*Este artigo trata sobre unha disciplina, para as mulleres que exercen a diplomacia véxase: diplomático, diplomática*
Arquivo do Reino de Galicia. Os arquivos son os lugares de actuación dos profesionais da diplomática e da arquivística
A **diplomática** é unha disciplina que trata do estudo das estruturas formais dos documentos solemnes, isto é, oriúndos das actividades gobernamentais ou notariais. A diplomática é parente da arquivística, designada como tipoloxía documental; arquivística é sinônimo de arquivoloxía. Á diplomática cómpre a tarefa da análise e da autenticidade documental, con base nos elementos formais, como o fondo paleográfico e a estrutura ou fórmula xurídica do documento.

A orixe da diplomática remóntase ao século XVII, mais actualmente contribúe noutros puntos esenciais da análise documental, tendo por fito principal a normativización das prácticas de catalogación de especies documentais.

Historia
--------

*De re diplomatica...*, Mabillon
Os estadistas foron os primeiros que deron a coñecer documentos de interese histórico, e foron os que lograron penetrar nos arquivos señoriais e nos das antigas abadías. A partir do século XVII comezaron a darse a coñecer documentos públicos e privados que pertenceron á idade media, útiles á historia para suplir a ausencia de crónicas e historiadores da época. Era imprescindible verificar a veracidade dos documentos reveladores. Nos arquivos había gran número de documentos falsos.

A primeira aplicación salientable da diplomática realizárona Nicolao de Cusa, en 1433, e Lorenzo Valla, en 1440, que determinaron de xeito independente, que a doazón de Constantino, que se empregara durante séculos para lexitimizar a autoridade temporal do papa, era unha fraude. As técnicas diplomáticas desenvolvéronse como parte dunha serie de habilidades dos anticuarios durante a época da reforma e a contrarreforma. A urxencia da diplomática como subdisciplina distintiva e recoñecible adoita datarse coa publicación de *De re diplomatica* de Jean Mabillon en 1681. Mabillon comezara a estudar documentos antigos coa vista posta no establecemento da súa autenticidade como resultado das dúbidas que dera o xesuíta Daniel van Papenbroek sobre supostos documentos merovinxio da abadía de Saint-Denis. Durante a idade media, a produción de cartas e outros documentos espurios fora común, tanto para achegar documentación sobre dereitos existentes ou para apoiar reclamacións de dereitos.

Aínda que Mabillon adoita considerarse o "pai" da diplomática, un fito máis importante na formación das técnicas da materia que crearon a disciplina moderna foi a publicación de René-Prosper Tassin e Charles-François Toustain *Nouveau traité de diplomatique*, que apareceu en seis volumes en 1750–65.

Principios fundamentais da arquivística
---------------------------------------

Os principios fundamentais da arquivística son catro, asociados aos estudos diplomáticos e tipolóxicos:

* Principio de unicidade: cada documento é único, a pesar de que poida ser seriado.
* Principio de organicidade: os elementos internos do documento revelan a súa natureza en relación á institución que os creou, a súa función e as súas actividades.
* Principio de proveniencia: a orixe dos documentos fainos diferentes entre eles.
* Principio de indivisibilidade: non debe haber perda nin engádegas indebidas ao documento que é enteiro en si mesmo.

Diplomática e tipoloxía documental
----------------------------------

A diplomática é responsable da análise da especie documental. Case todo acto administrativo xera un documento de natureza xurídica, que condiciona os seus aspectos formais, tamén por razóns de autenticidade. É importante lembrar que un acto administrativo non se encerra aí: acostuma xerar un feito administrativo, que é a realización do que demanda o seu contenido. Os aspectos formais do documento son analizados pola diplomática, de xeito que poida ser avaliado en relación coa súa verdadeira natureza. O seu campo normalmente limítase á cuestión da autenticidade, da contextualización (a partir da data tópica e cronolóxica, da institución de orixe) e da estrutura formal.

A tipoloxía documental ocúpase de series documentais, analizando o que se chama de "lóxica orgánica dos conxuntos documentais". Establece unha relación entre a especie documental e o seu tipo, en último instancia unha especificación realizada a partir do contenido.

### Elementos internos, externos e intermediarios

Unha categorización máis especializada dos elementos no documento pode axudar a comprender o traballo da diplomática e/ou da arquivística. Un documento posúe características internas, ou sexa, o seu contido, que lle atribúe sifnificación (noutras palabras, o que "di" o documento); e características externas, como o soporte material (papiro, papel etc.), o seu espazo, a súa forma (disposición dos seus elementos internos), o seu xénero (audiovisual, textual, sonoro, informático etc), a escrita. Os elementos intermediarios son a especie e o tipo, o primeiro actuando como factor de credibilidade e modelo, axeitado de acordo co que se quere dicir. O segundo, servindo en longa medida como unha especificación do primeiro, dentro da actividade da súa produción.

### Categorías documentais

As categorías documentais son as categorías en que se organizan os documentos de acordo co contenido de representatividade xurídica nel. Poden ser clasificados en dispositivos, testemuñais ou probatorios e informativos. Os documentos dispositivos divídense en tres subgrupos: os documentos dispositivos normativos, que son aqueles que manifestan a vontade de autoridades eminentes que debe obedecerse inmediatamente; os documentos dispositivos de axuste, que envolven pactos entre partes distintas; e os documentos dispositivos de correspondencia, que determinan o cumprimento do dispositivo normativo. Os documentos testemuñais son responsables de informar sobre o cumprimento dos documentos dispositivos. Os documentos informativos amplían a información sobre outros documentos, sendo opinativos ou enunciativos.

Práctica da diplomática
-----------------------

 A Constitución dos Estados Unidos de América pode ser analizada con base nas categorías da diplomática. Na primeira páxina hai un título ("Nós, o pobo dos Estados Unidos") e unha notificación. O corpo do texto establece os dipositivos e as sancións. Ao final, na cuarta páxina, atópanse as datas (por exemplo, o 17 de setembro de 1789) e as sinaturas.
A práctica da diplomática consiste na análise diplomática e na tipoloxía. O profesional debe descodificar o documento nas súas diferentes partes constitutivas: protocolo inicial, texto e protocolo final. O protocolo inicial contén, normalmente, a *invocatio* (invocación; por exemplo: "En nome de Deus"), a *intitulatio* (título; por exemplo: "O Presidente da República") e a *inscriptio* (inscrición). O texto ten un preámbulo, unha *notificatio* (notificación), a *narratio* (narrativa), a *dispositio* (dispositivo) e a *sanctio* (sanción). O protocolo final, última parte do documento, ten a data, o lugar e a sinatura do responsable.

A partir das diferenzas na disposición destes elementos e no contenido do documento pode concluírse a especie documental, por exemplo, albará, carta, acta, constitución, factura etc. A constitución, por exemplo, é específica por conter no seu corpo normas que falan do respecto á organización e á constitución dos poderes do estado, e os deberes e dereitos dos cidadáns.

Notas
-----

1. ↑  "Escola Superior Diplomática" (en portugués). Arquivado dende o orixinal o 17 de febreiro de 2020. Consultado o 13 de novembro de 2020.
2. ↑  Duranti, Luciana (1989). "Diplomatics: New uses for an Old Science". *Archivaria* **28**: 7–27 (12).
3. ↑  Duranti 1989, p. 13.
4. ↑  "Princípios da Descrição Arquivística" (en portugués).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Historia*** |

### Bibliografía

* Arévalo Jordán, Víctor Hugo (1998). *Introducción a la Paleografía* (en castelán). Buenos Aires: Ediciones del Sur. ISBN 987-20772-2-3. Consultado o 23 de marzo de 2019.
* Bellotto, Heloísa Liberalli (2002). *Como Fazer Análise Tipológica de Documento de Arquivo* (en portugués). São Paulo: Arquivo do Estado, Imprensa Oficial do Estado.
* Berwanger, Ana Regina; Leal, João Eurípedes Franklin (1995). *Noções de Paleografia e Diplomática* (en portugués). Santa Maria: Editora da UFSM. p. 96.
* Coelho, Maria Helena da Cruz; et al. (2001). *Estudos de Diplomática Portuguesa* (en portugués). Lisboa: Edições Colibri. ISBN 978-972-772-182-5.
* López Villalba, José Miguel (1998). "Normas españolas para la transcripción y edición de colecciones diplomáticas". *Espacio, tiempo y forma* (Historia medieval). Serie III. ISSN 0214-9745. Archived from the original on 23 de marzo de 2019. Consultado o 24 de marzo de 2019.
* Muñoz y Rivero, Jesús (1917). *Manual de paleografía diplomática española de los siglos XII al XVII* (en castelán).
* Ribeiro, João Pedro (1810-1836). *Dissertações Cronológicas e Críticas Sobre a História e Jurisprudência Eclesiástica e Civil de Portugal* (en portugués). Lisboa: Academia das Ciências de Lisboa.

### Ligazóns externas

* Virtual Library Historical Auxiliary Sciences - Diplomatics
* monasterium.net largest online database of charters
* Vocabulaire international de la diplomatique, ed. Maria Milagros Cárcel Ortí, 2. ed. Valencia 1997 (Col·lecció Oberta), online version
* Commission internationale de Diplomatique
* The International Research on Permanent Authentic Records in Electronic Systems (InterPARES) Arquivado 03 de xaneiro de 2013 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q378426
* BNCF: 9985
* BNE: XX4659779
* BNF: 13318927r
* BRE: 1957629
* EBID: ID
* GEC: 0099220
* GND: 4062135-2
* HDS: 012803
* LCCN: sh85038194
* MAG: 77452539
* NKC: ph119470
* PSH: 5161

 |