***Os xarutos do faraón*** (en francés: *Les Cigares du pharaon*) é o cuarto álbum da serie *As aventuras de Tintín*, escrita e dirixida polo autor belga Hergé. A primeira edición en galego foi en 1986 pola Editorial Juventud con tradución de Valentín Arias López

A historia narra a historia do mozo belga e xornalista Tintín e o seu can Milú, que viaxan por Exipto cando descobren a tumba dun faraón cheo de exiptólogos mortos e caixas de xarutos. Seguindo o misterio destes xarutos, viaxa por toda Arabia Saudita e India e revela os segredos dunha empresa internacional de contrabando de drogas.

Despois de *Tintín en América*, *Xarutos* foi un éxito comercial, e publicouse en forma de ábum pouco despois da súa conclusión. Hergé continuou *As aventuras de Tintín* con *O Loto Azul*, cuxa trama seguiu desde *Xarutos*. A serie converteuse nunha parte determinante da tradición da banda deseñada franco-belga. En 1955, deseñouse e coloreouse co estilo distintivo de Hergé *liña-clara* para a republicación por Casterman. A análise crítica da historia centrouse na súa innovación e a 'Aventura' introduce os personaxes recorrentes de detectives Hernández e Fernández e o vilán Rastapopoulos. O cómic adaptouse para un episodio de 1991 da serie animada de Ellipse / Nelvana *As aventuras de Tintín*.

Sinopse
-------

De viaxe nun cruceiro polo Mediterráneo, Tintín e o seu can Milú coñecen ao rico director de cine Rastapopoulos e ao excéntrico exiptólogo Filemón Ciclón. Cando dous policías (Hernández e Fernández) acusan a Tintín de contrabando de heroína, escapa do barco e únese a Ciclón na súa busca da tumba non descuberta do faraón Kih-Oskh. Tintín descobre que a tumba está chea de caixas de xarutos rotulados cun misterioso símbolo, pero el e Ciclón caen inconscientes despois de que un inimigo non visto os gasea. A continuación, son levados a bordo dun barco dentro de sarcófagos de madeira, capitaneado polo contrabandista Allan, pero para evitar a garda costeira Allan ordena larnzar os sarcófagos ao mar. É rescatado por un traficante que o desembarca en Arabia. Viaxando por terra, Tintín coñece a Sheikh Patrash Pasha, un gran fan seu, e atópase con Rastapopoulos gravando unha película. O exército local recruta a Tintín para despois arrestalo como espía, pero Hernández e Fernández o rescatan para podelo arrestar.

Non obstante, cando o exército descobre o seu escondedoiro, Tintín consegue eludir aos policías, os xemelgos tamén escapan. Subindo a un avión, Tintín escapa de Arabia pero queda sen combustible sobre a India, estrelandose na selva. Despois de salvar a un elefante, Tintín descobre a Ciclón, que se tornou toco como resultado de ser inxectado con zume de Rajaijah, "o veleno da tolemia". Tintín é hipnotizado por un faquir e encérrano nun manicomio, do que pronto escapa. Encontrándose co Maharaja de Gaipajama, os dous fanse amigos, co maharajés revelando que a súa familia loita desde hai tempo contra unha banda de contrabando de opio. Aparece o faquir e Tintín o segue, descobre o escondedoiro do cártel da droga e é capaz de capturar o cartel. Tintín recoñece o seu símbolo Kih-Oskh e entende que é a mesma organización que operaba en Exipto e Arabia. O faquir escapa e co líder enmascarado da conspiración secuestra ao fillo do maharaja. Tintín persegueos nun coche deportivo, rescatando ao rapaz e capturando ao faquir, mentres o líder cae nun abismo, aparentemente morrendo. Tintín regresa a Gaipajama, onde se celebra o seu regreso. Ao abrir un dos xarutos co misterioso símbolo de Kih-Oskh, Tintín explica ao Maharaja como se realiza o contrabando do opio en todo o mundo dntro dos xarutos.

Características
---------------

A historia publicouse primeiro nas páxinas de *Le Petit Vingtième*, para o suplemento infantil de aparición semanal do xornal *Le Vigntième Siècle*, publicado entre o 8 de decembro de 1932 e o 8 de febreiro de 1934. Tamén en 1934 apareceu por primeira vez en álbum. En 1955 foi redibuxada e editada en cor. Orixinalmente levou o título de *Tintín en Oriente*.

Constitúe a primeira parte dunha aventura que prosegue no álbum seguinte, *O Loto Azul*. En *Os xarutos do faraón* aparecen por primeira vez algúns personaxes destacados da serie, como Hernández e Fernández, Rastapopoulos e Oliveira da Figueira.

Do mesmo xeito que os tres álbums anteriores (*Tintín no país dos Soviets*, *Tintín no Congo* e *Tintín en América*), consiste sobre todo nunha sucesión de peripecias sen relación entre si. A diferenza deles, con todo, por primeira vez Hergé confire certa unidade á trama mediante un elemento misterioso, os xarutos que dan título ao álbum. A historia reúne varios elementos típicos da literatura das *revistas pulp*: a maldición aos profanadores de tumbas, unha sociedade segreda e o misterio que envolve a identidade do xefe dunha banda de traficantes de opio.

O argumento está claramente influenciado polo descubrimento, en 1922, da tumba de Tutankamón polo arqueólogo Howard Carter.

Historia
--------

### Antecedentes

|  |
| --- |
|   |
| O símbolo Taijitu e o símbolo de Kih-Oskh. |

Georges Remi, máis coñecido co alcume de Hergé, era o editor e ilustrador de Le Petit Vingtième ("*O pequeno século XX*"),  un suplemento para  Le Vingtième Siècle ("*O século XX* "), un periódico católico romano, xornal belga conservador con sede na cidade natal de Hergé Bruxelas. Xestionado polo Abade Norbert Wallez director e protector de Hergé, o xornal anunciábase como un "Diario Católico para Doutrina e Información" e difundía un punto de vista fascista de extrema dereita. Segundo Harry Thompson, estas ideas políticas eran comúns en Bélxica na época, e o ambiente de Hergé estaba impregnado de ideas conservadoras que xiraban ao redor do "patriotismo, catolicismo, moral estrita, disciplina e inxenuidade". 

En 1929, Hergé iniciou a banda deseñada *As aventuras de Tintín* para  Le Petit Vingtième, unha serie sobre as fazañas dun xornalista belga de ficción chamado Tintín. Dende a súa infancia fascinouse co mundo ao aire libre do movemento Scout e do modo de vida dos que chamou "peles vermellas", Hergé quixo desenvolver a primeira aventura de Tintín entre os nativos americanos nos Estados Unidos. Non obstante, Wallez ordenoulle que localizase a súa primeira aventura na Unión Soviética como un elemento de propaganda antisocialista para nenos (*Tintín no país dos soviets*)  e o segundo localizouse no Congo belga para fomentar o sentimento colonial (*Tintín no Congo*).  A súa terceira aventura localizouse nos Estados Unidos para usar a historia como denuncia do capitalismo americano (*Tintín en América*).

 O descubrimento de Howard Carter da tumba de Tutankhamon (na foto) influíu en *Xarutos*.
Para a súa cuarta *Aventura*, Hergé estaba ansioso por escribir unha historia de misterio. Os anos 30 viron florecer novelas de misterio en toda Europa occidental co éxito de autores como Agatha Christie e Ellery Queen. A decisión de crear un escenario arredor da tumba de Kih-Oskh foi influenciada polo descubrimento do faraón en 1922 da tumba de Tutankhamon por Howard Carter e as afirmacións dos tabloides que o rodean sobre unha maldición dos faraóns. Hergé volveu a este tema en *As 7 bolas de cristal* (1948). O nome Kih-Oskh era unha alusión aos quioscos onde se vendía a  Le Petit Vingtième.  O símbolo de Kih-Oskh foi descrito por Hergé como unha distorsión do símbolo taoísta do Taijitu, co biógrafo Benoît Peeters pensando que predicía a "Marca amarela" que apareceu na banda deseñada *Blake e Mortimer*, *A "M" amarela* (1952-54 ) escrita polo posterior colaborador de Hergé Edgar P. Jacobs. Hergé foi axudado na produción dos *xarutos do faraón* polo seu axudante Paul "Jam" Jamin, que estaba fortemente influenciado polas revistas británicas *The Humorist* e *Punch*.

Hergé recibiu a influencia das obras publicadas do aventureiro e traficante francés Henry de Monfreid, en particular dos seus libros *Secretos do mar vermello* e *O cruceiro do hashish*. Logo de vivir a primeira guerra mundial, a Hergé non lle gustaba os comerciantes de armas e usou a Monfreid como base para o personaxe de traficante en *Xarutos*. 
A idea de corpos momificados que se aliñan ao longo dun muro foi adoptada a partir do libro de 1919 de Pierre Benoît *L'Atlantide* (*Atlántida*), que fora recentemente convertida nun filme en 1932 por Georg Wilhelm Pabst.  As pinturas murais representada na portada de  Le Petit Vingtième baseouse nun baixorrelevo de Hathor e Seti I aloxado no Louvre, París, mentres que o trono aparecido no soño de Tintín foi adoptado a partir do atopado na tumba de Tutankhamon. A inclusión da sociedade secreta que operaba a rede de contrabando foi influenciada polas teorías conspiratorias da dereita sobre a masonería , Hergé probablemente obtivo información sobre a confraría a partir dun artigo de 1932 de Lucien Farnoux-Reynaud na revista radical *La Crapouillot* (*A casca do morteiro*). 

### Publicación orixinal, 1931–32

O 24 de novembro de 1932, *Le Petit Vingtième* publicou unha entrevista ficticia entre Jamin e Tintin na que o xornalista anunciou que viaxaría a China a través de Exipto, India, Ceilán e Indochina. O 8 de decembro de 1932, a historia comezou a ser serializada no suplemento baixo o título de *As aventuras de Tintín, reporteiro, en Oriente*. Cando a historia comezou en Exipto en vez da China, Hergé rebautizou brevemente a historia como *O asunto do Cairo*. A historia non seguía ningún plan ou trama previa escrita, con Hergé como é habitual ideando a historia semana tras semana.
No outono de 1934 publicouse a aventura nun álbum. *Xarutos* foi a primeira das *Aventuras* publicada por Casterman, con quen Hergé asinou un contrato a finais de 1933, aínda que para o seu pesar, demoraron a publicación ata o outono de 1934, despois do remate das vacacións de verán. En 1936 solicitaronlle con éxito que producira varias viñetas en cor que se inserirán na reimpresión do álbum.

*Os xarutos do faraón* viu a introdución de varios personaxes que terían un papel recorrente en *As aventuras de Tintín*.  O máis salientables son os dous detectives, que inicialmente foron chamados "Axente X33 e Axente X33  bis." Na súa obra de Tintín de 1941 coescrita con Jacques Van Melkebeke, *Tintin na India: O misterio do diamante azul* , Hergé nomeounos "Durant e Durand", aínda que despois os rebautizou como "Dupont e Dupond."  O tradutor galego da serie, Valentín arias, nomeounos como "Hernández e Fernández". Baseáronse nunha combinación estereotipada da policía belga da década de 1930 coas observacións de Hergé do seu pai e seu tío, Alexis e Léon Remi, que eran xemelgos idénticos.

A serie introduciu ao adversario de Tintín Roberto Rastapopoulos en *Os xarutos do faraón*, aquí representado como un famoso director de cine de Hollywood. Só no volume seguinte, *O loto azul*, tamén se revela como xefe dunha organización criminal internacional. O seu nome foi desenvolvido por un dos amigos de Hergé. Hergé pensou que era gracioso e decidiu usalo. Deseñou a Rastapopoulos como un italiano con apelido grego, pero o personaxe encaixaba cos estereotipos antisemitas dos xudeus. Hergé afirmaba que o personaxe non era xudeu.  Un cuarto personaxe recorrente introducido nesta historia foi o comerciante portugués Oliveira da Figueira, que reaparecería tanto nas posteriores *aventuras* situadas en Oriente Medio como en *Tintín no país do ouro negro* e *Stock de coque*. Un dos personaxes centrais da historia foi Filemón Ciclón, un exiptólogo que é o estereotipo dun profesor excéntrico. A este respecto, é un prototipo para o personaxe de Tifón Tornasol, a quen Hergé introduciría despois en *O tesouro de Rackham o Roxo*.

Foi durante a serialización de *Xarutos* que Wallez se viu embolto nun escándalo despois de que fose acusado de difamar á Mesa de Obras Públicas. A acusación derivou nun proceso xudicial contra o xornal e como resposta os seus propietarios solicitaron a dimisión de Wallez, que produciuse en agosto de 1933. Sen Wallez, Hergé desanimouse e en marzo de 1934 intentou dimitir, pero animose a quedar logo de reducirlle a súa carga de traballo e o seu salario mensual aumentou de 2000 a 3000 francos. Jamin asumiu posteriormente a responsabilidade de Hergé para o funcionamento cotián de *Le Petit Vingtième*. 

### Segunda versión, 1955

Na década de 1940 e 1950, cando a popularidade de Hergé aumentara, el e o seu equipo de Studios Hergé remodelaron moitas das aventuras orixinais de Tintín en branco e negro usando a  ligne claire ] ("liña clara")  estilo de debuxo que tiña desenvolvido para que se encaixasen visualmente cos novos relatos de Tintín. Os estudios reformatearon e colorearon "Xarutos do faraón" en 1955, foi o último dos primeiros traballos en sufrir este proceso.

Lombo da edición en galego.
Ao cortar a extensión da historia, Hergé eliminou varias escenas illadas que non engadian nada ao desenvolvemento da trama, como aquelas nas que Tintin se enfronta a un morcego, un crocodilo e unha serpe. A cidade árabe que Tintin e Milú buscaron na historia xa non se identificou como A Meca,  mentres elimináronse os tres conselleiros do Maharaja  tamén se inseriron novos elementos. Hergé engadiu ao fondo unha representación de antigas pirámides exipcias. Hergé engadiu tamén o personaxe de Allan, que inicialmente apareceu na aventura posterior de 1941 *O caranguexo das tenaces de ouro*, e tamén apareceu como home de confianza de Rastapopoulos nos álbums posteriores.  Hergé inseriu unha alusión ao seu amigo e colaborador Edgar P. Jacobs na historia ao incluír a un profesor momificado chamado EP Jacobinios na tumba exipcia.

Mentres que a versión orixinal incluíra ao xeque Patrash Pasha mostrando a Tintín unha copia de *Tintín en América*, na versión de 1955 cambiouse pola anterior *Tintín no Congo*, e Hergé cambiaríaa de novo para posteriores impresións, esta vez para *Obxectivo: a Lúa* (1953), unha *Aventura* definida cronoloxicamente despois de *Xarutos*. Benoît Peeters exclamou que con esta escena o lector imaxina a sorpresa de Tintín ao atopar unha aventura que aínda non sucedera e que incluía aos personaxes do Capitán Haddock e o Profesor Tornasol aos que aínda non coñecera. Outro anacronismo nesta versión aparece cando Milú referese ao castelo de Moulinsart, o fogar ancestral do capitán Haddock, de volumes bastantes posteriores da serie. Harry Thompson opinou que os cambios máis importantes do libro foron artísticos, porque a finais dos anos 50 Hergé estaba no cumio da súa capacidade artística.

### Publicacións posteriores

Casterman publicou a versión orixinal en branco e negro en 1979 nun volume recompilado en lingua francesa con *O loto azul* e *A orella rota*, a segunda parte da colección os  Archives Hergé. En 1983, publicaron unha versión facsímile do orixinal.

Notas
-----

1. ↑  Hergé 1971, pp. 1-30.
2. ↑  Hergé 1971, pp. 31-62.
3. ↑  Peeters 1989, pp. 31–32; Thompson 1991, pp. 24–25.
4. ↑  Peeters 1989, pp. 20–32; Thompson 1991, pp. 24–25; Assouline 2009, p. 38.
5. ↑  Thompson 1991, p. 24.
6. ↑  Thompson 1991, p. 40,46; Farr 2001, p. 29; Peeters 2012, p. 55.
7. ↑  Assouline 2009, pp. 22–23; Peeters 2012, pp. 34–37.
8. ↑  Assouline 2009, pp. 26–29; Peeters 2012, pp. 45–47.
9. ↑  Thompson 1991, p. 46.
10. ↑  Peeters 1989, p. 39.
11. 1 2 3  Peeters 2012, p. 64.
12. ↑  Thompson 1991, p. 56; Farr 2001, p. 42; Lofficier & Lofficier 2002, p. 31.
13. ↑  Thompson 1991, p. 56; Lofficier & Lofficier 2002, p. 31.
14. ↑  Peeters 2012, p. 63.
15. ↑  Thompson 1991, pp. 54-55.
16. ↑  Thompson 1991, p. 54; Farr 2001, p. 45; Peeters 2012, p. 63.
17. 1 2  Goddin 2008, p. 118.
18. ↑  McCarthy 2006, p. 37; Apostolidès 2010, p. 20.
19. ↑  Apostolidès 2010, p. 23.
20. ↑  Goddin 2008, p. 112; Peeters 2012, p. 62.
21. ↑  Assouline 2009, p. 42.
22. ↑  Thompson 1991, p. 56.
23. ↑  Thompson 1991, p. 56; Peeters 2012, p. 63.
24. ↑  Lofficier & Lofficier 2002, p. 30; Peeters 2012, pp. 67-69.
25. ↑  Goddin 2008, p. 96.
26. ↑  Lofficier & Lofficier 2002, p. 31; Peeters 2012, p. 64.
27. ↑  Thompson 1991, p. 52; Lofficier & Lofficier 2002, p. 31; Assouline 2009, p. 42; Peeters 2012, p. 65.
28. ↑  Thompson 1991, p. 53; Farr 2001, p. 41; Assouline 2009, pp. 42–43.
29. ↑  Thompson 1991, p. 53; Farr 2001, p. 41; Peeters 2012, pp. 64 –65.
30. ↑  Assouline 2009, p. 42; Peeters 2012, p. 64–65.
31. 1 2  Thompson 1991, p. 54; Farr 2001, p. 41.
32. ↑  Thompson 1991, p. 54; Assouline 2009, p. 43.
33. ↑  Peeters 2012, p. 60.
34. ↑  Assouline 2009, pp. 40–41.
35. ↑  Pleban 2006.
36. ↑  Peeters 1989, p. 41; Lofficier & Lofficier 2002, p. 30.
37. ↑  Thompson 1991, p. 55; Farr 2001, p. 48.
38. ↑  Farr 2001, p. 46.
39. ↑  Farr 2001, p. 48.
40. ↑  Farr 2001, p. 55.
41. ↑  Farr 2001, p. 42.
42. ↑  Farr 2001, pp. 45 –46.
43. ↑  Peeters 1989, p. 41.
44. ↑  Thompson 1991, p. 57.
45. 1 2  Lofficier & Lofficier 2002, p. 30.

1. ↑   Hergé mesmo non empregou o termo  *ligne claire*  para describir o seu estilo de debuxo. A caricaturista Joost Swarte usou o termo en 1977 por primeira vez.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Anon. "Égypte: Les Cigares du Pharaon". Sur les traces de Tintin. Arte. Arquivado dende o orixinal o 27 de abril de 2014. Consultado o 26 de abril de 2014.
* Apostolidès, Jean-Marie (2010) [2006]. *The Metamorphoses of Tintin, or Tintin for Adults*. Jocelyn Hoy (translator). Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-6031-7.
* Assouline, Pierre (2009) [1996]. *Hergé, the Man Who Created Tintin*. Charles Ruas (translator). Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-539759-8.
* Farr, Michael (2001). *Tintin: The Complete Companion*. Londres: John Murray. ISBN 978-0-7195-5522-0.
* Goddin, Philippe (2008). *The Art of Hergé, Inventor of Tintin: Volume I, 1907–1937*. Michael Farr (translator). San Francisco: Last Gasp. ISBN 978-0-86719-706-8.
* Hergé (1971) [1955]. *Cigars of the Pharaoh*. Leslie Lonsdale-Cooper and Michael Turner (translators). Londres: Egmont. ISBN 978-1-4052-0615-0.
* Lofficier, Jean-Marc; Lofficier, Randy (2002). *The Pocket Essential Tintin*. Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. ISBN 978-1-904048-17-6.
* McCarthy, Tom (2006). *Tintin and the Secret of Literature*. Londres: Granta. ISBN 978-1-86207-831-4.
* Peeters, Benoît (1989). *Tintin and the World of Hergé*. Londres: Methuen Children's Books. ISBN 978-0-416-14882-4.
* Peeters, Benoît (2012) [2002]. *Hergé: Son of Tintin*. Tina A. Kover (translator). Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0454-7.
* Pleban, Dafna (7 de novembro de 2006). "Investigating the Clear Line Style". *Comicfoundry*. Arquivado dende o orixinal o 27 de febreiro de 2009. Consultado o 4 de agosto de 2013.
* Thompson, Harry (1991). *Tintin: Hergé and his Creation*. Londres: Hodder and Stoughton. ISBN 978-0-340-52393-3.

### Outros artigos

* As aventuras de Tintín

### Ligazóns externas

* *Os xarutos do faraón* na páxina oficial de Tintín
* *Os xarutos do faraón* en Tintinologist.org

| * v
* c
* e
*As aventuras de Tintín* por Hergé |
| --- |
| *The Adventuresof Tintin* | 
* *Tintín no país dos Soviets* (1930)
* *Tintín no Congo* (1931)
* *Tintín en América* (1932)
* *Os xarutos do faraón* (1934)
* *O Loto Azul* (1936)
* *A orella rota* (1937)
* *A illa negra* (1938)
* *O cetro de Ottokar* (1939)
* *O caranguexo das tenaces de ouro* (1941)
* *A estrela misteriosa* (1942)
* *O segredo do alicorno* (1943)
* *O tesouro de Rackham o Roxo* (1944)
* *As sete bolas de cristal* (1948)
* *O templo do sol* (1949)
* *Tintín no país do ouro negro* (1950)
* *Obxectivo: a Lúa* (1953)
* *Explorando a lúa* (1954)
* *O caso Tornasol* (1956)
* *Stock de coque* (1958)
* *Tintín no Tíbet* (1960)
* *As xoias da Castafiore* (1963)
* *Voo 714 para Sidney* (1968)
* *Tintín e o lago dos tiburóns* (1972)
* *Tintín e os pícaros* (1976)
* *Tintín e a Arte-Alfa* (1986, inacabado)

 |
| Personaxes | 
* Tintín
* Milú
* Capitán Haddock
* Profesor Tornasol
* Hernández e Fernández
* Rastapopoulos
* Bianca Castafiore
* Chang Chong-Chen
* Néstor
* Serafín Lampión

 |
| Lugares | 
* Borduria
* Khemed
* Moulinsart
* San Teodoros
* Sildavia
* O *Alicornio*
* Wadesdah
* Outros lugares

 |
| Televisión | 
* *Les Aventures de Tintin, d'après Hergé* (1958–62)
* *As aventuras de Tintín* (1991–92)

 |
| Cinema | 
* *Le crabe aux pinces d'or* (1947)
* *Tintin et le mystère de la Toison d'or* (1961)
* *Tintin et les Oranges bleues* (1964)
* *Tintin et le Temple du Soleil* (1969)
* *Tintín e o lago dos tiburóns* (1972)
* *The Adventures of Tintin* (2011)

 |
| Documentais | 
* *Moi, Tintin* (1976)
* *Tintin et moi* (2003)

 |
| Videoxogos | 
* *Tintin on the Moon* (1987)
* *Tintin in Tibet* (1996)
* *Prisoners of the Sun* (1997)
* *Tintin: Destination Adventure* (2001)
* *The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn* (2011)

 |
| Outras series | 
* *Totor* (1926)
* *Quick et Flupke* (1930–40)
* *Popol et Virginie chez les lapinos* (1934)
* *Jo, Zette et Jocko* (1936–57)
* Comics menores de Hergé (1928–69)

 |
| Colaboradores | 
* Studios Hergé
* Bob de Moor
* Edgar P. Jacobs
* Jacques Martin
* Greg
* Roger Leloup
* Josette Baujot
* Jacques Van Melkebeke

 |
| Nomes relacionados | 
* Fanny Rodwell
* Philippe Goddin
* Benoît Peeters
* Numa Sadoul
* Jean-Pierre Talbot
* Yves Rodier

 |
| Miscelánea | 
* *Tintin et le Thermozéro*
* Tintín nos selos postais
* Moedas de Tintín
* Ideoloxía de Tintín
* Lista de libros sobre Tintín
* Hergé Foundation
* Musée Hergé
* Le Lombard
* *Le Petit Vingtième*
* *Le Soir*
* *Tintin Magazine*
* Casterman
* Methuen Publishing
* Parodias
* Liña clara

 |
| 
* **Categoría: Tintín**
* **Commons: Tintin**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q837304
* BiTraGa: 1914
* ISBN: 978-1-906587-02-4
* LibraryThing: 9829550
* OL: OL31962588M

 |