***Leonardo e os fontaneiros*** é unha novela infantil-xuvenil de María Victoria Moreno, que a consideraba o seu libro preferido. Logo de recibir en 1985 o 3º Premio O Barco de Vapor, en 1986 foi publicada por Editorial Galaxia e Ediciones S.M.. Tivo varias reedicións e foi traducida ao castelán en 1988 co título de *Leonardo y los fontaneros* na colección El Barco de Vapor de SM -traducido pola súa filla Begoña Llácer-.

A obra está presentada en capítulos curtos que se poden ler seguidos ou seguindo os saltos temporais aos que convida a voz narrativa. No remate de cada unha das escenas hai unha frase que anima a seguir a historia non linealmente, xogando coas páxinas e brincando dun lado a outro. Carmen Blanco di que seguiu a técnica de Julio Cortázar en *Rayuela* (1963).

Trama
-----

Comeza a historia contándolle Antón ao can Leonardo, que xa non está, a súa teima de mexar enriba dos gatos. Coñeceuno unha tarde de outono, á saída da escola, indo cara á Praza da Fonte e non o pode levar para a casa. Ameaza con lle cortar o rabo, que o can debe facerse respectar e non abanear o rabo aos descoñecidos. Un día Leonardo aparece malferido e vai ir a peor ata acabar desaparecendo. Mais o can acompañará sempre a Tono no seu pensamento e faralle compañía.

No inicio están agardando se dona Rulos retirou a denuncia contra os rapaces e a nai de Tono está triste porque foi expulsado da clase. Volve ao principio do curso para lle contar ao can que non lles chistou a nova aula. Pero logo foise convertendo no espazo das súas trasnadas e diversións: xogar cos alcumes dos profesores, as cartas de amor. Lembra que en terceiro ou cuarto a mestra Ánxela lles falou do sistema solar, e canto o fixo cavilar a el.

Póñenlles frangullas aos paxaros e mesmo chegan a criar unha camada de ratos na clase. Acabaraos descubrindo a Galiña que se vai enfadar moito.

Tamén haberá que facer a festa de fin de curso e de estudos na que eles serán os protagonistas. Pensan en que cousas preparar; por exemplo poden ir vestidos de curas, dicindo as palabras ao revés.

Tono vai ser expulsado como os demais da clase da Galiña polas trasnadas e o director tamén suspende a festa de fin de curso.

Preparan na clase o invento para tirar da cisterna cando a dona Rulos estea no baño e mollala e, claro, dona Rulos vén toda enfadada protestar pola trasnada dos "fontaneiros". Teñen medo de que os manden a un reformatorio. Menos mal que don Xeranio comprende a súa falcatruada, aconséllalles que non mintan e tentará facer de mediador. Mais a señora presentou denuncia no xulgado e Tono ten medo, mais o seu pai é moi comprensivo e non lle dá importancia. E de súpeto péchase a escola pola morte dunha profesora.

O pai de Tono ofrécelle á vella dona Rulos instalarlle unha porta de seguridade para que retire a denuncia. Ela acepta e redacta un papel con moitas faltas. Remata a historia co enterro da profesora e as reflexións do rapaz sobre a morte.

Narración
---------

Comeza cun apartado titulado *Ó lector*, no que lle indica que pode ler o libro todo seguido ou, se non atura sen saber o que vai pasar, ir saltando segundo as indicacións. Por iso no final de cada un dos XXVII capítulos hai sempre a posibilidade de ir a outra páxina para saber máis do asunto. Remata o aviso: *Fai o que queiras, amigo, pero le o libro, que para iso o escribo. E que che preste*.

O relato está posto en boca dun narrador intradiexético en primeira persoa, Tono, que se dirixe ao can Leonardo para contarlle os seus pensamentos, preocupacións, vida familiar e escolar e as súas aventuras e trasnadas cos "fontaneiros" (os outros rapaces da clase).

O relato comeza ao final do curso para volver logo nunha retrospección ao comezo e ir narrándolle a Leonardo o desenvolvemento da acción.

> 
> 
> E a ausência de happy end. Surpresão numa narrativa para crianças. A morte tem presença na vida das protagonistas e assalta, como bandoleira, a estabilidade de Antón, a tranquilidade das pubescentes tardes, mostrando que crescer é assumir a sua companha constante.
> Susana Sánchez Aríns
> 

### Espazo

O espazo principal é o colexio ou escola dunha vila imaxinaria, Vilacastelo, na que Tono e os seus compañeiros e compañeiras viven as súas aventuras. Tamén a casa familiar do protagonista e a rúa, sobre todo a Praza da Fonte.

### Tempo

A acción desenvólvese durante o curso. Están en oitavo de EXB, o último curso no colexio. Xa na democracia porque a escola antes era "General Franco", agora "Martiño de Dumio". Dona Rulos asina a carta para retirar a denuncia o 14 de xuño de 1985.

### Personaxes

Familia
* Antón Andrade Asorei, Tono, o protagonista. Ten 14 anos, cóntalle a historia a Leonardo, o can que topa na rúa. É un protagonista que escapa aos roles de xénero imperantes na época, mostrándose sensible e vulnerable, nun momento en que mostrar masculinidades diverxentes non era nada habitual
* Leonardo: O can de Antón, morre
* O pai (Xosé): podía ser mellor e non desprezar a nai. Traballa poñendo portas de seguridade.
* A nai: submisa, sempre atendendo aos demais.
* A irmá (Loliña): Tono quérelle moito, mais preferiría ter un irmán.
* O avó, na lembranza: o seu confidente.

Colexio
* A Galiña (profesora): prefire o nome de Franco para o colexio, antes ca nomes de "roxos". Ao Tono sempre o ameaza coa expulsión mentres que a Fina pregúntalle se entendeu a explicación. A peor profesora para Tono.
* Don Xeranio (profesor): vello e baixiño, ensina Natureza.
* O Director, don Carmelo: amigo de manter a orde.
* Rosa (profesora): fálalles de Prisciliano, de San Martiño, dos foros. Tenta solucionar os problemas falando con eles. Aconséllaos sobre os problemas de entraren na adolescencia. A mellor profesora para Tono.
* Fina (alumna): non cae ben aos compañeiros por como viste e como é, porque sempre estuda e se chiva moito. Fala moi rápido
* Begoña (alumna): tamén ten unha cadela, a Pelusa.

Outros
* Dona Rulos: a veciña vella que vai moitas veces ao baño e tira da cisterna.

Notas
-----

1. ↑  Moreno, María Victoria (2004). *Diario da luz e a sombra*. Edicións Xerais de Galicia. p. 54. ISBN 84-9782-233-1.
2. ↑  Moreno, María Victoria (1986). *Leonardo e os fontaneiros*. Galaxia - SM. ISBN 84-7154-559-4.
3. ↑  Moreno, María Victoria (1988). *Leonardo y los fontaneros*. El Barco de Vapor. SM. ISBN 9788434824294.
4. ↑  Pena Presas, Montse (2018). *A voz insurrecta. María Victoria Moreno, entre a literatura e a vida*. Galaxia. p. 110. ISBN 978-84-9151-156-4.
5. ↑  Blanco García, Carmen (1988). "Literatura infantil e xuvenil" (PDF). *Festa da Palabra Silenciada* (FIGA) (5): 5–24. ISSN 1139-4854.
6. ↑  Moreno 1986, p. 5.
7. ↑  ""Lambetadas na cara", por Susana Sánchez Arins". Consultado o 20/07/2017.
8. ↑  Moreno 1986, p. 46.
9. ↑  Moreno 1986, p. 132.
10. ↑  Pena Presas 2018, p. 113.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Moreno, María Victoria (1986). *Leonardo e os fontaneiros*. O Barco de Vapor. Galaxia - S.M.-. ISBN 84-7154-559-4.
* *María Victoria Moreno, unha ollada a través dos seus libros* (PDF). Xunta de Galicia. Abril de 2018.

### Ligazóns externas

* Ficha da obra na Biblioteca Virtual Galega
* Aleixandre, M.; Casalderrey, F. (2018). "Figuras homenaxeadas". RAG. Arquivado dende o orixinal o 15 de xaneiro de 2018. Consultado o 14 de xaneiro de 2018.
* *Leonardo e os fontaneiros* lido por alumnos de 4º da ESO do IES Castro da Uz das Pontes de García Rodríguez.

| * v
* c
* e
Libros de María Victoria Moreno |
| --- |
| Literatura infanto-xuvenil | 
* *Mar adiante* (1973)
* *A festa no faiado* (1983)
* *A brétema* (1985)
* *Leonardo e os fontaneiros* (1986)
* *Anagnórise* (1988)
* *O cataventos* (1989)
* *¿Un cachiño de bica?* (1994)
* *¿E haberá tirón de orellas?* (1997)
* *Guedellas de seda e liño* (1999)
* *Eu conto, ti cantas* (2005)
* *O amor e as palabras* (2017)

 |
| Outras obras e traducións | 
* *Os novísimos da poesía galega* (1973) edición
* *Mecanoscrito da segunda orixe* (1974) tradución
* *As linguas de España* (1991)
* *Verso e prosa* (1991)
* *Diario da luz e a sombra* (2004)
* *Querida avoa* (1993)
* *Elexías de luz* (2006)
* *Onde o aire non era brisa* (2009)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q42912045
* BiTraGa: 1835

 |