**Roman Jakobson** (en ruso **Ромáн Óсипович Якобсóн**), nado en Moscova o 11 de outubro de 1896 e finado en Boston (Massachusetts) o 18 de xullo de 1982, foi un lingüista, fonólogo e teórico literario ruso.

Traxectoria
-----------

Comezou a estudar linguas orientais na Universidade de Moscova, na época do auxe do simbolismo ruso (Alexander Blok, Andréi Bely) e dos poetas futuristas como Velimir Jlébnikov ou Vladimir Maiakovski. En 1914 impulsou a creación do Círculo lingüístico de Moscova, e nesa época estudaba a poética, dentro do formalismo ruso. Alí iniciou a súa relación co fonólogo Nikolái Trubetskói.

En 1920 marchou a Praga, onde formou parte do Círculo lingüístico de Praga, e deu clase na universidade de Brno. EN 1930 defendeu a súa tese doutoral na capital bohemia, mais viuse obrigado a deixar a cidade en 1939, trala invasión nazi de Checoslovaquia, por mor da súa orixe xudía. Deu clase en Copenhague, Oslo e Uppsala, mais trala invasión nazi de Noruega e a ameaza de invasión de Suecia viuse obrigado a emigrar de novo, desta volta cara aos Estados Unidos en 1941.

Canda a André Martinet, Claude Lévi-Strauss e Morris Swadesh foi un dos fundadores do Círculo lingüístico de Nova York, máis tarde convertido na Asociación Internacional de Lingüística. Deu clases en Columbia, Harvard e o Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts. Influíu nas formulacións estruturais da antropoloxía de Lévi-Strauss, sendo máis tarde reivindicado e difundido en Francia.

Teoría
------

A súa obra é dispersa e non está sistematizada en grandes volumes. Consta de 475 títulos, dos que 374 son libros ou artigos e 101 son textos diversos (poemas, prefacios, introducións ou artigos xornalísticos). Amais, boa parte foi realizada en colaboración con outros autores. Até 1939 ocupouse principalmente de poética e teoría da literatura, e na súa etapa estadounidenses centrouse na lingüística.

Jakobson era un investigador teórico máis ca empírico, e de carácter multidisciplinar, abranguendo campos como a antropología, a patoloxía da linguaxe, a estilística, o folclore ou a teoría da información.

Redactou a primeira definición moderna do fonema ("Impresión mental dun son, unidade mínima distintiva ou vehículo semántico mínimo"), e reduciu todas as oposicións fonolóxicas posibles a unha ducia, o que foi criticado polo seu carácter reducionista e de tendencia binaria que non sempre se axusta a unha realidade lingüística máis variada. Amais, foi un pioneiro da fonoloxía diacrónica.

As súas investigacións sobre a linguaxe infantil foron tamén moi innovadoras, ao destacar o papel universal que na mesma teñen as oclusivas e as nasais. Tamén fixo estudos pioneiros sobre as afasias, describindo dous tipos de anomalías: as relacionadas coa *selección* de unidades lingüísticas ou anomalías *paradigmáticas*, e as relacionadas coa *combinación* das mesmas, ou anomalías *sintagmáticas*. Este modelo inspirouse parcialmente nas consideracións de Ferdinand de Saussure, pai do estruturalismo. Á súa vez Jakobson influíu en estruturalistas como Claude Lévi-Strauss e posestruturalistas como Jacques Lacan -Lacan entende, a partir dos estudos de Jakobson sobre as afasias, que o paradigmático ou selectivo é coalescente co que Sigmund Freud chama "condensación" e o metafórico, e que o sintagmático é metonímico ou o que Freud chama "desprazamento". Este estudo provocou un interese apaixonado no campo da neuroloxía e a psiquiatría e a renovación dos estudos médicos neste campo.

A estilística e a poética foron as preocupacións máis antigas e profundas de Jakobson. As súas teorías desenvolvéronse dentro do formalismo ruso, que constituía unha reacción contra unha tradición de teoría literaria rusa excesivamente dominada polos aspectos sociais, e polo tanto dá moita importancia ás formas, desde as máis simples (recorrencias fónicas) ás máis complexas (xéneros literarios).

Da súa teoría da información, constituída en 1948 e articulada en torno aos factores da comunicación (emisor, receptor, referente, canle, mensaxe e código), Jakobson deduciu a existencia de seis funcións da linguaxe: expresiva, apelativa, representativa, fáctica, poética e metalingüística, completando así o modelo de Karl Bühler.

Esta síntese, tan operativa, foi moi utilizada desde entón. Porén, foi criticada argumentando que engade unha función estética mais non explica debidamente a función lúdica, que non podería incluírse sen problemas dentro da función poética.

* *Fundamentals of Language* (1956, con Morris Halle)
* "Linguistics and Poetics: Closing Statement" (in *Style in Language*, Thomas Sebeok, ed. 1960)
* *Essais de linguistique générale* (1963; colección de once artigos elaborados nos Estados Unidos e posteriores a 1950)
* *Essais de linguistique générale, II* (1973; continuación do anterior)
* *Questions de poétique* (1973)

Notas
-----

1. ↑  Chang-Rodríguez, E.: «El Círculo Lingüístico de Nueva York y la Asociación Internacional de Lingüística en el quincuagésimo aniversario de su revista *WORD* (1945-1995)». Queens College & Graduate Center, City University of New York.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q156201
* WorldCat
* VIAF: 59084146
* BAV: ADV10224790
* BIBSYS: 90060349
* BLBNB: 000240332
* BNB: ID
* BNCHL: 000043050
* BNE: XX1032821
* BNF: 119085187
* BRE: 4925296
* BVMC: 11864
* CiNii: DA00238319
* DeutscheBio: 118711598
* EBID: ID
* EGAXA: vtls001101912
* Europeana: ID
* FAST: 1438387
* GEC: 0034275
* GND: 118711598
* ICCU: CFIV034044
* ISNI: 0000 0001 2134 787X
* LCCN: n78078780
* MGP: 176931
* NDL: 00444474
* NKC: jk01050675
* NLA: 35241388
* NLG: 249986
* NTA: 068461704
* OL: OL148447A
* Persée: 68
* PTBNP: 42531
* RSL: 000046236
* SELIBR: 64136
* SNAC: w6c2552s
* SUDOC: 026934329
* Treccani: roman-jakobson

 |