Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Couselo.

| Couselo*Umbilicus rupestris* |
| --- |
| Couselo |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Saxifragales |
| Familia: | Crassulaceae |
| Subfamilia: | Kalanchoideae |
| Tribo: | Umbiliceae |
| Xénero: | *Umbilicus* |
| Especie: | ***U. rupestris*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Umbilicus rupestris***Salisb. & Dandy, 1948 |

O **couselo** ou **conchelo** é unha planta rupícola, denominada cientificamente ***Umbilicus rupestris*** (tamén  *Umbilicus pendulinus*), pertencente á familia das crasuláceas *Crassulaceae*, con flores e perenne. É moi común nos muros de toda Galiza.

Descrición
----------

*Umbilicus rupestris* en flor.
As flores en espiga e aspecto de campaíñas desta planta aparecen entre abril e xullo e os froitos madurecen durante o verán. O nome latino de umbilicus, é dicir "embigo" ou "umbigo", alude ao aspecto das follas redondeadas, provistas dunha pequena depresión no centro que lembra un embigo, metáfora que se conserva p. ex. no nome castelán de *ombligo de Venus* ou no inglés *navelwort*. Mentres en galego, designacións como *couselo*, *coucelo* ou *couchelo*, remontan ao latín \*calicellus, "cálice pequeno", lembrando a flor, xunto o pequeno rabiño ou pedúnculo que a sostén, unha "copiña". Noutras designacións galegas, porén, o que lembra é un "chapeo": *capelo*, *pucho das paredes*.

As flores, como se dixo, teñen aspecto de campaíñas, e nacen ó longo dun comprido pedúnculo vertical. As flores aparecen unha vez, o individuo alcanza a madurez tras varios anos de desenvolvemento e son de cor verde pálida, que co tempo adquire tons rosados vermellizos.

A diferenza doutras plantas, o couselo, xunto con outras especies do xénero das Crasuláceas, realizan a fotosíntese pola noite. Para isto abren os seus estomas (poros presentes nas follas) pola noite. Deste xeito a deshidratación redúcese a cambio de perder eficiencia enerxética. Este proceso metabólico é coñecido coma metabolismo ácido: O CO2 capturado pola noite, degrádase polo día para a súa liberación. Deste xeito o consumo de auga é mínimo.

Distribución e hábitat
----------------------

É unha planta ben espallada polo sur e oeste de Europa, aínda que a primeira identificación científica foi feita polo naturalista francés Pierre Belon (1517-1564) no Oriente Próximo. Abrangue a Europa mediterránea, Portugal, Irlanda, Gran Bretaña e Bulgaria.

É unha planta que medra ben en fendas de paredes, de tellados, ou de rochas, húmidas e sombreadas. Medra sobre un substrato complicado e con escaseza de auga, grazas a isto evita especies competidoras.

Usos
----

As follas son comestíbeis, pois son tenras e de gosto agradábel. Usouse na composición de xaropes domésticos para doenzas pectorais ou con fins diuréticos.

Os couselos empréganse tamén para curar grans, carafunchos ou úlceras, quitando o pelello da folla para poñelo no gran ou na ferida.

O zume, mesturado con aceite, empregábase contra a dor das queimaduras, segundo o dicionario de Eladio Rodríguez González. Outros etnógrafos (Ben-Cho-Shey ou Rivas Quintas) recollen este mesmo uso terapéutico coas follas fritidas en aceite, envoltas nunha folla de verza e postas a quentar na borralla da lareira; logo, ben quente, colócase sobre as frieiras.

Sinónimos
---------

* *Cotyledon neglecta* Cout.
* *Cotyledon ombilicus* Lam.
* *Cotyledon pendulina* (DC.) Vierh. *nom. illeg.*
* *Cotyledon rupestris* Salisb.
* *Cotyledon tuberosa* Halácsy
* *Cotyledon umbilicata* Lam.
* *Cotyledon umbilicifolia* Stokes
* *Cotyledon umbilicus-veneris* L.
* *Cotyliphyllum erectum* Link
* *Cotyliphyllum umbilicus* Link
* *Umbilicus botryoides* Hochst. ex A.Rich.
* *Umbilicus neglectus* (Cout.) Rothm. & P.Silva
* *Umbilicus pendulinus* DC.
* *Umbilicus simplex* K.Koch
* *Umbilicus umbilicatus* (Lam.) Breistr.
* *Umbilicus vulgaris* Batt. & Trab.

Taxones infraespecíficos aceptados
----------------------------------

* *Umbilicus rupestris* var. *truncatus* (W.Dod) Rowley
* *Umbilicus rupestris* var. *velenovskyi* (Rohl) Rowley

Nome vulgar
-----------

Tamén é coñecida en galego por outros nomes vulgares: *coucelo*, **orella de frade**, **conchelo**, *couchelo*, *capelo* ou *pucho das paredes*.

Galería de imaxes
-----------------

* Couselos en Galiza
* Couselo en flor
* Flores do couselo

Notas
-----

1. ↑  "El sensual ombligo de Venus". Revista *Quercus* caderno 333, novembro de 2013 *(en castelán)*
2. 1 2  *Umbilicus rupestris* en The Plant List
3. ↑  '*Diccionario das ciencias da natureza e da saúde (A-C)*. A Coruña, Deputación da Coruña, 2000; *Termos esenciais de botánica*. Santiago de Compostela, Universidade, 2004; *Vocabulario de ciencias naturais*. Santiago de Compostela, Xunta, 1991; *Gran dicionario Xerais da lingua galega*. Vigo, Xerais, 2009; *Dicionario da Real Academia Galega*. A Coruña, RAG, 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2719123
* GEC: 0162673
* MAG: 2778688069

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 140500
* Dyntaxa: 266218
* Ecocrop: 49982
* EOL: 2867524
* EPPO: UMLRU
* EUNIS: 168389
* GBIF: 7334368
* iNaturalist: 129454
* IPNI: 277005-1
* ISC: 117721
* NBN: NBNSYS0000003488
* NCBI: 91168
* PlantList: kew-2446661
* POWO: ID
* Soortenregister: 179341
* TAXREF: 128215
* Tela Botanica: 70339
* Tropicos: 8900188

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: X68TXR7V4Y

 |