**Gniezno** (en polaco ['gɲȋεznɔ] (AFI), Pl-Gniezno.ogg escoitar; en alemán: *Gnesen*) é unha cidade no centro-oeste da Polonia, a uns 50 km ao leste de Poznań, con aproximadamente 73.000 habitantes. Situada na voivodía da Grande Polonia (**Województwo wielkopolskie**)(desde 1999), anteriormente na voivodía de Poznań. É a capital administrativa do Concello (**powiat**) de Gniezno.

Historia
--------

Hai indicios arqueolóxicos, na área da cidade, de asentamentos humanos do final do Paleolítico. Os primeiros poboamentos eslavos ocorreron nos outeiros Lech e Maiden e son datados do século VIII e a fortaleza ducal foi fundada preto do ano 800 no outeiro Lech e rodeada por algúns suburbios fortificados e poboados abertos.

### A lenda de Lech, Czech e Rus

De acordo coa lenda, tres irmáns: Lech, Czech e Rus penetraron nunha fraga inexplorada na procura dun lugar onde poder estabelecer un poboado. De súpeto, avistaron un outeiro cun vello carballo e unha aguia pousada nel. Lech dixo: "Adoptarei esta aguia branca coma símbolo do meu pobo e ao redor deste carballo construirei a miña fortaleza, a que chamarei de Gniezdno [actualmente: Gniezno] por causa deste niño de aguia [en polonés: *gniazdo*]". Os outros irmáns continuaron a camiñada pola mata a fin de encontraren un lugar para os seus pobos. Czech seguiu cara ao sur onde se estableceu, fundando o País dos Checos. Rus foi para o leste onde creará a Rusia e a Ucraína.

### Berce do Estado polonés

No século X Gniezno tornouse unha das principais cidades da antiga dinastía Piast, fundadores do Estado polaco.

### Gniezno no ano 1000

No ano 1000 ocorreu na cidade o Congreso de Gniezno, durante o cal Bolesław I, o Bravo (**Bolesław Chrobry**), duque da Polonia, recibiu ao Emperador Otón III do Sacro Imperio Romano-Xermánico. O emperador e o duque celebraron a fundación da provincia eclesiástica de Polonia (arcebispado) en Gniezno, coa creación de bispados en Kołobrzeg para a Pomerania, Wrocław para a Silesia, Cracovia para a Pequena Polonia (**Małopolska**) e máis tarde tamén, o xa existente desde 968, bispado en Poznań para a parte occidental da Grande Polonia (**Wielkopolska**). En 1024 Bolesław I coroouse rei da Polonia (segundo outra versión, isto tería acontecido no ano 1000 ou 1025).

### A coroación real

Catedral
A catedral de Gniezno, do século X, testemuñou as coroacións reais de Bolesław I, o Bravo e do seu fillo Mieszko II Lambert, en 1025. Gniezno e a cidade próxima de Poznań foron tomadas, saqueadas e destruídas no 1038, polo duque da Boemia, Brzetysław I, que obrigou o próximo rei de Polonia a mudar a capital do país a Cracovia. A catedral arcebispal foi reconstruída por este gobernante, o rei Bolesław II, que foi coroado nela en 1076.

No século seguinte Gniezno pasou a ser a sede rexional da parte oriental da Grande Polonia (**Wielkopolska**), e no 1238 foille dada a autonomía municipal polo duque Władysław Odonic. Gniezno foi novamente lugar de coroacións reais en 1295 e 1300.

### Sede rexional da Grande Polonia (**Wielkopolska**)

A cidade sería novamente destruída polos Cabaleiros Teutónicos no 1331 e despois dunha reforma administrativa transformouse nun *Powiat* (condado ou concello) dentro da voivodía de Kalisz (desde o século XIV até 1768). Gniezno foi atinxida por varios incendios, destacando os de 1515 e 1613, foi destruída durante a invasión sueca das guerras dos séculos XVII e XVIII e sufriu a peste de 1708-1710. Todo iso causou a súa despoboación e o seu declive económico. A cidade rexurdiu durante o século XVIII e tornouse voivodía no 1768.

Arcebispado de Gniezno
----------------------

O arcebispo católico romano de Gniezno é tradicionalmente o Primaz de Polonia (*Prymas Polski*). Despois das particións de Polonia a sé foi frecuentemente combinada con outras, primeiro coa de Poznań e despois coa de Varsovia. En 1992, o Papa Xoán Paulo II reestruturou as dioceses polacas e a cidade obtivo un bispo propio. O cardeal Józef Glemp, que fora arcebispo de Gniezno-Varsovia, pasou a ser apenas arcebispo de Varsovia e foi nomeado como arcebispo metropolitano de Gniezno, o bispo Henryk Muszyński. O Papa decidiu que o título de Primado da Polonia debería permanecer vinculado ao lugar histórico de San Adalberto na arquidiocese de Gniezno e confirmado que o cardeal Józef Glemp, arcebispo de Varsovia, que tiña a custodia das reliquias do Santo, que son veneradas na Catedral de Gniezno, debería carregar o título de Primado da Polonia. O papa Bieito XVI estipulou que, a pesar da súa aposentadoria, o cardeal Glemp continuará sendo o primado até que teña oitenta anos de idade.

Vista panorámica de Gniezno  
Século XIX, vista panorámica de Gniezno

Coroacións reais na catedral de Gniezno
---------------------------------------

* 25 de decembro de 1024 - Bolesław I, o Bravo
* 25 de decembro de 1025 - Mieszko II Lambert e a súa esposa Richensa da Lotarinxia
* 25 de decembro de 1076 - Bolesław II, o Xeneroso e a súa esposa Wyszesława de Kíiv
* 26 de xuño de 1295 - Przemysl II e a súa esposa Margarida de Brandemburxia
* Agosto de 1300 - Wenceslau II da Boemia

Demografía
----------

Porta Regia-As portas da catedral
* 1912: 25.339 habitantes
* 1980: 62.400 habitantes
* 1990: 70.400 habitantes
* 1995: 71.000 habitantes

Educación
---------

* Collegium Europaeum Gnesnense
* Escola de Humanismo e Administración de Gniezno - Millennium (*Gnieźnieńska Wyższa Szkoła Humanistyczno-Menedżerska Millennium*)
* Seminario Eclesiástico do Arcebispo (*Prymasowskie Wyższe Seminarium Duchowne*)

Artes e cultura
---------------

* Teatro Aleksander Fredro (Teatr im. A. Fredry)
* Museo das Orixes do Estado Polonés (Muzeum Początków Państwa Polskiego)

Cidades irmás
-------------

* Italia Anagni, Italia
* Hungría Esztergom, Hungría
* Falkenberg, Suecia
* Sergiyev Posad, Rusia
* Alemaña Speyer, Alemaña
* Radviliškis, Lituania
* Roskilde, Dinamarca
* Ucraína Uman, Ucraína
* Países Baixos Veendam, Países Baixos

Ligazóns externas
-----------------

* Páxina oficial da cidade de Gniezno
* Arquidiocese de Gniezno
* Gniezno Powiat - Concello de Gniezno
* Gmina de Gniezno
* MOK - Centro Cultural de Gniezno

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q51432
* WorldCat
* VIAF: 234160645
* BNF: 119520309
* BRE: 2365449
* EBID: ID
* GEC: 0030284
* GeoNames: 3099112
* GND: 4093630-2
* LCCN: n81056597
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge193137
* Treccani: gniezno

 |