recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A **Porta do Leste** (en neerlandés: *Oostpoort*) é a derradeira das cinco portas medievais da muralla da cidade surholandesa de Delft, nos Países Baixos.

Anexa á porta está a ponte *Kleine Oostpoortbrug*.

*Artigo principal**:* Kleine Oostpoortbrug (Delft).
Está situada no ángulo oriental da cidade vella, na desembocadura da canle *Oostende* na canle *Rijn-Schie*. Trátase do único testemuño das fortificacións medievais orixinais da cidade, xa que as restantes portas (*Waterslootse Poort*, *Koepoort*, e portas de Rotterdam, de Schiedam e da Haia), foron derrubadas ao longo do século XIX.

En 1967 foi declarado monumento nacional (Rijksmonument).

Historia e arquitectura
-----------------------

Vita posterior do edificioA porta foi construída cara ao ano 1400 integrada na muralla da cidade. Presenta un dobre acceso, tanto a través dunha vía ordinaria como a través da canle de auga, este último máis rebaixado, que podía ser pechado mediante unha comporta.

A súa constitución é dun corpo central de forma cuadrangular aberto por un arco baixo enmarcado entre dúas torres cilíndricas xemelgas. A parte superior de cada torre, octogonal e rematada en punta, foi engadida entre 1514 e 1519.

No pasado, nas súas inmediacións situábase o muíño do Leste, un dos muíños que formaban parte das murallas da cidade no século XVI e dos que hoxe só se conserba o muíño De Roos.

Entre 1962 e 1964, o complexo foi sometido a uns completos traballos de restauración, e desde 1988 utilízase como espazo para exposicións e como galería de arte.

Como curiosidade, no parque temático Huis Ten Bosch, no Xapón, hai unha réplica da Porta do Leste e a ponte anexa.

Notas
-----

1. ↑  "Oostpoort (Eastern-Gate) in Delft Arquivado 07 de novembro de 2017 en Wayback Machine.". En *Netherlands-Tourism.com. (En inglés)*
2. ↑  "Oostpoort in Delft". En *Rijksmonumenten.nl. (En neerlandés)*
3. ↑  "Vermeer's Delft Today: *Oostpoort (The East-Gate) & Paardenmarkt*". En *Essentialvermeer.com (En inglés)*
4. ↑  Rubín, María José. "Oostpoort, la puerta de Delft". En *Sobreholanda.com (En castelán)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Porta do Leste Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Delft

### Ligazóns externas

* Catalogación do edificio no Rijksmonumentenregister *(en neerlandés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1675862
* Rijksmonument: 11968
* Structurae: 20052282

 |
O **voo 158 de Turkish Airlines** era un voo doméstico de pasaxeiros regular dende o aeroporto Yeşilköy de Istambul ao Aeroporto Internacional Esenboğa de Ancara. O 16 de xaneiro de 1983 o avión que operaba a ruta, un Boeing 727-200, aterrou uns 50 metros antes da pista do seu aeroporto de destino no medio dunha nevada, rompeu e incendiouse. Dos seus 67 ocupantes 47 morreron.

Avión
-----

O avión, un Boeing 727-2F2 con tres motores turboventilador Pratt & Whitney JT8D-15, fora fabricado por Boeing co número de serie 21603/1389 e ralizara o seu primeiro voo no ano 1978.

Tripulación e pasaxeiros
------------------------

O avión levaba 7 tripulantes e 60 pasaxeiros a bordo. 47 dos pasaxeiros morreron, sobrevivindo todos os tripulantes e 13 pasaxeiros con feridas.

Notas
-----

1. 1 2 3  Aviation Safety Network (ed.). "Descrición do accidente". Arquivado dende o orixinal o 30 de xuño de 2017. Consultado o 30 de xaneiro de 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7855224
* ASN: 19830116-1

 |
**Benito Bernardino González de Rivadabia**, nado en Monforte de Lemos o 7 de febreiro de 1747 e finado en Buenos Aires o 28 de setembro de 1816, foi un avogado e militar galego emigrado na Arxentina e pai do presidente da nación, primeiro xefe de estado das Provincias Unidas do Río da Prata, Bernardino Rivadavia.

Traxectoria
-----------

Estuda xurisprudencia e teoloxía na Universidade de Charcas ao chegar a Arxentina, apoiado polo seu tío José de Rivadavia, para posteriormente exercer no Río da Prata como avogado en diferentes cargos públicos. O 18 de marzo de 1776 casa con María Josefa de Jesús de Rivadavia y Rivadeneyra, súa curmá, na cidade de Buenos Aires 

Tras exercer como xuíz de bens de defuntos, rexedor, depositario xeral, tesoureiro diocesano e asesor do gobernador interino enrolouse como alumno da Escola de Náutica, onde se diploma en 1802. Posteriormente destina parte da súa fortuna á industria navieira. Foi dono de barcos mercantes, pero os asaltos piratas do porto de Montevideo causáronlle o roubo de catro dos navíos, momento no que abandona ese empeño empresarial. A cidade patagónica de Comodoro Rivadavia debe o seu nome ás exploracións naúticas do bisneto de Benito, Martín Rivadavia. Durante as invasións inglesas de 1806 e 1807, colabora como mando militar no Tercio de Gallegos así como cos seus bens e influencias na resistencia. Como monárquico e conservador vese envolto nos eventos conducintes á Revolución de Maio onde defendeu a deposición por parte do pobo do Vicerrei Sobremonte con base nas leis de partida de Afonso X o Sabio. Sostivo que o pobo podía tomar as medidas que crese conveniente para a súa defensa, en momentos nos que corría risco inminente a súa conservación.

No ano 1806 popularízase no país o seu preito contra os irmáns Gabriel e José Gascón, tenentes do exército prometidos as súas fillas, cos que tras un desacordo despois do compromiso conduce a Benito Rivadavia a recluir ás fillas no domicilio familiar e posteriormente nunha casa de exercicios relixiosos sen contacto posíbel cos Gascón. O avogado galego esgrime no xuízo o dereito de patria postedade sobre as súas fillas adultas.

Notas
-----

1. ↑  "Benito Rivadavia"*(en castelán)*
2. ↑  Cristóforis, Nadia (2009). *Proa al Plata: las migraciones de gallegos y asturianos a Buenos Aires*. CSIC. p. 117.
3. ↑  "Benito Rivadavia"*(en castelán)*
4. ↑  "Benito Rivadavia" Arquivado 14 de decembro de 2018 en Wayback Machine.*(en castelán)*
5. ↑  Otálora, Mariano (2017). *Los próceres y el dinero*. Sudamericana. p. 299.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5725926
* DBE: benito-gonzalez-rivadavia

 |
Coordenadas: 40°42′05″N 2°37′20″O﻿ / ﻿40.70138889, -2.62222222

Central nuclear de Trillo
A **central nuclear de Trillo** é unha central nuclear española situada no enclave de Cerrillo Alto, no concello de Trillo (Guadalaxara). Está situada xunto ao río Texo.

Dispón dun reactor de auga a presión (PWR) cunha potencia instalada de 1.066 MWe. O seu reactor pertence á chamada terceira xeración de reactores.

O seu axuste á rede deuse o 23 de maio de 1988 sendo a última central nuclear en entrar en funcionamento en España. O 22 de abril de 2013 alcanzáronse os 200 GWh de produción acumulada.

Está operada pola sociedade Centrales Nucleares Almaraz-Trillo (CNAT), que xestiona tamén a Central nuclear de Almaraz, participada por Iberdrola (48%), Unión Fenosa (34,5%), Hidroeléctrica del Cantábrico - EDP(15,5%) e Nuclenor (2%).

Notas
-----

1. ↑  "CNA: Empresas propietarias.". Arquivado dende o orixinal o 20 de xullo de 2011. Consultado o 02 de abril de 2016.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Central nuclear de Trillo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Sitio web da Central Nuclear de Trillo Arquivado 24 de abril de 2016 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1739484
* WorldCat
* VIAF: 157178277

 |
O **Hospital Universitario Ramón y Cajal** é un hospital da cidade de Madrid que foi inaugurado en outubro de 1977 polo entón ministro de Sanidade Enrique Sánchez de León (pertencente a UCD).

Historia
--------

Este centro sanitario foi a culminación da petición do xenro de Francisco Franco, o Dr. Cristóbal Martínez-Bordiú (casado con Carmen Franco, filla do ditador) cirurxián cardíaco. Con todo tras a morte de Franco e a súa posterior apertura, o centro que fora creado como centro de especialidades cirúrxicas, e non como hospital, modificou a súa función.

Na actualidade é un gran hospital terciario, que dá servizo ao Área Sanitaria Leste da Comunidade de Madrid (con todas as especialidades excepto Obstetricia, pola súa proximidade ao Hospital Universitario La Paz, que conta cunha inmensa Maternidade) e que ten como diferenza primordial o que, desde a súa creación, conte cun departamento de investigación composto por catro servizos: Bioquímica, Neurobioloxía, Histoloxía e Bioelectromagnetismo.

Docencia
--------

Como hospital universitario está adscrito á Universidade de Alcalá, xunto ao Hospital Universitario Príncipe de Asturias, ao Hospital Universitario de Guadalaxara e ao Hospital Central da Defensa Gómez Ulla.

Servizos sanitarios
-------------------

No Ramón y Cajal está a unidade de trastornos de identidade de xénero da Comunidade de Madrid. A UTIG está formada por un equipo multidisciplinar de profesionais (endocrinológos, psiquiatras, psicólogos clínicos, xinecólogos, urólogos, cirurxiáns plásticos e otorrinolaringólogos, entre outros) e é unha unidade especializada en Persoas Transxénero e persoas Transexuais.

Notas
-----

1. ↑  Comunidade de Madrid (ed.). "Información xeral para residentes de primeiro ano" (PDF).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***el Hospital Universitario Ramón y Cajal*** |

* Sitio web

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5902966
* WorldCat
* VIAF: 135592390
* BNE: XX100991
* Dialnet: 858956
* GRID: grid.411347.4
* ISNI: 0000 0000 9248 5770

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lucus Augusti.

O **Hospital Universitario Lucus Augusti** tamén coñecido polas súas siglas como **HULA** é un centro asitencial do Sergas da cidade de Lugo situado en San Cibrao, preto da A-6.

Historia
--------

Porta de acceso ao HULA.
Proxectado en 1998 e cunha data prevista de inuguración de 2002 o hospital foi inaugurado en 2010 cun custe superior aos 220 millóns de euros. Ten unha superficie de 166.000m2, ten 869 camas, 19 quirófanos e un heliporto.

O edificio foi construído por San José e Dragados, é unha edificación moderna e funcional cun máximo de seis andares, máis sotos para servizos e maquinaria baixo as cubertas. O exterior está cuberto de lousa e madeira. Unha galería de máis de 600 metros, non accesa aos doentes, comunica todo o hospital dun extremo a outro.

Galería de imaxes
-----------------

* Rotonda de acceso ao HULARotonda de acceso ao HULA
* Acceso de persoalAcceso de persoal
* Zona técnica HULAZona técnica HULA
* Mámoa de San Cibrao no monte xunto ao HULAMámoa de San Cibrao no monte xunto ao HULA

Notas
-----

1. ↑  Pena, Silvia (22 de novembro de 2010). "El Hospital Lucus Augusti abre sus puertas tras 12 años de gestación". *elmundo.es* (en castelán). Consultado o 31 de outubro de 2020.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Nuevo Hospital de Lugo La Voz de Galicia en PDF

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20544953
* Dialnet: 3736273
* GRID: grid.414792.d
* ISNI: 0000 0004 0579 2350

 |
**Enrique Gómez Jiménez**, nado en Santa Clara (Cuba) o 29 de maio de 1889, foi un enxeñeiro e político galego. Foi o 25º presidente do Deportivo da Coruña.

Traxectoria
-----------

Fillo de galegos de Becerreá emigrados en Cuba. Traballou como enxeñeiro de camiños na Xefatura de Obras Públicas de Lugo. Foi presidente do Lugo Sporting Club en 1927. Nas Eleccións a Cortes Constituíntes de 1931 foi elixido deputado pola provincia de Lugo pola Derecha Liberal Republicana, e nas eleccións xerais de 1933 e nas eleccións xerais de 1936 polo Partido Republicano Conservador. No franquismo foi enxeñeiro xefe de Obras Públicas de Lugo en 1940, enxeñeiro xefe de Obras Públicas da provincia da Coruña dende 1947, e inspector xefe de Obras Públicas de Galicia.

Foi presidente do Deportivo da Coruña desde o 30 de maio de 1950, en substitución de Daniel Chaver Gómez, até o 29 de xaneiro de 1952, sendo á súa vez substituído por Manuel Otero Peón.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Daniel Chaver Gómez** |  **Presidente do Deportivo da Coruña** 1950−1952 | Sucesor:**Manuel Otero Peón** |

Vida persoal
------------

Casou en Becerreá con Magdalena Mateo Ferrer en setembro de 1926.

Recoñecementos
--------------

Medalla ao Mérito no Traballo en 1929.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de la Verdad*, 17-5-1923, p. 1.
2. ↑  *La Provincia*, 3-8-1927, p. 1.
3. ↑  *El Progreso*, 19-5-1940, p. 2.
4. ↑  *La Voz de Galicia*, 16-1-1947, p. 3.
5. ↑  *Pueblo*, 13-9-1957, p. 2.
6. ↑  *El Progreso*, 23-9-1926, p. 2.
7. ↑  *La Voz de la Verdad*, 1-10-1929, p. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11919390
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 48480

 |
**Louis Lucien Bonaparte**, nado en Thorngrove (Worcestershire) o 4 de xaneiro de 1813 e finado en Fano (Italia) o 3 de novembro de 1891, foi un filólogo e político francés.

Traxectoria
-----------

Fillo de Lucien Bonaparte e sobriño de Napoleón I foi Príncipe imperial desde o 22 de marzo de 1815, se ben o seu título non foi recoñecido en Francia ata o 21 de febreiro de 1853. Pasou a súa mocidade en Italia e non residiu en Francia ata 1848 cando foi elixido para a Asemblea Nacional por Córsega. Despois da caída de Napoleón III en 1870, volveu a Gran Bretaña.

Dedicado ao estudo comparativo das linguas europeas, foi un dos primeiros filólogos que estudou as falas vivas con métodos rigorosos por medio da comparanza lingüística. Promoveu a tradución do *Evanxeo de Mateu* ao galego, nunha época na que aínda comezaba a tradición literaria moderna do galego. Bonaparte considerou demasiado castelanizada a primeira versión, feita por Vicente Turnes, e o encargo realizouno ao final José Sánchez de Santa María, ao que lle puxo prólogo e publicou en 1861 en Londres co título de *Observaciones comparativas sobre la pronunciación gallega, asturiana, castellana y portuguesa*. Desgrazadamente a tradución e o limiar de Bonaparte pasaron desapercibidos na Galicia da época, a pesar de ser a primeira tradución ao galego moderno (de non ter en conta a *Parábola do Fillo Pródigo* aparecida en 1857 nun libro de Magín Pers i Ramona en Barcelona e de autor descoñecido, aínda que pola escasa calidade da tradución seguramente non galego). Encargou a Manuel Fernández de Castro a tradución do *Evanxeo de Mateu* ao asturiano central.

O seu labor filolóxico tivo máis transcendencia no caso do éuscaro. Louis realizou cinco viaxes a Euskal Herria entre 1856 e 1869. Froito do traballo de campo realizado e do labor dun bo número de colaboradores nativos foi a publicación de 33 escritos nos diversos dialectos do éuscaro ou relacionados con esa lingua, entre os que destacan *Cartes des Sept Provincies Basques montrat la délimitation actuelle de l'Euskara et sa division en dialectes, sous-dialectes et varietés* (1866) e *Le verbe basque en tableaux* (1869), exposición das formas verbais vascas en oito dialectos. Aínda hoxe a clasificación dialectal do vasco é a que el fixo, con algunhas modificacións.

Estudou tamén os dialectos ingleses, italianos, sardos e albaneses.

* Carte des sept Provinces BasquesCarte des sept Provinces Basques
* Carte des sept Provinces BasquesCarte des sept Provinces Basques

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q523352
* WorldCat
* VIAF: 27161096
* Auñamendi: 32829
* BAV: ADV10066160
* BMT: 209565
* BNE: XX1642330
* BNF: 12449323m
* CANTIC: a11244963
* CERL: cnp00417190
* DeutscheBio: 120530198
* EBID: ID
* FAST: 135357
* GEC: 0011067
* GND: 120530198
* ICCU: SBLV316868
* Isidore: bonaparte\_louis\_lucien\_auteur\_du\_texte
* ISNI: 0000 0000 8076 7156
* LCCN: n84120393
* Léonore: [LH//277/58 58]
* NLA: 35020086
* NPG: mp140489
* NTA: 203250443
* ODNB: 96959
* OL: OL2494580A
* openMLOL: 10357
* SELIBR: 300292
* SNAC: w6r79hpn
* SUDOC: 067066917
* WikiTree: Bonaparte-13

 |
Coordenadas: 41°17′29.15″N 01°52′30.06″L﻿ / ﻿41.2914306, -1.8750167

| Garraf |
| --- |
| O Parque do Garraf, desde o castelo de Eramprunyà mirando cara o suroeste. |
|
|
| Marco Legal |
| **Figura de Protección:** | Parque natural |
|
| **Ano de constitución:** | 1986 |
| **Superficie:** | 12.376 hectáreas |
| **Lexislación:** |  |
|
| Datos de interese |
| **País:** | España España |
| **Provincias:** |  Barcelona |
|
| **Concellos:** | Avinyonet del Penedès, Begues, Castelldefels, Gavà, Olesa de Bonesvalls, Olivella, Sant Pere de Ribes, Sitges, Vilanova i la Geltrú |
| **Ríos:** |  |
| **Picos** |  |
|
| **Direccións de interese:** |  |
| **Teléfonos:** |  |
|

O **Parque Natural do Garraf** é un parque natural de 12.376 hectáreas situado na provincia de Barcelona, en Cataluña, e xestionado pola Área de Espazos Naturais da Deputación de Barcelona.

O parque abarca unha parte do Macizo do Garraf e está repartido entre os municipios de Avinyonet del Penedès, Begues, Castelldefels, Gavà, Olesa de Bonesvalls, Olivella, Sant Pere de Ribes, Sitges e Vilanova i la Geltrú.

Xeografía
---------

No parque atópanse restos de antiga ocupación humana (como o Castelo de Eramprunyà e os pobos abandonados de Campdàsens e Jafre) e masías que aínda se dedican á agricultura de servizos do parque. Xusto na fronteira do parque tamén está a Cruz de San Isidoro, no Puig d'en Boronet, moi apreciada en Sitges.

Galería de imaxes
-----------------

* Restos do castelo de EramprunyàRestos do castelo de Eramprunyà
* Cova Emili SabatéCova Emili Sabaté

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Macizo do Garraf

### Ligazóns externas

* Parque do Garraf *(en catalán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3752505
* CDDA: 389129
* GEC: 0288635
* OSM: 2065139
* WDPA: 389129

 |
Hospital Irmáns Ameijeiras visto dende o centro histórico; en fronte da torre do hospital está o Malecón habaneiro
O **Hospital Hermanos Ameijeiras**, oficialmente *Hospital Clínico Quirúrgico «Hermanos Ameijeiras»*, é o hospital público líder de Cuba, situado en Centro Habana, sendo a súa torre ben visible desde o Malecón habaneiro entre o centro histórico e o barrio de Vedado.

Inaugurouse o 3 de decembro de 1982 no edificio no cal antes da Revolución cubana destinaríase ao Banco Central de Cuba.

Está situado nas rúas San Lázaro e Belascoaín no Centro Habana. O terreo mide 35.500 m² e o edificio ten unha superficie de 79.500 m². A sala de recepción mide 75 m por 45 m cun teito de 15 m, e murais do artista Sandú Darié Laver.

Historia
--------

### Orixe e nome

O terreo foi ocupado dende 1852 ata a década dos cincuenta pola Casa de Beneficencia e Maternidade da Habana.

Ao triunfo da revolución en 1959, o edificio estaba medio construído, ía ser o Banco Nacional de Cuba e albergar dependencias como a Bolsa de Valores. Finalmente, o novo estado cubano decidiu completar a construción e facer do edificio un hospital, que se abriu 23 anos despois, en 1982.

Co seu nome significativo, o hospital lembra aos irmáns Ameijeiras, mártires da loita revolucionaria que medraron nas proximidades do edificio.

### Aparición na película *Sicko*

Na película *Sicko de* Michael Moore, Moore levou a Cuba a un grupo de estadounidenses para ensinar como serían tratados alí, para demostrar que un sistema médico socialista como o de Cuba podería prestar un mellor servizo aos pacientes que nos Estados Unidos, onde estes pacientes carecían de cartos para pagar as altas facturas do sistema privado norteamericano.

Notas
-----

1. ↑  Juan de las Cuevas Toraya, *500 años de construcciones en Cuba*, p. 345. Havana, 2001, Servicios Gráficos y Editoriales, S.L.
2. ↑  Boix Comas, Alberto (1955). *Así es Cuba!!*. Petrolera Shell de Cuba.
3. ↑  de las Cuevas Toraya, Juan (2001). *500 años de construcciones en Cuba* (en castelán). Chavín, Servicios Gráficos y Editoriales. p. 345. ISBN 978-84-6073-159-7.
4. ↑  "Cuatro hermanos que lo dieron todo por la Revolución" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 28 de xaneiro de 2012. Consultado o 16 de setembro de 2008.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 
* Sitio oficialArquivado 30 de maio de 2020 en Wayback Machine. *(en castelán)*.
* O Hospital Hermanos Ameijeiras en EcuRed *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5741186
* WorldCat
* VIAF: 159502125
* GRID: grid.414052.6
* ISNI: 0000 0004 0587 6802
* MAG: 2799943988

 |
A **síncope** é un fenómeno fonolóxico (ou fonético) consistente na elisión ou perda dun fonema (ou son) na posición media dunha palabra ou secuencia fónica. Prodúcese especialmente nas vogais e sílabas átonas. Este fenómeno pode darse ó longo da historia da lingua (como na pasaxe do latín *calidus* ao galego *caldo* ou de *delicatus* a *delgado*) ou sincronicamente, en diferentes variedades diatópicas ou diastráticas (como o paso de *cereixa* a *zreixa* ou de *para* a *pra*).

Na antroponimia
---------------

Varios nomes galegos son resultado de procesos de síncope. Por exemplo:

Bieito/Bento<Benedito<*Benedictus*

Breixo<*Verissimum*

Cía/Icía/Cilla<Cecilia<*Cæcilla*

Comba<*Columba*

Fiz<*Felix*

(H)adrán/(H)adrao<(H)adrián/(H)adriano<*Hadrianus*

Paio<Pelaxio<*Pelagius*

Uxía<Ouxea/Euxea<Eugenia<*εὐγενής*

Xan<Xoán<*Johan*

Xes/Xenxo< *Genesius*

Xián/Xiao/Xillán/Xillao<Xulián<*Iulianus*

| * v
* c
* e
Metaplasmos e figuras de dicción |
| --- |
| Aumento | Prótese - Epéntese - Anaptixe - Paragoxe |
| Acurtamento ou Elisión | Aférese - Síncope - Apócope |
| Transposición | Metátese |
| Amálgama | Contracción - Sinérese - Haploloxía - Sandhi - Sandhi tonal |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1136950
* BNCF: 38868
* GND: 4261748-0

 |
Coordenadas: 43°32′00″N 7°02′17″O﻿ / ﻿43.533295673782, -7.0381480863231

Madeira esperando ser cargada no porto ribadense de Mirasol. Vista dende o Parador de Turismo de Ribadeo.
Movemento anual de mercadorías do porto de Ribadeo.
O **porto comercial de Ribadeo**, sobre a ría do mesmo nome,coñecido como **Porto de Mirasol**, é un dos de movemento principal dependentes de Portos de Galicia. Os principais produtos embarcados son madeira e pasta de papel procedente da factoría de ENCE de Navia. Move preto de medio millón de toneladas anuais de mercadorías.

A finais da década de 2000, a aposta de ENCE polo Musel (porto de Xixón) para o embarque da pasta, causou alarma e produciu o comezo de obras para o seu traslado por ferrocarril a dito porto. A comezo de 2019, o goberno do Principado de Asturias, que puxera 2,8 millóns de euros, reclámaos a FEVE ante o abandono do proxecto.

A canle de acceso ó porto necesita ser dragado periodicamente: en 2019 presupóstanse medio millón de euros para facer o dragado, coa retirada duns 43 000 m3 de area.

Outros
------

* Porto de Ribadeo
* Porto deportivo de Ribadeo

Notas
-----

1. ↑  "O porto de Ribadeo volverá a mover case medio millón de toneladas.". *Ribadeando*. Consultado o 15/03/2018.
2. ↑  "El puerto de Ribadeo incrementa en un 7% su tráfico de mercancías". *elprogreso.es*. 26-11-2017. Consultado o 10-02-2019.
3. ↑  "El Principado reclamará a Feve los 2,8 millones que dio para que Ence dejase Mirasol". *La Comarca del Eo*. 9/02/2019.  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)
4. ↑  "Otro dragado mejorará el calado en el canal de la ría y en el náutico ribadense". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2019-03-03. Consultado o 2019-03-03.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Porto deportivo de Ribadeo

### Ligazóns externas

* Plan para o Porto de Ribadeo (2006)
Catedral de Lugo.
Na iconografía relixiosa cristiá, o termo **pantocrátor** aplícase para referirse a Deus pai omnipotente ou tamén a Cristo, como xuíz no Xuízo Final. O termo vén do grego *pantokrátor -átoros*, formado de *pâs pantós*, todo, e dun derivado de *krátos*, forza, poder, de onde o seu significado de *todopoderoso*. Na mitoloxía grega era un atributo de Zeus.

Representouse principalmente na arte bizantina e románica, na forma de Deus bendecindo ó espectador coa man dereita levantada; na man esquerda sostén o Libro dos Sete Selos (segundo a Apocalipse, cap. 5), cuxa apertura simboliza o comezo do Xuízo. Pode aparece-la figura completa, sentada no trono, ou só o busto. Cando representa a figura de Deus pai adoita mostra-lo fillo, Xesús, no colo.

Sexa como for, a figura inscríbese case sempre nun cerco oval en forma de améndoa, denominado mandorla, coas figuras dos catro evanxelistas ó redor formando o tetramorfo: Mateu (home), Marcos (león), Lucas (boi) e Xoán (aguia).

Nas igrexas cristiás pode aparecer esculpido no tímpano da portada ou pintado na bóveda da ábsida.

Galería de imaxes
-----------------

* San Clemente de Taüll (c. 1123), hoxe no Museo Nacional de Arte de Cataluña.San Clemente de Taüll (c. 1123), hoxe no Museo Nacional de Arte de Cataluña.
* Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela.Pórtico da Gloria da Catedral de Santiago de Compostela.
* Catedral de Burgos.Catedral de Burgos.
* Catedral de Cefalú (Sicilia).Catedral de Cefalú (Sicilia).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *Maiestas Domini*
* *Salvator Mundi*

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Pantocrátor*** |

### Ligazóns externas

* Pantocrátor de San Clemente de Taüll.
* Pantocrátor do Monasterio de Daphni, Atenas (século XII).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q752121
* BRE: 2703012
* GEC: 0198891
* GND: 4444052-2

 |
Coordenadas: 42°32′28″N 6°46′36″O﻿ / ﻿42.5411, -6.7767

**Toural dos Vaos** é unha estación de tren de Adif, situada na vila de Toural dos Vaos, provincia de León. Ten servizos de Media Distancia operados por Renfe. Ten tamén funcións loxísticas.

Situación ferroviaria
---------------------

Está situada no punto quilométrico 265,8 da liña de ancho ibérico que une León e A Coruña, a 427 metros de altitude, entre as estacións da Barosa e Villadepalos. O tramo é de vía única e está electrificado.

Era tamén o quilómetro cero do ramal, parcialmente desmantelado, que a unía con Vilafranca do Bierzo.

Historia
--------

A estación foi aberta ao tráfico o 4 de setembro de 1883 coa posta en marcha do tramo Ponferrada-Toural dos Vaos da liña que pretendía unir Palencia coa Coruña. As obras correron a cargo da Compañía dos Ferrocarrís de Asturias, Galicia e León ou AGL creada para continuar cos proxectos iniciados pola Compañía do Ferrocarril do Noroeste de España e xestionar as súas liñas. En 1885, a mala situación financeira de AGL tivo como consecuencia a súa absorción por parte de Norte. En 1941, a nacionalización do ferrocarril en España supuxo a desaparición desta última e a súa integración na reción creada Renfe.

Desde o 31 de decembro de 2004 Renfe Operadora explota a liña mentres que Adif é a titular das instalacións ferroviarias.

A estación
----------

A estación sitúase ao sur da localidade. O seu amplo edificio para viaxeiros de tres plantas ao que se lle uniron varias estruturas anexas formando un complexo de certa envergadura dan conta da importancia que tivo o lugar. Por iso dispón dunha praia de vías formada por unha vía principal (vía 1) e cinco derivacións da mesma (vías 2, 3, 5, 7 e 9). Desde a estación apréciase o antigo ramal que chegaba a Vilafranca desde o norte. O acceso ás vías realízase grazas a dúas plataformas, unha lateral e outra central.

Servizos ferroviarios
---------------------

### Media Distancia

*Actualizado a 18 de xuño de 2016.*

| Liña | Trens | Orixe | <> | Destino |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|
|   | **Intercity** | **Madrid-Chamartín** | <> | **Vigo-Guixar** |
|
| **6** | **Rexional Exprés** | **León**  **Ponferrada** | <> | **Vigo-Guixar** |
|

Notas
-----

1. ↑  Rede ferroviaria española Arquivado 23 de setembro de 2010 en Wayback Machine. *Ministerio de Fomento*
2. 1 2  Palencia a A Coruña ( Compañía de los Ferrocarriles del Noroeste de España) Arquivado 04 de marzo de 2016 en Wayback Machine. *Spanishrailway*
3. ↑  Información técnica *Adif*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Información da estación na web de Adif *(en castelán)*
Coordenadas: 40°48′36″N 73°57′01″O﻿ / ﻿40.810047, -73.95015

O **Apollo Theater** (*Apollo Theatre*) da rúa West 125th, entre Adam Clayton Powell Jr. Boulevard e Frederick Douglass Boulevard no barrio de Harlem en Manhattan, Nova York é unha sala de música que é coñecida polos seus artista afroamericanos. Foi o fogar do *Showtime at the Apollo*, un programa de televisión, emitido entre 1987 e 2008, que amosaba novos talentos. Tivo 1093 episodios.

O teatro, que ten unha capacidade de 1506 persoas, foi construído entre 1913-14 como **Hurtig & Seamon's New Burlesque Theater**, e foi deseñado por George Keister nun estilo neoclásico. Converteuse no Apollo en 1934, cando foi aberto tamén ó público afroamericano, xa que anteriormente só permitía o acceso a brancos. En 1983, tanto o interior coma o exterior do edificio foron designados Patrimonio de Nova York, e foi engadido ó Rexistro Nacional de Lugares Históricos. Estímase que 1,3 millóns de persoas visitan o Apollo cada ano.

Notas
-----

1. 1 2  aia5, pp.528-29

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q619124
* WorldCat
* VIAF: 172402016
* CinemaTreasures: 1306
* Discogs: 365337
* EBID: ID
* GND: 4282577-5
* Google Maps: 2075482377686932525
* ISNI: 0000 0004 0402 4288
* LCCN: sh2007005748
* MusicBrainz: ID
* NKC: ko2017956582
* NRHP: 83004059
* Songkick: 2847
* SUDOC: 149202857

 |
Coordenadas: 38°54′45″N 1°26′07″L﻿ / ﻿38.9125, 1.435278

Vista do porto de Eivisa dende Dalt Vila.
O **Porto de Eivisa** (en catalán: *Port d'Eivissa*) é un porto pesqueiro, comercial, de pasaxeiros e deportivo da cidade de Eivisa, na illa balear homónima.

O porto conta, ademais dos peiraos para mercadorías e pasaxeiros, co dique de Botafoc, onde se realiza a descarga de combustibles que consome a illa e lugar onde amarran os grandes cruceiros que recalan nela. Tamén dispón de varias dársenas deportivas cun total de 1 400 amarres para embarcacións de recreo. O porto é de grande importancia para a illa de Formentera, xa que a conexión entre os dous portos é a única regular de pasaxeiros e mercadorías que funciona todo o ano.

A actividade portuaria na zona data da fundación cartaxinesa, cara ao 650 a. C. e a súa continuidade documéntase cos romanos, vándalos, bizantinos, árabes, cataláns e españois. No século XVII xa había edificios con finalidades portuarias na zona do Raval. A principios do século XX construíuse un dique de abrigo que protexe a zona sur do porto, e desde entón a súa modernización foi intensa.

Notas
-----

1. ↑  Autoritat Portuaria de Balears. "Port d’Eivissa". Arquivado dende o orixinal o 08 de xuño de 2013. Consultado o 16 de febreiro de 2013.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Porto de Eivisa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4779578
* WPI: 38610

 |
O **palacio dos arcebispos de Narbona** (Francia) é un conxunto monumental formado polo palacio vello, as torres da Magdalena e San Marcial, o palacio novo e a Catedral de San Xusto e San Pastor. Forman un complexo arquitectónico excepcional, con mostras de arquitectura carolinxia, románica, gótica e renacentista.

De dereita a esquerda sitúanse a catedral, o Palacio Vello, a torre da Magdalena (unida por un arco coa torre de San Marcial, do século XIV), o Palacio Novo, a Casa da Vila ou casa do concello, (construído entre 1846 e 1852 por Viollet-le-Duc, en estilo trobadoresco), e a torre de Gil Aicelin, edificada entre 1290 e 1311, que ten unha altura de 40 metros. A entrada da torre de San Marcial ten unha áncora que simboliza os dereitos feudales do arcebispo sobre a navegación polo litoral. Dentro do conxunto atópase tamén o Museo Arqueolóxico de Narbona. O conxunto pasou a ser propiedade nacional durante a Revolución francesa e foi mercado pola vila ós arcebispos en 1840.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2274963
* Mérimée: PA00102789
* Structurae: 20015408

 |
***Os cazapantasmas*** (en inglés: *The Real Ghostbusters*) é unha serie de debuxos animados para a televisión baseada no filme de 1984 *Ghostbusters* que se emitiu de 1986 a 1991. En Galicia a Televisión de Galicia emitiuna en 1992.

Desenvolvemento
---------------

A serie emitiuse orixinalmente de 1986 a 1991, producida por Columbia Pictures Television, DiC Entertainment e Coca-Cola. Na versión orixinal os produtores tiveron que lle engadir "The Real" logo dun contencioso con Filmation que tiña a súa propia versión animada, os Ghost Busters. A serie segue as aventuras un grupo de parasicólogos Peter Venkman, Egon Spengler, Winston Zeddemore, Ray Stantz, a súa secretaria Janine Melnitz e a súa mascota a pantasma Moquete que investigan diversos fenómenos paranormais.

O doutor Peter Venkman é quen toma a decisión de aceptar cada caso, o doutor Egon Spengler é o xenio científico que proporciona a tecnoloxía que o grupo precisa para interactuar co reino etéreo, en moitos dos episodios, Egon atopa a solución cando xa se perdeu toda esperanza, o doutor Ray Stantz é a mente mecánica no equipo, aínda que por dentro é coma un neno. Winston Zeddemore encarna a determinación, sempre co seu raio de protóns a punto. Winston Zeddemore, que na película tiña escaso protagonismo, colleu valor nesta serie.

Notas
-----

1. ↑  Adelson, Andrea (30/12/1987). "BUSINESS PEOPLE; For Maker of Cartoons, A Chance to Go Public". *The New York Times*. Consultado o 9/12/2010.
2. ↑  "Top 100 animated series". *IGN*. Arquivado dende o orixinal o 15/05/2010. Consultado o 9/12/2010.
3. ↑  "Interview: Lou Scheimer: A Candid Conversation with Filmation's Founder". *The Trades*. Arquivado dende o orixinal o 25 de maio de 2012. Consultado o 21 de outubro de 2009.
4. ↑  "The Real Ghostbusters Complete Collection". *DVD Talk*. Consultado o 9/12/2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q733938
* AlloCiné: 3612
* Epguides: RealGhostbusters
* IMDb: tt0090506
* LUMIERE: 301861
* OFDb: 9615
* TMDb: 2286
* TVcom: the-real-ghostbusters

 |
**Sebahat Tuncel**, nada en Yazıhan o 5 de xullo de 1975 é unha política kurda, activista polos dereitos das mulleres, anteriormente enfermeira []e membro do Parlamento Turco.

Traxectoria
-----------

Cursou estudos de cartografía e topometría na Universidade de Mersin para máis tarde comezar a súa carreira política a través da sección de mulleres do Partido da Democracia dos Pobos (HADEP) en 1998. Na actualidade é covicepresidenta e deputada en Istambul do Partido Sociedade Democrática (DTP), que ela mesma axudou a fundar. Traballou tamén en organizacións internacionais como a ONU, no seu programa de axuda ao desenvolvemento, UNDP, e Amnistía Internacional.

Foi xulgada en 2006 pola súa pertenza ao Partido dos Traballadores do Kurdistán (PKK), baixo a acusación de facer viaxes frecuentes ós campos do PKK no norte de Iraq e foi encarceada posteriormente. Concorreu ás eleccións xerais ao parlamento turco en 2007 dende a prisión e gañou un escano grazas a 93 000 votos, sendo posta en liberdade en xullo de 2007.

Foi a muller máis nova en ser membro do parlamento turco e a primeira persoa en ser elixida deputada dende a prisión en toda a historia de Turquía. O catro de outubro pasou a prisión provisional, sendo emprisionada con cargos en novembro de 2018.

Segundo a Oficina Legal internacional a fiscalía solicitaba 130 anos de prisión por delitos relacionados co terrorismo debido á súa pertenza ao legalizado Congreso Sociedad Democrática (DTK) e por 16 declaracións e discursos que realizou en reunións e roldas de prensa previos ás reunións do Partido Unidade Democrática (DBP).

O día un de decembro sumouse a Leyla Güven na súa folga de fame. Unha sentenza condeouna a 15 anos de prisión en febreiro de 2019 baixo os cargos de pertenza a organización terrorista e por facer propaganda terrorista.

Notas
-----

1. ↑  "Türkiye Büyük Millet Meclisi 23. Dönem Milletvekili". *Grand National Assembly of Turkey*. 2007. Arquivado dende o orixinal o 16 de xuño de 2011. Consultado o 15 de maio de 2010.
2. ↑  The Relations Between the US, the Kurds, and Turkey, Sebahat Tuncel, Watson Institute, Brown University, Feb. 2008
3. ↑  Row erupts over jailed Turkey MP, BBC, xullo de 2007.
4. ↑  The Kurdish Struggle in Turkey: An interview with Sebahat Tuncel, MP Arquivado 06 de abril de 2009 en Archive.is, Jake Hess, ZNet, xuño de 2008.
5. ↑  "DBP Co-Chair Sebahat Tuncel Arrested". *Bianet*. 7 de novembro de 2016.
6. ↑  Owen, Margaret. "Indictment and Allegations Concerning Ms. Sabahat Tuncel" (PDF). *International Law Bureau*. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 19 de xaneiro de 2019. Consultado o 25 de febreiro de 2019.
7. ↑  "DBP’s Tuncel and 14 female prisoners start hunger strike". *ANF*. 1 de decembro de 2018.
8. ↑  "Turkey jails two Kurdish former parliamentarians". *Reuters* (en inglés). 2 de febreiro de 2019. Consultado o 2 de febreiro de 2019.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Sebahat Tuncel*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Feminismo*** |
A **auricalcita** é un mineral do grupo dos carbonatos. É un mineral secundario produto de alteración da zona de oxidación dos depósitos de zinc e cobre. Minerais asociados son: rosasita, smithsonita, hemimorfita, hidrocincita, malaquita e azurita.

Foi descrito por primeira vez en 1839 por Bottger, quen denominou ao mineral así polo seu alto contido de cinc e cobre, do grego όρειχαλκος (oricalco). O localización tipo áchase na mina Loktevskoye, no río Loktevka, Rudnyi Altai, Altaiskii Krai, Siberia Occidental, Rusia.

Depósitos
---------

No Estado español aparece en forma follosa en Comillas (Cantabria), na Serra de Aralar e na hidrocincita de Urnieta (Guipúscoa), e en La Unión (Murcia). Nos Picos de Europa atópase a variedade buratita.

Notas
-----

1. ↑  Redescolar - Auricalcita Arquivado 02 de setembro de 2010 en Wayback Machine. *(en castelán)*
2. ↑  Handbook of Mineralogy
3. ↑  Mindat

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Auricalcita*** |

### Outros artigos

* Lista de minerais
* Oricalco

### Ligazóns externas

* Webmineral data

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q410369
* MAG: 2779207283
* Mindat: 422

 |
Coordenadas: 42°40′26″N 0°02′00″L﻿ / ﻿42.673888888889, 0.033333333333333

Vista sur de Monte Perdido.
**Monte Perdido** é o macizo calcario máis alto de Europa. O seu pico máis elevado é o Monte Perdido cunha altitude de 3.355 msnm.

Situación e datos
-----------------

Está situado ao norte da provincia de Huesca, no parque nacional de Ordesa e Monte Perdido dentro da vertente sur do Pireneo occidental, na comunidade autónoma de Aragón. Este macizo está incluído dentro da Reserva da biosfera Ordesa-Viñamala declarada pola UNESCO en 1997.

O macizo de Monte Perdido, coñecido polas Tres Sorores ou *Treserols*, está composto polos picos de Monte Perdido, con 3.355 metros, o Cilindro, con 3.328, e o Añisclo, con 3.263, que tamén é chamado Soum de Ramond, dedicado ao pireneísta Louis Ramond de Carbonnières, o primeiro que subiu e contouno. Neste sector atópanse 22 cumios de máis de 3.000 m.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q215662
* WorldCat
* VIAF: 245435800
* BNE: XX5652436
* GEA: 10027
* GEC: 0050084
* GeoNames: 3113777
* GND: 4827106-8
* Treccani: monte-perdido

 |
A **Casa do Labrador** (en castelán: *Casa del Labrador*) é unha das residencias da Familia Real Española. É un palacete neoclásico, que se atopa no municipio español de Aranjuez, na parte meridional da comunidade de Madrid.

A súa construción comezou a finais do século XVIII, a partir dun deseño inicial do arquitecto Juan de Villanueva, que foi transformándose sucesivamente nos trece anos que duraron as obras e reformas. O seu aspecto final débese a Isidro González Velázquez, quen dotou ao conxunto de numerosos motivos ornamentais externos. O interior destaca pola súa decoración suntuosa, obra de Jean-Démosthène Dugourc, no seu maior parte, e polas pinturas de Mariano Salvador Maella, entre outros autores.

O monumento depende de Patrimonio Nacional, o organismo estatal que gestiona os bens do Estado ao servizo da Coroa. No ano 2001 foi catalogado como Patrimonio da Humanidade, xunto con outros recintos histórico-artísticos da localidade, inscritos na lista da Unesco co nome de Paisaxe cultural de Aranjuez. Está permitida a súa visita, a partir de horarios establecidos.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Casa do Labrador Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5755509
* GeoNames: 10280635

 |
Coordenadas: 43°22′10″N 8°23′57″O﻿ / ﻿43.369524, -8.39923

O **Teatro Circo Emilia Pardo Bazán** foi un centro de representación escénica situado na cidade da Coruña. Foi inaugurado o 11 de abril de 1903 e demolido en 1915.

Historia
--------

Sede da autoridade portuaria da Coruña, no soar en que estivo situado o Teatro Circo
O Teatro Circo Emilia Pardo Bazán foi deseñado polo arquitecto bilbaíno Atanasio Anduiza modificado por Pedro Mariño. Localizábase na avenida da Mariña, en terreos do porto, onde entre 1888 e 1901 estivo situado o Circo Coruñés. Inicialmente íase chamar Teatro Circo Concepción Arenal, mais o fillo da homenaxeada rexeitou a idea. O 15 de abril de 1902, o presidente da sociedade do teatro, Juan Rodríguez Montero, informou do nome definitivo, dedicado a Emilia Pardo Bazán.

A inauguración tivo lugar o 11 de abril de 1903 coa obra *La Tempestad*. Xa durante ese ano ofrecéronse tamén sesións de cinema.

O Teatro Circo estaba situado xunto ao municipal Teatro Principal e para evitar a competencia na concesión incluíronse cláusulas en favor do teatro municipal. Por este motivo, viuse obrigado ao peche e o 4 de decembro de 1912 aprobouse a súa adquisición para convertelo na Escola Superior de Comercio. Finalmente, o 15 de setembro de 1915 o concello aprobou a demolición do teatro.

Descrición
----------

O edificio medía 50 metros de lonxitude e 30 metros de largo. A fachada estaba inspirada nos teatros italianos, cun frontón triangular sustentado por columnas de estilo corintio e un pórtico para gorecer o público. A pista contaba con 450 butacas, e a capacidade total era de 1800 espectadores.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Fernández, Carlos (16-10-2004). "Aquellos teatros desaparecidos". *La Voz de Galicia* (en castelán) (A Coruña). Consultado o 29-08-2021.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Fernández Caamaño, J.M. (28-12-2004). "Los diez años del teatro circo Emilia Pardo Bazán". *El Ideal Gallego* (en castelán). Consultado o 29-08-2021.
3. ↑  González Catoyra 1994, pp. 19-20.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***A Coruña*** |

### Bibliografía

* González Catoyra, Alfonso (1994). *Cronología coruñesa 1901-1993* (en castelán).
* Tomé, Pablo (1988). *Breve historia del teatro-circo Emilia Pardo Bazán de La Coruña*. Boletín Académico. Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña. pp. 41–47. ISSN 0213-3474.

### Ligazóns externas

* Reconstrución virtual
O **voo 759 de Pan Am** era un servizo doméstico regular de pasaxeiros dende Miami ata San Diego, con escalas en Nova Orleáns e Las Vegas. O día 9 de xullo de 1982 o Boeing 727 que operaba a ruta esnafrouse no suburbio de Kenner de Nova Orleáns despois de verse forzado a baixar por unha microrráfaga de vento tras a engalaxe. As 145 persoas a brdo e 8 en terra morreron. O accidente foi o que máis vítimas mortais tivo no ano 1982.

Avión e tripulación
-------------------

O avión implicado, un Boeing 727-235 de 14 anos, con rexistro N4737 e número de construción 19457/518, fora entregado a National Airlines o 31 de xaneiro de 1968. O aparello estaba equipado con tre motores Pratt & Whitney JT8D-7B, e fora rebautizado de *37 Susan/Erica* e *Clipper Defiance* tras a fusión de National con Pan Am.

No momento do accidente o avión levaba 138 pasaxeiros e 7 tripulantes. O capitán era Kenneth L. McCullers, de 45 anos e con 11 727 horas de voo, incluídas 10 595 no Boeing 727. McCullers foi descrito por outros como un piloto "por riba da media", con quen era "confortable" voar debido ao seu excelente xuízo e habilidade para o mando. O primeiro oficial era Donald G. Pierce, de 32 anos e con 6 127 horas de voo 3 914 delas no Boeing 727. Pierce foi descrito por outros capitáns como un piloto concienzudo con excelentes coñecementos de sistemas de avións e de procedementos e técnicas de voo da compañía. O enxeñeiro de voo era Leo B. Noone, de 60 anos e con 19 904 horas, 10 508 no Boeing 727. Os tres tripulantes non informaran de problemas de sono ou de saúde e pasaran as súas probas sen problemas.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  "Informe do accidente" (PDF). *NTSB*. Consultado o 2018-12-20.
2. ↑  Ranter, Harro. "ASN Aircraft accident Boeing 727-235 N4737 New Orleans International Airport, LA (MSY)". *aviation-safety.net*. Arquivado dende o orixinal o 09 de xuño de 2013. Consultado o 2018-12-24.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2254983
* ASN: 19820709-0

 |
Fonoautógrafo de 1857, primeiro invento capaz de rexistrar son.
O **fonoautógrafo** foi o primeiro dispositivo capaz de gravar son, gravándoo en forma dunha liña nun soporte que constaba dun cilindro con fume dunha lámpada, aínda que despois era imposible reproducilo, pero aínda así este artefacto serviu para ver que era posible o rexistro do son, como tamén se usou para experimentos no campo da acústica.

Historia
--------

Este artefacto foi o primeiro dispositivo capaz de gravar sons, inventado polo francés Leon Scott e patentado o 25 de marzo de 1857. Podía transcribir son a un medio visible, pero non tiña forma ser reproducido despois. O aparato consistía dun corno ou un barril que recollía as ondas cara a unha membrana ao que se ataba un estilo. Cando chegaba o son, este vibraba e movíase e o son podía gravarse nun medio visible. Inicialmente, o fonoautógrafo gravaba nun cristal afumado. Unha versión posterior usaba un papel tamén afumado enrolado nun tambor ou cilindro. Outra versión debuxaba unha liña representando o son nun rolo de papel. O fonoautógrafo era considerado como unha curiosidade de laboratorio para o estudo da acústica. Era usado para determinar a frecuencia dun ton e para estudar o son e a fala. Non se entendeu até despois do desenvolvemento do fonógrafo que a onda gravada polo fonoautógrafo era de feito unha gravación do son que só necesitaba un medio de reprodución adecuado para soar.

Fonoautograma de 1860 por Leon Scott, a primeira gravación reproducible e recoñecible da voz humana coñecida.
No 2008, estudosos da historia do son americanos reproduciron por primeira vez o son gravado por un fonoautógrafo.

O equipo logrou ter acceso aos papeis con gravacións do fonoautógrafo de Leon Scott que estaban gardados na oficina de patentes da Académie des Sciences francesa. Escanearon o papel en relevo cun sofisticado programa de ordenador desenvolvido anos antes pola Biblioteca do Congreso estadounidense. As ondas do papel foron traducidas por un ordenador a sons audibles e recoñecibles. Un deles, creado o 9 de abril de 1860 resultou ser unha gravación de 10 segundos (de baixa fidelidade pero recoñecible) de alguén cantando a canción popular francesa "Au Clair de la Lune". Este "fonoautograma" é a primeira gravación de son coñecida así como a primeira gravación que é, empiricamente, re-producible. Moi anterior á gravación dun reloxo parlante de Frank Lambert e a dun concerto de Haendel realizada pola Compañía de Fonógrafos de Edison, que datan de dúas e tres décadas despois, respectivamente.

Notas
-----

1. ↑  Jody Rosen (27 de marzo de 2008). "Researchers Play Tune Recorded Before Edison". *New York Times*.
2. ↑  El primer sonido jamás grabado Arquivado 10 de xullo de 2009 en Wayback Machine. en *público.es*. Publicado o 28/03/2008
3. ↑  Un francés consiguió grabar sonido 17 años antes que Edison, en *El País*, 28/3/2008.
4. ↑  Fonoautógrafo de 1860 La muerte geométrica de Sócrates

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fonógrafo
* Historia do rexistro do son

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q959646
* AAT: 300312284
* EBID: ID
* MAG: 2776526667

 |