| ZygentomaRango fósil: Carbonífero tardío-Holoceno |
| --- |
| *Thermobia domestica*, un representante da orde Zygentoma |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Subclase: | Apterygota |
| Orde: | **Zygentoma**Börner, 1904 |

 |
| Familias |
| Lepismatidae
Nicoletiidae
Lepidotrichidae
Maindroniidae
Protrinemuridae |

**Zygentoma** é unha orde da clase Insecta (insectos), cuxos representantes máis coñecidos son os lepismas. Unha característica ben visible desta orde é ter tres longos filamentos caudais; os dous laterais son cercos e o medial é un epiprocto ou *apéndice dorsal*. Nesa característica lembran aos insectos Archaeognatha, aínda que, a diferenza deles, os cercos de Zygentoma son case tan longos coma o epiprocto.

Ata finais do século XX os Zygentoma eran considerados unha suborde dos Thysanura, pero cando os taxónomos se decataron de que a orde Thysanura era parafilética, a orde Thysanura foi eliminada e as dúas subordes de que constaba foron elevadas ao status de orde independente monofilética, e os Archaeognatha consideráronse un taxon irmán do clado Dicondylia; neste último quedaron incluídos os Zygentoma.

Aspecto lateral dun lepisma, representante típico de Zygentoma.

Etimoloxía
----------

O nome *Zygentoma* deriva do grego ζυγόν (*zygón*), que en contexto significa 'xugo' ou 'ponte'; e ἔντομα (*entoma*), 'insectos', literalmente "cortados, divididos" debido á anatomía típica dos insectos. A idea que subxace neste nome é que este taxon formaba unha ligazón entre os Pterygota e os Apterygota. Esta idea está hoxe totalmente obsoleta, pero a filoxenia dos *Insecta* estaba pouco desenvolvida a finais do século XIX e principios do XX, e o nome estaba xa firmemente establecido cando se elaborou unha taxonomía máis sofisticada.

Descrición e ecoloxía
---------------------

Os lepismas presentan un brillo prateado debido ás escamas que recobren o seu corpo. Os seus movementos foron descritos como similares aos dun peixe nadando. A estas dúas razóns débese o nome equivalente a *peixiño de prata*, que se lle dá en varios idiomas. A maioría das especies existentes teñen unha lonxitude corporal de menos de 2 cm, aínda que hai fósiles carboníferos deste grupo duns 6 cm.

Os Zygentoma teñen corpos aplanados dorsoventralmente, xeralmente cun perfil alongado ou oval. As súas antenas son delgadas e móbiles. Os ollos compostos adoitan ser pequenos e algunhas especies que viven en covas, como moitos Nicoletiidae, carecen totalmente de ollos. Poden ter ata tres ocelos. A mandíbulas son curtas, e as pezas bucais non están especializadas. Moitas especies teñen tamén varios apéndices curtos nos seus segmentos abdominais, pero a característica máis distintiva do grupo é a presenza de tres filamentos longos parecidos a colas que se estenden desde o último segmento. Estes tres filamentos son xeralmente subiguais en tamaño, agás nalgúns membros da familia Nicoletiidae, nos cales son curtos, e os cercos son difíciles de detectar. Os dous filamentos laterais son os cercos abdominais, mentres que o medial é o epiprocto.

Os lepismas poden encontrarse tanto en ambientes húmidos coma en condicións secas, como organismos de vida libre ou asociados a niños de insectos. Nas casas aliméntanse de cereais, pasta, papel, amidón na roupa, tecidos de rayon e carne seca. Na natureza aliméntanse de detritos orgánicos. Os lepismas poden encontrarse ás veces en bañeiras ou lavabos pola noite, porque teñen dificultade para camiñar sobre superficies lisas e poden quedar atrapados neles se caen dentro.

As especies silvestres atópanse a miúdo na escuridade en hábitats húmidos como covas ou baixo rochas, e algúns son comensais que viven en asociación con colonias de formigas, por exemplo, *Trichatelura manni*.

Actualmente non hai especies deste grupo consideradas formalmente en risco de conservación, aínda que varias son troglobitas (viven en covas) e están limitadas a unha ou poucas covas ou sistemas de covas, e estas especies poden chegar a estar nun risco excepcionalmente alto de extinción.

Familias
--------

Os **Lepismatidae** son a familia máis grande deste grupo, que inclúe os espéciemes de maior tmaño. É unha familia de distribución cosmopolita con máis de 200 especies. Moitas son antropófilas, xa que viven nas casas humanas. Algunhas especies son inquilinas en colonias de formigas.

Os **Nicoletiidae** son menores, de cores claras e viven entre as follas caídas do solo, no humus, baixo pedras, en covas ou como inquilinos en colonias de formigas ou térmites.

Os **Ateluridae** (ás veces tratados como subfamilia *Atelurinae* dentro dos Nicoletiidae) viven en niños de formigas e térmites e son pequenos e cegos.

Os **Lepidotrichidae** están representados por dúas especies: *Lepidotrix pilifera*, fósil atopado no ámbar báltico, e *Tricholepidion gertschi*, dos bosques do norte de California.

As tres especies dos **Maindroniidae** encóntranse en Oriente Próximo e Chile.

Reprodución
-----------

Os lepismas teñen un elaborado ritual de cortexo. O macho fía un filamento de seda entre o substrato e un obxecto vertical. Deposita un paquete de esperma (espermatóforo) baixo ese fío e despois persuade unha femia para que camiñe baixo o fío. Cando os cercos dela tocan o fío de seda, ela recolle o espermatóforo coas súas aberturas xenitais. O esperma é liberado no seu sistema reprodutor, despois do cal expulsa o espermatóforo baleiro e cómeo.

Os lepismas realizan mudas durante toda a súa vida, pasando por varios ínstares sexualmente maduros, a diferenza do que ocorre nos insectos pterigotos. Teñen un crecemento relativamente lento e a duración da súa vida é de ata catro anos.

Investigación sobre a produción de combustibles
-----------------------------------------------

Como os lepismas poden consumir a lignocelulosa da madeira, son un tipo de insectos (xunto coas térmites, cascudas comedoras de madeira, avespas da madeira e outros) que están sendo investigados para o seu posible uso como produtores de biocombustible. Os aparatos dixestivos destes insectos actúan como biorreactores naturais nos cales os procesos químicos degradan a celulosa. Foron estudados coa esperanza de desenvolver procesos de produción de biocombustible rendibles comercialmente.

Notas
-----

1. ↑  Hoell, H.V. Doyen, J.T. & Purcell, A.H. (1998). *Introduction to Insect Biology and Diversity, 2nd ed*. Oxford University Press. p. 320. ISBN 0-19-510033-6.
2. 1 2  Timothy J. Gibb (27 October 2014). *Contemporary Insect Diagnostics: The Art and Science of Practical Entomology*. Academic Press. pp. 78–. ISBN 978-0-12-404692-4.
3. ↑  Richards, O. W.; Davies, R.G. (1977). *Imms' General Textbook of Entomology: Volume 1: Structure, Physiology and Development Volume 2: Classification and Biology*. Berlin: Springer. ISBN 0-412-61390-5.
4. ↑  A. Blanke, M. Koch, B. Wipfler, F. Wilde, B. Misof (2014) Head morphology of *Tricholepidion gertschi* indicates monophyletic Zygentoma. Frontiers in Zoology 11:16 doi:10.1186/1742-9994-11-16
5. 1 2  P. J. Gullan; P. S. Cranston (13 July 2010). *The Insects: An Outline of Entomology*. John Wiley & Sons. pp. 202–. ISBN 978-1-4443-1767-1.
6. ↑  H. G. Liddell (1889). *An Intermediate Greek-English Lexicon: Based on the 7th Ed of Liddell & Scott's Lexicon.*  page 488
7. ↑  Carl Julius Bernhard Börner. Zur Systematik der Hexapoden. Zoologischer Anzeiger vol 27 Pub. 1904 pp 511–533.
8. 1 2  Hoell, H.V. Doyen, J.T. & Purcell, A.H. (1998). *Introduction to Insect Biology and Diversity, 2nd ed*. Oxford University Press. p. 343. ISBN 0-19-510033-6.
9. ↑  "Silverfish". Arquivado dende o orixinal o 01 de outubro de 2005. Consultado o 24 de xuño de 2018.  Arquivado 01 de outubro de 2005 en Wayback Machine.
10. ↑
11. ↑  Reproductive Morphology and Behavior of a Thysanuran, Trichatelura manni, Associated with Army Ants, R. Torgerson, R. D. Akre 1969. Annals of the Entomological Society of America, 62, pp. 1367–1374
12. ↑  Helmut Sturm *Zygentoma* in Resh VH, Cardé RT. (eds.) (2003) Encyclopaedia of Insects. Academic Press. pp. 1203–1205
13. ↑  Sun, Jian-Zhong; Scharf, Michael (June 4, 2010). "Exploring and integrating cellulolytic systems of insectsto advance biofuel technology". *Insect Science* **17** (3): 163–165. doi:10.1111/j.1744-7917.2010.01348.x.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Zygentoma*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Zygentoma*** |

### Bibliografía

* Grimaldi, D. and Engel, M.S. (2005). *Evolution of the Insects*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-82149-5.
* Charles A. Triplehorn and Norman F. Johnson, *Borror and DeLong's Introduction to the Study of Insects*, 7th edition (Thomas Brooks/Cole, 2005), pp. 177–180
* *Firefly Encyclopedia of Insects and Spiders*, edited by Christopher O'Toole, ISBN 1-55297-612-2, 2002

### Ligazóns externas

* Thysanura Arquivado 14 de xaneiro de 2016 en Wayback Machine. – Tree of Life Web Project
* Artigo do Virginia Extension Service

| * v
* c
* e
Insectos Categoría:Insectos |
| --- |
| 
* Reino: Animalia
* Filo: Arthropoda
* (non categorizado): Pancrustacea
* Subfilo: Hexapoda

 |
| 

| * v
* c
* e
Existentes |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Monocondylia | 
* Archaeognatha

 |

 |  |
| Dicondylia | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Apterygota \* | 
* Thysanura (Zygentoma) (lepismas)

 |

 |
| Pterygota | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Palaeoptera | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ephemeropteroidea | 
* Ephemeroptera (efémeras)

 |
| Odonatoptera | 
* Odonata (libélulas)

 |

 |

 |
| Neoptera | 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Polyneoptera | 

|  |
| --- |
| 
* Plecoptera
* Dermaptera (cadelas de frade)
* Embioptera
* Phasmatodea (insectos pau e insectos folla)
* Notoptera
* Orthoptera (grilos, saltóns, lagostas)
* Zoraptera

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Dictyoptera | 
* Blattodea (cascudas, térmites)
* Mantodea (barbantesas)

 |

 |

 |

 |
| Eumetabola | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| *Paraneoptera* \* | 
* Psocodea (piollos)
* Thysanoptera (trips)
* Hemiptera (chinchas, cigarras, áfidos...)

 |

 |
| Endopterygota | 

|  |  |
| --- | --- |
| basal | 
* **Hymenoptera (avespas, abellas, formigas)**

 |
| Neuropteroidea | 

|  |  |
| --- | --- |
| Coleopterida | 
* Strepsiptera (parasitos de ás enroscadas)
* **Coleoptera (escaravellos)**

 |
| Neuropterida | 
* Raphidioptera
* Megaloptera
* Neuroptera

 |

 |
| Panorpida(Mecopterida) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Antliophora | 
* *Mecoptera* + Siphonaptera (pulgas)
* **Diptera (moscas, tabáns, mosquitos)**

 |
| Amphiesmenoptera | 
* Trichoptera
* **Lepidoptera (avelaíñas, bolboretas)**

 |

 |

 |

 |

 |

 |

 |
| 
* As catro ordes con máis especies están marcadas en letra **grosa**
* Os grupos parafiléticos en *cursiva*
* Baseado en Sasaki *et al.* (2013)

 |

 |

 |
| 

| * v
* c
* e
Extintas |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| 
* Aethiocarenodea
* Alienoptera
* Archodonata
* Blattoptera
* Caloneurodea
* Campylopteridae
* Carbotriplurida
* Coxoplectoptera
* Diaphanopterodea
* Eoblattodea
* Eudiaphanoptera
* Geroptera
* Glosselytrodea
* Heraridea
* Hypoperlida
* Lapeyriidae
* Meganisoptera
* Megasecoptera
* Miomoptera
* Monura
* Palaeodictyoptera
* Paoliida
* Permoplecoptera
* Protanisoptera
* Protelytroptera
* Protephemerida
* Protodiptera
* Protorthoptera
* Protozygoptera
* Syntonoptera
* Titanoptera
* Triadophlebioptera

 |
| 
* As familias e xéneros extintos incertae sedis están marcados en *cursiva*

 |

 |

 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q30111
* MAG: 2777190579

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BugGuide: 79
* Dyntaxa: 3000170
* EOL: 1097
* EPPO: 1ZYGEO
* FE: 13901
* FE-New: ID
* Fossilworks: 177848
* GBIF: 1004
* iNaturalist: 48301
* IRMNG: 12377
* ITIS: 685008
* NBN: NHMSYS0001386484
* NCBI: 30264
* Plazi: ID
* Soortenregister: 171177

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1003140

 |