recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Niagara Falls.
Coordenadas: 43°04′N 79°04′O﻿ / ﻿43.067, -79.067

Vista de Niagara Falls, Nova York
**Niagara Falls** (*Cataratas do Niágara*, en galego) é unha cidade situada no estado de Nova York, preto da fronteira americana co Canadá, provincia de Ontario. Localízase no Condado de Niágara. Fica á beira das Cataratas do Niágara, no Río Niágara. Ao oeste, a cidade de Niagara Falls, Nova York, conectase a través de dúas pontes coa cidade canadense de Niagara Falls. A súa poboación é de 55.593 habitantes.

Debido á bela paisaxe natural proporcionada polas cataratas onde Niagara Falls está situada, a principal fonte de renda da cidade é o turismo. A cidade forma parte da rexión metropolitana de Buffalo.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cataratas do Niágara

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q128133
* WorldCat
* VIAF: 134854863
* EBID: ID
* FAST: 1205634
* GEC: 0444319
* GeoNames: 5128723
* GND: 4283178-7
* GNIS: 970406
* LAC: 1007K4504
* LCCN: n79071225
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge552278
* OSM: 176131
* SUDOC: 18236710X
* TGN: 7014229
* WOEID: 2459807

 |
**Manuel Insua Santos** nado en Viveiro o 10 de marzo de 1850 e finado na Coruña o 27 de novembro de 1939, foi militar en Cuba, regresando da illa en 1892 como tenente de infantaría dous anos despois de rematar a Guerra Chiquita .

Traxectoria
-----------

Los Amantes del Campo con Manuel Insua Santos nunha excursión en 1935.
Fixo o servizo militar en Cuba, e á volta residiu na Coruña, Lugo e Ferrol, para retirarse na Coruña. En 1913 fundou Los Amantes del Campo, unha asociación sen estatutos nin regulamentos formada por xentes unidas baixo o lema: saúde, forza e fraternidade. A única consigna que se lle daba aos que se achegaban a eles era: a boa educación. Todas as fins de semana e días festivos organizaban viaxes por tren ou autobús para visitar distintos lugares de Galiza. A asociación xurdiu nun momento en que había un crecente interese polo agro galego, a arquitectura popular e a arqueoloxía. Culminaría en 1923 coa creación do Seminario de Estudos Galegos.

Manuel Insua Santos foi nomeado fillo adoptivo da cidade da Coruña dándolle a Deputación da Coruña unha folla de carballo en prata. Promoveu e promocionou o ferrocarril sendo un dos impulsores do tren da costa, a liña de FEVE que dende Asturias chega a Ferrol.

Manuel Insua organizou unha auténtica rede en toda a comunidade de comisións locais. As súas accións duraron 15 anos nos que percorreron Galiza. En Barallobre levantaron o monumento ao camiñante descoñecido. En 1962 no parque de Santa Margarida da Coruña o concello adicoulle un monumento.

Honras
------

* Fillo adoptivo da Coruña

Galería de imaxes
-----------------

* Monumento ao Camiñante Descoñecido en Barallobre.Monumento ao Camiñante Descoñecido en Barallobre.
* Placa homenaxe no parque de Santa Margarida, A Coruña.Placa homenaxe no parque de Santa Margarida, A Coruña.
* Homenaxe a Manuel Insua Santos no parque de Santa Margarida, A Coruña.Homenaxe a Manuel Insua Santos no parque de Santa Margarida, A Coruña.

Notas
-----

1. ↑  "Noticias Militares". *El telegrama : diario de la tarde, imparcial de noticias*. 26/07/1892. p. 2-3 de 4. Consultado o 11/06/2023.
2. ↑  O coronel Insua, un precursor ecoloxista. El Progreso[*Ligazón morta*]
3. ↑  "Manuel Insúa Santos, precursor do ecoloxismo". Arquivado dende o orixinal o 25 de xaneiro de 2016. Consultado o 13 de maio de 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20535689
* WorldCat
* VIAF: 172420256
* ULAN: 500225516

 |
**Onneca Fortúnez** ou **Íñiga Fortúnez**, nada cara o 848 e finada despois do ano 890, foi unha princesa vasca do Reino de Pamplona, posteriormente chamado Reino de Navarra. Foi filla do rei Fortunato Garcés e a súa muller Oria.

Na época na que naceu Onneca, a Península Ibérica atopábase baixo o dominio da dinastía musulmá Omeia. Só os reinos do norte de Asturias e Pamplona eran cristiáns, perpetuando as tradicións hispano-romanas visigodas. Onneca era membro da casa real dos Íñiguez, que facía honra ó seu bisavó Íñigo Arista, quen fundara o Reino de Pamplona contra o ano 824. A información sobre a vida de Onneca é parcial. Os datos biográficos sobre ela proveñen de dúas fontes principais: o Códice de Roda e dos relatos de historiadores musulmáns de Al-Andalus, que fan referencia a Onneca polo nome árabe **Durr** (در), que significa "perla".

Onneca é principalmente coñecida por casar cun príncipe da dinastía Omeia. Aínda que as unións matrimoniais entre concubinas escravas cristiás e gobernantes musulmáns eran frecuentes, o caso de Onneca é un dos poucos exemplos nos cales unha princesa cristiá contraeu matrimonio coa realeza musulmá. Este matrimonio xerou alianzas familiares entre as familias gobernantes cristiás e musulmás da Península Ibérica conducindo, inicialmente, a unha colaboración estreita entre a Casa de Íñiguez e os musulmáns omeias. Os efectos políticos do casamento de Onneca tiveron repercusión despois da súa morte, que se produciu en data incerta.

Notas
-----

1. 1 2  Jayyusi 1992, p. 463
2. ↑  Fletcher 2006, p. 53
3. ↑  Barrucand & Bednorz 1999, p. 51
4. ↑  Stasser 1999, pp. 815–816
5. ↑  Salas Merino 2008, p. 90
6. ↑  Faro Carballa et al. 2007, p. 102

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3754184
* WikiTree: Pamplona-20

 |
**Antonio Ramos Varela**, nado en Ferrol o 27 de outubro de 1903 e finado en Santiago de Compostela o 19 de xaneiro de 1945, foi un escritor, sindicalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Marcelino Ramos López, coronel de Infantaría de Mariña de Ferrol. A familia trasladouse a Santiago de Compostela cando Antonio era moi novo. Acadou o título de bacharel en 1922 e matriculouse na Facultade de Ciencias da USC. Volveu a Ferrol e regresou a Compostela cara 1930, comezando a súa amizade con Cesáreo Briones Varela. Colaborou en *¡Despertad!*. Durante a Segunda República frecuentou os faladoiros do Café Español con Luís Manteiga, Luís Seoane e Carlos Maside. De ideoloxía anarquista e militante da FAI compostelá, escribiu a obra teatral *Un suceso en los arrabales*, publicada en 1933 por Ediciones Resol. Formou parte das Misións Pedagóxicas que recorreron Galicia entre agosto e decembro de 1933. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estivo agochado, pero foi detido o 14 de decembro. Xulgado en Compostela por rebelión militar o 30 de decembro de 1936, foi condenado a pena de morte, pero a sentenza foi conmutada por cadea perpetua grazas á intervención de Santiago Montero Díaz. Permaneceu no presidio de Santiago até que o 15 de decembro de 1938 foi trasladado á Coruña. O 16 de febreiro de 1943 foille conmutada a pena por seis anos de prisión menor e o 6 de marzo quedou en liberdade provisional. Ao saír da cadea morreu de tuberculose en 1945.

Obras
-----

* *Un suceso en los arrabales (estampa dramática en un acto)*, 1933.
* "Notas en torno a Sören Kierkegaard: el concepto de la angustia y la categoría psicológica de la ambigüedad" in *Boletín de la Universidad de Santiago de Compostela*, Ano 5, nº 17 (1933), 155-166.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández, Eliseo; Pereira, Dionisio (2004). *O anarquismo na Galiza*. Santiago de Compostela: Positivas. p. 208. ISBN 84-87783-79-1.
* Otero Urtaza, Eugenio (2008). Universidade de Santiago de Compostela, ed. "Antonio Ramos Varela. Noticia dun intelectual libertario esquecido" (PDF). *Boletín Galego de Literatura* (39-40): 297–316. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2016. Consultado o 16 de agosto de 2013.
* Otero Urtaza, Eugenio (2010). Universidade de Santiago de Compostela, ed. "Antonio Ramos Varela. Textos políticos". *Boletín Galego de Literatura* (43): 235–258. Consultado o 14 de novembro de 2023.

### Ligazóns externas

* Antonio Ramos Varela na páxina web *Nomes e Voces*.
* Apuntamentos para unha enciclopedia histórica do anarquismo galego (R)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17413227
* BNE: XX1251838

 |
Coordenadas: 18°47′04″N 110°58′30″O﻿ / ﻿18.784444444444, -110.975

A **Illa Socorro** é unha illa volcánica no arquipélago de Revillagigedo, que se atopa ao oeste da costa mexicana. O tamaño é 16.5 por 11.5 km, cunha área de 132 km².

Características
---------------

A illa elévase abruptamente do mar ata os 1130 metros, no **Monte Evermann**. A erupción máis recente foi en 1993. Outras erupcións recentes foron cara a 1848 e 1896, e mais en 1905 e 1951.

Existe unha estación naval, establecida en 1957, cunha poboación de 250 (Mariños e as súas familias), vivindo nunha vila con igrexa, en Baía Vargas Lozano, ao sur da Illa a uns 800 m este de Cabo Regula, o punto máis ao sur da illa. Hai un manancial de auga doce a 5 km ao noroeste da vila, en Caleta Grayson.

Non existe evidencia de presenza humana en Socorro ata o seu descubrimento polos exploradores españois. Hernando de Grijalva e a súa tripulación descubriron unha illa deshabitada no 21 de decembro de 1533 e chamárona "Illa de Santo Tomé". En 1542, Ruy López de Villalobos, mentres exploraba novas rutas no pacífico, redescubriu a de "Inocentes" e cambioulle o nome pola de "Anublada". En 1608, Martín Yañez de Armida, a cargo doutra expedición, visitou Santo Tomei e a rebautizou como Illa do Socorro.

A principios do século XX, o Dr. Barton Warren Evermann, director da Academia de Ciencias en San Francisco, California, promoveu a exploración científica da illa. As coleccións biolóxicas máis completas foron obtidas durante esta época. O volcán en Socorro foi bautizado na súa honra.

Mapa da Illa Socorro

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1361324
* WorldCat
* VIAF: 236453288
* EBID: ID
* GeoNames: 3982973
* GND: 4247463-2
* OSM: 5300073
* VOGRIPA: 1982
* WHC: 1510-001

 |
**Enrique García Rey**, nado en Senra (Ortigueira) en 1927 e finado en Pedro Muñoz (Cidade Real) o 24 de febreiro de 1990, foi un director de banda e compositor galego.

Traxectoria
-----------

Sobriño do músico e director de bandas Luis Rey Cortés. Foi músico da banda do Rexemento de Infantaría Isabel la Católica da Coruña. Iniciou a súa carreira dirixindo a Banda de música de Goiás, de onde pasou, en 1951, a dirixir a Banda de música de Vilatuxe elevando a súa calidade musical ata conseguir un conxunto con éxito. Tamén se dedicou á composición producindo o pasodobre "Vilatuxe", "Brisas Galaicas", e "Rapsodia Galega nº 1". De Vilatuxe pasou a Merza para dirixir a Banda Artística de Merza. Alí seguiu compoñendo: a muiñeira "Canta Merza", o pasodobre "Ortigueira" e a xota galega "Churrusqueira".

En 1963 deixou Merza para substituír a Antonio Baquero na dirección da Banda Municipal de Redondela. En 1967 pasou a dirixiu a banda municipal de Pedro Muñoz (Cidade Real) transformándoa nunha das mellores de Castela-A Mancha. O concello recoñeceu o seu labor dándolle o seu nome a unha praza da capital municipal e un grupo de músicos puxo o seu nome a unha agrupación musical, a Asociación Musical Enrique García Rey.

A finais de 1981 regresou definitivamente a Galicia como director colexiado en Sarria onde dirixiu tamén a Coral Polifónica Meigas e Trasgos, fundada en 1971.

Vida persoal
------------

Casou con Felisa García Bermúdez con quen tivo dous fillos, Enrique Manuel e Félix, tamén ten tres netos, Francisco Javier, Carlos Enrique e Marcos.

Obras
-----

* "Ortigueira" (pasodobre), 1962.
* "Churrusqueira" (xota galega), autor da música 1962.
* "Canta Merza", autor da letra e música, 1962.
* "Somos gentes de la Mancha" (seguidilla) autor da letra e música.
* "La Mancha" (pasodobre) autor da letra e música.
* "Himno de Pedro Muñoz". Autor e compositor, 1970.
* "Homenaje a Pérez Chovi" (pasodobre de concerto), autor da música, 1976.
* "Romeria da Peneda" (xota galega) autor da música, 1968.
* "Rebuldeira" (retozona) (muiñeira).
* "Ecos galaicos" (pasodobre galego), autor da música, 1976.
* "Sones de Aragón" (xota), autor da música, 1976.
* "Aragón canta al Pilar" (pasodobre-xota), autor da música, 1980.
* "Es mal de amor" (bolero), autor de letra e música, 1980.
* "Rapsodia galega nº1", autor da música.
* "Romería de peneda" (xota galega).

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 11-3-1990, p. 47.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Enrique García Rey, un gran director y compositor de música *(en castelán)*
Mapa da Antártida, coa terra de Wilkes localizada a dereita.
A **Terra de Wilkes** é o maior distrito do Territorio Antártico Australiano na Antártida Oriental, ao sur do océano Índico entre a Terra da Raíña María e a Terra Adelia, estendéndose entre o Cabo Hordern en 100°31'E e Punta Pourquoi Pas, en 136°11'E. A rexión esténdese como un sector a uns 2600 km do polo sur, cunha área estimada en 2.600.000 km², cubertos no seu maior parte por glaciares e capas de xeo permanente. Se subdivide nas seguintes áreas costeiras, que tamén se poden tomar como sectores que se estenden ata o polo sur: 

* Terra Knox 100°31' E to 109°16' E
* Terra Budd 109°16' E to 115°33' E
* Terra Sabrina 115°33' E to 122°05' E
* Terra Banzare 122°05' E to 130°10'E
* Terra Clarie (Costa Wilkes) 130°10'E to 136°11' E

En sentido máis amplo, a **Terra de Wilkes** esténdese máis ao leste ata Punta Alden en 142°02'E, incluíndo Terra Adelia, reclamada por Francia.

Bautizada en honra a Charles Wilkes, explorador estadounidense que comandaba a expedición do seu país de 1838-42. O nome foi aplicado a esta extensión en recoñecemento a que Wilkes recoñeceu a existencia dunha marxe continental por unha distancia de 1.500 millas de costa e polo tanto proveu por primeira vez de probas substanciais de que a Antártida é un continente. Esta definición de extensión exclúe a área ao leste dos 142°02'E, chamada Terra de Xurxo V, que foi divisada por Wilkes, pero outros exploradores comprobaron que estaba máis ao sur que as posicións orixinalmente asignadas por el.

### Un cráter escondido polo xeo

*Artigo principal**:* Cráter da Terra de Wilkes.
Baixo o inlandsis que cobre á Terra de Wilkes atópase un xigantesco cráter, o chamado precisamente Cráter da Terra de Wilkes tal depresión débese a un meteorito duns 50 km de diámetro, que impactou hai uns 250 millóns de anos, evento que sería decisivo para a evolución da vida no planeta Terra. En efecto, o enorme cráter duns 450 km de diámetro é o maios cráter coñecido sobre a Terra. Como causa do impacto, ocorrido entre os períodos Permiano e Triásico estímase que que se extingiú o 90 por cento da vida presente naquel momento, e podería ser o causante da fractura que ocasionou o inicio do resquebraxamento do supercontinete Gondwana.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q605779
* WorldCat
* VIAF: 242649207
* BRE: 4216868
* EBID: ID
* GEC: 0072204
* GeoNames: 6628107
* GND: 4259626-9
* LCCN: sh92005081
* TGN: 1112218

 |
**Borgholm** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Kalmar. O concello comprende a metade norte da illa de Öland. A súa capital é Borgholm.

A illa está composta de pedra calcárea e hai tanto *rauks* en zonas de costa con cantís erosionados, como praias de cantos rolados. O turismo, así como as actividades comerciales, hoteleiras e de restaurantes dominan a vida empresarial local.

A poboación medrou lixeiramente ata mediados dos nos 90 e posteriormente baixou un pouco.

Xeografía
---------

### Topografía e hidrografía

A paisaxe descende suavemente cara ao leste, estando os seus puntos máis altos ao redor de Kalmarsund no oeste. Sobre a pedra calcárea hai unha fina capa de terra. No sur de Öland atópase o tipo de terreo coñecido como *alvar* que caracteriza á illa, aínda que tamén hai algunhas zonas de *alvar* en Borgholm. As ribeiras do concello teñen tanto *rauks* en zonas de cantís erosionados como praias de cantos rolados. Bödabukten é a zona máis grande onde aparecen estes tipos de praias. Alí está tamén as pendentes de Bölinge, que é un gran campo de dunas cuberto de maleza. Os campos de Neptuni son unha praia de cantos rolados que se formaron en relación co levantamento da terra e xa foi descrito por Linneo.

### Conservación natural

No ano 2022 había 41 reservas naturais no municipio de Borgholm. En 1935 engadíuse a reserva dos *rauks* de Byrum, que é o único campo de *rauks* de Öland. O ecoparque de Böda atópase no nordés do concello e inclúe unha das áreas naturais máis visitadas da illa, a reserva de Trollskogen. Alí hai carballos que teñen varios centos de anos e prosperan varias especies ameazadas. Ademais, hai grandes áreas que están clasificadas como áreas Natura 2000.

Notas
-----

1. 1 2  "Län och kommuner i kodnummerordning". *web.archive.org*. 2017-05-05. Archived from the original on 05 de maio de 2017. Consultado o 2022-08-12.
2. ↑  "Naturreservat". *www.lansstyrelsen.se* (en sueco). Consultado o 2022-09-09.
3. ↑  "Byrums raukar". *www.lansstyrelsen.se* (en sueco). Consultado o 2022-09-09.
4. ↑  "Trollskogen". *www.lansstyrelsen.se* (en sueco). Consultado o 2022-09-09.
5. ↑  "Natur och allemansrätt på Öland". *Borgholms kommun* (en sueco). Consultado o 2022-09-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q509546
* GeoNames: 2720436
* MusicBrainz: ID
* OpenCorporates: 212000-0795
* OSM: 935406

 |
| Temoe |
| --- |
|  |
| Atol |
| Datos |
| País | Francia |
| Illa principal | Temoe |
| Linguas |  |
| Poboación (2012) | Deshabitado |
| Superficie | 2´1 km² |
| Superficie lagoa | 12 km² |
| Nº de illas | 27 |
| Coordenadas | 23°20′S 134°28′O﻿ / ﻿-23.333, -134.467 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
| Localización do atol |
|

**Temoe** ou **Te Moe** ás veces chamada **Timo** é un atol que depende administrativamente das Illas Gambier na Polinesia francesa.

Xeografía
---------

Temoe atópase a 50 km ao sueste de Mangareva. Atópase no extremo sueste do arquipélago das Tuamotu, a uns 37 km ao sueste das Illas Gambier e máis de 1700 km ao sueste de Mataiva, no outro extremo do arquipélago de Tuamotu.

De forma trapezoidal, ten 6´8 km de largo e 4´2 km de longo cunha área de 2´1 km² e unha lagoa de 12 km². As súas illas son baixas e planas, e a lagoa cunha profundidade máxima de 23 m. non ten ningún paso navegable para entrar nela. A 25 km ao oeste está un dos principais Arrecifes, o arrecife de Portland de 25 km. de longo, e situado a 10 m de profundidade.

A illa, adscrita administrativamente ás Illas Gambier, está deshabitada de forma permanente.

Historia
--------

A primeira mención dalgúns dos atois fixoa o navegante británico James Wilson en 1797, quen a bautizou como Crescent Island.

Está deshabitado desde 1838, cando os misioneiros trasladaron aos seus habitantes a Mangareva para a súa evanxelización.

Historia
--------

Temoe está oficialmente deshabitada. Hai antigos restos arqueolóxicos polinesios neste atol solitario. A máis importantes son as estruturas dun templo (marae).

Dise que bucaneiro Edward Davis podería chegar a Temoe e Mangareva en 1686. Pero non hai ningunha proba histórica deste feito.

O primeiro rexistro europeo da chegada a Temoe foi o do navegante británico James Wilson no barco *Duff* en 1797. O capitán Wilson nomeou este atol "Crescent Island".

En 1838 os misioneros cristiáns trasladaron a todos os habitantes de Temoe a Mangareva para axudar nos traballos de construción.

Notas
-----

1. ↑  "Population". *Institut de la statistique de la Polynésie française*. Arquivado dende o orixinal o 29 de marzo de 2020. Consultado o 26 September 2014.
2. ↑  "Oceandots - Temoe". Arquivado dende o orixinal o 23 de decembro de 2010. Consultado o 24 de xuño de 2016.
3. ↑  Mangareva
4. ↑  The Geographical Journal, Vol. 65, No. 6, Jun. 1925 - The Riddle of the Pacific
5. ↑  - The Geographical Journal, Vol. 50, No. 1, Jul. 1917 - Notes on Easter Island
6. ↑  "Mangareva, Tahiti - Death of a People". Arquivado dende o orixinal o 16 de xullo de 2012. Consultado o 24 de xuño de 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q771977
* WorldCat
* VIAF: 315529746
* GEC: 0511427
* GeoNames: 4030521
* LCCN: sh2005006619
* OSM: 6062939

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Aviso médicoAviso médico | **Advertencia: A Wikipedia non dá consellos médicos.***Se cre que pode requirir tratamento, por favor, consúltello ao médico.* |

A **bronquite** é a inflamación da mucosa que recobre interiormente os bronquios. Hai dous tipos de bronquite: aguda e crónica.

Bronquite aguda
---------------

Unha bronquite aguda aparece como consecuencia dunha infección respiratoria, como un arrefriado ou unha farinxite, cando os mesmos virus estenden a infección cara aos condutos aéreos dos pulmóns (bronquios e bronquíolos). Esta inflamación resólvese nuns poucos días.

Bronquite crónica
-----------------

Na bronquite crónica a inflamación bronquial é persistente, o que provoca unha deterioración progresiva da función pulmonar. É consecuencia de infeccións repetidas dos bronquios e bronquíolos ou de, por exemplo, o fume do tabaco. Vaise alterando a cuberta mucosa dos tubos, que se estreitan e obstrúen por un aumento de secreción de moco e unha contracción excesiva dos músculos da parede bronquial.

O primeiro síntoma é unha tose lixeira matutina da que habitualmente se culpa ao tabaco. Considérase que evolucionou cara a unha bronquite crónica cando o doente expectora a maioría dos días durante tres meses consecutivos en máis de dous anos sucesivos. Débense excluír outras causas, como a tuberculose pulmonar ou a existencia de bronquiectasias.

Na **bronquite crónica simple** o esputo é de aspecto mucoso (escumoso e abrancazado) e na **bronquite crónica sobreinfectada** o esputo é purulento (espeso e amarelo-verdoso).

A bronquite crónica pódese confundir co enfisema primario (tose e expectoración escasas, mais dispnea forte), coa asma crónica (respiración sibilante) ou con bronquiectasias.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q173022
* BNCF: 22966
* BNF: 131781321
* BRE: 4095524
* EBID: ID
* GEC: 0086236
* JSTOR: bronchitis
* LCCN: sh85017081
* NDL: 00565771
* NKC: ph119001

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 29135
* DOID: DOID:6132
* eMedicine: 297108
* MedlinePlus: 001087
* MeSH: D001991
* MeSH: C08.127.446
* NCIt: C26932
* UMLS: C0006277

 |
**Francisco Rodríguez Acosta**, nado cara a 1893 e finado en Xaén o 11 de agosto de 1973, foi un militar e político español.

Traxectoria
-----------

Comandante de Infantaría. En 1936 foi nomeado Xefe provincial de Falange Española de las JONS de Xaén. En marzo de 1939 foi nomeado gobernador civil de Xaén. En abril de 1940 pasou a ser gobernador civil de Pontevedra. Cesou en abril de 1943 e pasou a ser gobernador de Albacete. Foi procurador nas Cortes franquistas como conselleiro nacional do Movimiento (1949-1958).

Recoñecementos
--------------

En 1973 foille concedida a medalla de ouro da cidade de Xaén a título póstumo.

Vida persoal
------------

Casou con Joaquina de Irazazábal Jaquotot e foi pai de Joaquina, Francisco e María de la Concepción Rodríguez-Acosta Irazazábal.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *ABC*, 13-8-1973, p. 2.
2. ↑  *Hoja Oficial del Lunes*, 13-8-1973, p. 2.
3. ↑  *Ideal*, 12-8-1973, p. 1.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Presas Sobrado, Adrián (2019). *Elites políticas e poder local na Galicia urbana (1939-1951)* (PDF) (Tese). Universidade de Vigo. pp. 185–195. Consultado o 15 de decembro de 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20536035
* WorldCat
* VIAF: 14324135
* BAV: ADV12017239
* LCCN: no00100866
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 97160

 |
O módulo Kristall fotografiado durante a misión STS-81.
**Kristall** é o nome dun dos módulos que formaban a estación espacial Mir.

Características
---------------

O módulo Kristall estaba adicado á experimentación con materiais e material biolóxico en microgravedade. Cunha masa de 19.500 kg ao lanzamento e 11,9 m de longo, Kristall foi enviado ao espazo o 31 de maio de 1990 a bordo dun foguete Proton K desde o cosmódromo de Baikonur. Foi o terceiro módulo en engadirse ao núcleo da Mir e ademais de adicarse á experimentación de materiais e biolóxica tamén facía funcións de observación da Terra e de investigación astrofísica. Ao longo da vida da Mir o módulo foi movido varias veces de porto para acomodar novos módulos, como o Spektr, e para situalo nunha mellor posición cando os transbordadores espaciais comezaron a visitar a estación.

Kristall tiña 61 m3 de volume presurizado e estaba dividido en dous compartimentos: o compartimento de instrumentación, con contedores de alimentos e equipamento de procesamento industrial, e o compartimento de acoplamento, cun sistema de acoplamento APAS-89 con dúas unidades andróxinas e que foi usado para o primeiro acoplamento entre a Mir e un transbordador.

Orixinalmente Kristall levaba dous paneis solares cunha área total de 72 m2 e capaces de proporcionar 8,4 kW de potencia que se almacenaban nun sistema de baterías cunha capacidade de 360 Amperio-hora. Un dos paneis foi movido máis tarde ao módulo Kvant, en 1995, a petición da NASA, antes do comezo das visitas dos transbordadores. O sistema de propulsión do módulo consistía en dous motores principais de 3,9 kN de pulo alimentados por tetróxido de nitróxeno e UDMH e varios grupos de propulsores de control de actitude de 400 N de pulo.

Kristall destruíuse xunto co resto da Mir cando a estación reentrou na atmosfera de maneira controlada o 23 de marzo de 2001.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Mark Wade (2020). "Kristall" (en inglés). Consultado o 16 de agosto de 2020.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Kristall Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Mir
* Proton K
* Kvant-1
* Kvant-2
* Spektr

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1789155
* EBID: ID
* NSSDC ID: 1990-048A
* SCN: 20635

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Galicia Moderna.

"O tío Miseria", de Enrique Labarta, nas páxinas de *Galicia Moderna*.
***Galicia Moderna*** foi unha revista editada en Pontevedra entre 1897 e 1898.

Historia e características
--------------------------

Subtitulada ***Revista mensual ilustrada***, apareceu o 1 de maio de 1897. Presumiblemente de propiedade colectiva nun principio, pasou a mans de Xerardo Álvarez Limeses que tamén era o redactor xefe, e dende abril de 1898, do director Enrique Labarta Pose. Entre os seus colaboradores estaban Lamas Carvajal e Lisardo Barreiro. Tentaba converterse nun álbum artístico e literario, no que se ofrecera información sobre as paisaxes, as lendas, os costumes, as tradicións e as festas populares de Galicia. Ademais, incluíu textos literarios e poesías, xunto con datos biográficos de destacados escritores galegos. Cesou a súa edición o 15 de xullo de 1898 co número 30.

Notas
-----

1. ↑  Vilavedra, D. ed. (1997). *Diccionario da Literatura Galega*. II. Publicacións periódicas. Galaxia. pp. 233–234. ISBN 84-8288-137-X.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Galicia Moderna Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* "Galicia Moderna". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Durán, José Antonio (2005). "Galicia Moderna". *Gran Enciclopedia Galega* (DVD). El Progreso. ISBN 84-87804-88-8.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la prensa gallega 1800-1986*. Cuadernos do Seminario de Sargadelos (en castelán) **52**. Sada: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

### Outras ligazóns

* "Galicia moderna : revista quincenal ilustrada / Pontevedra / 1897 - 1898". *www.academia.gal*. Real Academia Galega. Consultado o 5-9-2018.
**Emiliano R. Fernández**, nado como **Emiliano Fernández Rivarola** en Yvysunu  o 8 de agosto de 1894 e finado en Asunción o 15 de setembro de 1949 , foi un dos máis prolíficos expoñentes da poesía popular de Paraguai e da polca paraguaia.

Traxectoria
-----------

É autor duns 2000 poemas. Pasou os seus primeiros anos no lugar de Ysaty, e alí foi á escola primaria ata o quinto grao. Durante a revolución de 1904, que deu o poder ao Partido Liberal, estableceuse na cidade de Concepción e alí realizou o servizo militar. A partir da década de 1920 comezou a percorrer todos os recunchos de Paraguai, escribindo os seus primeiros versos que recitaba ou cantaba acompañándose coa súa guitarra: "Primavera" (I e II), "Trigueñita" e "Pyhare amaguype", publicados en *Okara poty kue a mi*, revista de versos e cancións populares editada durante moitos anos pola familia Trujillo. Posteriormente escribiu dúas das súas máis populares composicións de ton épico: "Che la reina" ou "Ahama che china" e "Rojas Silva rekavo".

Participou na guerra do Chaco, entre Paraguai e Bolivia (1932-1935), como soldado do Rexemento de Infantaría "13 Tuyutí", escribindo os seus mellores versos entre as pausas das batallas. Trasladárono a Asunción logo de recibir unha ferida na fronte. Durante o conflito internacional escribiu versos patrióticos, insuflándolles entusiasmo e certeza na vitoria aos soldados. O erudito e intelectual Carlos Villagra Marsal considérao o poeta popular por excelencia de Paraguai. Escribiu en "jopará", o guaraní popular, moi fortemente castelanizado.

Traballou como xornalista no *Semanario Guaraní*. Durante a súa vida só publicou un libro *Ka’aguy jary’i*, que contén algúns dos seus poemas máis emblemáticos.

Notas
-----

1. ↑  Emiliano R. Fernández: poeta popular, patriota y bohemio *ABC Color*, 8 de agosto de 2014
2. ↑  R. Andrew Nickson (2015) *Historical Dictionary of Paraguay* Rowman & Littlefield, p. 229

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5371708
* WorldCat
* VIAF: 77887409
* Europeana: ID
* FAST: 251601
* GND: 141963913
* IMDb: nm1724936
* ISNI: 0000000082723245
* LCCN: n88286255
* OL: OL616134A

 |
**Ebrauc** é o nome que se propón para un reino britano da Britania posromana, con base na cidade de York. Esta cidade chamábase en britónico *Caer Ebrauc* na *Historia Brittonum* de Nennio. Deriva do antigo nome romano de Eboracum. En galés moderno chámase aínda *Efrog*.

Ao final do poder romano, algúns historiadores pensan que a cidade puido ter florecido brevemente como capital dun reino independente, separado dun gran ‘Reino do Norte’, quizais en *circa* 470. A área que os britanos coñecían como Deifr, que significa *augas* (quizais referíndose á súa situación costeira, ou á abundancia de ríos), puido formar parte dese reino. É mellor coñecido polo seu nome anglo posterior de Deira.

A poesía galesa deste período indica que os britanos nativos do que os bardos chamaron "o vello norte" ou *Yr Hen Ogledd* eran terribelmente díscolo se eran máis felices loitando entre eles que enfrontándose aos seus comúns inimigos. Se o rei histórico do norte, Peredur ab Eliffer, gobernou en York (ver Peredur), entón a independencia deste reino non foi demasiado longa.

En 573, este Peredur, e o seu irmán, Gwrgi, entraron en guerra cos exércitos dun rei do norte chamado Gwenddoleu ap Ceidio e venceron na Batalla de Arfderydd (a moderna Arthuret en Cumberland, agora Cumbria). Suponse que un dos superviventes foi o personaxe histórico que xace debaixo do mago Merlín. Foi unha vitoria pírrica para eses príncipes do norte, pois, segundo os *Annales Cambriae*, morreron só sete anos despois cando as súas debilitadas forzas atacaron os anglos de Bernicia. Con todo, foro nos anglos de Deira os que despois ocuparon a rexión.

O control de Ebrauc polos britanos nativos foi por pouco tempo restaurado so o rei Cadwallon ap Cadfan de Gwynedd quen cercou a zona e a cidade tras a batalla de Hatfield Chase en outubro de 632 durante a cal morreu o seu rival, Edwin de Northumbria. Tres anos máis tarde, Cadwallon foi expulsado por Oswald de Bernicia na batalla de Heavenfield e restableceuse o control anglo.

Notas
-----

1. ↑  "LXIV Dialogue Between Myrdin & His Sister Gwendydd" [Diálogo entre Myrdin e a súa irmá]. *celtic-twilight*. Arquivado dende o orixinal o 26 de outubro de 2006. Consultado o 28 de setembro de 2009.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bromwich, Rachel (1978) *Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads*.
* Guest, Lady Charlotte (1849) *The Mabinogion*.
* Ingram, James (ed.) (1912), *The Annales Cambriae*.
* Morris, John (1973) *The Age of Arthur*.

1. diálogo entre Myrddin e a súa irmá Gwendydd[*Ligazón morta*] [en inglés].

### Ligazóns externas

* Early British Kingdoms: reis de Ebrauc (en inglés).
* Reinos célticos postromanos: Ebrauc, *The History Files* [en inglés].

| * v
* c
* e
Hen Ogledd |
| --- |
| Reinos | Alt Clut • Bryneich • Efrog/Ebrauc • Elmet • Gododdin • Rheged  |
| Rexións | Arfderydd • Calchfynydd • Carlisle • Catraeth • Coed Celyddon • Dumbarton Rock • Ynys Metcaud |
| Persoas | Aneirin • Coel Hen • Cunedda • San Kentigern • Elffin ap Gwyddno • Gwallog ap Llaennog • Gwenddolau • Llywarch Hen • Morcant Bulc • Myrddin Wyllt • Owain mab Urien • Rhydderch Hael • Taliesin • Urien |
**José Peñarredonda Fernández**, nado o 27 de outubro de 1893, foi un militar e político galego.

Traxectoria
-----------

Ingresou no Exército en 1911. Capitán de infantaría. Na ditadura de Primo de Rivera foi presidente da Unión Patriótica de Tui. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado alcalde de Tui o 26 de xullo, permanecendo no cargo até o 26 de outubro de 1936. Participou na guerra ao mando da 3º Compañía da Bandeira Franco da Lexión estranxeira. Foi ascendido a comandante en febreiro de 1937 e estivo ao mando da IX Bandeira do Terceiro Terzo da Lexión. No mes de xullo de 1937 a Bandeira do Terzo que mandaba Peñarredonda fixo un desfile polo centro de Teruel no que "llevaba enarbolados en la punta de sus bayonetas, piernas, brazos, orejas, testículos y otros restos de un centenar de rojos hechos prisioneros en Bezas y que previamente dejados en pelota fueron fusilados con ametralladora en la plaza del pueblo...", actuación que foi protestada polo bispo. Durante a batalla do Ebro era xefe dunha das brigadas da 50 División que foi desbordada e en parte aniquilada polo exército republicano. Como consecuencia foi expedientado. Foi separado do exército en setembro de 1938.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Guillermo Vicente Santiago** |  **Alcalde de Tui** 1936 | Sucesor:**Manuel Cordovés Millet** |

Notas
-----

1. ↑  *Anuario Militar de España*, 1922, p. 447.
2. ↑  *BOE*, 6-2-1937, p. 335.
3. ↑  Requetés y atrocidades del franquismo
4. ↑  Edgar González, requetés y represión
5. ↑  *BOE*, 15-9-1938, p. 1250.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Añoveros Trías de Bes, Xabier; Martínez Gamallo, Loli (2007). *Los alcaldes de Tui del siglo XX. Historia de la ciudad a través de los plenos municipales*. Pontevedra: Deputación. ISBN 978-84-612-2481-4.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q31281617
* WorldCat
* VIAF: 16156809346845120364

 |
**Dolores Lombardero Martínez**, nada no Bizarro, Trabada, Lugo o 12 de novembro de 1912 e finada en Mondoñedo o 30 de maio de 2009, foi unha farmacéutica galega.

Seu pai foi Manuel Lombardero Castro, do Bizarro e a súa nai, Enriqueta Martínez Rodríguez, era da Pontenova. Tivo tres irmáns: Felisa, José e Ramona.

A pesar de nacer no concello de Trabada, filla de pais labregos, viviu na cidade de Mondoñedo desde nena, ao trasladarse a ela para vivir canda uns seus tíos. Era sobriña do capitán de infantaría Secundino Martínez Lavandeira.

Traxectoria
-----------

Ingresou no Instituto Nacional de 2ª Enseñanza de Lugo en xuño de 1925 e en 1926 trasladou o seu expediente a Santiago de Compostela, onde acada o título de Bacharelato en 1928.

Estudou Farmacia na Universidade de Santiago de Compostela entre 1928 e 1932, e acadou o seu título de licenciada o 25 de outubro de 1932. En 1933 mercou unha farmacia en Mondoñedo, pero para poder tomar posesión dela tivo que contar cun permiso paterno, ao ser menor de idade segundo a lexislación da época. Estivo á fronte dela (xa bautizada como Farmacia Lombardero) ata a súa xubilación.

Foi secretaria da asociación mindoniense *Mujeres al Servicio de España*, organización creada durante a guerra civil española para atender os feridos de guerra, realizar traballos de costura e bordado e a recadación das chamadas subscricións patrióticas.

Ata a súa xubilación ocupou tamén o posto de inspectora farmacéutica municipal, desde o cal se encargaba das análises das bebidas alcohólicas producidas no municipio (especialmente do control do alcohol metílico), así como da análise de augas e comestibles elaborados (pan, doces, embutidos...). Foi tamén analista da Seguridade Social en Mondoñedo.

Vida persoal
------------

Casou co médico Jesús Rivas Arias, co que tivo seis fillos que seguiron as carreiras dos pais : Jesús, María Dolores, Pedro, María Remedios e María Enriqueta exerceron a Medicina, mentres que María Jesús e María Dolores foron tamén farmacéuticas.

Notas
-----

1. ↑  Fernández (2021)
2. 1 2 3  Fernández García, María Isabel (2016). "Científicas lucenses do século XIX e comezo do XX: as primeiras universitarias de Ciencias de Lugo". *Lucensia: miscelánea de cultura e investigación* **27** (53): 31–64. ISSN 1130-6831.
3. ↑  [n.a] (20 outubro 1932). "Galicia al día". *Vida gallega : ilustración regional*: 49.
4. ↑  García Doural, Andrés. "Mujeres al servicio de España". *Miscelánea mindoniense*. Consultado o 24 febreiro 2018.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Pintos Barral, Xoana (2015). *As mulleres nos estudos na Universidade de Santiago: 1910-1960*. Universidade de Santiago de Compostela.
* Pintos Barral, Xoana (2021). *Tiven a chave, a bicicleta e os catro libros*. Editorial Galaxia.
* Fernández García, Isabel (2021). Pioneiras de Ciencias de Lugo. Editorial: Asociación Colectivo Egeria ISBN: 978-84-09-31713-4

### Ligazóns externas

* "Obituario" en *El Progreso*, 3 de xuño de 2009 (en castelán)
O **río Guadalfeo** é un pequeno río español da vertente mediterránea, na Comunidade Autónoma de Andalucía, cunha lonxitude de 66 km.

Percorrido
----------

O río fórmase a partir da unión de tres pequenos regos Poqueira, Trevélez e Cádiar, no concello de Bérchules (Granada), na Loma de las Albardas, nas cadeas montañosas erguidas entre a serra Nevada e os cordais litorais da serra da Contraviesa. Os dous primeiros xúntanse previamente antes de confluír co Cadiar, preto da localidade de Órgiva. Atravesa a rexión das Alpujarras en boa parte do seu curso, salvando unha espectacular gorxa, denominada o *Tajo de los Vados*, entre os montes de Lújar e os montes de Chaparral, antes de desaugar no mar Mediterráneo en Salobreña, Málaga.

O curso do Guadalfeo transcorre moi encaixado, antes de saír á chaira litoral.

### Delta

Durante o período Holoceno (derradeiros dez mil anos aproximadamente) o mar estaba máis baixo; durante esa época o alto nivel erosivo do río transportou abundante material (gravas máis ou menos grosas, areas, limos e arxilas) que formaron unha relativamente ampla chaira litoral, pola que o río foi abrindo varios leitos, até configurar unha desembocadura en delta, que ocupa uns 42 km², entre Salobreña e Motril. O encauzamento artificial do río, eliminou a saída ao mar en distintos brazos. Por outra banda, a captación de augas, para regadíos e outros usos, na mesma garganta prelitoral e no delta, doulle ao curso baixo un aspecto de río seco ou rambla, na terminoloxía xeográfica mediterránea.

### Afluentes

Ademais dos devanditos, recibe pola súa dereita o río Dúrcal ou Izbor, co seu subafluente o Lanjarón, cunha conca total de 456 km². Outros tributarios importantes pola dereita tamén, son o río Órgiva e o río de La Toba.

### Réxime hídrico

O Guadalfeo posúe un réxime nivopluvial, a causa dos pequenos afluentes e regatos que recibe desde grandes alturas da serra Nevada, e á par é de réxime torrencial, consonte o réxime pluvial do clima mediterráneo. O dexelo déixase notal entre maio e xullo, mentres as maiores precipitacións ocorren nos meses de decembro e xaneiro.

Economía
--------

No pasado o río foi usado sobre todo para usos agrícolas, captando as súas augas para regadíos. Recentemente, rematouse no ano 2003, levantouse un encoro, a Presa de Rules, precisamente na cabeceira da súa gorxa. Na confluencia co Poqueira e o Trévelez, ergueuse outro encoro menor, denominado *Dique del Granadino*. No seu afluente maior, o Izbor, construíuse outro encoro, o de Béznar.

Toponimia
---------

O nome do Guadalfeo procede do árabe *wad-al-few*, "río da garganta".

Fontes
------

* Axencia Andaluza da Auga, Xunta de Andalucía, mantén unha páxina web moi completa sobre o Guadalfeo: "*Río Guadalfeo. Un modelo de gestión integral de cuenca*".
* A web Proyecto Hormiga ten unha Unidade Didáctica dedicada ao "*Río Guadalfeo*".
* Atlas Medio Universal y de España. Madrid. Ed. Aguilar. 1960.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17993
* WorldCat
* VIAF: 233870616
* GeoNames: 2516992
* GND: 4485835-8

 |
O río Ucayali en Pucallpa
O **Ucayali** é un longo río peruano, considerado como un dos brazos principais do curso alto do río Amazonas, do que se coida a orixe mesma. O sistema Amazonas-Ucayali eleva a lonxitude do primeiro até os 6.275 km.

Percorrido
----------

O río Ucayali nace na rexión homónima, no Perú, da confluencia dos ríos Apurimac e Urubamba, no nordeste dos Andes centrais. Corre, en suave pendente cara ao noroeste do país até xuntarse co río Marañón, preto da poboación de Nauta, na Rexión de Loreto, dando dese xeito a unha dobre fonte para o Amazonas. Desde a confluencia do Apurimac e o Urubamba, a lonxitude do Ucayali é de 1.600 km.

O seu curso total atinxe os 2.670 quilómetros de lonxitude, se se toma como nacemento o do río Apurimac, que ten lugar no Nevado de Mismi, a uns 160 km ao oeste do lago Titicaca. 

Nacemento do Ucayalai no Nevado Mismi sinalado cunha simple cruz de pau.

Afluentes
---------

Os tributarios máis importantes do Ucayali son o Urubamba, o Cohenga, o Tahuania, o Sheshea, o Tamaya, o Tapiche, o Pachitea e máis o Aguaytía.

Portos fluviais
---------------

Do total do percorrido do Ucayali, uns 1.500 son navegábeis para embarcacións de até 3.000 tm. Os portos principais nas súas beiras son as cidades de Pucallpa, Contamana e Requena.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Río Ucayali*** |

### Outros artigos

* Río Apurimac
* Río Marañón

* Portal:Perú

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q200952
* WorldCat
* VIAF: 236367535
* BRE: 4217354
* EBID: ID
* GEC: 0068143
* GeoNames: 3691096
* GND: 4076743-7
* OSM: 1246351

 |
**Domingo Carvallo González**, nado en Lugo en 1897 e finado en Madrid o 12 de maio de 1980, foi un militar e filósofo galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Esteban Carvallo de Cora. Estudou o Bacharelato no Instituto de Lugo. Ingresou na Academia de Infantaría de Toledo en 1912. Estivo destinado en Ferrol, Vigo e no Rexemento de Zamora de Lugo en 1924. Ingresou no corpo de Carabineiros e foi nomeado Inspector de Abastecemento da provincia de Lugo. En Lugo foi redactor de revista *Ronsel*, aínda que non chegou a publicar nada. En 1927 foi destinado a Puertollano. Discípulo de Ortega y Gasset, en 1928, sendo tenente, pediu excedencia para acompañar a Xavier Zubiri como bolseiro da casa de Alba a Friburgo. Na Universidade de Friburgo fíxose discípulo de Husserl e trabou amizade con Heidegger. Ao seu regreso en 1930 foi destinado á comandancia de Navarra e durante a República a Puigcerdà como capitán de Carabineiros. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido no Pireneo navarro e encerrado no forte de San Cristóbal, por ler libros sospeitosos en alemán. De alí sacouno Fermin Yzurdiaga, facendo constar que volveu a Friburgo a seguir a Heidegger. Foi profesor da Universidade de Friburgo nos anos cincuenta.

Colaborou con Celestino Fernández de la Vega na tradución de *Da esencia da verdade* de Heidegger, editado por Galaxia en 1956, en castelán e galego, cunha unha carta-prólogo do filósofo alemán. Publicou *Y sobre la superación de la metafísica* en 1966, en edición de autor, e en 1973 *La estructura óntica* con prefacio de Werner Heisenberg (que xa aparecera en alemán en 1962). En 1975 publicou o opúsculo *Física cuántica. Religión* e dous anos despois a novela *Don Pepo*.

Morreu en Madrid con 83 anos. As súas cinzas foron lanzadas na Cidade Universitaria.

Vida persoal
------------

Casou en 1931 con María Luisa Dafonte Sánchez, filla de Marcelino Dafonte Bermúdez.

Notas
-----

1. ↑  *El Regional*, 14-7-1924, p. 3
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 13-3-1924, p. 1
3. ↑  *El Regional*, 10-3-1930, p. 2.
4. ↑  Lain Entralgo, *Descargo de conciencia*, p. 189-190.
5. ↑  "María Luisa Dafonte, musa coruñesa de Romero de Torres, fue anfitriona de Heidegger en Friburgo", *La Voz de Galicia*, 14 -7-1987, p. 64, 59.
6. ↑  *La Noche*, 18-2-1950, p. 5.
7. ↑  Necrolóxica en *ABC*, 20-5-1980, p. 92.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha en galegos.info
* As dúas paixóns de Domingo Carballo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q58871331
* WorldCat
* VIAF: 306194226
* BNE: XX1238525
* DeutscheBio: 1180527402
* GND: 1180527402
* NTA: 129679003

 |
O río Fluvià en Olot
O **Fluvià** é un río de Cataluña de orientación leste-oeste, que logo dun curso de 70 km desauga no mar Mediterráneo.

Percorrido
----------

O Fluvià nace na serra de Collsacabra e desemboca no Mediterráneo, nos pantanos do Empordà, preto de Sant Pere Pescador, despois de percorrer 70 quilómetros. Recolle as augas dos contrafortes máis nororientais da serra Transversal pola súa beira dereita e das serras da Alta Garrotxa pola orela esquerda. O val que forma o seu curso medio foi, historicamente, o principal paso para penetrar nas terras pirenaicas desde o nordeste de Cataluña.

O seu curso alto forma parte do Parque Natural da Zona Volcánica da Garrotxa.

Principais afluentes
--------------------

* Gurn
* Riera de Bianya
* Llierca
* Borró
* Ser

Poboacións no curso
-------------------

O Fluvià ao paso por Besalú.
* Els Hostalets d'en Bas
* Olot
* La Canya
* Sant Joan les Fonts
* Castellfollit de la Roca
* Sant Jaume de Llierca
* Argelaguer
* Besalú
* Fares
* Esponellà
* Orfes
* Bàscara
* Vilajoan
* Vilaür
* Arenys d'Empordà
* Sant Mori
* Sant Miquel de Fluvià
* Vila-robau
* Torroella de Fluvià
* L'Armentera
* Sant Pere Pescador

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q31551
* GEC: 0027304
* GeoNames: 3122396

 |
**Adolfo Martí Fuentes**, nado en Ferrol o 12 de xuño de 1922 e finado na Habana o 10 de xuño de 2002, foi un poeta galego en lingua castelá.

Traxectoria
-----------

Fillo de Juan Martí Castro, ferrolán emigrado a Cuba e a cubana Adolfina Fuentes Domínguez. O seu pai era fillo de Juan Martí Domenech, comandante de Infantaría de Mariña e emigrou a Cuba con catorce anos. Adolfo naceu en Ferrol cando o pai levou a nai a Ferrol a coñecer a familia. Cando tiña un ano regresou a Cuba coa súa nai. Estudou o bacharelato e despois dous anos de dereito na Universidade. Co triunfo da Revolución, foi designado polo Ministerio de Relaciones Exteriores para cumprir servizo no estranxeiro, foi cónsul de Colón (Panamá) e despois en Guayaquil (Ecuador). Máis tarde foi secretario da embaixada en Praga e funcionario na embaixada de Río de Janeiro, ata o golpe de estado de Goular.

Despois da carreira diplomática, estudou a licenciatura en Lingua e Literatura Hispánicas e foi profesor na Escola de Letras da Universidade da Habana. Foi director nacional de Literatura do antigo Consello Nacional de Cultura e rematou a vida laboral como redactor xefe das Ediciones Unión, na UNEAC.

Aos catorce anos comezou a escribir. É autor de trece libros de poemas e un de ensaio.

Obras
-----

### Poesía

* *Alrededor del punto*, 1971.
* *Contrapuntos*, 1980.
* *Puntos cardinales*, 1980.
* *Por el ancho camino*, 1981.
* *La hora en punto*, 1983.
* *Libro de Gabriela*, 1985.
* *El árbol del retorno*, 1993.
* *Antoloxía poética dun ferrolano en Cuba*, 2005.

### Ensaio

* *Puntos de vista*, 1988.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Ferrolanos. Adolfo Martí Fuentes. Nacido en Ferrol, un poeta cubano polifacético
* Adolfo Martí Fuentes

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q61718242
* WorldCat
* VIAF: 92932328
* BNE: XX3457936
* FAST: 89579
* GND: 13783649X
* ISNI: 0000000078854701
* LCCN: n82043156
* NLA: 35624842
* OL: OL5190538A
* SUDOC: 243678630

 |