recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **carisma** (do grego χάρισμα *khárisma* e χαρίζεσθαι *kharízesthai*, ‘agradar, facer favores’) é a capacidade de certas persoas de motivar e suscitar a admiración dos seus seguidores grazas a unha suposta calidade de "magnetismo persoal".

Carisma relixioso e movementos carismáticos
-------------------------------------------

En relixión, particularmente en distintas confesións cristiás, denomínase *carisma* a un don ou talento, dado polo Espírito Santo a un crente para edificar espiritualmente a unha comunidade cristiá. Tamén se traduce a palabra grega *kharisma* como don gratuíto e relaciónase coa mesma raíz que *kharis* (graza).

### Carisma no Novo Testamento

No Novo Testamento fálase de carisma pero non no sentido estrito que hoxe utiliza a Igrexa católica, en xeral designa aos dons de Deus e a Xesucristo, ao Espírito Santo e á divina graza. Segundo os teólogos católicos os carismas son concedidos para ser útiles á comunidade.

### Carisma segundo o Concilio Vaticano II

Segundo o teólogo Michael Schmaus, o carisma ha de ordenarse á realización da vida eclesiástica e é propio tanto de segrares como de clérigos. Sen o carisma, a Igrexa habería de enquistarse nunha actividade soamente burocrática. Pero o carisma non é un privilexio exclusivo nin dos segrares nin dos clérigos. Se un dos dous estados o pretendese para si só, iso constituiría un desprezo do Espírito Santo que obra na Igrexa enteira.

Dentro do cristianismo recoñécense o Movemento carismático e a Renovación Carismática Católica.

Notas
-----

1. 1 2  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *carisma*.
2. ↑  Aparicio Olmos, O.S.B: *Madre Petra y su época*.
3. ↑  Schmaus, Michael: *El Credo de la Iglesia Católica*, vol. II

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Aparicio, Emilio Mª: "Madre Petra y su época". Valencia, 1982. ISBN 84-7065-094-7.
* Schmaus, Michael: "El Credo de la Iglesia Católica", vol. II. Madrid, 1970.

| * v
* c
* e
Emocións |
| --- |
| Emocións | 
* Adoración
* Afectividade
* Aflición
* Amor
* Angustia
* Ansiedade
* Arrepentimento
* Atención
* Atracción
* Carisma
* Celos
* Compaixón
* Coraxe
* Culpabilidade
* Curiosidade
* Decepción
* Depresión
* Desexo
* Desprezo
* Dó
* Dor
* Diversión
* Empatía
* Entusiasmo
* Envexa
* Esperanza
* Euforia
* Excitación
* Éxtase
* Felicidade
* Frustración
* Histeria
* Hostilidade
* Humillación
* Inseguridade
* Interese
* Ira
* Irresponsabilidade
* Luxuria
* Medo
* Molestia
* Morriña
* Noxo
* Obsesión
* Odio
* Optimismo
* Paixón
* Pánico
* Pesimismo
* Piedade
* Pracer
* Preocupación
* Remordemento
* Rancor
* Resentimento
* Satisfacción
* Saudade
* Simpatía
* Soberbia
* Soidade
* Sorpresa
* Sufrimento
* Tristura
* Vergoña
* Vinganza
* Xenreira

 |  |
| Cosmovisións | 
* Compatibilismo
* Existencialismo
* Fatalismo
* Metafísica
* Nihilismo
* Optimismo
* Pesimismo
* Xustiza social
* Weltschmerz

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q118157
* EBID: ID
* GND: 4009779-1
* JSTOR: charisma
* MAG: 32772713
* NDL: 00565052
* NKC: ph270276

 |
| Cedi |
| --- |
|  |
| Código: | GHS |
| Ámbito: |  Ghana |
| Símbolo: | GH₵, tamén con frecuencia GH¢Gp (símbolo da pesewa) |
| Fracción: | 100 pesewa |
| Moedas: | 1, 5, 10, 20 e 50 pesewa1 GHS |
| Billetes: | 1, 5, 10, 20 e 50 GHS |
| Emisor: | Banco de Ghana |
| Taxa de troco:27-04-2011 | 1 EUR = 228,2294 GHS
1 USD = 154,47 GHS |
| *Troco actual* |

O **cedi** é a moeda de curso legal de Ghana. O seu código ISO 4217 é GHS. A palabra *cedi* deriva da palabra akan que designaba un tipo de cunchas empregadas antigamente como moeda, e a fracción desta moeda, coñecida como *pesewa*, deriva da akan *pésewabo*, nome dunhas sementes que tamén se empregaban como unidades de conta. O cedi foi introducido o 3 de xullo do 2007 e é igual a 10.000 vellos cedis. Foi a unidade monetaria de valor máis alto dos países africanos no 2007. Un cedi divídese en 100 pesewas (Gp), aínda que a inflación fixo que desapareceran as moedas fraccionarias.

Historia
--------

O cedi apareceu en 1965 en substitución da libra ghanesa a razón de 2,4 cedis por libra ou, o que era o mesmo, 1 pesewa = 1 penique. Este primeiro cedi substituíuse por outra moeda, tamén chamada cedi en 1967. O novo cedi valía 1,2 antigos cedis, co cal a conversión de libras a cedis facíase máis sinxela (2 novos cedis por libra).

Nos anos '70, 1 cedi equivalía a 1 dólar. En 1983, o troco baixara xa a 90 cedis por dólar, e en 1993, a 720 cedis por dólar. No 2005, a taxa de troco evolucionou desfavorablemente ata máis de 9.000 cedis por dólar. Con esta taxa de troco, e segundo datos de agosto do 2005, o cedi era a sexta moeda de valor máis baixo do mundo.

### O novo cedi

A causa da gran inflación dos últimos anos, en xullo do 2007 puxéronse en circulación os novos billetes e moedas emitidos na nova divisa, o Novo Cedi (GH¢). 1 Novo Cedi = 10.000 antigos, e cada un deles se dividía en 100 Pesewas. De xeito que o troco dun Novo Cedi por 1 Dólar USA a decembro do 2006 era de 0,92 GHc ou 92 Pesewas.

Moedas e billetes
-----------------

O Banco de Ghana emite moedas de 1, 5, 10, 20 e 50 pesewas e 1 Novo Cedi, así como billetes con denominacións de 1, 5, 10, 20 e 50 cedis.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Cedi*** |

* Banco de Ghana *(en inglés)*
* O novo cedi *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q183530
* EBID: ID

 |

1. ↑  "cedi". *TERGAL*. Consultado o 26/12/2019.
**Ernesto Anido Varela**, nado na Coruña en 1970, é un político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Graduado social e empresario. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Sada e foi elixido alcalde co apoio do Partido Demócrata Sada Popular (PDSP) de Ramón Rodríguez Ares.

En 2017 abríuselle xuízo oral por un delito de prevaricación e o fiscal solicitou para el unha condena de nove anos de inhabilitación para o desempeño de cargos públicos. En 2019 foi absolto deses cargos pola Audiencia Provincial. Non obstante, en xullo de 2021 o Tribunal Supremo admitiu os recursos das acusacións fronte a sentenza da Audiencia Provincial, revocando esta e condenando a Anido a 8 anos de inhabilitación como autor dun delito de prevaricación

Notas
-----

1. ↑  «La mochila de Moncho» llevaba 5 votos para el PP
2. ↑  La jueza abre juicio oral al excalcalde de Sada, Ernesto Anido, por un delito de prevaricación *(en castelán)*
3. ↑  La Audiencia absuelve a Ernesto Anido de prevaricación administrativa en Sada*(en castelán)*
4. ↑   El Supremo condena a 8 años de inhabilitación especial al exalcalde de Sada Ernesto Anido por la contratación de una coordinadora*(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Sada

### Ligazóns externas

* Entrevista en *La Voz de Galicia*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Abel López Soto** |  **Alcalde de Sada** 2011 - 2015 | Sucesor:**Benito Portela Fernández** |
Bob Sinclair, un dos considerados creadores do French Touch.
O **French Touch** é un xeito de facer música dos últimos anos da década dos noventa e dos primeiros anos do século XXI. Este estilo tamén é coñecido como "Neu-disco" (new disco) "French house", "filter house" ou "tekfunk".

É complicado definir dun xeito preciso o concepto de French Touch, dada a natureza mesma deste movemento. Fundado sobre un ritmo house clásico, este estilo ten a súa orixinalidade na utilización de samples filtrados que proveñen maioritariamente do funk e do disco.

Evolución do French Touch
-------------------------

O termo French House foi empregado por primeira vez na MTV UK & Ireland durante o Nadal de 1999. Foi empregado nunha reportaxe especial do espazo MTV News para describir a chamada explosión house francesa. Bob Sinclair, Air e Cassius foron entrevistados neste programa. Esta reportaxe foi emitida máis tarde en tódalas edicións locais da MTV en todo o mundo, espallando a idea do "French House" ou "French Touch".

Antes disto (1996-2000) o French Touch era coñecido en Europa como "Neu disco". Un dos maiores mercados para a "Neu Disco", a parte de Francia e os países centroeuropeos, foi Grecia e especialmente Atenas. Unha tenda de música local, chamada Discobolo Records importou os discos directamente de Francia, e clubs da cidade especializáronse neste xénero musical. En Grecia este estilo musical foi promocionado como "Disco House". Esta música non tardou en converterse nun estilo de música "gay friendly", moi popular en destinos como as illas gregas de Mykonos, Lesbos, Zante ou Leucas. Ao mesmo tempo, estes artistas comezaron a ter un grande éxito no Canadá e na illa de Eivisa.

Recentemente foi publicado un compilatorio chamado Fren Touch Antology Wagram Electronic, composto por 4 CD's.
A campá de Quersoneso xunto ao mar Negro.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

A **campá de Quersoneso** (en ucraíno: *Сигнальний дзвін*, en ruso: *Херсонесский колокол*) situada en Quersoneso Táurica, na península de Crimea (deputada entre Rusia e Ucraína), é un símbolo do Quersoneso e unha das principais atraccións turísticas de Sebastopol.

A campá foi fundida antes da fundación de Sebastopol para a igrexa de San Nicolao Taumaturgo en Taganrog, que era a base militar da Armada rusa nese momento. Máis tarde foi confiscada polos franceses, e logo regresada. A campá de Quersoneso ou a campá da néboa do Quersoneso, ás veces é considerada por moitos como un dos «lugares de interese de Taganrog situados no estranxeiro», que mesmo se converteu nun símbolo doutra cidade, Sebastopol.

Notas
-----

1. ↑  "información sobre la campa".
2. ↑  Encyclopaedia of Taganrog — Ростов-на-Дону: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Campá de Quersoneso Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Sebastopol
* Quersoneso Táurica
O **Club 15-15** é un equipo de voleibol que procede do antigo **Icaro Volleyball Club** (**Club Voleibol Ícaro**) de Palma (Illas Baleares). Durante a tempada 2008-09 foi o equipo feminino do Club Voleibol Portol, e dende a 2009-10 compite na Superliga baixo o nome de **Oxidoc Palma**.

Historia e características
--------------------------

O club fundouse en 1994, ascendendo á Primeira División Nacional no 2001, e á Liga FEV no 2005. No 2006, tras unha boa clasificación, o equipo quedou ás portas do ascenso nunha emocionante fase final caracterizada pola igualdade e os empates co Patricia Vóley, o Sanse e o Haro. Na seguinte tempada incorporouse ao equipo a mediática colocadora italiana Maurizia Cacciatori, que co ascenso á Superliga asumiu o papel de directora deportiva, configurando un equipo de coñecidas xogadoras nacionais e internacionais.

No 2007 conseguiu unha praza na División de Honra (Superliga) ao impoñerse na fase final da Liga FEV celebrada en Palma no pavillón da Universidade das Illas Baleares, onde o Ícaro Alaró xogou durante a tempada 2006-07. En Alaró o equipo mantivo as súas escolas deportivas, mais ao comezar a tempada 2007-08 pechou un acordo co concello de Palma de Mallorca e trocou a denominación de **Ícaro Alaró** por **Ícaro Palma**. Durante a tempada 2008-09 produciuse a fusión temporal co equipo masculino do Club Voleibol Pòrtol e competiron ámbolos dous como **Palma Volley**, nesta tempada, ao igual que na anterior, o equipo perdeu a final da Superliga fronte ao CAV Murcia 2005.

Na tempada 2009-10 o club trocou a súa denominación polo nome actual de Club 15-15 e se clasificou para o play-off na sexta praza, aínda que non superou os cuartos de final.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Web oficial del equipo

---

|  |  |
| --- | --- |
| Falta algunha imaxe que ilustre o artigo |  **Este artigo non contén imaxes.** Pode axudar cargando imaxes, na Galipedia ou na Wikimedia Commons, relacionadas co contido do artigo, ou incluíndo unha xa existente. Debe ter en conta as políticas de uso de imaxes e o respecto polos dereitos de autoría. |

---
Coordenadas: 38°42′50″N 9°08′01″O﻿ / ﻿38.71389, -9.13361

Castelo de San Xurxo.
Castelo de San Xurxo de Lisboa, iniciado polos musulmáns.
Coñécese como **Castelo de San Xurxo** (en portugués: *Castelo de São Jorge*) ás ruínas dun castelo no outeiro de San Xurxo (portugués: *Castelo de São Jorge*), en Lisboa. Primitivamente coñecido simplemente como **Castelo dos Mouros**, érguese en posición dominante sobre o máis alto outeiro do centro histórico, proporcionando aos visitantes unha das máis fermosas vistas sobre a cidade e sobre o estuario do río Texo, polo que o goberno portugués fai grandes esforzos en conservalo.

O recinto do castelo conta con aproximadamente 6 000 m². A edificación consta de varias torres e garitas, un foso e dous patios grandes.

Características
---------------

O castelo defende a antiga cidadela árabe, ou Alcázar, abríndose nos seus muros con ameas doce portóns, sete deles polo lado da igrexa de Santa Cruz do Castelo. Polo exterior, un pano de muralla dá acceso a unha torre barbacana. Dezaoito torres de sustentación reforzan os muros. Polo *Portal Sul*, a través da rúa de Santa Cruz do Castelo, accédese á *Praza de Armas*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Castelo de San Xurxo de Lisboa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Instituto Português de Arqueología Arquivado 03 de marzo de 2016 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q636780
* WorldCat
* VIAF: 248761011
* GeoNames: 7535514
* GND: 7577116-0
* Peakbagger: -82728

 |
O **Castelo de Tiedra** atópase na poboación de Tiedra, provincia de Valladolid (Castela e León, España). O castelo actual é un cubo sobrevivente da demolición da muralla orixinal, protexido polo foxo en dous dos seus lados e por dous panos de muralla de factura posterior.

Dende o ano 2011 realizouse un proceso de restauración. O interior da torre da homenaxe é un museo. É un espectacular miradoiro pola súa situación estratéxica.

Historia
--------

Vista do castelo
No ano 1060 Tiedra é xa unha importante poboación, como o demostra o feito de que un pagamento ao carón do núcleo da poboación se denomina *mercato*. A primeira mención histórica sobre o castelo é de pouco despois, cando Sancho II envía ao Cid a unha entrevista coa súa irmá Urraca de Zamora no Castelo de Tiedra:

> 
> 
> "CÓNTASE QUE O REI SANCHO II MANDOU O CID, PARA QUE PERSUADISE A DONA URRACA CAMBIÁSELLE ZAMORA POR OUTROS LUGARES, EXENTOS DOS TEMORES DAS ANDANZAS DOS MOUROS; E QUE SE NON VIÑA NESTE TRATADO, A ASEGURASE QUE A QUITARÍA A CIDADE POLA FORZA...
> 
> 

> 
> 
> PRECISADO O CID, SAÍU A EXECUTAR A EMBAXADA, E DIXO A DONA PEGA: SEÑORA, O MENSAXEIRO NON OBRA POR SI; DEBE ATENDERSE AO CARÁCTER QUE TRAE, E NO NORDOESTE DÉBESE ATENDER RESPECTO QUE O DA OBEDIENCIA, EN QUE NON CABE CULPA: E ASÍ, SEÑORA, DIREI CO VOSO PERMISO O ENCARGO, QUE O VOSO IRMÁN E O MEU REI ME MANDOU REPRESENTE DA SÚA PARTE; QUE SE REDUCE, A QUE VOS, SEÑORA, LLE DEADES A CIDADE DE ZAMORA QUE O SEU MAXESTADE ENTREGARÁ POR ELA MEDINA DE RIOSECO CO INFANTAZGO DENDE VILLALPANDO ATA VALLADOLID E O *CASTELO DE TIEDRA* AFIANZANDO CON XURAMENTO DE DOZE CABALEIROS, DE QUE XAMAIS CONTRAVIRÍA AO TRATADO".
> 
> 

No século XVI perde a súa utilidade guerreira e remata convertido en pombal.

O seu estado ruinoso provocou alarma en xullo de 2010, cando a Xunta de Castela e León se viu obrigada a acometer obras de urxencia, para evitar a súa derruba parcial ou completa, xunto co Castelo de Mota del Marqués. En maio de 2013 o castelo volveu abrirse tralo proceso de restauración, pero a obra non foi integral e o 24-25 de decembro do mesmo ano o cubo sueste derrubouse parcialmente a causa dun temporal de chuvia e vento.

Actualmente o concello de Tiedra está realizando un plan de rehabilitación para convertelo nun Centro de Interpretación da Auga, cunha rota polas fontes.

Notas
-----

1. ↑  Josa, Álex Navajas (2021-10-28). "LISTA ROJA. El castillo de Mota del Marqués entra por segunda vez en la Lista Roja". *Hispania Nostra* (en castelán). Consultado o 2022-06-10.
2. ↑  rtvcyl.es: O vento derruba unha parte do castelo de Tiedra (texto e video)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5757625
* JCyL: 15386

 |
O ***Chicago Sun-Times*** é un xornal estadounidense publicado na cidade de Chicago, Illinois. É a publicación insignia do grupo Sun-Times Media Group. É o xornal que foi publicado continuamente por máis tempo na cidade. Comezou en 1844 como o Chicago *Evening* Journal (que foi o primeiro en publicar o murmurio, que agora se cre falso, de que unha vaca propiedade de Catherine O'Leary foi responsable do grande incendio de Chicago de 1871). O *Evening Journal*, cuxo edificio no lado sur da canle non sufriu danos, cedeulle un espazo ó *Chicago Tribune* temporalmente mentres era reconstruído. En 1929, o xornal foi reinaugurado como o *Chicago Daily Illustrated Times*.

Sede de Chicago Sun-Times.O xornal moderno xurdiu da fusión en 1948 do *Chicago Sun*, fundado en 1941 por Marshall Field III, e o *Chicago Daily Times.* O xornal era propiedade de Field Enterprises, controlado pola familia Marshall Field, que adquiriría o *Chicago Daily News* en 1959 e lanzaría a televisora WFLD en 1966. Cando o *Daily News* deixou de publicarse en 1978, boa parte do seu persoal, incluíndo o columnista gañador dun Premio Pulitzer Mike Royko, foi recolocado ó *Sun-Times.* Durante o período Field, o xornal tivo un carácter populista, progresista na liña do Partido Demócrata pero era independente da organización dos demócratas na cidade. Aínda que o seu estilo gráfico era de tabloide urbano, o xornal era de boa calidade xornalística e non dependía de historias de primeira plana sensacionais. Polo xeral publicaron artigos do servizo de cables do *Washington Post* ou *Los Angeles Times*.

Notas
-----

1. ↑  "Chicago Sun-Times". Chicago Historical Society.
2. ↑  Richard F. Bales. "Did the Cow Do It? A New Look at the Cause of the Great Chicago Fire". Arquivado dende o orixinal o 23 de febreiro de 2007. Consultado o 03 de xullo de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q577417
* EBID: ID
* ISSN: 1553-8478
* Rotten Tomatoes: source-67

 |
O **capital social** é considerado a variable que mide a colaboración social entre os diferentes grupos dun colectivo humano, e o uso individual das oportunidades xurdidas a partir diso, a partir de catro fontes principais: o afecto, a confianza mutua, as normas efectivas e as redes sociais.

O capital social mide, por tanto, a sociabilidade dun conxunto humano e aqueles aspectos que permiten que prospere a colaboración e o uso, por parte dos actores individuais, das oportunidades que xorden nestas relacións sociais. Unha sociabilidade entendida como a capacidade para realizar traballo conxunto, a de colaborar e levar a cabo a acción colectiva.

Historia
--------

O termo de "capital social" provén dunha analoxía co de capital económico. De todas as formas, a súa escasa fixación na literatura social e económica fai que sexa un tanto difícil de consensuar. Nun comezo, foi usado a principios do século XX en pedagoxía. Non foi retomado ata a década de 1960 cando se empezou a usar para teorías de desenvolvemento económico. Normalmente nos modelos económicos tradicionais este concepto é totalmente ignorado, pero nos anos 1980 volveu tomar importancia. Foi usado por moitos autores en socioloxía e modelos de economía alternativos.

Concepto
--------

Poderíase resumir como "non só é importante que coñeces, senón a quen". Francis Fukuyama defíneo como a norma que fai que exista cooperación entre dúas partes. Referencias importantes son Robert Putnam (1993) e James Samuel Coleman (1988).

No que se refire ao valor colectivo das *redes sociais*, é considerado para a formulación de políticas en moitas organizacións; mesmo sendo recentemente recoñecido por institucións tales como o Banco Mundial (aínda que con algunhas reservas ao concepto).

Afinando os matices do concepto, o capital social non ten por que necesariamente producir cousas boas, pode xerar discriminación sobre individuos ou grupos. Ás veces o capital social pode ter connotacións negativas, como no caso de mafias diversas (os contactos e redes sociais creados entre varias persoas poden idear cousas consideradas negativas por unha sociedade, como o crime).

Con todo, como se apunta, nos últimos anos destacáronse tres "fontes" principais do capital: a confianza mutua, as normas efectivas e as redes sociais. A pesar das posibles diferenzas na forma de definir e medir estes atributos, o capital social sempre apunta cara a aqueles factores que nos achegan como individuos e a como este achegamento se traduce en oportunidades para a acción colectiva e o benestar do grupo.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Pierre Bourdieu
* Robert Putnam
* James Samuel Coleman
* Francis Fukuyama
* Sociedade civil

### Ligazóns externas

* The Social Capital Foundation
* Glosario de capital social en liña

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q214693
* BNCF: 57456
* BNE: XX551773
* BNF: 137576454
* EBID: ID
* GND: 4510173-5
* JSTOR: social-capital
* LCCN: sh00009986
* MAG: 68062652
* PSH: 9639
* SUDOC: 061613568

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D066270

 |
**Eva Alonso Gómez**, nada en Santiago de Compostela en 1982, é unha produtora de artes escénicas e audiovisuais galega.

Traxectoria
-----------

Licenciada en Químicas. Máster en Produción e Xestión Audiovisual pola Universidade da Coruña. Produtora teatral vinculada co Teatro do Noroeste, foi responsable de produción dos XX Premios Mestre Mateo. Produciu os documentais *O que hai que facer por non ir ao mar* (2013), *Contra os elementos* (2016) e *30 anos actuando: que nos quiten o bailado!* (2017), que tamén dirixiu. É socia da empresa cultural Chiripa. En maio de 2022 foi seleccionada para dirixir Culturgal.

Notas
-----

1. ↑  "«Tengo mucha suerte por haber nacido en la familia que tengo»". *La Voz de Galicia*. 13 de setembro de 2009.
2. ↑  Eva Alonso, directora do documental '30 anos actuando, que nos quiten o bailado!'
3. ↑  "Eva Alonso, produtora de artes escénicas e audiovisuais, nova directora do Culturgal". *Pontevedra Viva*. 17 de maio de 2022.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha en Cine galego
* Escena galega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q116152303
* IMDb: nm9578127

 |
O **eustatismo** é a variación do nivel do mar respecto aos continentes, supostamente inmóbiles.

O fenómeno pode ter varias causas. A principal reside nas variacións que pode experimentar o volume total das augas contidas polas cuncas oceánicas, por mor dos cambios climáticos, especialmente os máis importantes e de longo período, representados pola alternancia das glaciacións e interglaciares. O exemplo da glaciación de Würm é revelador: durante ese período a masa das augas marítimas evaporadas e paseniñamente conxeladas sobre os continentes fixo baixar o nivel dos mares nuns 120 m. A ese glacioeustatismo poden sumarse os efectos do termoeustatismo: o arrefriamento das augas marítimas provoca a súa contracción en proporcións considerábeis, xa que 1 °C en máis ou en menos da temperatura media dos mares provoca, respectivamente, unha elevación ou un descenso de 2 m. do seu nivel xeral.

Tamén existe un eustatismo diastrófico, debido ás deformacións tectónicas das cuncas dos océanos tralo fenómeno xeofísico do diastrofismo. Así é como a elevación dunha cordilleira submarina desaloxa un volume similar de auga por enriba do nivel anterior.

Véxase tamén
------------

* Xeografía litoral.
* Marea.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1378741
* EBID: ID
* GEC: 0107130

 |
*Para outros títulos homónimos véxase esclusa de ar e Esclusa (Países Baixos)*.
Vista dunha esclusa do Canle de Panamá.
Vista do interior dunha esclusa en Alemaña.
As **esclusas** son obras hidráulicas que permiten vencer desniveis concentrados en canles navegables, elevando ou descendendo os navíos que se atopan nelas. Poden formar parte das estruturas complementarias dunha presa, cando esta se constrúe sobre ríos navegables.

Son moi coñecidas as esclusas do Canle de Panamá. En Europa, onde a navegación interior está desenvolvida, pódese navegar desde o Mar do Norte ata o Mar Negro atravesando varias esclusas.

O cruzamento dunha **esclusa** é unha operación bastante lenta; posto que hai que equilibrar os niveis de auga, primeiro co tramo de canle onde se atopa o navío e logo co outro nivel cara ao que sairá o navío. O consumo de auga é considerable; para diminuílo procúrase nunca facer un enchido ou baleirado da esclusa se non hai un navío que require de atravesala. Ese tamén é un dos motivos polos cales en xeral se constrúen dúas esclusas en paralelo; así, parte da auga de baleirado dunha pódese utilizar para o enchido da outra.

Tecnicamente, o límite de desnivel que pode ser vencido cunha soa esclusa é de aproximadamente 25 m. Para desniveis maiores debe pensarse en esclusas concatenadas, o que dificulta aínda máis a súa operación, ou debe pensarse noutros dispositivos como:

* ascensores de barcos, dos cales xa se construíron varios tipos
* planos inclinados de auga

En Bélxica, sobre a *"Canle du Centre"*, inaugurouse en 2002 o ascensor funicular de Strépy-Thieu, que permite franquear un desnivel de 73 m.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *esclusa*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Esclusa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Canle (enxeñería)
* Nora de Falkirk

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q105731
* AAT: 300235059
* BRE: 4944225
* EBID: ID
* GEC: 0138894
* GND: 4179732-2
* JSTOR: lock-gates
* LCCN: sh85077979
* NDL: 00566525
* NKC: ph127595
* PSH: 1195

 |
**Carmen Orozco Muñoz**, coñecida como **María Castro Martínez**, nada en Valencia en 1916, foi unha mestra e guerrilleira antifranquista.

Traxectoria
-----------

Mestra, afiliada á FETE de Valencia. Militante do Partido Comunista de España dende 1937, foi secretaria de axitación e propaganda do partido. Ao remate da guerra ingresou na Prisión Nueva de Mujeres de Santa Clara o 22 de agosto de 1939. O 14 de decembro foi conducida pola Garda Civil á sala de maternidade do Hospital Provincial para dar a luz. Saíu en liberdade condicional o 12 de xullo de 1940. Fuxiu a Madrid, onde entrou en contacto co PCE. Colaborou con José Bartrina Villanueva na impresión e difusión de propaganda clandestina. Trasladouse con el a Galicia por mandato do partido en setembro de 1947. 

Participou no Exército Guerrilleiro de Galicia, dedicándose a tarefas de propaganda clandestina con José Bartrina. Foi detida en xullo de 1948. Encartada na causa 370/48, foi xulgada na Coruña o 18 de outubro con José Gómez Gayoso, Antonio Seoane Sánchez, José Bartrina Villanueva, Juan José Romero Ramos, José Rodríguez Santos, Juan Martínez Montero, María Blázquez del Pozo, Clementina Gallego Abeledo e Josefina González Cudeiro. Foi condenada a trinta anos de prisión. Pasou polos cárceres da Coruña, Segovia, Valencia, de novo Segovia e finalmente Alcalá de Henares. Foi novamente xulgada en consello de guerra en Valencia o 19 de outubro de 1950 pola causa 13811/39 por auxilio á rebelión, o proceso xudicial pendente. 

O 9 de outubro de 1960 obtivo a liberdade condicional pola aplicación de dous indultos. Fixou a súa residencia en Valencia.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 19-10-1948, p. 2.
2. ↑  "Sentencia cumplida", *La Voz de Galicia*, 7-11-1948, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Marco, Aurora (2011). *Mulleres na guerrilla antifranquista galega*. A Coruña: Laiovento. pp. 287–316. ISBN 978-84-8487-211-5.

### Ligazóns externas

* Ficha en Los de la sierra *(en francés)*
***Fallout*** é unha serie de videoxogos de rol publicados orixinalmente por Interplay e, posteriormente, por Bethesda Softworks. Aínda que as tramas dos videoxogos se desenvolven nos séculos 22 e 23, prevalece unha grande influencia da cultura de posguerra desenvolvida nos anos 50 en Norteamérica, así como da combinación de esperanza de progreso tecnolóxico e o medo á aniquilación nuclear. Esta saga adóitase considerar como a secuela non oficial do videoxogo *Wasteland*, aínda que non tomou ese nome debido a que Electronic Arts posuía os dereitos sobre el e, aínda que con algunhas referencias comúns, os videoxogos situábanse en universos diferentes.

Os dous primeiros títulos da serie (*Fallout* e *Fallout 2*) foron desenvolvidos por Black Isle Studios. *Fallout Tactics* foi desenvolvido en 2001 por Micro Forté e 14 Degrees East. Tratase dun videoxogo de rol táctico. En 2004, Interplay pechou os Estudios Black Isle e continuou producindo un videoxogo de acción con elementos RPG para PlayStation 2 e Xbox, *Fallout: Brotherhood of Steel* sen "Black Isle Studios". A terceira entrega da saga foi o exitoso *Fallout 3*, publicado en 2008 por Bethesda Softworks. *Fallout: New Vegas* foi desenvolvido por Obsidian Entertainment con moitos antigos empregados de Black Isle que traballaron no desenvolvemento de *Fallout* e *Fallout 2*.

Bethesda Softworks posúe os dereitos para facer calquera videoxogo novo da serie e cedeu dereitos a Interplay para que desenvolva unha versión de *Fallout* en forma de videoxogo de rol.

Os protagonistas da historia van variando nos distintos títulos. En cada entrega o xogador toma o papel dun personaxe (personalizable) distinto ao dos videoxogos anteriores, cunha historia de fondo totalmente novo.

Videoxogos
----------

A saga está composta das seguintes entregas:

* *Fallout*
* *Fallout 2*
* *Fallout Tactics*
* *Fallout: Brotherhood of Steel*
* *Fallout 3*
* *Fallout: New Vegas*
* *Fallout Shelter*
* *Fallout 4*
* *Fallout 76*

Notas
-----

1. ↑  Q&A: Feargus Urquhart Entrevista de Gamespot có fundador de Black Isle
2. ↑  "Contrato entre Bethesda e Interplay Entertainment Corp". 9 de abril de 2007. Consultado o 9 de xuño de 2010.
3. ↑  "A licenza de Fallout cambia de mans". 9 de abril de 2007. Arquivado dende o orixinal o 09 de agosto de 2013. Consultado o 10 de abril de 2016.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fallout Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q167835
* GiantBomb: 3025-183
* MusicBrainz: ID

 |
**Francisco Prego Campos**, nado na Coruña en 1892 e finado na mesma cidade o 31 de agosto de 1936, foi un funcionario e político galego.

Traxectoria
-----------

Funcionario do Concello da Coruña dende 1915 e despois xefe de negociado. Foi secretario da directiva do coro Cántigas da Terra. Na República afiliouse ao Partido Republicano Gallego e foi secretario da xunta do distriro primeiro da Coruña, despois pasou a Izquierda Republicana. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 27 de xullo. Xulgado en consello de guerra por rebelión militar, foi condenado a morte e fusilado no Campo da Rata o 31 de agosto de 1936, xunto ao seu amigo Manuel Guzmán García, Alfredo Suárez Ferrín, Joaquín Martín Martínez, Ramón Maseda Reinante e Francisco Mazariegos Martínez.

Vida persoal
------------

Casou con Obdulia de la Colina Calzada en 1919.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 26-1-1924, p. 2.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 24-10-1933, p. 5.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 1-9-1936, p. 4.
4. ↑  *La Voz de Galicia*, 11-11-1919, p. 6.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Regreso al lugar del crimen en *La Voz de Galicia*
* 

* Francisco Prego Campos na páxina web *Nomes e Voces*.
**Extrema esquerda** ou **esquerda revolucionaria** son termos utilizados en política para describir movementos, partidos políticos e gobernos que promoven e sosteñen certas posicións de esquerda. A extrema esquerda promove o igualitarismo pleno e oponse a un sistema económico, social ou político estratificado. O termo úsase frecuentemente para dar a entender que unha persoa ten unha posición política extrema moi cara á a esquerda, en ocasións, fóra do marco institucional.

Ao igual que sucede con grupos de extrema dereita, as persoas que se autoidentifican coa extrema esquerda teñen certa desconfianza cara ao sistema xurídico-político establecido e son críticos co devandito sistema. Os estudos electorais revelaron que presentan un grao de abstención maior que as persoas identificadas coa esquerda.

Historia
--------

O termo esquerda política ten a súa orixe no lugar da Asemblea Nacional en que se sentaban, durante a Revolución francesa os representantes xacobinos, que avalaban medidas que favorecesen ás clases máis pobres da sociedade. O termo 'extrema esquerda  *' foi utilizado para describir persoas ou grupos que manteñen posicións extremas de igualdade social e apoian un cambio radical político e social mediante a forza ou un cambio abrupto revolucionario.*

### Orixes

Unha das primeiras manifestacións da extrema esquerda foi no período revolucionario iniciado coa Revolución francesa. Ese proceso revolucionario levou a cabo un proceso abrupto e rápido de transformación social e das institucións. Nalgún período non faltou o uso da violencia incontrolada, como as levadas a cabo polo Comité de Salvación pública, dirixido por Maximilien Robespierre. Posteriormente estas actividades sería respondida non menos violentamente durante a reacción thermidoriana levada a cabo por conservadores monárquicos.

Notas
-----

1. ↑  Left and right: the significance of a political distinction, Norberto Bobbio and Allan Cameron, pg. 37, University of Chicago Press, 1997.Pp. xvii.
2. ↑  Altemeyer, Bob. *The authoritarian specter*. President and Fellows of Harvard College, 1996. Pp. 219

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1129409
* MAG: 2777703283

 |
«Pata» redirixe aquí. Para o caso pararticular dos artrópodos, véxase Pata (artrópodos).
Chámanse **extremidades** ou membros aos órganos externos, articulados co tronco, que desempeñan funcións de locomoción, voo ou manipulación de obxectos nos animais.

Na linguaxe vulgar, chámanselle «patas» ás extremidades dos animais cuadrúpedes, as inferiores das aves e aos apéndices locomotores dos artrópodos, como os insectos ou os crustáceos.

No caso humano, poden ter outras funcións. As mans, que son a terminación dos membros superiores, tiveron unha importancia crucial na evolución humana, como resultado do bipedismo, segundo diversos autores —como Edgar Morin en *El paradigma perdido: la naturaleza del hombre* (1971)—, onde se refire á dialéctica «pé-man-cerebro».

Tratándose do corpo humano, as extremidades son os membros superiores ou torácicos e os membros inferiores ou pelvianos que, na linguaxe coloquial constitúen os brazos e as pernas, respectivamente. Porén, en sentido estrito —anatómico— *brazo* e *perna* non son senón dous segmentos máis dos que compoñen os membros superior e inferior.

No caso dos cuadrúpedes, fálase de extremidades anteriores e posteriores.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Membro superior
* Membro inferior
* Amputación

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D005121
* MeSH: A01.378
* UMLS: C0015385

 |
En informática, a ***extensión** do nome dun ficheiro* apareceu no sistema operativo MS-DOS para diferenciar os diferentes tipos de documentos segundo o seu contido. Naquela altura, os nomes de ficheiro podían ter como máximo oito caracteres para *o nome mesmo*, e outros tres para a extensión (separada do resto por un punto, como por exemplo autoxec.bat).

Tipos
-----

Algunhas das extensións máis coñecidas daquela eran:

* EXE , COM : Ficheiros executábeis;
* BAT : Ficheiro batch (de grupo de comandos), equivalente a un script;
* TXT : Ficheiro de texto sen formato;
* SYS : Ficheiro necesario para a execución do sistema operacional.

Innumerables tipos foron aparecendo:

* imaxes: BMP (imaxe en mapa de bits), JPG (ou JPEG, comprimida), PNG (comprimida), TIFF, SVG (vectorizada), GIF (animada)
* documentos de Office: DOC para Word, XLS para Excel e MDB para Access
* PDF para Adobe
* son: MP3
* vídeos: AVI, FLV, Ogg, MP4

A estrutura interna dos documentos debe corresponder coa súa extensión para que non se produzan problemas.

O xeito de escribir as extensións é con maiúscula ou minúscula, precedida ou non de punto:

* sys
* .sys
* SYS
* .SYS

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de extensións de ficheiros

### Ligazóns externas

* dotwhat.net, recursos e información sobre as extensións e os tipos de ficheiro *(en inglés)*


  


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q186157
* MAG: 2780494125

 |
**Ferrolterra** denomina a unidade territorial das terras do norte da provincia da Coruña que abrangue os vinte concellos das comarcas de Ferrol, Eume e Ortegal. En certos campos engádense algúns concellos do norte da comarca de Betanzos.

O seu uso é común no ámbito turístico, considerándoa coma unha rexión turística que integra tamén ao concello de Vilarmaior. Turismo de Galicia defínea coma un *xeodestino*.

Outros exemplos do seu uso atópanse nos campos da sanidade, da educación, do sector empresarial ou deportivo. Un exemplo deste último eido é a Delegación territorial de Ferrol da Federación Galega de Fútbol que abarca tamén aos concellos de Miño e Vilarmaior.

Ás veces confúndese Ferrolterra coa Comarca de Ferrol.

Notas
-----

1. 1 2  Turismo de Galicia (ed.). "Ferrolterra". Arquivado dende o orixinal o 25 de febreiro de 2021. Consultado o 1 de outubro de 2020.
2. ↑  Turismo de Ferrolterra (ed.). "Ferrolterra-Rías Altas". Consultado o 1 de outubro de 2020.
3. ↑  "Asociación de empresarios de Ferrolterra" (en castelán). Consultado o 2 de outubro de 2020.
4. ↑  Real Federación Galega de Fútbol (ed.). "Delegacións Territoriais RFGF". Consultado o 2 de outubro de 2020.
5. ↑  DicLib (ed.). "Ferrolterra". Consultado o 1 de outubro de 2020.
Sede da CCDR-N.
A **Comisión de Coordinación e Desenvolvemento Rexional da Rexión Norte de Porugal**, *Comissão de Coordenação e Desenvolvimento Regional do Norte* (*CCDR Norte* ou *CCDR-N*) en portugués, é unha das cinco Comisións de Coordinación e Desenvolvemento Rexional nas que se divide o territorio do Portugal continental para executar medidas favorábeis para o desenvolvemento da rexión.

É unha institución pública cuxa función é visar o desenvolvemento integrado e sustentábel do Norte de Portugal, contribuíndo á competitividade e cohesión do territorio nacional portugués. Foi creada, como as outras catro, polo decreto-lei 104/2003 do goberno da República Portuguesa, e está dotada dunha certa autonomía administrativa e financeira.

A súa sede está na cidade do Porto, no Palacete do Campo Alegre, Massarelos, rua Rua Rainha D. Estefânia, 251, e o Gabinete Técnico Missão Douro, no edificio do Goberno Civil de Vila Real. O seu actual presidente é Carlos Cardoso Lage.

Competencias
------------

Xunto coa competencia de executar as políticas de ambiente, ordenación do territorio e cidades e de desenvolvemento rexional na Rexión Norte (NUTS II), a **CCDR-N** ten tamén co mo misión promover a actuación coordinada dos servizos descentralizados de ámbito rexional –en coordinación cos membros dos gobernos responsábeis dos respectivos entes territoriais– e apoiar tecnicamente ás autarquías locais e ás súas asociacións.

Compete, así mesmo, á CCDR-N a xestión de programas comunitarios procedentes de fondos da Unión Europea destinados a Portugal e doutros instrumentos de financiamento do desenvolvemento rexional, dos que son exemplo os incentivos do Estado aos medios de comunicación social de nivel local e rexional. Entre as súas atribucións está tamén a misión de protexer, conservar, valorizar, divulgar e promover a Paisagem Cultural, Evolutiva e Viva do Alto Douro Vinhateiro, Patrimonio Mundial da UNESCO.

Relacións con Galicia
---------------------

A vocación da CCDR-N en cooperación territorial europea remóntase ao inicio da década de 1980 e gaña dimensión e relevancia coas rexións adxacentes de España, coas que se constituíron espazos territoriais crecentemente integrados desde o punto de vista económico e social, especialmente con Galicia, un dos principais socios comerciais de Portugal, sendo destacábel a constitución da Eurorrexión Galicia-Norte de Portugal, máis tarde consolidada pola creación da Comunidade de Traballo Galicia-Norte de Portugal, órgano dirixido a potenciar os recursos comúns dos territorios.

Notas
-----

1. ↑  Web oficial do Goberno de Portugal.
2. ↑  CCDR-N. Contactos.
3. 1 2 3  Presentación da CCDRN.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Palmeiro Piñeiro, José Luis & Pazos Otón, Miguel (2008): "La Eurorregión Galicia-norte de Portugal: una aproximación a la movilidad en el contexto ibérico", in *Estudios Geográficos*, **69**, Nº 264, paxs. 215-245. PDF

### Outros artigos

* Subdivisións de Portugal
* Comisións de Coordinación e Desenvolvemento Rexional
* Comunidade de Traballo Galicia-Norte de Portugal
* Eurorrexión Galicia-Norte de Portugal
* Rexións do Suroeste Europeo
O **Castañazo Rock** é un festival musical, principalmente de rock galego e en galego, que se celebra en Chantada en datas próximas ao magosto.

Historia
--------

A súa primeira edición celebrouse en 1994 baixo o nome de Festa Xoven, aínda que axiña adoptaría o nome que aínda se mantén hoxe. Naquel primeiro concerto participaron Heredeiros da Crus, Skornabois, Os Diplomáticos de Monte-Alto, Os Papaqueixos, Os Tabernícolas, Os Impresentables e Os Bochechiñas. Ao seu remate as distintas bandas asinaron o Manifesto de Viana.

O festival deixará de celebrarse a partir da súa cuarta edición, no 1997, por causas como o escaso apoio institucional por parte do Concello de Chantada, desde onde se lle chegou a cualificar de "música blasfema".

No 2007 a Asociación Cultural O Castañazo recupera a súa organización co V Castañazo Rock, que a partir do ano 2013 eliminará a numeración romana do nome.

Notas
-----

1. 1 2  "El primer Castañazo Rock se celebró en Chantada en el otoño de 1994". *La Voz de Galicia* (en castelán). 21 de outubro de 2004. Consultado o 2020-04-04.
A categoría "Vulnerable" na versión 3.1 de 2008 da Lista Vermella da UICN.
Unha **especie vulnerable** (abreviado oficialmente como VU) é aquela que, tras ser avaliada pola UICN, é clasificada nesa categoría da lista vermella xa que se determina que presenta unha alta probabilidade de converterse en "especie en perigo de extinción".

Entre os criterios polos cales un taxon pode chegar a se integrar nesta categoría é atoparse nunha importante redución de poboación ou por mor dunha fragmentación ou diminución na distribución natural da especie.

A categoría "Vulnerable" na versión 2.3 de 1994 da Lista Vermella da UICN.
A categoría inclúe tamén algunhas especies que en anteriores revisións da lista vermella integraban a categoría "*dependente de conservación".* Na versión 2008 da lista, inclúense 4.309 taxons de animais e 4.602 de plantas na categoría *"vulnerable"*.

Notas
-----

1. ↑  UICN 2001. *Categorías e Criterios da Lista Vermella da UICN: Versión 3.1*. Comisión de Supervivencia de Especies da UICN. UICN, Gland, Suíza e Cambridge, Reino Unido. ii + 33 pp. Dispoñible na páxina oficial da UICN.
2. ↑  UICN. *2008 Red List, Table 3a: Status category summary by major taxonomic group (animals)* (PDF) (en inglés). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 06 de marzo de 2009. Consultado o 05 de novembro de 2018.
3. ↑  UICN. *2008 Red List, Table 3b: Status category summary by major taxonomic group (plants)* (PDF) (en inglés). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 20 de marzo de 2009. Consultado o 05 de novembro de 2018.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Estado de conservación
* Lista Vermella
* UICN

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q278113
* MAG: 8298632

 |
Lontra de mar.
Unha **especie chave** ou **especie clave** é unha especie que produce un efecto desproporcionado sobre o seu ambiente en relación coa súa abundancia. Tales especies afectan a moitos outros organismos nun ecosistema e axudan a determinar os tipos e números doutras especies nunha comunidade.

Un ecosistema pode experimentar un cambio dramático se desaparece unha especie chave, mesmo aínda que esa especie sexa unha pequena parte do ecosistema en medidas de biomasa ou produtividade. Converteuse nun concepto popular en bioloxía da conservación.

Definición
----------

A definición dada aquí é dalgún modo cualitativa na súa natureza, xa que non existe aínda unha definición aceptada e rigorosa. Un tema a tratar é como medir abundancia e impacto e en que punto trazar a liña. A abundancia neste contexto pode medirse pola biomasa ou a produtividade, entre outras variables. O impacto é mesmo máis difícil de definir. Suxeriuse que tales depredadores chave poden identificarse nos ecosistemas pola súa dominancia en biomasa dentro de grupos funcionais ecolóxicos.

Unha especie chave non é simplemente aquela cuxa desaparición alteraría o ecosistema. A eliminación de calquera especie abondosa de calquera ecosistema alterará drasticamente ese ecosistema por definición. A clave do concepto de especie chave é o feito de que unha especie cunha pegada física relativamente pequena poida ser crítica para a conservación do estado do seu ecosistema.

Notas
-----

1. ↑  Paine, R.T. (1995). "A Conversation on Refining the Concept of Keystone Species". *Conservation Biology* **9** (4): 962–964. doi:10.1046/j.1523-1739.1995.09040962.x.
2. ↑  Power, M.E.; Tilman, D.; Estes, J.A.; Menge, B.A.; Bond, W.J.; Mills, L.S.; Daily, G.; Castilla, J.C.; Lubchenco, J.; Paine, R.T. (1996). "Challenges in the Quest for Keystones". *BioScience* **46** (8): 609–620. doi:10.2307/1312990. Consultado o 2007-10-04.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q518808
* EBID: ID
* JSTOR: keystone-species
* MAG: 105234605

 |
**Francisco Lourido Sánchez**, nado en Vilasindre (Cangas, Foz) o 23 de novembro de 1847 e finado en Arecibo (Porto Rico) no primeiro cuarto do século XX, foi un escritor galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Esteban Lourido Rivas (alcalde de Foz de 1865 a 1867) e Joaquina Sánchez Baño, de Xuances (Xove). Emigrou con 19 anos a illa de Porto Rico. Despois pasou a Cuba. En 1883 residía na Habana onde publicaba poesías na prensa, principalmente en *El Eco de Galicia*. Tamén publicou en galego o poema "Dúas almas amigas" en *O Tio Marcos d'a Portela* e "Os dous compadres" (conto en prosa versada) en  *A Gaita Gallega*. En Porto Rico publicou o libro de poemas *Genialidades* (1897). Composicións súas apareceron en *O Novo Galiciano*, *Cultura Gallega* e *Vida Gallega*.

Vida persoal
------------

Casou con Avelina Cao, a súa filla Consuelo Lourido Cao casou con José Ramón Vázquez.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Centro Ramón Piñeiro, ed. (2003). *Narradores ocasionais do século XIX (Relato breve)* (PDF). Santiago de Compostela. pp. 207–208. ISBN 84-453-3736-X. Consultado o 9 de novembro de 2013.

### Ligazóns externas

* Francisco Lourido, poeta, emigrante, voz de A Mariña en el Rexurdimento gallego*(en castelán)*
* Foz, terra de escritores (I)