**Amalie Noether**, coñecida como **Emmy Noether**, nada en Erlangen (Baviera) o 23 de marzo de 1882 e finada en Bryn Mawr (EUA) o 14 de abril de 1935, foi unha matemática alemá, unha das de máis talento de finais do século XIX, que fixo contribucións fundamentais no eido da álxebra abstracta.

Traxectoria
-----------

Naceu no seo dunha familia de orixe xudía-asquenací. O seu pai, Max Noether, foi tamén un distinguido matemático e profesor na Universidade de Erlangen. Non amosou precocidade en matemáticas; de nova estaba máis interesada na música e na danza. Orixinalmente planeara ensinar francés e inglés despois de aprobar os exames oficiais, pero acabou estudiando matemáticas na Universidade de Erlangen, onde o seu pai ensinaba. Despois de rematar o seu doutoramento en 1907 baixo a supervisión de Paul Gordan e tendo acadada reputación a escala mundial, traballou no Instituto Matemático de Erlangen sen remuneración durante sete anos. En 1915, foi convidada por David Hilbert e Felix Klein a unirse ao departamento de matemáticas na Universidade de Gotinga, un centro de renome mundial na investigación en matemáticas. 

Foi alí onde o seu compañeiro David Hilbert tivo que anunciar como propios no prospecto da universidade os cursos impartidos por ela. Seguiu unha longa controversia, na que saíron a relucir enquisas preguntando ós soldados o que pensarían se cando eles retornaran da guerra se atoparan con ter que aprender ós pés dunha muller, ou a consecuencia de que o seu ensino levaría aparellado o voto no claustro académico. Hilbert dixo "Non vexo que o sexo da candidata estea en contra da súa admisión na escala docente. Despois de todo, o claustro non é unha casa de baño". Foi finalmente admitida no ano 1919. 

Noether continuou sendo un membro principal do departamento de matemáticas de Göttingen até 1933. En 1924, o matemático holandés B. L. van der Waerden uniuse ao círculo de Noether e axiña se converteu no principal expoñente das súas ideas, sentando o traballo de Noether as bases para o segundo volume do seu influente libro de texto *Moderne Algebra* publicado en 1931. Chegado o tempo do seu discurso na sesión plenaria no Congreso Internacional de Matemáticos en Zürich no 1932, a súa perspicacia alxebraica era recoñecida a nivel mundial. No ano seguinte, o goberno nazii de Alemaña destituiu xudeus de postos universitarios, e Noether mudouse aos EUA para asumir unha posición en Bryn Mawr College en Pensilvania onde ensinou, entre outros, a doutorandas e mulleres realizando estudos de posgrao incluíndo Marie Johanna Weiss, Ruth Stauffer, Graza Shover Quinn e Olga Taussky-Todd. Ao mesmo tempo, ela impartiu clases e investigou no Instituto para Estudo Avanzado en Princeton, Nova Jersey.

O traballo matemático de Noether pode ser dividido en tres "épocas". Na primeira (1908–1919), fixo contribucións ás teorías de invariantes alxebraicas e corpos numéricos. O seu traballo en invariantes diferenciais no cálculo de variacións, o Teorema de Noether, foi chamado "un dos teoremas matemáticos máis importantes que teñen probado en guiar o desenvolvemento de física moderna". Na segunda época (1920–1926), empezou traballo que "mudou a cara da álxebra [abstracta]". No seu clásico 1921 artigo *Idealtheorie en Ringbereichen* (*Teoría de Ideais en Dominios de Anel*), Noether desenvolveu a teoría de ideais en aneis commutativos nunha ferramenta cun amplo espectro de aplicacións. Fixo un uso elegante da condición de cadea ascendente, e obxectos que satisfacen esta condición son nomeados *Noetherian* na súa honra. Na terceira época (1927–1935), publicou traballos en álxebras non commutativas e números hipercomplexos e uniu a teoría de representación de grupos coa teoría de módulos e ideais. Alén das súas publicacións propias, Noether foi prolífica coas súas ideas e varias liñas de investigador publicadas por outros matemáticos lle son atribuídas, mesmo nos campos afastados desde o seu traballo principal, como topoloxía alxebraica.

Morreu en 1935, sendo o propio Albert Einstein autor dunha nota necrolóxica.

Vida persoal
------------

Tivo tres irmáns máis novos: o maior, Alfred, nado 1883, obtivo o doutoramento en química en Erlangen en 1909, pero morreu nove anos máis tarde. Fritz Noether, nado en 1884, é lembrado polos seus resultados académicos. Despois de estudar en Múnic acadou unha respectada reputación en matemáticas aplicadas. Foi executado na Unión Soviética en 1941. O máis novo, Gustav Robert, naceu en 1889. Moi pouco é sabido sobre a súa vida; padeceu unha enfermidade crónica e morreu en 1928.[12][13]

En 1935, Noether foi operada por un quiste ovárico e, a pesar de sinais de recuperación, morreu catro días máis tarde na idade de 53.

Vida universitaria e educación
------------------------------

Noether mostrou cedo unha boa competencia en francés e inglés. Na primavera de 1900, realizou o exame para profesores destas linguas e recibiu unha puntuación total de *sehr gut* (moi bo). O seu rendemento cualificouna para ensinar as linguas en escolas reservadas para mozas, mais escolleu continuar os seus estudos na Universidade de Erlangen.

Isto era un decision pouco convencional; dous anos antes, o Senado Académico da universidade declaraba que permitir a coeducacion derrubaría "toda a orde académica". Unha das dúas únicas mulleres nunha universidade con 986 estudantes, só lle permitiron auditar as clases, e precisou do permiso de profesores individuais a cuxas clases desexaba asistir. A pesar destes obstáculos, o 14 de xullo de 1903 pasou o exame de graduación nun *Realgymnasium* en Nürnberg.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Cívico, Irene; Parra, Sergio (2018). *Las chicas son de ciencias. 25 científicas que cambiaron el mundo*. Barcelona: Penguin Random House. pp. 88-91. ISBN 978-84-9043-882-4.

### Outros artigos

* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)

* Teorema de Noether


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7099
* WorldCat
* VIAF: 73918294
* BIBSYS: 90095378
* BNCHL: 000760907
* BNE: XX873694
* BNF: 122997164
* BRE: 2263496
* CANTIC: a10130743
* CiNii: DA00889463
* DeutscheBio: 118588443
* EBID: ID
* FAST: 56312
* FemBio: 20836
* GEC: 0046216
* GND: 118588443
* ISNI: 0000000122818450
* LCCN: n80073611
* MGP: 6967
* MR: 194090
* NDL: 00621217
* NKC: jx20090513005
* NLA: 35389275
* NLG: 308233
* NTA: 069478775
* OL: OL1455754A
* openMLOL: 25573
* SELIBR: 237939
* SNAC: w61838w0
* SUDOC: 031861210
* Treccani: emmy-noether
* WikiTree: Noether-1
* zbMATH: noether.emmy

 |



1. ↑  Ogilvie, M. B. & Harvey, J. D. (2000). The biographical dictionary of women in science: Pioneering lives from ancient times to the mid-20th century. New York: Routledge. p. 949
2. ↑  Weyl 1935
3. ↑  Lederman & Hill 2004, p. 73.
4. ↑  Dick 1981, p. 128
5. ↑  Ogilvie, M. B. & Harvey, J. D. (2000). The biographical dictionary of women in science: Pioneering lives from ancient times to the mid-20th century. New York: Routledge. p. 949
6. ↑  Kimberling 1981, p. 10.