*Para a moeda de bronce da República de Roma de igual valor (10 ases), ver **decussis**.*
Arriba: c. 157 a.C. República Romana, c. AD 73 Vespasiano, c. 161 Marco Aurelio, c. 194 Septimio Severo. Abaixo: c. 199 Caracalla, c. 200 Xulia Domna, c. 219 Heliogábalo, c. 236 Maximino o Tracio
**Denario** (en latín: *denarius*; plural: *denarii*) foi moeda máis común e típica da época republicana da Roma antiga, e da que aínda se conservan innumerables pezas, denomínase denario. Coñécese con este nome á moeda de prata equivalente a 10 ases, cuxo peso nos 50 primeiros anos da súa institución foi dun sextante de onza; ou sexa, de 4,54 gramos, entrando 72 pezas nunha libra. Cando o ás baixou de peso a unha onza, o denario reduciuse a 3,90 gramos (ou sexa, de 84 pezas nunha libra) sen diminuír máis peso ata a época do Emperador Nerón, pero comprendendo 16 ases en lugar dos 10 que lle correspondían polo seu nome. Como divisores do denario, figuran:

* o quinario, que valía a metade daquel, equivalente a cinco ases.
* o sestercio ou a cuarta parte dun denario, equivalente a dous ases e medio.


|  |
| --- |
| **Equivalencias entre moedas romanas** |
| Moeda | Denario | Quinario | Sestercio | As | Metal |
|
| Denario (símbolo X) | 1 | 2 | 4 | 10 |  |
| Quinario (símbolo V) | 1/2 | 1 | 2 | 5 |  |
| Sestercio (símbolo IIS) | 1/4 | 1/2 | 1 | 2,5 |  |
| As (símbolo I) | 1/10 | 1/5 | 2/5 | 1 |  |
| Áureo | 25 | 1/40 da libra romana (aproximadamente 8 g) |  |

Os tipos do anverso nos denarios e os seus divisores foron ao principio figuras de divindades romanas, a semellanza dos ases, levando, do mesmo xeito que os quinarios, a cabeza de Roma personificada, cuberta con gálea ou casco (que moitos confunden con Minerva). 

Tesouro de Shapwick, Inglaterra, con máis de 9.000 denarios.
No reverso, levan a figura de Dióscuros (Cástor e Pólux) tirando do carro da Vitoria ou unha cuadriga (catro cabalos) arrastrando o carro de Xúpiter ou de Marte, de onde veñen os nomes de bigato e cuadrigato que se adoitan dar ás devanditas pezas. Moito máis tarde, en sucesivas emisións, irán desaparecendo as referidas divindades para dar lugar a figuras moi variadas, segundo o capricho do maxistrado que dirixía a cuñaxe e que consistían en representacións de antigos personaxes, recordos de familia, emblemas ou símbolos da mesma, e despois, fazañas ou empresas do respectivo maxistrado. Chegado o final da República ou época do Triunvirato de Xulio César, empezou a figurar nunha cara das moedas o retrato do personaxe que as autorizaba.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Denario*** |

### Outros artigos

* Moeda da Antiga Roma
* Moeda provincial romana
* Reforma monetaria de Augusto

### Bibliografía

* Cohen, Henry. *Description historique des monnaies frappées sous l'Empire romain*. MM. Rollin & Feuardent. 2ª edición. París, 1880-1892 (Tomo I: 1880. Tomo II: 1882. Tomo III: 1883. Tomo IV: 1884. Tomo V: 1885. Tomo VI: 1886. Tomo VII: 1888. Tomo VIII: 1892 (mais táboa de emperadores).
* Crawford, M. H. *Coinage and Money Under the Roman Republic*. University of California Press. Berkeley. 1985. ISBN 0-520-05506-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q187776
* AAT: 300037266
* BNCF: 15872
* BNF: 15117873b
* BRE: 1947485
* EBID: ID
* GND: 4257529-1
* LCCN: sh85036691
* NKC: ph534658

 |