O **Polikarpov I-15** (en ruso: И-15) foi un caza biplano soviético dos anos 30. Alcumado *Chaika* (en ruso: Чайка, "Gaivota") debido á forma da súa á superior, foi operado en grandes números pola Forza Aérea Soviética, e xunto co monoplano Polikarpov I-16, foi un dos principais cazas do exército republicano durante a guerra civil española, onde foi chamado *Chato*.

Deseño e desenvolvemento
------------------------

O deseño do 14º caza para as Forzas Aéreas Soviéticas, o I-14, iniciouse como un monoplano avanzado, para a época, baixo a dirección de Andrei Tupolev. Preocupáballe que o deseño non madurase e ordenou dous deseños de biplanos de respaldo, designados I-14A e B, só para estar seguro. Polikarpov fora liberado de prisión en agosto de 1932 e foi o encargado do proxecto I-14A. Cando se ordenou producir o I-14 e o I-14A, o deseño de Polikarpov, un desenvolvemento do caza I-5, converteuse no famoso **I-15**.

O seu primeiro voo foi en outubro de 1933 con V.P. Chkalov nos controis. O avión estaba equipado cun motor Wright R-1820 Cyclone importado. O I-15, tamén coñecido polo seu nome de desenvolvemento **TsKB-3**, era un pequeno caza biplano coa á superior de gaivota (dobrada preto da raíz). As ás estaba feitas de madeira, mentres que a fuselaxe era de aceiro e duraluminio, cunha tea cubrindo a súa parte traseira.

A súa fabricación comezou en 1934, inicialmente impulsado polo motor Shvetsov M-22, unha versión fabricada baixo licenza do motor radial Bristol Jupiter. Aínda que era menos potente que o Cyclone, os aparellos equipados co M-22 seguían sendo superiores ao I-5 ao que substituían, demostrando unha excelente manobrabilidade. A produción cambiou ao motor de 700 hp Shvetsov M-25 (unha licenza do Cyclone) a finais de 1936. Fabricáronse un total de 671 I-15, 284 na Unión Soviética e 287 máis baixo licenza por CASA en España.

A á superior do I-15 non era moi popular entre algúns pilotos, xa que restrinxía a visibilidade, polo que a oficina de deseño de Polikarpov fabricou unha versión mellorada, novamente co motor M-25, cunha á superior de máis envergadura e sen a forma de gaivota. Esta versión, a I-15bis, comezou a fabricarse en 1937, entregándose un total de 2 408 unidades desta variante ata que se deixou de producir en 1940.

Historial operacional
---------------------

### China

En agosto de 1937 o goberno chinés do Kuomintang asinou un pacto de non agresión coa Unión Soviética, e no outono dese ano os soviéticos comezaron a enviar avións I-15 como parte dun programa de apoio militar á Forza Aérea da República da China na súa guerra defensiva contra o Xapón. Máis de 250 pilotos soviéticos presentáronse voluntarios para voar os 255 I-15 subministrados a China nese outono. En 1939 o número total de aparellos entregados a China acadou os 347 I-15/I-15bis. O I-15bis combateu habitualmente nos conflitos da fronteira entre a URSS e o Xapón e tamén entre a China e Mongolia. En 1937 I-15 en mans da Forza Aérea Nacionalista Chinesa loitaron contra os invasores xaponeses, onde o duro biplano comezou a atopar o seu partido nalgúns dos novos monoplanos xaponeses máis rápidos.

### Mongolia

En 1939 os cazas Polikarpov usáronse extensamente durante as batallas de Khalkhin Gol loitando ao redor do río Khalkha na provincia de Dornod. As batallas producíronse entre o 11 de maio e o 16 de setembro e víronse envoltos máis de 600 avións. Cando comezaron as hostilidades os únicos I-15bis na zona eran 14 aparellos do 70º IAP. O seu número incrementouse nas seguintes semanas: o 23 de maio chegaron 35 I-15bis do 22º IAP dende a rexión de Transbaikal. Porén, os pilotos dos Polikarpov foron adestrados apresuradamente e sufriron fortes perdas contra os máis experimentados xaponeses. Durante este conflito a Unión Soviética e o Xapón perderon máis de 200 avións cada un. 10 aoarellos entregáronse Á Forza Aérea do Exército Popular de Mongolia e mediados de xullo de 1939 e adestrouse ao persoal de voo para a defensa aérea. Despois da guerra recibirían 30 aparellos máis en marzo de 1942.

### España

Polikarpov I-15 no Museo do Aire de Cuatro Vientos
Os Republicanos usaron extensamente o I-15 durante a guerra civil española, onde demostrou ser un dos mellores cazas biplanos do seu tempo. Os Nacionais chamárono "Curtiss", supostamente porque pensaban que se trataba do Curtiss F11C Goshawk. O primeiro lote de 25 Polikarpovs chegou a Cartaxena o 28 de outubro de 1936 con 15 pilotos, liderados polo futuro as Pavel Rychagov. Poucos días despois chegou outro grupo de 10 pilotos e 15 avións a Bilbao.

Os pilotos soviéticos entraron en acción por vez primeira o 4 de novembro, cando os I-15 drrrubaron dous Junkers Ju 52/3m e dous Fiat CR.32 sobre Madrid, e forzaron a un terceiro Ju 52 e a un Heinkel bipraza a realizar unha aterraxe forzosa. Nese primeiro combate non se produciron perdas entre os soviéticos. Durante os seguintes dous días os pilotos do "Chato", como o alcumaron os Republicanos, reclamaron 12 vitorias máis perdendo dous I-15.

O 16 de novembro, mentres combatía contra Fiat CR.32 sobre Madrid, Rychagov foi derrubado e catro días despois o número de Polikarpov operativos caíra ata os 15 aparellos: sete perdéranse en combate, dous fixeran aterraxes forzosas e un estaba sendo reparado.

En decembro de 1936 e xaneiro de 1937 chegaron outros dous envíos de 30 avións, facendo posible a creación de catro escuadróns de I-15. Ata a primavera de 1937 o centro de España foi o principal teatro de operacións para os I-15. En maio dese ano chegou outro lote de 31 Polikarpov, elevando o número de avións recibidos a 116.

As perdas do Chato foron comparables ás do seu principal rival, o Fiat CR.32. Cara ao 1 de xaneiro de 1939 perdéranse 197 Polikarpov: 88 derrubados por avións inimigos e nove pola artillaría antiaérea, 27 destruídos en terra e 67 perdidos en accidentes.

### Segunda guerra mundial

Máis de 1 000 cazas I-15bis estaban aínda en servizo durante a invasión alemá da Unión Soviética e usouse como avión de ataque ao chan. A finais de 1942 todos os exemplares aínda operativos foron relegados a tarefas en segunda liña.

Variantes
---------

TsKB-3bis
Prototipo.
TsKB-3ter
Prototipo equipado co máis potente motor radial de pistóns M-25V.
I-15
Primeira serie de produción.
I-15bis
Biplano monopraza de caza armado con catro metralladoras PV-1 ou ShKAS de 7,62 mm, e ata 150 kg de bombas. O I-15bis estaba impulsado polo máis potente motor radial de pistóns de 760 hp Shvetsov M-25V. Tiña a á superior recta. Fabricáronse 2 408 unidades.
I-152
Versión modernizada do I-15bis. Un construído en 1938. Non se fabricou en serie xa que se decidiu construír o I-153 no seu lugar.
I-152GK
Un avión equipado cunha cabina presurizada (GK vén de *Germetichyeskoi Kabine*, cabina hermética).
I-152TK
Un avión equipado con dous turbocompresores (TK vén de *Turbo Kompressor*).
I-15ter (I-153)
Desenvolvemento do I-15 con tren de aterraxe retráctil ver Polikarpov I-153.
UTI-1
De *Oochebno Trenirovochnyy Istrebitel'* , adestrador de caza. Versión de adestramento bipraza. 20 fabricados en 1934 pero non usados pola Forza Aérea Soviética.

Operadores
----------

"Chato" da Forza Aérea da República Española
 República da China
* Forza Aérea Nacionalista Chinesa

Finlandia Finlandia
* Forza Aérea de Finlandia (capturados)

Alemaña nazi Alemaña
* *Luftwaffe* (capturados)

Mongolia Mongolia
* Forza Aérea do Exército Popular de Mongolia - recibiu máis de 40 aparellos entre xullo de 1939 e 1942

Unión Soviética Unión Soviética
* Forza Aérea Soviética
* Aviación Naval Soviética

España Segunda República Española
* Forza Aérea da República Española

España España
* Exército do Aire de España - tras a guerra civil

Especificacións (I-15 M-25)
---------------------------

Polikarpov I-15
**Características xerais**

* **Tripulación:** 1
* **Lonxitude:** 6,10 m
* **Envergadura superior:** 9,75 m
* **Envergadura inferior:** 7,50 m
* **Altura:** 2,20 m
* **Superficie das ás:** 21,90 m2
* **Perfil das ás:** Clark YH
* **Peso baleiro:** 1 012 kg
* **Peso bruto:** 1 385 kg
* **Peso máximo de engalaxe:** 1 689 kg
* **Capacidade de combustible:** 260 litros
* **Planta de potencia:** 1 × motor radial de pistóns Shvetsov M-25 de 9 cilindros, con 700 hp a 2 300 m
* **Hélice:** de paso variable de 2 pás

**Rendemento**

* **Velocidade máxima:** 367 km/h a 3 000 m
* **Velocidade de cruceiro:** 285 km/h a 2 000 m
* **Alcance:** 510 km
* **Teito de servizo:** 9 800 m
* **Tempo a altitude:**
	+ 1,1 min a 1 000 m
	+ 6,1 min a 5 000 m

**Armamento**

* 4 metralladoras PV-1 de 7,62x54 mm
* Ata 100kg de bombas

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Gunston 1995, p. 299
2. 1 2 3  Green e Swanborough 1979, p. 10
3. ↑  Lannon 2002, p. 46
4. ↑  Green e Swanborough 1979, p. 9
5. ↑  Gordon e Dexter 1999, p. 120
6. ↑  Green e Swanborough 1979, p. 18
7. ↑  Maslov 2010, p. 33
8. ↑  Maslov 2010, p. 42
9. ↑  Maslov 2010, p. 16
10. 1 2  Maslov 2010, p. 18
11. ↑  Maslov 2010, p. 17
12. ↑  Maslov 2010, p. 21
13. ↑  Maslov 2010, p. 24
14. ↑  Green and Swanborough 1979

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Polikarpov I-15 Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Gordon, Yefim and Keith Dexter. *Polikarpov's Biplane Fighters* (Red Star, vol.6). Earl Shilton, Leicester, UK: Midland Publishing, 2002. ISBN 1-85780-141-5.
* Green, William e Gordon Swanborough. "Of Chaika and Chato... Polikarpov's Fighting Biplanes". *Air Enthusiast*. Número 11, novembro de 1979 - febreiro de 1980, pp. 9–29. ISSN 0143-5450.
* Gunston, Bill. *The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft 1875–1995*. Londres: Osprey, 1995. ISBN 1-85532-405-9.
* Lannon, Frances. *The Spanish Civil War 1936–1939 (Essential Histories 37)*. Londres: Osprey Publishing, 2002. ISBN 9781841763699.

* Maslov, Mikhail A. *Polikarpov I-15, I-16 and I-153*. Oxford, UK: Osprey Publishing, 2010. ISBN 978-1-84603-981-2.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q696089
* LCCN: sh2010013467

 |