Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Danzig (homónimos).

A **Cidade Libre de Danzig** (en alemán: *Free Stadt Danzig*, en polaco: *Wolne Miasto Gdańsk*) foi unha Cidade-estado portuaria semiautónoma que existiu entre 1920 e 1939, estabelecida o 10 de xuño de 1920, na actual cidade polaca de Gdansk e cerca de 200 vilas nos arrededores (en alemán Danzig; este territorio de 1772 a 1920 formou parte de Prusia), de acordo coa Parte III, sección IX, do Tratado de Versalles.

Danzig deixaba de formar parte de Alemaña (República de Weimar) e quedaba baixo a tutela da Sociedade de Nacións, concedendo a Polonia privilexios diplomáticos e económicos (Polonia exercía un protectorado sobre a cidade).

A cidade perdeu a súa condición de cidade libre tras ser recuperada polo III Reich o 2 de setembro de 1939 e posteriormente transferida a Polonia, tras o final da segunda guerra mundial.

Orixe
-----

Cidade Libre de Danzig/Gdańsk  
1920-1939.
Mapa de Polonia (II República de Polonia).
A cidade obtivo a condición de Estado semiautónomo con Napoleón I, en 1807 (República de Danzig).

Despois do Congreso de Viena, en 1815, a cidade volveu ser integrada en Prusia.

En 1920, tras o Tratado de Versalles, Danzig recuperou a súa antiga autonomía, aínda que baixo o control de Polonia e da Sociedade de Nacións.

De acordo coa convención entre Danzig e Polonia, celebrada en 1920:

*De conformidade coas disposicións da Convención, Polonia será a nación responsábel da dirección dos asuntos estranxeiros e de protexer os intereses dos cidadáns da Cidade Libre de Dánzig no estranxeiro, celebrar acordos internacionais en nome da Cidade Libre, e acordar as obrigas externas de préstamos pola cidade libre, e un rexistro dos buques que enarboraran pavillón de Danzig*.

O territorio da cidade libre pertencía á Segunda República de Polonia para o control aduaneiro, que se levou a cabo por funcionarios de aduanas polacos na fronteira Polonia-Danzig, na de Alemaña-Danzig, e na aduana do mar. Polonia asegurábase o dereito de exportación directa e importación de mercadorías polo porto de Danzig, mantendo o seu propio servizo Postal, de Teléfonos e Telégrafos. Polonia era dona do ferrocarril na cidade libre (excepto os tranvías).

Estableceuse un Consello mixto de Navegación e para o goberno do porto de Danzig (con paridade de ambas as partes, cinco representantes de cada unha delas e o presidente designado de forma conxunta polo goberno polaco e as autoridades da Cidade Libre de Danzig), para a xestión dos portos respectivos, as instalacións portuarias e a liberdade de navegación no Vístula.

Establecemento da Cidade-estado
-------------------------------

Billete de 20 *Gulden* de Danzig.
Ao finalizar a primeira guerra mundial en 1919, a cidade de Danzig convertérase nun centro de disputas territoriais.

Por un lado, Alemaña reclamaba o territorio pola súa numerosa poboación de orixe alemá e, por outro, Polonia reclamaba a cidade por ser a súa única vía de acceso ao mar Báltico.

A súa orixe legal encóntrase na sinatura do Tratado de Versalles (artigos 100-108), no cal se establecía o seguinte:

* A cidade de Danzig non se constitúe como Estado, senón como cidade internacional libre, baixo a protección exterior de Polonia (que a representa internacionalmente e se ocupa da súa defensa exterior) segundo o Tratado Polaco-Danzig de 1920 asegurado pola Sociedade de Nacións.
* Contaba cunan Constitución elaborada en 1922, a cal estaba garantida pola Sociedade de Nacións, que conformaban un Senado e unha Dieta.
* No referente a Polonia, a cidade de Danzig debía garantir aos buques polacos un trato de igualdade; máis adiante, o 13 de agosto de 1932 e o 18 de setembro de 1933, estableceuse unha regulación para os buques de guerra polacos.
* Danzig e Polonia constituían unha unión aduaneira.
* Os ferrocarrís da cidade libre estaban asegurados para o uso polaco.
* Danzig era unha zona franca, administrada por un Consello do Porto, composto por comisarios de ambos os lugares.
* Diplomaticamente, Danzig non posuía ningún dereito activo de legación e o representante polaco era cualificado como Comisario Xeral, con residencia en Danzig. As relacións diplomáticas que involucrasen á cidade libre estaban baixo a dirección de Polonia previo acordo con Danzig.
* A Sociedade de Nacións estaba a cargo da protección da cidade.

Poboación
---------

### Nacionalidades

A poboación da cidade libre creceu desde 357.000 habitantes (1919) a 408.000 en 1929; de acordo co censo oficial, o 95 % eran alemáns, e o resto eran maioritariamente caxubios ou polacos. De acordo con E. Cieślak, os rexistros da poboación da cidade libre amosan que en 1929 a poboación polaca estimábase en 35.000 individuos, un 9,5 % da poboación.

Henryk Stępniak estima que en 1929 a poboación polaca era de ao redor de 22.000 persoas, sobre o 6 % da poboación, incrementándose até ao redor do 13 % nos anos 1930. Baseandose en estimacións de voto (de acordo con Stępniak moitos polacos votaton ao católico *Zentrumspartei* alemán e non a partidos polacos), Stępniak estima o número de polacos na cidade entre o 25 e o 30 % dos católicos que vivían nela, ao redor do 30 ou 36 mil persoas. Incluíndo ao redor dos 4.000 cidadáns polacos que estaban rexistrados na cidade, Stępniak estima que a poboación polaca era do 9,4 ao 11 % da poboación. Porén, Stefan Samerski estima que ao redor do 10 % dos 130.000 católicos eran polacos. Andrzej Drzycimski estima que a poboación polaca a finais dos anos 30 alcanzaba o 20 % (incluíndo os polacos que chegaron despois da guerra).

Concatedral Basílica da Asunción da Boaventurada Virxe María en Danzig, coñecida como a Igrexa de Santa María.
Gran Sinagoga de Danzig.
O Tratado de Versalles requiría que o novo Estado tivera a súa cidadanía, baseada na residencia. Os habitantes alemáns perderon a súa cidadanía cos creación da Cidade Libre, pero conseguiron o dereito a recuperala ao cabo de dous anos de existencia do Estado. Ningún alemán que non renunciara á cidadanía alemá foi privado das súas propiedades nin obrigado a vivir fóra da Cidade Libre de Danzig.

Poboación total por linguas o 1 de novembro de 1923  
de acordo co censo da Cidade Libre de Danzig| Nacionalidade | alemáns | alemáns epolacos | polacos,caxubios e masurios | rusos eucraínos | hebreos eyiddish | Non clasificados | Total |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cidade de Danzig | 327.827 | 1.108 | 6.788 | 99 | 22 | 77 | 335.921 |
| Fóra de Danzig | 20.666 | 521 | 5.239 | 2.529 | 580 | 1.274 | 30.809 |
| Total | 348.493 | 1.629 | 12.027 | 2.628 | 602 | 1.351 | 366.730 |
| Porcentaxe | 95,03 % | 0,44 % | 3,28 % | 0,72 % | 0,16 % | 0,37 % | 100,00 % |

### Relixión

En 1924, o 54,7 % da poboación era protestante (220.731 persoas, a maioría luteranos dentro da Igrexa Evanxélica da antiga Prusia), 34,5 % eran católicos (140.797 persoas) e o 2,4 % xudeus (9.239 persoas). Outros protestantes incluían 5.604 mennonitas, 1.934 calvinistas (reformados), 1.093 baptistas, 410 da Relixión Libre (humanistas), así como 2.129 disidentes, 1.394 fieis doutras relixións e denominacións e 664 non relixiosos. A comunidade xudía creceu desde 2.717 individuos en 1910 a 7.282 en 1927, e 10.448 en 1929, a maioría emigrantes de Polonia e Rusia, onde a discriminación era intensa e onde se viron sometidos a pogroms.

Política
--------

### Altos Comisionados da Sociedade de Nacións

A diferenza dos Mandatos, que foron confiados aos países membros, a Cidade Libre de Danzig (como o Territorio do Sarre) permaneceu directamente baixo a autoridade da Sociedade de Nacións. Representantes de diversos países asumiron o papel de Alto Comisionado:

| Nº | Nome | Período | País |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Reginald Thomas Tower | 1919–1920 | Reino Unido |
| 2 | Edward Lisle Strutt | 1920 | Reino Unido |
| 3 | Bernardo Attolico | 1920 | Reino de Italia |
| 4 | Richard Cyril Byrne Haking | 1921–1923 | Reino Unido |
| 5 | Mervyn Sorley McDonnell | 1923–1925 | Reino Unido |
| 6 | Joost Adriaan van Hamel | 1925–1929 | Reino dos Países Baixos |
| 7 | Manfredi di Gravina | 1929–1932 | Reino de Italia |
| 8 | Helmer Rosting | 1932–1934 | Reino de Dinamarca |
| 9 | Seán Lester | 1934–1936 | Estado Libre de Irlanda |
| 10 | Carl Jakob Burckhardt | 1937–1939 | Confederación Helvética |

A Sociedade de Nacións negouse a permitir que a Cidade-estado utilizara o termo de *cidade hanseática* como parte do seu nome oficial; esta pretensión refírese a que a cidade fora durante moitísimos anos membro da Liga Hanseática.

### Goberno

Bandeira do Senado de Danzig.

**Xefes de Estado da Cidade Libre de Danzing**| Nº | Nome | Asumiu o cargo | Deixou o cargo | Partido |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Presidentes do Senado de Danzig |
| 1 | Heinrich Sahm | 6 de decembro de 1920 | 10 de xaneiro de 1931 | *Nigún* |
| 2 | Ernst Ziehm | 10 de xaneiro de 1931 | 20 de xuño de 1933 | DNVP |
| 3 | Hermann Rauschning | 20 de xuño de 1933 | 23 de novembro de 1934 | NSDAP |
| 4 | Arthur Karl Greiser | 23 de novembro de 1934 | 23 de agosto de 1939 | NSDAP |
| Presidente do Estado |
| 5 | Albert Forster | 23 de agosto de 1939 | 1 de setembro de 1939 | NSDAP |

A cidade libre foi gobernada polo *Senado da Cidad Libre de Danzig*, que era elixido pol Parlamento (*Volkstag*) para unha lexislatura de catro anos. O idioma oficial era o alemán, aínda que o uso do polaco foi garantido pola lei. Os partidos políticos na cidade libre correspondíanse cos partidos políticos na Alemaña de Weimar; os partidos máis influentes na década de 1920 foron o conservador Partido Nacional-Popular Alemán (DNVP), o partido Sociademócrata da Cidade Libre de Danzig e o católico Partido do Centro (*Zentrum*). Un partido comunista foi fundado en 1921 coas súas orixes na Liga Espartaquista e o partido comunista de Prusia oriental (provincia da que a cidade de Danzig era a capital). Varios partidos liberais e asociacións de votantes libres tamén existiron, e corncorreron ás eleccións con éxito variábel. Un partido polaco representou á minoría polaca e recibira entre o 3 % (1933) e o 6 % (1920) dos votos (en total, 4.358 votos en 1933 e 9.321 votos en 1920).[31]

Fin da autonomía
----------------

Mapa de Alemaña en 1925.
A "crise de Danzig" precedeu inmediatamente á segunda guerra mundial. Foi a última reivindicación irredentista que Adolf Hitler exixiu tras conseguir a remilitarización de Renania e a anexión de Austria (*Anschluss*) e os Sudetes de Checoslovaquia. A crise comeza en abril de 1939, momento elixido polo *Führer* para pronunciar un discurso no Reichstag no que exixía a restitución da soberanía alemá sobre Danzig, así como un ferrocarril e unha estrada extraterritoriais que cruzaran o chamado *corredor polaco* (que separaba a Prusia oriental do resto do territorio alemán desde o final da primeira guerra mundial como consecuencia do Tratado de Versalles).

Na madrugada do 1 de setembro de 1939, tras a negativa do goberno polaco de atender as demandas de Alemaña e da poboación alemá de Danzig, o acoirazado alemán *SMS Schleswig-Holstein* deu inicio á segunda guerra mundial bombardeando o forte polaco de Westerplatte nas costas do mar Báltico. Un día despois, o goberno de Danzig pediu a súa anexión á Alemaña nazi baixo o lema hitleriano *Danzig ist eine Deutsche Stadt und will zu Deutschland gehören* (Danzig é unha cidad alemá e quere pertencer a Alemaña). Uns 10.000 polacos foron asasinados na primeira semana de ocupación[].

Contra o final da guerra, en 1945, un 90 % da cidade quedara destruída polos combates. O Exército vermello entrou en Danzig o 30 de marzo de 1945. Daquela, cerca do 90 % da poboación fuxira ou morrera, sendo digna de recordar a traxedia do transatlántico *Wilhelm Gustloff*.

A cidade foi cedida definitivamente a Polonia tras a Conferencia de Potsdam.

En 1947, uns 126.472 alemáns foron expulsados de Gdaṅsk e 101.873 polacos da Polonia Central e outros 26.629 da Polonia Oriental, obrigados a trasladarse á cidade polos soviéticos, que anexionaran estes territorios á URSS.[].

Notas
-----

1. ↑  Loew, Peter Oliver (2011). *Danzig – Biographie einer Stadt* (en alemán). C. H. Beck. p. 189. ISBN 978-3-406-60587-1. Consultado o 6 de marzo de 2014..
2. ↑  Samerski, Stefan (2003). *Das Bistum Danzig in Lebensbildern* (en German). LIT Verlag. p. 8. ISBN 3-8258-6284-4. Consultado o 6 de marzo de 2014.. .
3. 1 2 3 4  The Versailles Treaty June 28, 1919: Part III.
4. ↑  Mason, John Brown (1946). *The Danzig Dilemma, A Study in Peacemaking by Compromise*. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2444-9. Consultado o 2011-04-26.
5. ↑  Cieślak, E Biernat, C (1995) *History of Gdánsk,* Fundacji Biblioteki Gdanskiej, P455
6. ↑  Zapiski historyczne: Volume 60, páxina 256, *Towarzystwo Naukowe w Toruniu.* Wydział Nauk Historycznych – 1995.
7. 1 2  Ludność polska w Wolnym Mieście Gdańsku, 1920–1939, páxina 37, Henryk Stępniak, Wydawnictwo "Stella Maris", 1991.
8. ↑  Samerski, Stefan (2003). *Das Bistum Danzig in Lebensbildern* (en alemán). LIT Verlag. p. 8. ISBN 3-8258-6284-4.
9. ↑  Stuthoff Zeszyty 4 4 Stanislaw Mikos Recenzje i omówienia *Andrzej Drzycimski, Polacy w Wolnym Mieście Gdańsku /1920 – 1933/. Polityka Seantu gdańskiego wobec ludności polskiej* Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1978.
10. 1 2  Matull, Wilhelm (1973):*Ostdeutschlands Arbeiterbewegung: Abriß ihrer Geschichte, Leistung und Opfer*. Holzner.
11. ↑  Cieślak, E. & Biernat, C. (1995): *History of Gdánsk*, Fundacji Biblioteki Gdanskiej, p. 455.
12. ↑  Die Freie Stadt Danzig
13. ↑  Dr. Juergensen, *Die freie Stadt Danzig*, Danzig: Kafemann, 1925.
14. ↑  Bacon, Gershon C.; Vivian B. Mann; Joseph Gutmann (1980). *Danzig Jewry: A Short History*. Jewish Museum (New York). p. 31. ISBN 978-0-8143-1662-7.
15. ↑  "III Reich: Dictadura Nacionalsocialista (1933-1945)". *Deutsche Welle* 13/01/2007 (en español). Arquivado dende o orixinal o 15 de outubro de 2008. Consultado o 6 de abril de 2014.
16. 1 2  "Danzig subsection of Poland entry from World Statesmen.org".
17. ↑  Partido Nacional-Popular Alemán.
18. ↑  Lemkin, Raphael (2008-06-30). *Axis Rule in Occupied Europe*. The Lawbook Exchange, Ltd. p. 155. ISBN 978-1-58477-901-8.
19. ↑  Die Verfassung der Freien Stadt Danzig Arquivado 09 de marzo de 2015 en Wayback Machine. *(en alemán)* Consultado o 6 de marzo de 2014.
20. ↑  "1° de septiembre: 65 años del inicio de la II Guerra Mundial". *Deutsche Welle* 01/09/2004 (en español). Consultado o 6 de marzo de 2014.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Mason, John Brown (1946): *The Danzig Dilemma: a study in peacemaking by compromise*. Stanford, California (USA): Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2444-9. Lectura parcial

### Outros artigos

* República de Cracovia

### Ligazóns externas

* Dánzig Online

| * v
* c
* e
Nacionalismo étnico |
| --- |
| Nacionalismos | 
* Acerbaixano
* Acholi
* Afrikaans
* Albanés
* Alemán
	+ en Austria
* Andaluz
* Árabe
* Aragonés
* Armenio
* Arxentino
* Asirio
* Asturiano
* Austríaco
* Baluchi
* Bavarés
* Belaruso
* Bengalí
* Bérber
* Birmano
* Bodo
* Bosníaco
* Bretón
* Cabilo
* Canadense
* Canario
* Cantonés
* Castelán
* Catalán
* Checo
* Chicano
* Cingalés
* Circasiano
* Copto
* Coreano
* Córnico
* Corso
* Croata
* Escocés
* Eslovaco
* Esloveno
* Español
* Estoniano
* Exipcio
* Filipino
* Finés
* Flamengo
* Francés
* Frisón
* Galego
* Galés
* Grego
	+ en Chipre
* Han
* Hazara
* Húngaro
* Islandés
* Ibo
* Indio
* Inglés
* Iraniano
* Iraquí
* Irlandés
* Italiano
* Khmer
* Kurdo
* Lezguio
* Libanés
* Lombardo
* Macedonio
* Manchú
* Mapuche
* Moldovo
* Montenegrino
* Naga
* Noruegués
* Occitano
* Ogoni
* Padano
* Palestino
* Paxto
* Polaco
* Punjabi
* Quebequés
* Romanés
* Ruso
* Saharauí
* Sardo
* Serbio
* Siciliano
* Sindhi
* Somalí
* Támil
* Tripuri
* Turco
	+ en Chipre
* Ucraíno
* Ulster
* Uigur
* Valenciano
* Vasco
* Véneto
* Vietnamita
* Xaponés
* Xeorxiano
* Xudeu
* Zazaki

 |
| Pannacionalismos | 
* Africano
* Alxeriano
* Arabismo
* Asianismo
* Australiano
* Bangladeshí
* Catalán
* Chinés
* Celtismo
* Escandinavismo
* Eslavismo
* Estadounidense
* Europeo
* Hispanismo
* Iberismo
* Iranismo
* Libio
* Mongolismo
* Nativo americano
* Nixeriano
* Oceanismo
* Paquistaní
* Tunisiano
* Turanismo
* Turquismo
* Xermanismo

 |
| Movementos | 
* Movemento Aceh Libre
* Independentismo alsaciano
* Independentismo assamés
* Independentismo asirio
* Independentismo catalán
* Independentismo cham
* Independentismo escocés
* Independentismo feroés
* Movemento flamengo
* Independentismo galego
* Independentismo galés
* Independentismo groenlandés
* Movemento pola soberanía hawaiana
* Movemento maorí
* Independentismo de Mongolia Interior
* Movemento Papúa Libre
* Independentismo ryukyu
* Independentismo taiwanés
* Independentismo tibetano
* Independentismo de Turquestán Oriental
* Movemento valón

 |
| Conceptos | 
* Arakan
* Artsakh
* Asiria
* Azawad
* Balawaristán
* Baluchistán
* Bangsamoro
* Cameria
* Carelia
* Champa
* República Chechena de Ichkeria
* Circasia
* Crimea
* Estado de Hatay
* Hazarajat
* Danzig
* Donetsk
* Epiro do Norte
* Herzeg-Bosnia
* Ilirida
* Karakalpaquistán
* Katarismo
* Ketuanan Melayu
* Kurdistán
* Lezguistán
* Luhansk
* Manchukuo
* Osetia
* Pashtunistán
* República Srpska
* Santa Cruz
* Sápmi
* Saraikistán
* Silesia
* Sindhudesh
* País Sículo
* Tamil Eelam
* Tíbet
* Turquestán Oriental

 |
| Outros | 
* Racial
	+ Branco
	+ Coreano
	+ Indixenismo
	+ Negro
* Sionismo

 |
| 
* ***Nota**: As formas de nacionalismo baseado principalmente no grupo étnico están recollidos enriba. Isto non implica que tódolos nacionalistas do grupo étnico subscriban esa forma de nacionalismo étnico*.

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q216173
* WorldCat
* VIAF: 79146936620213780476
* BNF: 12344935w
* NKC: ge980988
* SUDOC: 032415370

 |