A illa da Carral, en Silleiro.
Costa baredá, dende a volta de Salgueiras.
**Santa María de Baredo,** ás veces tamén **Nosa Señora da Cela de Baredo** ou **Santa María da Cela de Baredo**, é unha parroquia do concello de Baiona. Segundo o IGE, no ano 2022, tiña 1.100 habitantes (562 homes e 538 mulleres) , o que supón un aumento respecto de 1999 cando tiña 989 habitantes; ou respecto do século XIX cando tiña 86 habitantes. O seu xentilicio é baredán. A parroquia eclesial pertence ó arciprestado de Miñor, na diocese de Tui-Vigo.

Xeografía
---------

Igrexa parroquial de Santa María de Baredo, na que se atopa a Virxe da Cela.
Fonte do Lobate, no Cabreiro, desde onde se contempla a parroquia enteira.
Muíño no leito do río de Baredo.
É a parroquia baionesa máis occidental. Limita coas parroquias de Baíña, Mougás e Santa María de Fóra de Baiona. Está atravesada polo río de Baredo. Atópase sobre un val, marcado polo Facho, O Outeiro do Home, Os Pousos, Os Marcos e O Outeiro do Galo. Na súa costa rochosa en Cabo Silleiro hai un conxunto de illotes coma a Carral, as Negras ou a Polbeira, lugares de naufraxios. A zona costeira da parroquia está atravesada pola estrada PO-552. Pola parroquia transcorre o Camiño de Santiago Portugués pola Costa.

Lugares
-------

Segundo o Nomenclátor de Galicia, a parroquia está constituída por 12 entidades de poboación: O Agro, A Bouza, As Cadeiras, O Cancelo, O Caneiro, O Carballo, O Lombo, A Ponte, Os Portelos, O Río, Rocamar e A Torre.

Porén, segundo Galicia Nomeada e outros estudos toponímicos sobre o lugar, contabilízanse un total de 30 entidades de poboación: O Agro, O Baleal, A Bouza, O Cabreiro, A Cachada, As Cadeiras, Cancelo, O Caneiro, Carballo, A Cela Vella, A Costa, As Laxes, Lombán, O Lombo, O Montiño, O Outeiro, A Pedra, A Ponte, Os Portelos, O Ramal, A Revolta, O Río, O Río Pequeno, Rocamar, O Sinal, Suastorres, A Torre e As Xestas.

Historia
--------

Durante a Idade Media, Baredo estivo ligado, como o resto das parroquias limítrofes, ao mosteiro de Oia. O topónimo *Baredo* adoita aparecer na documentación antiga como *Varedo*. As primeiras referencias escritas son do século XII, en que Afonso VII doa ao mosteiro de Oia todo o que pertencía ao poder real na terra de Turonio, formado pola ermida de San Cosme cos seus cotos e as vilas de Erizana e Varedo. Tamén no ano 1162, en que Fernando II de León e Galicia doa a Nuno Díaz todo canto hai en Baíña e en Varedo; e no ano 1222, onde Xohán Crispio vende a Oia a herdade de Varedo, a cuarta parte do agro do Emir e a leira de Muar; e no ano 1266, onde Romeu de Varedo e a súa esposa Mariña cambian co mosteiro de Oia parte das súas posesións e vende outra serie deles en 300 sólidos.

Segundo a tradición, no século XVI, apareceu unha imaxe, chamada logo Nosa Señora da Cela. Dende entón, existiu unha ermida no lugar da Cela Vella en que se honraba a devandita virxe. A primeira referencia escrita desta capela data do ano 1551, aínda que se asegura que xa existía a finais do século XV. Deixaría de existir no século XIX, cando Baredo se independiza da parroquia matriz de Baíña no ano 1810.

O 16 de outubro do 1936 foron fusilados no lugar nove veciños miñoráns, no punto coñecido desde entón como A Volta dos Nove.

O 25 de marzo do 2012, celebrouse o bicentenario da súa declaración como parroquia independente de Baíña. Por este feito, o Concello de Baiona outorgoulle a Medalla de Ouro ós veciños de Baredo.

Patrimonio
----------

Posúe un núcleo rural moi ben conservado no que se poden ver camiños empedrados e casas típicas de labranza. Do seu patrimonio histórico destaca o sitio calcolítico de Loudrelos, o petróglifo da Fonte das Vacas, os petróglifos do Outeiro das Pereiras, o sitio arqueolóxico da Portela, o asentamento medieval do Outeiro do Home e o asentamento romano-medieval de Fonte da Anta. Segundo Domingo Cameselle, no lugar de Cresteláns existen tamén evidencias dunha suposta *cívitas antiqua* e restos da calzada romana da Guarda a Vigo. Ademais, nas encrucilladas dos camiños atópanse varios cruceiros: o de Cancelo, o do Adro, o do Sinal, o da Ponte e o de Arriba. Tamén destaca a cruz de Malta de pedra que se atopa na entrada da casa reitoral, que foi rescatada do poboado medieval de San Cosme.

Das construcións contemporáneas, cómpre sinalar a igrexa parroquial, construída en 1812; o faro de Silleiro; e as ruínas da batería militar de Silleiro, cuxo obxectivo era a protección da ría de Vigo. Tamén cabe salientar a fonte do Lobate, situada no Cabreiro, e o porto de Porrido, en que hai uns alboios e un pequeno peirao. Nel, no mes de xuño, fáiselle unha misa á Virxe do Carme e, deseguido, unha procesión por toda a parroquia. 

Destaca tamén a súa costa rochosa, na que se apaña percebe,  e mais o monte de Silleiro.

Senda fluvial dos Muíños de Baredo
----------------------------------

O faro de Silleiro.
O río de Baredo, tamén chamado regato das Tres Regueiras ou río da Fraga nalgúns tramos, nace no monte de Baredo e desemboca en Porrido. Nos seus últimos metros, localízase un paseo de madeira que discorre á beira do río. Coma outros tantos ríos galegos, posuía varios muíños de auga, utilizados para moer o gran. No tramo final do río reconstruíronse tres: O Acugulado de Arriba, O Acugulado do Medio e O Acugulado de Abaixo. Porén, ao longo do paseo encóntranse algúns máis, en pésimas condicións: O da Foupa, O da Torre, O de Penicho, O da Maquía e O dos Barreiros. 

A ruta, sinalizada con paneis, discorre por unha paraxe de ámbito natural, aínda que afectada polo urbanismo. Ten un gran valor etnográfico e biolóxico, principalmente aves coma avelaionas, mouchos de orellas, lavandeiras brancas, rabirrubios, gaivotas, corvos mariños...; anfibios coma ras verdes, píntegas comúns, píntega rabilongas... e flora: xestas, toxos e fento, ademais de especies invasoras, como a cala e o eucalipto. Tamén se completa con pequenos roedores, coma ratos, toupas, ourizos cacho e aguanóns.

A Virxe da Cela
---------------

Baterías militares no Cabo Silleiro, na costa baredá.
Segundo a tradición, a imaxe da Virxe da Cela chegou por mar no século XVI. Logo de que o rei Henrique VIII de Inglaterra ordenase queimar e destruír todas as estatuas relixiosas no seu país, algunhas foron lanzadas ao mar. A imaxe foi atopada na Arquiña, e despois foi levada ata á Cela, onde se levantou unha pequena ermida. Porén, a imaxe foi trasladada a Baíña, onde estaba a igrexa parroquial, mais segundo a lenda o carro de bois que levaba a Virxe non daba avanzado, e a figura quedou en Baredo. En 1812 rematouse a igrexa actual, na que se segue venerando.

Ademais da Virxe da Cela, na parroquia tamén se venera á Virxe do Carme e a San Roque.

Asociacións
-----------

* Asociación de Veciños "A Cela" de Baredo e Centro Cultural, Social e Deportivo "A Cela" de Baredo
* Veteranos de Baredo
* Comisión de Festas da Virxe do Carme
* Comisión de Festas da Virxe da Cela
* Comunidade de Montes Veciñais en Man Común de Baredo
* Comunidade de Augas "Fonte Vella" de Baredo
* Coral "A Cela" de Baredo

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Baredo

| Lugares da parroquia de Baredo no concello de Baiona (Pontevedra) |  |
| --- | --- |
| O Agro | Bouza | O Cabreiro | As Cadeiras | O Cancelo | O Caneiro | O Carballo | O Lombo | A Ponte | Os Portelos | O Río | Rocamar | A Torre |

### Parroquias de Baiona

| Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Baiona |  |
| --- | --- |
| Baíña (Santa Mariña) | Baredo (Santa María) | Baiona (Santa María de Fóra) | Baiona (Santa María) | Belesar (San Lourenzo) | Santa Cristina da Ramallosa (Santa Cristina) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 219/1998, do 2 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia de Pontevedra.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Historia de la Parroquia de Baredo, Domingo Cameselle Bastos (1997)
3. ↑  IGE. "Nomenclátor de Galicia". Arquivado dende o orixinal o 24/02/2021. Consultado o 24/2/2016.
4. ↑  ÁVILA Y LA CUEVA, Francisco (1995). *Historia civil y eclesiástica de la Ciudad de Tui y su Obispado. Edición facsímile. II tomo*. Consello da Cultura Galega.
5. ↑  "OS XENTILICIOS DE GALICIA E DOS OUTROS TERRITORIOS DE LINGUA E CULTURA GALEGAS" (PDF). Consultado o 16/04/2020.
6. ↑  Vilar Pedreira, Xosé Lois (2008). *Os nomes do mar de Baiona e Panxón*. Instituto de Estudos Miñoranos.
7. ↑  "Toponimia de Baredo". *toponimiabaredo.blogspot.com.es*. Arquivado dende o orixinal o 08 de decembro de 2015. Consultado o 2015-11-27.
8. ↑  "CLERO-SECULAR\_REGULAR,Car.1797,N.12 - Juan Crispio y sus hermanos venden al monasterio de Santa María de Oia unas heredades en Baredo.". *PARES*. Consultado o 2023-12-08.
9. ↑  "CLERO-SECULAR\_REGULAR,Car.1802,N.24 - El monasterio de Santa María de Oia establece el plazo para el cumplimiento del trueque entre éste y don Romeo de Baredo y su mujer doña Martina.". *PARES*. Consultado o 2023-12-08.
10. ↑  O Portal do Val Miñor (valminor.info). "Homenaxe aos "nove" de Baredo". Consultado o 07/11/2014.
11. ↑  Neli Pillado. "Un dorado bicentenario para Baredo.". *Faro de Vigo*. Consultado o 05/10/2014.
12. 1 2 3 4 5  "PXOM Baiona" (PDF). *Siotuga*. Consultado o 24/10/2023.
13. ↑  "Petróglifo da Fonte das Vacas". *Patrimonio Galego*. Consultado o 2023-10-24.
14. ↑  Soliño Troncoso, Antonio; Pérez González, María Xosé (2020). *Arquitectura de intermediación no Val de Miñor. Cruceiros e petos de ánimas*. Instituto de Estudos Miñoráns.
15. ↑  "Eremitas na historia de Baíña". *Faro de Vigo*. Consultado o 04/11/2014.
16. ↑  Galicia Máxica. "Muíños de Baredo". Arquivado dende o orixinal o 05/11/2014. Consultado o 5/11/2014.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Baredo, Baiona Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Cameselle Bastos, Domingo (1997). *Historia da Parroquia de Baredo*.

### Outros artigos

* Lugares de Baiona

### Ligazóns externas

* Descrición na páxina da diocese de Tui-Vigo.
* Blog con información de Baredo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12384160
* código INE: 36003020000

 |