| Rebezo ou rebezo pirenaico*Rupicapra pirenaica* |
| --- |
| Rebezo pineraico en Aigüestortes |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Familia: | Bovidae |
| Subfamilia: | Caprinae |
| Xénero: | *Rupicapra* |
| Especie: | ***R. rupicapra*** |

 |
| Nome binomial |
| *Rupicapra rupicapra*Bonaparte, 1845 |
| Distribución de Rupicapra  en Europa durante o holoceno (gris) e na actualidade (vermello)Distribución de *Rupicapra*  en Europa durante o holoceno (gris) e na actualidade (vermello)Distribución de *Rupicapra*  en Europa durante o holoceno (gris) e na actualidade (vermello) |
| Distribución de Rupicapra en GaliciaDistribución de *Rupicapra* en GaliciaDistribución de *Rupicapra* en Galicia |
| Subespecies |
| *Véxase o texto* |

Rebezo pirenaico nos Picos de Europa.
O **rebezo pirenaico**, chamado moitas veces simplemente **rebezo**, *Rupicapra pyrenaica*, é un mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos caprinos, que está presente nalgunhas cadeas montañosas do suroeste de Europa, con tres poboacións nos Pireneos, a cordilleira Cantábrica e os Apeninos.

Certos autores clasificaron desde antigo os exemplares das montañas do sur de Europa, dos Pireneos e a cornixa Cantábrica, como unha especie á parte de *Rupicapra rupicapra*, na que antes estas poboacións estaban incluídas, recoñecéndoa como *Rupicapra pyrenaica*, o que a día de hoxe está xa aceptado pola comunidade científica internacional.

Características
---------------

A lonxitude do corpo nos exemplares adultos oscila entre os 110 e os 130 cm, aos que hai que engadir os 3 ou 4 cme achegados pola curta cola. A altura na cruz é de 70–80 cm e o peso varía entre 20 e 30 Kg.

Os machos son maiores cás femias, coas cores máis escuras e marcadas e a cornamenta de maior lonxitude. Esta nace cara a arriba e cúrvase fortemente cara a atrás como un par de ganchos, tendo unha lonxitude moito menor cá doutros caprinos da súa contorna, como o íbice e a cabra montesa.

Os pezuños son fíos e altamente versátiles, capaces de facer subir ao seu dono polas rochas e o xeo sen problema ningún. Isto débese ao senlleiro deseño das *almofadas* que ocupan a parte central dos súas pezuños.

A cor da pelaxe varía segundo a época do ano. No verán é pardo-avermellada, co bandullo, gorxa, fociño e glúteos de cor esbrancuxada, estando a transición entre unha cor e outro pouco marcada. Obsérvase unha banda de pelaxe negra dende a boca aos ollos. Tamén é negra o lombo da cola.

No inverno, pola contra, o pelo é moito máis denso e escuro. O lombo, as patas e a parte posterior do pescozo vólvese parda escura ou agrisada. O negro, ademais de na cola e na cara (onde aumenta en extensión e os seus bordos están máis remarcados), obsérvase tamén formando unha banda moi marcada dende a parte posterior das orellas á base do pescozo, pola parte de diante. Estas bandas negras continúanse na parte alta das patas anteriores e posteriores e nos costados do corpo. O rostro, parte dianteira do pescozo, pés, ventre e glúteos son brancos.

Os rebezos son animais sociais que se moven en pequenos grupos á procura de pastos de montaña. Estes grupos están formados só por machos (que tamén poden ser solitarios) ou só por femias e as súas crías, os cales só se reúnen durante a época de celo.

Son de costumes diúrnos, aínda que a medio día adoitan decrecer na súa actividade, que é maior durante a mañá e a últimas horas da tarde. A vista, olfacto e oído son excelentes. Isto axúdalles a identificar axiña aos seus depredadores, como osos, lobos, linces e homes.

Outros perigos que axexan aos rebezos son os aludes, ata o punto de que non é raro atopar rabaños enteiros mortos pola súa causa na época do desxeo. Porén, esta especie non só non se considera ameazada senón que a súa caza está permitida en determinadas zonas.

A esperanza de vida destes animais é duns 20 anos.

Reprodución
-----------

Os rebezos españois entran en celo entre outubro e novembro, mentres que os centroeuropeos fano en novembro e as primeiras semanas de decembro. Durante ese tempo, os grupos de machos seguen aos de femias e únense a eles, formándose entón fortes enfrontamentos entre os machos, que loitan testa contra testa polo dereito a reproducirse.

A xestación dura ao redor de 20 semanas, ao termo das cales nace unha soa cría. Esta acada a madurez sexual entre os 2 e os 4 anos, madurando antes as femias cós machos.

Citáronse casos de híbridos entre rebezos e cabras, sempre estériles, mais a existencia destes mesmos híbridos non puido ser probada nunca de forma irrefutable.

Taxonomía
---------

### Descrición

A especie foi descrita en 1845 polo naturalista francés Charles Lucien Bonaparte nun traballo publicado en *Cat. Meth. Mamm. Europe*: **17**.

### Etimoloxía

Véxase a etimoloxía en *Rupicapra*.

### Subespecies

Cría de rebezo no Parque Nacional dos Picos de Europa.
*Rupuicapra r. ornata* nos Abruzos.
Moitos dos autores distinguen tres subespecies:

* *Rupicapra rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845, nos Pireneos.
* *Rupicapra rupicapra parva* Cabrera, 1914, na cordilleira Cantábrica.
* *Rupicapra rupicapra ornata* Neumann, 1899, nos Apeninos.

Porén, o MSW e outros autores só contemplan dúas:

* *Rupicapra rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845
* *Rupicapra rupicapra ornata* Neumann, 1899

Estado de conservación
----------------------

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) vén considerando desde o ano 2008 o status desta especie como *LC* porque nos últimos anos está aumentando en número de individuos e incrementando a súa área de dispersión, e que non se cre que alcance os limiares de calquera dos criterios para estar na *lista vermella*. Por iso, a situación das subespecies *R. p. pyrenaica* e *R. p. parva* avalíase como de menor preocupación. Porén, a subespecie *R. p. ornata* avalíase como vulnerábel, xa que ten unha poboación moi pequena e unha área de dispersión así mesmo moi reducida. Previamente avaliouse, en 1996, como en perigo de extinción, pero debido á protección estrita e a un programa de cría en catividade e reintrodución, aumentou a súa poboación. De todos os xeitos son necesarias medidas de conservación para garantir a súa supervivencia futura.

Símbolo
-------

Este animal é a mascota da Selección Nacional de Rugby de Andorra, cuxos integrantes son alcumados como *Els Isards* (Os Rebezos).

Notas
-----

1. 1 2 3  Aulagnier, S.; Giannatos, G. & Herrero, J. (2008): *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845 na *Lista vermella* da UICN. Versión 2015.4. Consultada o 11-04-2016.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *rebezo*.
3. ↑  Grubb, P. (2005): "Order Arthiodactila" en: Wilson, D. E. & Reeder, D. M. *Mammal Species of the World* (3rd ed.). Baltimore, Maryland, USA: Johns Hopkins University Press. pp. 711–712. ISBN 978-0-8018-8221-0.
4. ↑  *Rupicapra pyrenaica* no NCBI.
5. ↑  *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845 no MSW.
6. ↑  *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845 no ITIS.
7. ↑  Isards: Rugbi Andorra

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rebezo*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Rebezo*** |

### Bibliografía

* Díaz d'a Silva. J. I. & Cartelle, Y. (2007): *Guía dos mamíferos de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96893-20-7.
* Groves, Colin & Peter Grubb (2011): *Ungulate Taxonomy*. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0093-8.
* Pérez, T.; J. Albornoz & A. Domínguez (2002): "Phylogeography of chamois (*Rupicapra* spp.) inferred from microsatellites". *Molecular Phylogenetics and Evolution* **25** (3): 524-534.
* Schilling, D.; D. Singer & H. Diller (1987): *Guía de los mamíferos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-0784-4.
* Van den Brink, F. H. & Barrel, P. (1971): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de Europa occidental*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Caprinos
* *Rupicapra*
* *Rupicapra rupicapra*
* *Rupicapra pyrenaica parva*

### Ligazóns externas

* *Rupicapra pyrenaica* no Atlas de la biodiversidad do Ministerio de Medio Ambiente (MMA). Arquivo en pdf *(en castelán)*.
* O rebezo en España *(en inglés)*.
* Bas López, Santiago (2014): "Sociabilidade e hábitat dos rebezos (*Rupicapra pyrenaica parva* Cabrera, 1914) nun sector de Picos de Europa". *Braña. Boletín Científico da Soc. Gal. Hist. Nat.* **12**: 1-17 *(en galego)*.
* *Rupicapra* (como pertencente á subfamilia dos *Rupicaprinae*) en Ángel Cabrera (1914): *Fauna ibérica; mamíferos*. Facsímile electrónico *(en castelán)*.
* Rebeco (*Rupicapra rupicapra parva*) en Fauna Ibérica *(en castelán)*.
* Rebeco (*Rupicapra rupicapra parva*) en Asturias en senderismoenasturias.es *(en castelán)*
* *Rupicapra pyrenaica* no Tree of Life *(en inglés)*.
* *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845 en Fauna Europaea.
* *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845 no Inventaire National du Patrimoine Naturel (INPN). (Status) *(en francés)*.
* *Rupicapra pyrenaica* Bonaparte, 1845 no ITIS.
* *Rupicapra pyrenaica* na ADW. Con abundante información *(en inglés)*.
* *Rupicapra pyrenaica* na EOL.
* *Rupicapra pyrenaica* no NCBI.