A parella imperial, o emperador Carlos I de Austria e IV de Hungría e a emperatriz Zita de Borbón-Parma exiliados en Suíza, trataron de retomar o trono húngaro en dúas ocasións en 1921, sen éxito.
Os **intentos de restauración de Carlos de Habsburgo** foron dúas viaxes que realizou o último emperador austrohúngaro, Carlos I de Austria e IV de Hungría, a Hungría coa intención de recuperar o trono do reino. Ambos os intentos resultaron infrutuosos e levaron ao exilio definitivo do antigo monarca, o afianzamento da rexencia e a abolición definitiva da dinastía Habsburgo no país.

O primeiro intento, realizado durante a Semana Santa de 1921, fracasou ante a negativa do rexente Miklós Horthy de entregar o poder a Carlos, quen se trasladou á capital húngara sen contar co apoio militar necesario para forzar a súa restauración. A hostilidade dos países veciños e da Tripla Entente, así como a falta de apoio militar suficiente, fixeron que desistise aos poucos días e regresase a Suíza.

O 21 de outubro de 1921 voou en avión de novo a Hungría onde reuniu un continxente de soldados partidarios da súa causa para marchar sobre Budapest. Esta vez logrou chegar ata as aforas da capital sen apenas incidentes, pero alí houbo de enfrontarse aos grupos armados que Horthy e os seus seguidores rapidamente lograron reunir e que lograron vencer ás súas forzas, en parte grazas á traizón do xeneral Pál Hegedüs, comandante destas, quen se confabulou con Horthy. Derrotado, o ex-emperador e a súa esposa foron entregados á Entente, que os enviou ao seu exilio final na illa portuguesa de Madeira.

Antecedentes
------------

O 3 de abril de 1919, o Goberno austríaco de Karl Renner logrou aprobar sen oposición a lei que expulsaba perpetuamente os membros da casa de Habsburgo do territorio austríaco, confiscaba os seus bens e eliminaba os seus dereitos nobiliarios. Checoslovaquia xa fixera o propio a comezos de novembro de 1918, apenas rematou a Gran Guerra.

Para acoller o ex-monarca, o Goberno suízo esixiu que escollese a súa residencia nos cantóns interiores ou no oeste do país, lonxe da fronteira austríaca. Tras varias semanas de procura, instalouse en maio na «vila Prangin», unha ampla casa de campo nun terreo arborado ás beiras do lago de Xenebra. O 5 de maio de 1919, naceu un novo fillo da parella, ao que puxeron o nome de Rodolfo, na honra do fundador da dinastía.

En abril formouse un goberno contrarrevolucionario baixo protección francesa na cidade húngara de Szeged, na que se organizaron unidades de oficiais. Unha delas, o «batallón Ostenburg», desempeñou un papel crucial nos intentos de restauración de Carlos no trono húngaro. Outra delas, a «división Lehar», recrutada durante o verán grazas aos fondos roubados ao Goberno revolucionario de Béla Kun en Viena, concentrouse en Estiria oriental coa intención de pasar a Hungría. Tras a caída da República Soviética Húngara, o seu comandante, o coronel Antal Lehar, leal a Carlos, pasou coas súas tropas a Hungría, instalouse xunto á fronteira e estableceu unha zona favorable ao monarca. A finais do verán de 1919, Carlos xa decidira tratar de regresar a Hungría e retomar o trono, pero houbo de esperar á firma do tratado de paz de Hungría para evitar a imposición de condicións máis duras para o país pola súa restauración.

O 1 de marzo de 1920, Miklós Horthy, antigo almirante e comandante en xefe da frota austrohúngara durante a primeira guerra mundial, foi elixido rexente do restaurado reino de Hungría. A pesar da súa presunta fidelidade a Carlos, o rexente esixiu un xuramento de lealdade á súa persoa dos oficiais do exército que desconcertou o ex-monarca e o fixo dubidar da posición de Horthy.

Primeiro intento de restauración
--------------------------------

O rexente húngaro Miklós Horthy, en abril de 1921, días despois do primeiro intento de restauración. Horthy, que mantivera unha postura ambigua ante Carlos, negouse a cederlle o poder, pero obtivo numerosos títulos durante a entrevista co ex-monarca.
O plan orixinal consistiu en trasladarse ata Viena no expreso París-Múnic-Viena. A primeira parte da viaxe, a máis perigosa, foi no traslado desde Prangins a Basilea e o abandono de Suíza, que Carlos tiña prohibido. O 24 de febreiro de 1921, o cuñado de Carlos e irmán de Zita, o príncipe Sixto de Borbón-Parma, conseguiu en París un pasaporte falso para o ex-soberano, que lle entregou o tenente coronel británico Strutt, que non contaba con ordes nin permiso do seu Goberno para axudar a Carlos.

O 24 de marzo de 1921, o ex-emperador Carlos tomou o tren en Nyon, fixo transbordo en Berna e cruzou a fronteira francesa por Alsacia a través dun simple paso fronteirizo. Abandonou secretamente Suíza acompañado dun sacerdote e dun dos seus partidarios. Tras desprazarse a Estrasburgo en automóbil, tomou un tren para Viena ao día seguinte (Venres Santo), dirixíndose a Hungría cun pasaporte diplomático español falso conseguido en París a nome do «señor Sánchez» para restaurar a monarquía húngara e ser proclamado rei, alegando que podería contar con apoio do goberno francés para iso. En Salzburgo o seu acompañante mostrou o seu pasaporte, que contaba con visados de Alemaña, Austria, Francia e Checoslovaquia, á policía austríaca, explicando que o seu compañeiro retirouse a descansar por mor dunha doenza.

Chegou a Viena ás 10:50 p.m. abordou un taxi finxindo buscar aloxamento en hoteis, todos cheos por tratarse se Semana Santa, para dirixirse a continuación ao seu verdadeiro destino, a casa dun conde húngaro en Viena que participara nas negociacións de paz de 1917 e a quen, porén, non se lle avisou da inminente chegada de Carlos.

Ao día seguinte, Sábado Santo (26 de marzo), Carlos viaxou ata a fronteira húngara acompañado polo conde en dous taxis, finxindo entón ser un funcionario da cruz vermella británica. Carlos tinguiuse de negro o bigote e levou lentes de conducir para evitar ser recoñecido, aínda que durante o paso pola fronteira non tivo problema algún, afeitos os gardas ás frecuentes visitas do conde á súa facenda húngara. Pasada a fronteira, Carlos e o conde tiveron que abandonar o coche e tomar un carro para chegar ao palacio arcebispal de Szombathely pasadas as dez da noite. O arcebispo tampouco tiña coñecemento da chegada de Carlos e estaba ceando cun ministro do Goberno, que confirmou a súa lealdade ao ex-monarca. Inmediatamente, Lehar presentouse ante Carlos e un dos seus oficiais foi avisar o primeiro ministro, o conde Pál Teleki, quen se atopaba de caza nas proximidades.

Ao día seguinte, o Domingo de Resurrección, Teleki presentouse ás 4:30 da mañá no palacio arcebispal e tratou de convencer a Carlos de que abandonase o seu intento de restauración. Teleki aconsellou ao antigo soberano que se retirase a Suíza ou continuase ata Budapest. Tras convencer a Carlos de que Horthy cedería o poder en canto o ex-monarca chegase á capital e comprometéndose a regresar de inmediato a Budapest para comunicarlle o seu regreso a Horthy. Teleki partiu unha hora antes que Carlos cara á cidade, aínda que chegou, con todo, despois ca el. Carlos, o conde Sigray e dous oficiais da unidade de Lehar viaxaron a Budapest en automóbil. Alí, onde Teleki non avisara a Horthy aínda, un edecán do rexente anuncioulle ao rexente a chegada do ex-emperador. Carlos logrou reunirse en segredo co almirante Horthy no palacio real; Horthy rexeitou nunha discusión persoal apoiar a restauración inmediata alegando que Francia e Gran Bretaña se opoñerían a tal proxecto, entre outros argumentos, así como o seu xuramento ao Parlamento. Tras dúas horas de conversa, Carlos confirmou a Horthy como duque de Otranto e Szeged (títulos que xa se outorgara el mesmo) e concedeulle a maior condecoración austrohúngara, a gran cruz da orde militar de María Teresa. Non conseguiu, con todo, que accedese a entregarlle o poder. Sen forza armada para impoñer a súa vontade e con forzas hostís na antecámara, Horthy rogou a Carlos que non levase a cabo ningunha acción sen consultala antes con el e logrou que se retirase esa noite a Szombathely, non sen antes suxerir a Carlos que debía utilizar as súas forzas para marchar sobre Viena e lograr unha dobre restauración. Horthy comprometeuse mentres a preparar o regreso do ex-monarca e Carlos esixiu que se unise a el en Szombathely nun prazo de tres semanas. No camiño de regreso o seu coche avariouse e un campesiño da zona houbo de trasladalo ao seu destino, despois de ser convidado a beber nunha taberna local onde foi aclamado. Carlos chegou ao seu destino ás cinco da mañá do 28 de marzo.

Mentres, Horthy chamou o representante francés para corroborar se Carlos efectivamente contaba co apoio galo, ao que aquel respondeu cunha rotunda negativa tras consultar con París. Ao día seguinte, os representantes francés e británico mostraron a súa total oposición á restauración de Carlos, paso ao que seguiron as protestas dos Gobernos italiano, iugoslavo, checoslovaco e romanés. Os Gobernos de Belgrado e Praga anunciaron estar dispostos a invadir Hungría e ocupar Budapest coas súas tropas para impedir a restauración dun Habsburgo no trono que, segundo temían, podería intentar o restablecemento do Imperio Austrohúngaro e ameazar a independencia dos seus países. O 30 de marzo de 1921, Horthy fixo unha proclamación, agradecendo a lealdade do exército e declarando a inconveniencia dun cambio de Goberno, sen chegar a mencionar o rei. Con tropas insuficientes para tomar o poder pola forza, o primeiro intento de restauración de Carlos IV de Hungría fracasou.

Carlos e Horthy acordaron suspender as súas conversas durante tres semanas para atopar unha solución pero, durante este tempo, os nacionalistas húngaros temían que a coroación de Carlos significase resucitar o predominio austríaco sobre Hungría e lograron que o Parlamento maxiar impedise a restauración de Carlos o 1 de abril de 1921. O mesmo día, a xunta de embaixadores da Entente, reunida en París, declaraba a súa oposición a aceptar a restauración. Ante iso o ex-emperador, que ao parecer esperaba ser chamado para reinar tras vencer o prazo de tres semanas e cada vez con máis presións, retirouse de Hungría o 4 de abril, sentíndose traizoado por Horthy, pero aclamado pola poboación. Escoltado por tropas británicas ao seu paso por Austria, houbo de atravesar unha manifestación na súa contra de traballadores austríacos, que provocou momentos de tensión. Finalmente, logrou cruzar o país e alcanzar territorio helvético a media tarde.

Regreso a Suíza
---------------

Ao seu regreso a Suíza, o Goberno do país endureceu as súas condicións para darlle asilo a Carlos que debía de ser, en todo caso, temporal. A comezos de maio, a familia trasladouse ao palacio de Hertenstein. Horthy mantivo a súa actitude ambigua co ex-emperador.

Junkers F 13, o avión de seis prazas que levou a parella imperial de regreso a Hungría en outono de 1921.
Mentres, en Hungría, o gabinete de Pál Teleki —que contiña un certo número de partidarios da restauración de Carlos— dimitiu e foi substituído por un novo Goberno con István Bethlen á fronte. Horthy seguiu asegurando a Carlos a súa futura restauración a principios de setembro, aínda que lle comunicou que o seu intento de primavera complicara a situación.

A comezos de agosto, un enviado de Carlos logrou recrutar dous pilotos húngaros que debían levalo de volta a Hungría. A finais de mes, atopouse o avión que debía transportalo, un Junkers F.13 monomotor almacenado no aeródromo de Dübendorf, nos arredores de Zürich.

Aínda que desexaba atrasar o seu regreso a Hungría ata a primavera do ano seguinte, as purgas de partidarios en Hungría —tanto no Exército como na administración—, persuadírono de manter a volta para o outono. A data do regreso decidiuse unha vez que se soubo que a unidade de Ostenburg, que fora trasladada a Sopron pola disputa con Austria sobre o control do territorio, ía ser trasladada a Budapest e disolta o 23 de outubro de 1921. Carlos decidiu presentarse en Hungría nesa mesma data.

Segundo intento de restauración
-------------------------------

O coronel Antal Lehár, ascendido por Carlos a xeneral e ministro de Defensa do efémero Goberno formado durante o segundo intento de restauración. Foi relevado do mando a petición propia durante os choques coas forzas leais ao rexente Miklós Horthy.
A mañá do 20 de outubro, Carlos e Zita partiron de Hertenstein finxindo retirarse para celebrar privadamente o seu aniversario de vodas, que era o día seguinte. Cambiaron pronto de automóbil e trasladáronse xa con nova identidade ao aeródromo onde os esperaba o seu avión. Alí non foron recoñecidos e non se lles solicitou documentación algunha. Pasado o mediodía e con bo tempo, engalaron por primeira vez nas súas vidas. Cando sobrevoaban Kampen en Baviera, o motor avariouse e o avión comezou a descender, pero lograron arrincalo de novo e aterrar nunha granxa húngara ás 16:10 da tarde, preto do castelo do conde Cziráky.

Carlos seguido de Zita pasando revista a unha garda de honra en Sopron o 21 de outubro de 1921, tras a súa chegada a territorio húngaro.
Tras certa confusión, pois non se lles esperaba ata o día seguinte, o coronel Lehár e o coronel Ostenburg recibiron pronto a noticia da chegada da parella real. Estes foron trasladados aos cuarteis militares en Sopron, onde os esperaban algúns dos seus partidarios, políticos e aristócratas. Ostenburg, que abandonara os vagóns que debían trasladar as súas tropas á capital non esperando xa ese día a chegada do ex-emperador, tivo que recuperalos rapidamente de mans duns campesiños que os tomaron para enviar os seus produtos, o que atrasou a marcha cara á capital.

Os oficiais e soldados acuartelados tiveron que xurar fidelidade a Carlos, medida que a ex-emperatriz impuxo para asegurarse o apoio militar. Pouco despois formouse un novo Goberno no que István Rakovszky foi nomeado primeiro ministro, Gyula Andrássy, ministro de Exteriores e Lehár, de Defensa. Carlos podía contar co apoio de importantes políticos e oficiais, ademais do da poboación local e o do clero católico. Ás once da noite, considerouse todo disposto para partir cara a Budapest e comezou o lento avance por ferrocarril.

Na súa marcha cara a Budapest ao día seguinte, 22 de outubro de 1922, o rei non atopou oposición ata alcanzar Győr e foi ben recibido nas estacións que foi cruzando. En Győr chegoulle o telegrama de Horthy, que solicitaba que detivese a súa marcha, petición que foi ignorada. Tamén o foron as ordes do rexente ás guarnicións ao longo do percorrido para que detivesen a marcha de Carlos e os seus partidarios. O tren real viaxaba acompañado doutros catro cargados de tropas. A noite do 22, Gyula Gömbös recrutou voluntarios entre os estudantes da capital, aos que se lles indicou que marchaban contra as tropas checoslovacas, para deter o avance das tropas de Carlos, xa nos arredores de Budapest.

A mañá do domingo 23 de outubro, cando as forzas de Ostenburg avanzaban de Bia-Torbagy a Kelenföld para unirse a un batallón de infantaría que os esperaba para marchar sobre a capital, as forzas de Gömbös rexeitaron o avance. Lehar, recentemente ascendido a xeneral, solicitou ser relevado do mando e que se nomease o xeneral Pál Hegedüs, de dubidosa lealdade pero recomendando polo leal Lehar. Ante o estancamento dos combates, Hegedüs ofreceuse a acudir á fronte e lograr a deserción das unidades de Horthy a Carlos pero, en lugar diso, cruzou as liñas para tratar con Horthy e Gömbös en Budapest. Hegedüs regresou xunto a Carlos, informou do complicado dunha posible ofensiva ante as medidas defensivas tomadas por Horthy e comunicou a solicitude de tregua deste, que Carlos concedeu tratando de evitar os combates. Á vez, Hegedüs prometeu solicitar reforzos para completar o asalto á capital.

O Goberno anunciou a chegada do ex-monarca o día anterior e expresou a necesidade de que abandonase territorio húngaro, mostrándose disposto a tomar as medidas que fosen necesarias para logralo. Ordenouse ás tropas deter o avance de Carlos e a prohibición de xurarlle fidelidade. Á vez, o Goberno checoslovaco anunciou que o regreso de Carlos sería considerado *casus belli* e tomaría medidas xunto cos seus aliados da Pequena Entente; ordenou ao día seguinte a mobilización, que tamén se puxo en marcha en Iugoslavia. Pola tarde, os Gobernos da Pequena Entente enviaron tropas á súa fronteira húngara para impedir que Carlos fose restaurado. Os checoslovacos pecharon a fronteira.

División de Austria-Hungría en 1918.
     Imperio de Austria en 1914
     Reino de Hungría en 1914
     Bosnia e Hercegovina en 1914
As liñas vermellas sinalan as fronteiras posteriores á desintegración do Imperio. 

Na mañá do luns 24 de outubro, antes de que expirase a tregua, as unidades de Horthy, que recibiran as mellores posicións nas negociacións da mesma grazas a Hegedüs, rodearan as unidades de Carlos. As escaramuzas entre os dous bandos acabaron coa derrota das tropas reais pola chegada de reforzos inimigos das provincias e pola traizón do novo comandante, o xeneral Hegedüs, que colaborara coas forzas de Horthy. Carlos prohibiu prolongar a resistencia, considerada xa inútil.

O Goberno de Bethlen esixiu a rendición incondicional, garantindo a seguridade da parella imperial e comprometéndose a tratar cos Aliados sobre a súa residencia definitiva. A cambio reclamou a abdicación formal ao trono húngaro. Carlos e Zita trasladáronse ao castelo de Tata, ofrecido polo conde Esterhazy.
O 27 de outubro, os franceses solicitaron a entrega de Carlos e Zita á frota naval británica do Danubio. O día anterior, a conferencia de embaixadores Aliados reunida en París recordara ao Goberno de Budapest os seus anteriores avisos e esixido tanto a proclamación do destronamento de Carlos como o seu abandono de territorio húngaro. Mentres, Carlos e Zita foron trasladados á abadía de Tihany, nunha península setentrional do lago Balatón. Carlos negouse a asinar a súa abdicación.

O día 29 de outubro e a instancias de Benes, os Aliados esixiron a renuncia de toda a casa de Habsburgo ao trono húngaro, ou unicamente a de Carlos. O Parlamento húngaro aprobou finalmente a lei que destronaba a Carlos e a súa dinastía o 5 de novembro.

Consecuencias
-------------

O día 31 de outubro Carlos e Zita embarcaron no Danubio nun barco británico camiño do Mar Negro. Viaxaron máis tarde en tren e o 7 de novembro subiron a bordo do cruceiro británico HMS *Cardiff* a través de Istambul e Xibraltar ao seu exilio definitivo en Madeira, onde desembarcaron o 11 de novembro.
 Alí Carlos morreu de pneumonía o 1 de abril de 1922.

Os intentos de restauración acabaron co destronamento definitivo da dinastía Habsburgo en Hungría e aceleraron a alianza dos países veciños na Pequena Entente. Afianzaron tamén o poder do rexente Horthy, que se mantivo no poder ata outubro de 1944.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Roucek 1982, p. 465.
2. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 249.
3. 1 2  Sutter-Fichtner 1977, pp. 445-461.
4. 1 2 3 4  Brook-Shepherd 1969, p. 251.
5. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 252.
6. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 254.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8  Szilassy 1971, p. 84.
8. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 260.
9. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 261.
10. 1 2 3 4 5 6  Brook-Shepherd 1969, p. 262.
11. 1 2 3 4  Roucek 1982, p. 463.
12. 1 2 3 4 5 6  Szilassy 1971, p. 87.
13. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 263.
14. 1 2 3  Szilassy 1971, p. 85.
15. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 264.
16. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 165.
17. 1 2 3 4  Brook-Shepherd 1969, p. 265.
18. 1 2 3 4  Szilassy 1971, p. 86.
19. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 267.
20. 1 2 3 4 5 6  Brook-Shepherd 1969, p. 268.
21. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 269.
22. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 270.
23. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 271.
24. 1 2 3 4 5 6 7  Roucek 1982, p. 464.
25. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 272.
26. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 274.
27. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 275.
28. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 276.
29. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 277.
30. ↑  Szilassy 1971, p. 88.
31. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 282.
32. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 281.
33. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 283.
34. 1 2 3 4 5  Brook-Shepherd 1969, p. 285.
35. 1 2 3 4 5 6 7 8  Szilassy 1971, p. 94.
36. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 286.
37. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 288.
38. 1 2 3  Brook-Shepherd 1969, p. 289.
39. 1 2 3 4  Szilassy 1971, p. 95.
40. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 290.
41. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 291.
42. 1 2 3  Szilassy 1971, p. 97.
43. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 292.
44. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 293.
45. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 295.
46. 1 2  Szilassy 1971, p. 96.
47. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 296.
48. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 297.
49. 1 2  Szilassy 1971, p. 98.
50. 1 2  Brook-Shepherd 1969, p. 298.
51. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 299.
52. 1 2  Szilassy 1971, p. 99.
53. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 300.
54. 1 2  Szilassy 1971, p. 100.
55. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 307.
56. ↑  Brook-Shepherd 1969, p. 313.
57. 1 2  Szilassy 1971, p. 101.
58. ↑  Roucek 1982, p. 466.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hungría*** |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Intentos de restauración no trono de Carlos IV de Hungría Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Brook-Shepherd, Gordon (1969). *The last Habsburg* (en inglés). Weybright and Talley. p. 358. OCLC OL5683966M.
* Pastor, Peter (1976). *Hungary Between Wilson and Lenin* (en inglés). East European Monograph. p. 191. ISBN 9780914710134.
* Roucek, Joseph S. (1982). "The Problems connected with the Departure of Karl the Last from Central Europe". *East European Quarterly* (en inglés) **15** (4): 453–468.
* Sutter-Fichtner, Paula (1977). "The Habsburg Empire in World War I, a final Episode in dynastic History". *East European Quarterly* (en inglés) **11** (4): 445–461.
* Szilassy, Sándor (1971). *Revolutionary Hungary 1918-1921* (en inglés). Danubian Press. pp. 141. ISBN 9780879340056.