O **tiosulfato** (S  
2O2−  
3) é un oxianión de xofre.

O prefixo tio- indica que o **ión tiosulfato** é un ión sulfato cun dos seus átomos de oxíxeno substituído por xofre. O tiosulfato ten unha forma molecular tetraédrica con simetría C3v. O tiosulfato aparece de forma natural e prodúcese ou utilízase en certos procesos bioquímicos. Serve para desclorar rapidamente a auga e é notable polo seu uso para deter o branqueamento na industria papeleira. Tamén é útil para fundir a mena de prata, na produción de artigos de coiro, e para estabilizar tinguiduras en produtos téxtiles.

O tiosulfato de sodio, comunmente chamado *hipo* (de "hiposulfito"), foi amplamente utilizado en fotografía para fixar os negativos en branco e negro e as impresións despois da etapa de revelado; os fixadores modernos 'rápidos' usan como sal fixador o tiosulfato de amonio porque actúa tres ou catro veces máis rápido.

Algunhas bacterias poden metabolizar os tiosulfatos; por exemplo pode utilizarse como doante de electróns na fotosíntese anoxixénica, e a maioría das bacterias redutoras de sulfato poden reducir tamén o tiosulfato; igualmente, as arqueas *Pyrolobus* poden usalo como aceptor de electróns.

Formación
---------

O tiosulfato prodúcese por reacción do ión sulfito con xofre elemental, e pola oxidación incompleta de sulfuros (oxidación da pirita). O tiosulfato de sodio pode formrse por desproporcionación do xofre disolvéndoo en hidróxido de sodio (similar ao fósforo).

Reaccións
---------

Os tiosulfatos son estables só en solucións neutras ou alcalinas, pero non en solucións ácidas, debido á desproporcionación do sulfito e xofre, na que o sulfito se deshidrata a dióxido de xofre:
O 

S  
2O2−  
3 (aq) + 2 H+ (aq) → SO2 (g) + S (s) + H2O (l)
Esta reacción pode utilizarse para xerar unha suspensión acuosa de xofre e demostrar a dispersión de Rayleigh da luz en física. Se a luz branca incide desde abaixo, vese luz azul desde os lados e laranxa desde arriba, debido aos mesmos mecanismos que lle dan cor ao ceo a mediodía e ao solpor.

Os tiosulfatos reaccionan cos halóxenos diferentemente, o cal pode atribuírse á diminución do poder de oxidación conforme baixamos no grupo dos halóxenos da táboa periódica:

2 S  
2O2−  
3 (aq) + I2 (aq) → S  
4O2−  
6 (aq) + 2 I− (aq)
S  
2O2−  
3 (aq) + 4 Br2 (aq) + 5 H2O(l) → 2 SO2−  
4 (aq) + 8 Br− (aq) + 10 H+ (aq)
S  
2O2−  
3 (aq) + 4 Cl2 (aq) + 5 H2O (l) → 2 SO2−  
4 (aq) + 8 Cl− (aq) + 10 H+ (aq)
En condicións ácidas, o tiosulfato causa a rápida corrosión dos metais; o aceiro e o aceiro inoxidable son especialmente sensibles á corrosión alveolar inducida polo tiosulfato. Cómpre a adición de molibdeno ao aceiro inoxidable para mellorar a resistencia a este tipo de corrosión (AISI 316L hMo). En condicións acuosas alcalinas e temperaturas medias (60 °C), o aceiro ao carbono e o aceiro inoxidable (AISI 304L, 316L) non son atacados, mesmo a altas concentracións de bases (30%w KOH), tiosulfato (10%w) e en presenza de ión fluoruro (5%w KF).

A presenza natural do grupo tiosulfato está practicamene restrinxida a un mineral moi raro, a sidpietersita, Pb4(S2O3)O2(OH)2, xa que a posible presenza deste anión tamén no mineral bazhenovita foi recentemente posta en discusión.

O tiosulfato forma moitos complexos con metais de transición, xa que un dos seus usos comúns é disolver haluros de prata no revelado de películas fotográficas. O tiosulfato utilízase tamén para extraer ouro lixiviado (tiosulfato de sodio) e prata das súas menas minerais como unha alternativa menos tóxica que o cianuro.

Nomenclatura
------------

O termo tiosulfato é unha denominaci´`on aceptable como nome común (e o que case sempre se usa) para este composto; o nome de substitución funcional da IUPAC é **sulfurotioato**; o nome aditivo sistemático da IUPAC é trioxidosulfurosulfato(2−) ou trioxido-1*κ*3*O*-disulfato(*S*—*S*)(2−). O xofre externo ten un estado de oxidación de –2 (−II), mentres que o átomo de xofre central ten un número de oxidación de +6 (+VI).

Bioquímica
----------

O encima rodanase cataliza a detoxificación do cianuro polo tiosulfato: 
CN− + S  
2O2−  
3 → SCN− + SO2−  
3.

O tiosulfato de sodio foi considerado un tratamento empírico para o envelenamento por cianuro, xunto coa hidroxocobalamina. É máis efectivo nunha instalación hospitalaria, xa que cómpre a administración inmediata por persoal de emerxencia para reverter a hipoxia intracelular rápida causada pola inhibición da respiración celular, no complexo IV.

Activa o encima TST (tiosulfato xofre transferase) nas mitocondrias. A TST está asociada coa protección contra a obesidade e a diabetes tipo II (resistente á insulina).

Notas
-----

1. 1 2  International Union of Pure and Applied Chemistry (2005). *Nomenclature of Inorganic Chemistry* (IUPAC Recommendations 2005). Cambridge (UK): RSC–IUPAC. ISBN 0-85404-438-8. pp. 139,329. Electronic version.
2. ↑  Sowerby, A. L. M. ed. (1961). *Dictionary of Photography: A Reference Book for Amateur and Professional Photographers* (19th ed.). Londres: Illife Books Ltd. [*cómpre nº de páxina*]
3. ↑  C.Michael Hogan. 2011. *Sulfur*. *Encyclopedia of Earth*, eds. A.Jorgensen and C.J.Cleveland, National Council for Science and the environment, Washington DC
4. ↑  UCSB Physics 84.45 Sunset
5. ↑   mindat.org sidpietersite
6. ↑  handbookofmineralogy.org, Mineral Handbook
7. ↑  Luca Bindi, Paola Bonazzi, Luigo Dei e Angela Zoppi. Does the bazhenovite structure really contain a thiosulfate group? A structural and spectroscopic study of a sample from the type locality. American Mineralogist, Volume 90, pages 1556ñ1562, 2005
minsocam.org
8. ↑  Chemistry of Photographic Processing - University of Houston.
9. ↑  M.G. Aylmore, D.M. Muir. Thiosulfate leaching of gold—A review. Minerals Engineering. Volume 14, Issue 2, febreiro de 2001, Pages 135-174. .
10. ↑  Jana Ficeriová, Peter Baláža, Carlos Leon Villachica. Thiosulfate leaching of silver, gold and bismuth from a complex sulfide concentrates. Hydrometallurgy. Volume 77, Issues 1–2, April 2005, Pages 35-39.  .
11. ↑  Hall, Alan H.; Dart, Richard; Bogdan, Gregory (2007). "Sodium Thiosulfate or Hydroxocobalamin for the Empiric Treatment of Cyanide Poisoning?". *Annals of Emergency Medicine* **49** (6): 806–13. PMID 17098327. doi:10.1016/j.annemergmed.2006.09.021.
12. ↑  Hamel, J. (2011). "A Review of Acute Cyanide Poisoning with a Treatment Update" (PDF). *Critical Care Nurse* **31** (1): 72–81; quiz 82. PMID 21285466. doi:10.4037/ccn2011799. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 12 de xuño de 2013. Consultado o 22 de xullo de 2020.
13. ↑  Shepherd, G.; Velez, L. I (2008). "Role of Hydroxocobalamin in Acute Cyanide Poisoning". *Annals of Pharmacotherapy* **42** (5): 661–9. PMID 18397973. doi:10.1345/aph.1K559.
14. ↑  Miles, Bryant (24 de febreiro de 2003). "Inhibitors & Uncouplers" (PDF). *Texas A&M University*. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2016. Consultado o 25 de novembro de 2015.
15. ↑  Stylianou, I. M.; et al. (2005). "Microarray gene expression analysis of the Fob3b obesity QTL identifies positional candidate gene Sqle and perturbed cholesterol and glycolysis pathways". *Physiol. Genomics* **20** (3): 224–232. PMID 15598878. doi:10.1152/physiolgenomics.00183.2004.
16. ↑  Morton, N. M.; Beltram, J.; Carter, R. N.; et al. (2016). "Genetic identification of thiosulfate sulfurtransferase as an adipocyte-expressed antidiabetic target in mice selected for leanness". *Nature Medicine* **22** (7): 771–779. PMC 5524189. PMID 27270587. doi:10.1038/nm.4115.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Tiosulfato de sodio
* Tetrationato
* Ácido tiosulfúrico

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q410739
* GEC: 0146443
* MAG: 2781090017

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 14383-50-7
* ChEBI: 16094
* ChemSpider: 1054
* DTXSID: DTXSID80932118
* HMDB: HMDB0000257
* PubChem: 1084
* RxNorm: 1546411
* UNII: LLT6XV39PY

 |