A **cefalea en acios**, tamén denominada **cefalea de agrupamento** ou en inglés, ***cluster headache***, é unha cefalxia caracterizada por unha dor moi intensa e sempre unilateral, é dicir, só nunha das dúas metades da cabeza, sobre todo na rexión orbitaria. A cefalea en acios denomínase dese xeito porque aparece a brotes, isto é, xéranse unha ou varias crises ao día durante un período de tempo de entre 1 e 2 meses, para posteriormente remitir a dor durante períodos máis longos de tempo.
A cefalea en acios é máis frecuente en homes ca en mulleres, ao contrario que na xaqueca. Adoita debutar entre os 20 e os 50 anos, e está relacionada con doentes fumadores e consumidores de alcol. Non é hereditaria, mais aproximadamente un 10% dos doentes teñen antecedentes familiares. É considerada unha das doenzas quen de inducir ao suicidio, por mor da intensísima dor que provoca. O estudo desta cefalxia adoita realizarse nos servizos de neuroloxía.

Sintomatoloxía
--------------

Caracterízase por unha dor de cabeza unilateral (sobre todo na rexión orbitaria), moi intensa, que típicamente aparece a intervalos regulares de entre 12 e 48 horas durante períodos de tempo determinados (habitualmente de 1 a 3 meses), desaparecendo o resto do ano. Porén, os períodos de actividade e os períodos de remisión poden varias segundo a persoa, o sexo e a idade: hai doentes que a padecen de xeito crónico durante o ano todo, e hainos que teñen períodos de remisión máis prolongados, de até catro anos. É frecuente que apareza durante o sono nocturno (na fase REM) ou pola mañá ao acordar, e adoita aparecer case que sempre ás mesmas horas do día.
Na meirande parte dos casos, a cefalea acompáñase de lacrimación e rinorrea acuosa (caída de pingas polo nariz) e poden, como as outras cefalxias, acompañarse de fotofobia, sonofobia, edema palpebral, suoración na cara, miose, ptose palpebral e náuseas, aínda que, contrariamente á xaqueca, non cursan con alteracións visuales nin outros síntomas neurolóxicos que habitualmente compoñen o aura da xaqueca. Ao contrario que todas as demais cefaleas, a cefalea en acios adoita acompañarse de axitación (inquedanza psicomotriz). A literatura médica describe a dor coma o máis intenso que un ser humano pode sufrir sen perder a consciencia. É, polo tanto, unha doenza grandemente incapacitante, xa que impide ao paciente realizar calquera actividade mentres estean presentes os ataques (que teñen unha duración entre media hora e 3 horas). Ademais deixa secuelas coma o esgotamento ou a depresión. É un importante factor de risco para o suicidio.
A cefalea en acios aparece bruscamente entre a adolescencia e os 50 anos, e desaparece bruscamente cando o paciente chega arredor dos 70 anos. Non se coñecen as causas, mais semella estar relacionado cos ritmos circadiáns e algunhas interaccións do hipotálamo.

Diagnóstico
-----------

O diagnóstico da cefalea en acios é estritamente clínico. Non hai probas diagnósticas que establezan con certeza a doenza. As probas diagnósticas coma a TAC ou a resonancia só serven para descartar outras patoloxías.
Así, a *Clasificación Internacional de Cefaleas* establece que para diagnosticar unha serie de criterios diagnósticos.

| Criterio | Características |
| --- | --- |
|
| **A** | Polo menos 5 ataques que satisfagan os criterios B-D. |
| **B** | Dor de intensidade severa ou moi severa, na rexión orbitaria, supraorbitaria e/ou temporal, cunha duración de 15 a 180 minutos sen tratamento. |
| **C** | A cefalea está asociada a polo menos un dos seguintes signos, que han de estar presentes no mesmo lado da dor: **A.** Lacrimación**B.** Obstución nasal/Rinorrea**C.** Edema palpebral**D.** Suoración da cara ou fronte/miose/Ptose**E.** Axitación psicomotriz |
| **D** | A frecuencia dos ataque varía entre un ataque cada dous días e 8 ataques ao día. |
| **E** | A dor e a sintomatoloxía non son atribuíbeis a outra doenza. |

Tratamento
----------

Nos doentes con cefalea en acios adoitan pasar anos antes de diagnosticárenlles a doenza correctamente, xa que habitualmente confúndense con xaquecas e outras cefalxias.
Medicamente, as cefaleas en acios son consideradas benignas, mais ao ser a dor tan intensa, un ataque severo trátase coma emerxencia médica.
Os fármacos que se empregan habitualmente para tratar as cefaleas (AINEs e paracetamol) non melloran a dor nestes pacientes.
O tratamento de elección nestes casos é o triptano, neuroléptico que tamén se emprega na xaqueca. Ademais, o osíxeno pode axudar a mellorar a dor durante as crises, polo que esta doenza é un dos motivos de pautar oxixenoterapia domiciliaria.
Nos períodos onde non hai crises, o que se procura e alongar o máximo posíbel os períodos sen crises. Para iso, emprégase bloqueantes dos canais de calcio coma o verapamilo, corticoides e, nos caos onde este tratamento non funcione, o litio.

Notas
-----

1. ↑  Migraine Headache Treatment Clinics, Chicago Migraine Specialists Arquivado 02 de decembro de 2009 en Wayback Machine. *(en inglés)*
2. ↑  Beck E, Sieber WJ, Trejo R (2005). "Management of cluster headache". *Am Fam Physician* **71** (4): 717–24. PMID 15742909. Arquivado dende o orixinal o 13 de maio de 2008.  *(en inglés)*
3. ↑  *Cefaleas e alxias craneofaciais.* J.J. Zarranz, Neuroloxía, 4º Edición
4. ↑  *The International Classification Of Headache Disorders*, Cephalalgia 2004 Volume 24 Supplement 1: 1-160
5. ↑  "Vast Majority of Cluster Headache Patients Are Initially Misdiagnosed, Dutch Researchers Report". World Headache Alliance. 2003-08-21. Arquivado dende o orixinal o 17 de outubro de 2007. Consultado o 2006-10-08.  *(en inglés)*
6. ↑  May A, Leone M, Afra J, Linde M, Sándor P, Evers S, Goadsby P (2006). "EFNS guidelines on the treatment of cluster headache and other trigeminal-autonomic cephalalgias" (PDF). *Eur J Neurol* (en inglés) **13** (10): 1066–77. PMID 16987158. doi:10.1111/j.1468-1331.2006.01566.x. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 14 de xaneiro de 2013. Consultado o 16 de febreiro de 2013.

| * v
* c
* e
Tipos de Cefalalxias ou cefaleas |
| --- |
| Primarias | Cefalea tensional · Cefalea en acios· Cefalea hemicrania paroxística crónica ·Xaqueca |  |
| Secundarias | Arterite da temporal · Neuralxia do trixémino · Neuralxia occipital · Cefalea por abuso de analxésicos · Meninxite · Febre · Neoplasias · Ictus |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q166907
* EBID: ID
* JSTOR: cluster-headache
* LCCN: sh85027252
* MAG: 2910587583

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 2850
* eMedicine: 1142459
* GARD: 10286
* HPO: HP:0012199
* ICD-9: 339.00
* ICD-10: G44.0
* KEGG: H01588
* MedlinePlus: 000786
* MeSH: D003027
* MeSH: C10.228.140.546.399.937.500
* NCIt: C117077
* OMIM: 119915
* Patientplus: cluster-headache
* UMLS: C0009088

 |