Coxíns do zaque no 2015.
Os **Coxíns do Zaque** é un sitio arqueolóxico muisca que se atopa na cidade de Tunja, Boyacá, que na época da Confederación muisca se chamaba Hunza. Os *coxíns* son dúas pezas de pedra redondas empregadas na relixión muisca para adorar ó deus do Sol, Sué, e á súa muller a deusa da Lúa, Chía. Cando os conquistadores españois chegaron ó territorio muisca no século XVI, chamáronos *Cojines del Diablo*.

Contexto
--------

Durante o período anterior á conquista española das nacións chibchas, as terras altas dos Andes colombianos (Altiplano Cundiboyacense) estaban poboadas polos muiscas. Esta avanzada civilización tiña a súa propia relixión e rituais, que xiraban arredor de dúas deidades importantes, Sué e Chía. Os territorios do norte eran gobernados polo *iraca* de Sugamuxi, o *tundama* de Tundama e o *zaque* de Hunza.

Descrición
----------

Os coxíns son dúas pedras circulares de pedra que se atopan na base do outeiro de San Lázaro, en Tunja. O coxín situado máis ó norte mide 1,1m de diámetro e o situado máis ó sur 1m. As pedras están orientadas segundo a elipse e teñen unha parte inclinada orientada ó oeste e unha parte cha orientada ó leste. As pedras eran usadas polo Zaque para axeonllarse e adorar a Sué no amencer.

Os coxíns foron estudados en 1847, e en 1928 a cidade de Tunja converteu as pedras nun sitio arqueolóxico.

### Rituais e festividades

Cada maña, o *Zaque* marchaba en procesión dende o seu *bohío* en Hunza até os coxíns. Ademais dos rituais diarios, relacionados coa sementeira e a colleita, outros rituais eran realizados nos coxíns.

O calendario muisca definía os meses de sementeira e colleita, que cadran cos meses de marzo e setembro do calendario gregoriano. Para incrementar a fertilidade das terras, os muiscas celebraban festivais para os deuses arredor dos coxíns do Zaque. Durante estes festivais, os muiscas danzaban en grupos, collidos das mans e cantando e tocando frautas, ocarinas e outros instrumentos. Ademais, tamén bebían a chicha.

Nalgunhas ocasións, os nenos de doce anos (*moxas*) que eran capturados doutros pobos veciños, eran sacrificados ós deuses nos coxíns do Zaque. As testas dos mozos eran apoiadas nos coxíns, despois eran decapitados e deixábase que o seu sangue regase os coxíns. Os muiscas deixaban alí os corpos como alimento para Sué, e eran retirados despois duns poucos días.

Notas
-----

1. ↑  *(en castelán)* Cojines del Zaque - Pueblos Originarios
2. ↑  *(en castelán)* Archaeology of the Cojines del Zaque Arquivado 02 de xuño de 2016 en Wayback Machine. - Banco de la República
3. ↑  *(en castelán)* Rituals on the Cojines del Zaque Arquivado 01 de decembro de 2017 en Wayback Machine.
4. ↑  *(en castelán)* Description Cojines del Zaque
5. ↑  *(en castelán)* Leyendas, mitos, espantos y romerías de Tunja Arquivado 01 de decembro de 2017 en Wayback Machine.

| * v
* c
* e
Pobo muisca |
| --- |
| Historia dos muiscas | 
* Período Herrera (-800 a 800)
* Confederación muisca (~1450 a 1540)
* Batalla de Pasca (~1470)
* Batalla de Chocontá (~1490)
* Batalla de Tocarema (1538)
* Conquista española
* Cabido Maior do Pobo Muisca (2002)

 |
| Temas | 
* Agricultura
* Arquitectura
* Arte
	+ Balsa
* Astronomía
* Calendario
* Economía
* Flora e fauna
* Gastronomía
	+ Chicha
* Lingua
	+ Duit
	+ Numeración
* Militarismo
	+ Güecha
* Momificación
* Música
* Mitoloxía
	+ El Dorado
* Relixión
	+ *Tunjo*
* Tejo
* As mulleres na sociedade muisca
	+ Zoratama

 |
| Mitoloxía | 
* Chiminigagua
* Bachué
* Chía
* Sué
* Bochica
* Huitaca
* Chibchacum
* Cuchavira
* Nencatacoa
* Chaquén
* Chibafruime
* Guahaioque

 |
| Lugares | 
* Templos
	+ Templo do Sol
	+ Templo da Lúa
	+ Coxíns do Zaque
* Auga
	+ Lagoa de Fúquene
	+ Lagoa de Guatavita
	+ Lagoa de Iguaque
	+ Lagoas de Siecha
	+ Lago de Tota
	+ Fervenza do Tequendama

 |
| Gobernantes do norte | 
* *Zaques* de Hunza
	+ Hunzahúa
	+ Michuá
	+ Quemuenchatocha
	+ Aquiminzaque
* *Iraca* de Sugamuxi
	+ Nompanim
	+ Sugamuxi
* *Tundama* de Tundama

 |
| Gobernantes do sur | 
* *Zipas* de Bacatá
	+ Meicuchuca
	+ Saguamanchica
	+ Nemequene
	+ Tisquesusa
	+ Zaquesazipa
* *Cacique* de Turmequé
	+ Diego de Torres y Moyachoque

 |
| Nos medios | 
* *Tundama* (filme de 2020)
* *NovaMundi: The Spear of Chaquén* (videoxogo de 2021)

 |

* Portal:Colombia
* Portal:Pobos indíxenas de América