Ilustración de *Xardín de rosas dos píos*, de Jami, datado en 1553. A imaxe xunta a poesía e as miniaturas persas, habitual en moitas obras da literatura persa.
**Nur ad-Dīn Abd ar-Rahmān Jāmī** (en persa: نورالدین عبدالرحمن جامی), tamén coñecido como Mawlanā Nūr al-Dīn 'Abd al-Rahmān, Abd-Al-Rahmān Nur-Al-Din Muhammad Dashti, ou simplemente como Jami ou Djāmī e en Turquía como Molla Cami, nado en Jam o 7 de novembro de 1414 e finado o 9 de novembro de 1492, foi un poeta persa coñecido polos seus prolíficos estudos e como escritor da literatura mística sufí. Principalmente foi un poeta-teólogo da escola de Ibn Arabi e un Khwājagānī Sũfī, recoñecido pola súa elocuencia e a súa análise da metafísica da misericordia. As súas obras máis célebres son *Haft Awrang, Tuhfat al-Ahrar, Layla wa -Majnun, Fatihat al-Shabab, Lawa'ih, Al-Durrah al-Fakhirah.*

Traxectoria
-----------

Jami ncaeu en Jam, en Khorasan. O seu pai Nizām al-Dīn Ahmad b. Shams al-Dīn Muhammad chegara de Dasht, pequeno lugar do distrito de Isfahán. Uns poucos anos despois do seu nacemento, a súa familia emigrou a Herat, onde puido estudar peripateticismo, matemáticas, literatura persa, ciencias naturais, lingua árabe, lóxica, retórica e filosofía islámica na universidade de Nizamiyyah. O seu pai, tamén sufí, foi o seu primeiro mestre e mentor. Mentres estaba en Herat, Jami tivo unha importante posición na corte, involucrado na política, economía e filosofía do momento e na vida relixiosa.

Como o seu pai era de Dasht, o primeiro pseudónimo de Jami foi *Dashti*, pero máis tarde escolleu empregar *Jami* debido a dúas razóns:

> 
> 
> مولدم جام و رشحهء قلمم   
> جرعهء جام شیخ الاسلامی است   
> لاجرم در جریدهء اشعار   
> به دو معنی تخلصم جامی است  
>   
> O meu lugar de nacemento é Jam, e a miña pluma  
> Bebeu do (coñecemento de) Sheikh-ul-Islam (Ahmad) Jam  
> Así que nos meus libros de poesía  
> O meu pseudónimo é Jami por estas dúas razóns.
> 
> 

Jami foi mentor e amigo do célebre poeta túrquico Alisher Navoi, como apunta nun dos seus poemas:

> 
> 
> او که یک ترک بود و من تاجیک،  
> هردو داشتیم خویشی نزدیک.  
>  U ki yak Turk bud va man Tajik  
> Hardu doshtim kheshii nazdik  
>   
> Aínda que el era turco e eu taxico,  
> Eramos amigos íntimos entre nós.
> 
> 

A continuación marchou a Samarcanda, o principal centro de estudos científicos do mundo musulmán, onde completou os seus estudos. Embarcouse logo nunha peregrinación que aumentou a súa reputación e estableceu a súa importancia no mundo persa. Jami tiña un irmán chamado Molana Mohammad, aparentemente un home instruído e mestre en música, ao que Jami escribiu un poema lamentando a súa morte. Jami tivo catro fillos, mais tres deles morreron antes de cumprir un ano. O seu fillo supervivente chamouse Zia-ol-din Yusef e Jami escribiu o seu libro Baharestan para o seu fillo.

*Mozo buscando o consello do seu pai sobre amor* de *Haft Awrang* de Jami, no relato "Un pai aconsella o seu fillo sobre amor".
Ao final da súa vida vivía en Herat. O seu epitafio di "Cando a túa face está oculta de min, como a lúa se oculta nunha noita escura, perdo estrelas de bágoas e así a miña noite permanece escura a pesar de todas esas estrelas brillantes". Hai varias datas posibles da súa morte, pero a máis aceptada e novembro de 1492. A pesar de que a data real da súa morte é descoñecida, o ano do seu pasamento marca o final da súa contribución, ademais de coincidir cun ano clave, en que os árabes deixaron de habitar a península Ibérica logo de 781 anos. O seu funeral foi dirixido polo príncipe de Herat e asistiron gran número de persoas, demostrando o seu fondo impacto.

Ensinanza e sufismo
-------------------

No seu papel como shaykh sufí, que comezou en 1453, Jami explicou numerosas ensinanzas sobre o seguimento do camiño sufí. Creou unha distinción entre dous tipos de sufismo, coñecidos como os espíritos "profético" e "místico". Jami é coñecido pola súa extrema piedade e misticismo. Mantívose como un suní devoto no seu camiño cara ao sufismo e desenvolveu imaxes de amor terreal xunto co seu afán de mostrar a paixón espiritual da procura de Deus. Comezou a interesarse no sufismo de moi novo cando recibiu unha beizón de Khwaja Mohammad Parsa que estaba a visitar a cidade. A partir deste momento, buscou a guía de Sa'd-alDin Kasgari baseándose nun soño en que lle dixeron que aceptase a Deus e se convertese no seu compañeiro. Jami seguiu a Kasagari e os dous quedaron ligados polo matrimonio de Jami coa neta de Kasgari. Foi coñecido polo seu compromiso con Deus e o seu desexo de separarse do mundo para achegarse a Deus, en ocasións causando que esquecese as normalidades sociais.

Yusuf e Zulaikha (Xosé atrapado pola esposa de Putifar), miniatura de Behzād, 1488.
Trala súa volta ao mundo social involucrouse nun amplo rangode actividades sociais, intelectuais e políticas no centro cultural de Herat. Comprometeuse coa escola de Ibn Arabi, enriquecendo, analizando e mesmo cambiando devandita escola. Jami continuou a aumentar o seu entendemento de Deus mediante visións e feitos milagreiros, esperando acadar un gran coñecemento de Deus na compaña do bendicido por el. Cría que había tres obxectivos para chegar á "presenza permanente con Deus "mediante a constancia e o silencio, afastándose do estado terreal, e o estado constante dun guía espiritual.

Obras
-----

Ilustración de *Bahâristân* (1595), con dúas liñas escritas
Jami escribiu aproximadamente oitenta e sete libros e cartas. A súa obra abrangue dende a prosa á poesía, e dende ao mundano ao relixioso. Escribiu tamén traballos de historia e de ciencia. Ademais fixo comentarios de teólogos, filósofos e sufís anteriores e contemporáneos. En Herat, o seu manual de deseño de regadíos incluía debuxos avanzados e cálculos e é aínda unha referencia clave para o departamento de irrigación.

A súa poesía foi inspirada polos ghazals de Hafiz, e o seu célebra *Haft Awrang* ("Sete tronos") está influído segundo el mesmo dixo pola obra de Nizami. Esta obra é unha colección de sete poemas. Cada poema discute un relato diferente como o Salaman va Absal que conta a historia da atracción carnal dun príncipe pola súa nutriz. Jami emprega simbolismo alegórico xunto co relato que mostra as fases clave do camiño sufí como o arrepentimento e a exposición de aspectos filosóficos, relixiosos, relixiosos ou éticos. Cada un dos símbolos alegóricos ten un significativo coñecemento, particularmente de Deus. A historia reflicte a idea de Jami do rei sufí como ideal no gobernante islámico medieval.

Jami tamén é coñecido por tres coleccións de poemas líricos que abranguen dende a súa mocidade ata o final da súa vida, coñecidas como *Fatihat al-shabab* ("O comezo da mocidade"), *Wasitat al-'ikd* ("A perla central do colar") e *Khatimat al-hayat* ("A conclusión da vida"). Pola obra de Jami, as referencias ao sufismo e aos sufís emerxen como tópicos. Algunhas das súas ideas máis profundas foron as explicacións místicas e filosóficas da natureza da misericordia divina, resultado dos seus comentarios sobre obras alleas.

Arte
----

Jami tamén é coñecido pola influencia da súa poesía, que foi incluída en pinturas persas que mostran a historia de Persia a través de manuscritos ilustrados. A maioría das súas propias obras inclúen tamén ilustracións, algo non habitual nese tempo. A súa poesía profunda adoita ser acompañada por pinturas que reflicten a complexidade da obra e da cultura persa.

Impacto
-------

Jami traballou na corte de Tīmūr en Herat servindo como intérprete e comunicador. A súa poesía reflicte a cultura persa e foi popular no oriente islámico, Asia central e o subcontinente indio. A súa poesía inclúe ideas populares que levaron intereses sufís e non sufís á súa obra. Foi coñecido non só pola súa poesía, senón pola súa obra teolóxica e os comentarios sobre a cultura. A súa obra empregouse en diferentes escolas dende Samarcanda a Istambul e Khayrābād en Persia así como no Imperio Mughal.

Notas
-----

1. ↑  *Culture and Circulation: Literature in Motion in Early Modern India* (en inglés). BRILL. 2014. ISBN 9789004264489. works of the Persian polymath ʿAbd al-RahmanJami (1414–1492) under the auspices of the Neubauer Collegium for ...
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Rizvi, Sajjad. "The Existential Breath of al-rahman and the Munificent Grace of al-rahim: The Tafsir Surat al-Fatiha of Jami and the School of Ibn Arabi". *Journal of Qur'anic Studies*.
3. 1 2  Williams, John (1961). *Islam*. Nova York: George Braziller.
4. ↑  "Nour o-Din Abdorrahman Jami". Iran Chamber Society. Consultado o 3 de abril de 2013.
5. 1 2 3  Losensky, Paul (23 de xuño de 2008). "JĀMI". Encyclopædia Iranica.
6. ↑  Abdullaev K.N. From Xinjiang to Khorasan. Dushanbe. 2009, páx. 70
7. 1 2 3 4  Huart, Cl.; Masse, H. "Djami, Mawlana Nur al-Din 'Abd ah-Rahman". *Encyclopaedia of Islam*.
8. ↑  Ahmed, Rashid (2001). *Taliban*, páx. 40. Yale University Press.
9. ↑  Machatsche, Roland (1996). *The Basics:2 Islam*. Trinity Press.
10. 1 2  Schimmel, AnnMarie (1975). *Mystical Dimensions of Islam*. Capital Hill: The University of North Carolina Press.
11. ↑  Rahman, Fazlur (1966). *Islam*. Holt, Rinehart, and Winston.
12. 1 2 3 4 5  Algar, Hamid (xuño de 2008). "Jami and Sufism". *Encyclopaedia Iranica*.
13. ↑  Kia, Chad (xuño de 2008). "Jami and Sufism". *Encyclopaedia Iranica*.
14. ↑  Algar, Hamid (23 de xuño de 2008). "Jami and Sufism". *Encyclopaedia Iranica*.
15. ↑  Chokkakula, Srinivas (2009). "Interrogating Irrigation Inequities: Canal Irrigation Systems in Injil District, Herat". *Case Study Series. Afghanistan Research and Evaluation Unit*. p. 12.
16. 1 2 3  Lingwood, Chad (marzo de 2011). "Jami's Salaman va Absal: Political Statements and Mystical Advice Addressed to the Aq Qoyunlu Court of Sultan Ya'qub (d. 896/1490)". *Iranian Studies* **44** (2): 175–191. doi:10.1080/00210862.2011.541687.
17. ↑  Lingwood, Chad (marzo de 2011). "Jami's Salaman va Absal: Political Statements and Mystical Advice Addressed to the Aq Qoyunlu Court of Sultan Ya'qub (d. 896/1490)". *Iranian Studies* **44** (2): 174–191. doi:10.1080/00210862.2011.541687.
18. ↑  Kia, Chad (23 de xuño de 2008). "Jami and Persian Art". *Encyclopaedia Iranica*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* E.G. Browne. *Literary History of Persia*. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). 1998. ISBN 978-0-7007-0406-4
* R. M. Chopra, "Great Poets of Classical Persian", Sparrow Publication, Kolkata, 2014, (ISBN 978-81-89140-75-5)
* Jan Rypka, *History of Iranian Literature*. Reidel Publishing Company. 1968 OCLC 460598 ISBN 978-90-277-0143-5
* Ḥāfiż Mahmūd Shīrānī. "Dībācha-ye awwal [First Preface]". In *Ḥifż ul-Lisān [a.k.a. Ḳhāliq Bārī]*, edited by Ḥāfiż Mahmūd Shīrānī. Delhi: Anjumman-e Taraqqi-e Urdū, 1944.
* Aftandil Erkinov A. "La querelle sur l`ancien et le nouveau dans les formes litteraires traditionnelles. Remarques sur les positions de Jâmi et de Navâ`i". *Annali del`Istituto Universitario Orientale. 59, (Napoli), 1999, pp. 18–37.*
* Aftandil Erkinov. "Manuscripts of the works by classical Persian authors (Hāfiz, Jāmī, Bīdil): Quantitative Analysis of 17th–19th c. Central Asian Copies". *Iran: Questions et connaissances. Actes du IVe Congrès Européen des études iraniennes organisé par la Societas Iranologica Europaea*, París, 6–10 de setembro de 1999. vol. II: Périodes médiévale et moderne. [Cahiers de Studia Iranica. 26], M.Szuppe (ed.). Association pour l`avancement des études iraniennes-Peeters Press. París-Leiden, 2002, pp. 213–228.
* Jami. *Flashes of Light: A Treatise on Sufism*. Golden Elixir Press, 2010. ISBN 978-0-9843082-2-4 (libro electrónico)

### Ligazóns externas

* Jami on Iran Chamber Society Website
* Jami's Yusuf and Zulaikha: A Study in the Method of Appropriation of Sacred Text
* Jami's Salaman and Absal as Translated by Edward Fitzgerald. 1904
* Persian deewan of Jami Uploaded by Javed Hussen Arquivado 25 de setembro de 2014 en Wayback Machine.
* Online books by Jami – maktabah.org

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q312458
* WorldCat
* VIAF: 90042997
* BAV: ADV12069699
* BIBSYS: 90227233
* BNE: XX918529
* BNF: 119040224
* BRE: 1951380
* CERL: cnp01259798
* CiNii: DA05426826
* DeutscheBio: 119077884
* EBID: ID
* EGAXA: vtls000811115
* FAST: 37983
* GND: 119077884
* Gutenberg: 25391
* ICCU: SBLV179172
* ISNI: 0000000121431529
* KulturNav: ID
* LCCN: n79068673
* MusicBrainz: ID
* NDL: 001120636
* NKC: jn20010601223
* NLA: 35846537
* NLG: 175520
* NTA: 068960441
* OBP: ID
* OL: OL4285948A
* openMLOL: 126967
* SELIBR: 235982
* SNAC: w6k074cb
* SUDOC: 026880423
* Treccani: giami

 |