Xeneral Arsenio Martínez Campos.
Coñécese como **Pronunciamento de Sagunto** ou **Pronunciamento de Martínez Campos** ao pronunciamento feito polo xeneral Arsenio Martínez Campos en Sagunto o 29 de decembro de 1874, que supuxo a Restauración borbónica en España e o fin do Sexenio Democrático (1868-1874) e da Primeira República Española (1873-1874).

Historia
--------

O 27 de decembro de 1874, o xeneral Martínez Campos saíu de Madrid cara a Sagunto, requirido polos afonsinos valencianos para que se pronunciase, recibindo un telegrama co texto *Laranxas en condicións*, expresión en clave ideada polos conservadores valencianos, para que dirixise o movemento.

Ese mesmo día, o xeneral de brigada Luis Dabán, xefe da brigada de Segorbe (Castelló), trasladou parte da súa tropa (dous batallóns de infantaría, varios escuadróns e algunhas pezas de artillaría, en total uns 1.800 homes) até Sagunto.

O 29 de decembro, Martínez Campos púxose á fronte da brigada e, cos soldados formando un cadro nun lugar chamado «As Alquerietas», preto de Sagunto, onde se inicia a estrada Sagunto-Burgos, arengou á tropa, demostrando a necesidade de efectuar a restauración borbónica na persoa do príncipe Afonso, fillo de Isabel II como Afonso XII, *Rei de España e Indias*. Afonso herdara os dereitos de sucesión da Coroa de España, ao abdicar Isabel II no exilio (1870). Finalmente, rematou co berro de *Viva don Afonso XII rei de España!*, sendo contestado por toda a tropa. Finalizado o pronunciamento, as tropas dirixíronse a Valencia. Ás 12 horas e 16 minutos da mañá, o goberno de Madrid recibe o seguinte telegrama:

> 
> 
> "Sagunto 29, 10 e 10 minutos da mañá. -Urxentísimo- Xeneral Martínez Campos ao presidente do Consello de Ministros e ministro da Guerra:
> Participo a V.E. que, neste momento, veño de proclamar coa Brigada Dabán, e máis forza que espero, rei constitucional de España a D. Afonso XII. O noso programa é o manifesto do Príncipe de Asturias e o Goberno, que non é republicano, debe aceptar esta solución que anhela vivamente o país."
> 
> 

Ás poucas horas o pronunciamento a favor do príncipe Afonso é comunicado aos xefes militares, ao líder do afonsismo Antonio Cánovas del Castillo e ao propio goberno, entón presidido polo líder do Partido Constitucional, Práxedes Mateo Sagasta. Este púxose en contacto por telégrafo co Presidente do Poder Executivo da República, o xeneral Serrano, que se atopaba en Tudela dirixindo as operacións militares na fronte do Norte en plena Terceira guerra carlista. Nesa conferencia telegráfica o xeneral Serrano rexeitou abandonar a fronte e volver a Madrid para se enfrontar aos militares que na capital se adheriran ao pronunciamento, «declinando toda resistencia».

Ese mesmo día 29 ás tres e media da tarde, o xeneral Jovellar, xefe do exército do centro, escribiu un telegrama ao Ministerio da Guerra, indicando que se unía ao pronunciamento. O mesmo 29, os xenerais De la Pezuela, Reyna, Gasset, San Román, Quesada, Macías, Larrocha e Moltó, reunidos na casa do primeiro, tamén acordaron apoia-lo movemento. O ministro da Guerra telegrafiou ao xeneral Serrano: «Isto non ten remedio». Como destacou Ramón Villares, «o goberno de Sagasta... nin quixo nin tampouco puido defenderse ante o feito consumado de Sagunto. A maioría dos oficiais militares que non estaban na fronte do Norte apoiouno de forma tácita ou expresa».

Na mañá do 30 de decembro, o xeneral Fernando Primo de Rivera, capitán xeneral de Madrid, aceptou o pronunciamento e presentouse no Consello de Ministros convocado para analiza-la situación, mostrando a adhesión da tropa de Madrid. Os ministros protestaron pero aceptaron formalmente as consecuencias do pronunciamento e entregaron o poder ao xeral Primo de Rivera.

Consecuencias
-------------

Gravado que mostra a entrada do rei Afonso XII en Madrid ao seu paso baixo un arco de triunfo levantado na rúa de Alcalá o 15 de xaneiro de 1875.
Primo de Rivera constituíu un goberno provisional o 31 de decembro de 1874 baixo a dirección de Cánovas, que decreta a restauración da monarquía, pondo fin á Primeira República Española.

Cánovas del Castillo, que fora inicialmente detido, foi finalmente agasallado na sede do goberno civil de Madrid. Despois nomeou aos membros do Ministerio-Rexencia que asumiu o poder conferido por Primo de Rivera até a volta do exilio do príncipe Afonso, agora xa proclamado rei. No momento de producirse o pronunciamento este atopábase de viaxe a París, onde residía a súa nai a raíña Isabel II, dende a Academia de Sandhurst, en Inglaterra, e foi informado do ocorrido en España a última hora do día 30 mediante unha nota que dicía en francés: «Votre Majesté a été proclamei Roi hier soir par l'Armée espagnole» (en galego: *Vosa Maxestade foi proclamado Rei onte pola tarde polo Exército español*). Poucas horas despois Cánovas enviaba un telegrama á raíña Isabel II no que lle comunicaba «este gran triunfo, alcanzado sen loita nin derramamento de sangue».

Daquela, organizouse rapidamente a viaxe de regreso a España do príncipe Afonso vía Marsella. Mentres tanto celebráronse Te Deums e repartiuse pan aos pobres nas principais cidades. O novo rei desembarcou en Barcelona, o 9 de xaneiro, onde foi recibido con gran xúbilo pola Deputación Provincial, moito maior que o que se dispensara ao rei Amadeu I catro anos antes. O 15 de xaneiro entraba en Madrid de forma «apoteósica» segundo as crónicas.

Carta
-----

**Carta de Martínez Campos a Cánovas do 27 de decembro de 1874, xustificando o pronunciamento**

> 
> 
> Excmo. Sr. D. Antonio Cánovas del Castillo.  
> Madrid 27 de decembro de 1874.  
> 
> Moi señor meu e de todo o meu respecto: Cando reciba Vd. esta iniciaría o movemento en favor de Afonso XII: cargo coa responsabilidade deste acto, ao cal arrastro aos meus amigos: non teño dereito á protección do partido: vostedes son os xuíces quen deben ou non darma: a desexo, pero perdín, separándome da opinión de vostedes, ata a triste satisfacción de queixarme ou desculparme. Teño menos elementos de forza para o primeiro momento que hai mes e medio; case estou por dicir que teño menos da terceira parte, pois fun perdéndoos paso a paso, eu creo que por dilacións; talvez estea equivocado: hai mes e medio podía iniciar á vez Almería, Cádiz, Badaxoz, Lérida, Valencia e exército do Centro; hoxe só podo facelo no exército do Centro: non culpo a ninguén; a decisión que tomo hoxe debina tomar fai corenta e cinco días. Non me lanzo por amor propio nin por despeito; fágoo pola fe e convicción que teño; fágoo porque vostedes aseguran que a opinión está feita. Non me mesturo en política: darei por manifesto a contestación de S.A.: esixo, si, que se o movemento triunfa en Madrid, sexa Vd. o que se poña á fronte do Goberno; rogo que se é posible, encárguese do Ministerio da Guerra o xeneral... persoa dignísima e moi competente, e que haxa ademais deste tres Ministros do antigo partido moderado, os outros catro do partido máis liberal; é necesario que haxa conciliación, polo menos nos primeiros momentos... Desexo que xa voluntarios, xa sorteados, vaian 60 homes por batallón a aquela Antilla, sen excluír os de provinciais e reserva; debendo saír no mes de xaneiro, único modo de contrarrestar a mensaxe de Grant e salvar a illa. Se me consideran Vds. un estorbo, estou pronto a ir alí a mandar unha división; aínda que desexo que se me deixe de cuartel en Barcelona, e que teño o firme propósito de non aceptar mando, nin ascenso, nin título, nin remuneración algunha. Se consigo o meu obxecto, o poñer a este país en vías de tranquilidade, a miña ambición queda satisfeita. Non hai de min a Vd. antipatía política algunha, e comprenderao Vd. cando lle diga que non estudou o meu pensamento, e non quero entender destas cousas. A diferenza entre Vd. e máis eu estaba nos distintos modos de procedementos na cuestión de alzamento.
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Villares (2009), p. 9.
2. ↑  Segovia (1878), p. 70.
3. ↑  Villares (2009), pp. 9-10.
4. ↑  Villares (2009), p. 10.
5. ↑  Villares (2009), p. 12.
6. ↑  Lafuente & Valera (1890), p. 6.
7. ↑  Villares (2009), pp. 12-13.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Lafuente, Modesto; Valera, Juan (1890). *Historia general de España* (en castelán) **25**. (desde los tiempos primitivos hasta la muerte de Fernando VII por don Modesto Lafuente; continuada desde dicha época hasta nuestros días por don JuanValera ). Barcelona: Montaner y Simón, editores.
* Segovia, Ángel María (1878). *Figuras y figurones biografías de los hombres que más figuran actualmente en España* (en castelán). Madrid: Imprenta de Fernando Cao.
* Villares, Ramón (2009). "Alfonso XII y Regencia. 1875-1902". En Villares, Ramón; Moreno Luzón, Javier. *Restauración y Dictadura*. Historia de España, dirixida por Josep Fontana e Ramón Villares (en castelán) **7**. Madrid: Crítica / Marcial Pons. ISBN 9788416771080.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20021543
* GEC: 0057789

 |