**José Fernando Navas Ramírez-Cruzado** é coronel de Artillaría retirado do exército español, diplomado de Estado Maior dos exércitos de España e Portugal, e especialista en historia militar, heráldica e protocolo.

Traxectoria
-----------

### Vinculación con Galicia

Estivo destinado quince anos no Estado Maior Rexional da Coruña, desempeñando cometidos de intelixencia, persoal, operacións e protocolo.

Esta permanencia, e estas actividades, permitíronlle estreitar lazos coa sociedade coruñesa en particular e galega en xeral.

Destacou, entre outras, a súa actuación nos actos de homenaxe á Bandeira, a prevención de incendios forestais e como adxunto ao coordinador de Defensa durante a catástrofe do *Prestige*.

Foi cooperador habitual das universidades de Santiago e A Coruña, incluíndo a Escola Universitaria de Turismo adscrita a esta última (e coñecida antes como Centro Español de Nuevas Profesiones), impartindo clases de cerimonial, protocolo, oratoria e heráldica en cursos de posgrao.

Entre outras obras, é autor dos capítulos correspondentes á "Heráldica Militar de Galicia" do volume LIX da obra Proxecto Galicia de Hércules de Edicións.

### Director do Museo Militar da Coruña

Durante os seus seis anos destinado como director do Museo Militar da Coruña, cargo no que cesou o 6 de maio de 2011, centrou a súa actividade na divulgación da Historia Militar e, en especial, da actuación dos galegos na Guerra da Independencia española.

Do se labor investigador no museo destaca a recuperación da memoria do brigadier coruñés 
Diego del Barco quen, tras participar en 22 batallas da guerra da Independencia, desde Medina de Rioseco ao Bidasoa, morreu reconquistando Santoña e Laredo, cando xa a guerra terminaba. Ignorado durante douscentos anos, como tantos heroes, foi devolto á memoria dos coruñeses polo museo, que conta cunha estatua do brigadier na súa entrada, e unha reprodución en bronce nos achegados xardíns da Real Maestranza.

En palabras de Nava, 

> 
> 
> ...*dábase a ingrata circunstancia de que até agora, na Coruña tan só se honraba a memoria dun xeneral británico, Sir John Moore, que morreu protexendo a súa retirada na batalla de Elviña, e cuxa tumba disfruta dun importante cenotafio no próximo xardín de San Carlos, mentres olvidaba inxustamente a tantos heroicos españois daquela epopea*.
> 
> 

Con ocasión do segundo centenario desta contenda participou en congresos, seminarios e xornadas, presentando relatorios en máis de trinta cidades de España e Portugal divulgando a actuación dos exércitos galegos.

É coautor do libro e o CD editados con ocasión da exposición "1808-1814. La historia y su enseñanza. 200 años de la Guerra de la Independencia", da que foi comisario na Coruña, Bailén, Aranjuez, Medina de Rioseco, Camponaraya e Astorga.

Obras principais
----------------

* 2004 - *Los ejércitos gallegos contra Napoleón en la Guerra de la Independencia*. A Coruña: Librería Arenas. ISBN 978-84-95100-09-2. Premio Arenas Quintela 2003-2004 na súa IV edición.
* 2004 - *Libertad y victoria* (en colaboración con Arsenio García Fuertes). A Coruña: Librería Arenas. 978-84-95100-11-5.
* 2013 - *Victorias de Galicia. Guerra de la Independencia. Cuando el pueblo gallego derrotó a Napoleón*. A Coruña: Hércules de Edicións. ISBN 978-84-9271-561-9.

Notas
-----

1. ↑  CENP da Coruña Arquivado 20 de maio de 2014 en Wayback Machine..
2. ↑  Curso de Formación Específica de Postgrado en Protocolo, Comunicación e Imagen Corporativa. UDC, curso 2014.
3. ↑  Protocolo y comunicación en el ámbito castrense. Clase con el coronel Navas. UDC, curso 2004.
4. ↑  Relevo del mando de Coronel-Director en el Museo Militar de La Coruña Arquivado 20 de maio de 2014 en Wayback Machine..
5. ↑  José Navas Ramírez-Cruzado: "El brigadier coruñés Diego del Barco tuvo más mérito que sir John Moore". Diario *La Opinión. A Coruña*. 13-01-2009.
6. ↑  El Museo Histórico Militar de La Coruña.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* El Museo Histórico Militar de La Coruña Arquivado 20 de maio de 2014 en Wayback Machine.. Por José Navas.
* Museo Militar de La Coruña Arquivado 20 de maio de 2014 en Wayback Machine.. Por José Navas.
* Entrevista: José Navas Ramírez-Cruzado, coronel director del Museo Militar de A Coruña: "El brigadier coruñés Diego del Barco tuvo más mérito que sir John Moore" Arquivado 20 de maio de 2014 en Wayback Machine. El Portal de los Profesionales de la Seguridad.
* Relevo del mando de Coronel-Director en el Museo Militar de La Coruña Arquivado 20 de maio de 2014 en Wayback Machine. Museo Militar Regional de La Coruña. 11/05/2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20535822
* WorldCat
* VIAF: 87442771
* BNE: XX1701850
* BNF: 155129435
* ISNI: 0000 0000 6030 6002
* SUDOC: 130831336

 |