Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Ataúlfo.

**Ataúlfo II**, finado no ano 876, foi un relixioso católico galego da Idade Media. Foi o bispo que conseguiu para Santiago de Compostela a condición de cidade episcopal, sendo ata entón Iria Flavia a sé do arcebispado e Compostela a residencia dos bispos. A partir dese momento unifícase a sé e a residencia, coa autorización do papa Nicolao I, e a diocese pasa a denominarse arcebispado de Compostela-Iria, levando os dous nomes unidos pero coa precedencia do de Santiago.

O bispo Ataúlfo tivo un episcopado no que se produciron acontecementos convulsos. Na súa época os normandos aterrorizaron os habitantes do bispado coa destrución e o saqueo das Terras de Iria. Sufriu amais algunha conspiración na súa contra: acusárono de sodomía e para aplacar os seus detractores saíu á praza pública ataviado coa indumentaria episcopal, enfrontouse a un touro bravo e conseguiu domear o animal.

Historia
--------

Igrexa de Santa María de Iria Flavia.
No *Chronicon Iriense,* que recolle os nomes dos bispos de Iria e algúns acontecementos importantes desa época, amais na *Historia Compostelá* descríbese o bispado de Ataúlfo II. Está considerado como iniciador do arcebispado de Compostela-Iria; os bispos Teodomiro e Ataúlfo I, que lle precederon, foron bispos do arcebispado de Iria Flavia, trasladándose a sé en tempos de Ataúlfo II a Santiago de Compostela, onde se situaba o santuario do Apóstolo Santiago, polo temor ás incursións viquingas que chegaban a Iria polo río Ulla a través da ría de Arousa.

Din as citadas crónicas que algúns servidores da Igrexa Compostelá acusárono ante o rei de sodomía, coa axuda dos inimigos do bispo e algúns criados que o traizoaron: Nadón, Cadón e Ensión. Ataúlfo foi conducido a Oviedo perante o rei, que sería Afonso III o Magno ou Ordoño I, quen dispuxo que Ataúlfo fose sometido ó xuízo divino.

Alfonso III o Magno e a raíña Ximena.
Conta a tradición que o bispo dixo misa e, unha vez rematada a cerimonia, saíu á praza onde, ataviado coas pezas pontificais, se enfrontou á furia do touro, diante do pobo alí congregado. Ataúlfo , seguro da súa inocencia, agardou polo animal que se virou manso de súpeto, e puido entón agarralo polos cornos. Quedaron deste xeito demostrada a súa inocencia e os seus detractores en evidencia.

Porén a *Historia Compostelá*, escrita na primeira metade do século XII, sitúa este prodixio na segunda metade do século X, na cidade episcopal de Santiago de Compostela no canto de Oviedo. Antonio López Ferreiro concédelle certa base ó lendario relato, considerando que describe un conflito con preitos que o bispo Ataúlfo soubo resolver ó seu favor.

Maqueta da catedral de Santiago, tal como sería no ano 899.
Unha vez probada a súa inocencia, renunciou á sé de Compostela e retirouse a Grau, en Asturias, para facer vida eremítica, segundo se relata nos textos do *Chronicon Iriense* e da *Historia Compostelá.* Morreu no 876 en Grau e actualmente consérvase o sarcófago na igrexa de La Mata desta localidade. Ataúlfo tiña a consideración de santo e a cornamenta do touro permaneceu exposta por moitos anos na catedral de Oviedo; no século XIX o bispo Pisador de Oviedo prohibiu a devoción ó santo Ataúlfo.

Sisnando I, sobriño de Ataúlfo e o seu sucesor coma bispo, foi quen resolveu traer os restos do seu predecesor a Santiago de Compostela.

A lenda de santo Ataúlfo
------------------------

Durante o século IX o bispo de Compostela Ataúlfo II quixo terminar con certos abusos restablecendo a disciplina eclesiástica, decisión que no contentou a moitos que gozaban de privilexios.

Cadón e Acipilón recibiron a varios clérigos descontentos pola intromisión do bispo compostelán nos seus asuntos, solicitando a comparecencia perante o rei de Asturias Afonso III o Magno. Acusaron a Ataúlfo de conspirar contra o rei e de andar en acordos cos musulmáns para entregarlles as terras galegas.

Compareceu o bispo perante Afonso III, quen o mandou levar preso coma traidor. O seu castigo sería abandonalo diante dun touro bravo. O animal arremeteu contra Ataúlfo ó saír a praza, pero cando o touro chegou xunto ó bispo baixou a cabeza de forma submisa e permitiu que Ataulfo sostivera a súa cornamenta mansamente, quedando deste xeito probada a súa inocencia. Estes feitos están plasmados nun capitel do refectorio da catedral de Pamplona.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Ataúlfo I** |  **Arcebispo de Compostela - Iria** 855 - 877 | Sucesor:**Sisnando I** |

Notas
-----

1. ↑  O bispo Ataúlfo II, no blog *Enxebre Orde da vieira*, en castelán.
2. ↑  Amancio Isla Frez: *Ensaio de historiografía medieval. O Cronicón Iriense*, en *pdf*. Universidad Complutense de Madrid, en castelán.
3. ↑  A lenda do bispo Ataulfo Arquivado 14 de decembro de 2014 en Wayback Machine. no blog de María Celia Forneas *Forneas & Forneas*, en castelán.
4. ↑  O bispo Adaulfo II e o xuízo de Deus, no blog *Tradición Jacobea*, en castelán.
5. ↑  Lenda de San Ataulfo, no portal turístico *Reyno de Navarra*, en castelán.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* O touro na arte e na cultura.

### Bibliografía

* Xosé Filgueira Valverde, *Compostela, camino y estela* (1993), Alsa, Oviedo, ISBN 84-604-6362-1.