Dreidel.
Tipo de bailarete cun funcionamento característico (en sueco *snurra*).
Freestyle cunha buxaina.
Bailaretes xaponeses.
Un **bailarete** é un corpo que pode xirar sobre unha punta sobre a que se sitúa o seu centro gravitatorio de forma perpendicular ao eixo de xiro, equilibrándose sobre un punto grazas á velocidade angular, que permite o desenvolvemento do efecto xiroscópico. Normalmente utilízase como xoguete existindo numerosas formas derivadas da peonza clásica, que se fai xirar coa man, normalmente grazas a un saínte en vertical que permite imprimir a forza angular. Tamén foron utilizadas para xogos de azar e para realizar profecías e outros rituais. De feito, crese que este xogo, de orixe arcaica, está asociado con rituais de adiviñación e interpretación de presaxios en certa época do ano, utilizándose para recrear o movemento dos astros, dando posiblemente como froito á perinola.

En español realizáronse múltiples derivacións como *piuca*, *repión* ou *mona*. A súa forma máis estendida é a buxaina (ou peón), polo que ambos os termos utilízanse como sinónimos. En portugués, tamén se observan múltiples derivacións de *pião* como *pinhão*, como é chamado nalgunhas partes do Brasil, como *corruptela de pião*, *xindire* en *Maputo, n'teco* en Nampula e *mbila* en Niassa e en Mozambique). En inglés coñécese como *spinning top* ou soamente *top* e en ruso como *bолчо́к o юла́*. Destaca o seu desenvolvemento no Xapón onde hai máis de mil clases de bailaretes distintas. En alemán denomínase *kreisel*.

Funcionamento
-------------

O efecto xiroscópico permite que se manteña sobre a súa punta ata que o vector peso (masa · gravidade) termina por tomar unha inclinación con respecto ao eixo provocando unha variación na localización do centro de gravidade. Isto provoca unha variación na traxectoria de xiro que comeza a describir círculos propiciando a caída do bailarete. Deste xeito a caída é directamente proporcional ao mencionado ángulo e ao vector peso, e inversamente proporcional á velocidade de xiro.

|  |
| --- |
|  |
| Sendo:* g: Vector gravidade.
* m: Masa.
* c.m.: Centro de masas.
* r: Vector distancia entre o centro de masas e o punto de apoio.
* L: Vector momento angular da forza.
* θ: Ángulo de inclinación da peonza respecto da perpendicular do chan.
* Φ: Ángulo percorrido durante o xiro, pertencente ao vector momento angular.
* Δ: Variación.
 |  |

Desta forma, pasado o tempo o rozamento co aire e sobre todo co chan provocan que o xiro váiase debilitando. Entón o centro de gravidade empeza a facerse máis inestable de tal xeito que a peonza comeza a virar non só sobre si mesma senón que describe círculos no terreo posto que vai tombándose, ata que perde por completo o equilibrio e comeza a rodar ata que se para.

Este proceso é común entre as súas múltiples variantes pero calquera dos seus elementos (desenvolvemento do xiro, forma de imprimir a forza angular, punto de apoio, distribución do centro de gravidade, mecanismo de rotación, impresión do rozamiento...) pode variar enormemente.

Tipos
-----

Aquí exponse algúns dos seus tipos, aínda que existen bastantes máis.

* Perinola ou pirindola ou pirinola.
* Buxaina ou peón.
* Levitrón.
* Bailarete tippe.
* Beyblade.
* Dreidel.
* Bambaram.

Notas
-----

1. ↑  Bernardo Pérez Salazar (1999). Mama Coca, ed. "Cafres y Bonanzas Colombianos Vistos Desde El Filo Del Caos". *Del Almendrón a La Perinol* (en *(en castelán)*). Consultado o 4 de marzo de 2011.
2. ↑  Manuel Alvar, El peón, la peonza y el zumbel en Andalucía Arquivado 08 de decembro de 2007 en Wayback Machine. Universidade de Granada, acceso 4 de marzo de 2011.*(en castelán)*
3. ↑  *Diccionario da Real Academia Galega*. *Bailarete*.
4. ↑  CASCUDO, Luís da Câmara. Dicionário do Folclore Brasileiro, Ediouro, Rio de Janeiro, 10ª ed. s/d, ISBN 85-00-80007-0
5. ↑  António Cost, *Brinquedos Infantis - a boneca, o pião e o cavalo de pau* Arquivado 20 de decembro de 2007 en Wayback Machine. acceso 3 de decembro de 2007 (en portugués).
6. ↑  Embaixada do Xapón en Uruguai, Cometas e buxainas no Xapón, acceso 4 de marzo de 2011.*(en castelán)*
7. ↑  Peitschenkreisel, acceso 4 de marzo de 2011 (en alemán).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Buxaina

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Bailarete*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Bailarete*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23856
* AAT: 300180400
* BNCF: 67832
* EBID: ID
* GEC: 0222257
* GND: 4032978-1
* LCCN: sh85136095
* NDL: 00566508

 |