**Kanada** (en sánscrito: कणाद, IAST: *Kaṇāda*), tamén coñecido como **Kashyapa**, **Uluka**, **Kananda** e **Kanabhuk**, foi un científico natural e filósofo da India que fundou a escola Vaisheshika da filosofía india que tamén é un fos primeiros físicos da India.

Estímase que viviu nalgún momento entre os séculos VI e II a.C. mais sábese pouco da súa vida. O seu nome tradicional "Kanada" significa "comedor de partículas", e é coñecido por desenvolver os fundamentos dunha achega atomísta á física e á filosofía no texto sánscrito *Vaiśeṣika Sūtra*. O seu texto coñécese tamén como *Kanada Sutras*, ou Aforismos de Kanada.

A escola fundada por Kanada explica a creación e a existencia do universo propoñendo unha teoría atómica, aplicando a lóxica e o realismo, e foi unha das primeiras ontoloxías realista e sistemática na historia. Kanada suxeriu que todo pode ser subdividido, mais que esta subdivisión non pode continuar sempre, e ten que haber entidades máis pequenas (*parmanu*) que non poden ser divididas, que son eternas, que se agregan en diferentes formas para formar substancias complexas e corpos con identidade única, un proceso que involucra a calor, e esta é a base para toda a existencia material. Empregou estas ideas co concepto de Atman (alma, mesmo) para desenvolver un significado non teístico de moksha. Dende o punto de vista da física, as súas ideas implican un papel claro para o observador, independente do sistema estudado.

As ideas de Kanada foron influentes noutras escolas do hinduísmo, e durante a historia foi fortemente asociado coa escola Nyaya da filosofía hindú.

O sistema de Kanada fala de seis propiedades (padārthas) nomeables e coñecibles. Afirma que estas son suficientes para describir todo no universo. Estas categorías son dravya (substancia), guna (calidade), karman (movemento), samanya (universal), visesa (particular) e samavaya (inherencia). Hai nove clases de substancias (dravya), algunhas delas atómicas, outras non atómicas e outras omnipresentes.

As ideas de Kanada abranguen un amplo rango de campos, e influíron non só na filosofía, senón posiblemente en estudosos doutros ámbitos, como Charaka que escribiu un texto médico que se conserva chamado *Charaka Samhita*.

Datas
-----

O século en que viviu Kanada non está claro e foi asunto de longo debate. Nun artigo de 1961, Riepe afirma que Kanada viviu antes do 300 a.C. mais non hai evidencias convincentes para situalo nun século determinado.

O *Vaisheshika Sutras* menciona a competición de escola de filosofía india como Samkhya e Mimamsa, mais non menciona o budismo, o que levou a algúns estudosos a estimar a súa vida no século VI a.C. O manuscrito do *Vaisheshika Sutras* consérvase en múltiples versións e o descubrimento de novos manuscritos en diferentes partes da India por Thakur en 1957 e Jambuvijayaji en 1961, seguidos por estudos críticos, suxiren que o texto atribuído a Kanada foi sistematizado e finalizado entre o 200 a.C. e o inicio da era común, coa posibilidade de que as súas doutrinas clave sexan moito máis antigas. Numerosos textos hindús datados nos séculos I e II, como o *Mahavibhasa* e o *Jnanaprasthana* do imperio Kushan, citan e comentan as doutrinas de Kanada. As súas ideas tamén se mencionan en textos budistas do mesmo período atribuídos a Aśvaghoṣa.

Na literatura xainista, coñécese como *Sad-uluka*, que significa "o Uluka que propuxo a doutrina das seis categorías". A súa filosofía Vaisheshika tamén aparece con nomes diversos, como "filosofía Aulukya" derivado do alcume Uluka (literalmente bufo, ou comedor de gran na noite).

Notas
-----

1. ↑  Unha lenda da tradición hindú afirma que o estudoso asceta Kanada pasaría todo o día dedicado ao estudo e á meditación, comendo só cada noite coma un bufo.

Referencias

1. ↑  Sharma 2000, p. 175.
2. ↑  Riepe 1961, p. 228 with footnote 12.
3. 1 2  Bart Labuschagne & Timo Slootweg 2012, p. 60, Quote: "Kanada, a Hindu sage who lived either around the 6th or 2nd century BCE, and who founded the philosophical school of Vaisheshika..
4. 1 2 3 4  Jeaneane D. Fowler 2002, pp. 98-99.
5. ↑  Oliver Leaman (1999), *Key Concepts in Eastern Philosophy.* Routledge, ISBN 978-0415173629, page 269
6. ↑  J Ganeri (2012), The Self: Naturalism, Consciousness, and the First-Person Stance, Oxford University Press, ISBN 978-0199652365
7. 1 2  Jeaneane D. Fowler 2002, p. 99.
8. ↑  Riepe 1961, pp. 227-229.
9. ↑  "The Vaisesika sutras of Kanada. Translated by Nandalal Sinha" Full Text at archive.org
10. ↑  Riepe 1961, p. 229.
11. ↑  Kak, S. 'Matter and Mind: The Vaisheshika Sutra of Kanada' (2016), Mount Meru Publishing, Mississauga, Ontario, ISBN 978-1-988207-13-1.
12. 1 2 3  Jeaneane D. Fowler 2002, p. 98.
13. 1 2  H. Margenau 2012, p. xxx-xxxi.
14. ↑  Jeaneane D. Fowler 2002, pp. 100-102.
15. ↑  Lochtefeld, James G. (2002). *The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z*. The Rosen Publishing Group. pp. 729–731. ISBN 978-0-8239-3180-4.
16. ↑  Sharma 2000, p. 177-186.
17. ↑  Bimal Krishna Matilal 1977, pp. 55-56.
18. ↑  Riepe 1961, pp. 228-229.
19. 1 2 3 4  Bimal Krishna Matilal 1977, p. 54.
20. ↑  Halbfass, Wilhelm (1992). *On Being and What There Is: Classical Vaisesika and the History of Indian Ontology*. State University of New York Press. pp. 79–80. ISBN 978-0-7914-1178-0.
21. 1 2  Bimal Krishna Matilal 1977, p. 55.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***India*** |

### Bibliografía

* Jeaneane D. Fowler (2002). *Perspectives of Reality: An Introduction to the Philosophy of Hinduism*. Sussex Academic Press. ISBN 978-1-898723-93-6.
* Margenau, H. (2012). *Physics and Philosophy: Selected Essays*. Springer Science. ISBN 978-94-009-9845-2.
* Matilal, Bimal Krishna (1977). *Nyāya-Vaiśeṣika*. Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-01807-4.
* Kak, Subhash (2016). *Matter and Mind: The Vaiśeṣika Sūtra of Kaṇāda*. Mount Meru Publishing. ISBN 9781988207148.
* Riepe, Dale Maurice (1961). *Naturalistic Tradition in Indian Thought*. Motilal Banarsidass (Reprint 1996). ISBN 978-81-208-1293-2.
* Labuschagne, Bart; Slootweg, Timo (2012). *Hegel's Philosophy of the Historical Religions*. BRILL Academic. ISBN 90-04-22618-4.
* Sharma, Chandradhar (2000). *A Critical Survey of Indian Philosophy*. Motilal Banarsidass. ISBN 978-81-208-0365-7.

### Ligazóns externas

* Early Atomism - Resonance magazine, outubro de 2010
* The Development of the Concept of Atoms and Molecules - *Resonance*, decembro de 2011
* Scientists of India by Dilip M. Salwi - Children's Book Trust - ISBN 81-7011-318-0, 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q29049
* WorldCat
* VIAF: 185524721
* BNF: 133198627
* CERL: cnp00544240
* EBID: ID
* FAST: 131101
* GND: 118988301
* ICCU: CFIV044756
* LCCN: n85106557
* SUDOC: 181250136
* Treccani: kanada

 |