**Ramiro Ledesma Ramos,** nado en Alfaraz de Sayago, provincia de Zamora, o 23 de maio de 1905, e finado en Aravaca, provincia de Madrid, o 29 de outubro de 1936, foi un ensaísta, filósofo e político español. Director do semanario *La Conquista del Estado*, foi unha figura clave na articulación intelectual do fascismo español; en opinión de autores como González Cuevas, foi o "máximo teorizante do fascismo español".

Aliado con Onésimo Redondo, ambos fundarían en 1931 as Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista (JONS), que se fusionaron en 1934 coa Falange Española de José Antonio Primo de Rivera e Julio Ruiz de Alda para dar lugar a Falange Española de las JONS (FE de las JONS). Enfrontado con Primo de Rivera, foi expulsado da organización en 1935, volvendo, tras fracasar na reactivación das antigas JONS, para dedicarse á actividade intelectual. Despois do inicio da guerra civil, que o sorprendeu no Madrid leal á Segunda República, foi detido por milicianos e finalmente fusilado durante unha saca de presos.

Traxectoria
-----------

### Orixes e anos de formación

Naceu o 23 de maio de 1905 en Alfaraz de Sayago, unha pequena localidade da provincia de Zamora que apenas chegaba aos cincocentos habitantes. Aos poucos anos trasladouse coa súa familia a Torrefrades, onde o seu pai exercía a profesión de mestre.

Ingresou moi novo no corpo de Correos e Telégrafos, e despois de varios destinos chegou a Madrid, onde rematou o bacharelato. Frecuentou o Ateneo e conseguiu darse unha ampla e sólida cultura, en boa medida autodidacta. En 1926 matriculouse na Facultade de Ciencias e na de Filosofía da Universidade de Madrid, na que coincidiu con docentes como José Ortega y Gasset, Julián Besteiro, Xavier Zubiri, Manuel García Morente, Manuel B. Cossío e Fernando de los Ríos, mostrando Ledesma particular predilección polo primeiro, de quen se acabou convertendo nun dos seus máis asiduos seguidores. Profundou no estudo do filósofo Martin Heidegger e colaborou, desde moi novo, en *La Gaceta Literaria*, revista literaria fundada e dirixida por Ernesto Giménez Caballero, onde se expresaba a xeración do 27, e na que a partir de 1929-1930 empezarían a cobrar eco —por influencia do seu director— posicións de inspiración fascista.

En 1929 a súa colaboración alcanzaba a máis selecta das publicacións culturais españolas: a *Revista de Occidente*, fundada e dirixida por Ortega. Sufría dun defecto na pronuncia do *erre* o que limitou o seu potencial como orador e do cal se mofaría en última instancia José Antonio Primo de Rivera.

### Participación política

Contra 1930, despois de acumular unha inxente cantidade de lecturas filosóficas (de autores españois, alemáns, franceses e italianos), «o novo concepto máis importante para el foi o *Angst* heideggeriano», en opinión de Payne. Así, «a angustia e a ameaza da nada —conclúe o historiador estadounidense— só podían ser superadas pola vontade e o logro, por unha acción que se fose convertendo cada vez máis en acción directa».

Foi a comezos de 1931, en febreiro, cando dá o paso de intelectual a activista político dando a coñecer o manifesto titulado *La conquista del Estado* que será a orixe do movemento que, posteriormente, se denominou como nacionalsindicalista. Este movemento é unha doutrina de «terceira posición» partidaria da planificación económica cualificada como sindicalismo nacional ou fascismo á española. Para a súa difusión, de marzo a outubro de 1931 serviuse dos vinte e tres números do semanario *A Conquista do Estado* —refllexo do xornal italiano *La conquista dello Stato*, dirixido por Curzio Malaparte— na que «propugnaba unha política parecida á dos nazis».

O 10 de outubro de 1931, produciuse a creacións das JONS (Juntas de Ofensiva Nacional–Sindicalista) a partir da fusión do grupo que estaba ao redor do semanario, dirixido por Ledesma, coa Junta Castellana de Actuación Hispánica de Onésimo Redondo. Nos seguintes tres anos, téntase aumenta-la presenza da nova organización, creando unha nova revista denominada *JONS*, mais apenas chegou a ter certa influencia entre os universitarios en Madrid e os agricultores en Valladolid até que, paseniñamente, Ledesma Ramos comezou un achegamento a Falange Española, que conduciu ao triunvirato, por fusión de ámbalas dúas formacións políticas, en FE de las JONS xunto a Julio Ruiz de Alda e José Antonio Primo de Rivera en febreiro de 1934. A unificación entre as devanditas organizacións xurdiu da iniciativa do propio Ledesma Ramos, asistente ao acto fundacional de Falange Española.

#### Expulsión de FE de las JONS

Con todo, Ledesma Ramos foi expulsado da formación en xaneiro de 1935, interpretándose a súa saída polos antigos jonsistas como froito da súa desconformidade coa evolución de FE das JONS, próxima ao reformismo burgués e afastado da vía revolucionaria proletaria que dicían defender os seus partidarios. «A literatura falanxista, ao interpretar estas querelas, deu énfases ás diferenzas teóricas e políticas; pero fundamentalmente foron o resultado das ambicións persoais de ámbolos dous lados». En calquera caso, trala súa saída levou a cabo un intento errado de reactivación das JONS como grupo independente e mantívose claramente afastado da Falanxe, a pesar de que presentaría de novo a súa axuda a título persoal a José Antonio Primo de Rivera en 1936.

En 1935, publicou o libro *Fascismo en España?* (co pseudónimo de «Roberto Lanzas»), no que incluía fortes descualificacións contra Primo de Rivera e Falange. Do mesmo ano foi tamén o seu *Discurso a las juventudes de España*, que pode considerarse como a obra doctrinal máis consistente do fascismo español.

### Guerra civil española

Nada máis producirse o abandono de Falange, o 16 de febreiro de 1935 editou o primeiro número do semanario *La Patria Libre* (do que só saíron sete números, o derradeiro o 30 de marzo de 1935). E unha semana antes da sublevación militar, o 11 de xullo de 1936, publicou o primeiro e único número da revista *Nuestra Revolución*, onde pedía aos seus lectores «apoios, adhesións, ombreiros que se xunten cos nosos para levar ao triunfo a bandeira social, nacional e revolucionaria que hoxe necesitan de modo urxente os españois».

Poucos días despois do golpe militar contra a República que ao fracasar daría paso á guerra civil española, foi detido na rúa Santa Juliana, no barrio de Cuatro Caminos de Madrid, preto do seu domicilio, por milicianos socialistas e internado na prisión de Ventas. De alí foi «sacado», xunto a outros presos, entre os que se atopaba o destacado intelectual contrarrevolucionario Ramiro de Maeztu e o xefe da Falange Española de Villaverde Albino Hernández Lázaro, para ser fusilado nas tapias do cemiterio de Aravaca o 29 de outubro de 1936.

Ideoloxía
---------

Na súa ideoloxía, tense sinalado a influencia de Nietzsche, que para Simancas e Moraleja é a máis relevante. Ademais tamén lle influíron outros autores como Fichte (Borrás afirma que o *Discurso a las juventudes de España* de Ledesma tiña a pretensión de cumpri-la mesma función que o *Discurso á nación alemana* de Fichte), Hegel, Heidegger, Unamuno (a quen adicou a súa novela *El sello de la muerte)*, Ortega e Gasset, Giovanni Gentile, Georges Sorel, Valois, Joaquín Costa, Oswald Spengler e Nicolai Hartmann.

Foi admirador do nacionalsocialismo e de Adolf Hitler, até o punto de imitar o peiteado deste último. De acordo con Stanley G. Payne, foi «o primeiro intelectual que definiu un fascismo español relativamente claro e preciso». A súa mensaxe era accidentalista na cuestión da forma de Estado. Ledesma, que desprezaba a José María Albiñana —ao que adscribiu unha «xesticulación reaccionaria»—, foi cualificado en 2004 polo escritor falanxista Gustavo Morales como «o máis claro engarce co fascismo orixinal». Chegou a expor a posibilidade de articular unha alianza coa CNT fronte ao marxismo —proposición cualificada como «ilusión sen porvir» por Ferran Gallego—.

Ledesma opinaba que rematara o tempo do terrorismo secreto e que se abría unha nova etapa na que serían milicias uniformadas e perfectamente disciplinadas as que exercesen a violencia que os seus obxectivos políticos precisaban, ao estilo das camisas negras italianas ou as camisas pardas de Hitler. Aínda que Ramiro Ledesma xogou en ocasións á confusión e chegou a publicar «A Ramiro Ledesma e aos seus camaradas —escribiu co pseudónimo de Roberto Lanzas en *Fascismo en España?—* vanlles mellor as camisas vermellas de Garibaldi cás negras de Mussolini».

A violencia destes grupos, especialmente contra grupos de esquerda, non tardou en ser frecuente. Un forte antiliberalismo e antimarxismo (incluíndo neste a todas as correntes obreristas) impregnaba a súa propaganda, así como un rexeitamento ao sistema parlamentario e democrático. Aínda que en *La Conquista del Estado* esixía a extirpación do marxismo por ser «materialista, antiespañol e subversivo», daba a benvida a tódolos réximes revolucionarios do estranxeiro, incluíndo a Unión Soviética, e mesmo declarou que prefería un sistema económico de tipo soviético en España sempre que este fora puramente español antes có dominio da «burguesía estranxeira».

O número catro da publicación (4 de abril) pedía a inmediata revogación de tódalas concesións ao capital estranxeiro. Esa edición foi retirada pola policía, pois no número anterior insistírase na intención do grupo de «impor violentamente a súa política». No número do 4 de xuño, a mesma publicación sostiña:

> 
> 
> ¡Viva o mundo novo do século XX!  
> ¡Viva a Italia fascista!  
> ¡Viva a Rusia soviética!  
> ¡Viva a Alemaña de Hitler!  
> ¡Viva a España que faremos!  
> ¡Abaixo as democracias burguesas e parlamentarias!
> 
> 

Trala súa saída de FE das JONS, Ledesma chegou a esbozar no *Discurso ás mocidades de España* (1935) un proxecto imperial que consideraba imprescindible para a realización nacional plena, detallando unha serie de reivindicacións, que, comezando por «recuperar» Xibraltar pasaría pola unión co «gran pobo portugués», abríndose como marco de expansión unha liña norteafricana «dende o Atlántico a Tunes» con «moitas ilusións» enterradas e «moito sangue español», apostando tamén polo afondamento de vínculos «con todo o gran bloque hispano da nosa América».

Fundamentalmente agnóstico, non se mostra nos seus escritos unha marcada inquietude de signo relixioso marcada e, mesmo, chegou a se mofar da relixiosidade de Redondo. Con todo, o seu agnosticismo entraría en crise, ao parecer, pouco antes da súa execución.

Obras
-----

### Obra literaria

* *El sello de la muerte* (1924). Novela con prólogo de A. Vidal y Planas. Madrid: Ed. Reus.

### Obra ensaística

* *El Quijote y nuestro tiempo* (1924). Texto inédito con prólogo de Tomás Borrás. Editado postumamente en 1971. Madrid: Ed. Vassallo de Mumbert.

### Obra política

* *Escritos políticos. La conquista del Estado* (1931). Reeditado en 1986. Madrid: Edición de Trinidad Ledesma Ramos.
* *Escritos políticos - JONS.* (1933-1934). Reeditado en 1985. Madrid: Edición de Trinidad Ledesma Ramos.
* *Discurso a las juventudes de España* (1935). Madrid: Ediciones «La Conquista del Estado» Reeditado en 2003, 8ª edición, con estudo preliminar de Pedro Carlos González Cuevas. Madrid: Biblioteca Nueva.
* *¿Fascismo en España?* (1935). Madrid: Publicaciones «La Conquista del Estado». (co pseudónimo Roberto Lanzas).
* *Escritos filosóficos* (1941). Madrid. Reeditado en 1983 por Tecnos como *La filosofía, disciplina imperial*; con estudo preliminar de Santiago Montero Díaz.
* *¿Fascismo en España? La patria libre, nuestra revolución*. Reeditado en 1988. Madrid: Edición de Trinidad Ledesma Ramos
* *Obras completas (2004).* Madrid/Barcelona: Fundación Ramiro Ledesma - Círculo Cultural «La Conquista del Estado». 4 vols.

Notas
-----

1. ↑  Jiménez Cortacans (2013), pp. 56-57.
2. 1 2  Simancas & Moraleja (2001), p. 252.
3. 1 2  González Cuevas (2001), p. 130.
4. ↑  Soto Carrasco (2011), pp. 83-84
5. ↑  Tussell (1999), p. 82 «Giménez Caballero, o seu editor, admirador entusiasta de Mussolini, foi un representante característico da vangarda literaria e do fascismo español».
6. ↑  Selva (2000), pp. 156-163 para a evolución producida en Ledesma —en boa medida agochado baixo Giménez Caballero— dende o seu lugar como comentarista filosófico e científico de *La Gaceta Literaria* até a aparición de *La Conquista del Estado*.
7. ↑  Preston (2002), p. 223.
8. ↑  Payne (1997), p. 136.
9. ↑  Thomas (1976), p. 134.
10. ↑  Sesma (2012), p. 56.
11. ↑  Tussell (1999), p. 82.
12. ↑  Jackson (1979), p. 169.
13. ↑  «A los lectores de NUESTRA REVOLUCIÓN», *Nuestra Revolución*, núm. 1, 11 de xullo de 1936.
14. ↑  «In memoriam Arquivado 17 de novembro de 2018 en Wayback Machine.», *ABC*, 10 de agosto de 1939. Consultado o 18 de setembro de 2014.
15. ↑  "Ramiro Ledesma Ramos 1905-1936". *filosofia.org* (en castelán). Consultado o 18-9-2019.
16. ↑  Simancas & Moraleja (2001), p. 249.
17. ↑  Simancas & Moraleja (2001), p. 262.
18. ↑  Borrás (1971), p. 249.
19. ↑  Saz (1986), p. 193.
20. ↑  Saz (1986), p. 189.
21. 1 2  Saz (1986), p. 188.
22. ↑  Perfecto García (2012), p. 85.
23. ↑  Núñez Seixas (2015), pp. 42-43.
24. ↑  Thomas (1976), p. 134: «Ledesma levou a súa admiración a Hitler até o extremo de copia-lo mechón de cabelo que lle caía sobre a fronte».
25. ↑  Simancas & Moraleja (2001), p. 258: «durante un tempo a Ledesma gustáballe ir peiteado como Hitler».
26. ↑  Payne (1995), p. 258: «*He temporarily affected a hitlerian hairstyle*».
27. ↑  Thomas (1966), p. 177: «*Clearly affected as he was by Hitler (whom he tried to copy physically)...*».
28. ↑  Payne (1997), p. 135.
29. ↑  Sesma (2012), p. 62.
30. ↑  Gil Pecharromán (2013), p. 143.
31. ↑  Morales (2004), p. 10.
32. ↑  Gallego (2005b), p. 268.
33. 1 2  Gallego (2005a), p. 167.
34. ↑  Payne (1997), p. 140.
35. ↑  Parra Montserrat (2012), pp. 97-98.
36. ↑  Simancas & Moraleja (2001), pp. 247-252.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ramiro Ledesma Ramos Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Borrás, Tomás (1971). *Ramiro Ledesma Ramos* (en castelán). Madrid: Editora Nacional.
* Casali, Luciano (2003). *Società dei massa, giovanni, rivoluzioni. Il fascismo dei Ramiro Ledesma Ramos* (en italiano). Bolonia: CLUEB.
* Cuadrado Costa, José (1990). *Ramiro Ledesma Ramos. Un romanticismo de aceiro* (en castelán). Madrid: Barbarroja.
* Gallego, Ferran (2005a). *Ramiro Ledesma Ramos y el fascismo español* (en castelán). Madrid: Síntses.
* Gallego, Ferran (2005b). "La realidad y el deseo. Ramiro Ledesma en la genealogía del franquismo". En Gallego, Ferran; Morente, Francisco. *Fascismo en España. Ensayos sobre los orígenes sociales y culturales del franquismo* (en castelán). Barcelona: El Viejo Topo. pp. 253–447.
* Gil Pecharromán, Julio (2013). *Sobre España inmortal, solo Dios. José María Albiñana y el partido nacionalista español (1930-1937)* (en castelán). Madrid: UNED Ediciones. ISBN 978-84-362-6662-7.
* González Cuevas, Pedro Carlos (2001). "Las tradiciones ideológicas de la extrema derecha española". *Hispania. Revista española de historia* (en castelán) **61** (207): 99–141. ISSN 0018-2141. OCLC 1064495577.
* Jiménez Cortacans, Alfons (2013). *El fracàs d'una utopia. Comunicació política dels feixismes a Espanya durant la Segona República, 1931-1936* (PDF) (Tese doutoral) (en catalán). (Arquivado dende o orixinal o 18 de abril de 2015). Xirona: Universitat de Girona. Departament d'Història i Història de l'Art. Archived from the original on 18 de abril de 2015. Consultado o 18 de setembro de 2019.
* Morales, Gustavo (xuño 2004). "Fascismo en España: Claves del desarrollo nacional sindicalista en la primera mitad del siglo XX". *El Catoblepas* (en castelán) **28** (28). ISSN 1579-3974.
* Núñez Seixas, Xosé M. (2015). "Ecos de Berlim: a influência do nacional-socialismo alemão no fascismo espanhol (1930-1940)". *Estudos Ibero-Americanos* (en portugués) **41** (1). ISSN 0101-4064. doi:10.15448/1980-864X.2015.1.20424.
* Parra Montserrat, David (2012). *La narrativa del africanismo franquista. Génesis y prácticas socio-educativas* (PDF) (en castelán). (Tese doutoral). Valencia: Universitat de València.
* Payne, Stanley G. (1995). *A History of Fascism 1914-1945* (en inglés). Madison (Wisconsin): University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-14870-X.
* Payne, Stanley G. (1997). *Franco y José Antonio. El extraño caso del fascismo español* (en castelán). Barcelona: Planeta. ISBN 84-08-02286-5.
* Preston, Paul (2002). *Doves of War: Four Women of Spain* (en inglés). Boston: Northeastern University Press. ISBN 1-55553-560-7.
* Sánchez Diana, José María (1975). *Ramiro Ledesma Ramos. Biografía política* (en castelán). Madrid: Editora Nacional.
* Saz, Ismael (1986). "Tres acotaciones a propósito de los orígenes, desarrollo y crisis del fascismo español". *Revista de estudios políticos* (50): 179–212. ISSN 0048-7694.
* Selva, Enrique (2000). *Ernesto Giménez Caballero entre la vanguardia y el fascismo* (en castelán). Valencia: Pre-Textos. ISBN 84-8191-325-1.
* Sesma Landrin, Nicolás (2012). "La dialéctica de los puños y de las pistolas": una aproximación a la formación de la idea de estado en el fascismo español (1931-1945)". *Historia y Política: Ideas, Procesos y Movimientos Sociales.* (en castelán) (27): 51–82. ISSN 1575-0361. doi:10.18042/hp.
* Simancas Tejedor, Moisés; Moraleja, Alfonso (2001). Archivado desde el original el 23 de diciembre de 2014. "Nietzsche y otras influencias intelectuales en Ledesma Ramos" (PDF). *Cuaderno gris* (en castelán) (5): 247–264. ISBN 84-932145-4-X. ISSN 0213-6872. Archived from the original on 23 de decembro de 2014. Consultado o 18 de setembro de 2019.
* Soto Carrasco, David (2011). "El rapto de Europa. Orígenes filosófico-políticos del fascismo español. El caso Ledesma Ramos". *Scienza & Politica* (en castelán) (Bolonia) **23** (44): 77–97. doi:10.6092/issn.1825-9618/2734.
* Thomas, Hugh (1966). "The Hero in the Empty Room: Jose Antonio and Spanish Fascism". *Journal of Contemporary History* (en inglés) **1** (1): 174–182. ISSN 0022-0094.
* Tusell, Javier (1999). *Historia de España en el siglo XX (II). La crisis de los años treinta: República y Guerra Civil* (en castelán). Madrid: Taurus. ISBN 84-306-0630-0.

### Outros artigos

* La Conquista del Estado
* Onésimo Redondo
* José Antonio Primo de Rivera

### Ligazóns externas

* Juan C. García, «Las obras completas de Ramiro Ledesma Ramos».

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1345080
* WorldCat
* VIAF: 69057729
* BIBSYS: 13055560
* BNE: XX959420
* BNF: 12819354z
* CANTIC: a11894398
* CiNii: DA04518452
* DBE: ramiro-ledesma-ramos
* FAST: 19658
* GEC: 0036801
* GND: 119001691
* ISNI: 0000000081488415
* LCCN: n50081720
* OL: OL1049795A
* PTBNP: 45119
* SUDOC: 030451434

 |