Os guerreiros güechas dos muiscas tiñan permitido levar coroas de plumas e xoias douradas.
Os **güechas** eran os guerreiros da confederación muisca, a cal dominou o Altiplano Cundiboyacense na era precolombiana. Os guerreiros güecha eran escollidos polos seus méritos en canto a condición física e actitude, e non era tan importante a súa clase dentro da sociedade para elixilos. Tiñan un status único dentro da sociedade muisca e adornábanse con ouro, plumas e pintura.

Etimoloxía
----------

Na lingua falada polos muiscas, a palabra *guechá* ten varios posibles significados. A sílaba *güe* pode significar "xente", "eu matei", "casa" ou "lugar". A sílaba *chá* pode significar "home" ou "varón". Por iso, *güechá* pode significar "home da casa", "home do pobo" ou "home que causa a morte". *Güechá* tamén podería significar "o irmán doutra nai" ou "tío".

Proceso de escolla
------------------

Os guerreiros güechas eran os soldados de elite dos muiscas, e eran elixidos como soldados do *zipa* (gobernador do territorio sur da confederación muisca). Non era precisa unha liñaxe nobre para a selección. Máis ben, o servizo exemplar como guerreiro podía proporcionar a entrada ás clases nobres como un  *cacique*. Os güechas tiñan que ser valentes e debían traballar seguindo as estritas normas sociais baixo un réxime de monarquía absoluta. A posición do güecha non era hereditaria e a escolla definíase soamente polo mérito.

Aparencia
---------

Os guerreiros muiscas levaban brazaletes de ouro.
O freire franciscano, Pedro Simón (1578 - 1620) describiu estes guerreiros como "homes de gran físico, atrevidos, resoltos, decididos e vixilantes". Lucas Fernández de Piedrahita (1624 - 1688) un prelado católico, describiu os guerreiros como "homes valentes e decididos, con grandes e fermosos físicos, lixeireza e habelencia". A diferenza dos homes comúns, os guerreiros levaban o cabelo moi curto. e permitíaselles empregar contas de ouro e adornos nas orellas, nariz e beizos perforados.

Os guerreiros levaban mazas, dardos, lanzas, arcos e frechas e tiracoios. Ademais levaban escravos panches e calimas con eles á guerra. Entraban en combate con plumas de papagaios, e anchas cintas de ouro fino con incrustacións de esmeraldas. Tamén levaban brazaletes e finas contas de coral e ouro e decoraban o seu corpo con tintas e tatuaxes feitas con pigmentos da froita da especie *Genipa americana*.

Notas
-----

1. ↑  Los güechas o guechas en Cundinamarca "The güechas or guechas in Cundinamarca" Fernando el Católico Institution
2. ↑  Henderson and Ostler, 2005, p.154
3. ↑  Fiebre de Bicentenario Parte I ("Excitement of a Bientenary") Arquivado 24 de maio de 2015 en Wayback Machine. Altayre blog, setembro de 2010.
4. ↑  Los guerreros Muiscas y sus armas ("The Muisca warriors and their weapons") Bitacorasdebogota blog.
5. ↑  Thomas Athol Joyce (1912). *South American Archaeology: An Introduction to the Archaeology of the South American Continent with Special Reference to the Early History of Peru*. G.P. Putnam's Sons. p. 24. Consultado o 6 de agosto de 2013. Guecha Warrior.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Henderson, Hope; Ostler, Nicholas (2005). *Muisca settlement organization and chiefly authority at Suta, Valle de Leyva, Colombia: A critical appraisal of native concepts of house for studies of complex societies*. *Journal of Anthropological Archaeology* **24** (Elsevier). pp. 148–178. ISSN 0278-4165.

### Outros artigos

* Militarismo muisca

| * v
* c
* e
Pobo muisca |
| --- |
| Historia dos muiscas | 
* Período Herrera (-800 a 800)
* Confederación muisca (~1450 a 1540)
* Batalla de Pasca (~1470)
* Batalla de Chocontá (~1490)
* Batalla de Tocarema (1538)
* Conquista española
* Cabido Maior do Pobo Muisca (2002)

 |
| Temas | 
* Agricultura
* Arquitectura
* Arte
	+ Balsa
* Astronomía
* Calendario
* Economía
* Flora e fauna
* Gastronomía
	+ Chicha
* Lingua
	+ Duit
	+ Numeración
* Militarismo
	+ Güecha
* Momificación
* Música
* Mitoloxía
	+ El Dorado
* Relixión
	+ *Tunjo*
* Tejo
* As mulleres na sociedade muisca
	+ Zoratama

 |
| Mitoloxía | 
* Chiminigagua
* Bachué
* Chía
* Sué
* Bochica
* Huitaca
* Chibchacum
* Cuchavira
* Nencatacoa
* Chaquén
* Chibafruime
* Guahaioque

 |
| Lugares | 
* Templos
	+ Templo do Sol
	+ Templo da Lúa
	+ Coxíns do Zaque
* Auga
	+ Lagoa de Fúquene
	+ Lagoa de Guatavita
	+ Lagoa de Iguaque
	+ Lagoas de Siecha
	+ Lago de Tota
	+ Fervenza do Tequendama

 |
| Gobernantes do norte | 
* *Zaques* de Hunza
	+ Hunzahúa
	+ Michuá
	+ Quemuenchatocha
	+ Aquiminzaque
* *Iraca* de Sugamuxi
	+ Nompanim
	+ Sugamuxi
* *Tundama* de Tundama

 |
| Gobernantes do sur | 
* *Zipas* de Bacatá
	+ Meicuchuca
	+ Saguamanchica
	+ Nemequene
	+ Tisquesusa
	+ Zaquesazipa
* *Cacique* de Turmequé
	+ Diego de Torres y Moyachoque

 |
| Nos medios | 
* *Tundama* (filme de 2020)
* *NovaMundi: The Spear of Chaquén* (videoxogo de 2021)

 |

* Portal:Colombia
* Portal:Pobos indíxenas de América