**Hyperpyron** de Xoán II Comneno (1118-1143), cuñado en Constantinopla (33 mm; 4,29 g). No anverso: pantocrátor de Cristo entronizado de fronte. No reverso: figuras de Xoán II e a Virxe María de fronte, sostendo a cruz patriarcal entre eles
O **hyperpyron** (do grego: *νόμισμα ὑπέρπυρον*; "moeda moi refinada") foi unha moeda de ouro en uso durante a Baixa Idade Media, instituída pola reforma monetaria de Aleixo I en 1092, que substituíu o sólido bizantino ou nomisma como moeda base do sistema monetario áureo do Imperio Bizantino ata a súa desaparición no século XIV.

Historia
--------

A moeda de ouro tradicional do Imperio bizantino ata entón era o sólido bizantino ou nomisma, cuxo contido de ouro se mantivera firme en 24 quilates durante sete séculos, co que conseguira un notable prestixio. A partir da década de 1030, no entanto, a moeda comezara a desvalorizarse progresivamente, ata que na década de 1080, nun contexto de desastres militares e guerras civís, o seu contido en ouro chegou a reducirse practicamente a cero. Consecuentemente, en 1092, o emperador Aleixo I (1081–1118) acometeu unha revisión drástica do sistema monetario bizantino e introduciu unha nova moeda de ouro, o hyperpyron, co mesmo peso có sólido (4,45 gramos), aínda que cun menor contido de ouro (20,5 quilates no canto de 24).

**Hyperpyron** do emperador Manuel I Comneno (1143–1180), cuñada sobre un disco cóncavo ("scyphate")
O hyperpyron mantívose como moeda estándar de ouro do Imperio Bizantino durante case tres séculos, aínda que tamén coñeceu, coma o seu antecesor, unha progresiva desvalorización: baixo o Imperio de Nicaea (1204–1261), o seu contido de ouro caeu ata os 18 quilates; posteriormente, baixo Miguel VIII Paleólogo (1259–1282), ata os 15, e baixo o seu fillo e sucesor, Andrónico II Paleólogo (1282–1328) baixou a 12 quilates. Asemade, o peso das moedas tamén foi en declive, ata o punto de que no século XIV carecía de calquera uniformidade. O derradeiro hyperpyron e, xa que logo, a derradeira moeda bizantina de ouro, foi emitida polo emperador Xoán VI Cantacuzeno (1347–1352) e, a partir de entón, a denominación mantívose simplemente como unidade de conta, e o seu valor, a modo de fraccións, en moedas de prata como o basilikon (un doceavo de hyperpyron) ou o stavraton (medio hyperpyron).

O nome foi adoptado con distintas variedades idiomáticas por algúns estados occidentais e outros eslavos dos Balcáns posteriores, sobre a base da denominación latina *perperum* (como o italiano *perpero* ou os eslavos *perper*, *iperpero*, etc.), para designas diferentes moedas, normalmente de prata, e tamén como unidade de conta.

A denominación xenérica de besante abrangueu diversas moedas creadas sobre a base do sólido bizantino ou nomisma, e sobre o dinar dos califatos musulmáns, entre elas tamén o hyperpyron.

Notas
-----

1. ↑  "Hyperpyron". En Alfaro Asins, C. et al. (2009).
2. ↑  "Hyperpyron". En Grierson, Ph. (2005).
3. ↑  Grierson (1999). Páxina 10.
4. ↑  Grierson (1999). Páxina 11.
5. ↑  Kazhdan (1991). Páxina 964.
6. ↑  Grierson (1999). Páxinas 11-12.
7. ↑  "La monnaie au XIVe et au XVe siècle: hyperpère, basilikon et stavraton". En Morrisson, C. et al. (2015).
8. ↑  Grierson (1999). Páxina 12.
9. ↑  Kazhdan (1991). Páxinas 964-965.
10. ↑  Kazhdan (1991). Páxina 965.
11. ↑  "Besante". En Alfaro Asins, C. et al. (2009).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Hyperpyron Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Moeda bizantina
* Cecas bizantinas
* Imperio Bizantino
* Sólido (moeda)
* Nomisma
* Besante
* Perper montenegrino

### Bibliografía

* Alfaro Asins, C. et al. *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7
* Grierson, Philip. *Byzantine Coinage*. Dumbarton Oaks. Washington, 1999. ISBN 978-0-88402-274-9
* Hendy, Michael F. *The Economy, Fiscal Administration and Coinage of Byzantium*. Variorum Reprints. Londres, 1989. ISBN 0-86078-253-0.
* Hendy, Michael F. *Studies in the Byzantine Monetary Economy c. 300–1450*. Cambridge University Press, 1985. ISBN 0-521-24715-2.
* Kazhdan, Alexander Petrovich, ed. *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford University Press, 1991. ISBN 978-0-19-504652-6
* Morrisson, C. et al. *Byzance et sa monnaie (IVe-XVe siècle)*. Lethielleux. 2015. ISBN 9782249623127

### Ligazóns externas

* *Digital Library Numis* Arquivado 05 de xullo de 2018 en Wayback Machine. (bibliografía en liña de numismática bizantina)