| Crisoclóridos*Chrysochloridae*Toupas douradasRango fósil: mioceno temperán - actualidade  |
| --- |
| *Chrysospalax trevelyani* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Infraclase: | Placentalia |
| Superorde: | Afrotheria |
| Orde: | Afrosoricida |
| Suborde: | **Chrysochloridea**Broom, 1915 |
| Familia: | **Chrysochloridae**Gray, 1825 |

 |
| Xéneros e Especies |
| Véxase o texto |

A dos **crisoclóridos** (*Chrysochloridae*) é unha familia de mamíferos placentarios afrosorícidos, a única da suborde dos **crisoclorideos** (*Chrysochloridea*).

Trátase de pequenos insectívoros escavadores que, debido ao seu comportamento subterráneo e da súa discreción, pasaron despercibidos durante moito tempo para os zoólogos.

Actualmente coñécense unha vintena de especies que habitan no sur de África incuídos os desertos de Namibia e do Kalahari, e que son coñecidas vulgarmente na bibliografía internacional como **toupas douradas**.

Porén, taxonomicamente son distintos das auténticas toupas, ás que se asemellan debido a un fenómeno de converxencia evolutiva.

Por outra parte, as toupas douradas presentan unha notábel semellanza coas toupas marsupiais de Australia, tan importante que, a pesar da separación marsupial-placentario, antigamente se cría que estaban relacionados. Esta semellanza posibelmente é debida a que os crisoclóridos son placentarios moi primitivos e a que teñen hábitos similares aos dos notorictemorfos.

Características
---------------

As toupas douradas viven case todo o tempo exclusivamente baixo terra, en praderías, estepas, bosques, zonas pantanosa, desertos, ou terreos montañosos. Como varios outros mamíferos escavadores con hábitos similares, teñen as patas curtas, con garras potentes, a pelaxe moi mesta, que repele a sucidade e a humidade, e a pel endurecida, especialmente na cabeza. Os seus ollos non son funcionais e están cubertos pola pel, e as orellas son só pequenas aberturas; como as toupas marsupiais, teñen unha ampla almofada de coiro para protexer as fosas nasais. O seu principal sentido é o do tacto, e son particularmente sensíbeis ás vibracións que poden indicar un perigo inminente.

O seu tamaño oscila entre os 8 e os 20 cm. Teñen os ombros moi musculados e tres garras para escavar nas patas dianteiras; non teñen quinto dedo, e o primeiro e o cuarto son vestixiais. Os pés traseiros conservan os cinco dedos e son palmados, para facilitaren a operación de padexar eficazmente a terra escavada coas garras dianterias. Aliméntanse de pequenos insectos, que encontran co sentido do oído. A tuopa dourada de Grant (*Eremitalpa granti*) pode percorrer 6 km cada noite buscando comida.

Mentres que as especies que viven nos desertos simplemente 'nadan' a través da area solta, as outras constrúen tobos permanentes. Estes tobos son relativamente complexos na súa forma, e poden chegar até un metro baixo terra. Teñen cámaras profundas para as escacións e outras que usan como latrinas. A terra escavada é empuxada cara a arriba, e forman na superficie as típicas toupeiras. En zonas de clima extremadamente cálido, cando vai moita calor a toupa dourada de Grant refúxiase a profundidades duns 50 cm, e pode entrar nun estado de dormencia para conservar a enerxía.

As femias paren dunha a tres crías, que nacen sen pelo nun niño forrado de herba dentro do tobo. A reprodución pode producirse durante todo o ano. Os adultos son solitarios, e defenden agresivamente o seu territorio e o seu tobo dos intrusos, especialmente onde os recursos son relativamente escasos.

Taxonomía
---------

### Descricións dos taxons

Suborde
A suborde dos *Chrysochloridea* foi fundada en 1915 polo médico e paleontólogo surafricano, nado en Escocia, Robert Broom. En 1993 MacPhee e Novacek erixiron a suborde *Chrysochloromorpha* para as toupas douradas, pero segundo os criterios establecidos por Simpson en 1945, para os principios nomenclaturais para categorías por riba de superfamilias, *Chrysochloridea* é o sinónimo sénior.

Familia
En canto á única familia desa suborde, a dos *Chrysochloridae*, fora descrita en 1825 polo naturalista inglés John Edward Gray, en *Ann. Philos*. n.s. **10**: 335.

### Etimoloxías

Nomes científicos
Os nomes científicos, tanto *Chrysochloridea* como *Chrysochloridae* están formados sobre a base da raíz do nome do seu xénero tipo, *Chrysochloris*, coa adición das desinencias do latín científico *-idea* e *´-idae*, respectivamente, amabas as dúas derivadas do grego antigo -ίδες *-ídes*, de είδοσ *eídos*, "aparencia" "aspecto".

Pola súa parte, o nome *Chrysochloris* está formado polos elementos *chryso-*, calco do correrpondente do grego antigo χρυσο- *chryso-*, de χρυσός *chrysós*, "ouro" e *-chloris*, adaptación do grego χλωρός *chlōrós*, "de cor verde amarelada".

Nome vulgar
O nome vulgar **toupas douradas** deriva da coloración dourada da pelaxe destes animais semellantes, en forma e hábitos, ás auténticas toupas.

### Clasificación

Como lle ocorreu a moitos outros grupos de 'pequenos mamíferos comedores de insectos', a clasificación das toupas douradas sufriu unha conmoción nos últimos tempos á luz das novas informacións xenéticas hoxe dispoñíbel. Tradicionalmente colocáronse, xunto coas musarañas, os ourizos e outras criaturas pequenas de alimentación basicamente insectívora e difíciles de situar, como unha parte do caixón de xastre que constituía a hoxe desbotada orde dos *Insectivora*. Algunhas autoridades manteñen esta clasificación, polo menos polo de agora. Pero os máis deles sitúan ás toupas douradas, canda os tenrecs, nunha nova orde, ás veces coñecida como *Tenrecomorpha*, mentres que a maioría a chaman *Afrosoricida*, e reservan o termo *Tenrecomorpha* para a suborde desta orde que comprende a única familia dos *Tenrecidae*. Así, segundo Wilson & Reeder, en
*Mammal Species of the World*, a clasificación é a seguinte:

* **Orde *Afrosoricida*** Stanhope *et al*. 1998
	+ **Suborde *Tenrecomorpha*** Butler, 1972
		- Familia *Tenrecidae* Gray, 1821: tenrecs, 34 especies en 10 xéneros
	+ **Suborde *Chrysochloridea*** Broom, 1915
		- Familia *Chrysochloridae* Gray, 1825
			* Subfamilia *Chrysochlorinae*
				+ Xénero *Carpitalpa*
					- *Carpitalpa arendsi*
				+ Xénero *Chlorotalpa*
					- *Chlorotalpa duthieae*
					- *Chlorotalpa sclateri*
				+ Xénero *Chrysochloris*
					- Subxénero *Chrysochloris*
						* *Chrysochloris asiatica*
						* *Chrysochloris visagiei*
					- Subxénero *Kilimatalpa*
						* *Chrysochloris stuhlmanni*
				+ Xénero *Chrysospalax*
					- *Chrysospalax trevelyani*
					- *Chrysospalax villosus*
				+ Xénero *Cryptochloris*
					- *Cryptochloris wintoni*
					- *Cryptochloris zyli*
				+ Xénero *Eremitalpa*
					- *Eremitalpa granti*
			* Subfamilia *Amblysominae*
				+ Xénero *Amblysomus*
					- *Amblysomus corriae*
					- *Amblysomus hottentotus*
					- *Amblysomus marleyi*
					- *Amblysomus robustus*
					- *Amblysomus septentrionalis*
				+ Xénero *Calcochloris*
					- Subxénero *Huetia*
						* *Calcochloris leucorhinus*
					- Subxénero *Calcochloris*
						* *Calcochloris obtusirostris*
					- Subxénero *incertae sedis*
						* *Calcochloris tytonis*
				+ Xénero *Neamblysomus*
					- *Neamblysomus julianae*
					- *Neamblysomus gunningi*

Situación
---------

Das 21 especies de toupas douradas, nada menos que 11 están ameazadas de extinción. As principais causas son as explotacións mineiras de area, as malas prácticas agrícolas, a urbanización crecente e a depredación por parte dos cans e os gatos domésticos.

Notas
-----

1. ↑  Savage, RJG, & Long, MR (1986). *Mammal Evolution: an illustrated guide*. New York: Facts on File. pp. 53. ISBN 0-8160-1194-X.
2. 1 2  *Chrysochloridae* en *MSW*.
3. 1 2  *Chrysochloridea* en *MSW*.
4. ↑  Castelán, *topos dorados*; portugués, *toupeiras-douradas*; francés, *taupes dorées*; italiano, *talpe dorate*; inglés, *golden moles*; alemán, *Goldmulle*.
5. ↑  Bronner, G. N. & Jenkins, P. D. (2005): "Order Afrosoricida" en: Wilson D. E. & Reeder, D. M. *Mammal Species of the World*, 3rd ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0, pp. 71–81.
6. 1 2  Kuyper, Margaret (1984): Macdonald, D. ed. *The Encyclopedia of Mammals*. New York: Facts on File. ISBN 978-0-87196-871-1, pp. 764–765.
7. 1 2  Piper, Ross (2007): *Extraordinary Animals: An Encyclopedia of Curious and Unusual Animals*. Westport, Connecticut, USA / London, UK: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-33922-6.
8. ↑  Simposon, G. G. (1945): "Principles of Classification and a Classification of Mammals". *Bull. Am. Mus. Nat. Hist*. **85**: 1-350 (pp. 32-33).
9. ↑  chrysochloris no Merriam-Webster's Dictionary.
10. ↑  *Afrosoricida* en *MSW*.
11. ↑  Especies de crisoclóridos na *Lista vermella de especies ameazadas* da UICN. Versión 2015-3. Consultada o 27 de setembro de 2015.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Crisoclóridos***  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Crisoclóridos*** |

### Bibliografía

* McKenna, M. C. & Bell, S. K. (1997): *Classification of Mammals: Above the Species Level*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
* Martin, Robert D. (1984) en: Macdonald, D. ed. *The Encyclopedia of Mammals*. Nova York: Facts on File. ISBN 0-87196-871-1, pp. 126–127.
* Murphy, W. J.; E. Eisirik; S. J. O'Brian, O. Madsen, M. Scally, C. J. Douady, E. Teeling, O. A. Ryder, M. J. Stanhope, W. W. de Jong & M. S. Springer (2001): "Resolution of the early placental mammal radiation using Bayesian phylogenetics". *Science* **294238**: 2351.
* Stanhope, Michael J.; Waddell, Victor G.; Madsen, Ole; de Jong, Wilfried; Hedges, S. Blair; Cleven, Gregory C.; Kao, Diana & Springer, Mark S. (1998): "Molecular evidence for multiple origins of Insectivora and for a new order of endemic African insectivore mammals" Arquivado 21 de febreiro de 2016 en Wayback Machine. *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*, **95** (17): 9967–9972.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Mamíferos
* Insectívoros
* Afrosorícidos
* Taxonomía dos mamíferos

### Ligazóns externas

* *Chrysochloridea* no SIIT.
* *Chrysochloridae* na ADW. Con informacións, imaxes e bibliografía *(en inglés)*.
* *Chrysochloridae* na EOL. Con informacións, imaxes e mapas de distribución *(en inglés)*.
* *Chrysochloridae* no NCBI.
* *Chrysochloridae* no SIIT.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23351
* BRE: 2879501
* EBID: ID
* GND: 4298187-6
* MAG: 2779266627

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Chrysochloridae
* EOL: 7691
* EPPO: 1CHRKF
* Fossilworks: 40535
* GBIF: 5297
* iNaturalist: 42478
* IRMNG: 104860
* ITIS: 633418
* MSW: 11100051
* NCBI: 9389
* uBio: 106734

 |