O **dereito canónico** (do grego κανον *kanon*, regra, norma ou medida) é unha xurisprudencia que conforma unha especialidade do dereito. A súa finalidade é estudar e desenvolver a regulación xurídica da Igrexa católica. Esta definición abrangue tres conceptos que causaron controversia sobre a súa consideración ao longo da historia: a súa finalidade, o seu carácter xurídico e a súa autonomía científica.

Igrexa católica
---------------

*Concordia Discordantium Canonum,* 1140
Tratado sobre os decretos de "non cultu" (Pedro de Quintanilla, 1671)
A Igrexa católica está dotada desde os inicios dunha organización propia e un ordenamento xurídico específico, cos acordos conciliares como as súas principais fontes normativas.

Conta cos seus propios tribunais, avogados e avogadas e códigos completamente articulados e con principios xerais do dereito.

### Historia do dereito canónico

Os canons dos concilios compleméntanse con decretos papais. Están recollidos en recompilacións como o *Liber Extra* (1234), o *Liber Sextus* (1298) e as Clementinas (1317). Entre 1140 e 1142, Graciano o Mozo redactou a *Concordia discordantium canonum* ou Decreto de Graciano. Este tenta conciliar a morea de canons existentes desde séculos anteriores, moitos deles contraditorios entre si. 

Posteriormente creouse o *Corpus Iuris Canonici.* Esta colección incluía as principais obras canónicas oficiais e particulares, compostas entre 1140 e 1503.

No século XX iniciouse un proceso de codificación formal mediante a recompilación do extenso corpo de normas, complexo e difícil de interpretar. Aínda que dita recompilación comezou no pontificado de Pío X, o primeiro Código de Dereito Canónico foi promulgado por Bieito XV en 1917, que derrogou a *Corpus Iuris Canonici*. Este feito é considerado o acontecemento intraeclesial máis importante deste pontificado, pois o Código constituíuse como un elemento básico da organización da Igrexa católica.

O Código de Dereito Canónico (*Codex Iuris Canonici*) actualmente vixente foi promulgado por Xoán Paulo II o 25 de xaneiro de 1983, que derrogou o de 1917. Consta de sete libros, que tratan, en orde, dos seguintes asuntos:

* Normas xerais
* O pobo de Deus
* A función de ensinar da Igrexa
* As funcións de santificar a Igrexa
* Os bens temporais da Igrexa
* As sancións na Igrexa
* Os procesos

Este código de dereito canónico só estaba en vigor para a Igrexa católica de rito latino. As Igrexas Católicas *sui iuris* de ritos orientais comezaron a codificación en 1917, mais ficou inconclusa. Só se promulgaron algunhas partes antes do Concilio Vaticano Segundo. Tras estabelecer o Código latino en 1983, comezou unha nova codificación oriental que terminou en 1990. Ficou así estabelecido o Código dos Canons das Igrexas Orientais (*Codex Canonum Ecclesiarum Orientalium*), actualmente en vigor.

### Especialidades do dereito canónico

O dereito canónico pode dividirse en distintas ramas. Estas inclúen: 

* Dereito canónico constitucional
* Dereito canónico fundamental
* Dereito canónico administrativo
* Dereito canónico penal
* Dereito canónico procesual
* Dereito canónico sacramental
* Dereito canónico matrimonial
* Dereito canónico oriental

Igrexas anglicanas
------------------

Na Igrexa de Inglaterra, as cortes eclesiásticas que antes decidían cuestións como matrimonios, divorcios, testamentos ou difamación, aínda teñen xurisdición para algúns asuntos relacionados coa Igrexa. Estes inclúen a disciplina do clero, a propiedade eclesiástica ou o aspecto inmobiliario. O seu status separado remóntase ao século XII, cando os pobos normandos as separaron das cortes mixtas que utilizaban os pobos saxóns.

En contraste cos outros sistemas xurídicos anglosaxóns, a lei que se utiliza en temas eclesiásticos é, en parte, similar ao dereito continental. Tras a Reforma protestante, as cortes eclesiásticas en Inglaterra ficaron adscritas á coroa. Henrique VIII fíxose cargo da lexislación nesta materia e estabeleceu un corpo específico de letrados para as cuestións do dereito canónico. A mediados do século XIX reduciuse en gran medida a xurisdición destes tribunais.

Outras igrexas anglicanas aínda manteñen os seus sistemas privados de dereito canónico. Entre outras, figuran a Igrexa Episcopal nos EUA ou a Igrexa Anglicana do Canadá.

Notas
-----

1. ↑  Lombardía, Pedro (2005). *Parte General Derecho Canónico*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188462
* AAT: 300235953
* BNCF: 2501
* BNE: XX524874
* BNF: 13318690p
* BRE: 2041985
* EBID: ID
* GEC: 0177003
* GND: 4073199-6
* JSTOR: canon-laws
* LCCN: sh85019646
* MAG: 54707276
* NDL: 00567204
* Orthodox Encyclopedia: 1470253
* PSH: 7864

 |

Ligazóns externas
-----------------

* Código de Dereito Canónico na web da Santa Sé
* Iuscanonicum, páxina especializada no dereito canónico da Igrexa católica
* Como estudar Dereito Canónico