Parte superior dunha estatuilla dunha raíña non identificada. O nariz rompeuse deliberadamente. Granito negro. Principios da XII dinastía exipcia. Museo Petrie de Arqueoloxía Exipcia, Londres
A **Duodécima Dinastía** do antigo Exipto (**XII Dinastía**) combínase a miúdo coas dinastías  undécima,  décimo terceira e a  décimo cuarta baixo o título de grupo de  Reino Medio.

Gobernantes
-----------

Os gobernantes coñecidos da XII Dinastía son os seguintes:

Faraóns da XII dinastía exipcia| Nome | Nome de Horus | Data | Pirámide | Raíña(s) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Amenemhat I | Sehetepibre | 1991 – 1962 a.C. | Pirámide de Amenemhet I | Raíña Neferitatjenen |
| Senusret I (Sesostris I) | Kheperkare | 1971 – 1926 a.C. | Pirámide de Senusret I | Raíña Neferu III |
| Amenemhat II | Nubkhaure | 1929 – 1895 a.C. | Pirámide branca | Raíña Kaneferu  Raíña Keminub? |
| Senusret II (Sesostris II) | Khakheperre | 1897 – 1878 a.C. | Pirámide en El-Lahun | Raíña Khenemetneferhedjet I  Raíña Nofret II  Raíña Itaweret?  Raíña Khnemet |
| Senusret III (Sesostris III) | Khakaure | 1878 – 1839 a.C. | Pirámide en Dahshur | Raíña Meretseger  Raíña Neferthenut  Raíña Khnemetneferhedjet II  Raíña Sithathoriunet |
| Amenemhat III | Nimaatre | 1860 – 1814 a.C. | Pirámide negra; Pirámide en Hawara | Raíña Aat  Raíña Hetepi  Raíña Khenemetneferhedjet III |
| Amenemhat IV | Maakherure | 1815 – 1806 a.C. | Pirámide meridional de Mazghuna (conxectural) |  |
| Raíña Sobekneferu | Sobekkare | 1806 – 1802 a.C. | Pirámide de Mazghuna do Norte (conxectural) |  |

A cronoloxía da XII dinastía é a máis estable de calquera do período anterior ao Novo Reino. O canon de Turín (1290 a.C.) dálle 213 anos (1991-1778 a.C.). Manetón afirmou que estaba baseada en  Tebas, pero a partir de rexistros contemporáneos está claro que o primeiro faraón mudou a súa capital a unha nova cidade chamada "Amenemhat-itj-tawy" ("Amenemhat o incautador das dúas terras "), máis simplemente chamado Iti-Taui. Non se atopou a localización de Iti-Taui, pero crese que está preto de Faium, probablemente preto dos cemiteros reais de El-Lisht. Os exiptólogos consideran que esta dinastía é o apoxeo do  Reino Medio.

A orde dos seus gobernantes é coñecida mediante varias fontes, dúas listas atopadas en templos de Abidos e unha en Saqqara, así como o traballo de Manetón. Unha data rexistrada durante o reinado de Senusret III pódese correlacionar co ciclo sotíaco, En consecuencia, moitos eventos durante esta dinastía poden ser asignados frecuentemente a un ano específico.

### Amenemhat I e Senusret I

Esta dinastía fundouna Amenemhat I, que quizais fora visir do último faraón da XI Dinastía, Mentuhotep IV. Os seus exércitos fixeron unha campaña cara ao sur ata a segunda catarata do río Nilo e cara ao sur de Canaán. Tamén restableceu relacións diplomáticas co estado cananeo de Biblos e con gobernantes helenos no mar Exeo. O seu fillo Senusret I seguiu os triunfos do seu pai cunha expedición ao sur á Terceira Catarata, pero os seguintes gobernantes contentáronse con vivir en paz ata o reinado de Senusret III.

### Senusret III

 Cabeza de Senusret III con características xuvenís. XII Dinastía, c. 1870 a.C. Museo Estatal de Arte Exipcia, Múnic
Ao atopar que Nubia volvérase inestable baixo os anteriores gobernantes, Senusret enviou expedicións punitivas a esa terra, tamén enviou unha expedición ao Levante. Estas campañas militares deron nacemento a unha lenda dun poderoso guerreiro chamado Sesostris, unha historia contada por Manetón, Herodoto e Diodoro Sículo. Manetón afirmou que o mítico Sesostris non só someteu as terras como fixera Senusret I, senón que conquistou partes de Canaán e cruzou a Europa para anexionarse Tracia. Non obstante, non hai rexistros da época, nin en escritos exipcios nin noutros contemporáneos que validen estas afirmacións.

### Amenemhat III

 Parte superior dunha estatua de Amenemhat III. XII Dinastía, c. 1800 a.C. Museo Estatal de Arte Exipcia, Múnic
O sucesor de Senusret Amenemhat III reafirmou a política exterior do seu predecesor. Non obstante, despois de Amenemhat, as enerxías desta dinastía gastáronse en gran parte, e os crecentes problemas de goberno quedaron en mans da última gobernante da dinastía, a raíña Sobekneferu, para resolvelos. Amenemhat é lembrado polo templo mortuorio de Hawara que el construíu, coñecido por Heródoto, Diodoro e Estrabón como o "Labirinto". Ademais, baixo o seu reinado, o pantano explotouse por primeira vez.

Literatura exipcia antiga
-------------------------

 Estela de Abkau
Foi durante a duodécima dinastía que se  refinou a antiga literatura exipcia. Quizais a obra máis coñecida deste período sexa a *Historia de Sinuhé*, da que se recuperaron varios centos de papiros. Durante esta dinastía tamén escribíronse varias obras Didácticas, como as *Instrucións de Amenemhat* e *O conto do labrego elocuente*.

Aos faraóns das dinastías XII a XVIII tamén atribueselles a preservación dalgúns dos papiros exipcios máis salientables:

* 1900 a.C. Papiro Prisse
* 1800 a.C.  Papiro de Berlín
* 1800 a.C. Papiro de Moscova
* 1650 a.C. Papiro de Rhind
* 1600 a.C. Papiro de Edwin Smith
* 1550 a.C. Papiro Ebers

Cronoloxía da XII dinastía
--------------------------

Cronoloxía estimada polos seguintes exiptólogos: 

|  |  |
| --- | --- |
| * Primeiro faraón: **Amenemhat I**
	+ 1994-1964 (Dodson)
	+ 1991-1962 (Redford)
	+ 1991-1962 (Grimal)
	+ 1991-1962 (Arnold)
	+ 1985-1965 (Shaw)
	+ 1980-1951 (Malek)
	+ 1976-1947 (von Beckerath)
	+ 1939/8-1909 (Franke)
	+ 1938-1908 (Krauss)
 | * Último faraón: **Neferusobek**
	+ 1805-1801 (Malek)
	+ 1799-1795 (Shaw)
	+ 1798/97-1794/93 (von Beckerath)
	+ 1790-1786 (Redford)
	+ 1790-1785 (Grimal)
	+ 1787-1783 (Arnold)
	+ 1785-1781 (Dodson)
	+ 1763-1759 (Franke)
	+ 1760-1756 (Krauss)
 |

*Véxase tamén**:* Cronoloxía do Antigo Exipto.
### Cronograma

Notas
-----

Referencias

1. ↑  Aidan Dodson, Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. The American University in Cairo Press, London 2004
2. ↑  Parker, Richard A. "The Sothic Dating of the Twelfth and Eighteenth Dynasties," in *Studies in Honor of George R. Hughes*, 1977

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***XII dinastía exipcia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Lista de faraóns


| Dinastía precedente | Dinastía | Dinastía seguinte |
| --- | --- | --- |
| Undécima Dinastía | Duodécima dinastía1991 a.C.–1802 a.C. | Décimo terceira Dinastía |

<

| * v
* c
* e
Dinastías do antigo Exipto |
| --- |
| Protodinástico | I dinastía · II dinastía  · III dinastía |
| Antigo Reino | IV dinastía · V dinastía · VI dinastía |
| I Período Intermedio | VII dinastía / VIII dinastía · IX dinastía · X dinastía · XI dinastía |
| Reino Medio | XII dinastía · XIII dinastía · XIV dinastía |
| II Período Intermedio | XV dinastía · XVI dinastía · XVII dinastía |
| Reino Novo | XVIII dinastía · XIX dinastía · XX dinastía |
| III Período Intermedio | XXI dinastía · XXII dinastía · XXIII dinastía · XXIV dinastía · XXV dinastía |
| Época tardía | XXVI dinastía · XXVII dinastía · XXVIII dinastía  · XXIX dinastía · XXX dinastía · XXXI dinastía |
| Época grega e romana | macedonia · tolemaica |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q719639
* LCCN: sh2009005152

 |