recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fidel Mato Vázquez**, nado en Mato (Lalín) o 20 de outubro de 1927 e finado en Valladolid o 24 de outubro de 2006, foi un enxeñeiro químico galego.

Traxectoria
-----------

Cursou os seus primeiros estudos na escola de Cercio. Cando tiña cinco anos morreu o seu pai, e cando tiña oito xunto coaa nai e os irmáns trasládanse a Castelo á casa dos seus tíos. Fixo o bacharelato como alumno interno no colexio dos Maristas de Lugo. Logo estudou na Universidade de Santiago de Compostela simultaneamente Ciencias Químicas e Farmacia. En 1958 aceptou unha praza de profesor adxunto na Facultade de Químicas da Universidade de Valladolid. En 1959 obtivo por oposición a cátedra de Química Técnica da Universidade de Salamanca. Nesa época comezou a súa colaboración coa editorial Reverté como tradutor de libros técnicos. En 1968 obtivo o traslado á cátedra de Química Técnica de Valladolid, onde desenvolveu o resto da súa vida universitaria. A súa actividade investigadora centrouse na medida de propiedades de mesturas e no equilibrio entre fases, principalmente no equilibrio líquido-vapor.

Nos anos setenta foi nomeado primeiro Director da Escola Universitaria de Enxeñería Técnica Agrícola de Palencia, e despois director da actual Escola de Enxeñerías Industriais da Universidade de Valladolid.

A partir dos anos oitenta abordou, xunto a outros profesores, a transformación da materia de Química Técnica nunha carreira universitaria orientada á ensinanza da enxeñería química.

Recoñecementos
--------------

* Medalla da Universidade de Valladolid.
* Encomenda con placa da Orde Civil de Afonso X o Sabio.
* Medalla de ouro de Enxeñería Química da Universidade de Valladolid.

Notas
-----

1. ↑  «BOE» núm. 10, de 12 de xaneiro de 1960, páxinas 473 a 473.
2. ↑  «BOE» núm. 104, de 30 de abril de 1968, páxinas 6376 a 6376.
3. ↑  «BOE» núm. 304, de 20 de decembro de 1972, páxinas 22717 a 22717.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Homenaje a los profesores Fidel Mato Vázquez y Jesús Santos López* (publicación da Universidade de Valladolid).

### Ligazóns externas

* Universidad de Valladolid
* Editorial Reverté
* AIChE

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23071459
* WorldCat
* VIAF: 96898607
* BNE: XX1025536
* LCCN: no2009133492

 |
**Girolamo Fabrizi d'Acquapendente**, (en latín, **Hieronymus Fabricius**; en galego, **Xerome Fabricio**), nado en Acquapendente en 1537 e finado o 21 de maio de 1619, foi un destacado anatomista italiano.

Traxectoria
-----------

### Biografía académica

Fabricio estudou en Padua, onde terminou ocupando a cátedra de cirurxía até entón nas mans do seu antigo profesor Gabriele Falloppio (1523-1562). O seu alumno máis soado será William Harvey (1578-1657), con quen lle unirá unha longa amizade e ao que axudará considerablemente nos seus traballos sobre a circulación sanguínea.

### Labor

*Operationes chirurgicae*, 1685.
Fabricio foi o primeiro en aplicar exhaustivamente o método de Vesalio da observación directa ao estudo dos embrións. Así mesmo, foi pioneiro na publicación de ilustracións baseadas no estudo sistemático do desenvolvemento do pito.

Grazas á disección de animais, Fabricius investigou a formación do feto, a estrutura do esófago, o estómago e o intestino, así como as particularidades do ollo, o oído e a larinxe. A súa principal achega foi o descubrimento das válvulas membranosas no interior das veas.

Fabricio estudou a embrioxénese de varios vertebrados, facendo especial énfase na anatomía dos embrións máis que nos procesos de desenvolvemento. A bolsa de Fabricio das aves (órgano inmunitario e hematopoético) recibe ese nome no seu honor. A súa visión da nova embrioloxía está presente na influencia que exerceu sobre William Harvey.

Bibliografía
------------

Os seus escritos de anatomía e fisioloxía foron reunidos baixo o título de *Opera omnia anotomica et phisiologica* e os seus tratados de cirurxía na súa *Opera chirurgica*(1617).

Notas
-----

* William A. Locy (1925). *The Story of Biology*. Columbia University Press : xiv 495 p.
* Oppenheimer, J. (1967) *Essays in the history of biology and embryology*, M.I.T. Press.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Obra de Fabricius *(en francés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q435296
* WorldCat
* VIAF: 240356021
* BAV: ADV10165284
* BMT: 208219
* BNF: 12194896h
* BRE: 4704771
* Bridgeman: 16875
* CERL: cnp01876597
* DBI: ID
* DeutscheBio: 119215357
* EBID: ID
* FAST: 1802157
* GEC: 0025765
* GND: 119215357
* ICCU: BVEV027306
* ISNI: 0000 0001 1810 1967
* LCCN: n80015451
* MGP: 125109
* NKC: nlk19990074422
* NLG: 238177
* NNDB: 000100714
* NTA: 074622366
* OL: OL687080A
* openMLOL: 68466
* SNAC: w6xp7pp0
* SUDOC: 074099809
* Treccani: girolamo-fabrici-d-acquapendente
* UNZ: FabriciusHieronymus

 |
O **hoqueto** é unha técnica rítmica lineal que consiste na alternancia da mesma nota, altura ou acorde. Na Idade Media, era unha melodía que se compartía de forma alternativa entre as diferentes voces dunha obra, normalmente dúas, de maneira que cando unha voz cantaba as súas notas, o resto permanecían caladas ata que algunha delas recollía a liña melódica e a anterior permanecía en silencio. 

Exemplo de hoqueto (*In seculum d'Amiens longum*, Francia, finais do século XIII). Pódese observar a rápida alternancia das notas cantadas e silencios entre a parte superior e as outras dúas voces.
Esta técnica foi característica da música dos séculos XIII e XIV e deuse por primeira vez nalgúns *conducti* e motetes. Foi predominante na música sacra da Escola de Notre Dame, durante o *Ars antiqua*. Posteriormente, esta técnica foise abandonando aínda que algúns compositores de clásicos continuaron usándoo. Co paso do tempo, esta técnica derivou no contratempo, aínda que dita técnica xa non seguía estritamente a estrutura inicial do hoqueto. Son poucos os exemplos que se conservan e practicamente todos eles son obras instrumentais ou vocais escritas a tres voces.

Notas
-----

1. ↑  Termo hoqueto no bUSCatermos da Universidade de Santiago de Compostela

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* "Hoquetus" *Enciclopedia Encarta Online*. 2008. Microsoft *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q994621
* BRE: 3889533
* EBID: ID
* GEC: 0114945
* JSTOR: hocket
* MAG: 2776546199

 |
O **horizonte de expectativas** (en alemán ***Erwartungshorizont***) describe os criterios que a persoa lectora utiliza para xulgar un texto literario nun período determinado, segundo a teoría da recepción do crítico literario Hans Robert Jauss.

Características
---------------

O concepto de horizonte de expectativas constitúe un aspecto crucial da súa estética da recepción e designa o conxunto de asuncións ou presupostos que se lle poden atribuír a unha xeración de lectores dada. Os criterios axudan a constituír os xuízos realizados polos lectores nunha maneira trans-subxectiva. Os horizontes de expectativas mudan. As obras literarias dunha época xúlganas, avalíannas e interprétannas os seus contemporáneos, mais as percepcións desa época non establecen necesariamente o significado e valor desa obra de maneira definitiva. Nin o significado nin o valor se fixan de maneira permanente porque o horizonte de expectativas de cada xeración sempre vai mudar. Cada época reinterpreta a literatura á luz dos seus propios coñecementos e experiencias e do seu medio cultural. O valor literario mídese de acordo coa "distancia estética", isto é, o grao de afastamento da obra do horizonte de expectativas dos seus primeiros lectores.

Jauss tentou unha teoría da literatura de carácter socio-histórico e a solución ao problema de como se avalían os textos en *A Historia Literaria como reto para a Teoría Literaria* (*Literary History as a Challenge to Literary Theory*, 1967).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Hermenéutica
* Teoría lector-reposta
* Teoría da recepción
**Iñaki Perurena Gartziarena**, nado en Leitza, Navarra o 23 de setembro de 1956, é un deportista navarro especialista na modalidade de deporte rural vasco de *harri-jasotze*. Tamén fixo incursións no eido cultural como poeta, escultor, actor e bertsolari. É membro da asociación cultural Nabarralde e publicou artigos na defensa da identidade de Navarra como eixe da nacionalidade vasca.

Tamén foi popular polo seu papel na serie de ETB 1 *Goenkale*, onde interpretou a Imanol. Na televisión tamén participou nos programas *Euskal Herrian Barrena*, *Herriko Plaza* e *Piratak*, entre outros.

Seu fillo, Inaxio Perurena, tamén se dedica a erguer pedras.

Como harri-jasotzaile, o seu récord de levantamento de pedra cunha man está fixado en 267 kg, pode levantar 320 kg de pedra utilizando ambas.

Como recoñecemento pola súa carreira profesional foi galardoado coa Medalla de Ouro ao Mérito Deportivo de Navarra.

Iñaki canda seu fillo Inaxio (de costas) no 2008.

Notas
-----

1. ↑  Iñaki Perurena: paradigma de la fuerza, la inteligencia y la caballerosidad vasca
2. 1 2  Levantadores de piedra: más duros que la piedra
3. ↑  Iñaxio Perurena llama a la puerta del club de los 300
4. ↑  Diario de Navarra (ed.). "Relación de navarros con la Medalla de Oro al Mérito Deportivo de Navarra" (en español). Arquivado dende o orixinal o 10 de xaneiro de 2014. Consultado o 31 de outubro de 2011.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Iñaki Perurena Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Ficha de actor en IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q631701
* WorldCat
* VIAF: 87689212
* Auñamendi: 114523
* BNE: XX853420
* IMDb: nm1294249
* ISNI: 0000 0000 6101 3199
* SUDOC: 078862841

 |
**JJ "Ginger" O'Connell** (1887–1944) foi un tenente xeneral das Forzas de Defensa Irlandesas.

Naceu no condado de Mayo e estudou no University College Dublin, dende 1912 ata 1914 estivo no Exército dos Estados Unidos.

En 1914 regresou a Irlanda, ingresando nos Voluntarios Irlandeses.

En 1916 foi enviado a Cork por Eoin MacNeill para evitar o Alzamento de Pascua; tralo Alzamento foi arrestado e ingresou en prisión. Durante a Guerra da Independencia Irlandesa foi membro do Irish Republican Army como asistente de Richard Mulcahy.

Na división do IRA despois de que o Dáil Éireann ratificara o Tratado Anglo-Irlandés, apoiou o tratado e foi nomeado Xefe Adxunto do Estado Maior no novo exército do Estado Libre Irlandés, o exército nacional. O 26 de xuño de 1922 foi secuestrado polas forzas contrarias ao tratado dirixidas por Ernie O'Malley, como represalia polo arresto dun oficial anti-tratado. O seu secuestro foi un factor determinante no estoupido da Guerra Civil Irlandesa, cando as forzas do goberno pro-tratado atacaron ás forzas contrarias ao tratado que se encontraban ocupando Four Courts dous días antes. O'Connell sobreviviu aos ataques e pasou o resto da Guerra Civil como asistente de Eoin O'Duffy e Richard Mulcahy.

Ocupou varios cargos nas forzas armadas irlandesas, incluíndo o de xefe da intelixencia ata a súa morte en 1944, cando tiña 57 anos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6108293
* WorldCat
* VIAF: 112531462
* BNF: 17700439g
* ISNI: 0000 0000 8470 5470
* LCCN: n50068907

 |
**Inés de Durazzo**, nada en 1345 e finada o 15 de xullo de 1388, foi a esposa de Xaime des Baux, último emperador latino titular de Constantinopla. Foi a última muller en reclamar o título de emperatriz do Imperio Latino.

Traxectoria
-----------

Inés foi a segunda filla de Carlos, Duque de Durazzo e María de Calabria. Casou por primeira vez con Cansignorio della Scala. Cansignorio era o irmán máis novo e co-gobernante nominal de Cangrande II della Scala, señor de Verona. En 1359, Cansignorio asasinou o seu irmán máis vello e sucedeuno. O seu irmán máis novo Paolo Alboino della Scala converteuse no seu co-gobernante até 1365. O 10 de outubro de 1375, Cansignorio morreu, presumibelmente envelenado. O seu matrimonio non tivo fillos.
O 16 de setembro de 1382, Inés casou co seu segundo marido, Xaime des Baux. Era o pretendente ao trono do imperio latino desde 1374. O seu cuñado, Carlos III de Nápoles, concedeulle Corfú como parte do seu dote. O seu matrimonio foi de curta duración. O 7 de xullo de 1383, Xaime morreu en Tarento. Sobreviviulle cinco anos, pero nunca volveu casar.

Notas
-----

1. 1 2  "List of descendants of Alboino I della Scala, including Cansignorio". Genealogy.EU.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4693144
* BNF: 17120658p

 |
**Ioannis Zizioulas**, nado o 10 de xaneiro de 1931 e finado o 2 de febreiro de 2023, foi un teólogo da Igrexa ortodoxa. Metropolita de Pérgamo. Membro do sínodo do Patriarcado ecuménico de Constantinopla. Pertenceu á Academia de Atenas.

Traxectoria
-----------

Ioannis Zizioulas comezou os seus estudos en Tesalónica. Foi discípulo de Georges Florovsky. Doutorouse en 1965 na Universidade de Atenas. Ensinou teoloxía na Universidade de Edimburgo e na Universidade de Glasgow. É profesor visitante do King´s College London e da Universidade de Xenebra.

É unha figura clave do diálogo ecuménico con outras igrexas cristiás presidindo a comisión ortodoxa no diálogo co catolicismo.

Pensamento
----------

Desenvolveu unha ontoloxía da persoa derivada dunha fonda investigación da filosofía grega, dos Pais da Igrexa e do pensamento actual. Un compoñente esencial é a liberdade para a autoafirmación e para a participación na relación. Dende unha perspectiva biolóxica, a liberdade do home ten como peculiaridade a posibilidade de elixir suicidarse. É o cambio ontolóxico do bautismo o que produce unha liberdade non constrinxida aos límites da existencia biolóxica. A escatoloxía permite vivir no agora o que será completado coa resurrección mediante unha vida plena e eterna que outorga unha dimensión de liberdade e de esperanza á existencia humana concreta.

Un dos grandes males da cultura occidental é o individualismo. O illamento da persoa vai contra a súa esencia e ten as súas raíces no afastamento de Deus na caída orixinal. Isto fai que o individuo vexa no outro un potencial inimigo ou unha ameaza latente. Esta situación patolóxica só pode ser sandada pola experiencia da común chamada a unha vida plena que ofrece Cristo e que o Espírito realiza na persoa.

Entende que a eucaristía como comuñón no amor é o centro da Igrexa. Deste xeito, nunha igrexa local está expresada toda a universalidade da comunidade de crentes. Afirma que o bispo está ao servizo (*diaconía*) da comunidade, e é en relación con ela como debe ser entendido o seu ministerio.

Sobre o Papado, rexeita o poder xurisdicional no que teima a Igrexa católica. Recoñece que debe existir un primado para que exista unha realidade sinodal, consonte ensina a tradición, pero este non debe implicar un poder xurídico e piramidal como pretende Roma.

A súa concepción da Creación outórgalle unha especial sensibilidade pola ecoloxía e a preservación do medio ambiente.

Obras
-----

* *O ser como comuñón*.
* *Lembrando o futuro: unha ontoloxía escatolóxica*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ioannis Zizioulas*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q117439
* WorldCat
* VIAF: 14781175
* BAV: ADV11280919
* BIBSYS: 90709214
* BLBNB: 000246372
* BNB: ID
* BNE: XX1650333
* BNF: 12014516c
* CANTIC: a12346871
* DeutscheBio: 119219921
* FAST: 91067
* GND: 119219921
* ICCU: PUVV230849
* ISNI: 0000 0000 6115 4450
* LAC: 0020E7255
* LCCN: n82056514
* NKC: skuk0006072
* NLA: 36131459
* NLG: 35374
* NTA: 072117141
* Orthodox Encyclopedia: 471187
* SELIBR: 312493
* SUDOC: 028275675

 |
Farmacéutico do século XVI
Un **farmacéutico** ou **farmacéutica** é un profesional da saúde que exerce a farmacia, na súa función tradicional os farmacéuticos teñen a función de dar ós doentes as medicinas receitadas por un médico, así como aconsellar sobre a uso correcto e os efectos adversos desa medicación, pero un farmacéutico, ademais de traballar nunha oficina de farmacia, pode dedicarse á investigación biomédica, á cosmetoloxía, á análise de augas, traballar nun hospital, colaborar coa administración pública no control do uso de medicamentos ou na industria farmacéutica ostentando a dirección técnica dun laboratorio farmacéutico ou nunha distribuidora de medicamentos.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Farmacéutico, farmacéutica***  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q105186
* AAT: 300188530
* BNCF: 20523
* BNE: XX524411
* BNF: 11933092p
* GEA: 5503
* GND: 4002475-1
* HDS: 016398
* JSTOR: pharmacists
* LCCN: sh85100592
* MAG: 2779457091
* NDL: 00574212

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D010595
* MeSH: M01.526.485.780

 |
**Giulio Gaudini**, nado en Roma o 28 de setembro de 1904 e finado na mesma localidade o 6 de xaneiro de 1948, foi un tirador de esgrima italiano, gañador de nove medallas olímpicas.

Traxectoria
-----------

Especialista nas modalidades de florete e sabre, participou aos 19 anos nos Xogos Olímpicos de 1924 celebrados en París, rematando cuarto na competición por equipos de florete. Nos Xogos Olímpicos de 1928 de Ámsterdan gañou a medalla de ouro na proba de florete por equipos así como a medalla de bronce na competición individual. Nos Xogos Olímpicos de 1932 revalidou a medalla de bronce, ao tempo que gañaba tamén a medalla de prata na competición por equipos desa modalidade e a medalla de prata na proba individual e por equipos en sabre. Nos Xogos Olímpicos de 1936 de Berlín foi o portabandeira da delegación italiana na cerimonia inaugural e gañou a medalla de ouro nas probas de florete individual e por equipos, así como a medalla de prata na proba de sabre por equipos, rematando sexto na competición individual desta última modalidade.

Ao longo da súa carreira gañou 17 medallas no Campionato do Mundo de Esgrima, entre elas oito de ouro.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* www.olympic.org - Giulio Guadini *(en inglés)*
* www.sports-reference.com - Giulio Guadini *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q719593
* DBI: ID
* OCID: giulio-gaudini
* Sports Reference: giulio-gaudini-1

 |
Vista do volcán cuberto polo xeo do Vatnajökull.
O **Grímsvötn** (do islandés: *vötn*, en singular: *vatn*, «lago») é un sistema lacustre-volcánico de Islandia, duns 100 km de longo e 15 km de ancho. Os espellos de auga que o compoñen están situados nas terras altas do país, sobre o extremo Noroeste do campo de xeo do Vatnajökull, a unha altitude media de 1.725 metros. Estes lagos áchanse completamente cubertos polo manto de xeo glaciario, sendo evidenciados pola extensa planicie xeada que os cobre. Baixo este sistema atópase a gran cámara magmática do volcán homónimo (o maior de todo o sistema), cuxa caldeira ten uns 35 km².

En 1783 ocorreu a maior erupción efusiva rexistrada no último milenio. Causou un gran dano na flora da illa e a fame produciu a morte dunhas 10.000 persoas. Ademais, a erupción tivo repercusión no clima mundial. O 18 de decembro de 1998 ocorreu unha erupción que se estendeu por once días, expondo unha fisura de 1.300 metros de longo con cinco cráteres activos. En novembro de 2004 detectouse actividade eruptiva que guindou unha extensa columna eruptiva de cinza volcánica, causando unha breve interrupción do tráfico aéreo sobre Islandia. De novo, o 21 de maio de 2011 o volcán volveu erupcionar emitindo columnas eruptivas de ata 12.000 metros de altura, pechando durante ese día o tráfico aéreo da illa e o dalgúns aeroportos do norte de Europa os días seguintes.

Notas
-----

1. ↑  Anulados 500 voos en Escocia, Irlanda do Norte e partes de Escandinavia

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Grímsvötn*** |

### Ligazóns externas

* Informe acerca das erupcións de 1998 *(en inglés)*
* Vulcanismo nos lagos Grimsvötn *(en inglés)*
* Informe da BBC News acerca da erupción de novembro de 2004 *(en inglés)*
**Grande Terre** é a illa principal de Nova Caledonia. Comprende varias illas máis pequenas como o Arquipélago de Belep ao norte de Grande Terre, as illas da Lealdade ao leste de Grande Terre, a Illa dos Piñeiros ao sur e as Illas Chesterfield e Bellona ao oeste.

Grande Terre é por moito a illa máis grande, e a única con montañas. Ten unha área de 16.372 km² e unha forma alargada de noroeste a sueste, medindo 350 km de longo por 50–70 km de ancho. Unha cadea montañosa corre ao longo da illa e conta con cinco picos de máis de 1.500 m. O punto máis alto é o Monte Panie con 1.628 m.

**Clima**

Nova Caledonia localízase no Trópico de Capricornio, entre os 19º e 23º de latitude sur. O clima das illas é tropical, a choiva é estacional e é traída polos ventos que usualmente corre desde o leste. A media de precipitación anual é de 1.500 mm nas Illas da Lealdade, 2.000 mm nas partes baixas de Grande Terre e entre 2.000 mm e 4.000 mm nas zonas elevadas de Grande Terre.

Mapa do arquipélago de Nova Caledonia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q256293
* WorldCat
* VIAF: 8343148947833454950009
* OSM: 1903511

 |
**Helmer Alexandersson**, nado o 16 de novembro de 1886 en Estocolmo e finado na mesma cidade o 24 de decembro de 1927, foi un compositor e violinista sueco, irmán da actriz Karin Alexandersson.

Traxectoria
-----------

Coñécese relativamente pouco sobre a vida de Alexandersson, naceu nunha familia de comerciantes, seu pai morreu en 1900 e el tivo que se pór a atender o comercio familiar. Estudou de 1902 a 1908 no Conservatorio de Estocolmo, recibiu varias bolsas de estudos para perfeccionarse e en 1912 contratárono para realizar a marcha oficial dos Xogos Olímpicos de Estocolmo. Concibida na súa maior parte en 1914 a *Sinfonía nº 2 en G menor* estreouse o 18 de abril de 1919 baixo a dirección de Carl Schneevoight. Desde 1918 era primeiro violinista da orquestra do cine "Röda Kvarn" (*Rode Molen*) compoñendo música para os filmes mudos que se exhibían nese cine.

Obra
----

### Música para filmes

* 1925 - *Ingmarsarvet*
* 1923 - *Gunnar Hedes saga*
* 1919 - *Herr Arnes pengar*

### Música para orquestra

* 1914- 1919 - *Sinfonía nº 2 en G-menor*

Notas
-----

1. ↑  Rob Barnett *Helmer Alexandersson (1886-1927)*

* Portal:Suecia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2092420
* WorldCat
* VIAF: 56583120
* GND: 1017759162
* IMDb: nm8586441
* ISNI: 0000 0000 5490 9085
* LCCN: no2009025600
* SELIBR: 206750

 |
**Henry John Heinz**, nado o 11 de outubro de 1844, e finado o 14 de maio de 1919, foi un empresario estadounidense que fundou a H. J. Heinz Company con sede en Pittsburgh, Pensilvania. Nado nesa mesma cidade, era fillo de inmigrantes alemáns de Baviera que chegaron ós Estados Unidos a comezos da década de 1840. Heinz desenvolveu o seu negocio nunha compañía nacional que fixo máis de 60 produtos alimenticios. Un dos seus primeiros foi o ketchup de tomate.

Foi influente para a introdución de altos estándares sanitarios para a fabricación de alimentos. É recoñecido porque exerceu unha relación paternal cos seus traballadores, proporcionando beneficios de saúde, instalacións recreativas e servizos culturais. Os seus descendentes continuaron co negocio até hai pouco, vendendo as súas accións restantes á compañía predecesora do que agora é Kraft Heinz. Heinz foi o bisavó do ex senador estadounidense H. John Heinz III de Pensilvania.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Henry Heinz and Brand Creation in the Late Nineteenth Century: Making Markets for Processed Food" de Nancy F. Koehn. *The Business History Review*, Vol. 73 (Autumn, 1999), pp. 349–393.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q982831
* WorldCat
* VIAF: 26628452
* EBID: ID
* FAST: 291349
* GND: 14050771X
* ISNI: 0000 0000 7694 2185
* LCCN: no91021353
* NKC: js20090526006
* NNDB: 000057952
* NTA: 071782516
* SNAC: w6gf3b4q
* SUDOC: 118897462
* WikiTree: Heinz-127

 |
**Horacio Casas Iglesias**, nado en Teo o 28 de xuño de 1906 e finado en México, foi un militar e político galego.

Traxectoria
-----------

Estudou na Escola de Artes e Oficios de Santiago de Compostela. Aprobou as oposicións a Axente do Corpo de Investigación e Vixilancia en 1935. Foi conselleiro do Partido Galeguista na zona da Maía. Durante a guerra loitou no corpo de asalto do Exército Republicano, foi ascendido a sarxento en xaneiro de 1937, e ascendido a tenente do Corpo de Seguridade en xaneiro de 1938. Pertenceu a Solidaridade Galega Antifeixista. Foi presidente do Comité Obreiro de Gardas e Soldados e conselleiro do PG en Barcelona. Coa derrota da República pasou a Francia e foi internado no campo de concentración de Argelès-sur-Mere. Exiliouse en México, embarcando no buque Ipanema que chegou a Veracruz o 7 de xullo de 1939. Foi contador do Padroado da Cultura Galega de México en 1953 e despois secretario do Padroado. Asinou, en nome do Partido Galeguista, o documento contra a entrada de España na ONU en 1955. Foi presidente da Irmandade Galega de México en 1965, e secretario do Club Galicia en 1966.

Vida persoal
------------

Casou en Cidade de México con Maria Teresa Calderón Casazza en 1945, e foi pai de Horacio Manuel, Armando Rosendo e Cesáreo Alberto Casas Calderón.

Notas
-----

1. ↑  *El Compostelano*, 17-10-1923, p. 1.
2. ↑  *El Ideal Gallego*, 28-9-1934, p. 2.
3. ↑  *Gaceta de la República*, 29-1-1937, p. 929.
4. ↑  *Gaceta de la República*, 19-2-1938, p. 562.
5. ↑  Ficha de Horacio Casas Iglesias
6. ↑  Visados otorgados a refugiados españoles para su emigracion a Mexico
7. ↑  Ficha no Departamento de Migración de México
8. ↑  *España Popular*, 25-11-1955, p. 4.
9. ↑  *España Democrática*, 10-11-1955, p. 1.
10. ↑  *España Popular*, 15-8-1965, p. 5.
11. ↑  *España Popular*, 30-4-1966, p. 5.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Asilados politicos españoles a bordo del vapor Ipanema

### Ligazóns externas

* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego
Renderizado 3D creado con Planoplan.
Os **gráficos 3D por ordenador**, ás veces chamados **CGI** ( *Computer-generated imagery* ) ou **gráficos tridimensionais por ordenador** son gráficos que usan unha representación tridimensional de datos xeométricos (a miúdo cartesianos) que se almacenan na computadora para realizar cálculos e renderizar imaxes dixitais.

Móstranse a maioría das veces en pantallas bidimensionais, a diferenza do cine 3D e técnicas similares, como os sistemas de realidade virtual. Os gráficos 3D contrastan cos gráficos 2D por ordenador que normalmente usan métodos e formatos completamente diferentes para a creación e a representación, aínda que se poidan acadar resultados semellantes.

Modelo 3D dunha ánfora.
Os obxectos creados por ordenador denomínanse a miúdo modelos 3D. A diferenza da imaxe renderizada, os datos dun modelo están contidos nun ficheiro de datos gráficos. Un modelo 3D é unha representación matemática de calquera obxecto tridimensional; un modelo non é tecnicamente un gráfico ata que se mostra. Un modelo pódese mostrar visualmente como unha imaxe bidimensional a través dun proceso chamado renderizado 3D, ou pode usarse en simulacións e cálculos informáticos non gráficos. Coa impresión 3D, os modelos son representados fisicamente, con algunhas limitacións en canto á precisión.

Historia
--------

William Fetter foi acreditado por acuñar o termo "*computer graphics*" (gráficos por ordenador) en 1961 para describir o seu traballo en Boeing. Un primeiro exemplo de gráficos interactivos en 3D foi explorado en 1963 polo programa Sketchpad do Lincoln Laboratory do MIT. Unha das primeiras mostras de animación por ordenador foi *Mundo futuro* (1976), que incluía unha animación dun rostro humano e unha man que apareceran orixinalmente na curta experimental de 1971 *A Computer Animated Hand*, creada polos estudantes da Universidade de Utah Edwin Catmull e Fred Parke.

O software de gráficos en 3D comezou a aparecer para ordenadores domésticos a finais dos anos 70. O exemplo máis antigo coñecido é 3D Art Graphics, un conxunto de efectos gráficos 3D por ordenador, escrito por Kazumasa Mitazawa e lanzado en xuño de 1978 para o Apple II.

Notas
-----

1. ↑  "3D computer graphics". *sciencedaily.com*. Consultado o 2023.
2. ↑  "An Historical Timeline of Computer Graphics and Animation". *design.osu.edu*. Arquivado dende o orixinal o 2008. Consultado o 2008.
3. ↑  "Computer Graphics". *comphist.org*. Consultado o 2004.
4. ↑  "Ivan Sutherland Sketchpad Demo 1963". *youtube.com*. Consultado o 2023.
5. ↑  "Pixar founder's Utah-made Hand added to National Film Registry". *sltrib.com*. Consultado o 2012.
6. ↑  "Brutal Deluxe Software". *brutaldeluxe.fr*. Consultado o 2023.

Ver tamén
---------

### Outros artigos

* Modelaxe 3D

* Imaxes xeradas por ordenador
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Rela (homónimos).

| GryllotalpidaeRango fósil: Cretáceo - presente |
| --- |
| *Gryllotalpa brachyptera* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Orthoptera |
| Familia: | **Gryllotalpidae**Saussure, 1870 |

 |
| Distribución de Gryllotalpa, Scapteriscus, NeocurtillaDistribución de *Gryllotalpa*, *Scapteriscus*, *Neocurtilla*Distribución de *Gryllotalpa*, *Scapteriscus*, *Neocurtilla* |

Os **Gryllotalpidae** son unha familia da orde dos ortópteros.

Descrición
----------

Teñen entre 3 e 5 centímetros de lonxitude, con grandes ollos redondos e patas dianteiras similares a pas, desenvolvida para escavar e nadar. Amais poden voar, chegando a desprazarse os exemplares adultos até 8 km durante a época de apareamento. Están activos a maior parte do ano, pero pasan o inverno hibernando. Os exemplares máis novos teñen as ás máis curtas, e a súa aparencia varía dependendo da especie, asemellándose con algúns saltóns ou formigas moi grandes, ou, mesmo se as ás son moi pequenas, con térmites de cor escura.

Avespa comendo nun cadáver de grilo ceboleiro en Marcón (Pontevedra).
Son bastante comúns, pero son pouco vistos por seren nocturnos e desenvolver boa parte da súa vida en grandes sistemas de túneles. Son omnívoros, comendo larvae, vermes, raíces, e herbas. Entre os seus predadores están os paxaros, ratos, e raposos, e as avespas comen os seus cadáveres. *Larra bicolor* é un parasito do xénero *Scapteriscus*.

Amplifican o seu canto coa axuda dun corno de dobre saída, que actúa como un megáfono. Están presentes en todos os continentes agás na Antártida, se ben nalgunhas zonas o seu número descende por mor da erosión e a destrución do hábitat. Adoitan ser considerados pragas. No leste de Asia ás veces se utilizan como alimento humano (fritos).

Xéneros
-------

Ciclo vital.
* tribo Gryllotalpini
	+ *Gryllotalpa*
	+ *Gryllotalpella*
	+ *Neocurtilla*
		- *Neocurtilla hexadactyla*
	+ † *Pterotriamescaptor*
* tribo Scapteriscini
	+ *Indioscaptor*
	+ *Scapteriscus*
	+ *Triamescaptor*
* tribo descoñecida (fossil taxa)
	+ † *Archaeogryllotalpoides*
	+ † *Cratotetraspinus*
	+ † *Marchandia*
	+ † *Palaeoscapteriscops*

Notas
-----

1. ↑  (Dawkins, The Selfish Gene, pg. 63)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Gryllotalpidae*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q199765
* BRE: 2197266
* EBID: ID
* MAG: 2779045177
* NKC: ph582644

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Gryllotalpidae
* BioLib: 163
* BugGuide: 4283
* Dyntaxa: 2000894
* EOL: 995
* EPPO: 1GRYTF
* FE: 11895
* FE-New: ID
* Fossilworks: 192820
* GBIF: 8555
* iNaturalist: 71220
* IRMNG: 101744
* ITIS: 102369
* NBN: NBNSYS0000160092
* NCBI: 208677
* Plazi: ID
* Soortenregister: 169875
* uBio: 4779568

 |
| Grímsey |
| --- |
|  |
| Vista da illa |
|  |
| Datos |
| Capital | Grímseyjarhreppur |
| País | Islandia |
| Localización | Océano Ártico |
| Arquipélago |  |
| Linguas |  |
| Poboación (2007) | 103 hab. |
| Superficie | 5´3 km² |
| Densidade | 19´4 hab/km² |
| Coordenadas | 66°33′N 18°01′O﻿ / ﻿66.550, -18.017 |
| Maior Altura | 105 m. |
|  |
| Localización |
|  |
|

**Grímsey** é unha pequena illa islandesa, situada 40 km ao norte da Islandia, atravesada polo Círculo Polar Ártico, coas cordenadas 66°33'17"N, 018°01'03"O, e cuxo punto máis elevado atópase a unha altitude de 105 metros. A terra máis próxima á illa, é a illa de Flatey, 39´4 km ao sur. Grímsey constitúe un concello (*hreppur*) e o seu nome administrativo é Grímseyjarhreppur. Pertence ao condado de Eyjafjarðarsýsla.

A súa superficie é de 5´3 km cadrados. É o punto habitado máis setentrional da Islandia, cunha poboación de só 103 habitantes (no 2007). A súa principal industria é a da pesca. A illa está ligada ao resto da Islandia (Dalvík) grazas a un transbordador e dispón dun pequeno aeroporto (código IATA: GRY), servido por voos regulares ata Akureyri.

Ligazóns externas
-----------------

* Grímsey Information, en inglés e islandés

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Grímsey*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q213707
* WorldCat
* VIAF: 4998152139990911100004
* EBID: ID
* GeoNames: 2631142

 |
A **hipermetropía** é un defecto ocular da refracción que consiste en que os raios de luz inciden no ollo humano, converxendo detrás da retina, formando desta maneira o foco ou imaxe. É debida case sempre a que o ollo é moi curto no seu eixo antro-posterior.

É un defecto moi frecuente, aínda que non é progresivo nin ten repercusións graves. Trátase mediante o uso de lentes compensadoras converxentes ou convexas e/ou se corrixe con cirurxías refractivas a base de raios láser. A hipermetropía, a miopía e o astigmatismo son os principais defectos de refracción ou ametropías. A magnitude deste defecto mídese en dioptrías positivas.

Síntomas
--------

Unha persoa con hipermetropía ten problemas de visión a distancias curtas, podendo ver con maior claridade a distancias afastadas. O ollo non pode enfocar obxectos situados máis preto dunha determinada distancia, denominada punto próximo. Nunha persoa adulta sen defectos ópticos, o punto próximo sitúase a 25 cm do ollo. Nun hipermétrope o punto próximo desprázase a maiores distancias.

Os nenos hipermétropes non adoitan presentar diminución de agudeza visual, pois compensan o déficit mediante a acomodación (cambio de forma do cristalino). O continuo esforzo de acomodación pode producirlles dor de cabeza, fatiga visual (astenopia acomodativa) ou atrasos na aprendizaxe.

Nos adultos, os síntomas característicos consisten en dificultade para a visión próxima, por exemplo para poder ler, e co paso dos anos aféctase tamén a visión afastada.

Tratamento
----------

Pódese tratar mediante o uso de lentes con lentes correctoras convexos ou positivas ou con lentes de contacto. O tratamento cirúrxico pode facerse actuando sobre a córnea con láser (LASIK, LASEK ou PRK), extraendo o cristalino e substituíndoo por unha lente intraocular, ou implantando unha lente intraocular especial (ICL) sen extraer o cristalino.  Corríxese cunha lente converxente , que fai que o foco da combinación da lente e o cristalino sitúese na retina.

Notas
-----

1. 1 2  Jack J. Kanski: Oftalmología clínica, 5.ª edición, 2004, ISBN 978-84-8174-758-4 *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Miopía
* Astigmatismo

### Ligazóns externas

* Monográfico sobre a Hipermetropía *(en castelán)*
* "Hipermetropía". *MedlinePlus* (en castelán).
* Causas da hipermetropía *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q177254
* BNCF: 43640
* BRE: 2628383
* EBID: ID
* GEC: 0114480
* JSTOR: hyperopia
* LCCN: sh85063712
* MAG: 2910246343
* NDL: 00562005

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 29644
* DOID: DOID:9834
* HPO: HP:0000540
* ICD-10: H52.0
* MedlinePlus: 001020
* MeSH: D006956
* MeSH: C11.744.479
* UMLS: C0020490

 |
A **hiperpotasemia** é un trastorno hidroelectrolítico que afecta ao potasio no que os niveis sanguíneos deste ión están elevados por riba de 5,5 mEq/kg. O potasio é un ion fundamentalmente intracelular, que se introduce na célula cando actúa a insulina, nunha descarga β adrenérxica ou na alcalose. Á súa vez, sae da célula nas acedoses.

Pseudohiperpotasemias
---------------------

Cando unha extracción sanguínea se complica e pasa moito tempo sen que algún tecido reciba sangue, pode ocorrer unha **pseudohiperpotasemia**. Cando falta sangue aparecen procesos necróticos e acedose, co que o potasio sae da célula xerando na mostra de sangue unha aparente hiperpotasemia. Porén, a concentración do potasio nestas mostras non é representativa da potasemia sistémica.

Causas de hiperpotasemias
-------------------------

Existen varios tipos de causas de **hiperpotasemias**:

* Escasa excreción renal: o ril non é quen de eliminar o suficiente potasio. Por exemplo, nalgúns enfermos tratados con IECAs.
* En enfermidades que cursen con elevada morte celular, por exemplo nas hemólises intensas.

Manifestacións clínicas
-----------------------

Aparecen nos casos moderados ou graves (potasio por riba de 6 ou 7 mEq/kg). As manifestacións máis notables acontecen a nivel cardíaco. Reflíctense no electrocardiograma con atraso do segmento Q-R e unha maior intensidade da onda T. Nos niveis máis graves aparecen arritmias, descenso da velocidade de condución, taquicardia e finalmente fibrilación.

Tratamento
----------

O tratamento primordial deste trastorno baséase en tratar a súa orixe. Por outra banda, é preciso reducir a concentración sérica de potasio mentres actúa o tratamento etiolóxico. Para iso empréganse:

* Gluconato cálcico: que protexe a función cardíaca.
* Insulina, que introduce o potasio dentro da célula.
* Resina de intercambio iónico
* Ión bicarbonato, para alcalinizar a ouriña e favorecer a excreción renal de potasio.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Potasio
* Hipopotasemia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q605259
* JSTOR: hyperkalemia
* MAG: 2780243291

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 6242
* eMedicine: 766479
* HPO: HP:0002153
* ICD-9: 276.7
* ICD-10: E87.5
* MedlinePlus: 001179
* MeSH: D006947
* MeSH: C18.452.950.396
* NCIt: C37968
* Patientplus: hyperkalaemia
* UMLS: C0020461

 |
| Fento dos valos |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Pteridophyta |
| Clase: | Polypodiopsida |
| Orde: | Polypodiales |
| Familia: | Polypodiaceae |
| Xénero: | *Polypodium* |
| Especie: | *P. vulgare* |

 |
| Nome binomial |
| *Polypodium vulgare*L. |

O **fento dos valos** ou **fento das pedras** (*Polypodium vulgare* *L.*) é unha especie de fieito da familia Polypodiaceae.

Descrición
----------

soros
Esta especie ten un rizoma rastreiro bastante groso que se estende sobre as rochas e os troncos das árbores ademais de medrar no chan. As frondes, perennes e duns 30 cm de longo, nacen en pecíolos sarmentosos de semellante lonxitude. As pínnulas (folíolos) son ás veces dentadas e poden tornarse cristadas. Os soros (un soro é un grupo de esporanxios) son redondeados, ás veces con pelos glandulares, dispostos en dúas filas aos lados do nervio central de cada segmento foliar, de cor alaranxada que despois remata en castaño. Madura no verán.

Hábitat
-------

Zonas rochosas e sombrizas, fragas, muros, preferindo os sitios ricos en materia orgánica e acedos.

Distribución
------------

Esta especie é de ampla distribución en América do Norte, Europa, África e Asia.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fento dos valos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Fento dos valos*** |

### Bibliografía

* Penas A. et alii (1991). *Plantas Silvestres de Castilla y León.* Valladolid, Ámbito. [ISBN 84-86770-40-8]

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q743883
* MAG: 2781025255

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 130862
* BioLib: 3165
* Dyntaxa: 220863
* Ecocrop: 8853
* EPPO: PLVVU
* EUNIS: 150071
* FoC: 200005056
* GBIF: 5274951
* iNaturalist: 127079
* IPNI: 300720-2
* IRMNG: 10997313
* ITIS: 519460
* NBN: NBNSYS0000002087
* NCBI: 58048
* Plantarium: 29611
* PlantList: tro-26600283
* POWO: ID
* Soortenregister: 118362
* TAXREF: 115016
* Tela Botanica: 51834
* Tropicos: 26600283

 |
**El Argar** é un sitio arqueolóxico que dá nome á cultura argárica. Está situado no municipio de Antas (Almería). Foi escavado inicialmente polos irmáns belgas Enrique e Luis Siret.

Historia e características
--------------------------

Atópase sobre unha meseta con abruptas pendentes no lado occidental, 35 m sobre o río Antas e ladeiras máis suaves no resto, estendéndose por parte destas últimas tamén.​ Forma parte da zona arqueolóxica de El Argar e La Gerundia, constituíndo un poboado prehistórico da Idade do Bronce no sueste ibérico.

Esta cultura descoñecida ata finais do século XIX fixo pensar aos seus escavadores que non mantiña ningunha relación coas fases anteriores, buscando a súa orixe en influencias mediterráneas[]. Sábese que hai unha continuidade coa época previa de Los Millares (Idade do Cobre)[].

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Siret, Luis e Enrique (2006). «Las Primeras Edades del Metal en el Sudeste de España» (edición facsimilar). Murcia, España: Museo Arqueológico de Murcia. MU-584-2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1323802
* EBID: ID

 |
**Glutamato Ye-ye** foi un grupo de pop español, hoxe disolto.

Historia
--------

Naceu en 1979 da man de Ramón Recio e Iñaki Fernández e sumáronse Manuel "Patacho" Recio e Alberto Haro. Bastante xente pasou polo grupo, sendo os membros estables Ramón Recio (letras), Iñaki Fernández (voz), Patacho (guitarra), Eugenio Haro (guitarra), Jacinto Golderos (baixo) e Carlos Durante (batería).

Tras tocar en moitos bares madrileños ficharon en 1981 por Spansuls e gravaron o seu primeiro LP. Debido a que Iñaki tivo que facer a mili, quedou nun mini-LP ("Zoraida"). Ademais Spansuls vendeu unha das cancións a Aviador Dro; o que sería o pnk-001 converteuse no dro-005. En 1982 Ramón creou o selo Goldstein, o que deu ao grupo estabilidade para tocar nos locais de moda e gravar cancións como "Comamos cereais".

Cando Pancoca, distribuidora de Goldstein, crebou, o selo desapareceu tamén, pero Glutamato Ye-ye recalaron en Ariola, unha discográfica de peso. En 1984 gravaron a que é un clásico do grupo, "Todos los negritos tienen hambre y frío". Fixéronse moi populares e venderon moitas copias, pero lles custou o seu despedimento. Ao ano gravaron "Guapamente", o que polo menos fixo que fosen propostos para Eurovisión, cantando "Alicia".

En 1986 o grupo disolveuse; en 1987 reuniuse para dar un concerto de despedida. En diante os seus membros pasaron a outros grupos ou ben actuaron en solitario. Algunhas veces reuníronse, para gravar recompilatorios ou homenaxear a compañeiros falecidos como Ramón Recio, Alberto e Eugenio Haro.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3109310
* WorldCat
* VIAF: 145689380

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Hulk.

**Hulk** é un personaxe ficticio do Universo Marvel de Marvel Comics. Foi creado por Stan Lee e Jack Kirby, e apareceu por vez primeira en *The Incredible Hulk #1* en maio de 1962.

Hulk é o *alter ego* emocional e impulsivo do Doutor **Bruce Banner**, un físico tímido e reservado. Aparece pouco despois de que Banner exponse de xeito accidental á radiación dunha bomba gamma inventada por el. Logo diso Banner transfórmase involuntariamente en Hulk, un monstro humanoide xigante e violento, o que lle traerá a Banner a ter unha morea de complicacións persoais. Stan Lee ten dito que a idea de Hulk está inspirada por unha mestura do *Dr. Jekyll e Mr. Hyde* e *Frankenstein ou o moderno Prometeo*.

Aínda que a cor de Hulk ten variado a través dos anos, a maioría das veces é verde. Cando se transforma en Hulk, Banner é quen de alcanzar moita forza física, que medra coa ira do personaxe. As emocións fortes como a ira ou terror favorecen e provocan a transformación de Banner en Hulk. O argumento típico das historias é o exército dos Estados Unidos perseguindo a Banner por toda a destrución que causa Hulk.

Hulk foi levado ao cinema e á televisión. Entre elas, destaca a serie de televisión onde Bill Bixby como o Doutor Banner e Lou Ferrigno como Hulk. Tamén apareceu no cinema baixo a dirección de Ang Lee (*Hulk*, 2003) e Louis Leterrier (*The Incredible Hulk*, 2008), e tamén aparecerá no vindeiro filme de *The Avengers*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188760
* WorldCat
* VIAF: 314901422
* BNF: 145921900
* EBID: ID
* FAST: 968825
* IMDb: ch0007099
* LCCN: nb2015004304

 |
A **escarlatina** é unha doenza infecciosa causada polo estreptococo beta hemolítico do grupo A (*Streptococcus pyogenes*), que atinxe principalmente aos nenos, sendo a bacteria sensíbel á penicilina, entre outros antibióticos. A escarlatina é case sempre unha complicación da amigdalite/farinxite estreptocócica, aparecendo cerca de dous días logo do inicio dos síntomas desta.

As persoas infectadas polo axente, na maioría das veces, teñen febre e dores na gorxa (odinofaxia), o que dificulta a inxestión de alimentos. A pel sofre alteracións visíbeis, como escamación e arroibamento.

Caracterízase por eritemas (arroibamento cutáneo) que se espallan a partir dun punto no corpo, deixando as palmas das mans e dos pés e a rexión darredor da boca inalteradas. A lingua, inicialmente, é amarela debido á inflamación, mais despois escama e se torna vermello viva, con aparencia dun amorodo. Nalgúns casos, a lingua fica con bóchegas pequenas.

A súa transmisión acontece a través da saliva, por vía nasal, tose, espirros e respiración ou aínda a través do contacto con vestiario e obxectos contaminados.

O tratamento faise a través da administración de antibióticos, constituíndo a penicilina, aínda hoxe, o fármaco de primeira liña, dada a ausencia de resistencia documentada.

Non sendo debidamente tratada, poderán ocorrer hemorraxias no estómago, no bazo e no intestino. Alén da posibilidade de ocorreren convulsións, inflamación nos riles, infección nos tímpanos, dores fortes nas articulacións e problemas cardiovasculares.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Escarlatina*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Escarlatina Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* AAVV (2002). *Diccionario galego de termos médicos*. Real Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia. p. 275. ISBN 84-453-3371-2.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q180266
* BNCF: 40061
* BNF: 124935243
* BRE: 3667762
* EBID: ID
* GEC: 0229812
* GND: 4395395-5
* JSTOR: scarlet-fever
* LCCN: sh85118023
* NDL: 00572113
* NKC: ph915571

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 29032
* DOID: DOID:8596
* eMedicine: 1053253
* KEGG: H01515
* MedlinePlus: 000974
* MeSH: D012541
* MeSH: C01.252.410.890.823
* OMIM: 012541
* Orphanet: 36235
* Patientplus: scarlet-fever-pro
* UMLS: C0343487

 |
Cartilaxe aritenoides.
A **glote** é un órgano da larinxe formado polas cordas vocais e a abertura existente entre elas (abertura glótica). Ten forma triangular, un tamaño duns 16 mm e pódese abrir 12 mm. A súa abertura ou fechamento total ou parcial prodúcese mediante o afastamento ou achegamento das cordas vocais, arrastradas polos aritenoides e os músculos que as controlan.

Durante a respiración normal e durante a articulación das consoantes aspiradas, a glote fica aberta. Para articular as vogais e a maioría das consoantes sonoras, féchase a glote e só se abre periodicamente baixo a presión do aire. Esas aberturas e fechamentos sucesivos provocan unhas ondas que producen o murmurio larínxeo chamado voz. Cando se fala en voz baixa, a glote fica medio fechada.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fonética
* Aparello fonador

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre medicina é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q374418
* EBID: ID
* GND: 4541343-5
* MAG: 2781447300

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 55414
* MeSH: D005931
* MeSH: A04.329.364
* NCIt: C12724
* TA: A06.2.09.012
* Uberon: 0002486
* UMLS: C0017681

 |