Coordenadas: 37°58′17″N 23°43′36″L﻿ / ﻿37.971527, 23.726601

O **Partenón** (en grego: Παρθενων) é a construción máis famosa da Grecia antiga que permaneceu até hoxe en día. A súa edificación foi unha homenaxe á deusa Atenea, patroa da cidade de Atenas.

É o máis admirado dos templos gregos e o maior de todo o mundo helénico. Construíuse na Acrópole de Atenas en substitución do que fora destruído no saqueo persa entre o 447 e 438 a.C. por Ictino e Calícrates. Á parte da escultura, executada por Fidias e mailos seus discípulos, levou máis de sete anos en concluír. O templo está feito de mármore do Pentélico, agás os alicerces, e realizouse en estilo dórico (aínda que o friso interior e máis algúns pequenos detalles sexan xónicos). O perístilo ten 17 columnas de cada lado e 8 nos extremos ( dúas máis do que se adoitaba naquel tempo). Na *cella* atopábase a famosa estatua de *Athena Parthenos*, de Fidias. As 92 métopas do friso exterior representan a loita dos Centauros cos Lapitas, a Xigantomaquia, a Amazonomaquia e outros combates; o pedimento do lado nacente, o nacemento de Atenea, e o do lado poñente, a loita entre a deusa e Poseidón pola pose da cidade; o friso exterior, a procesión das Panateneas, cos deuses a observala. O edificio, en que foron aplicados todos os requintes da éntase, mantívose case intacto até 1687, data en que unha explosión de pólvora gardada nel, durante a guerra entre turcos e venecianos, destruíu a cobertura. O pedimento e as métopas foron apropiados por Lord Elgin e vendidos ao Museo Británico, en 1816; outras foron para o Museo do Louvre, conservándose algunhas *in loco*.

Desde 1975, leváronse a cabo numerosos proxectos de restauración a grande escala para preservar os artefactos restantes e garantir a súa integridade estrutural.

Historia
--------

### Proxecto

Vista do lado sur.
O edificio foi construído por iniciativa de Pericles, líder político ateniense do século V aC, e a súa construción foi supervisada por Fidias, quen ademais encargouse das esculturas decorativas. Os arquitectos do Partenón foron Ictinos e Calícrates. A súa construción comezou no ano 447 a.C. sendo rematado no 438 a.C. aínda así os traballos de decoración non remataron ata o ano 433 a.C. Algúns datos sobre os gastos da construción sobreviviron ata hoxe en día, estes demostraron que o maior gasto da construción deuse no transporte da pedra dende o Monte Pentélico, a uns 16 km preto de Atenas. O orzamento da obra, preto de 2.000 talentos, cifra colosal para a época, proviña da Liga de Delos, cuxos tesouros foran transferidos do Santuario de Delos á acrópole no ano 454 aC. A pesar de que o Templo Hefesto considérase o máis completo supervivente da orde dórica, o Partenón constitúe o máis refinado. Segundo J.J. Norwich: 

> 
> 
> O Partenón gozaba da reputación de ser o templo dórico máis perfecto xamais construído. Ata na antigüidade, o seu refinamento arquitectónico foi lendario, sobre todo a sutil relación entre a curvatura do estilóbata, o estreitamento da nave e os entalles das columnas.
> 
> 

### Séculos seguintes

O Partenón conservou o carácter relixioso ao longo do tempo como igrexa bizantina, igrexa latina e mesquita musulmá. Non obstante, en 1687, os turcos empregaron o edificio como depósito de pólvora durante o asedio por parte da República de Venecia da Atenas dependente do imperio otomán. As tropas venecianas estaban baixo o mando do almirante Francesco Morosini. Un dos canonazos venecianos caeu no Partenón e causou unha enorme explosión que destruíu gran parte da edificación, conservada en boas condicións ata ese momento. Hai lendas que suxiren que Morosini tiña información de que o Partenón se convertera nunha polvoreira.

O posterior proceso de deterioración e erosión continuou e os danos seguiron a principios do século XIX, cando o embaixador británico en Constantinopla, Thomas Bruce Elgin, decidiu quitar a meirande parte da decoración escultórica que quedaba no monumento (frisos, métopas, frontóns) e trasladala a Inglaterra para vendela ao Museo Británico, onde aínda se exhibe, sendo unha das coleccións máis significativas do museo. A fachada occidental do Partenón está conservada relativamente intacta.

Arquitectura
------------

Planta do Partenón.
O deseño do Partenón estivo condicionado inicialmente polo proxecto de albergar a imaxe de ouro e marfil de Atenea Parthenos, esculpida por Fidias. A colosal estatua de doce metros de altura precisaba unha inmensa *cella* de máis de 18 metros de largo, dividida en tres naves mediante unha columnata dobre formada por dúas ordes superpostas de estilo dórico. A nave central medía dez metros de largo. Dentro da *cella* do lado leste, a columnata dispúxose en forma de "U" e estaba composta por nove columnas cun entrepano entre cada unha delas, nos lados máis longos do "U" e por tres columnas con dous entrepanos no lado máis curto.

Na zona oeste, no fondo do interior da columnata de catro columnas, situábase o basamento da estatua para o culto a Atenea Parthenos cun amplo estanque, pouco profundo, que producía un efecto de brillo mediante a auga que había fronte á estatua. Ambas as *cellas* estaban pechadas por portas de bronce.

A *cella* do leste estaba dedicada a Atenea Polías, protectora da cidade, e a *cella* do oeste estaba dedicada a Atenea Párthenos, "a virxe", polo que todo o edificio acabou sendo coñecido como Partenón.

Esta construción é un dos exemplos máis claros dos coñecementos en xeometría por parte dos matemáticos e arquitectos gregos. É octástilo e períptero, é dicir, ten columnas en todo o seu perímetro, oito nas dúas fachadas máis curtas e dezasete nas laterais. Consta dunha dobre *cella* con *pronaos* e *opistódomo*, mais unha fachada próstila de seis columnas.

Os arquitectos conseguiron que o efecto visual que mostra o Partenón non permitise apreciar a antiestética deformación que se percibe ao situarse nas proximidades doutros grandes monumentos. Lograron obter un efecto visual máis estético con algunhas alteracións na súa construción: columnas con éntase, un pouco curvadas cara ao centro, non equidistantes e algo máis grosas nas esquinas; o frontón levemente arqueado e a estilóbata lixeiramente convexa.

Decoración
----------

Esquina do friso occidental do Partenón.
Detalle do friso, no Museo Británico.
Fidias esculpiu para o Partenón os frontóns, as métopas e os frisos interiores. Sábese que o papel de Fidias na execución dos frontóns foi relevante e ocasional, ou exclusivo para os seus axudantes, nas métopas e tríglifos. Entre os restos que sobreviviron ata os nosos días, Fidias deixou mostras do seu exquisito dominio da representación humana: rostros e posicións de corpos individualizados e as pregas das roupas que se adaptan convenientemente ás formas anatómicas. Considérase que as esculturas de Fidias ofreceron á poboación unha nova idea de divindade.

A decoración escultórica do Partenón é unha combinación única das métopas (esculpidas en altorrelevo que se estenden polos catro lados externos do templo), os tímpanos (ocupando os espazos triangulares de cada frontón) e un friso (esculpido en baixorrelevo e que abrangue o perímetro exterior da *cella*). Neles represéntanse varias escenas da mitoloxía grega. Ademais, as diferentes partes do templo estaban pintadas de cores vivas. O Partenón é, sen dúbida, o máximo expoñente da orde dórica, como se pode apreciar no deseño do friso ou das súas columnas.

As métopas de cada fachada representaban distintas escenas: a xigantomaquia no lado leste, a amazonomaquia no oeste, a centauromaquia no sur, e escenas da guerra de Troia no norte. Cada tímpano do templo tiña unha escena mitolóxica: ao leste, sobre a entrada principal do edificio, o nacemento de Atenea, e ao oeste, a loita entre Atenea e Poseidón polo padroado da cidade de Atenas. No interior, o friso mostraba a representación da procesión das Panateneas, o festival relixioso máis importante de Atenas. A escena desenvolvíase ao longo dos catro lados do edificio e inclúe figuras de deuses, bestas e uns trescentos sesenta seres humanos.

Notas
-----

1. ↑  "REASONS OF INTERVENTIONS". *ysma.gr* (en inglés). Consultado o 3 de outubro de 2022.
2. ↑  Hadingham, Evan (febreiro de 2008). "Unlocking Mysteries of the Parthenon". *smithsonianmag.com* (en inglés). Consultado o 3 de outubro de 2022.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Partenón Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Acrópole

### Ligazóns externas

* Sitio oficial Arquivado 18 de setembro de 2013 en Wayback Machine.
* Partenón, no Proxecto Perseus *(en inglés)*
* Maqueta *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Acrópole de Atenas: Patrimonio da Humanidade |
| --- |
| Acrópole de Atenas |
| 1 Partenón - 2 Antigo templo de Atenea ou Hecatompedón - 3 Erecteion - 4 Estatua de Atenea Prómakhos - 5 Propileos - 6 Templo de Nike Áptera - 7 Eleusinion - 8 Santuario de Artemisa Brauronia - 9 Calcoteca - 10 Pandroseion - 11 Arreforión - 12 Altar de Atenea - 13 Santuario de Zeus Polieo - 14 Santuario de Pandión - 15 Odeón de Herodes Ático - 16 Stoá de Eumenes - 17 Santuario de Asclepio - 18 Teatro de Dioniso - 19 Odeón de Pericles - 20 Témenos de Dioniso - 21 Aglaureion |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q10288
* WorldCat
* VIAF: 242092481
* BLBNB: 000414046
* BNF: 11947956g
* BRE: 2322477
* DARE: 25114
* EBID: ID
* GEC: 0049144
* GeoNames: 8354432
* GND: 4068909-8
* LCCN: sh85098340
* NLG: 4291
* Pleiades: 168254096
* Structurae: 20001001
* Treccani: partenone
* WHC: 404-001

 |