: gcr
* Glottolog: guia1246
* WALS: gfr

 |
*Platyberyx opalescens*
Os **Carístidos** (Caristiidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Distribúense por augas profundas dos océanos.

Características
---------------

O corpo é basicamente cuadrangular, alto e comprimido, cunha cabeza grande, moi alta e con poros mucosos. Escamas pequenas e cicloides. Poden ter ou non liña lateral.

Presentan unha aleta dorsal alta con ampla base que comeza na cabeza e se estende por todo o dorso, con 2-3 espiñas débiles e o resto con radios brandos segmentados; unha aleta anal cuns 20 radios pero sen espiñas, pectorais cuns 20 radios e pelvianas moi longas que se insiren por diante das pectorales, cunha espiña e 5 radios brandos.

Clasificación
-------------

Divídense en tres xéneros e seis especies:

* Xénero *Caristius* (Gill e Smith, 1905)
* Xénero *Paracaristius*
* Xénero *Platyberyx* (Zugmayer, 1911)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Carístidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Carístidos*** |

* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q780750
* EBID: ID
* MAG: 2777213212

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Caristiidae
* EOL: 5360
* Fossilworks: 266116
* GBIF: 4254
* iNaturalist: 85659
* IRMNG: 115301
* ITIS: 168820
* NBN: NHMSYS0000328849
* NCBI: 215353
* Plazi: ID
* WoRMS: 125524

 |
Para o idófono de igual nome, véxase berimbau.
Berimbaus
O **berimbau** é un instrumento de corda brasileiro, de orixe africana. En Angola coñécese entre outros nomes como **m'bolumbumba** e utilízano os quimbundos, ovambos, nyanekas, humbis e khoisan. Os escravos angolanos levárono para o Brasil, onde se utiliza para acompañar unha danza/loita acrobática denominada capoeira.

Descrición
----------

É un arco musical, unha vara con forma de arco, de madeira ou de vimbio, cunha lonxitude de entre 1,50 metros a 1,70 metros e un fío de aceiro, denominado arame, prendido nas extremidades da vara. Na súa base, acordoase unha cabaza (*Lagenaria siceraria*) ou un coité ( *Crescentia cujete*), aínda que é máis común a cabaza co fondo cortado, que funciona como caixa de resonancia. O tocador usa a man esquerda para soster o conxunto e practica uns movementos de bambeo contra o ventre, utilizando unha pedra ou unha moeda (*dobrão*), para pulsar o fío. A man dereita, cunha variña, percute a corda. Emprégase tamén, o *caxixi*, que é unha pequena cinzarra prendida aos dedos do tocador.

Na capoeira
-----------

Caxixi, moeda (dobrón ou pedra) e baqueta
*Toque de Angola*, con berimbau
O berimbau é un elemento fundamental na capoeira, os capoeiristas reverenciano antes de principaren un xogo. É o que comanda a roda da capoeira, dita o ritmo e o estilo do xogo. As variacións de toques máis coñecidas reciben os seus propios nomes, as máis comúns son *Angola* e *São Bento Grande*. Pódense tocar ata tres berimbaus á vez, cada un cunha función máis ou menos definida: O *gunga* ou *berra-boi* é o que ten o ton máis grave; o ton medio dao o coñecido como *médio* e a *violinha* ou *viola* o ton máis alto.

Notas
-----

1. ↑  ANGOP (8 de xaneiro de 2007). "Museu de Antropologia acolhe amostra de instrumentos musicais". Arquivado dende o orixinal o 20 de maio de 2011. Consultado o 24 de setembro de 2016.
2. ↑  FRUNGILLO, Mário D. (2003). *Dicionário de percussão*. Editora UNESP. p. 39. ISBN 8571394482.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q748187
* AAT: 300215572
* EBID: ID
* MIMO: 3525
* MusicBrainz: ID

 |
O **crioulo afro-semínola** é unha lingua crioula de base inglesa falada en Estados Unidos e México, moi próxima ao gullah.

Distribución xeográfica
-----------------------

Falada en Bracketville, Texas e en El Nacimiento de los Negros, no municipio de Múzquiz, Coahuila

Falantes
--------

En México só o fala a xente maior, e eran 200 falantes en 1990, non hai datos sobre o número de falantes en Texas.

Dialectos
---------

Distínguense dous dialectos, o falado en México influído polo castelán e o de Texas.

Historia
--------

O crioulo afro-semínola diverxiu do gullah no século XVIII, cando un grupo de escravos negros escapou das plantacións de Carolina do Sur e de Xeorxia cara a Florida española, e cruzáronse cos semínolas, xa como parte da comunidade semínola india foron transferidos a Oklahoma despois das Guerras Semínolas do século XIX, nas mediadas do século XIX marcharon a México, algúns volveron aos Estados Unidos a comezos do século XX

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* O crioulo afro-semínola no Ethnologue

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q27867
* Ethnologue: afs
* Glottolog: afro1254

 |