O **crioulo da Guinea-Bissau** é unha lingua crioula baseada no portugués, e próxima ao crioulo caboverdiano, falada en Guinea-Bissau, Senegal e Gambia. Os seus autónimos son *guinensi*, *kriyol*, e portuguis.

En Guinea-Bissau é a lingua nativa de 239.000 habitantes e ten arredor dun millón de falantes coma segunda lingua.

No sur do Senegal fálase un dialecto do crioulo da Guinea-Bissau coñecido coma **Portuguis** ou **crioulo de Casamansa**, que é a lingua maioritaria dos habitantes da rexión de Casamansa e emprégase coma lingua franca.

O crioulo da Guinea-Bissau está aínda en expansión pero cunha crecente interferencia por parte do portugués (descrioulización): por mor da televisión, a literatura, o prestixo e a emigración a Portugal; e linguas africanas: a través da migración de falantes de linguas nativas aos principais centros urbanos nos que prevalece o crioulo. O portugués estándar é a lingua oficial de Guinea-Bissau, mais o crioulo é a lingua franca do comercio, a literatura informal e o entretemento e non se usa no xornalismo, o Parlamento, os servizos públicos ou a educación.

Historia
--------

Os crioulos da Alta Guinea son os crioulos de base portuguesa máis antigos, nados arredor dos asentamentos portuguesas da costa noroeste de África. Os mercadores e colonos portugueses comezaron a se mesturar coa poboación local case de inmediato; o que se converteu nun costume entre os exploradores portugueses e é a principal razón do gran número de crioulos portugueses en todo o mundo. Un pequeno número de colonos chamados *lançados* contribúe ao espallamento do portugués.

Hai tres dialectos principais deste crioulo en Guinea-Bissau e o Senegal:

* Bissau e Bolama
* Bafata
* Cacheu–Ziguinchor

O substrato do crioulo é a lingua das poboacións locais: mandingas, manjacos, pepéis e outros, pero a meirande parte do léxico (arredor dun 80 %) provén do portugués. O dialecto de Casamansa, semellante ao de Cacheu (Guinea-Bissau), ten algunha influencia do francés.

Exemplo
-------

**Declaración Universal dos Dereitos Humáns**

Tudu pekaduris ta padidu libri i igual na balur suma na diritus. Suma e dadu kapasidadi di pensa, e tene tambi konsiensia, e dibi di trata nutru suma ermons.

Notas
-----

1. 1 2  Ethnologue
2. ↑  Scantamburlo, Luigi. (2019). *Dicionário do Guineense* (2a. ed.). Lisboa: Colibri. ISBN 9789896898106. OCLC 1091114509.
3. ↑  Kihm, Alain. (1994). *Kriyol syntax : the Portuguese-based Creole language of Guinea-Bissau*. Amsterdam: J. Benjamins. ISBN 9789027276674. OCLC 772227357.
4. ↑  José Horta (12–25 de abril de 2006). "A Língua Portuguesa no Senegal" [Portuguese language in Senegal] (en Portuguese). Instituto Camões. Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 10 de decembro de 2014.
5. ↑  "Situação Sociolinguística da Guiné-bissau" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 18 de decembro de 2011. Consultado o 01 de setembro de 2019.
6. ↑  "Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humáns". *www.ohchr.org*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Kihm, Alain. (1994). *Kriyol syntax : the Portuguese-based Creole language of Guinea-Bissau*. Amsterdam: J. Benjamins. ISBN 9789027276674. OCLC 772227357.
* Elizabeth Colleen Nicoleti - Body-part idioms in Crioulo of Guinea-Bissau (SIL 2011)
* Bart Jacobs - Upper Guinea Creole - Evidence in favour of a Santiago birth (John Benjamins 2009)
* Guinea-Bissau Creole lessons Memrise
* Sabou Almeida - Crioulu Grammar Made Simple (Peace Corps 1991)
* Luigi Scantamburlo - Dicionário Do Guineense (Fasbeti 2003) Arquivado 29 de agosto de 2019 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q33339
* Ethnologue: pov
* Glottolog: uppe1455
* SUDOC: 031128653
* WALS: gbc

 |