Fachada sur e patio da mesquita omeia en Damasco, Siria. É un dos grandes legados arquitectónicos que deixou esta dinastía. Unha das súas características máis célebres e notables son os mosaicos feitos con ouro que posúe esta mesquita que data do século VIII.
Mapa das posesións territoriais do Califato Omeia no seu momento de máxima expansión.
A **Dinastía omeia** (Árabe **بنو أمية** banū umayya / **الأمويو**ن al-umawiyyūn); Persa **امویان** (Omaviyân), turco, **Emevi**) foi unha gran dinastía árabe que reinou en todo o mundo musulmán instaurando o califato **Omeia** na época do Califato de Damasco (661-750). Logo, tralo seu derrocamento e exterminio, a mans da dinastía Abbásida, estableceron o seu dominio na Península Ibérica cun dos últimos descendentes da dinastía, Abderramán I (Abd ar-Rahman I), este instaurou un débil emirato que se foi afianzando ata constituírse coma un califato independente, o Califato de Córdoba (756-1031).

Orixe
-----

A **Dinastía Omeia** ou **Dinastía Umaiad** foi a primeira dinastía de califas do profeta Mahoma (cómpre citar que se di que, a pesar de todo, non estaban emparentados co profeta); pertencían tamén a unha tribo da Meca, os Curaixitas. A primeira dinastía reinou de 661 a 750. Ironicamente, o clan curaixita de onde xurdiron os **Omeias** tería sido, no pasado, inimigo do propio Mahoma. Eran sunitas e estaban enemistados, sobre todo, cos xiítas.

O nome da dinastía débese ás súas orixes. Eran os descendentes de **Omeia**, un árabe musulmán do clan de Mahoma. Este estivo casado, por dúas veces, con fillas de Mahoma. Aí era onde os Omeias sustentaban a orixe lexítima do seu poder (ademais de venceren na guerra civil polo Califato).

Patio da mesquita omeia en Damasco.
Dise que tiñan que lexitimar o seu poder debido a que no momento da instauración do **Califato Omeia**, é dicir, despois da susodita guerra civil, existían uns criterios (máis ben xurdiron nese intre) ou requisitos para poder ser califa.

Os criterios que se debían ter en conta eran os seguintes **(todo isto dende perspectiva do pensamento sunita).**

* O califa debía ser un árabe e pertencer á tribo dos quraysh (á que pertencía Mahoma).
* Un consello de anciáns, que representaría á comunidade islámica, elixiría o sucesor (posteriormente estableceuse un método de sucesión hereditaria).
* O califa tiña coma misión a difusión do islam, facendo para iso o uso que estimara oportuno, incluída a **guerra santa** (xihad).

Esplendor
---------

Despois de rematar con diversas loitas internas provocadas pola ansia de poder dalgúns dos seus inimigos, os omeias, a partir do califa Abd al-Malik (685-705), que foi o último que tivo que sufocar grandes asaltos ó poder, outorgáronlle ó poder califal o respecto que lle correspondía (o califa tiña poder relixioso ademais do político). E entón, unha vez que o clima político estaba algo máis calmo, a forza dos omeias no Califato acadou cotas nunca logradas antes.

* Fixeron un consello de **árabes notables** *(shura)* para se protexeren un pouco.
* Estableceron un poder **hereditario-dinástico**.
* Fixaron capital en Damasco. Esta cidade con eles gozou dunha idade de ouro. Alí está a gran mesquita, a dos **Omeias**, construída no século VIII.
* Elixían os xuíces (cadís), feito que axudou á estabilización da situación.
* Acuñaron moeda propia (dinar de ouro e dirham de prata) símbolo de estabilidade e bo goberno.
* Conquistaron o Magreb, al-Ándalus (Península Ibérica), unha franxa ó carón de Turquía, o Sind, Afganistán, Turkmenistán, un anaco de Uzbekistán e outro de Paquistán. Estiveron a piques de conquistar Bizancio e toda Anatolia, intentárono en diversas ocasións.

Crise: Exterminio en Damasco
----------------------------

Batalla de Tours. No centro, Carlos Martel, líder dos francos na batalla contra os omeias que significou un gran retroceso para as invasións árabes.
A aparición de grandes revoltas nas rexións máis afastadas do Califato, a fin do asedio sobre Constantinopla en 718, a derrota fronte ós bizantinos en Akroinon (740), as derrotas (demasiado mitificadas) en Covadonga, 722 e en Tours, 732 e outros tristes sucesos para o Califato marcaron o comezo da fin.

Fin que planificaron os abasides, xiítas (que se opuñan ós califas **omeias** alegando que non hai parentesco entre Mahoma e os **Omeias**). Durante o califato de Marwan II, esta oposición chegou ó seu punto culminante coa rebelión do *imam* Ibrahim na cidade de Kufah (actual Iraq), e na provincia de Khorasán, (en Persia, actual Irán). A revolta acadou algúns éxitos considerables, pero finalmente Ibrahim foi capturado e morreu (ou foi asasinado) na prisión en 747. Continuou a loita o seu irmán Abdallah, coñecido coma Abu al-'Abbas as-Saffah quen, despois dunha vitoria decisiva no río Gran Zab en 750, aplastou os **Omeias** e foi proclamado califa, pondo fin ó dominio dos **Omeias** e matando a toda a súa familia, agás o neto de **Hisham**, Abd ar-Rahman I (ou Abderramán I) (756-788) que escapou ata al-Ándalus polo norte de África e fundando o Emirato de Córdoba (756). Logo, o seu descendente Abderramán III, no 929, autoproclamaríase califa en Córdoba e creou así o Califato de Córdoba, independente de Bagdad (capital nese momento).

Novo Esplendor en Córdoba
-------------------------

Detalle da Mesquita de Córdoba construída por Abderramán I. Hoxe, capela de Villaviciosa. No ano 756, Abderramán I chega a Córdoba e instaura unha dinastía que gobernará al-Ándalus ata 1031. No 773 Abderramán I establece o emirato de Córdoba independizándose política e administrativamente do islam, aínda que mantivo, có mesmo, unha unidade espiritual e moral. Pese a todo, o verdadeiro organizador do emirato independente foi Abderramán II, que delegou os poderes en mans dos visires. A islamización foi moi rápida, o número de mozárabes (cristiáns en territorio musulmán) reduciuse considerablemente.

No 912, ascende ó trono Abderramán III no intre no que a decadencia política do emirato era un feito. Tentando rematar coas sublevacións e conflitos, proclámase califa en 929 dando paso ó califato de Córdoba.

### Rebelións

Antes da chegada de Abd ar-Rahman (756), concretamente entre os anos 714 e 756, al-Ándalus recolleu inmigrantes árabes, sirios e, moitísimos, bérberes, que recibiron trato desigual, o que provocou moitos disturbios sociais, sobre todo entre eles. Poucas veces entre árabes, xa que a maioría vivían tranquilamente dos impostos da poboación sometida, alleos a moitos problemas das capas baixas da sociedade.

### Paso do emirato a califato

Mesquita de Medina Azahara. Medina Azahara non chegou a sobrevivir ni sequera un século trala súa construción, pois foi destruída e saqueada no 1010, coma consecuencia da guerra civil (ou *fitna*) que puxo fin o califato de Córdoba.
O Califato de Córdoba (929-1031)

No ano 929, o emir Abderramán III (912-961) decidiu proclamarse Califa, cargo no que que confluían o poder político e o relixioso. Al-Ándalus xa era completamente independente de Bagdad.

O Califa residía no alcázar de Córdoba, situado xunto á gran mesquita. Uns anos despois da súa autoproclamación coma Califa, Abderramán III ordenou construír, ó oeste da capital, a impresionante cidade-palacio de Medina Azahara, convertida en residencia califal e no centro do poder político de Al-Andalus.

Esta é a etapa política de maior esplendor, na Península Ibérica, da presenza islámica, aínda que a mesma durará pouco tempo xa que, na práctica, o seu apoxeo termina no 1010. Oficialmente, o califato continuou existindo ata o 1031, ano no que o califato foi abolido dando paso á fragmentación do estado **omeia** que se transformou en diversos reinos coñecidos coma **reinos de Taifas**.

### Almanzor: o terror dos cristiáns

**Abi Amir Muhammad**, Torrox, Málaga 940 - Medinaceli, Soria 1002. Coñecido coma **Almanzor**, المنصور بالله (al-Mansūr bi-l-llāh, *o vitorioso con Deus*), foi un líder militar e político do Califato de Córdoba.

Almanzor Chegou a dominar o Califato de Córdoba, durante a súa rexencia do Califa Hisham II (981-1002), e ser o terror dos exércitos cristiáns. Líder cruel, forte e carismático. Foi moi importante na expansión cara ao norte da península, norte de África e Francia, chegando a facer que al-Ándalus acadase unha das súas maiores expansións, en Galiza, concretamente en Santiago, queimou o templo prerrománico dedicado a Santiago, respectando o seu sepulcro, facendo así que perdurase o Camiño de Santiago. E tamén roubou as campás da catedral e obrigou aos cativos cristiáns a levar as campás da catedral e as súas portas até Córdoba.

Morreu o pouco de quedar cego nunha batalla. Antes de morrer nomeou sucesor o seu fillo Abd al-Malik, o que xerou unha guerra interna entre os sucesores de Hisham II e os de Almanzor.

Na serra de Gredos, o seu pico máis alto chámase Pico Almanzor ou Pico do moro Almanzor.

O mando de Almanzor tanto militar coma politicamente foi moi importante para o Califato de Córdoba.

Crise definitiva e desaparición
-------------------------------

Trala morte de Almanzor e do seu fillo Al-Muzáfar, o califa viuse obrigado a abandonar o seu retiro palaciano durante un período confuso (dende 1008), no cal foi varias veces deposto e reposto no Trono, no medio de loitas polo poder entre os nobres cordobeses. É probable que morrera asasinado nunha daquelas intrigas; dende entón, debilitado o poder central, comezaron a escindirse do califato os chamados reinos de Taifas, reducíndose paulatinamente o territorio que controlaron os últimos califas: Suleimán, Hisham II, Abd ar-Rahman IV, Abd ar-Rahman V, Muhammad III e Hisham III (deposto en 1031 e falecido en Lleida en 1036).

### Reinos taifas

O termo **taifa**, no contexto da historia de al-Ándalus, refírese a un principado musulmán independente, un emirato ou pequeno reino existente no al-Ándalus, no tramo final deste.

* **Albarracín**: 1011-1104 (Almorábides).
* **Alxeciras**: 1035-58 (a Sevilla).
* **Almería**: 1011-91 (Almorábides); 1145-47 (para Castela por un curto período, e despois para os Almohades).
* **Alpuente**: 1009-1106 (Almorábides).
* **Arcos**: 1011-91 (Almorábides); 1143 (Almohades).
* **Badaxoz**: 1009-1094 (Almorábides); 1145-50 (Almohades).
* **Baeza**: 1224-26 (Castela).
* **Illas Baleares** ou **Mallorca**: 1076-1116 (Almorábides).
* **Beja (Portugal) e Évora**: 1114-50 (Almohades).
* *-Carmona'*: 1013-91 (Almorábides); parece ter existido un segundo período.
* **Constantina e Hornachuelos**: data e destino indeterminados.
* **Córdoba** (organizada como república): 1031-91 (para Sevilla).
* **Dénia**: 1010/12-76 (para Zaragoza); 1224-1227 (Almohades?).
* **Granada** (*Garnata*): 1013-90 (Almorábides); 1145 (Almorábides). 1237-1492 (no último período non é, xeralmente, considerado *taifa*; para Castela); 1568-71 (rebelión de *Las Alpujarras*).
* **Guádix e Baza**: 1145-51 (para Murcia).
* **Jérica**: data e destino indeterminados.
* **Lisboa**: 1022-? (para Badaxoz).
* **Lorca**: 1051-91 (Almorábides); 1240-65 (Castela).
* **Málaga**: 1026-57/58 (Granada); 1073-90 (Almorábides); 1145-53 (Almohades).
* **Menorca**: 1228-87 (Aragón).
* **Mértola**: 1033-91 (Almorábides); 1144-45 (Badaxoz); 1146-51 (Almohades).
* **Molina**: ?-1100 (Aragón).
* **Morón**: 1013-66 (Sevilla).
* **Murcia**: 1011/12-65 (Valencia); 1065-78 (Sevilla); 1145 (Valencia); 1147-72 (Almohades); 1228-66 (Castela).
* **Murviedro e Sagunt**: 1086-92 (Almorábides).
* **Niebla**: 1023/24-91 (Sevilla); 1145-50? (Almohades); 1234-62 (Castela).
* **Orihuela**: 1239/40-49/50 (para Murcia ou Castela).
* **Purchena**: data e destino indeterminados.
* **Ronda**: 1039/40-65 (Sevilla); 1145 (Almorábides).
* **Saltés e Huelva**: 1012/13-51/53 (Sevilla).
* **Santa María do Algarve**: 1018-51 (Sevilla).
* **Santarém**: ?-1147 (Portugal).
* **Segorbe**: data e destino indeterminados.
* **Segura**: 1147-? (destino descoñecido).
* **Sevilla**: 1023-91 (Almorábides).
* **Silves**: 1040-63 (Sevilla); 1144-55 (Almohades).
* **Tavira**: data e destino indeterminados.
* **Teixada**: 1145-50 (Almohades).
* **Toledo**: 1010/31-85 (Castela).
* **Tortosa**: 1039-60 (para Zaragoza); 1081/82-92 (para Dénia).
* **Valencia**: 1010/11-94 (para El Cid, vasalo de Castela); 1145-72 (Almohades); 1228/29-38 (para Aragón).
* **Xaén**: 1145-1159 (para Murcia); 1168 (Almohades).
* **Zaragoza**: 1013-46 (dividida despois en estados menores ); 1046-1110 (Almorábides); continuidade en Rueda ata 1030 (para Aragón).

Os omeias
---------

### Califas omeias de Damasco

* Muawiyah I ibn Abi Sufyan, 661-680.
* Yazid I ibn Muawiyah, 680-683.
* Muawiya II ibn Yazid, 683-684.
* Marwan I ibn Hakam, 684-685.
* Abd al-Malik ibn Marwan, 685-705.
* al-Walid I ibn Abd al-Malik, 705-715.
* Suleiman ibn Abd al-Malik, 715-717.
* Umar ibn Abd al-Aziz, 717-720 .
* Yazid II ibn Abd al-Malik, 720-724.
* Hisham ibn Abd al-Malik, 724-743.
* al-Walid II ibn Yazid II, 743-744.
* Yazid III ibn al-Walid, 744.
* Ibrahim ibn al-Walid, 744.
* Marwan II ibn Muhammad 744-750.

### Emires omeias de Córdoba

* Abd ar-Rahman I, 756-788.
* Hisham I, 788-796.
* al-Hakam I, 796-822.
* Abd ar-Rahman II, 822-888.
* Abdallah ibn Muhammad, 888-912.
* Abd ar-Rahman III, 912-929.

### Califas omeias de Córdoba

* Abd ar-Rahman III, 929-961.
* Al-Hakam II, 961-976.
* Hisham II, 976-1008.
* Mohammed II, 1008-1009.
* Suleiman II, 1009-1010.
* Hisham II, restaurado, 1010-1012.
* Suleiman II, restaurado, 1012-1017.
* Abd ar-Rahman IV, 1021-1022.
* Abd ar-Rahman V, 1022-1023.
* Muhammad III ibn Omeia, 1023-1024.
* Hisham III, 1027-1031.

### Umaiades sahaba

Lista dos compañeiros de Mahoma (ou sahaba) que pertencían ó clan **Omeia**:

* Marwan ibn Al-Hakam.
* Muawiyah ibn Abi Sufyan.
* Abu Sufiyan ibn Harb.

### Umaiades taba'een

Lista dos Taba'een (xeración que seguiu ós Sahaba) que pertenceron ó clan **Omeia**:

* Abdul Rahman ibn Khalid ibn Walid.
* Yazid ben Muawiyah.
* Abd al-Malik ibn Marwan.

Arte e cultura
--------------

Debuxo da *Giralda* en Sevilla, a súa torre foi alminar ou minarete, onde o muecín chamaba ó pobo á oración A arte cultura **omeia** nace na Meca e Medina, avanza posteriormente ata Damasco, para continuar a súa expansión polo Mediterráneo e o Norte de África, e chega no século VIII á Península Ibérica.

O desenvolvemento da arte islámica dende o século VII ó XVIII divídese en tres períodos. O primeiro, período de formación, coincide aproximadamente co califato **Omeia** de Damasco. (661-750) A pesar de que a arte islámica destaca tamén na pintura, no téxtil, nos manuscritos etc. A súa achega máis importante vén dada pola arquitectura, os omeias non serán unha excepción.

No tocante á cultura, cabe destacar a Escola de tradutores de Toledo. Lugar onde sabios musulmáns, cristiáns e xudeus traducían ao latín, as obras filosóficas e científicas árabes e gregas.

### Arquitectura

#### Mesquitas

Mihrab situado nunha Mesquita no Cairo.
Na arquitectura omeia cabe destacar un tipo de edificio, a mesquita. Tiñan que estar dirixidas cara á Meca, isto facíase mediante o muro da quibla, onde o fieis mandan as súas oracións. Diferéncianse do resto dos muros pola presenza do mihrab, similar o altar cristián pero sen o seu contido simbólico. Algunhas mesquitas podíanse ampliar sucesivamente, este é o caso da de Córdoba, por exemplo.

**Patio**: as mesquitas mantiveron a concepción primitiva do rezo ó aire libre, nun patio rodeado de soportais que proporcionaban sombra ós fieis. Por iso, a sala de oración permaneceu coma un espazo aberto ó patio ou *sahn*, que seguiu sendo un elemento importante do conxunto, moitas veces con igual ou maior superficie que a zona cuberta. Ademais, no patio adoitaban aparecer dous elementos característicos: a fonte para as ablucións (sabial) e a torre para chamar á oración, o alminar ou minarete.

**Minarete**: nos primeiros tempos non existía o alminar, de modo que os fieis reuníanse para orar sen necesidade dunha chamada previa. Logo, debido ó aumento da congregación, acabouse instituíndo a chamada dun muecín, a viva voz, dende a cuberta máis alta do edificio. A Gran Mesquita Omeia de Damasco é o primeiro exemplo que presenta unha torre ou minarete, situada nunha das esquinas do patio, para realizar esta función.

mesquita da Cúpula da Rocha en Xerusalén.
* **Cúpula**: as cúpulas, un elemento importante da arquitectura islámica, proceden da arquitectura Sasánida e das tradicións paleocristianas. A primeira mesquita monumental que se coñece co nome de cúpula é a da Cúpula da Rocha (Xerusalén, finais do século VII) durante o mandato de Abd al-Malik.

Outro elemento importante na arquitectura **omeia** é o arco apuntado.

#### Os principais edificios da arquitectura omeia

Mesquita de al-Aqsa en Xerusalén. É a mesquita máis grande desta cidade, foi construída orixinalmente polos omeias e logo reconstruidamente ata cinco veces por mor de diversos terremotos, a última reconstrución foi a de 1035.
* Gran Mesquita Omeia de Damasco
* Mesquita de Córdoba
* Cúpula da Rocha
* Alhambra de Granada
* Giralda de Sevilla
* A cidade palaciana de Medina-Azahara
* Os palacios do deserto de Siria, Xordania e Palestina
* Mesquita de Al-Aqsa
* Mesquita do Cristo da Luz en Toledo

Ciencias
--------

A ciencia árabe (período Omeia) tivo grandes científicos e pensadores coma:

* Al Farahi: Destacou en filosofía.
* Al Razi: Filosofía e medicina.
* Al Khwarizmi: Destaca en matemáticas (sistematizou a álxebra).
* Habash al Hasih: En trigonometría.
* Jabir ibn Hayyan: En alquimia.
* Al Masudi: En xeometría.
* Umar Khayyam: En poesía e matemáticas (ecuaciones cúbicas).

Estes e outros pensadores e científicos, achegaron ó sistema de numeración, ó número cero, á trigonometría e á álxebra. Así coma **moi importantes** avances na agricultura, medicina, botánica, xeografía, astronomía, física e química. Moitas das achegas, nas que se inclúe algúns das citadas, coma o sistema de numeración, ou outras coma o xadrez, son simples adaptacións ou mellorias de modelos anteriores ou de importacións doutras culturas e/ou civilizacións.
O campo onde se rexistra unha contribución máis notable e significativa son as matemáticas, pero non sería ata 1950 cando se lle recoñecería a importancia que merecen as matemáticas árabes medievais, ata antes considerábase que simplemente copiaban e traducían os antigos gregos. Iso era falso, aínda así, compre mencionar que recibiron moitas influencias de diversos sitios, onde ocupan vital importancia os chineses e os gregos.

O legado de al-Ándalus
----------------------

### Arte e arquitectura

Imaxe do interior da Mesquita de Córdoba
En España hai (ou houbo) edificios da época de al-Ándalus e mostras da arte islámica, baixo o dominio dos **omeias**, tales coma:

* Alcázar de Mérida
* Alcazar de Sevilla
* Alhambra en Granada
* Alminar da *Giralda* en Sevilla
* Alminar da igrexa de San Juan en Córdoba
* Castelo de Gormaz (Soria)
* Medina Azahara (al-Zahra)
* Mesquita de Córdoba
* Mesquita do Cristo da Luz ou de Bab al-Mardum (Toledo)
* Rábida de Guardamar del Segura (Alacant)
* Vascos (Toledo)
* O Xardín cruzado

### Ciencia e letras

Mentres o resto de Europa permanecía na idade escura do coñecemento, al-Ándalus florecía. A cidade de Córdoba era un dos centros culturais máis importantes do **Imperio Islámico clásico**, o outro foi Bagdad.

Na cidade de Córdoba había 70 bibliotecas, destacando a de al-Hakam II, contiña, entre outros, os tesouros da antigüidade greco-latina, e achegas orixinais de pensadores coma Averroes, Ibn Gabirol, Abenalsid, Abenalarif, Abrahan ben Meir ibn Ezra etc.

E noutros sitios, coma Toledo, destacaremos a escola de tradutores.

### O que deixaron na península

Pezas do xadrez, introducido polos árabes na Península Ibérica durante o dominio Omeia.
Entre infinidade de melloras, importacións e innovacións destácanse:

* **Agricultura e sector primario:** palmeira dactífera, importantes sistemas de regadío máis efectivos, arroz, café, avances no campo do coiro e cerámica, laranxos e outros cítricos.
* Introduciron importantes avances e conceptos relacionados con: farmacia, medicina, óptica, astronomía, ciencias naturais, música, literatura, relixión etc. Un dos avances máis destacados é a numeración árabe.
* Gastronomía: chulas, cidros, limóns, laranxas, pomelos, receitas de cítricos, turrón, amendoados, mazapáns etc.
* O papel
* O xadrez
* Os alambiques e técnicas de destilación. Isto axudounos, sobre todo, para crear a augardente branca e, por conseguinte, a queimada.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ummayad Lineage Chart, en inglés
* , en inglés

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q45646
* WorldCat
* VIAF: 280131872
* BRE: 2688737
* EBID: ID
* FAST: 216801
* GEA: 9588
* GEC: 0197581
* GND: 11858992X
* NDL: 00573989
* NKC: jx20060403101
* NTA: 254826474
* Orthodox Encyclopedia: 2578389
* SELIBR: 303660

 |