A **chacona** está comprendida nas danzas populares españolas, con metro ternario, tempo moderado e variación continua das voces superiores sobre baixo ostinato. No século XVII difundiuse por toda Europa a través de España (aínda que existen defensores da súa orixe hispanoamericana). Apareceu orixinalmente en coleccións de guitarra con patróns comúns de acordes/baixo. É na súa orixe unha danza festiva, viva e de gran erotismo.

Italia
------

Unha das primeiras series coñecidas de variacións instrumentais sobre este ostinato foi composta para *Chitarrone* por Alessandro Piccinini, amigo de Frescobaldi na corte do Leste en Ferrara. Esta obra é típica das primeiras variacións de chacona pola persistencia da melodía do baixo, o uso dunha progresión de acordes que se repite en cada aparición do baixo, e o ritmo unificado dentro de cada variación, que se move entre os patróns (branca-negra e negra-branca).

Monteverdi e Frescobaldi utilizaron ritmos máis lentos do tipo zarabanda, moi do gusto de Couperin e Lully, que a utilizaban nas súas obras escénicas. Antonio Vivaldi escribiu un exemplo de chacona no primeiro Allegro do Concerto para cordas RV 157. Outro exemplo deste compositor é o tema central (sen tempo) do Concerto de cámara en Fa, RV 100.

Atoparemos outro exemplo italiano na *Chacona en sol menor* para violín, de Tomaso Antonio Vitali, fillo de Giovanni Battista Vitali (aínda que de dubidosa atribución). Na que con cada variación, aumenta o grao de dificultade, converténdose nunha interesante e complexa peza de estudo.

Francia
-------

Lully emprega a chacona como danza nas súas obras escénicas en compás ternario cun destes baixos ostinatos: 8-7-6-5; 8-5-6-5; 1-5-2-5; 1-2-3-4-5. Sempre en modo maior. Tras dúas exposicións do ostinato, hai xeralmente un baixo contrastante. Tempo= 121-159.

Alemaña e evolución
-------------------

En Alemaña, Johann Sebastian Bach comporía a soada *Chacona en re menor* para acabar a *Partita para violín solo n.º 2*. Neste exemplo, a chacona baséase na sucesión de temas harmónicos e melódicos no baixo. Esta foi a chacona máis famosa da historia, a súa data de creación é de 1720, cando o mestre estaba en Köthen. Crese que a compuxo trala morte da súa esposa María Bárbara Bach, polo que moitos a consideran máis próxima ao lamento que á chacona. 

Este lamento mencionado na obra de Johann Sebastian Bach, como herdanza de Claudio Monteverdi, baséase e evidencia en moitas seccións da peza nas que aparecen movementos cromáticos descendentes. Esta composición ademais destacou pola súa longa duración (de 15 minutos), a súa dificultade técnica, así como as corais luteranas que a integran.

Esta peza sería clave no repertorio para violín, sendo considerada unha das pezas máis complexas compostas para este instrumento, debido a que abarca todos os aspectos da técnica de violín barroca.

España
------

Juan Arañés, compositor español compuxo a famosa chacona *A la vida bona*, tamén coñecida como *El sarao de la chacona*, na que, lonxe do lamento, canta á diversión sa e á alegría da xente da súa época. Esta está incluída no seu libro *Segundo de tonos y villancicos*, publicado en 1624 en Roma, que contén numerosas cancións a unha, dúas e catro voces, con acompañamento de guitarra. A letra, que está nun perfecto castelán popular do s. XVII, é unha burla da sociedade e dos seus arquetipos: negros, xitanos, prostitutas, médicos etc.

Notas
-----

1. ↑  Termo chacona en bUSCatermos da USC
2. ↑  "Violin Partita No.2 in D minor, BWV 1004 (Bach, Johann Sebastian) - IMSLP/Petrucci Music Library: Free Public Domain Sheet Music".

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Thomas Schmitt: *Passacaglio ist eigentlich eine Chaconne. Zur Unterscheidung zweier musikalischer Kompositionsprinzipien*. En: *Frankfurter Zeitschrift für Musikwissenschaft,* 13 (2010), pp.1–18
* Samuel Rubio: *Historia de la música española. Tomo 2. Desde el ars nova hasta 1600*. Alianza Editorial. 1983.
* Dir: Emilio Casares Rodicio: *Diccionario de la Música: Española e Hispanoamericana*. Tomo 3. Sociedad General de Autores y Editores. 1999.
* SADIE, Stanley E.: *The new Grove dictionary of music and musicians*. 1980.
* WALTER HILL, John.: *La Música Barroca: Música en Europa occidental, 1580-1750*. Ediciones Akal. 2008.

### Outros artigos

* Glosa
* Variación

### Ligazóns externas

**Chacona antiga, obra de Juan Arañés,** **de principios do século XVII.**
* Explicación de la chacona junto con fragmentos instrumentales de ejemplos antiguos, no disco do grupo Cinco Siglos *Glosas nuevas sobre viejas danzas*.
* *La chacona I*:  emisión do 26 de setembro de 2009 de *Música antigua*, programa de Radio Clásica.
* *La chacona II*:  emisión do 2 de outubro de 2009 de *Música antigua*.
* *La chacona III*:  emisión do 9 de outubro de 2009 de *Música antigua*.
* *Bach y las chaconas*: emisión do 23 de novembro de 2012 de *Música y significado*, programa de Radio Clásica de análise musical.
* *Nueva chacona*:  emisión do 10 de marzo de 2015 de *Música antigua*.
* *La chacona*:  emisión do 8 de maio de 2018 de *Música antigua*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q841238
* BNCF: 59527
* BNF: 122950047
* BRE: 4679745
* EBID: ID
* GEC: 0151396
* GND: 4147527-6
* JSTOR: chaconne
* LCCN: sh85022251
* MAG: 2775862886

 |