A **Villa d'Este** é unha vila do século XVI en Tívoli, preto de Roma, famosa polo seu xardín renacentista italiano na súa ladeira en socalcos, especialmente pola súa profusión de fontes. Agora é un museo do estado italiano e está catalogado como  Patrimonio da humanidade da UNESCO.

Historial
---------

 Cardeal Ippolito d'Este, creador da Villa d'Este e os seus xardíns
A vila foi encargada polo cardeal Ippolito II d'Este (1509-1572), segundo fillo de Alfonso I d'Este, o duque de Ferrara e neto do papa Alexandre VI, xunto con Lucrezia Borgia. A familia Este fora señores de Ferrara desde 1393 e era famosa como mecenas das artes e dos estudosos humanistas do Renacemento. Como segundo fillo, Ippolito estaba destinado a unha carreira na igrexa, foi nomeado arcebispo de Milán cando só tiña dez anos. Á idade de 27 anos, foi enviado á corte francesa, onde foi asesor do rei francés, Francisco I, e en 1540 foi membro do Consello privado do rei. Á idade de trinta anos, por petición do rei, o papa Paulo III converteu a d'Este nun cardeal. Grazas ás súas conexións eclesiásticas e reais, converteuse nun dos cardeais máis ricos da época, cunha renda anual estimada en 120.000 'scudi'. Foi un fastuoso mecenas das artes, apoiando entre outros ao escultor Benvenuto Cellini, ao músico Pierluigi da Palestrina e ao poeta Torquato Tasso. Aínda que a súa renda era enorme, el sempre estaba endebedado. O novo rei francés, Henrique II, mandouno como enviado a Roma, onde xogou un papel fundamental na vida social e política da cidade. Parecía destinado a converterse en Papa e usou todo o seu diñeiro e influencia para ese obxectivo, pero no momento da Reforma e do Concilio de Trento, o seu extravagante estilo de vida traballaba contra el.
A súa primeira candidatura á posición papal, en 1549, co apoio do rei francés, foi bloqueada polo emperador de Habsburgo. D'Este retirou pronto a súa propia candidatura, aprobou o candidato dos Habsburgo, e foi recompensado polo Colexio de Cardeais o 3 de decembro de 1549 coa posición de gobernador de Tívoli. Este novo título adaptouse a d'Este, porque xa era un apaixonado coleccionista de antigüidades, e deulle xurisdición sobre o sitio da vila de Hadriano e outros sitios que acababan de ser escavados. Non renunciou á súa ambición de converterse en Papa. Foi cinco veces candidato a Papa, pero nunca foi seleccionado. 

 Pirro Ligorio, o artista e estudoso clásico que planificou os temas e o simbolismo da Vila e os xardíns
Tívoli era unha popular residencia de verán desde a antigüidade romana debido á súa altitude, ás temperaturas máis frías e á súa proximidade á Vila Hadriana, a residencia de verán do emperador Hadrián I. A posición de gobernador de Tívoli viña cunha residencia oficial situada nun antigo convento da Orde de San Bieito, que fora construído no século IX no sitio dunha antiga vila romana. En 1256 foi doada á orde franciscana. A residencia non era o suficientemente grande para o enorme fogar dun cardeal tan destacado como d'Este, pero tiña unha vista espectacular do campo de abaixo, incluída a vila de Hadriano, e un abastecemento natural de auga para fontes e xardíns. D'Este encargou a un destacado estudoso clásico, Pirro Ligorio, que estudara a vila Hadriana e outros xacementos romanos nas proximidades, para planificar unha nova vila e xardín que excedese todo o que os romanos construíran. Obtivo unha abundante subministración de mármore e estatuaria das ruínas da vila de Hadriano. 

 A vila e xardíns en 1560-1575
Adquiríuse o terreo e a construción estaba prevista para comezar a finais de 1550, pero o cardeal foi distraído por varias misións diplomáticas; foi enviado ao norte de Italia para resolver unha guerra en Parma, logo enviado por Henrique II nunha misión a Siena. Non volveu a Tivoli ata o verán de 1555. En setembro de 1555, con todo, foi acusado de simonía polo papa Paulo IV e exiliouse. O Papa morreu en 1559, e o novo pontífice, o Papa Pío IV, rehabilitou d'Este e restaurou o seu título de gobernador de Tívoli. A construción comezou cando regresou en xullo de 1560. Necesitába máis terra e adquiriuna ata 1569. A gran construción requiriu a demolición de casas, edificios públicos e estradas. En 1568, os residentes locais presentaron doce preitos contra o cardeal, pero non impediron o seu proxecto. Entre 1563 e 1565, escavouse unha enorme cantidade de terra e usouse para construír novos socalcos. Construíronse arcadas, grutas, nichos e nymphaeums. O río Aniene, preto, foi desviado para fornecer auga para o complexo sistema de piscinas, chorros de auga, canles, fontes, fervenzas e xogos de auga. A forte pendente do xardín, máis de 45 m. de arriba abaixo, supoñen retos especiais. Caváronse canais e colocáronse tubos subterráneos para transportar a auga dende a montaña artificial baixo a fonte oval ata o resto do xardín. Seguindo os principios estéticos do Renacemento, o xardín dividiuse coidadosamente en unidades ou compartimentos regulares, cada un de 30 m. de ancho, dispostos ao longo dun eixe mediano lonxitudinal, con cinco eixes laterais.

Os plans para a propia vila realizáronse baixo a dirección do arquitecto enxeñeiro ferreiro Alberto Galvani, arquitecto xudicial da Casa d'Este. O pintor xefe da ambiciosa decoración interna foi Livio Agresti de Forlì. En 1565 e 1566 comezaron os traballos de decoración do interior da vila. A decoración realizouna un equipo de pintores baixo Girolamo Muziano e Federico Zuccari. En 1566, o cardeal fixo o quinto esforzo para ser elixido papa, pero foi derrotado unha vez máis, e foi excluído polo novo pontífice, o papa Pío V, de calquera outra cita oficial. Chama cada vez máis a súa atención á decoración da súa vila. Novos equipos de pintores e de estuco traballaron na tarefa entre 1567 e 1572, baixo a dirección de Girolamo Muziano, Livio Agresti, Cesare Nebbia, Durante Alberti, Metteo Neroni e Federico Zuccari.  Aos pintores uníronse por escultores Giovan Battista della Porta. Pirrino del Galgliardo, Gillis van den Vliete, Giovanni Malanca e Pierre de la Motte. A eles xuntáronse ceramistas e mosaicos, así como enxeñeiros de fontes, dirixidos por Pirro Ligorio, o deseñador orixinal do proxecto, que volveu rematar a obra en 1567-68.

O frenético traballo sobre o proxecto comezou a desacelerarse en 1569, probablemente debido ás dificultades financeiras do cardeal, que non tiña máis esperanza de ser elixido Papa e perdera as súas lucrativas posicións francesas. Pasou máis e máis do seu tempo na vila, lendo e reuníndose cos principais poetas, artistas e filósofos do Renacemento. No verán de 1572, entretivo a un último hóspede importante, o Papa Gregorio XIII. Para preparar a visita, o cardeal redecorou os pisos superiores da vila e apresurouse a completar a fonte do dragón. A recepción ao Papa custoulle máis de cinco mil *scudi* obrigándoo a empeñar a súa prata e outros obxectos preciosos. Pouco despois da recepción, o 2 de decembro de 1572, o cardeal morreu en Roma e foi enterrado nunha sinxela tumba na igrexa contigua á vila. 

### A vila nos anos posteriores

*Parque da Villa d'Este*, Carl Blechen, 1830. O xardín cuberto atraaeu á Imaxinación romántica. Hoxe esta mesma visión volve estar máis coidado.
Coa morte de Ippolito en 1572, a vila e os xardíns pasaron ao seu sobriño, o cardeal Luigi (1538-1586), que continuou o traballo nalgunhas das fontes e xardíns inacabados, pero tivo grandes problemas para o mantemento. Despois da súa morte en 1586, foi propiedade dos cardeais diáconos do colexio sagrado, que fixeron pouco para manter a vila. En 1599 volveu á familia d'Este co nomeamento do cardeal Alessandro d'Este (1538-1624). Alessandro tivo a enerxía e a ambición do seu antepasado e levou a cabo unha renovación importante dos xardíns e os sistemas de auga, ademais de construír un novo sistema de fontes no xardín inferior. Tamén convenceu ao papa Gregorio XV para que concedese formalmente a propiedade da vila á familia d'Este. Os seus sucesores, os duques de Módena, fixeron novas adicións aos xardíns. Francesco I (1629-1641) restaurou moitas das estruturas que se desmoronaron e comezou a plantar árbores nos xardíns sen sombra. O cardeal Rinaldo I encargou dúas novas fontes a Gian Lorenzo Bernini en 1660-61. Non obstante, despois de 1695, a familia d'Este non foi capaz de soportar o elevado custo do mantemento da vila, que raramente usaban e que non producía ingresos. A vila entrou nun longo declive. Despois de 1751, o mobiliario foi enviado a Módena e a escultura antiga foi eliminada aos poucos dos xardíns e vendida aos coleccionistas. En 1796, a Casa de Habsburgo tomou posesión da vila, despois de que Hércules III d'Este o legase á súa filla María Beatrice Ricciarda d'Este. Maria Beatrice casada co Gran Duque Fernando de Habsburgo. Foi en gran parte descoidado e foi ocupado dúas veces por soldados franceses, que quitaron boa parte da decoración que quedaba.

Entre 1850 e 1896, a vila foi posuída polo cardeal Gustav von Hohenlohe, que restaurou a vila en ruíñas e os xardíns arruinados e cheos de maleza, que agora apelaban aos sentimentos románticos do período. A vila atraeu unha vez máis a artistas, músicos e escritores. O compositor Franz Liszt realizou varias visitas entre 1865 e 1885, e escribiu tres pezas de música para piano, dous musicais threnodies" co título "Aux cyprès de la Villa d’Este" e a peza de carácter "As jeux d'eau à la Villa d'Este", que amosan os motivos. Colocáronse no "terceiro ano" do seu Années de pèlerinage. Este último inclúe algunhas das evocacións máis influentes da obra de auga escrita para piano.

Despois da primeira guerra mundial, a vila foi adquirida polo Estado italiano, que comezou unha restauración importante en 1922. A vila foi reformada con pinturas dos almacéns da Galleria Nazionale, Roma. Sufriu danos polas bombas en 1944 durante a segunda guerra mundial e moitas das paredes foron degradadas nos anos da posguerra pola contaminación ambiental, pero as campañas de restauración e protección conseguiron preservar intactas as famosas características da vila e dos xardíns. O volume de poemas de Jean Garrigue (Un paseo pola auga por Villa d'Este (1959)) foi inspirado nos xardíns. Kenneth Anger filmou  *Eaux d'Artifice*  entre as características augas do xardín. O famoso órgano da auga, que non funcionou durante moitos anos, restauruseo e agora toca de novo todos os días para os visitantes.

A Villa
-------

* A vila vista dende os xardínsA vila vista dende os xardíns
* A modesta entrada moderna á vila, xunto á igrexa de Santa Maria María MaggioreA modesta entrada moderna á vila, xunto á igrexa de Santa Maria María Maggiore
* O patio da vila era orixinalmente o claustro do conventoO patio da vila era orixinalmente o claustro do convento
* A fonte de Venus no patio conserva o seu aspecto orixinalA fonte de Venus no patio conserva o seu aspecto orixinal

### O piso inferior

* Decoración da Primeira Sala TiburtinaDecoración da Primeira Sala Tiburtina
* Fresco no salón de NoéFresco no salón de Noé
* O Triunfo de Apolo, no segundo Salón Tiburtine O Triunfo de Apolo, no segundo Salón Tiburtine
* O Salón da GloriaO Salón da Gloria
* O Salón da cazaO Salón da caza
* Fresco de O Sínodo dos Deuses no teito do Salón da FonteFresco de *O Sínodo dos Deuses* no teito do Salón da Fonte
* O fresco de Hércules benvido ao Olimpo, no teito do Salón de HérculesO fresco de Hércules benvido ao Olimpo, no teito do Salón de Hércules
* Fresco de teito da segunda sala Tiburtina, con escenas da mitoloxía e da historia romanaFresco de teito da segunda sala Tiburtina, con escenas da mitoloxía e da historia romana

Xardíns e fontes
----------------

* A Fonte de Neptuno debaixo da Fonte do ÓrganoA Fonte de Neptuno debaixo da Fonte do Órgano
* A fonte RomettaA fonte Rometta
* A fonte de Neptuno
* Cen fontes
* A "Fontana dell'Ovato" ("Fonte Oval") cae desde a súa conca con forma de ovo nunha piscina situada contra un rústico ninfeo.A "Fontana dell'Ovato" ("Fonte Oval") cae desde a súa conca con forma de ovo nunha piscina situada contra un rústico ninfeo.
* A fonte da curuxaA fonte da curuxa
* A Fonte de Diana de Éfeso, ou "Nai Natureza"A Fonte de Diana de Éfeso, ou "Nai Natureza"

### O Vialone, ou Terraza

* O Vialone, ou terraza, na parte superior do xardínO *Vialone*, ou terraza, na parte superior do xardín
* A Fonte do Trípode, coa vista do xardín a continuaciónA Fonte do Trípode, coa vista do xardín a continuación
* A dobre loggia permitía acceder ás salas de cerimonias e unha terraza aos apartamentos do Cardeal enribaA dobre loggia permitía acceder ás salas de cerimonias e unha terraza aos apartamentos do Cardeal enriba
* O Cenacolo, ou Gran Loggia, ao final do VialoneO Cenacolo, ou Gran Loggia, ao final do Vialone

### O xardín superior

* A Fonte do Bicchierone, de Bernini, e a Loggetta do CardealA Fonte do Bicchierone, de Bernini, e a Loggetta do Cardeal
* A Fonte do Bicchierone, vista dende a TerrazaA Fonte do Bicchierone, vista dende a Terraza
* Máscara da que brota auga na gruta de PomonaMáscara da que brota auga na gruta de Pomona
* A fonte de PegasoA fonte de Pegaso

### A fonte oval (*Fontana dell'Ovato*)

* A fonte ovalA fonte oval
* A fonte oval, vista dende a terrazaA fonte oval, vista dende a terraza
* A estatua da Sibila Albunensa sobre a fonte e as montañas artificiais detrás dela.A estatua da Sibila Albunensa sobre a fonte e as montañas artificiais detrás dela.

### As cen fontes (*Cento Fontane*)

* As cen fontesAs cen fontes
* Un máscara das cen fontesUn máscara das cen fontes
* Detalle das cen fontesDetalle das cen fontes
* Unha aguia d'Este entre os canos das Cen FontesUnha aguia d'Este entre os canos das Cen Fontes

### A fonte de Rometta (Fontana di Rometta)

* A fonte de Rometta, unha miniatura da antiga RomaA fonte de Rometta, unha miniatura da antiga Roma
* O barco cun obelisco de mastro, que simboliza a illa Tiburtina no Tíber, debaixo da estatua de Roma Triunfante.O barco cun obelisco de mastro, que simboliza a illa Tiburtina no Tíber, debaixo da estatua de Roma Triunfante.
* Estatuas que simbolizan o río Aniene (esquerda) e os montes Apeninos (dereita) Estatuas que simbolizan o río Aniene (esquerda) e os montes Apeninos (dereita)

### A fonte dos dragóns (*Fontana dei Draghi*)

* O chorro da fonte dos dragóns, visto dende abaixoO chorro da fonte dos dragóns, visto dende abaixo
* Os catro dragónsOs catro dragóns
* Un golfiño na fonte dos dragónsUn golfiño na fonte dos dragóns
* A fonte dos dragóns desde arribaA fonte dos dragóns desde arriba

### A fonte da curuxa (*Fontana della Civetta*)

* Decoración en mosaico nas columnas que representan as mazás de ouro das HespéridesDecoración en mosaico nas columnas que representan as mazás de ouro das Hespérides
* Patio da fonte da CuruxaPatio da fonte da Curuxa
* A Fonte do Curuxa. Algunhas das figuras escultóricas orixinais substitúense por recortes.A Fonte do Curuxa. Algunhas das figuras escultóricas orixinais substitúense por recortes.

### A fontana de Proserpina (*Fontana di Proserpina*)

* Escaleira desde a fonte da Curuxa ata a fonte de Proserpina, coa fonte de Rometta visible enribaEscaleira desde a fonte da Curuxa ata a fonte de Proserpina, coa fonte de Rometta visible enriba
* A fonte de ProserpinaA fonte de Proserpina

### A fonte do órgano (*Fontana dell’Organo*)

* Detalle da fonte do órganoDetalle da fonte do órgano
* A fonte do órgano, co seu Castellum aqua, ou castelo de auga, detrás.A fonte do órgano, co seu *Castellum aqua*, ou castelo de auga, detrás.
* O quiosco que contén o teclado do órgano de augaO quiosco que contén o teclado do órgano de auga
* Estatua de Apolo na fachada do castelo de auga.Estatua de Apolo na fachada do castelo de auga.

### A Fonte de Neptuno (*Fontana di Nettuno*) e os estanques dos peixes (*Peschiere*)

* A fonte de Neptuno a través dos estanques A fonte de Neptuno a través dos estanques
* A fonte de Neptuno A fonte de Neptuno
* Beiras dos estanques Beiras dos estanques
* Os estanques de peixe vistos desde a fonte do Órgano Os estanques de peixe vistos desde a fonte do Órgano

### O xardín inferior - A rotonda dos cipreses e a fonte de Diana de Éfeso

* A Fonte de Diana de Éfeso A Fonte de Diana de Éfeso
* As fontes de Mette no xardín inferior As fontes de Mette no xardín inferior
* Fonte das aguias d'Este Fonte das aguias d'Este

Notas
-----

1. ↑  Barisi, p. 8.
2. 1 2 3 4  Barisi.
3. ↑  Barisi, p. 13.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Villa d'Este Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q746063
* WorldCat
* VIAF: 18148570681024311924
* EBID: ID
* GEC: 0025228
* GND: 4431211-8
* Structurae: 20044715
* SUDOC: 067260446
* WHC: 1025

 |