Cometa Halley, fotografado en 1986.
O **cometa Halley**, tamén chamado **1P/Halley**, é un cometa brillante de período intermediario que retorna ás rexións interiores do sistema solar cada 75,3 anos, aproximadamente. Aínda que o nome fai referencia ao astrómono inglés Edmund Halley por ter determinado a súa órbita e a súa reaparición periodica, o descubrimento atribúese ao astrónomo Johan Georg Palitzsch que o descubriu o 25 de decembro de 1758, aproximadamente na data prevista por Halley para a súa reaparición (de onde vén a tradición de consideralo como o cometa do Nadal), chegou cun retardo de 618 días polo seu perihelio (ao ser perturbada a súa órbita por Xúpiter e Saturno). Halley, pola súa parte, usou datos de Kepler e Petrus Apianus para facer os seus cálculos.

Características
---------------

Representación do 1P/Halley na escena XXXII do Tapiz de Bayeux. A inscrición en latín di *Isti mirant stella*
Orbita en torno do Sol na dirección oposta á dos planetas e ten unha distancia de perihelio de 0,59 unidades astronómicas; no afelio, a súa órbita esténdese alén da órbita de Neptuno sen pasar da órbita de Plutón, chegará ao afelio no ano 2024. Foi o primeiro cometa en ser recoñecido como periódico, cálculo feito por Edmund Halley en 1696, co que demostrou que os cometas eran corpos que tiñan órbitas pechadas moi excéntricas. O cometa foi rexistrado por primeira vez en 240 a. C. e mostrouse visíbel a ollo nu en todas as súas 30 aparicións rexistradas. Na Gallaecia do século V d.C rexistrou a súa visita Hidacio de Chaves, os días 18 e 29 de xuño do ano 451 d.C. 

Nos anos 374, 607, 837 e 1066, presentaba un brillo maior que a máis brillante das estrelas do hemisferio norte. A aparición de 1066 ficou rexistrada nas tapizarías de Bayeux.

O brillo do cometa, cando está no perihelio, ten sido interpretado como unha indicación de que este perde aproximadamente 3x1011 kg de gas e poeira en cada aparición; este valor representa cerca de 0,1% da súa masa total. As partículas de poeira maiores compoñen un grupo de meteoros que é atraído pola Terra dúas veces por ano. Isto ten como consecuencia as chuvias de meteoros Eta Aquáridas, no final de abril, e Oriónidas, no final de outubro. A masa deste fluxo de meteoros indica que o cometa está na media idade: foi capturado polo campo gravitacional de Xúpiter, que o obrigou a describir a órbita actual hai máis ou menos 200.000 anos atrás, nunha época en que o seu núcleo tiña aproximadamente 19 km de diámetro. Este núcleo agora ten máis ou menos 11 km de diámetro e dentro de 300.000 anos terá desaparecido completamente. O éxito da predición de Edmond Halley do retorno do seu cometa en 1759 foi considerado como unha proba sensacional da lei da gravitación de Newton. Na reaparición de 1986, a humanidade tiña xa 29 anos de era espacial e unha frota de naves espaciais, inclusive a sonda Giotto, foi enviada para observalo. Está previsto o seu retorno en 2061, tras un periplo de 76 anos.

Aparicións históricas
---------------------

O Halley foi o primeiro(**1**) cometa con período orbital (**P**) coñecido,o calculado por Halley, e por iso chámase tecnicamente 1P ou 1P/Halley. Os cometas son visíbeis a simple vista cando se aproximan ao perihelio, ao formar a cola, neste caso a partir duns tres meses antes e ata uns tres meses despois, sen descontar o tempo en que por estar demasiado preto do sol tampouco é visible de noite. Os perihelios dos seus pasos arredor do Sol son: 

|  |  |
| --- | --- |
| * 1P/−465 (4 de xullo a 27 de agosto do 466 AC), Grecia (citado por Aristóteles e Plinio).
* 1P/−239 (25 de maio do 240 AC), China (Chiang,1972), Mesopotamia.
* 1P/−163 (12 de novembro 164 AC), Babilonia.
* 1P/−86 (6 de agosto do 87 AC), Armenia.
* 1P/−11 (10 outubro do 12 AC), China, hipótese de Cometa do Nadal.
* 1P/66 (25 de xaneiro do 66 DC), Xudea.
* 1P/141 (22 de marzo do 141)
* 1P/ 218 (17 de maio do 218)
* 1P/295 (20 de abril do 295)
* 1P/374 (16 de febreiro do 374)
* 1P/ 451 (28 de xuño 451), Idacio de Chaves.
* 1P/ 530 (27 de setembro do 530)
* 1P/607 (15 de marzo do 607)
* 1P/684 (2 de outubro do 684)
* 1P/760 (20 de maio do 760)
* 1P/837 (28 de febreiro 837)
* 1P/912 (18 de xullo 912)
 | * 1P/ 989 (5 de setembro do 989)
* 1P/1066 (20 de marzo do 1066), Tapizarías de Bayeux.
* 1P/1145 (18 de abril do 1145)
* 1P/1222 (28 de setembro do 1222)
* 1P/1301 (25 de outubro do 1301)
* 1P/1378 (10 de novembro do 1378)
* 1P/1456 (9 de xuño do 1456)
* 1P/1531 (26 de agosto do 1531), Petrus Apianus.
* 1P/1607 (27 de outubro do 1607), Johannes Kepler.
* 1P/1682 (15 de setembro do 1682)
* 1P/1759 (13 de marzo do 1759), perihelio do primeiro retorno previsto por Halley.
* 1P/1835 (16 de novembro do 1835)
* 1P/1910 (20 de abril do 1910)
* 1P/1986 (9 de febreiro do 1986)
* Próximo perihelio previsto para o 28 de xullo do 2061.
 |

Chuvia de meteoros
------------------

A Terra atravesa dúas veces ao ano a órbita do 1P/Halley, en maio e en outubro. A chuvia de meteoros das Eta Acuáridas ten o seu máximo no 6 de maio. A chuvia de meteoros das Oriónidas ten o seu máximo nos días 20 é 21 de outubro.

Notas
-----

1. ↑  Fore, Meredith. "With open data, scientists share their work". *symmetry magazine* (en inglés). Consultado o 2019-09-01.
2. ↑  A Special Issue on Halley's Comet Arquivado 25 de agosto de 2012 en Wayback Machine. *(en inglés)*

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cometa

### Ligazóns externas

* Datos do 1P/Halley da Base de Datos de Corpos Medianos do JPL *(en inglés)*
* Diagrama Orbital do 1P/Halley *(en inglés)*
* Journal of Cosmology, 2010, Vol 9, 2130-2136 An Ancient Greek Sighting of Halley's Comet? *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23054
* WorldCat
* VIAF: 316429983
* BNCF: 54858
* BNE: XX456675
* BNF: 119319962
* BRE: 2341808
* EBID: ID
* GEC: 0032044
* GND: 4113831-4
* JPL: 1000036
* LCCN: sh85058465
* MAG: 2779544647
* NKC: ph208850
* TESF: halleys\_comet

 |