Heracles e XerIón nunha ánfora ática de figura negra cunha grosa capa de brillo transparente, c. 540 a.C. agora na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic.
A pintura de **olaría de figuras negras**, tamén coñecida como o **estilo de figuras** **negras** ou **cerámica de figuras negras** (en grego, *μελανόμορφα*, *melanomorpha*) é un dos estilos de pintura en vasos gregos antigos. Foi especialmente común entre os séculos -VII e -V, aínda que hai exemplares máis recentes que datan até o século II a. C. Pódese distinguir do período orientalizante precedente e do estilo de cerámica de figuras vermellas posterior.

 Atenea vestida da éxida, ático de figuras negras de Hidra polo oleiro Pamphaios e o pintor Euphiletos, c. 540 a.C. Atopado en Tuscania, agora no Cabinet des Médailles, París
 Escena dunha ánfora de figuras negras de Atenas, século VI a. C. agora no Louvre, París
As figuras e ornamentos eran pintados nos vasos empregando formas e cores similares a siluetas. Antes de enfornar incidíanse delicados contornos na pintura e os detalles podíanse reforzar e resaltar con cores opacas, normalmente branco e vermello. Os principais centros deste estilo foron Corinto e, máis tarde, Atenas. Houbo outros sitios de produción importantes en Laconia, Beocia, leste de Grecia e Península Itálica (con estilos individuais destinados en parte ao mercado etrusco). Os etruscos tamén desenvolveron a súa propia industria cerámica de figuras negras influída polos modelos gregos.

Cerámica como fonte de datos: mitoloxía, oleiros e pintores
-----------------------------------------------------------

Este foi o primeiro estilo de arte que deu orixe a un bo número de artistas identificábeis, especialmente en Ática. Algúns son coñecidos polos seus nomes reais, outros polos nomes que recibiron na literatura científica. Algúns oleiros introduciron innovacións que influíron no traballo dos pintores; ás veces foron os pintores os que inspiraron a orixinalidade dos oleiros. Os vasos vermellos e os negros son unha das fontes máis importantes da mitoloxía e da iconografía e, ás veces, para investigar a vida grega antiga do día a día. Dende o século XIX, estes vasos foron obxecto dunha investigación intensiva.

Técnicas de produción
---------------------

 Heracles leva a Cérbero por diante del. A besta xira unha das súas cabezas de xeito ameazante e levanta a cola de serpe. Ánfora cocida erradamente polo pintor Bucci, ca. 540 a.C. atopada en Vulci, agora na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic
 Representación dun forno de cerámica nun pinax corintio, c. 575/550 a. C. atopado en Penteskouphia; agora no Louvre 
Estes obxectos tiñan un método de fabricación común: despois de facer o vaso, primeiro secábase antes de pintalo. Os talleres estaban baixo o control dos oleiros, que como donos de negocios tiñan unha elevada posición social. 

Non é doado reconstruír vínculos entre oleiros e pintores. En moitos casos, como Tleson e *O pintor de Tleson*, Ámasis e *o pintor de Ámasis*, ou mesmo Nikosthenes e *o pintor de Nikosthenes*, é imposíbel facer atribucións inequívocas, aínda que en boa parte da literatura científica se supón que estes pintores e oleiros son a mesma persoa. Pero estas atribucións só se poden facer con confianza se as firmas do oleiro e do pintor están feitas a man. 

Os pintores eran escravos ou artesáns e traballaban en floreiros sen cocer. Na produción de cerámica de figuras negras o tema era pintado no vaso cunha lama de barro (un *slip*, na literatura antiga tamén designada como verniz) que se tornaba negro e brillante despois do enfornado. Isto non era "pintura" no sentido habitual, xa que este *slip* superficial estaba feito do mesmo material de arxila que o propio vaso, só diferindo no tamaño das partículas compoñentes, conseguido durante o refino da arxila antes de comezar o empaquetado. A área das figuras era pintada por primeira vez cun pincel. Os contornos internos e os detalles estruturais foron incisos no esvaradío para que a arxila subxacente se puidese ver a través dos 'arañazos'. Usáronse outros dous pigmentos de terras que daban vermello e branco para engadir detalles como adornos, pezas de roupa, pelo, armas etc. O branco tamén se usaba con frecuencia para representar a pel das mulleres.

O éxito deste esforzo dependía dun complexo proceso de cocedura en tres fases que xeraba as cores. En concreto, a peza era cocida nun forno a unha temperatura duns 800 graos °C, coa oxidación resultante convertendo o vaso nunha cor roxa. Despois elevábase a temperatura a uns 950 °C coas ventilacións do forno pechadas e engadida madeira verde para eliminar o osíxeno. O vaso volvíase entón negro. A fase final requiría que se reabrisen os respiradoiros para permitir que o osíxeno entrase no forno, que se deixaba arrefriar. O recipiente volvía entón á súa cor roxa debido á oxidación renovada, mentres que a capa pintada agora sinterizada permanecía na cor negra brillante creada na segunda etapa.

Desenvolvementos
----------------

A evolución da cerámica descríbese en función de varios estilos e escolas rexionais. Usando Corinto como centro, houbo diferenzas nas producións das rexións individuais, aínda que se influíron mutuamente. Especialmente en Ática, aínda que non exclusivamente alí, os mellores e máis influentes artistas da súa época caracterizaron a cerámica grega. O desenvolvemento e calidade dos vasos como portadores de imaxe son os temas desta sección.

### Corinto

 Tres aríbalos corintios no Louvre, París
A técnica de figuras negras foi desenvolvida ao redor do 700 a. C. en Corinto e utilizada por primeira vez polos pintores do período orientalizante. A nova técnica recordaba ás pezas metálicas gravadas, sendo a vaixela metálica máis custosa substituída por vasos cerámicos con figuras pintadas, un estilo característico de figuras negras desenvolvido antes de finais de século. A maioría dos elementos orientalizantes foron abandonados e non había adornos, excepto os rosetóns pintados (formados por unha disposición de puntos individuais).

 Enocoe con friso animal, ca. 625/600 a. C. agora no Musée d'Archéologie Méditerranéenne de la Vieille Charité en Marsella, Francia
A arxila usada en Corinto era mol, cunha tintura amarela ou verdosa. O enfornado defectuoso era algo normal, e o resultado era ás veces unha cor non desexada de todo o vaso ou partes del. Ao saír do lume, o brillo aplicado volvíase negro apagado. As cores roxas e brancas complementarias apareceran en Corinto e despois fixéronse moi comúns. Os vasos pintados adoitan pequenos, poucas veces maiores a 30 cm. Os frascos de aceite (aríbalos, píxidos, cráteras, alabastrons, oenocos e copas) eran os comunmente pintados. Os esculpidos tamén estaban moi estendidos. En contraste cos vasos áticos, as inscricións son raras, e as sinaturas dos pintores aínda máis. A maioría dos vasos superviventes producidos en Corinto atopáronse en Etruria, a baixa Italia e Sicilia. No s. -VII e a primeira metade do VI a. C. o vaso corintio dominaba o mercado mediterráneo de cerámica. É difícil construír unha secuencia estilística para a pintura en vaso corintio. En contraste coa ática, por exemplo, as proporcións da base cerámica non mudaron moito. Tamén acostuma ser difícil datar vasos corintios; frecuentemente hai que apoiarse en datas secundarias, como a fundación de colonias gregas en Italia. En base a tal información pódese elaborar unha cronoloxía aproximada mediante comparacións estilísticas, pero poucas veces ten a precisión da datación dos vasos áticos.

As escenas mitolóxicas son frecuentemente representadas, especialmente Heracles e figuras relacionadas coa Guerra de Troia. Pero as imaxes dos vasos corintios non teñen un abano temático tan amplo como as obras posteriores dos pintores áticos. Os deuses son poucas veces representados, Dioniso nunca. O Ciclo tebano foi máis popular en Corinto que despois en Atenas. Principalmente pelexas, cabaleiros e banquetes foron os escenarios máis habituais da vida cotiá, aparecendo estes últimos por primeira vez durante o período corintio inicial. As escenas deportivas son raras. As escenas con bailaríns de barriga gorda son únicas e o seu significado está en disputa até a actualidade. Son bebedores cuxos ventres e nádegas están acolchados con almofadas e poden representar unha forma temperá da comedia grega.

#### Estilo de transición

O estilo de transición (640-625 a. C.) vinculaba o estilo orientalizante (protocorintio) co estilo de figuras negras. O vello estilo de friso de animais do período protocorintio quedara seco, así como o interese dos pintores de vasos polas escenas mitolóxicas. Durante este período as criaturas animais e híbridas eran dominantes. A forma índice da época era o *aryballos* esférico, que se producía en gran cantidade e se decoraba con frisos de animais ou escenas da vida cotiá. A calidade da imaxe é inferior en comparación co período de orientalización. Os artistas máis insignes da época foron o pintor do touro cambaleante, cuxa obra máis famosa é un aríbalo con escena de caza, o pintor de Palermo 489, e o seu discípulo, o Pintor de Colón. O estilo persoal deste último pódese recoñecer máis facilmente nas súas imaxes de poderosos leóns. Ademais dos *aryballos*, o *kotyle* (cótila) e o alabastron son as formas de vaso máis importantes. Os bordos dos *kotyles* estaban adornados e as outras decoracións consistían en animais e raios. As dúas superficies verticais dos vasos teñen con frecuencia escenas mitolóxicas. Os *alabastrons* adoitaban pintarse con figuras únicas.

#### Corinto antiga e media

 Heracles con Pholos e outros centauros nun skyphos polo pintor Pholoe, ca. 580 a.C. atopado en Corinto, agora no Louvre, París
O pintor de Duelos foi o pintor corintio máis importante (625-600 a. C.)  que representou escenas de loita en aryballos. Desde o período corintio medio (600-575 a. C.), as cores opacas usáronse cada vez con máis frecuencia para salientar os detalles. Ademais, as figuras foron pintadas cunha serie de puntos brancos. Os aryballos fixéronse máis grandes e déronlles unha base plana.

O pintor Pholoe é moi coñecido, sendo a súa obra máis famosa un *skyphos* cunha imaxe de Heracles. O pintor de Dodwell seguiu pintando frisos de animais, aínda que outros pintores xa abandonaran esta tradición. O seu período creativo estendeuse até o período corintio tardío (575 – 550 a. C.) e a súa influencia non se pode sobreestimar na pintura de vasos daquela época. Tamén tiñan unha reputación excepcional o mestre do Grupo Gorgoneion e o pintor de Cabalgatas, que recibiu esta designación pola súa preferencia por representar cabaleiros nos interiores de copas; estivo activo cara ao 580 a.C.  Dúas das súas obras mestras  son unha copa  que mostra o suicidio de Áiax o grande e unha crátera de columnas que mostra a unha parella de noivos nun carro. Todas as figuras que aparecen no recipiente están etiquetadas.

O primeiro artista coñecido polo seu nome é o pintor de vasos policromados Timonidas, que asinou un vaso (tipo matraz)  e un *pinax*. O nome dun segundo artista de Milonidas tamén aparece nun pinax.

A xerra de viño olpe corintio foi substituída por unha versión ática do oinochoe cun beizo de trevo. Na época do Corinto Medio, as representacións de persoas volveron ser máis comúns. O cráter Eurytios datado ao redor do 600 a. C. considérase de particularmente alta calidade; amosa un simposio no friso principal con Heracles, Euritios e outras figuras míticas.

#### Corintio tardío

 Cabaleiro nunha olpe corintea tardía por un asociado do Pintor Hipólito, ca. 575/550 a.C. agora no Louvre, París
Nos tempos do Corintio Tardío (ás veces designado como Corintio Tardío I, 575–550 a. C.) os vasos corintios tiñan un revestimento vermello para mellorar o contraste entre as grandes áreas brancas e a cor bastante pálida do recipiente de barro. Isto puxo aos artesáns corintios en competencia cos pintores cerámicos áticos, que mentres tanto asumiran un papel protagonista no comercio da cerámica. Tamén se copiaron cada vez máis as formas dos vasos do ático. Os *oinochoes*, cuxa forma permanecera basicamente inalterada até ese momento, comezaron a parecerse ás formas áticas; os *lekythos* tamén comezaron a producirse cada vez máis. O cráter de columnas, un invento corintio que por ese motivo foi chamado *korinthios* no resto de Grecia, foi modificado. Acurtar as volutas por riba dos mangos deu lugar ao cráter calcídico. O campo de imaxe principal estaba decorado con diversas representacións da vida cotiá ou escenas mitolóxicas, o campo secundario contiña un friso de animais. O dorso a miúdo mostraba dous animais grandes.

 Tideo e Ismene nunha ánfora do pintor Tydeus, ca. 560 a.C.; agora no Louvre, París
As copas profundizaran xa na época do Corinto medio e esta tendencia continuou. Fixéronse tan populares como os kotyles. Moitos deles teñen escenas mitolóxicas no exterior e unha mueca de gorgona no interior. Este tipo de pintura tamén foi adoptada polos pintores áticos. Pola súa banda, os pintores corintios tomaron os campos de imaxes enmarcadas de Atenas. Os frisos de animais quedaron menos importantes. Durante este tempo estivo activo o terceiro pintor corintio de nome coñecido, Chares.  Tamén hai que mencionar ao Pintor Tideo, que cara ao 560 a.C. gustaba de pintar ánforas de pescozo con fondo vermello.  En vasos seguíanse poñendo rosetas incisas; só lles faltan algúns cráteres e cuncas. A peza de arte máis destacada deste período é o cráter de Amphiaraos, un cráter de columnas creado ao redor do 560 a. C. como a principal obra do pintor Amphiaraos. Mostra varios acontecementos da vida do heroe Amphiaraos.

Ao redor do 550 a.C. a produción de vasos figurados chegou ao seu fin. O seguinte Estilo Corintio Tardío II caracterízase por vasos só con adornos, normalmente pintados cunha técnica de silueta. Sucedeulle o estilo de figuras vermellas, que con todo non alcanzou unha calidade especialmente alta en Corinto.

 Lekythos de figuras negras e fondo branco do pintor de Diosfos que mostra a Aquiles nun carro arrastrando o cadáver de Héctor detrás del, ca. 490 a.C. atopado en Eretria, agora no Louvre, París
### Ática

Con máis de 20.000 pezas existentes, os vasos de figuras negras do ático constitúen a colección de vasos máis grande e ao mesmo tempo máis importante, superada só por floreiros de figuras vermellas do ático.  Os oleiros áticos beneficiáronse da excelente arxila rica en ferro que se atopa no Ática. Os vasos de alta calidade Attic con figuras negras teñen un revestimento uniforme, brillante e de cor negra e a base de arxila terracota de gran cor foi suavizada minuciosamente. A pel das mulleres sempre está indicada cunha cor branca opaca, que tamén se usa con frecuencia para detalles como cabalos individuais, roupa ou adornos. Os artistas áticos máis destacados elevaron a pintura de vasos a arte gráfica, pero tamén se produciu un gran número de produtos de calidade media e de mercado masivo. O significado destacado da cerámica ática vén do seu repertorio case infinito de escenas que abarcan unha ampla gama de temas. Estes proporcionan ricos testemuños sobre todo no que se refire á mitoloxía, pero tamén á vida cotiá. Por outra banda, practicamente non hai imaxes referidas a acontecementos contemporáneos. Tales referencias só son evidentes ocasionalmente en forma de anotacións, por exemplo cando as inscricións de kalos están pintadas nun vaso. Os vasos producíanse para o mercado interno, por unha banda, e eran importantes para celebracións ou en relación cos actos rituais. Por outra banda, tamén foron un importante produto de exportación vendido por toda a zona mediterránea. Por este motivo a maioría dos vasos que se conservan proceden de necrópoles etruscas.

#### Pioneiros

 Vaso con nome do pintor Nessos. A escena no pescozo mostra a Heracles apuñalando a Nessos. A escena da barriga mostra acontecementos asociados con Perseo. C. 620/610 a.C. agora no Museo Arqueolóxico Nacional de Atenas
A técnica de figuras negras aplicouse por primeira vez a mediados do século VII a.C. durante o período da pintura de vasos protoáticos. Influenciados pola cerámica de Corinto, que ofrecía a máis alta calidade na época, os pintores de vasos áticos pasaron á nova tecnoloxía entre aproximadamente o 635 a.C. e finais do século. Nun principio seguiron de preto os métodos e temas dos modelos corintios. O pintor de Berlín A 34 ao comezo deste período é o primeiro pintor individual identificado. O primeiro artista cun estilo único foi o pintor Nessos. Coa súa ánfora de Nessos creou a primeira peza destacada no estilo ático de figuras negras.  Ao mesmo tempo, foi un dos primeiros mestres do estilo do friso animal ático. Un dos seus vasos foi tamén o primeiro vaso ático coñecido exportado a Etruria. Tamén foi o responsable das primeiras representacións de harpías e sirenas na arte ática. En contraste cos pintores corintios, utilizou liñas incisas dobres e incluso triplas para representar mellor a anatomía dos animais. Unha liña de ombreiro de dobre marcado converteuse nunha característica dos vasos áticos. As posibilidades inherentes ás grandes pezas de cerámica como as ánforas do ventre como portadores de imaxes tamén foron recoñecidas en datas temperás. Outros pintores importantes deste tempo pioneiro foron o pintor do Pireo, o pintor de Belerofonte e o Pintor do León.

#### Vasos áticos primitivos

 Vaso de nome (dinos) do pintor Gorgona. Perseo perseguido por gorgonas, ca. 580 a.C. Louvre, París
 Escena de Komos nunha copa de komast polo pintor KY, ca. 570 a.C. Louvre.
O estilo de figuras negras estableceuse xeralmente en Atenas ao redor do 600 a.C. Un dos primeiros desenvolvementos atenienses foi a ánfora de cabeza de cabalo, o nome que provén da representación de cabezas de cabalo nunha fiestra de imaxes. As fiestras de imaxe usáronse con frecuencia no período posterior e foron adoptadas máis tarde mesmo en Corinto. O Pintor Cerameicus e o Pintor Gorgona están asociados ás ánforas de cabeza de cabalo. A influencia corintia non só se mantivo, senón que mesmo se intensificou. O friso dos animais foi recoñecido como xeralmente obrigatorio e de uso habitual. Isto tiña razóns económicas e estilísticas, porque Atenas competía con Corinto polos mercados. Os vasos áticos vendéronse na zona do Mar Negro, Libia, Siria, a baixa Italia e España, así como dentro da patria grega.

Ademais de seguir modelos corintios, os vasos de Atenas tamén mostraban innovacións locais. Así, a principios do século VI a.C. xurdiu un lekythos "tipo Deianaira", de forma alongada e oval.  O pintor máis importante deste primeiro tempo foi o Pintor Gorgona (600–580 a.C.). Era un artista moi produtivo que poucas veces facía uso de temas mitolóxicos ou de figuras humanas, e cando o facía, sempre os acompañaba con animais ou frisos animais. Algúns dos seus outros vasos só tiñan representacións de animais, como era o caso de moitos vasos corintios. Ademais do Pintor Gorgona, hai que mencionar os pintores do Grupo Komast (585–570 a.C.). Este grupo decoraba tipos de vasos que eran novos en Atenas, a saber, lekanes, kotyls e kothons. Con todo, a innovación máis importante foi a introdución da copa komast, que xunto coas "copas prekomast" da clase Oxford Palmette sitúase no inicio do desenvolvemento das copas Attic. Os pintores importantes deste grupo foron o máis vello KX Painter e o algo menos talentoso KY Painter, que introduciu o cráter de columnas en Atenas.  Estes vasos foron deseñados para o seu uso en banquetes e, polo tanto, foron decoradas con escenas de komos relevantes, como as escenas de komos de intérpretes de komast.

Outros pintores significativos da primeira xeración foron o Pintor de Panteras, o Pintor de Anagyrus, o Pintor dos Lekanis de Dresde e o Pintor de Polos. O último representante significativo da primeira xeración de pintores foi Sophilos (580–570 a. C.), que é o primeiro pintor de vasos áticos coñecido polo seu nome. En total, asinou catro vasos supervivientes, tres como pintor e un como oleiro, revelando que nesta data os oleiros tamén eran pintores de vasos ao estilo de figuras negras. Unha separación fundamental de ambos os oficios parece que se produciu só no curso do desenvolvemento do estilo de figuras vermellas, aínda que non se pode descartar unha especialización previa. Sophilos fai un uso liberal das anotacións. Ao parecer, especializouse en grandes vasos, xa que sobre todo os dino e as ánforas se sabe que son a súa obra. Con moita máis frecuencia que os seus predecesores, Sófilos mostra escenas mitolóxicas como os xogos funerarios de Patroclo. A decadencia do friso animal comeza con el, e os adornos vexetais e outros tamén son de menor calidade xa que se consideran menos importantes e, polo tanto, reciben escasa atención por parte do pintor. Pero noutros aspectos Sophilos demostra que era un artista ambicioso. En dous dinos represéntase o matrimonio de Peleo e Tetis. Estes vasos foron producidos aproximadamente ao mesmo tempo que o florero François, que representa este tema á perfección. Porén, Sóphilos prescinde de ningún adorno en forma de frisos de animais nun dos seus dous *dinos*, e non combina diferentes mitos en escenas distribuídas en varias superficies de vasos. É o primeiro gran vaso grego que mostra un só mito en varios segmentos interrelacionados. Unha característica especial dos dinos é a aplicación do pintor da pintura branca opaca que designa ás mulleres directamente sobre a base de arxila, e non como é habitual no brillo negro. Os detalles interiores e os contornos da figura están pintados de vermello opaco. Esta técnica particular é rara, só se atopa en vasos pintados no taller de Sóphilos e en paneis de madeira pintados ao estilo corintio no século VI a.C. Sófilos tamén pintou un dos raros cálices (unha variedade de copas) e creou a primeira serie de táboas votivas que se conservan. El mesmo ou un dos seus sucesores tamén decorou o primeiro vaso de matrimonio (coñecido como *lebes gamikos* ) que se atopou.

 Sinatura de Sophilos : Sophilos megraphsen ("Sófilo pintoume")
#### Período Arcaico Preclásico

 Vaso *François*, c. 570 a. C. Museo Arqueolóxico de Florencia
A partir do segundo terzo do século VI a.C. os artistas áticos interesáronse polas escenas mitolóxicas e outras representacións de figuras. Os frisos de animais quedaron menos importantes. Só uns poucos pintores se ocuparon deles, e xeralmente foron trasladados do centro de atención a zonas menos importantes dos vasos. Este novo estilo está especialmente representado polo vaso François, asinado tanto polo oleiro Ergotimos como polo pintor Kleitias (570–560 a. C.). Este cráter está considerado o máis famoso vaso pintado grego. É o primeiro cráter en voluta coñecido feito de arxila. Os acontecementos mitolóxicos represéntanse en varios frisos, mostrando frisos de animais en lugares secundarios. Neste vaso aparecen por primeira vez varios detalles iconográficos e técnicos. Moitos son únicos, como a representación dun mastro rebaixado dun veleiro; outras pasaron a formar parte do repertorio estándar, como as persoas sentadas cunha perna detrás da outra, en lugar de coa tradicional colocación paralela das pernas. Outros catro vasos máis pequenos foron asinados por Ergotimos e Kleitias, e atribúenselles vasos e fragmentos adicionais. Proporcionan probas doutras innovacións de Cleitias, como a primeira representación do nacemento de Atenea ou da Danza en Creta.

 Ánfora Panatenaico do Grupo Burgon (a ánfora Burgon), Atenea en armas cunha inscrición, 566/565 a. C. Museo Británico, Londres
Nearchos (565–555 a. C.) asinou como oleiro e pintor. Favorecía as grandes figuras e foi o primeiro en crear imaxes que mostraban o aproveitamento dun carro. Outra innovación foi colocar un deseño de lingua sobre un fondo branco debaixo do beizo do vaso.  Outros pintores talentosos foron o pintor da Acrópole 606 e o pintor Ptoon, cuxa peza máis coñecida é a Hearst Hydria. Tamén é significativo o Grupo Burgon, sendo a orixe da primeira ánfora Panatenaica totalmente conservada.

 O secuestro de Thetis. Peleo obriga a acceder ao altar ardendo onde bailan as Nereidas, friso superposto nunha copa Siana do pintor C, c. 560 a.C. Colección Estatal de Antigüidades de Múnic
Boxeadores nunha cunca Siana, no estilo do pintor de Heidelberg, c. 575-550 a. C, Louvre
A copa Siana evolucionou a partir da copa komast ao redor do 575 a.C. Mentres o Grupo Komast producía formas distintas das copas, algúns artesáns especializáronse na produción de copas despois da época do primeiro exemplificador importante das copas de Siana, o Pintor C (575-555 a.C.). As copas teñen un bordo máis alto que o anterior e unha base en forma de trompeta sobre un talo oco relativamente curto. Por primeira vez na pintura de vasos do ático decorou o interior da copa con imaxes enmarcadas ( tondo ). Había dous tipos de decoración. No estilo "double-decker", o corpo da copa e o beizo teñen decoracións separadas. No estilo "superposición" a imaxe esténdese tanto polo corpo como polo beizo. Despois do segundo cuarto do século VI a.C. houbo máis interese por decorar sobre todo copas con imaxes de deportistas. Outro importante pintor de copas de Siana foi o pintor de Heidelberg. El tamén pintou case exclusivamente copas de Siana. O seu tema favorito era o heroe Heracles. O Pintor de Heidelberg é o primeiro pintor ático que o amosou co xabaril de Erimanto, con Nereo, con Busiris e no xardín das Hespérides. O pintor de Cassandra, que decorou copas de tamaño medio con bases e beizos altos, marca o final do desenvolvemento da copa Siana. É fundamentalmente significativo como o primeiro pintor coñecido que pertence aos chamados *pequenos mestres*, un gran grupo de pintores que produciron a mesma gama de vasos, coñecidos como vasos ou copas dos pequenos mestres. As chamadas copas Merrythought foron producidas ao mesmo tempo que as cuncas Siana. Os seus mangos teñen forma de garfo de dúas puntas e rematan no que semella un botón. Estas copas non teñen un bordo delineado. Tamén teñen unha cunca máis profunda cun pé máis alto e estreito.

 Heracles e Ares pelexan polo cadáver de Cycnus, no rexistro inferior un friso de animais, asinado polo oleiro Kolchos, atribuído ao pintor Lidos, xerra de viño ático, c. 560 a. C. atopado en Vulci, agora na Colección de Antigüidades Clásicas de Berlín, Museo Altes
O último pintor destacado do Período Arcaico Preclásico foi Lidos ( 560-540 a. C.), quen asinou dúas das súas pezas superviventes con *ho Lydos* (o Lidio). El ou os seus antepasados inmediatos probabelmente procedían de Asia Menor, pero sen dúbida foi adestrado en Atenas. Agora atribúenselle máis de 130 vasos supervivientes. Unha das súas imaxes nunha hidra é a primeira representación ática coñecida da loita entre Heracles e Xerión. Lidos foi o primeiro en mostrar a Heracles coa pel dun león, que despois se tornou común na arte ática. Tamén describiu a batalla entre os deuses e os xigantes nun din atopado na acrópole de Atenas, e Heracles con Cycnus. Lidos decorou outros tipos de vasijas ademais de hydriai e dinos, como pratos, copas (copas de Siena superpostas), cráteres de columnas e psíkteres, así como tablillas votivas. Segue a ser difícil identificar os produtos de Lydos como tales, xa que con frecuencia difiren só lixeiramente dos da súa contorna inmediata. O estilo é bastante homoxéneo, pero as pezas varían considerabelmente en calidade. Os debuxos non sempre se elaboran con coidado. Lydos probabelmente era un capataz dun taller moi produtivo no distrito da cerámica de Atenas. Presumibelmente foi o último pintor de vasos áticos que puxo frisos de animais en grandes vasos. Aínda na tradición corintia, os seus debuxos de figuras son un elo da cadea de pintores de vasos que se estenden desde Cleitias pasando por Lydos e os Pintores Amasis até Exekias. Xunto a eles participou na evolución desta arte no Ática e tivo unha influencia duradeira.

 A caza do xabaril de Calydonia posibelmente aparece no friso superior desta ánfora tirrénica, que se atribúe ao pintor Timiades ou ao Grupo Tirreno, 560 a. C. procedente do sur de Etruria, agora na Colección de Antigüidades Clásicas de Berlín, Museo Altes
Unha forma especial de vasos áticos deste período foi a ánfora tirrénica (550-530 a.C.). Eran ánforas de pescozo en forma de ovo con decoracións atípicas do canon de deseño ático habitual da época. Case todos os c. Atopáronse 200 vasos supervivientes en Etruria. O corpo da ánfora adoita estar subdividido en varios frisos paralelos. O friso superior ou do ombreiro adoita mostrar unha escena popular da mitoloxía. Ás veces hai temas menos comúns, como unha escena única do sacrificio de Polyxena. As primeiras imaxes eróticas coñecidas en vasos áticos tamén se atopan neste lugar. Os pintores poñen con frecuencia anotacións nas ánforas tirrénicas que identifican as persoas mostradas. Os outros dous ou tres frisos estaban decorados con animais; ás veces un deles foi substituído por un friso vexetal. O pescozo adoita pintarse cunha cruz ou festóns de palmeta de loto. As ánforas son bastante coloridas e lembran produtos corintios. Neste caso, unha forma corintia foi obviamente copiada deliberadamente para producir un tipo de vaso particular para o mercado etrusco, onde o estilo era popular. É posibel que esta forma non fose fabricada en Atenas senón noutro lugar do Ática, ou mesmo fóra do Ática. Os pintores importantes foron o Pintor Castellani e o Pintor Goltyr .

#### Os anos de mestría

O período comprendido entre 560 e o inicio da pintura de cerámica de figuras vermellas ao redor de 530/520 a.C. considérase o cumio absoluto da pintura de vasos de figuras negras. Neste período os mellores e máis coñecidos artistas explotaron todas as posibilidades que ofrece este estilo. 

 Dioniso e dúas ménades, unha sostén unha lebre, ánfora do pescozo, ca. 550/530 a.C. procedente de Vulci, hoxe Cabinet des Médailles de la Bibliothèque Nationale de France. As ménades femininas móstranse aquí só en contorno, sen branco opaco para caracterizalas como mulleres.
O primeiro pintor importante desta época foi o pintor Amasis (560–525 a. C.), nomeado así polo famoso alfarero Amasis, co que traballou principalmente. Moitos investigadores considéranos como a mesma persoa. Comezou a súa carreira de pintura aproximadamente ao mesmo tempo que Lydos, pero estivo activo durante un período case o dobre. Mentres que Lydos mostrou máis as habilidades dun artesán hábil, o pintor Amasis era un artista consumado. As súas imaxes son intelixentes, encantadoras e sofisticadas  e o seu desenvolvemento artístico persoal achégase a un reflexo da evolución global da pintura de vasos áticos con figuras negras nesa época. Os seus primeiros traballos mostran a súa afinidade cos pintores das copas de Siana. Os avances pódense recoñecer máis facilmente en como debuxa os dobras da roupa. As súas primeiras figuras femininas levan roupa sen dobras. Máis tarde pinta dobras planas e angulares e, ao final, é capaz de transmitir a impresión de prendas flexíbeis e fluídas.  Os debuxos de roupa eran unha das súas principais características; gustáballe representar roupa estampada e con flecos. Os grupos de figuras que mostra o Pintor Amasis foron coidadosamente debuxados e compostos simétricamente. Inicialmente eran bastante estáticos, as figuras posteriores transmiten unha impresión de movemento. Aínda que o pintor de Amasis representaba a miúdo acontecementos mitolóxicos (é coñecido polos seus sátiros con cara de porco, por exemplo), é máis coñecido polas súas escenas da vida cotiá. Foi o primeiro pintor que os retratou en gran medida. A súa obra influíu de xeito decisivo máis tarde na obra dos pintores de figuras vermellas. Posiblemente anticipou algunhas das súas innovacións ou foi influenciado por elas cara ao final da súa carreira pictórica: en moitos dos seus vasos as mulleres só aparecen en contorno, sen recheo negro, e xa non son identificábels como mulleres pola aplicación de branco opaco como a cor da pel.

 Carreira a pé con armas Hoplitodromos, trípodes da vitoria colócanse debaixo das asas, cara dianteira dun ánfora do pescozo do Grupo E, ca. 550 a.C. de Vulci, agora no Louvre, París
 Ánfora de Exekias, Aquiles e Ajax dedicados a un xogo de mesa, c.540-530 a.C. Museos Vaticanos, Cidade do Vaticano .
Grupo E (550–525 v. Chr.) foi unha gran colección autónoma de artesáns, e considérase o grupo anónimo máis importante que produce cerámica ática de figuras negras. Rompeu rigorosamente coa tradición estilística de Lydos tanto en canto á imaxe como ao vaso. As ánforas de pescozo en forma de ovo foron completamente abandonadas, os cráteres de columnas case totalmente abandonados. En cambio, este grupo introduciu ánforas de barriga tipo A, que logo se converteron nunha forma índice. As ánforas de pescozo adoitaban producirse só en versións personalizadas. O grupo non tiña interese polos pequenos formatos. Moitas escenas, especialmente as que se orixinan nos mitos, foron reproducidas unha e outra vez. Así, varias ánforas deste grupo mostran a Heracles con Xerión ou o León de Nemea, e cada vez máis Teseo e o Minotauro, así como o nacemento de Atenea. O significado particular do grupo está, porén, na influencia que exerceu sobre Exekias. A maioría dos artistas áticos da época copiaron os estilos do Grupo E e Exekias. A obra de Lidos e do pintor Amasis, pola contra, non foi imitada con tanta frecuencia. Beazley describe a importancia do grupo para Exekias do seguinte xeito: "O grupo E é o terreo fértil do que brota a arte de Exekias, a tradición que retoma e supera no seu camiño de excelente artesán a verdadeiro artista". 

 Copa con fondo vermello coral de Exekias. Dioniso recéntase nun barco que brota vides e está rodeado de golfiños, c. 530 a.C. Copa Dionysus : Staatliche Antikensammlungen, Múnic
 Sinatura de Exekias ( *ΕΧΣΕΚΙΑΣ ΕΠΟΕΣΕ* – "Exekias fíxoo") ao pé da copa de Dioniso
 O Ajax prepárase para o seu suicidio; Exekias Suicide of Ajax Vase, c. 530/525 a.C
Exequías (545-520 a. C.) é xeralmente considerado o mestre absoluto do estilo de figuras negras, que alcanza o seu máximo con el.  O seu significado non se debe só á súa maxistral pintura en vasos, senón tamén á súa cerámica de gran calidade e innovadora. Asinou 12 dos seus vasos superviventes como oleiro, dous como pintor e alfareiro. Exekias probabelmente tivo un gran papel no desenvolvemento das copas *Little-master* (pequenos mestres) e da ánfora do ventre Tipo A mencionada anteriormente, e posibelmente inventou o cráter de cáliz, polo menos a peza máis antiga existente é do seu taller. A diferenza de moitos outros artesáns comparábes, como pintor concedeu grande importancia á coidada elaboración dos adornos. Os detalles das súas imaxes —crinas de cabalos, armas, roupa— tamén están moi ben executados. As súas escenas adoitan ser monumentais e as figuras emanan unha dignidade antes descoñecida na pintura. En moitos casos rompeu coas convencións do ático. Para o seu vaso máis famoso, a copa de Dioniso, foi o primeiro en usar un revestimento interior vermello coral en lugar da cor roxa habitual. Esta innovación, así como a súa colocación de dous pares de ollos no exterior, conecta a Exekias cos clásicos oculares. Probablemente aínda máis innovador foi o uso de todo o interior da copa para a súa imaxe de Dioniso, recostado nun barco do que brotan vides. Neste momento era de feito costume decorar a superficie interior só cunha cara de gorgona. A copa  é probablemente un dos experimentos realizados no distrito da cerámica para abrir novos camiños antes de que se introduza o estilo de figuras vermellas. Foi o primeiro en pintar un barco que navegaba pola beira dun dinos. Só poucas veces se adheriu aos patróns tradicionais de representar temas mitolóxicos costumes. Tamén é significativa a súa representación do suicidio do Ajax. Exekias non mostra o acto en si, que era de tradición, senón os preparativos do Ajax.  Tan famosa como a copa de Dioniso é unha ánfora coa súa visualización de Ajax e Aquiles participando nun xogo de mesa.  Non só se detalla a representación, Exekias incluso transmite o resultado do xogo. Case ao estilo dun globo de voz, fai que os dous xogadores anuncien os números que lanzaron cos seus dados: Ajax un tres e Aquiles un catro. Esta é a representación máis antiga coñecida desta escena, da que non hai mención na literatura clásica. Nada menos que outros 180 vasos supervivientes, que datan da versión de Exekias até aproximadamente o 480 a. C. mostran esta escena. 

John Boardman subliña o status excepcional de Exekias que o distingue dos pintores de vasos tradicionais: "As persoas representadas polo artista anterior son bonecas elegantes no mellor dos casos. Amasis (o pintor de Amasis) foi capaz de visualizar as persoas como persoas. Pero Exekias podería imaxinalos como deuses e así darnos un anticipo da arte clásica". 

 Resto dunha tablilla votiva co líder do cortexo fúnebre de cara ao espectador. Ca. 540/530 a.C
Recoñecendo que os pintores de vasos da Grecia antiga eran considerados artesáns máis que artistas, os historiadores da arte de hoxe en día consideran que Exekias é un artista consumado cuxo traballo pode compararse coas pinturas "principais" ( murais e cadros) daquel período.  Os seus contemporáneos aparentemente tamén o recoñeceron. A Colección de Antigüidades Clásicas de Berlín do Altes Museum contén os restos dunha serie das súas táboas votivas. A serie completa probablemente tiña 16 paneis individuais. Facer tal encargo a un oleiro e un pintor de vasos é probable que sexa único na antigüidade e é unha proba da gran reputación deste artista. As táboas mostran o duelo por unha muller ateniense morta, así como a súa deitada en estado e ser transportada a unha tumba. Exekias transmite tanto a dor como a dignidade das figuras. Unha característica especial, por exemplo, é que o líder do cortexo fúnebre voltea a cara para mirar directamente ao espectador, por así dicilo. Tamén é única a representación dos cabalos; teñen temperamentos individuais e non se reducen á súa función de animais nobres, como é habitual nos vasos. 

Theseus Mata o Minotaur, tondo dentro dunha cunca de beizo por un pintor de incógnita. Ca. 550/540 BC, agora no Louvre, París
Houbo unha maior especialización entre os produtores de vasos e copas durante o período clásico maduro. As copas de gran volume komast e Siana evolucionaron a través das copas Gordion até chegar a variantes graciosas chamadas copas *Little-master* debido á súa delicada pintura. Os oleiros e pintores desta forma chámanse, en consecuencia , pequenos mestres. Pintaban principalmente copas de bandas e copas de beizos. Os beizos  recibiron o seu nome do seu beizo relativamente pronunciado e delineado. O exterior da copa conservaba gran parte do fondo de arxila e normalmente levaba só algunhas pequenas imaxes, ás veces só inscricións ou, nalgúns casos, a copa enteira estaba decorada só mínimamente. Tamén na zona das asas raramente hai máis que palmetas ou inscricións preto dos puntos de suxeición. Estas inscricións poden ser a sinatura do oleiro, o brinde dun bebedor ou simplemente unha secuencia de letras sen sentido. Pero os interiores dos beizos tamén están decorados con imaxes.

As copas de banda  teñen unha transición máis suave entre o corpo e o bordo. A decoración ten forma de banda que rodea o exterior da copa e pode ser frecuentemente un friso moi elaborado. No caso desta forma, a beira está recuberta cun eslipán negro brillante. O interior conserva a cor da arxila, agás un punto negro pintado no centro. As variacións inclúen as cuncas Droop e as cuncas Kassel. As copas caídas  teñen os beizos negros e cóncavos e un pé alto. Do mesmo xeito que coas copas de banda clásicas, o bordo queda negro, pero a zona de abaixo está decorada con adornos como follas, xemas, palmetas, puntos, nimbos ou animais no exterior da copa. As cuncas *Kassel*  son unha forma pequena, máis achaparradas que outras copas dos pequenos mestres, e todo o exterior está decorado. Como no caso das copas Droop, principalmente os adornos están pintados. Os pequenos mestres famosos son os oleiros Phrynos, Sokles, Tleson e Ergoteles, sendo estes dous últimos fillos do oleiro Nearchos. Hermogenes inventou unha variedade de skyphos dos pequenos mestres agora coñecida como *Hermogenes skyphos*. Tamén hai que mencionar aquí o Pintor de Frinos, o Pintor de Taleides, o Pintor de Xenocles e o Grupo de Rodas 12264.

* Cunca labial do alfareiro Tleson con sinatura ("Tleson, fillo de nearchos, fíxome"), c. 540 a.C. agora na Colección Estatal de Antigüidades de MúnicCunca labial do alfareiro Tleson con sinatura ("Tleson, fillo de nearchos, fíxome"), c. 540 a.C. agora na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic
* Copa de banda dun artista descoñecido que mostra loitadores, c. 540 a. C. de Vulci, agora no Louvre, ParísCopa de banda dun artista descoñecido que mostra loitadores, c. 540 a. C. de Vulci, agora no Louvre, París
* Droop cup de un artista descoñecido, c. 550/530 a.C. procedente de Grecia, agora no Louvre, ParísDroop cup de un artista descoñecido, c. 550/530 a.C. procedente de Grecia, agora no Louvre, París
* Copa Kassel dun artista descoñecido, c. 540 a.C. agora no Louvre, ParísCopa Kassel dun artista descoñecido, c. 540 a.C. agora no Louvre, París

#### O último cuarto do século VI a.C

até finais do século a calidade da produción de vasos de figuras negras podíase manter basicamente. Pero despois do desenvolvemento do estilo de figuras vermellas ao redor do 530 a. C. presumiblemente polo Pintor Andokides, cada vez máis pintores pasaron ao estilo de figuras vermellas, que proporcionaba moitas máis posibilidades para engadir detalles dentro dos contornos da figura. O novo estilo tamén permitiu moitos máis experimentos prometedores con escorzos, vistas en perspectiva e novos deseños para arranxos. Os contidos das escenas, como sempre, reflectían as tendencias do gusto e do espírito dos tempos, pero o estilo de figuras vermellas creaba mellores condicións previas para presentar escenas máis elaboradas ao aproveitar as novas posibilidades de arranxo.

Loitando amazons nun Nikosthenes amphora polo potter Nikosthenes e Pintor N, c. 520/510 BC, agora no Louvre, París
Pero mentres tanto, algúns artesáns innovadores aínda poderían dar novos impulsos á produción de vasos de figuras negras. O alfareiro máis imaxinativo da época, tamén un talentoso home de negocios, foi Nicóstenes. Máis de 120 vasos levan a súa sinatura, indicando que foron feitos por el ou no seu taller. Parece que se especializou especialmente na produción de vasos para a exportación a Etruria. No seu taller producíronse as habituais ánforas de pescozo, *Little Masters*, Droop e oculares, pero tamén un tipo de ánfora que lembra a cerámica bucchero etrusca, bautizada como ánfora nicosténica en honor do seu creador. Estas pezas atopáronse particularmente en Caere, os outros tipos de vasos normalmente en Cerveteri e Vulci. Os moitos inventos do seu taller non se limitaban ás formas. No taller de Nicóstenes desenvolveuse a coñecida como técnica dos Seis, na que se pintaban figuras de cor marrón avermellada ou branca sobre unha lámina negra brillante. Non está claro se Nicóstenes tamén pintou vasos, nese caso normalmente se presume que é idéntico ao pintor N.  O Pintor BMN e o pintor de figuras vermellas de Nicóstenes tamén reciben o nome de Nicóstenes. No seu taller empregou moitos famosos pintores de vasos, entre eles os anciáns Lydos, Oltos e Epiktetos. A tradición do taller foi continuada polo sucesor de Nicóstenes, Pamphaios.

Saíndo warriors mostrado nunha barriga amphora polo Affecter, c. 540/530 BC, agora no Louvre, París
Dous pintores de vasos de figuras negras considéranse manieristas (540-520 a.C.). O pintor Elbows Out decorou principalmente copas de pequenos mestres. Os cóbados estendidos das súas figuras son conspicuos, unha característica responsable do seu nome pragmático. Poucas veces representaba escenas mitolóxicas; As escenas eróticas son moito máis habituais. Tamén decorou unha rara forma de vaso coñecida como lydion. O máis importante dos dous pintores foi O Afectador, cuxo nome provén da impresión esaxerada artificial das súas figuras. Estas figuras de cabeza pequena non parecen estar actuando tanto como pousando. Os seus primeiros traballos mostran escenas da vida cotiá; máis tarde recorreu a escenas decorativas nas que figuras e atributos son recoñecíbeis, pero apenas accións. Se as súas figuras están vestidas parecen acolchadas; se están espidos son moi angulosos. O Afectante era á vez oleiro e pintor; sobreviviron máis de 130 dos seus vasos.

 Colleita de olivas mostrada nunha ánfora de pescozo polo pintor de Antímenes, c. 520 a. C. de Vulci, agora no Museo Británico de Londres
Ao Pintor de Antímenes (530–500 a. C.) gustáballe decorar a hidra con frisos de animais na predela e, por outra banda, especialmente ánforas de pescozo. Dúas hidras que se lle atribúen están decoradas na rexión do pescozo mediante unha técnica de chan branco. Foi o primeiro en pintar ánforas cunha cara de máscara de Dioniso. O máis famoso dos seus máis de 200 vasos supervivientes mostra unha colleita de olivas na parte traseira. Os seus debuxos raramente son realmente precisos, pero tampouco son excesivamente descoidados.  Estilisticamente, o pintor Psiax está moi relacionado co Pintor de Antímenes, aínda que o primeiro tamén utilizou a técnica da figura vermella. Como mestre dos pintores Euphronius e Phintias, Psiax tivo unha grande influencia no desenvolvemento inicial do estilo das figuras vermellas. Mostra con frecuencia escenas de cabalos e carros e arqueiros. 

 Nave no interior dunha copa do Grupo Leagros. c. 520 a. C. procedente de Cerveteri, agora no Gabinete das Médalles da Bibliothèque Nationale de France
O último grupo importante de pintores foi o Grupo de Leagros (520-500 a. C.), que recibe o nome da inscrición kalos que usaban con frecuencia, Leagros. As ánforas e hidras, estas últimas a miúdo con palmetas na predela, son os vasos pintados con máis frecuencia. O campo da imaxe adoita encherse completamente, pero a calidade das imaxes aínda se mantén moi alta. Moitos dos máis de 200 vasos deste grupo foron decorados con escenas da Guerra de Troia e da vida de Heracles  Pintores como o enxeñoso pintor Acheloos, o pintor Chiusi convencional e o pintor de Amencer cos seus fieis detalles pertencen ao Grupo Leagros.

Heracles e Atenea, lado de figuras negras dunha ánfora do ventre do pintor Andokides, c. 520/510 a. C. de Vulci, agora na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic
 Heracles e Atenea, cara de figuras vermellas da ánfora anterior, polo pintor de Lisípides, c. 520/510 a. C. de Vulci, agora na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic
Outros pintores de vasos coñecidos da época son o Pintor do doito do Vaticano, O pintor de Princeton, o Pintor de Múnic 1410 e o Pintor de bambán (540-520 a. C.), a quen se lle atribúen moitos vasos. Non se considera un artista moi bo, pero as súas figuras son involuntariamente humorísticas debido ás figuras coas súas grandes cabezas, o seu nariz estraño e os puños pechados con frecuencia.  A obra do pintor Rycroft ten un parecido coa pintura de vasos de figuras vermellas e as novas formas de expresión. Gustáballe representar escenas dionisíacas, cabalos e carros, e as aventuras de Heracles. Adoita empregar esquemas. Os aproximadamente 50 vasos que se lle atribúen normalmente de gran tamaño están pintados con elegancia.  A clase de CM 218 decoraba principalmente as variacións das ánforas nicosténicas. A clase Hypobibazon traballou cun novo tipo de ánfora do ventre con asas e pés redondeados, cuxa decoración se caracteriza por un meandro clave sobre os campos da imaxe. Unha variante máis pequena de ánfora de pescozo foi decorada polo Grupo de Tres Liñas. O Grupo Perizoma adoptou ao redor do 520 a. C. a forma recentemente introducida do stamnos. A finais de século, aínda se producían producións de gran calidade do pintor Euphiletos, do pintor madrileño e do imaxinativo pintor Príamo .

En particular, os pintores de copas como Oltos, Epiktetos, Pheidippos e Skythes pintaron vasos en estilos de figuras vermellas e negras ( Cerámica bilingüe ), principalmente vasos para ollos. O interior era normalmente no estilo de figuras negras, o exterior no estilo de figuras vermellas. Existen varias caixas de ánforas cuxas caras frontal e traseira están decoradas nos dous estilos diferentes. As máis famosas son as obras do Pintor de Andokides, cuxas escenas de figuras negras se atribúen ao Pintor de Lisípides. Os estudosos están divididos sobre a cuestión de se estes pintores son a mesma persoa. Só uns poucos pintores, por exemplo o Pintor Nikoxenos e o Pintor Atenea, produciron grandes cantidades de vasos utilizando ambas técnicas. Aínda que a cerámica bilingüe foi bastante popular durante pouco tempo, o estilo pasou de moda xa a finais de século. 

#### Período Tardío

Athena nun lekythos polo Beldam Pintor, c. 480 BC, atopado en Vari, agora no Nacional Archaeological Museo, Atenas
A principios do século V a.C. até o 480 a.C. como moi tarde, todos os pintores de renome utilizaban o estilo de figuras vermellas. Pero os vasos de figuras negras continuaron producíndose durante uns 50 anos adicionais, coa súa calidade diminuíndo progresivamente. Os últimos pintores que produciron imaxes de boa calidade en grandes vasos foron o pintor Eucharides e o pintor Cleofrades. Só os talleres que producían formas máis pequenas como *olpes, oenoches, skyphos*, ánforas de pescozo pequeno e *lekythos* particulares empregaban cada vez máis o estilo antigo. O pintor Phanyllis utilizou a técnica do Seis (*Six*), entre outros métodos, e tanto o pintor de Edimburgo como o pintor de Xela decoraron os primeiros lekythos cilíndricos. O primeiro produciu principalmente escenas casuales, claras e sinxelas utilizando un estilo de figuras negras sobre un fondo branco. O chan branco dos vasos era bastante groso e xa non se pintaba directamente sobre a base de barro, unha técnica que se converteu no estándar para todos os vasos de chan branco. O Pintor de Safo especializouse en lekythos funerarios. O obradoiro do pintor Haimon foi especialmente produtivo; máis de 600 dos seus vasos sobreviviron. O pintor Atenea (ou *Athena*, que quizais sexa idéntico ao pintor Bowdoin de figuras vermellas) e o pintor Perseo continuaron decorando grandes lekythos estándar. As escenas da Pintora Atenea aínda irradian algo da dignidade inherente á obra do Grupo Leagros. O pintor de Maratón é coñecido principalmente polos *lekythos* funerarios atopados no túmulo dos atenienses que morreron na batalla de Maratón no 490 a. C. O último pintor lekythos significativo, o Beldam Painter, traballou desde o 470 a. C. até o 450 a. C. Excepto as ánforas do premio Panatenaico, o estilo de figuras negras chegou ao seu fin en Ática nesta época.

#### Ánforas Panatenaico

A competición pintada nun Panathenaic premio amphora, atribuído ao Pintor de Berlín, c. 480/470 BC, atopado en Nola, agora na Colección de Berlín de Antigüidades Clásicas, Altes Museo
Entre os vasos áticos de figuras negras, as ánforas do premio Panatenaico xogan un papel especial. Despois do 566 a.C. cando se introduciron ou reorganizaron as celebracións panatenaicas, foron o premio para os gañadores das competicións deportivas e enchíanse de aceite de oliva, un dos principais produtos de exportación da cidade. Na fronte levaban habitualmente a imaxe da deusa Atenea de pé entre dous alicerces nos que se pousaban os galos ; na parte de atrás había unha escena deportiva. A forma foi sempre a mesma e só se modificou lixeiramente durante o longo período da súa produción. A ánfora do ventre era, como o seu nome indica, orixinalmente especialmente bulbosa, de pescozo curto e pé longo e estreito. Ao redor do 530 a.C. os pescozos fanse máis curtos e o corpo algo máis estreito. Ao redor do 400 a.C. os ombreiros dos vasos reducíronse considerablemente de ancho e a curva do corpo do vaso parecía restrinxida. Despois do 366 a. C. os vasos volveron ser máis elegantes e fanse aínda máis estreitos.

 Atenea nunha ánfora de premio coa inscrición "*Archipo, arconte* "(321/320 a. C.) atopada en Bengasi, agora no Louvre, París
Estes vasos producíronse principalmente nos principais talleres do distrito de Kerameikos. Parece que foi unha honra ou especialmente lucrativo recibir unha comisión pola produción dos vasos. Isto tamén explica a existencia de moitas ánforas premiadas de excelentes pintores de vasos. Ademais de pintores de figuras negras superiores como o Pintor Euphiletos, Exekias, Hypereides e o Grupo Leagros, moitos mestres artesáns de figuras vermellas son coñecidos como creadores de ánforas de premio. Estes inclúen o pintor Eucharides, o pintor Kleophrades, o pintor berlinés, o pintor Aquileus e Sophilos, que foi o único que asinou un dos vasos supervivientes. O primeiro floreiro coñecido foi producido polo Grupo Burgon e coñécese como floreiro Burgon. Dado que o nome do funcionario gobernante ( Arconte ) aparece ocasionalmente no vaso despois do século IV a. C. algúns dos vasos pódense datar con precisión. Dado que as Panathenaia eran festas relixiosas, o estilo e o tipo de decoración non cambiaron nin durante o período das figuras vermellas nin despois de que os vasos figurados xa non se comerciasen realmente en Atenas. As ánforas premiadas producíronse no século II a.C. e sobreviven unhas 1.000 delas. Dado que por algunhas datas se coñece o número de ánforas concedidas a un gañador, pódese deducir que sobreviviu preto do un por cento da produción total de vasos atenienses. Outras proxeccións levan á conclusión de que en total se produciron uns sete millóns de vasos con figuras pintadas en Atenas.  Ademais das ánforas de premio, tamén se fabricaron formas imitativas coñecidas como ánforas de premio pseudo-panatenaicas. 

### Laconia

 Cabaleiro cun zarcillo de rolamento que crece da súa cabeza, baixo os pés do cabalo o segundo segmento separado, copa tondo dun vaso de nome do pintor Rider, c. 550/530 a.C. agora no Museo Británico
 Arcesilao II, rei de Cirene, observa aos seus súbditos traballando nunha copa do pintor de Arcesilaos c. 565/560 a. C. atopado en Vulci, agora no Gabinete des médailles de la Bibliothèque nationale de France en París
Xa no século VII a.C. en Esparta produciuse cerámica pintada para o consumo local e para a exportación. As primeiras pezas de calidade producíronse arredor do 580 a.C. O cénit na cerámica de figuras negras alcanzouse entre o 575 e o 525 a.C. aproximadamente. Ademais de Esparta, os principais lugares de descubrimento son as illas de Rodas e Samos, así como Tarento, as necrópoles etruscas e Cirene, que nun principio foi considerada como a fonte orixinal da cerámica. A calidade dasvasos é moi alta. A arxila estaba ben espolvoreada e deuse un revestimento de cor crema. Pintáronse ánforas, hydriai, cráteres de columna (chamados *krater lakonikos* na antigüidade), cráteres de voluta, cráteres calcídicos, lebes, aryballoi e a copa espartana, a lakaina. Pero a forma de índice e o achado máis frecuente é a copa. Na Laconia a cunca profunda adoitaba poñerse nun pé alto; as cuncas nos pés baixos son raras. O exterior adoita estar decorado con adornos, normalmente festóns de granadas, e a escena interior é bastante grande e contén figuras. En Laconia antes que no resto de Grecia o tondo converteuse no marco principal das escenas de copa. A imaxe principal dividiuse igualmente en dous segmentos nunha data temperá, unha escena principal e outra máis pequena e inferior. Frecuentemente, o recipiente só estaba revestido cun espátula brillante ou decorado con só algúns adornos. As inscricións son pouco comúns pero poden aparecer como anotacións de nomes. As sinaturas son descoñecidas tanto para os oleiros como para os pintores. É probable que os artesáns laconianos fosen pintores cerámicos perioeci. Os trazos característicos da cerámica adoitan coincidir coa moda dos pintores coñecidos. Tamén é posible que fosen cerameiros migrantes do leste de Grecia, o que explicaría a forte influencia grega oriental, especialmente no pintor de Boreads.

Zeus with an eagle, cup tondo by the Naucratis Painter, c. 560 BC, now in the Louvre, París
Mentres tanto pódense distinguir polo menos oito pintores de vasos. Cinco pintores, o Pintor Arkesilas (565–555), o Pintor Boreads (575–565), o Pintor Hunt, o Pintor Naucratis (575–550) e o Pintor Rider (550–530) son considerados os representantes máis importantes. do estilo, mentres que outros pintores son considerados artesáns de menor habilidade. As imaxes adoitan ser angulosas e ríxidas, e conteñen frisos de animais, escenas da vida cotiá, especialmente simposios, e moitos temas mitolóxicos. Destes últimos, Poseidón e Zeus son representados con especial frecuencia, pero tamén Heracles e os seus doce traballos, así como os ciclos de lendas tebanas e troianas. Especialmente nos primeiros vasos, colócase unha mueca de gorgona nunha cunca tondo. Son excepcionais unha representación da ninfa Cirene e un tondo cun xinete cun zarcillo que crece da súa cabeza (nome do vaso do pintor do xinete).  Tamén é importante unha copa cunha imaxe de Arcesilao II. A copa de Arcesilas deu o nome pragmático ao Pintor de Arcesilas.  É unha das raras representacións en cerámica grega de acontecementos ou persoas actuais. Os suxeitos suxiren influencia do ático. Un roxo avermellado era a principal cor opaca. Na actualidade coñécense máis de 360 vasos laconianos, con case un terzo deles, 116 pezas, atribuídos ao pintor Naucratis. O declive ao redor do 550 a. C. da pintura en vasos de figuras negras corintias, que tivo unha importante influencia na pintura laconiana, levou a unha redución masiva da produción laconiana de vasos de figuras negras, que chegou ao seu fin ao redor do 500 a. A cerámica estivo moi distribuída, dende Marsella até a Grecia xónica. En Samos, a cerámica laconiana é máis común que a corintia debido á estreita alianza política con Esparta. 

### Beocia

Komos scene on a lekythos, c. 550 BC, found in Boeotia, now in the Louvre, París
Os vasos de figuras negras producíronse en Beocia desde o século VI até o século IV a.C. Xa a principios do século VI a.C. moitos pintores beocios utilizaban a técnica do contorno orientalizador. Despois orientáronse estreitamente na produción Attic. As distincións e atribucións a unha das dúas rexións son ás veces difíciles e os vasos tamén se poden confundir coa cerámica corintia. Os vasos áticos e corintios de baixa calidade adoitan declararse obras beocias. Con frecuencia, os bos vasos beocios considéranse áticos e os pobres áticos considéranse falsamente como beocios. Probablemente houbo un intercambio de artesáns co Ática. Polo menos nun caso é certo que un alfareiro ático emigrou a Beocia (o pintor de paxaros cabalos, e posiblemente tamén o pintor de Tokra, e entre os oleiros certamente Teisias o ateniense). Os temas máis importantes son os frisos de animais, os simposios e as escenas de komos. As escenas mitolóxicas son raras, e cando están presentes adoitan mostrar a Heracles ou a Teseo. Desde finais do século VI até o século V predominou un estilo de silueta. Pintáronse especialmente kantharos, lekanis, copas, pratos e cántaros. Como era o caso de Atenas, hai inscricións de kalos. Os oleiros beocios gustaban especialmente de producir vasos moldeados, así como kantharos con engadidos esculpidos e píxidos de trípode. As formas de lekanis, copas e ánforas de pescozo tamén foron tomadas de Atenas. O estilo de pintura adoita ser humorístico, e hai preferencia polas escenas de komos e os sátiros. 

 Xuízo de París nun skyphos do Grupo Kabeiric (Vine Tendril Group), mediados do século IV a.C. agora no Museo Metropolitano de Arte, Nova York
Entre o 425 e o 350 a. C. os vasos cabeiricos foron o principal estilo de figuras negras en Beocia. Na maioría dos casos esta era unha forma híbrida entre un kantharos e un skyphos cunha cunca profunda e asas de anel verticais, pero tamén había lebes, copas e píxidos. Levan o nome do lugar principal onde se atoparon, o Santuario dos Kabeiroi preto de Tebas. As escenas, normalmente pintadas nun só lado do vaso, representan o culto local. Os vasos caricaturizan acontecementos mitolóxicos de forma humorística e esaxerada. Ás veces móstranse escenas de komos, que presumiblemente están relacionadas directamente co culto. 

### Eubea

 Cadmo e o dragón nunha ánfora do ventre, c. 560/550 a.C. agora no Louvre, París
A pintura de vasos de figuras negras en Eubea tamén foi influenciada por Corinto e especialmente polo Ática. Non sempre é doado distinguir estas obras dos vasos áticos. Os estudosos supoñen que a maior parte da cerámica produciuse en Eretria. Principalmente pintábanse hydria, ánforas, lekythos e pratos. As ánforas de gran formato adoitaban decorarse con escenas mitolóxicas, como as aventuras de Heracles ou o Xuízo de Paris. As grandes ánforas, derivadas de formas do século -VII, teñen beizos afilados e xeralmente escenas relacionadas con vodas. Aparentemente son vasos funerarios producidos para nenos que morreron antes de casar. O uso restrinxido da incisión e o uso regular de branco opaco para os adornos florais eran características típicas da cerámica de figuras negras de Eretria. Ademais de escenas que reflicten modelos áticos, tamén houbo escenas máis salvaxes como a violación dun cervo por un sátiro ou Heracles con centauros e demos. Os vasos da clase *Dolphin* eran considerados anteriormente como áticos, pero agora considéranse euboicos. Porén, a súa arxila non coincide con ningunha fonte eretria coñecida. Quizais as pezas foron producidas en Calcis. 

A orixe dalgúns estilos rexionais de figuras negras está en disputa. Por exemplo, a pintura cerámica calcídica estivo asociada no seu día a Eubea; mentres tanto, a produción en Italia considérase máis probábel.

### Grecia oriental

En case ningunha outra rexión de Grecia as fronteiras entre o estilo orientalizante e a figura negra son tan incertas como no caso dos vasos do leste de Grecia. Até preto do 600 a.C. só se empregaban debuxos de esquemas e espazos baleiros. Entón, durante a fase tardía do estilo orientalizador comezaron a aparecer debuxos incisos, a nova técnica procedente do norte de Xonia. O estilo de friso de animais que predominaba anteriormente era certamente decorativo, pero ofrecía poucas oportunidades para un maior desenvolvemento técnico e artístico. Xurdiron estilos rexionais, especialmente en Xonia.

 "Bol para cazar paxaros", copa xónica, ca. 550 a.C
Cara ao final do estilo *Wild Goat (cabra salvaxe)* os artistas do norte de Xónico imitaron, bastante mal, os modelos corintios. Pero xa no século -VII producíanse vasos de alta calidade en Xonia. Desde aproximadamente o 600 a. C. o estilo de figuras negras utilizouse total ou parcialmente para decorar vasos. Ademais dos estilos rexionais que se desenvolveron en Klazomenai, Éfeso, Mileto, Quíos e Samos, houbo especialmente no norte de Xonia estilos que non se poden localizar con precisión. Os frascos de aceite que se adhirían ao modelo lidio (lydions) eran comúns, pero a maioría deles estaban decorados só con raias. Tamén hai escenas orixinais, por exemplo un escita cun camelo bactriano, ou un sátiro e un carneiro. Para algúns estilos a atribución é controvertida. Así, o Grupo Northampton mostra unha forte influencia xónica, pero a produción probabelmente foi en Italia, quizais por inmigrantes de Xonia.

 Extremo da cabeza dun sarcófago de Klazomenai que representa unha escena homoerótica con mozos nobres, c. 515/510 a.C. agora na Colección de Antigüidades Clásicas de Berlín, Museo Altes.
En Klazomenai pintáronse principalmente ánforas e hidras a mediados do século VI a. C. (ca. 550 a 350 a. C.), así como cuncas fondas con figuras planas e angulares. Os vasos non son moi elegantes na fabricación. Mulleres e animais danzantes foron representados con frecuencia. Os obradoiros principais foron os do pintor de Tubinga, o pintor de Petrie e o Grupo Urla. A maioría dos vasos atopáronse en Naukratis e en Tell Defenneh, que foi abandonada no 525 a. C. A súa orixe era inicialmente incerta, pero Robert Zahn identificou a fonte por comparación coas imaxes dos sarcófagos de Klazomenian. A cerámica adoitaba decorarse con máscaras de mulleres esculpidas. As escenas mitolóxicas eran raras; Os adornos de escamas de peixe, as filas de puntos brancos e as mulleres danzantes de aspecto ríxido eran populares. A representación dun *herold* de pé diante dun rei e dunha raíña é única. En xeral, os homes caracterizáronse por ter grandes barbas en forma de pala. Comezando xa no 600 a. C. e até o 520 a. C. producíronse copas de rosetón, sucesoras das copas de aves do leste de Grecia, probabelmente en Klazomenai. 

A cerámica samia apareceu por primeira vez ao redor do -560/550 a. C. con formas adoptadas do Ática. Trátase de cuncas e *kantharos* dos pequenos mestres con formas faciais. A pintura é precisa e decorativa. Samos xunto con Mileto e Rodas foi un dos principais centros de produción de vasos ao estilo Wild Goat. 

A pintura de vasos de Rhodia coñécese principalmente a partir dos pratos de Rhodia. Estes foron producidos mediante unha técnica policromada con moitos dos detalles incisos como na pintura de figuras negras. Dende o -560 até o 530 a. C. foron habituais as situlas, inspiradas en modelos exipcios. Estes mostran tanto temas gregos, como Tifón, como temas exipcios antigos como xeroglíficos exipcios e disciplinas deportivas exipcias.

### Italia, incluída Etruria

#### Caeretan Hydria

 Heracles loitando contra a Hidra de Lerna nunha hidra do pintor da Aguia, c. 525 a.C. agora na Getty Villa, Malibú, California
*"Caeretan hydria"* é o nome usado para un estilo especialmente colorido de pintura de vasos con figuras negras. A orixe destes vasos está disputada na literatura. A partir dunha valoración da pintura, os vasos foron considerados durante moito tempo como etruscos ou corintios, pero nos últimos anos predomina a opinión de que os produtores eran dous pintores cerámicos que emigraron desde o leste de Grecia a Caere (actual Cerveteri) en Etruria. As inscricións en grego xónico apoian a teoría da emigración. O taller existiu só por unha xeración. Hoxe coñécense uns 40 vasos producidos polos dous mestres artesáns deste estilo. Todos son *hydriai* excepto un *alabastron*. Non se atopou ningún fóra de Etruria; a maioría procedían de Caere, que é o motivo do seu nome. Os vasos están datados aproximadamente entre o -530 e o -510/500 a. C. As hydrias caeretanas van seguidas estilisticamente de ánforas de pescozo decoradas con raias.

 Heracles loitando contra a Hidra de Lerna nunha hidra do Pintor da Aguia, c. 525 a.C. agora na Getty Villa, Malibu, California
Estes *hydriai* tecnicamente bastante inferiores son 40-45 cm. alto. Os corpos destes vasos teñen pescozo alto e moi prominente, ombreiros anchos e pés de anel baixos en forma de cálices boca abaixo. Moitos dos hydriai están deformes ou mostran un disparo defectuoso. As imaxes pintadas atópanse en catro zonas: unha zona dos ombreiros, unha zona do ventre con figuras e outra con adornos, e unha parte inferior. Todos menos a zona do ventre con figuras están decoradas con adornos. Só hai un caso de ambos frisos do ventre con figuras. As súas múltiples cores distínguenos de todos os outros estilos de figuras negras. O estilo recorda a pintura de vasos xónicos e as táboas de madeira pintadas multicolores atopadas en Exipto. Os homes móstranse coa pel vermella, negra ou branca. As mulleres son case sempre retratadas cunha cor branca opaca. Os contornos e os detalles están incisos, como é típico do estilo de figuras negras. As superficies negras brillantes adoitan estar cubertas por unha lámina de cores adicional, de modo que a negra que se fai visíbel onde hai marcado proporciona ás distintas formas detalles internos. Na parte frontal as imaxes están sempre cheas de acción, na parte traseira son habituais os deseños heráldicos. Os adornos son un compoñente importante das hidras; non son subsidiarios doutros motivos. Para pintar os adornos usábanse stencils; non están incisas.

O pintor de Busiris e o pintor da Aguia son nomeados como pintores. Este último é considerado o principal representante deste estilo. Interesábanse especialmente polos temas mitolóxicos que normalmente revelaban unha influencia oriental. No vaso do nome do pintor Busiris, Heracles está pisando ao mítico faraón exipcio Busiris. Heracles é frecuentemente representado tamén noutros vasos, e tamén existen escenas da vida cotiá. Tamén hai escenas pouco comúns, como Cetus acompañado dun selo branco. 

 Diomedes e Polixena, ánfora póntica do pintor Sileno, c. 540/530 a. C. atopado en Vulci, agora no Louvre, París
Os vasos pónticos tamén están estreitamente relacionados estilisticamente coa pintura de cerámica xónica. Tamén neste caso suponse que foron producidos en talleres etruscos por artesáns emigrados de Xonia. Os vasos recibiron o seu nome enganoso pola representación nun vaso de arqueiros que se pensaba que eran escitas, que vivían no Mar Negro (Ponto). A maioría dos vasos atopáronse en tumbas en Vulci, un número importante tamén en Cerveteri. A forma índice era unha ánfora de pescozo cunha forma particularmente delgada, moi parecida ás ánforas tirrénicas. Outras formas eran os enocos con asas en espiral, os dinos, os kyathos, os pratos, os vasos con bases altas e, con menos frecuencia, os kantharos e outras formas. O adorno dos vasos pónticos é sempre semellante. En xeral hai unha decoración ornamental no pescozo, despois figuras no ombreiro, seguida doutra banda de adornos, un friso de animais e finalmente un anel de raios. O pé, o pescozo e as asas son negros. Nótase a importancia dos adornos, aínda que adoitan estar formados de forma bastante descoidada; algúns vasos están decorados só con adornos. A arxila destes vasos é roxa amarelada; a lámina que cobre os vasos é de cor negra ou acastañada, de alta calidade e con brillo metálico. As cores opacas vermellas e brancas úsanse xenerosamente para figuras e adornos. Os animais adoitan estar decorados cunha franxa branca na barriga. Os estudosos identificaron seis obradoiros até a data. O máis antigo e mellor considérase o do Pintor de París. Mostra figuras mitolóxicas, entre elas un Heracles imberbe, como era costume no leste de Grecia. Ás veces hai escenas que non forman parte da mitoloxía grega, como Heracles loitando contra Juno Sospita ("o Salvador") do pintor de París, ou un demo lobo do pintor Tityos. Tamén hai escenas da vida cotiá, escenas de komos e pilotos. Os vasos están datados nunha época comprendida entre o 550 e o 500 a. C. e coñécense uns 200. 

#### Etruria

 Hidra etrusca de figuras negras
Os vasos etruscos producidos localmente datan probabelmente do século VII a. C. Ao principio, semellan modelos de figuras negras de Corinto e do leste de Grecia. Suponse que na fase inicial os produtores eran principalmente os inmigrantes gregos. O primeiro estilo importante foi a pintura de cerámica póntica. Despois, no período comprendido entre 530 e 500 a.C. seguiron o pintor Micali e o seu taller. Nesta época os artistas etruscos tendían a seguir os modelos áticos e producían principalmente ánforas, hydriai e xerras. Normalmente tiñan escenas de komos e simposios e frisos de animais. As escenas mitolóxicas son menos habituais, pero están producidas con moito coidado. O estilo de figuras negras rematou arredor do 480 a.C. Cara ao final desenvolveuse un estilo manierista, e ás veces unha técnica de silueta bastante descoidada. 

 Partido de loita entre Peleo e Atalanta durante os xogos fúnebres do rei Pelias, c. 550 a. C. agora nas Coleccións Estatais de Antigüidades de Múnic
A pintura de vasos calcídicos foi nomeada polas inscricións mitolóxicas que ás veces aparecían en escritura calcídica. Por esta razón, a orixe da cerámica foi sospeitosa por primeira vez de Eubea. Actualmente suponse que a cerámica foi producida en Reggion, quizais tamén en Caere, pero o asunto aínda non se decidiu definitivamente. A pintura de vasos calcídicos estivo influenciada pola pintura ática, corintia e especialmente xónica. Os vasos atopáronse principalmente en lugares italianos como Caeri, Vulci e Reggion, pero tamén noutros lugares do Mediterráneo occidental.

 Animais no lado traseiro dun pescozo amphora polo Leipzig Amphora Grupo, c. 560/540 BC, atopado en Reggio di Calabria, agora no Louvre, París
A produción de vasos calcídicos comezou de súpeto ao redor do 560 a.C. Até a data, non se identificaron precursores. Despois de 50 anos, arredor do 510 a.C. xa estaba rematado. Sobreviviron uns 600 vasos e até o momento identificáronse 15 pintores ou grupos de pintores. Estes vasos caracterízanse por un traballo de cerámica de alta calidade. O espárrago brillante que os cobre adoita ser de cor negra despois do disparo. A arxila ten unha cor laranxa. Os cores opacos vermellos e brancos utilizáronse xenerosamente na pintura, así como a puntuación para producir detalles interiores. A forma índice é a ánfora do pescozo, que representa unha cuarta parte de todos os vasos coñecidos, pero tamén hai copas oculares, oinochoes e hidras; outros tipos de vasos son menos comúns. Os lekanis e as copas ao estilo etrusco son excepcións. Os vasos son económicos e rigorosos na construción. O "pé de copa calcídica" é unha característica típica. Ás veces cópiase en vasos áticos de figuras negras, con menos frecuencia en vasos de figuras vermellas.

O máis importante dos artistas coñecidos da xeración máis antiga é o Pintor de Inscricións, dos representantes máis novos o Pintor de Phineus. O primeiro é presuntamente o creador do estilo; uns 170 dos vasos que se conservan atribúense ao taller moi produtivo deste último. Probablemente tamén sexa o último representante deste estilo. As imaxes adoitan ser máis decorativas que narrativas. Amósanse xinetes, frisos de animais, imaxes heráldicas ou grupos de persoas. Unha gran cruz de palmeta de loto é frecuentemente parte da imaxe. As escenas mitolóxicas son poucas veces, pero cando se producen son en xeral dunha calidade excepcional.

 Heracles mata ao león de Nemea, cara dianteira dunha ánfora de pescozo pseudo-calcídica do Grupo Polifemo, c. 560/540 a.C. atopado en Reggio di Calabria, agora no Louvre, París.
A pintura en vasos pseudocalcídicos é a sucesora da pintura calcídica. Está preto da calcídia, pero tamén ten fortes vínculos coa pintura de vasos áticos e corintios. Así, os artistas usaron o alfabeto xónico máis que o calcídico para as inscricións. A estrutura da arxila tamén é diferente. Coñécense uns 70 vasos deste tipo, que foron clasificados por primeira vez por Andreas Rumpf. É posible que os artesáns fosen sucesores dos pintores de vasos e oleiros calcídicos que emigraron a Etruria. 

A pintura en vasos pseudocalcídicos clasifícase en dous grupos. O máis vello dos dous é o Grupo Polifemo, que produciu a maioría dos vasos supervivientes, principalmente ánforas de pescozo e oinochoes. Adoitan mostrarse grupos de animais e ás veces escenas mitolóxicas. Os vasos atopáronse en Etruria, en Sicilia, en Marsella e Vix (no túmulo da Dama de Vix). O Grupo Memnon, máis novo e menos produtivo, ao que se lle atribúen actualmente 12 vasos, tiña unha distribución xeográfica moito menor, limitándose a Etruria e Sicilia. Agás un oinochoe producían só ánforas de pescozo, que adoitaban decorarse con animais e xinetes.

#### Outras

 Ánfora do ventre do Northampton Group, a liberación de Ío (en forma de vaca) por Hermes, que se apresura á escena, c. 540/530 a.C. atopado en Italia, agora na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic
Os vasos do Northampton Group eran todos pequenas ánforas de pescozo, a excepción dunha soa ánfora de barriga. Son estilisticamente moi similares á pintura de vasos do norte xónico, pero probablemente foron producidas na Península Itálica máis que en Xonia, quizais en Etruria ao redor do 540 a. C. Os vasos deste grupo son de moi alta calidade. Mostran ricas decoracións ornamentais e escenas que captaron o interese dos estudosos, como un príncipe con cabalos e alguén que monta nun guindastre. Son semellantes ao traballo do Grupo de Campana Dinoi e á chamada Northampton Amphora, cuxa arxila é semellante á de Caeretan hydriai. O grupo Northampton recibiu o nome desta ánfora. O Campana hydriai redondo lembra modelos beocia e eubea.

### Outras rexións

Os alabastrons con corpos cilíndricos de Andros son raros, así como os lekanis de Thasos. Estes son unha reminiscencia dos produtos beocios, agás que teñen dous frisos animais en lugar do único friso común para Beocia. As placas Thasian seguían máis ben os modelos áticos e coas súas escenas figuradas son máis ambiciosas que nas lekanis. Coñécense imitacións de vasos de Quíos ao estilo de figuras negras. A cerámica local de figuras negras de Halai tamén é rara. Despois de que os atenienses ocupasen Elaious nos Dardanelos, tamén comezou alí a produción local de cerámica de figuras negras. Os modestos produtos incluían lekanis sinxelos con imaxes de esquema. Na Galia celta producíronse un pequeno número de vasos de estilo de figuras negras. Eles tamén se inspiraron case con toda seguridade nos vasos gregos.

Investigación e recepción
-------------------------

A investigación científica sobre estes vasos comezou especialmente no século XIX. Desde este momento a sospeita de que estes vasos teñen unha orixe grega máis que etrusca. Especialmente unha ánfora atopada por Edward Dodwell en 1819 en Atenas proporcionou incicios. O primeiro en presentar unha proba foi Gustav Kramer na súa obra *Styl und Herkunft der bemalten griechischen Tongefäße* (1837). Porén, pasaron varios anos para que esta visión fose xeralmente aceptada. Eduard Gerhard publicou un artigo titulado *Rapporto Volcente nos Annali dell'Instituto di Corrispondenza Archeologica* no que investigaba sistematicamente os vasos; foi o primeiro estudoso en facelo. Para iso, en 1830, estudou os vasos atopados en Tarquinia, comparándoos, por exemplo, cos vasos atopados en Ática e Exina. Durante este traballo identificou 31 firmas de pintores e oleiros. Antes só se coñecía o oleiro Taleides.

O seguinte paso na investigación foi a catalogación científica das principais coleccións de vasos dos museos. En 1854 Otto Jahn publicou os vasos na Colección Estatal de Antigüidades de Múnic. Con anterioridade publicáronse catálogos dos museos do Vaticano (1842) e do Museo Británico (1851). A descrición da colección de vasos da Colección de Antigüidades Clásicas de Berlín, reunida en 1885 por Adolf Furtwängler, foi especialmente influente. Furtwängler foi o primeiro en clasificar as pezas por rexións de orixe artística, tecnoloxía, estilo, forma e estilo de pintura, o que tivo un efecto duradeiro nas investigacións posteriores. En 1893 Paul Hartwig tentou no seu libro *Meisterschalen* identificar varios pintores baseándose en inscricións de *kalos*, sinaturas e análises de estilo. Edmond Pottier, conservador do Louvre, iniciou en 1919 o *Corpus Vasorum Antiquorum*. Todas as coleccións principais do mundo publícanse nesta serie, que a partir de 2009 ascendía a máis de 300 volumes.

 O helmo; Cerámica ática de figuras negras
A investigación científica sobre a pintura dos vasos do ático débelle moito a John Beazley. Comezou a estudar estes vasos cara a 1910, facendo uso do método desenvolvido polo historiador da arte Giovanni Morelli para estudar as pinturas, que fora refinado por Bernard Berenson. Asumiu que cada pintor creaba obras orixinais que sempre podían ser atribuídas de forma inconfundible. Utilizou detalles particulares como caras, dedos, brazos, pernas, xeonllos e dobras de roupa. Beazley estudou 65.000 vasos e fragmentos, dos cales 20.000 eran de figuras negras. No transcurso dos seus estudos, que se prolongaron durante case seis décadas, puido atribuír 17.000 deles polo seu nome ou mediante un sistema de nomes pragmáticos, e clasificounos en grupos de pintores ou talleres, relacións e afinidade estilística. Identificou máis de 1.500 oleiros e pintores. Ningún outro arqueólogo tivo unha influencia tan decisiva na investigación dun campo arqueolóxico como Beazley, cuxas análises seguen sendo válidas en boa medida ata a actualidade. Despois de Beazley, estudosos como John Boardman, Erika Simon e Dietrich von Bothmer investigaron os vasos áticos de figuras negras.

A investigación básica sobre a cerámica corintia foi realizada por Humfry Payne, quen na década de 1930 fixo unha primeira clasificación estilística que, en esencia, se está a utilizar ata a actualidade. Clasificou os vasos segundo a forma, o tipo de decoración e os temas da imaxe, e só despois fixo distincións en canto a pintores e talleres. Seguiu o método de Beazley salvo por atribuír menos importancia á asignación de pintores e grupos xa que para el era máis importante un marco cronolóxico. Jack L. Benson asumiu esta tarefa de asignación en 1953 e distinguiu 109 pintores e grupos. Por último, Darrell A. Amyx resumiu a investigación até ese momento no seu libro de 1988 Corinthian Vase-Painting of the Archaic Period. Non obstante, é unha cuestión de discusión académica se é posible, no caso da cerámica corintia, atribuír pintores específicos.

A cerámica laconiana era coñecida desde o século XIX por un número importante de vasos de sepulturas etruscas. Nun principio atribuíronse erroneamente, considerándose durante moito tempo un produto de Cirene, onde tamén se atoparon algunhas das pezas máis antigas. Grazas ás escavacións británicas realizadas no santuario de Artemis Orthia de Esparta, a súa verdadeira orixe foi rapidamente identificada. En 1934, Arthur Lane reuniu todo o material coñecido e foi o primeiro arqueólogo en identificar a diferentes artistas. En 1956 os novos descubrimentos foron estudados por Brian B. Shefton. Reduciu á metade o número de pintores distintos. En 1958 e 1959 publicouse outro novo material de Tarento. Tamén se atoparon outros vasos en Samos. Conrad Michael Stibbe estudou de novo os 360 vasos coñecidos por el e publicou os seus descubrimentos en 1972. Identificou cinco pintores maiores e tres menores.

Ademais da investigación sobre a pintura de vasos áticos, corintios e laconianos, os arqueólogos acostuman estar especialmente interesados nos estilos italianos menores. Os hydriai de Caeretan foron identificados e nomeados por primeira vez por Carl Humann e Otto Puchstein. Andreas Rumpf, Adolf Kirchhoff e outros arqueólogos sospeitaron erroneamente que a orixe da cerámica de Chalkidischen era Eubea. Georg Ferdinand Dümmler é o responsábel da denominación falsa dos vasos pónticos, que asumiu que proviñan da zona do Mar Negro debido á representación dun escita nun dos vasos. Mentres tanto, a investigación sobre todos os estilos é realizada menos por individuos que por un gran grupo internacional de científicos.

Notas
-----

1. ↑  Ingeborg Scheibler: *Griechische Töpferkunst*. Múnic 1995, páxs. 73–134; Matthias Steinhart: *Töpferkunst und Meisterzeichnung, von Zabern*, Mainz 1996, páxs. 14–17; Heide Mommsen, Matthias Steinhart: *Schwarzfigurige Vasenmalerei*. en: Der Neue Pauly (DNP). Band 12, Metzler, Stuttgart 2003, ISBN 3-476-01470-3, páxs. 74–281.
2. ↑  "Black-figure." En *Encyclopedic Dictionary of Archaeology.* Barbara Ann Kipfer, ed. New York: Springer, 2000, p. 71. ISBN 0-306-46158-7;Ashmolean Museum Department of Antiquities. *Select Exhibition of Sir John and Lady Beazley's Gifts to the Ashmolean Museum, 1912-1966.* Oxford, R.U.: Oxford University Press, 1967, p. 40; Grant, Neil. *The Greeks: How They Lived.* Nova York: Mallard Press, 1990, p. 18. ISBN 0-7924-5383-2
3. ↑  Sobre pintura grega en vasos corintios, véxase: Thomas Mannack: *Griechische Vasenmalerei*, Theiss, Stuttgart 2002, páxs. 100–104; Matthias Steinhart: *Korinthische Vasenmalerei*. En: Der Neue Pauly (DNP). Band 6, Metzler, Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01476-2, páxs. 738–742.; John Boardman: *Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson*, Londres 1998, páxs. 178–185.
4. ↑  Chronologies vary somewhat. In Matthias Steinhart: Korinthische Vasenmalerei. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 6, Metzler, Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01476-2, Sp. 738–742 the following is given: Early Corinthian (620/615–595 BC), Middle Corinthian (595–570 BC), Late Corinthian I (570–550 BC), and Late Corinthian II (after 550 BC).
5. ↑  On the Dodwell Painter, see Matthias Steinhart: Dodwell-Maler. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 3, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01473-8, Sp. 726–727.
6. ↑  On the Cavalcade Painter, see Matthias Steinhart: Kavalkade-Maler. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 6, Metzler, Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01476-2, Sp. 370–371.
7. ↑  Mannack, S. 101.
8. ↑  today in Basel.
9. ↑  On Tomonidas see Matthias Steinhart: Timonidas. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 12/1, Metzler, Stuttgart 2002, ISBN 3-476-01482-7, Sp. 594–594.
10. ↑  Now in Athens.
11. ↑  Now in the Berlin Collection of Classical Antiquities, Altes Museum.
12. ↑  On Chares see Matthias Steinhart: Chares [5]. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 2, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01472-X, Sp. 1099–1099.
13. ↑  On the Tydeus Painter see Matthias Steinhart: Tydeus-Maler. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 2, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01472-X, Sp. 939–940.
14. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 7.
15. ↑  Heide Mommsen: *Schwarzfigurige Vasenmalerei*. en: Der Neue Pauly (DNP). Band 12, Metzler, Stuttgart 1996–2003, ISBN 3-476-01470-3, páxs. 274–281.
16. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 104.
17. ↑  Fragment in Leipzig, found in Cerveteri, with gorgons on the belly as on the Nessos vase.
18. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 105; John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 18f.
19. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 20.
20. ↑  Found on the Akropolis in Athens, now in the Akropolis Museum, inventory number 587.
21. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 21.
22. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 111.
23. ↑  on the François vase see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 37f. und Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 111f.
24. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 113.
25. ↑  On Lydos see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 57–58, Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 113.
26. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 57.
27. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 60.
28. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 61.
29. ↑  On the Amasis Painter see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 60–62; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 120.
30. ↑  Quote translated from John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 62. On Group E see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 62 und Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 120.
31. ↑  For an assessment see, for example, John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 62.
32. ↑  Now in the Munich State Collection of Antiquities, inventory number 2044.
33. ↑  Now in the Boulogne Museum, inventory number 558.
34. ↑  Now in the Vatican Museums, inventory number 344
35. ↑  On Exekias see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 63f. and Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 121–123.
36. ↑  Back-translated from John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 64.
37. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 64.
38. ↑  On votive tablets see Heide Mommsen: „Bleib stehn und erhebe die Klage...". Zu den wiedervereinigten Fragmenten der Grabtafeln des Exekias, in EOS 12 (August 2000), S. IV-VII. and also: Exekias I. Die Grabtafeln, von Zabern, Mainz 1997 (Forschungen zur antiken Keramik. Reihe 2, Kerameus, Bd. 11) ISBN 3-8053-2033-7.
39. ↑  On the Gordion cup see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 65; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 118.
40. ↑  On lip cups see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 65–67; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 118.
41. ↑  On band cups see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 66f.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 118.
42. ↑  On Droop cups see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 68f.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 119.
43. ↑  On Kassel cups see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 69; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 119.
44. ↑  On the Hermogenes Skyphos see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 69.
45. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 73.
46. ↑  On Nikosthenes’ workshop see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 71–73, Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 123f.
47. ↑  On Elbows Out and The Affecter see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 73f. Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 124.
48. ↑  On the Antimenes Painter see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 119f.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 124.
49. ↑  On Psiax siehe John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 115; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 124.
50. ↑  On the Leagros Group see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 120f.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 124.
51. ↑  On the painters of the Leagros Group see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 121f.
52. ↑  On the Swing Painter see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 71.
53. ↑  On the Rycroft Painter see Heide Mommsen: Rycroft-Maler. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 10, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01480-0, Sp. 1174–1174. John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 124.
54. ↑  On the bilingual style see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 124f.
55. ↑  Sobre estes pintores, véxase: op. cit. p. 158–164; Thomas Mannack: *Griechische Vasenmalerei,* Theiss, Stuttgart 2002, páx. 125.
56. ↑  For the statistics see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 114.
57. ↑  On the Panathenaic prize amphoras see John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, von Zabern, Mainz 1979, S. 180–183; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 113–117.
58. ↑  Now in the British Museum London, inventory number B1.
59. ↑  Found in Vulci, now with the inventory number 189 in the Paris Cabinet des Médailles de la Bibliothèque Nationale de France.
60. ↑  On Lakonian pottery see Matthias Steinhart: Lakonische Vasenmalerei. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 6, Metzler, Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01476-2, Sp. 1074–1075.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 125–128; Conrad M. Stibbe: Das andere Sparta, von Zabern, Mainz 1996, S. 163–203; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 185–188
61. ↑  On Boeotian pottery see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 128f.; Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281. John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998 pp. 213–215.
62. ↑  On Boeotian pottery see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 129; Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 277–277. John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, p. 258.
63. ↑  John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, p. 215f.; Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.
64. ↑  On Ionian pottery see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 81f.; Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 141–151.
65. ↑  On Klazomenian pottery painting see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 81f.; Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, p. 148f.
66. ↑  On Samian pottery painting see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, Theiss, Stuttgart 2002, S. 81f.; Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, p. 146f.
67. ↑  Sobre a pintura Rhodia véxase Thomas Mannack: *Griechische Vasenmalerei,* Theiss, Stuttgart 2002, páx. 81f.; Matthias Steinhart: *Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch*. en: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, páxs. 276–281.; John Boardman: *Early Greek Vase Painting*, Thames and Hudson, Londres 1998, páx. 150.
68. ↑  On Caeretan hydriai see Rolf Hurschmann: Caeretaner Hydrien. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 2, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01472-X, Sp. 907–908.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 219–223; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Theiss, Stuttgart 2002, S. 132f.
69. ↑  On Pontic vase painting see Matthias Steinhart: Pontische Vasenmalerei. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 10, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01480-0, Sp. 138–139.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Theiss, Stuttgart 2002, S. 133; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 219–223.
70. ↑  On Etruscan vase painting see Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 219–223.
71. ↑  O alfabeto calcídico non só se utilizou en Calcis, senón tamén noutros lugares de Eubea e Etruria. O feito de que moitos vasos tivesen marcas rexistradas non usadas noutros lugares desta parte da Magna Grecia é un argumento en contra da localización na baixa Italia. O argumento en contra da produción en Etruria é que a cerámica etrusca non se exportaba xeralmente ao sur da Península Itálica. O estilo pictórico non ten trazos euboicos, polo que tampouco se orixinou alí
72. ↑  On Chalcidian vase painting see Matthias Steinhart: Chalkidische Vasenmalerei. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 2, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01472-X, Sp. 1088–1089.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Theiss, Stuttgart 2002, S. 129–131; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 217–219.
73. ↑  On Pseudo-Chalkidischen pottery see Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Theiss, Stuttgart 2002, S. 131; Matthias Steinhart: Pseudochalkidische Vasenmalerei. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 10, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01480-0, Sp. 516–517.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, pp. 217–219.
74. ↑  On the Northampton Group, the Group of Campana Dinoi and Campana hydriai see Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.; John Boardman: Early Greek Vase Painting, Thames and Hudson, London 1998, p. 220; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Eine Einführung. Theiss, Stuttgart 2002, S. 132.
75. ↑  On Etruscan pottery siehe Matthias Steinhart: Schwarzfigurige Vasenmalerei II. Ausserattisch. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 11, Metzler, Stuttgart 2001, ISBN 3-476-01481-9, Sp. 276–281.; John Boardman: Early Greek Vase Painting. Thames and Hudson, London 1998, p. 219–223.
76. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, S. 17.
77. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, S. 18.
78. ↑  John Boardman: Schwarzfigurige Vasen aus Athen, S. 7f.; Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei, S. 18f.
79. ↑  On Corinthian ceramics research for the archaic period see the summary in Christiane Dehl-von Kaenel: Die archaische Keramik aus dem Malophoros-Heiligtum in Selinunt, Staatliche Museen zu Berlin, Berlin 1995, S. 22–31, ISBN 3-88609-371-9.
80. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Theiss, Stuttgart 2002, S. 125–128.
81. ↑  Thomas Mannack: Griechische Vasenmalerei. Theiss, Stuttgart 2002, S. 129–133.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cerámica de figuras negras Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Cerámica da Grecia antiga / Cerámica grega
* Pintura da Grecia antiga
* Escultura da Grecia antiga

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Grecia antiga*** |

### Bibliografía

* Boardman, John. 2001. *The History of Greek Vases: Potters, Painters, Pictures.* Nova York: Thames & Hudson.
* Bouzek, Jan. 1990. *Studies of Greek Pottery In the Black Sea Area.* Praga: Charles University.
* Cook, Robert Manuel, and Pierre Dupont. 1998. *East Greek Pottery.* Londres: Routledge.
* Farnsworth, Marie. 1964. "Greek Pottery: A Mineralogical Study." *American Journal of Archaeology* 68 (3): 221–28.
* Sparkes, Brian A. 1996. *The Red and the Black: Studies In Greek Pottery.* Londres: Routledge

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q629602
* AAT: 300387206
* BNCF: 13288
* BNF: 12089196d
* EBID: ID
* GND: 4124160-5
* LCCN: sh86005692

 |