A **parda alpina** (Braunvieh) é unha raza de vaca doméstica autóctona dos Alpes suízos e presente en varias subrazas por toda a zona alpina. Así é denominada como ***Braunvieh*** en alemán (en galego traducido por "vaca moura") ou ***Bruna alpina vecchia ceppo,*** en italiano. Orixinariamente era unha raza de tripla aptitude, usada para a produción de leite, carne e traballo; as vacas pardas alpinas modernas dedícanse maioritariamente á produción láctea. É a raza da cal proveñen as actuais razas suízas Brown Brown e American Brown .

Historia
--------

A pardo alpina derívase das vacas de cor marrón agrisada criadas dende a Idade Media no cantón de Schwyz (Suíza central). Documentos de finais do século XIV no mosteiro de Einsiedeln documentan a exportación deste gando a Vorarlberg, agora parte de Austria. O primeiro libro xenealóxico coñecido por unha raza de gando é precisamente o da pardo alpina conservado na abadía de Einsiedeln de 1775 a 1782. Unha descrición de 1795 do gando de Schwyz defíneo como o máis grande e o mellor do país.

A pardo alpina foi exhibida na Exposición Universal de Agricultura, Industria e Belas Artes de París (1855) e na Grande Exposición de Londres (1862).

As vacas de Schwyz e outras dúas razas de gando pardo alpino foron recoñecidas en 1875, e en 1879 uníronse nun só libro xenealóxico co nome de Schweizerische Braunvieh. En 1897 fundouse a asociación de criadores Verbands Schweizerischer Braunviehzucht-Genossenschaften en Bünzen, no cantón de Aargau .

Entre 1967 e 1998 houbo unha reprodución cruzada substancial de Braunvieh con Brown Swiss co obxectivo de mellorar o rendemento do leite, as dimensións físicas e a conformación da ubre. En Alemaña, o que comezou como un programa de mellora converteuse nun programa de substitución e en 1994 a contribución xenética de Brown Swiss a Braunvieh alcanzou o 60%.

### Historia en España

Dende o ano 1956 até a década de 1970 o Ministerio de Agricultura importou ininterrompidamente tódolos anos lotes de novillas de parda alpina, procedentes sobre todo de Suíza e Austria (aínda que tamén en menor medida de Alemaña, Francia e Italia) que foron vendidas a gandeiros da metade norte de España (Cordilleira cantábrica, Pireneos e submeseta norte).

Loxicamente adaptáronse moi ben por ser gando rústico e aproveitouse para un triplo propósito, converteuse na raza máis numerosa da metade norte e chegou a desprazar ou extinguir por absorción a maioría das variedades ou razas locais preexistentes. Hoxe e día en territorios como León ou Cataluña existen razas locais descendentes integramente de exemplares de parda alpina.

Actualidade
-----------

Hoxe día existen dous tipos de parda alpina: a parda alpina suíza, de vocación leiteira e a parda alpina orixinal, como raza mixta de carne e de leite. Os descendentes desta raza atópanse amplamente estendidos por toda a montaña leonesa, así como tamén en Palencia, Asturias e Cantabria.

En Suíza rexistráronse 216.000 femias e preto de 1.200 machos censados no libro xenealóxico. No transcurso da tempada 2002/03, rexistráronse 192.011 lactacións, cunha media de produción en 300 días de 6.454 Kg, cun contido en graxa de 3,99% e 3,31% de proteína. En Suíza aínda se crían ao redor de 4.000 alpinas orixinais, que tamén están inscritas en control leiteiro.

Esta raza resulta interesante para os gandeiros pola calidade do seus ubres e das súas patas. Ademais, está estendida a nivel mundial pola súa lonxevidade, capacidade de adaptación, fertilidade e aptitudes para pastar. Posúe unha importante produción de proteína de calidade e soporta condicións difíciles de manexo. Outra virtude da parda alpina é a súa facilidade no ordeño, calidade que é apreciada a nivel global.

Actualmente a variante que foi introducida en maior escala na década de 1960 na rexión de León é coñecida como "parda de montaña".

### Razas derivadas da pardo alpina

* Parda de montaña cantábrica (con núcleo na provincia de León).
* Parda de montaña pirenaica (con núcleo na provincia de Huesca).
* Parda dos Pireneos ou *Bruna dels Pirineus* (con núcleo na provincia de Lleida).
* Parda suíza ou *Brown Swiss* (orixinaria do Canadá e os Estados Unidos).

Morfoloxía
----------

A parda alpina é unha vaca de capa uniforme parda ou gris-parda, co nariz negro e bocibranca. Os cornos son curtos e delgados, e claros coas puntas escuras. O fociño é de cor gris lousa rodeado dun halo branco. As orellas están forradas con longos pelos brancos que lembran aos animais de peluche. O touro é máis escuro na cruz. Mide 135 a 140  cm á cruz de 600 a 700  kg

Uso
---

Trátase dunha vaca de aptitude leiteira. Dependendo da zona a produción oscila entre 7.200 (rexións de montaña) e 12.000 litros ao ano.

Notas
-----

1. 1 2  Felius & Beerling & Buchanan & Theunissen (2014)
2. ↑  Wallrath Medicus, Ludwig (1795). *Bemerkungen über die Alpen-Wirtschaft auf einer Reise durch die Schweiz* (en alemán). (citado por Engeler). Leipzig: Gräff.
3. ↑  Engeler, Willy (1947). *Das schweizerische Braunvieh: Monographie und Quellenwerk über die Braunviehrasse, ihre Verbreitung, Züchtung und Förderung in Geschichte und Gegenwart* (en alemán). Frauenfeld: Huber.
4. ↑  "El MAPA ‘bautiza’ a la vaca Parda Alpina como Parda de Montaña". *agroterra.com* (en s). 21-1-2004. Consultado o 26-11-2019.
5. ↑  "La Asociación. La Raza Parda de Montaña". *pardamontana.es* (en castelán). Consultado o 26-11-2019.
6. ↑  "Historia de la Asociación Aragonesa C.G.R.P.M (Parda de Montaña)". *pardademontana.com* (en castelán). Consultado o 26-11-2019.
7. ↑  "QUÉ ES LA RAZA BRUNA". *brunadelspirineus.org* (en castelán). Archived from the original on 29-10-2015. Consultado o 26-11-2019.
8. ↑  "THE BROWN SWISS CATTLE BREEDERS’ ASSOCIATION OF THE USA". *brownswissusa.com* (en inglés). Consultado o 26-11-2019.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Felius, Marleen; Beerling, M.-L; Buchanan, David; Theunissen, Bert (2014). "On the History of Cattle Genetic Resources". *Diversity* (en inglés) (MDPI) **4** (4): 705–750. ISSN 1424-2818. OCLC 173953186. doi:10.3390/d6040705.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Parda alpina Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Ficha en ARCA, no Ministerio de Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente
* Páxina oficial dos criadores suízos de Braunvieh Arquivado 04 de decembro de 2019 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q691983
* GND: 4146510-6
* LCCN: sh85017260

 |