**Eileen Gray**, nada como **Kathleen Eileen Moray Smith** o 9 de agosto de 1878 e finada o 31 de outubro de 1976, foi unha arquitecta e deseñadora de mobles irlandesa que se converteu nunha pioneira do Movemento Moderno en arquitectura. Ao longo da súa carreira, estivo asociada con moitos artistas europeos notables da súa época, incluíndo Kathleen Scott, Adrienne Gorska, Le Corbusier e Jean Badovici, cos que estivo involucrada sentimentalmente. A súa obra máis famosa é a casa coñecida como E-1027 en Roquebrune-Cap-Martin, Francia.

Traxectoria
-----------

Gray naceu en Brownswood, un terreo preto de Enniscorthy no condado de Wexford, no sueste de Irlanda. Era a máis nova de cinco fillos. O seu pai, James McLaren Smith, era un paisaxista escocés. Fomentou o interese de Gray pola pintura e o debuxo. O matrimonio dos seus pais rematou nun divorcio cando ela tiña once anos e o seu pai deixou Irlanda para vivir e pintar en Europa.

A nai de Gray, Eveleen Pounden, era neta de Francis Stuart, décimo Earl de Moray. Converteuse na décimo novena Lady Gray en 1895 despois da morte do seu tío. Aínda que a parella xa estaba separada a estas alturas, o pai de Gray cambiou o seu nome a Smith-Gray por licenza real e os catro fillos foron a partir de entón coñecidos como Gray.

Gray dividiu a súa educación entre Brownswood House en Irlanda e a casa da familia no número 14 de The Boltons, en Kensington, Londres. Foi presentada como debutante no Palacio de Buckingham en 1898.

### Educación

Gray asistiu brevemente a unha escola en Dresden, Alemaña, pero foi educada principalmente por institutrices. A educación artística seria de Gray comezou en 1900 na Slade School de Londres. Gray foi unha estudante de belas artes rexistrada no Slade de 1900 a 1902. Aínda que a educación artística era típica dunha moza da clase de Gray, Slade foi unha opción infrecuente. Coñecida como unha escola bohemia, as clases de Slade eran xeralmente mixtas, o que era habitual na época. Gray foi unha das 168 alumnas dunha clase de 228. Gray tivo moitos profesores influentes no Slade, incluíndo Philip Wilson Steer, un pintor de paisaxes románticas, Henry Tonks, un cirurxián e pintor de figuras, e Frederick Brown.  Mentres estaba en Slade, Gray coñeceu ao restaurador de mobles Dean Charles en 1901. Charles foi a primeira introdución de Gray ao lacado e ela tomou leccións sobre a técnica da súa empresa no Soho. 

En 1902, Gray trasladouse a París con Kathleen Bruce e Jessie Gavin. Matrícularonse na Académie Colarossi, unha escola de arte popular entre estudantes estranxeiros, pero pronto cambiaron á Académie Julian. En 1905, Gray volveu a Londres para estar coa súa nai enferma. Durante os dous anos seguintes, estudou lacado con Dean Charles antes de regresar a París. Cando volveu a París, Gray comprou un piso na rúa Bonaparte e comezou a adestrar con Seizo Sugawara. Sugawara era de Jahoji, unha aldea do norte de Xapón famosa polo seu traballo coa laca, e estivo en París para restaurar as pezas de laca que Xapón enviara á Exposición Universal. Gray estaba tan dedicada a aprender o oficio que sufriu a chamada enfermidade da laca, unha erupción dolorosa nas mans, pero que non lle impediu traballar.

*Le salon de verre* (Salón de cristal) deseñado por Paul Ruaud con mobles de Eileen Gray, para Madame Mathieu-Levy (Juliette Lévy) modista da *boutique* J. Suzanne Talbot, 9, rue de Lota, París, 1922 (publicado en *L'Illustration*, 27 de maio de 1933)
En 1910, Gray abriu un taller de lacas con Sugawara. En 1912, producía pezas para algúns dos clientes máis ricos de París. Gray serviu como condutora de ambulancias ao comezo da Primeira Guerra Mundial antes de regresar a Inglaterra para esperar á fin da guerra con Sugawara.

### Deseño de Interiores

Despois da guerra Gray e Sugawara regresaron a París. En 1917, Gray foi contratada para redeseñar o apartamento da rúa de Lota da anfitrioa Juliette Lévy. Tamén coñecida como Madame Mathieu Levy, Juliette era propietaria da casa de moda e da tenda de sombreiros.

O apartamento *Rue de Lota* foi chamado "o epítome do Art Déco". Un número de 1920 de *Harper's Bazaar* describe o apartamento da *Rue de Lota* como "totalmente moderno aínda que hai moito sentimento polo antigo". O mobiliario incluía algúns dos deseños máis coñecidos de Gray: a cadeira Bibendum e a cama de día Pirogue. A cadeira Bibendum era unha versión do Home Michelin con formas parecidas a pneumáticos sentadas nun marco de aceiro cromado. A forma da cadeira lembra as voluptuosas figuras das mulleres nas pinturas renacentistas, mentres que a xeometría remite aos ideais de Werkbund. A cama de día Pirogue tiña forma de góndola e estaba rematada en laca de bronce patinado, inspirada nas canoas polinesias, tamén puido estar influenciado polo currach irlandés. 

O escaparate de Jean Desert foi inaugurado por Gray en 1922.
O éxito do proxecto levou a Gray a abrir a súa propia tenda en 1922. Jean Désert estaba situada na elegante Rue du Faubourg Saint-Honoré en París.  A tenda recibiu o nome dun dono masculino imaxinario "Jean" e do amor de Gray polo deserto do norte de África. Gray deseñou a fachada da tenda. Jean Désert vendeu as alfombras xeométricas abstractas deseñadas por Gray e tecidas nos talleres de Evelyn Wyld. Entre os clientes figuraban James Joyce, Ezra Pound e Elsa Schiaparelli.

Ao principio Gray utilizou materiais luxosos como madeiras exóticas, marfil e peles. A mediados da década de 1920, as súas pezas fixéronse máis simples e industriais. Isto reflicte o seu crecente interese pola obra de Le Corbusier e outros modernistas, que valoraban a utilidade e os principios matemáticos sobre a ornamentación. Jean Désert pechou debido a perdas financeiras en 1930.

### Arquitectura

En 1921, Gray estaba relacionado sentimentalmente co arquitecto e escritor romanés Jean Badovici, que era 15 anos menor que ela. El animou o seu crecente interese pola arquitectura. De 1922/1923 a 1926 Gray realizou unha aprendizaxe informal de arquitectura para si mesma xa que nunca recibira formación formal como arquitecta. Estudou libros teóricos e técnicos, tomou clases de debuxo e fixo que Adrienne Gorska a levase ás obras. Tamén viaxou con Badovici para estudar edificios famosos e aprendía mentres os redeseñaba.

#### E-1027

A casa E-1027 na costa do *Cap Martin*.
En 1926, comezou a traballar nunha nova casa de vacacións preto de Mónaco para compartir con Badovici. Debido a que un estranxeiro en Francia non podía posuír a propiedade enteira, Gray comprou a terra e púxoa a nome de Badovici, converténdoo no seu cliente no papel. A construción da casa levou tres anos e Gray permaneceu no lugar mentres Badovici a visitaba ocasionalmente.

A casa recibiu o enigmático nome de E-1027. Era código para os nomes dos amantes; o E para Eileen, o 10 para J de Jean, o 2 para B de Badovici e o 7 para G de Gray. E-1027 descríbese habitualmente como unha obra mestra.

E-1027 é un cubo branco construído en terreo rochoso sobre alicerces elevados. Segundo Frances Stonor Saunders, o E-1027 foi formulado nos "*Five Points of the New Architecture*" (os cinco puntos da nova arquitectura) de Le Corbusier porque é unha casa de planta aberta que se alza sobre alicerces con fiestras horizontais, unha fachada aberta e un tellado accesible, por escaleira. Porén, Gray criticou o foco do movemento vangardista no exterior dos edificios, escribindo "O plano interior non debería ser o resultado incidental da fachada; debería levar a unha vida lóxica e harmoniosa". Segundo o crítico de arquitectura Rowan Moore, o E-1027 "crece dende os mobles a un edificio". A estas alturas, Gray estaba fascinada polos mobles lixeiros, funcionais e multiusos que ela chamou "estilo *camping*". Creou un carriño de té cunha superficie de cortiza, para reducir o traqueteo das cuncas, e colocou espellos para que o visitante puidese ver a parte traseira da súa cabeza. Na entrada da E-1027 Gray creou un nicho de celuloide para sombreiros con estantes de rede para permitir unha visión clara sen risco de que se depositase o po.

Cando rematou a E-1027, Badovici dedicoulle unha edición da súa revista e anunciouse a si mesmo como o seu arquitecto conxunto. Esta afirmación foi desmentida por Jennifer Goff, conservadora do Museo Nacional de Irlanda. Segundo a investigación de Goff, todos os planos existentes da casa estaban só en mans de Gray e "o papel de Badovici era en primeiro lugar cliente e segundo arquitecto consultor". Na súa colaboración de seis anos con Badovici, Gray foi capaz de crear 9 edificios e renovacións, 4 dos cales foron acreditados a Badovici.

Gray e Badovici separáronse e en 1931 Gray comezou a traballar nunha nova casa, Tempe à Pailla, sobre a próxima cidade de Menton. O nome Tempe à Pailla tradúcese ao galego como "Tempo e palla" e fai referencia a un proverbio provenzal que di que ambos son necesarios para que os figos maduren. Era unha pequena casa de dous dormitorios cunha gran terraza. Gran parte dos mobles eran transformables, incluíndo armarios expandibles e unha banqueta de comedor que se dobraba para almacenar e podía converterse nunha mesa ocasional. Con Tempe à Pailla, Gray afastouse do ideal de plan libre de Le Corbusier e creou espazos máis separados, ao tempo que maximizaba as vistas panorámicas da casa. O deseño de Gray tamén maximizou o fluxo de aire e a luz natural con características como fiestras pechadas e lucernarios. A cociña de varios niveis de Gray foi influenciada pola Cociña Frankfurt de Margarete Schütte-Lihotzky.

Le Corbusier quedaba moitas veces na E-1027 e aínda que a admiraba, en 1938/1939 esnaquizou as súas paredes con murais de mulleres espidas. Isto violou o desexo expreso de Gray de que E-1027 estivera libre de calquera decoración. O seu debuxo *Tres mulleres* representaba a Eileen e Jean xuntos. Beatriz Colomina, no seu artigo "*War On Architecture: E.1927*", aclara que, como colono arquetípico, Le Corbusier non o pensaba como "unha invasión, senón como un agasallo [que] non pode ser devolto".

En 2013, o crítico *de The Observer*, Rowan Moore, cualificouno de "acto de falocracia espida" por parte dun home que afirmaba "o seu dominio, como un can que ouriña, sobre o territorio", sendo "calurosamente debatido" a natureza deste "espasmo de brutalidade cómica" como "un acto de vandalismo... violación da propiedade intelectual do arquitecto orixinal..." ou "simplemente esnobismo e sexismo". Un dos murais, titulado *Three Women*, é a resposta de Le Corbusier ao uso de Gray do desexo e da feminidade no seu traballo. O contido da pintura (tres figuras femininas entrelazadas) podería ser unha referencia á bisexualidade de Gray.

Os propietarios da Casa E-1027 foron Marie-Louise Schelbert, unha amiga de Corbusier, e Heinz Peter Kägi. O actual propietario é o arquitecto Renaud Barrés. E-1027 tamén foi escenario de moitas traxedias. En 1965, Le Corbusier morreu dun ataque cardíaco pouco despois de nadar na praia situada nas proximidades. En 1996, Heinz Peter Kägi, o xinecólogo de Marie-Louise Schelbert, morreu acoitelado durante un altercado con dous homes no salón.

### Na guerra

En 1919 o X *Salon des Artistes Décorateurs* presentou mobles económicos de posguerra. O obxectivo do *Salon des Artistes* era reconstruír París e borrar as cicatrices da guerra que deixou no país. Nos seus esforzos, varios artistas buscaron restablecer que París aínda era a "capital intelectual do mundo". Durante esta reconstrución da posguerra o impulso á modernización foi cada vez máis evidente. Esta exposición foi feita nun intento de apoiar as novas artes do renacemento francés, superando aos deseñadores alemáns. Gray participou na exposición, pero as súas obras non foron documentadas. En 1920 *Harper's Bazaar* publicou un artigo dedicado a manter un rexistro do traballo da laca de Gray afirmaba "*Laquer Walls and Furniture Displace Old Gods in Paris and London*" ("Paredes e mobles lacados desprazan aos vellos Deuses en París e Londres").

Durante a Segunda Guerra Mundial, Gray foi internada como estranxeira e as súas casas foron saqueadas. Moitos dos seus debuxos, maquetas, notas arquitectónicas e papeis persoais foron destruídos polos bombardeos. Os soldados alemáns utilizaron as paredes da E-1027 como práctica de tiro.

### Últimos anos

O interese renovado polo traballo de Gray comezou en 1967 cando o historiador Joseph Rykwert publicou un ensaio sobre ela na revista italiana de deseño *Domus*. Despois da publicación do artigo, moitos "estudantes comezaron a chamar á súa porta" ansiosos por aprender da agora famosa deseñadora. Nunha poxa de París de 1972, Yves Saint Laurent comprou *Le Destin* e reavivou o interese pola carreira de Gray.

A primeira exposición retrospectiva do seu traballo, titulada *Eileen Gray: Pioneer of Design*, celebrouse en Londres en 1972.  Ao ano seguinte seguiu unha exposición en Dublín. Na exposición de Dublín, Gray, de 95 anos, recibiu unha bolsa honorífica polo *Royal Institute of the Architects of Ireland*.

En 1973 Gray asinou un contrato para reproducir a cadeira Bibendum e moitas das súas pezas por primeira vez, con Aram Designs Ltd, Londres. Aïnda permanecen en produción.

Eileen Gray morreu o día de Halloween de 1976. Está enterrada no cemiterio de Père Lachaise en París, pero debido a que a súa familia omitiu pagar a taxa da licenza, a súa tumba non é identificable.

### Vida persoal

Gray era bisexual, mesturouse nos círculos lésbicos da época, sendo asociada con Romaine Brooks, Loie Fuller, Marie-Louise Damien (unha cantante co nome artístico *Damia*) e Natalie Barney. A relación intermitente de Gray con Marie-Louise Damien rematou en 1938, despois de que nunca se volveron ver, aínda que ambos viviron ata os noventa anos na mesma cidade.

Gray tamén tivo durante algún tempo unha relación intermitente con Jean Badovici, o arquitecto e escritor romanés. El escribira sobre o seu traballo de deseño en 1924 e animou o seu interese pola arquitectura. A súa relación romántica rematou en 1932. 

Como nunca viviu en Irlanda durante a súa vida adulta, na súa vellez dixo: "Non teño raíces, pero se as teño, están en Irlanda".

### Póstumo

Os logros de Gray foron restrinxidos durante a súa vida. Segundo Reyner Banham:

> "[o traballo de Eileen Gray] tamén foi, no seu día, parte dun estilo persoal e dunha filosofía de deseño que, polo que parece, eran demasiado ricos para que os expertos os tomaran. E se os expertos non te publican, sobre todo nos grandes compendios que definen os canons dos anos trinta, corenta e cincuenta, deixas de aparecer no rexistro e deixas de formar parte do universo do discurso académico."
> 
> 

O Museo Nacional de Irlanda ten unha exposición permanente da súa obra no recinto de *Collins Barracks*.

En febreiro de 2009, a cadeira de Gray "Dragons" fabricada por ela entre 1917 e 1919 (adquirida pola súa primeira mecenas Suzanne Talbot e posteriormente parte da colección de Yves Saint Laurent e Pierre Bergé) foi vendida nunha poxa en París por 21,9 millóns de euros, establecendo un récord nas poxas de arte decorativa do século XX.

O documental de Marco Orsini, *Gray Matters*, foi lanzado en 2014. Unha película biográfica sobre a vida de Gray de Mary McGuckian, *The Price of Desire* estreouse en 2016. Unha curtametraxe de 2020 de Michel Pitiot, *In Conversation with Eileen Gray*, estaba baseada nun entrevista inédita de 1973 con Andrew Hodgkinson.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  O'Reilly, Patricia (2010). "Furniture as art: the work of Eileen Gray" [O mobiliario como arte: a obra de Eileen Gray]. *Historia de Irlanda* **18** (3): 42–46. JSTOR 40664797.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  "Visionary Gray Shines Strong". *independent.ie*. Consultado o 2018.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  Goff, Jennifer (2014). *Eileen Gray: Her Work and Her World*. Irish Academic Press. ISBN 9780716533122.
4. 1 2 3  "Future worlds". *theguardian.com*. Consultado o 2018.
5. ↑  "Eileen Gray's Infinite Possibilities". *nybooks.com*. Consultado o 2020.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  "The house that Eileen built". *theguardian.com*. Arquivado dende o orixinal o 2018. Consultado o 2014.
7. ↑  Munro, Jane (2003). "Steer, Philip Wilson". *Oxford University Press*. ISBN 9781884446054. doi:10.1093/gao/9781884446054.article.t081168.
8. ↑  Biernoff, Suzannah (2010). "Flesh Poems: Henry Tonks and the Art of Surgery". *Visual Culture in Britain* **11** (1): 25–47. ISSN 1471-4787. PMC 3158130. PMID 21874121. doi:10.1080/14714780903509979.
9. 1 2 3  Banham, Joanna (1997). *Encyclopedia of Interior Design*. Routledge. ISBN 9781136787577.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  "Eileen Gray: a life restored". *1843magazine.com*. Consultado o 2015.
11. ↑  "Eileen Gray's Bibendum: A Modern but Feminine Chair". *furniturelibrary.com*. Consultado o 2014.
12. ↑  "Design Icon: Eileen Gray". *dwell.com*. Consultado o 2021.
13. 1 2  "Eileen Gray". *vam.ac.uk*. Consultado o 2018.
14. 1 2 3 4 5  "Eileen Gray, Freed From Seclusion". *nytimes.com*. Consultado o 2018.
15. ↑  Garner, Phillipe (1993). *Eileen Gray Designer and Architect*. Tashen. ISBN 3-8228-9356-0.
16. 1 2 3 4  "Finding aid for the Eileen Gray architectural drawings, 1930-1947". *oac.cdlib.org*. Consultado o 2018.
17. 1 2 3 4 5  "Eileen Gray's E1027: a lost legend of 20th-century architecture is resurrected". *theguardian.com*. Arquivado dende o orixinal o 2018. Consultado o 2015.
18. 1 2 3 4  Constant, Caroline (2000). *Eileen Gray*. Phaidon. ISBN 0-7-148-3905-1.
19. 1 2  Rowlands, Penelope; Bartolucci, Marisa; Gray, Eileen (2002). *Eileen Gray*. Chronicle Books. ISBN 9780811832694.
20. 1 2  "The House That Love Built — Before It Was Gone". *nytimes.com*. ISSN 0362-4331. Consultado o 2016.
21. ↑  Colomina, Beatriz (1993). "War on Architecture: E.1027". *Assemblage* (20): 28–29. ISSN 0889-3012. JSTOR 3181684. doi:10.2307/3181684.
22. ↑  Rault, Jasmine (2005). "Occupying E.1027". *Space and Culture* **8** (2): 160–179. ISSN 1206-3312. doi:10.1177/1206331204273885.
23. ↑  Rault, Jasmine (2017). *Eileen Gray and the Design of Sapphic Modernity*. Routledge. ISBN 978-1-315-09459-5. doi:10.4324/9781315094595.
24. ↑  "Eileen Gray's Bibendum: A Modern but Feminine Chair - Bienenstock Furniture Library". *furniturelibrary.com*. Consultado o 2018.
25. ↑  "Famous GLTB - Eileen Gray". *andrejkoymasky.com*. Consultado o 2020.
26. ↑  "Brewer's Dictionary of Irish Phrase and Fable". *credoreference.com*. Consultado o 2018.
27. ↑  Banham, Reyner (1973). "Nostalgia for Style". *New Society*.
28. ↑  "Record-breaking YSL auction shrugs off crisis". *uk.reuters.com*. Consultado o 2009.
29. ↑  "The Price of Desire: Film Review". *hollywoodreporter.com*. Consultado o 2018.