Ercolano, Campania (Italia)
**Herculano** (Herculaneum en latín; Ercolano en italiano) era unha antiga cidade romana, situada na actual *comuna* de Ercolano, Campania, Italia. Con arredor de 4.000 habitantes en 12 ha de extensión. Hoxe é coñecida porque se conservou, xunto con Pompeia, tras seren enterradas nas cinzas da erupción do Vesuvio o 24 de agosto do ano 79. Moitos dos seus habitantes pereceron debido ao fluxo pirocástico da erupción e a cinza modelou os seus corpos coa postura que estes tiñan no momento de morrer.

Herculano era unha poboación máis pequena e máis rica que Pompeia.

As escavacións comezaron na actual Ercolano, un suburbio de Nápoles, en 1738. A elaborada publicación de *Le Antichitá di Ercolano* ("A antigüidade de Herculano") baixo o patrocinio do rei das Dúas Sicilias tivo un efecto descomedido no incipiente neoclasicismo europeo tendo en conta o limitado da circulación desta obra. A finais do século XVIII comezaron a aparecer motivos de Herculano nunha gran diversidade de obxectos, desde pinturas murais e mesas de tres patas até queimadores de perfume e cuncas de té.

Fresco dunha casa en Herculano
Como a veciña cidade de Pompeia, Herculano é famosa por ser unha das poucas cidades antigas que se conserva máis ou menos intacta xa que as cinzas que cubrían a cidade tamén a protexeron contra o saqueo e os elementos. Aínda que hoxe en día é menos coñecida que Pompeia, foi a primeira, e durante moito tempo a única, cidade vesubviana soterrada que se atopou (en 1709), mentres que Pompeia só revelouse a partir de 1748 e identificada en 1763. A diferenza de Pompeia, o material piroclástico que cubriu Herculano carbonizou e conservou máis madeira en obxectos como tellados, camas e portas, así como outros materiais de base orgánica como alimentos e papiros.

A historia tradicional é que a cidade foi redescuberta por casualidade en 1709, durante a escavación dun pozo. Non obstante, xa se atoparon restos da cidade durante os primeiros movementos de terras. Nos primeiros anos despois do seu redescubrimento, no lugar os cazadores de tesouros escavaron tuneles, e moitos artefactos foron roubados ou esnaquizados. As escavacións regulares comezaron en 1738, e continuaron desde entón, aínda que de forma intermitente. Hoxe só se escavou unha parte do antigo xacemento, e a atención e os fondos dirixíronse á preservación das partes xa escavadas da cidade, no canto de centrarse en descubrir máis áreas.

Foi un retiro popular á beira do mar para a elite romana, o que se reflicte na extraordinaria densidade de grandiosas e luxosas casas con, por exemplo, un uso moito máis pródigo de revestimentos de mármore de cores. Os edificios famosos da cidade antiga inclúen a Vila dos Papiros a vila de *Papyri*, identificada como o fastuoso retiro con vistas ao mar de Lucio Calpurnio Piso Caesomnio, sogro de Xulio César e as chamadas "casas dos barcos", nas que se atoparon os restos de esqueletos de polo menos 300 persoas.

O primeiro descubrimento importante de esqueletos romanos do século I tivo lugar en Herculano. Dado que os romanos xeralmente practicaban a cremación até o século III, resulta difícil atopar ósos anteriores a esa data. As escavacións realizadas na década de 1990 na área do porto de Herculano sacaron á luz máis de 200 esqueletos de diversas idades, sexos e condición social, a as súas condicións de conservación permitiron analizar o modo de vida daquela época.

Historia de Herculano
---------------------

Plano de Herculaneum que mostra o antigo xacemento debaixo da cidade moderna (1908) e o fluxo de "lava" de 1631
Dionisio de Halicarnaso afirma que o heroe grego Heracles (*Hércules* en latín) fundou a cidade. Non obstante, segundo Estrabón, os Oscos fundaron o primeiro asentamento  foron seguidos polo dominio etrusco e despois polo grego. Os gregos chamaron á cidade "Heraklion" e utilizárono como punto de comercio pola súa proximidade ao Golfo de Nápoles. No século IV a.C. Herculano pasou baixo o dominio dos samnitas ata que se converteu nun *municipium* romano no 89 a.C cando participou na "Guerra dos Aliados" contra Roma, foi derrotada por Titus Didius, un legado de Sula.

Despois da erupción do Vesubio no ano 79 d. C. Herculano quedou enterrado baixo aproximadamente 20 metros de cinza. Permaneceu oculto e en gran parte intacto ata que os descubrimentos grazas a pozos e túneles foron gradualmente máis coñecidos, e especialmente despois das exploracións do Príncipe d'Elbeuf's no século XVIII. As escavacións continuaron esporádicamente ata o presente e hoxe moitas rúas e edificios son visibles, aínda que máis do 75% da cidade permanece soterrada. Hoxe, as cidades italianas de Ercolano e Portici atópanse sobre o lugar de Herculano. Ercolano chamábase Resina ata 1969 cando, en honra á cidade vella, adoptouse a modernización italiana do antigo nome.

Erupción do 79 d.C.
-------------------

Herculano e outras cidades afectadas pola erupción do Monte Vesubio. A nube negra representa a distribución xeral de cinzas e carbonilla. Móstrase as liñas de costa modernas.

*Artigo principal**:* Erupción do Vesuvio no ano 79.
Baseándose en escavacións arqueolóxicas e en dúas cartas de Plinio o novo ao historiador romano Tácito, pódese reconstruír o curso da erupción.

Ao redor das 13:00 horas, o monte Vesubio comezou a botar material volcánico a miles de metros ao ceo. Cando alcanzou unha altura de 27-33 km. a parte superior da columna aplanouse, o que fixo que Plinio describise a Tácito como unha árbore, un piñeiro manso. Os ventos dominantes nese momento sopraban cara ao sueste, facendo que o material volcánico caese principalmente sobre a cidade de Pompeia e os seus arredores. Dado que Herculano estaba ao oeste do Vesubio, a primeira fase da erupción afectouna só lixeiramente. Mentres os tellados de Pompeia colapsaron polo peso dos restos que caían, só uns poucos centímetros de cinza caeron sobre Herculano, causando poucos danos pero, con todo, provocou a fuxida da maioría dos habitantes.

Á 1:00 da mañá do día seguinte, a columna eruptiva, que se elevara á estratosfera, derrubouse sobre o Vesubio e os seus flancos. A primeira ondada piroclástica, formada por unha mestura de cinzas e gases quentes, fluíu pola montaña e atravesou a cidade maioritariamente evacuada de Herculano a 160 km/h. Unha sucesión de seis fluxos e ondadas enterraron os edificios da cidade a uns 20 m de profundidade, causando poucos danos nalgunhas zonas e conservando estruturas, obxectos e vítimas case intactos. Porén, noutras zonas producíronse danos importantes, derrubando muros, arrancando columnas e outros obxectos grandes; unha estatua de mármore de Marcus Nonius Balbus preto dos baños voou a 15 m de distancia e atopouse un esqueleto carbonizado levantado a 2,5 m sobre o nivel do chan no xardín do prostíbulo de Telefo.

Demostrouse que a data da erupción é o 17 de outubro ou despois. As probas dunha erupción en outubro/novembro coñécense dende hai tempo por varios aspectos: as persoas enterradas na cinza levaban roupa máis pesada que a roupa lixeira do verán típica de agosto. As froitas e verduras frescas nas tendas son típicas de outubro e, pola contra, a froita de verán típica de agosto xa se vendía en forma seca ou conservada. Os botes de fermentación de viño foran pechados, o que tería acontecido a finais de outubro. As moedas atopadas no bolso dunha muller sepultada na cinza inclúen unha cun décimo quinto aclamación imperatorial entre os títulos do emperador e que non puido ser acuñada antes da segunda semana de setembro.

Investigacións multidisciplinares recentes sobre os efectos letais das ondadas piroclásticas na zona do Vesubio demostraron que nas proximidades de Pompeia e Herculano a calor foi a principal causa da morte das persoas que antes se pensaba que morían por asfixia das cinzas. Este estudo mostra que a exposición ás ondas, de polo menos 250 °C, incluso a unha distancia de 10 quilómetros do respiradoiro, foi suficiente para provocar a morte instantánea de todos os residentes, aínda que estivesen protexidos dentro edificios.

Arqueoloxía
-----------

Pequena muller herculina (Dresde)
O príncipe d'Elbeuf comezou a construír unha vila na proximidade de Granatello e para amoblala interesouse polas historias locais de pozos que revelaban estatuas antigas e obras de arte. En 1709 comprou os terreos dun pozo recente e procedeu a escavar un túnel desde o fondo do pozo, recollendo as estatuas que puido atopar. O pozo revelou algunhas estatuas excepcionais nos niveis máis baixos que se atopou que era o lugar do teatro. Entre as primeiras estatuas recuperadas atopábanse as de dúas mulleres herculinas magníficamente esculpidas agora na Skulpturensammlung de Dresde. A escavación detívose en 1711 por temor ao colapso dos edificios superiores.

As grandes escavacións retomáronse en 1738 baixo o patrocinio de Carlos III de España cando comezou a construír o seu palacio próximo en Portici. Empregou o enxeñeiro militar español Rocque Joaquín de Alcubierre para supervisar o intenso traballo novo. A elaborada publicación resultante de *Le Antichità di Ercolano* ("As antigüidades de Herculano") tivo un efecto no incipiente Neoclasicismo europeo desproporcionado coa súa limitada circulación, a finais do século XVIII, os motivos herculinos comezaron a aparecer nos elegantes mobles, desde pinturas decorativas na parede e mesas de trípode ata queimadores de perfume e cuncas de té. Non obstante, a escavación cesou tras fortes críticas en 1762 por  Winckelmann aos métodos de caza de tesouros empregados, e unha vez que se descubriu a cidade próxima de Pompeia, que foi significativamente máis fácil de escavar debido á capa máis fina de restos que cubría o lugar (4 m. fronte aos 20 m de Herculano).

En 1828 baixo o novo rei Francisco I, iniciáronse novas escavacións co fin de expor os restos ao aire libre e compráronse terreos, aínda que se detivo en 1837. Baixo o goberno italiano. en 1868 fixéronse novas compras de terreos e as escavacións continuaron cara ao leste ata 1875.

Desde 1927 ata 1942 Amedeo Maiuri iniciou unha nova campaña de escavacións baixo o réxime de Mussolini, que deixou ao descuberto unhas catro hectáreas da antiga cidade no parque arqueolóxico que hoxe é visible.

As escavacións retomáronse brevemente na cidade entre 1980 e 1981 na antiga costa, nas que se atoparon os esqueletos das chamadas "casas dos barcos".

Entre 1996 e 1999 escavouse e expúxose a grande área ao noroeste do xacemento, incluíndo parte da Vila dos Papiros, os baños do noroeste, a Casa dos relevos de Dionísio e un gran monumento derrubado. Esta área quedou nun estado caótico e entre 2000 e 2007 realizouse un traballo adicional na conservación desta área.

Moitos edificios públicos e privados, incluído o complexo do foro, aínda están por escavar.

Sitio
-----

Números de insulae
O trazado clásico das rúas separa a cidade en bloques (*insulae*), definidos pola intersección das rúas leste-oeste (cardi) e norte-sur (decumani). De aí que Insula II - Insula VII corran en sentido contrario ás agullas do reloxo desde Insula II. Ao leste hai dous bloques adicionais: Orientalis I (oI) e Orientalis II (oII). Ao sur de Orientalis I (oI) atópase un grupo adicional de edificios coñecido como "Distrito Suburbano" (DS). Edificios individuais que teñan o seu propio número de entrada. Por exemplo, a Casa do Cervo está etiquetada (Ins IV, 3).

O Foro, os templos, o teatro, numerosas casas e necrópoles seguen enterrados en Herculano.

A vila estaba rodeada de murallas de 2 a 3 metros de espesor, datadas no século II a.C. e construídas principalmente con grandes seixos, agás ao longo da costa, onde estaban en opus reticulatum. Como en Pompeia, as murallas perderon a súa función defensiva tras a Guerra Social e foron incorporadas a edificios das súas proximidades, por exemplo a Casa da Pousada.

Atopouse un único sumidoiro principal, ao longo do cardo III, que recollía a auga do Foro e dos impluviums das casas, letrinas e cociñas que daban a esta rúa, mentres que outros sumidoiros desembocaban directamente na rúa, agás os das letrinas que estaban equipados cun pozo. Para o abastecemento de auga a cidade estaba conectada directamente co acueduto do Serino, construído na época augustea, que levaba auga ás casas a través dunha serie de tubaxes de chumbo baixo as estradas, reguladas por válvulas, anteriormente utilizáronse pozos que atopaban auga a unha profundidade de entre oito e dez metros.

Herculano atopábase xusto sobre o nivel do mar, pero agora áreas da antiga cidade sitúanse ata 4 metros baixo o nivel do mar debido ao bradisismo que afecta a toda a área do Vesubio.

### A casa de Arístides (Ins II, 1)

Cupidos tocando cunha lira, fresco romano de Herculano
O primeiro edificio da insula II é a Casa de Arístides. A entrada ábrese directamente ao adro, pero os restos da casa non se conservan especialmente debido aos danos causados ​​polas escavacións anteriores. A planta baixa probablemente se utilizaba para almacenamento.

### A casa de Argus (Ins II, 2)

A segunda casa da insula II recibiu o seu nome dun fresco de Argo e Io que antes adornaba unha sala de recepción do gran peristilo. O fresco xa está perdido, pero o seu nome segue vivo. Este edificio debeu ser unha das vilas máis finas de Herculano.
O descubrimento da casa a finais da década de 1820 foi notable porque era a primeira vez que se desenterraba un segundo piso con tanto detalle. A escavación revelou un balcón na segunda planta con vistas a Cardo III, así como andeis e armarios de madeira; porén, co paso do tempo, estes elementos foron perdéndose.

### A casa de Genius (Ins II, 3)

Ao norte da Casa de Argus atópase a Casa de Genius. Só escavouse parcialmente pero parece ser un edificio amplo. A casa deriva o seu nome da estatua dun cupido que formaba parte dun candelabro. No centro do peristilo atópanse os restos dunha pía rectangular.

### A Casa da Alcoba (Ins IV)

A casa son en realidade dous edificios unidos. Como consecuencia disto é unha mestura de estancias simples e sinxelas combinadas con outras moi decoradas.

O adro está cuberto, polo que carece do habitual impluvium. Conserva o seu pavimento orixinal de opus tesselatum e opus sectile. No atrio hai un biclinio ricamente decorado con frescos no cuarto estilo e un gran triclinio que tiña orixinalmente un chan de mármore. Outras estancias, unha das cales é a alcoba ábsida que recibe o nome da casa, pódese acceder a través dun vestíbulo que recibe a súa luz dun pequeno patio.

### Colexio dos Augustais

Unha tablilla de mármore de Herculano que mostra mulleres xogando chuca, representando a Febe, Leto, Níobe, Hilearia e Agle, pintados e asinados por un artista chamado "Alexandre de Atenas", agora no Museo Archeologico Nazionale (Nápoles)
Templo dos augustales ou sacerdotes do Culto imperial.

### Termas centrais

As Termas Centrais eran casas de baño construídas arredor do século I d.C. As casas de baño eran moi comúns naquela época, especialmente en Pompeia e Herculano. Por práctica habitual, había dúas zonas de baño diferentes, unha para homes e outra para mulleres. Estas casas eran moi populares, atraendo moitos visitantes diariamente. Este centro cultural tamén albergou varias obras de arte, que se poden atopar en varias zonas do recinto das Termas Centrais.

### Vila dos Papiros

*Artigo principal**:* Vila dos Papiros.
Un fresco que representa a Teseo, de Herculano (Ercolano), Italia, 45–79 d.C.
A máis famosa das luxosas vilas de Herculano é a "Vila dos Papiros". No seu día foi identificado como o magnífico retiro fronte ao mar de Lucio Calpurnio Piso Cesonino, o sogro de Xulio César, porén, os obxectos que se pensa que están asociados con Lucio Calpurnio Piso Cesonio corresponden máis a un conxunto moi estandarizado e non pode indicar, con certeza, o propietario da vila.A vila esténdese cara ao mar en catro terrazas. Piso, un home culto que patrocinaba a poetas e filósofos, construíu alí unha boa biblioteca, a única que sobreviviu intacta desde a antigüidade.

Entre 1752 e 1754 varios obreiros recuperaron da Vila dos Papiros unha serie de rollos de papiro ilexíbeis e ennegrecidos. Estes pergamiños coñecéronse como papirios herculinos ou volutas, a maioría dos cales hoxe en día están almacenados na Biblioteca Nacional, Nápoles. Os rolos están moi carbonizados, pero desenrolaron un gran número, con distintos graos de éxito. A imaxe multiespectral mellorada por ordenador, no rango infravermello, axuda a que a tinta sexa lexible. Agora hai unha perspectiva real de que será posible ler os rolos sen abrir usando raios X. As mesmas técnicas poderían aplicarse aos rolos que esperan ser descubertos na parte aínda sen escavar da vila, eliminando a necesidade de danar potencialmente os rolos desenrolandoos. Nun intento posterior de ler mellor os escritos dos pergamiños, os científicos pasaron os pergamiños a través dunha tomografía computarizada. A partir deste escaneo, os científicos puideron ver a estrutura da fibra das volutas, e ver a area e outra sucidade que se meteron nos rolos ao longo dos anos. Coñecer a estrutura dos rolos facilitou o desenrolo sen romperse. Non obstante, o texto dos pergamiños aínda era ilexible.

Un equipo pasou un mes no verán de 2009, realizando numerosas exploracións de raios X de dous dos rolos que se almacenan na Academia Nacional Francesa de París. Agardaban que o procesamento informático convertera os escaneos en imaxes dixitais que mostrasen o interior dos rolos e revelasen a escritura antiga. Esperaban que volver a escanear os rolos cun equipo de raios X máis potente revelase o texto. O principal temor, con todo, era que os escritores romanos puidesen usar tintas a base de carbono, que serían esencialmente invisibles para os escaneos. Ese medo resultou ser un feito. Non obstante, as radiografías posteriores non produciron nada lexible.

En 2015, un grupo de investigadores encabezado polo físico italiano Vito Mocella utilizou o método da tomografía de contraste de fase de raios X, que permitiu aos científicos aumentar o contraste entre a tinta de carbón e o papiro de base de carbón para que as palabras puidesen lerse ao longo da superficie exterior do papiro. Os científicos puideron ler as palabras escritas en grego nos pergamiños, o que supuxo o inicio dunha "revolución para os papirólogos". Aínda que os investigadores poden identificar certas palabras nos pergamiños, aínda queda moito por percorrer antes de que se desbloqueen as historias dos pergamiños.

### Cobertizos e a ribeira

"Casas dos barcos" onde se atoparon esqueletos
"Casas de barcos" con esqueletos
Entre 1980 e 1982 as escavacións inicialmente atoparon máis de 55 esqueletos na antiga praia (que estaba xusto fronte ás murallas da cidade) e nos seis primeiros chamados cobertizos para barcos. Porque todas as escavacións na cidade revelaran só uns poucos esqueletos, durante moito tempo pensouse que case todos os habitantes conseguiran escapar, pero este sorprendente descubrimento levou a un cambio de visión. Os últimos habitantes que agardaban o rescate desde o mar morreron ao parecer no acto pola intensa calor do fluxo piroclástico, a pesar de estar protexidos do impacto directo. O estudo das posturas das vítimas e os efectos sobre os seus esqueletos parecían indicar que a primeira ondada causou a morte instantánea como resultado dun shock fulminante debido a unha temperatura duns 500 °C. A intensa calor provocou a contracción de mans e pés e posiblemente fractura de ósos e dentes.

Despois dun período de mala xestión dos achados e deterioración dos esqueletos outras escavacións realizadas na década de 1990 parecen revelar un total de 296 esqueletos acurrucados xuntos en 9 das 12 bóvedas de pedra que miran ao mar e tamén na praia, mentres que a vila estaba case completamente evacuada. A "Ring Lady" (ver imaxe), chamada así polos aneis dos seus dedos, foi descuberta en 1982.

Finalmente identificáronse 340 cadáveres nesta zona. A análise dos esqueletos suxire que foron principalmente os homes os que morreron na praia, mentres que as mulleres e os nenos refuxiáronse e morreron nas casetas de barcos.

A investigación sobre os esqueletos continúa. A análise química dos restos levou a unha maior comprensión da saúde e nutrición da poboación herculina.

Tamén se produciron moldes de esqueletos, para substituír os ósos orixinais tras o estudo tafonómico, a documentación científica e a escavación. En contraste con Pompeia, onde se produxeron moldes que semellaban as características do corpo das vítimas enchendo con xeso as pegadas do corpo no depósito de cinzas, a forma dos cadáveres en Herculano non se puido conservar, debido á rápida vaporización e substitución da carne das vítimas pola cinza quente (uns 500 °C). Un molde dos esqueletos desenterrados na cámara 10 está exposto no Museo de Antropoloxía de Nápoles..

De excepcional interese é a análise recente dun dos esqueletos (nº 26) descuberto en 1982 na praia xunto a unha embarcación naval (exposta no pavillón de embarcacións) que o identificou como o dun oficial militar (cun elaborado puñal e cinto) quizais implicados nunha misión para rescatar aos veciños.

As novas escavacións que comezarán en 2021 tentarán poñer ao descuberto o lado occidental da antiga praia onde se poden atopar máis esqueletos.

Cuestións de conservación
-------------------------

*Artigo principal**:* Problemas de conservación de Pompeia e Herculano.
Herculano, Ercolano e o Vesuvio
As cinzas volcánicas e os restos que cubrían Herculano, xunto coa calor extrema, deixárono nun notable estado de conservación durante máis de 1600 anos. Non obstante, unha vez iniciadas as escavacións, a exposición aos elementos iniciou o lento proceso de deterioración. Proceso axudado polos métodos de arqueoloxía utilizados anteriormente na escavación da cidade, que xeralmente se centraron na recuperación de artefactos valiosos no canto de garantir a supervivencia de todos os artefactos. A principios da década de 1980 e baixo a dirección da doutora Sara C. Bisel, a preservación dos restos óseos converteuse nunha alta prioridade. Os restos carbonizados de materiais orgánicos, ao ser expostos ao aire, deterioráronse en cuestión de días, e destruíron moitos dos restos ata que se logrou unha forma de conservalos.

Hoxe, o turismo e o vandalismo danaron moitas das áreas abertas ao público, e os danos causados ​​pola auga procedentes da moderna Ercolano minaron moitos dos cimentos dos edificios. Os esforzos de reconstrución a miúdo resultaron contraproducentes. Non obstante, nos tempos modernos os esforzos de conservación tiveron máis éxito. Hoxe interrompéronse temporalmente as escavacións, co fin de destinar todos os fondos para axudar a salvar a cidade.

Un gran número de artefactos de Herculano consérvase no Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles.

### Conservación moderna

Despois de anos de mala xestión, Herculano caeu nun estado nefasto. Non obstante, en 2001, o Instituto de Humanidades Packard comezou o Proxecto de Conservación de Herculano, unha colaboración público-privada. Inicialmente, o proxecto pretendía proporcionar axuda financeira ás autoridades locais e abordar as zonas verdadeiramente críticas do lugar. Co paso do tempo, o obxectivo cambiou non só para proporcionar axuda financeira, senón para proporcionar recursos e expertos cualificados que puidesen atender mellor o sitio. O equipo pasou de abordar problemas de conservación de emerxencia a crear unha fórmula para a mellora a longo prazo do lugar. Desde 2001, o Proxecto de Conservación de Herculano estivo implicado en múltiples proxectos piloto de conservación e asociouse coa Escola Británica de Roma para ensinar activamente aos estudantes a manter o sitio.

Un dos proxectos piloto iniciados polo Proxecto de Conservación foi sobre o tablinum que fora conservado polo equipo de Maiuri en 1938. Co paso do tempo, a auga conseguira filtrarse na parede facendo que a pintura se adhira á cera aplicada previamente e se enroscase da parede, despoxándoo da súa cor. Non obstante, despois de traballar en conxunto co Museo Getty, os conservadores conseguiron crear unha técnica na que se poden usar unha serie de disolventes para eliminar parte da cera e diminuír a cantidade de acumulación nas paredes para que a pintura xa non se desprenda dos muros.

Aínda que os esforzos de conservación seguen en curso, Herculano pasou de ser un dos sitios peor conservados da UNESCO con risco de ser posto na lista en perigo de extinción a converterse nun "caso de texto de conservación arqueolóxica exitosa".

Fotos
-----

* A casa número 22 destaca por este destacado triclinio estival cun ninfeo decorado con mosaicos de cores.A casa número 22 destaca por este destacado triclinio estival cun ninfeo decorado con mosaicos de cores.
* Herculano, Neptuno e Salacia, mosaico mural na casa número 22Herculano, Neptuno e Salacia, mosaico mural na casa número 22
* Adoquines das rúas en HerculanoAdoquines das rúas en Herculano
* ubo de auga residencial de chumbo en Herculanoubo de auga residencial de chumbo en Herculano
* Pinturas murais de primeiro estiloPinturas murais de primeiro estilo
* Chan de mármore incrustadoChan de mármore incrustado
* Marcus Nonius Balbus. Probablemente sexa un retrato póstumo pintado de Cleopatra VII do Exipto ptolemaico con pelo vermello e os seus trazos faciais distintos, levando un diadema real e prendedores de perlas, procedente da Herculano romana, mediados do século I d. C.Marcus Nonius Balbus. Probablemente sexa un retrato póstumo pintado de Cleopatra VII do Exipto ptolemaico con pelo vermello e os seus trazos faciais distintos, levando un diadema real e prendedores de perlas, procedente da Herculano romana, mediados do século I d. C.
* Esculturas de bronce de corredores da Vila dos Papiros de Herculano, agora no Museo Arqueolóxico Nacional de NápolesEsculturas de bronce de corredores da Vila dos Papiros de Herculano, agora no Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles

Notas
-----

1. ↑  Ozgenel, Lalo (15 de abril de 2008). "Un conto de dúas cidades: en busca da antiga Pompeia e Herculano". Revista da Facultade de Arqueoloxía. 2008, Ankara: Universidade Técnica de Oriente Medio. 25 (1): 1–25.  Arquivado 30 de setembro de 2011 en Wayback Machine.
2. ↑  Wallace-Hadrill, Andrew (2011). Herculano: pasado e futuro. ISBN 978-0-7112-3142-9. p47
3. ↑  *Antiquitates Romanae* 1.44
4. ↑  Strabo,Geography V, 4, 8
5. ↑  Wallace-Hadrill, Andrew (2011). *Herculaneum: Past and Future*. ISBN 978-0-7112-3142-9.
6. ↑  Dispoñible na Universidade de Arizona: arizona.edu/~afutrell/404b/web%20rdgs/pliny%20on%20vesuvius.htm Plinio o Novo, Cartas 6.16 e 6.20 a Cornelio Tácito Arquivado 13 de xullo de 2013 en Wayback Machine. e no Proxecto Gutenberg: org/files/2811/2811-h/2811-h.htm#link2H\_4\_0065 Carta LXV — A Tácito[*Ligazón morta*], Carta LXVI — A Cornelio Tácito
7. ↑  Sigurdsson, Haraldur (2001). "Volcanology". En Meyers, Robert A. *Encyclopedia of Physical Science and Technology (Third Edition)*. Elsevier. pp. 579–605.
8. ↑   Arquivado 22 de febreiro de 2012 en Wayback Machine. p 3
9. ↑  "House of the Relief of Telephus – AD79eruption". *sites.google.com*.
10. ↑  "Pompeii's destruction date could be wrong". *BBC News*. 16 de outubro de 2018.
11. ↑  Stefani, Grete (October 2006). La vera data dell'eruzione. Archeo
12. ↑  Mastrolorenzo, G; Petrone, P; Pappalardo, L; Guarino, FM (15 de xuño de 2010). "Lethal thermal impact at periphery of pyroclastic surges: evidences at Pompeii.". *PLOS ONE* **5** (6): e11127. Bibcode:2010PLoSO...511127M. PMC 2886100. PMID 20559555. doi:10.1371/journal.pone.0011127.
13. ↑  Wallace-Hadrill, Andrew (2011). Herculaneum: Past and Future. ISBN 978-0-7112-3142-9. p 47
14. ↑  THE LARGE AND THE SMALL HERCULANEUM WOMAN, Universita Ca' Foscari, Venezia, Doctoral Thesis 2014–2015, Angeliki Ntontou
15. ↑  The Herculaneum Women: And the Origins of Archaeology (J. Paul Getty Museum) – 7 de febreiro de 2008, Daehner
16. ↑  Wallace-Hadrill, Andrew (2011). Herculaneum: Past and Future. ISBN 978-0-7112-3142-9. p. 62.
17. ↑  "Northwest Baths – AD79eruption". *sites.google.com*. Arquivado dende o orixinal o 29 de outubro de 2021. Consultado o 29 de outubro de 2021.
18. ↑  "House of the Dionysian Reliefs – AD79eruption". *sites.google.com*. Arquivado dende o orixinal o 29 de outubro de 2021. Consultado o 29 de outubro de 2021.
19. ↑  Cinque, A. and Irollo, G. (2008) "Lapaleogeografia dell’antica Herculaneum e lefluttuazioni, di origine bradisismica, dellasua linea di costa". In P. G. Guzzo andM. P. Guidobaldi, eds. Nuove ricerche archeologiche nell’area Vesuviana (scavi 2003–2006): 425–38
20. ↑  The World of Pompeii. Edited by John J. Dobbins and Pedar W. Foss 2008
21. ↑  "Digital Exploration: Unwrapping the Secrets of Damaged Manuscripts". *www.research.uky.edu*. Arquivado dende o orixinal o 1 de febreiro de 2006. Consultado o 2016-12-16.
22. ↑  Banerji, Robin (2013-12-20). "Desbloquear os pergaminos de Herculano". *BBC News* (en inglés). Consultado o 2018-12-27.
23. ↑  "UK scientists stymied in effort to read ancient scrolls". *kentucky*. Consultado o 2016-12-16.
24. ↑  "UK scientists stymied in effort to read ancient scrolls". *kentucky*. Consultado o 2016-12-16.
25. ↑  Hammer, Joshua. "The Fall and Rise and Fall of Pompeii". *Smithsonian* (en inglés). Consultado o 2018-12-27.
26. ↑  S. C. Bisel, "The skeletons of Herculaneum, Italy", in B. A. Purdy (ed.), Wet Site Archaeology, Caldwell, NJ, 1988, pp. 207–18
27. ↑  Mastrolorenzo, G.; Petrone, P.P.; Pagano, M.; Incoronato, A.; Baxter, P.J.; Canzanella, A.; Fattore, L. (2001). "Herculaneum Victims of Vesuvius in AD 79". *Nature* **410** (6830): 769–770. Bibcode:2001Natur.410..769M. PMID 11298433. doi:10.1038/35071167.
28. ↑  Wallace-Hadrill, Andrew (2011). *Herculaneum: Past and Future*. p. 126 ISBN 978-0-7112-3142-9
29. ↑  Martyn, R. et al. (2020). A re-evaluation of manner of death at Roman Herculaneum following the AD 79 eruption of Vesuvius. Antiquity, 94(373), 76-91. doi:10.15184/aqy.2019.215
30. ↑  High-resolution dietary reconstruction of victims of the 79 CE Vesuvius eruption at Herculaneum by compound-specific isotope analysis: Silvia Soncin et al. University of York, Science Advances 25 Aug 2021: Vol. 7, no. 35, eabg5791, DOI: 10.1126/sciadv.abg5791
31. ↑  Capasso, Luigi (2001). *I fuggiaschi di Ercolano. Paleobiologia delle vittime dell' eruzione vesuviana del 79 d.C*. Rome: L'Erma di Bretschneider.
32. ↑  "Ercolano riscopre l'ufficiale di Plinio il Vecchio, morì per aiutare - Arte". 9 de maio de 2021.
33. ↑  "Herculaneum to unearth ancient beach buried for nearly 2,000 years". 28 de xaneiro de 2021.
34. ↑  Project, Herculaneum Conservation. "The Herculaneum Conservation Project: an introduction".
35. ↑  "Herculaneum Project". *www.getty.edu*. Arquivado dende o orixinal o 27 de decembro de 2018. Consultado o 2018-12-27.
36. ↑  Povoledo, Elisabetta (2012-11-14). "As ruínas de Herculaneum son revividas pola filantropía". *The New York Times* (en inglés). ISSN 0362-4331. Consultado o 2018-12-27.
37. ↑  Walker, Susan; Higgs, Peter (2001). "Pintura cun retrato dunha muller de perfil". En Walker, Susan; Higgs, Peter. *Cleopatra of Egypt : from history to myth*. Princeton, NJ: Princeton University Press (British Museum Press). pp. 314–315. ISBN 9780691088358.=chapter-url
38. ↑  Fletcher, Joann (2008). *Cleopatra a Grande: a muller detrás da lenda*. Nova York: Harper. ISBN 978-0-06-058558-7, placas de imaxes e subtítulos entre as páxinas 246-247.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Herculano Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* The Friends of Herculaneum Society
* Herculaneum: Destruction and Re-discovery
* The local archaeological authorities
* The Philodemus Project will publish Philodemus' works on poetry and on rhetoric. Arquivado 30 de agosto de 2006 en Wayback Machine.
* Brigham Young University: Herculaneum Scrolls

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178813
* WorldCat
* VIAF: 101145542622296642077
* BRE: 2354126
* DARE: 21353
* EBID: ID
* FAST: 1896870
* GEC: 0032454
* GeoNames: 3177364
* GND: 4024464-7
* LCCN: sh85060358
* NDL: 00629173
* NKC: ge173062
* Pleiades: 432873
* TGN: 7031897
* WHC: 829-003

 |