Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Andes (homónimos).

Imaxe de satélite dos Andes. Fonte: NASA.
Cono de Arita, Provincia de Salta (Arxentina).
Os **Andes** (quechua: *Antis*, "rexión dos antis") é unha cordilleira montañosa de América do Sur. O seu percorrido é de norte a sur pola costa occidental do continente, dende Venezuela ata a Patagonia, pasando por Colombia, Ecuador, o Perú, Bolivia, Chile e a Arxentina. Ten unha lonxitude de máis de 7500 km, unha anchura que oscila entre uns 180 km ata 700 km e a súa altitude media sitúase ao redor dos 4000 metros. O seu punto máis elevado é o pico Aconcagua con 6.959 metros.

Na súa parte meridional únese e é fronteira natural entre Chile e a Arxentina. Na parte central divídese en dous cordóns, Cordilleira Occidental e Cordilleira Oriental, formando entre os dous cordóns unha meseta de grande altitude, chamada Altiplano. Esta separación continua ata Colombia onde antes de chegar ó mar Caribe divídese en tres cordóns.

Descrición física
-----------------

Alpamayo no Perú.
A formación dos Andes data do período Terciario. A acción continua das forzas tectónicas o largo de zona de subducción entre as placas de Nazca e a Suramericana son as causantes da formación desta cordilleira, este fenómeno ocorre a través dos bordos converxentes. Esta actividade modificou a súa morfoloxía e composición, por efecto dos afundimentos e levantamentos da codia. Esta acción da como resultado que a zona sexa de grande actividade sísmica e volcánica. Así podemos destacar volcáns da zona como o Cotopaxi e Chimborazo en Ecuador, e Ojos del Salado en Chile. Os Andes poden ser divididos en tres seccións: **Andes Setentrionais**, **Andes Centrais** e **Andes Meridionais**.

### Andes Setentrionais

Os Andes Setentrionais comezan en Venezuela, na cordilleira de Meriada, que chega a alcanzar os 5000 metros nalgúns puntos. Esta únese a cordilleira Oriental de Colombia constituíndo unha cadea montañosa paralela coa cordilleira Central e esta coa cordilleira Occidental. Entre elas constitúense o Valle del Cauca entre as cordilleiras Occidental e Central, e o Val do Magdalena entre a Central e o Oriental.

A cordilleira Occidental é polo xeral dunha altura menor. A Central é moito máis elevada con cumios de máis de 5000 metros. Pola su parte a Oriental e máis fragmentaria e contén numerosas cristas e mesetas altas, onde nunha delas está situada Bogotá. A cordilleira Central e a Oriental o chegar o Ecuador únense formando unha soa cordilleira. A partir de aquí só hai que distinguir a *cordilleira Occidental* e a *cordilleira Oriental*

### Andes Centrais

Na altura do Perú as dúas cordilleiras que en Ecuador non tiñan máis que unha separación de 60 km chegan a alcanzar unha distancia entre si de ata 700 km, formando altas mesetas moldeadas pola erosión, nas que poden haber lagos, como é o caso do lago Titicaca. Neste sector dos Andes a cordilleira Oriental é aínda a máis alta de media. Pola contra a cordilleira occidental é unha das cadeas montañosas máis volcánicas do mundo.

A medida que os Andes vanse aproximando a Chile e a Arxentina a separación entre as dúas cordilleiras vaise diminuíndo ata chegar a desaparecer e formar un só bloque.

### Andes Meridionais

Caracterízase pola progresiva desaparición ao sur, chegando a diminuír a súa altitude ata os 3000 metros. Hai que destacar a zona norte de Chile e a Arxentina onde se sitúan picos dunha grande altitude como é o caso do Aconcagua. Segundo se vai cara ao sur é característico o labor de erosión levado a cabo polos glaciares, moldeando a montaña.

Cumios máis altos
-----------------

O maior cume da cordilleira dos Andes é o Aconcagua que, con 6960,8 msnm, é o punto máis alto do mundo fora do asiático sistema dos Himalaias, ademais de ser o cume de maior altitude dos hemisferios sur e occidental. Sitúase en Mendoza, Arxentina.

Arxentina e Chile comparten os picos máis altos dos Andes; entre eles, o Nevado Ojos del Salado, o volcán máis alto do mundo e o segundo cume máis alto do continente. Estes cumes son seguidos pola cordilleira Branca situada no Perú, a cordilleira Real de Bolivia e Andes ecuatorianos.

No sur do Perú, cerca do Cuzco, atópase a cordilleira de Vilcanota, onde está situado o glaciar Quelccaya, o glaciar máis extenso de toda a zona intertropical do mundo. Esta singularidade permitiu estudar nos seus xeos os cambios climáticos ocorridos no trópico desde a última era glacial.

**Os** **10 cumes máis altos da cordilleira dos Andes**| Altitude | Nome | Cordilleira | Situación | País |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 6960,8 | Aconcagua | Cordilleira Frontal | Provincia de Mendoza |  Arxentina |
| 6891,3 | Nevado Ojos del Salado | Puna de Atacama | Provincia de CatamarcaRexión de Atacama |  Arxentina Chile |
| 6795 | Monte Pissis | Puna de Atacama | Provincia de La RiojaProvincia de Catamarca |  Arxentina |
| 6770 | Cerro Mercedario | Cordilleira de la Ramada | Provincia de San Juan |  Arxentina |
| 6768 | Nevado Huascarán | Cordilleira Branca | Departamento de Ancash |  Perú |
| 6759 | Cerro Bonete | Puna de Atacama | Provincia de La Rioja |  Arxentina |
| 6758 | Nevado Tres Cruces | Puna de Atacama | Provincia de CatamarcaRexión de Atacama |  Arxentina Chile |
| 6739 | Volcán Llullaillaco | Puna de Atacama | Provincia de SaltaRexión de Antofagasta |  Arxentina Chile |
| 6658 | Volcán Walther Penck | Puna de Atacama | Provincia de Catamarca |  Arxentina |
| 6638 | Volcán Incahuasi | Puna de Atacama | Provincia de CatamarcaRexión de Atacama |  Arxentina Chile |

**Os cumes máis altos da cordilleira dos Andes por país**| Altitude | Nome | Cordilleira | Situación | País |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 6960,8 | Cerro Aconcagua | Cordilleira Frontal | Provincia de Mendoza |  Arxentina |
| 6891,3 | Nevado Ojos del Salado | Puna de Atacama | Provincia de CatamarcaRexión de Atacama |  Arxentina Chile |
| 6768 | Nevado Huascarán | Cordilleira Branca | Departamento de Ancash |  Perú |
| 6542 | Nevado Sajama | Cordilleira Occidental | Departamento de Oruro |  Bolivia |
| 6310 | Volcán Chimborazo | Cordilleira Occidental | Provincia de Chimborazo |  Ecuador |
| 5750 | Nevado del Huila | Cordilleira Central | HuilaTolimaCauca |  Colombia |
| 4978 | Pico Bolívar | Cordilleira de Mérida | Estado Mérida |  Venezuela |
|

O Aconcagua, na Arxentina, é con 6960,8 msnm o punto máis alto do mundo fóra do sistema dos Himalaias en Asia, ademais de ser o cume de maior altitude dos hemisferios meridional e occidentalO Aconcagua, na Arxentina, é con 6960,8 msnm o punto máis alto do mundo fóra do sistema dos Himalaias en Asia, ademais de ser o cume de maior altitude dos hemisferios meridional e occidental
O Nevado Ojos del Salado, entre a Arxentina e Chile, é o volcán máis alto do mundo e o segundo cume máis alto do continente con 6891,3 msnm.O Nevado Ojos del Salado, entre a Arxentina e Chile, é o volcán máis alto do mundo e o segundo cume máis alto do continente con 6891,3 msnm.
O Nevado Huascarán, no Perú, é o cume máis alto da zona intertropical con 6768 msnm.O Nevado Huascarán, no Perú, é o cume máis alto da zona intertropical con 6768 msnm.
O Nevado Sajama, en Bolivia, con 6542 msnm.O Nevado Sajama, en Bolivia, con 6542 msnm.

O Volcán Chimborazo de 6310 msnm en Ecuador, é o punto terrestre máis próximo o Sol.O Volcán Chimborazo de 6310 msnm en Ecuador, é o punto terrestre máis próximo o Sol.
O Nevado del Huila, en Colombia, con 5750 msnm.O Nevado del Huila, en Colombia, con 5750 msnm.
O Pico Bolívar, en Venezuela, con 4978 msnm.O Pico Bolívar, en Venezuela, con 4978 msnm.

Notas
-----

1. ↑  "Andes Mountains" (en inglés). www.blueplanetbiomes.org. 2002. Arquivado dende o orixinal (HTM) o 29 de abril de 2017. Consultado o 11 de marzo do 2017.
2. 1 2 3  Instituto Geográfico Nacional (Arxentina) (s/f). www.ign.gob.ar, ed. "Se dio a conocer la nueva altura oficial del Cerro Aconcagua: 6.960,8 metros" (en castelán). Consultado o 25/05/2013.
3. 1 2 3  Turrel, Marc, y Jorge Velasco (18 de maio de 2007). "Ojos del Salado, el volcán más alto del mundo". Desnivel.com. Arquivado dende o orixinal o 15 de outubro de 2007. Consultado o 20 de xullo de 2008. El volcán Ojos del Salado [...] obtuvo una altura elipsoidal de 6.934,115 metros y una altitud sobre el nivel medio del mar de 6.891,31
4. ↑  www.los6000dechile.cl, ed. (s/f). "Nevado Ojos del Salado-Cara Norte/North Face" (PDF) (en castelán e inglés). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 22 de xullo de 2011. Consultado o 9 de marzo de 2011.
5. ↑  Morales Arnao, César (2004). Consejo Editorial USMP, ed. *Las cordilleras del Perú* (en castelán) (1.ª ed.). Lima. p. 201.
6. ↑  Hardy, Doug (1 de agosto de 2011). www.geo.umass.edu, ed. "Glacier Bird of the Andes: Diuca speculifera" (HTML) (en inglés). Consultado o 2 de novembro de 2012.
7. ↑  A montaña máis alta integramente situada dentro de territorio chileno é o volcán Pular de 6233 msnm, na Rexión de Antofagasta.
8. ↑  A montaña máis alta de Colombia é o Pico Simón Bolívar de 5775 msnm, localizado na Serra Nevada de Santa Marta, un sistema montañoso independente da cordilleira dos Andes.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Andes*** |

### Outros artigos

* Lingua chipaia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5456
* WorldCat
* VIAF: 316874805
* BRE: 1823353
* EBID: ID
* GEC: 0003841
* GND: 4001912-3
* NDL: 00628193
* NKC: ge134021
* Treccani: ande

 |