Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Libro.
Ventre e mans de becerra, preparadas para a venda nas cortadorías. No centro recoñécese varios libros ou omasos.
O **libro** ou, tecnicamente, **omaso** , é o terceiro dos preestómagos dos animais ruminantes, caracterizado polas longas láminas que tapizan a súa mucosa interna, que semellan as follas dun libro.

Descrición
----------

Ten unha forma esférica, lixeiramente aplanada lateralmente , cunha capacidade de 11-12 litros, na vaca; situado á altura da 9ª-12ª vértebra dorsal, no terzo medio da cavidade abdominal, entre o rume e o fígado. Na zona da abertura ó rume a víscera é un pouco máis estreita e forma unha especie de colo.

A mucosa interna é característica e explica os nomes metafóricos que recibe esta víscera: *libro*, *cenfollas* , *entrefollo* ou *salterio*. Desde o bordo lateral, a mucosa emite cara ao centro da víscera numerosos e apertados pregos lonxitudinais, ordenados en series regulares, que forman amplas láminas a modo das follas dun libro. Na vaca, o número de láminas alcanza cifras de 96 a 112; na ovella, 72 a 80; e na cabra, 80 a 88.

Hai catro tipos distintos de láminas, segundo a súa altura: grandes, medianas, pequenas e moi pequenas. A altura de cada folla é variable, sempre maior cara a metade da súa lonxitude. Son máis grosas na base e no bordo libre que no resto da lámina. As superficies laterais das láminas están cubertas de pequenas papilas, duns 5 mm no caso da vaca.

As láminas, que enchen practicamente toda a cavidade, deixan un espazo entre os bordos libres e o fondo do omaso polo que avanza o alimento cara ao calleiro. Neste fondo fórmanse dúas cristas na dirección desde o retículo ó calleiro. Estas cristas, cubertas de papilas ásperas e altas, delimitan o *suco do libro*, de fondo liso ou con papilas pequenas.

Fisioloxía
----------

No libro remata a fermentación que se iniciou nos preestómagos anteriores. O contido estomacal, ó paso por esta víscera, sofre unha nova trituración nun proceso de dixestión mecánica. A superficie da víscera, aumentada considerablemente con estas láminas, permite a reabsorción do exceso de líquido do contido dixestivo, antes de ser conducido ó calleiro para ser obxecto da verdadeira dixestión, de tipo bioquímico.

Usos gastronómicos
------------------

Os preestómagos (rume, retículo e libro), forman parte na cortadoría dos miúdos brancos, e aprovéitanse para elabora-los callos. Véndense conxuntamente baixo nome colectivo de *ventre*.

Na cultura popular
------------------

* O pai que a súa filla quixer casar, déalle o cenfollas a lavar.
* O que a súa filla queira casar, díalle un cenzafollo a lavar.
* Quen a súa filla quixer casar, déalle o centofollas/ centifollo a lavar.

Os refráns fan referencia á dificultade de limpar correctamente esta víscera, separando e lavando folla a folla. A moza que o saiba facer demostra que pode gobernar unha casa.

Notas
-----

1. ↑  *Omaso* era como chamaban os romanos ó ventre da vaca.
2. ↑  Na ovella é máis oval.
3. ↑  E mailas variantes *centifollo*, *centofollas*, *santafollo*, *tantafollo*, *tentafollo* ou *libro de cen follas*.
4. ↑  *Salterio* era o nome do libro que lían os cóengos no coro para cantaren os salmos.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* FERRO RUIBAL, Xesús, e BENAVENTE JAREÑO, Pedro: *O libro da vaca. Monografía etnolingüística do gando vacún*. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, Santiago de Compostela 2010.
* GLOOBE, Hanan: *Anatomía aplicada del bovino*
* KOLB, Erich: *Fisiología veterinaria*. Acribia, Zaragoza 1976.
* SCHWARZE, E.: *Compendio de anatomía veterinaria. II: Sistema visceral*. Acribia, Zaragoza 1970.

### Ligazóns externas

* *Sistema dixestivo dos ruminantes* *(en castelán)*
* *Anatomía e fisioloxía do aparato dixestivo dos ruminantes* *(en castelán)*
* *O estómago do pequeno ruminante* *(en castelán)*
* *Anatomia do aparato dixestivo dos ruminantes* *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q846746
* BNCF: 52417
* EBID: ID
* GND: 4738293-4
* JSTOR: omasum
* MAG: 70989519
* Treccani: omaso

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D009851
* Uberon: 0007362
* UMLS: C0028972

 |