O **Hospital Hijas de Galicia,** tamén coñecido despois como **Hospital Materno Infantil Diez de Octubre** e **Hospital Universitario Ginecobstétrico Diez de Octubre**, é un hospital da Habana fundado en 1924 pola Asociación *Hijas de Galicia* *(Hijas de Galicia, Sociedad Sanitaria y de Auxilio Mutuo)*, para dar cobertura sanitaria ás mulleres galegas emigradas a Cuba en situación de precariedade.​ 

En 1959 o Hospital foi confiscado polo castrismo e continuou prestando os seus servizos. Localizado no barrio de Luyanó, ofrece atención xinecolóxica, obstétrica e pediátrica aos municipios Diez de Octubre e San Miguel del Padrón e docencia de pre e posgrao, sendo centro de referencia nacional en cancro cérvico uterino.

Historia
--------

### Antecedentes

A historia deste hospital esta ligada ás consecuencias de emigración galega de finais do século XIX e principios do XX. Na década dos 90, o historiador Julio Cesar González Pagés atopou documentación relacionada con Hijas de Galicia e a súa investigación e posterior publicación foron claves para coñecer a verdadeira historia desta institución.

Entre 1880 e 1930, fóronse a América medio millón de galegos. As mulleres supoñían apenas un 20% do total, pois os países de acollida buscaban principalmente man de obra barata masculina. A partir da crise mundial do ano 1929, a porcentaxe de mulleres emigrantes subiu ata ou 40 ou 45%. Máis de 60.000 mulleres sen recursos de Galicia embarcáronse na aventura dun futuro próspero, a miúdo co apoio das súas familias, para contribuír á mellora da economía familiar. Eran mulleres que viaxaban soas ou con nenos pequenos, de escasa ou nula formación, co paradigma común da pobreza. A miúdo precedían a noivos e familiares que xa embarcaran con anterioridade cara a Cuba. Algunhas xa no propio barco, outras ao chegar a porto, eran captadas por familiares ou noivos "protectores" que xeralmente as seducían para abandonalas logo. Outras traballaban de criadas e eran explotadas ata caer en desgraza. Así adoitaba ser ou método para ser prostituídas en redes organizadas de trata de brancas. Cando enfermaban non tiñan acceso aos centros de saúde e moitas delas morrían de sífilis.

Unha iniciativa promovida por un grupo de activistas feministas, constituíu o 12 de xuño de 1912 a sociedade *Solidaridad Pontevedresa* para tentar paliar a situación das súas compatriotas menos favorecidas, como contrapartida ao entón poderoso Centro Gallego de La Habana que só prestaba asistencia sanitaria aos homes. O 18 de xaneiro de 1917, Solidaridad Pontevedresa transformouse en *Hijas de Galicia, Sociedade Sanitaria e de Auxilio Mutuo*.

Escultura na entrada do Hospital, 2019
### Sanatorio Concepción Arenal

Durante 12 anos esta Asociación gañou integrantes e diñeiro, o que lle permitiu que en 1924 poideran comprar un terreo e levar a cabo un proxecto de adquisición dunha clínica, situada nas alturas de Luyanó, na cal puidesen ser asistidas as Hijas de Galicia. A proposta de Andrea López Chao, o Sanatorio levou o nome Concepción Arenal. 

Desde a súa inauguración contou co persoal médico para atender á muller, á nai, ao neno e ao recentemente nado. Creáronse unha serie de estratexias e dous anos despois determinaron que era necesario construír dous pavillóns máis. En setembro de 1927 aprobouse a construción doutros dous pavillóns e o cercado da parcela que ocupaba o sanatorio.

O Hospital tiña 6 pavillóns de dúas plantas, 10 salas de especialidades e unha flotilla de 6 coches para traslados. Facía consultas a domicilio e traballaban nel 19 médicos, 9 enfermeiras, 26 axudantes e administrativos. Atendía a 206 asociadas e menores ao día e entregaba medicamentos gratis. Debido á alta demanda decidiron ampliar con novas edificacións e o proxecto culminou en 1957, cando quedou constituída a súa última estrutura. En 1958 inaugurouse o pavillón de oito plantas que albergou a Maternidade e o Fogar-Albergue.

A súa localización no barrio habanero de Luyanó converteu a zona na Nova Galicia, xa que dun lado atopábase o Hospital La Benéfica para homes, pertencente ao Centro Gallego, e do outro lado o Hijos de Galicia para mulleres.

### Cambio de titularidade e evolución

En 1959 foi confiscado polo castrismo e, a pesar de que Asociación desapareceu, o hospital continuou. Aínda que atende unha comunidade máis heteroxénea, que inclúe aos de nacionaldade cubana, parte da poboación que se consulta ou traballa nel, se non é galega de primeira xeración, si o é por descendencia.Mesmo que a súa denominación cambiou varias veces (Hospital Materno Infantil Diez de Octubre, Hospital Universitario Ginecobstétrico Diez de Octubre) segue sendo coñecido popularmente como Hijas de Galicia. Na súa última remodelación mantivo as iniciais HG (Hijas de Galicia) como logotipo.

Actividade
----------

Entrada do Hospital, coas iniciais de Hijas de Galicia (HG), 2019
Despois de 1959 pasou a ser Hospital materno-infantil. Contaba con 324 camas e chegou a ser a segunda maternidade do país, un dos de maior número de nacementos a nivel nacional e o de maior cantidade de nacementos da capital. Converteuse nun centro docente, onde se impartiu docencia de pre e posgrao e onde se graduaron médicos cubanos e doutros países de América Latina, tamén especialistas de Xinecobstetricia, Pediatría e Neonatoloxía. 

En 2012 o hospital deixou de ser materno-infantil e pasou a ser xinecobstétrico. A partir dese momento mantén esta serie de condicións, con máis de 30 investigacións e ensaios clínicos convidos con centros do polo científico. Ademais, foi sede de mestrías en atención integral á muller e atención integral ao neno.

O 12 de outubro de 2019, o Hospital celebrou os 95 anos de historia. Como parte das actividades pola data, desenvolveuse a XXVII Xornada Científica Materna Dez de Outubro 2019. O encontro incluíu un amplo programa con conferencias maxistrais, de temas libres e mesas redondas sobre a situación actual das Arbovirosis; a repercusión do Dengue na saúde materno prenatal; o labor do persoal sanitario para mellorar a saúde das embarazadas, en especial das causas máis importantes de agravamento e a mortalidade, achega das ciencias técnicas e os medios diagnósticos.

En xaneiro de 2019 foi moi prexudicado co paso dun tornado que azotou A Habana, sufrindo danos na súa estrutura, rotura e perda da marquetería de aluminio, perda do 90% dos ventanais, da cristalería; afectáronse as cubertas, perdeuse a rede hidrosanitaria e hidráulica; dunha dotación de 74 tanques, afectouse máis do 80% e tamén os canos. Recibiu medios e material xinecobstétrico do Fondo de Poboación das Nacións Unidase posteriormente obtivo a condición de Proeza Laboral polos labores de recuperación despois do paso do tornado.

Recoñecementos
--------------

Na orde científica é un Centro de Referencia na Habana para o menor de 1500 gramos; Centro de Referencia Nacional na Capacitación en Lactación Materna, Nutrición na muller e Patoloxía cérvico uterino. É o primeiro hospital do país en poñer en funcionamento un Banco de leite humano, e o único da capital, sendo Centro de Referencia Internacional neste tema. Tamén recibiu o Premio Anual de Saúde, Premios Nacionais ao Innovador, numerosos recoñecementos en Foro de Ciencia e técnica a nivel nacional.

Ten premios vinculados ao desenvolvemento das investigacións a nivel do Instituto Superior de Ciencias Médicas da Habana; na ANIR, desde o ano 1993, destacado a nivel provincial e nacional; ten ratificada a condición 8 de Outubro, máximo recoñecemento outorgado por esta asociación. O centro foi seleccionado para participar na Primeira Conferencia do Sindicato da Saúde e a Primeira e Segunda da ANIR.

Notas
-----

1. ↑  "Hospitales y Centros de Salud de la Habana". *NorfiPC* (en castelán). Consultado o 2021-04-04.
2. 1 2 3 4  "Hospital Ginecobstétrico Universitario Diez de Octubre: 95 años de historia". *www.tribuna.cu* (en castelán). Consultado o 2021-04-01.
3. ↑  "Directorio de Instituciones de Salud de Cuba - Hospital Materno Infantil Diez de Octubre". *dirinstituciones.sld.cu*. Arquivado dende o orixinal o 22 de marzo de 2021. Consultado o 2021-03-29.
4. 1 2  "‘LAS HIJAS DE GALICIA" Hospital Story, Habana, Cuba. + HISTORIA DEL HOSPITAL "Hijas de Galicia" en la Habana, Cuba. The History, Culture and Legacy of the People of Cuba" (en inglés). Consultado o 2021-03-30.
5. ↑  "CUBA: Historia oculta de las hijas de Galicia". *IPS Agencia de Noticias* (en castelán). 2004-09-02. Consultado o 2021-03-30.
6. ↑  "Nuestras mujeres emigrantes, olvidadas, invisibles y luchadoras". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2016-03-08. Consultado o 2021-03-30.
7. 1 2  almejeiras (2019-03-12). "Hijas de Galicia". *La pluma del Tocororo* (en castelán). Consultado o 2021-03-30.
8. 1 2  "Hospital Hijas de Galicia". *CiberCuba* (en castelán). Consultado o 2021-03-30.
9. 1 2 3  "Una institución de salud con casi un siglo de historia". *www.tribuna.cu* (en castelán). Consultado o 2021-04-01.
10. ↑  "Emigrantes de Viveiro y Ribadeo presidieron Hijas de Galicia en Cuba". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2020-03-08. Consultado o 2021-03-31.
11. 1 2  González Pagés, Julio César (2003). *Emigración de mujeres gallegas a Cuba: Las Hijas de Galicia*. Departamento de Cultura, Ayuntamiento de Vigo.
12. ↑  "El tornado despertó la solidaridad y el humanismo". *Granma.cu* (en castelán). Consultado o 2021-04-01.
13. ↑  "Recibe hospital ginecobstétrico 10 de octubre nuevo equipamiento tras su recuperación por el paso del tornado". *Sitio oficial de gobierno del Ministerio de Salud Pública en Cuba* (en castelán). 2019-03-20. Consultado o 2021-03-31.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Hijas de Galicia

### Ligazóns externas

* Facebook do Hospital
* Vídeo: Labores de recuperación en hospital materno de 10 de Octubre.(Cuba Hoy, 2019) en You Tube