Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Fresno (homónimos).

**Fresno** é unha cidade do estado de California nos Estados Unidos, situada no interior na zona agrícola do "Val de San Joaquin". Cunha poboación de 505.479 habitantes no ano 2009, era a quinta cidade máis grande do estado, e a cidade máis importante do interior.

Historia
--------

O condado de Fresno foi formado en 1856, e tomou o nome das abondosas árbores de freixos ("Fresno" é freixo en lingua castelá) que franqueaban o río San Joaquin. O condado nese tempo era máis grande, e compúñase do que hoxe son o condado de Madera e partes dos actuais condados de San Benito, Tulare, Kinas, Indo e Mono, ademais da área que ten nos nosos días. A cidade de Millerton, que entón se atopaba preto do Forte Miller e nas marxes do río San Joaquin, que fluía libremente, converteuse na sede do condado, despois de converterse nun punto principal de arribo para os novos colonos. Outros asentamentos temperáns do condado incluíron a cidade de Firebaugh, Scottsburg, e Elkhorn Springs.

O río San Joaquin desbordouse o 24 de decembro de 1867, alagando a Millerton. Algúns colonos reconstruíron as súas vivendas e outros se mudaron. A inundación tamén destruíu o pobo de Scottsburg ese mesmo inverno, o cal foi reconstruído en terra alta e rebautizado como Centerville. En 1867, Anthony Easterby adquiriu o que hoxe son as avenidas Chestnut, Belmont, Clovis e California. Ao non poder cultivar trigo por falta de auga, Easterby contratou a Moses J. Church en 1871 para construír un canle de irrigación. Church entón construíu a canle Fresno e a Compañía de Irrigación, lle predecesor do Distrito de irrigación de Fresno.

En 1872 o Central Pacific, unha compañía ferroviaria, estableceu unha estación preto do rancho Easterby para a súa nova liña Southern Pacific. Pouco despois inaugurouse un mercado. Ao redor da estación e o mercado creceu o pobo de Fresno Station (Estación Fresno), despois nomeado soamente Fresno. Varios residentes de Millerton, atraídos pola conveniencia do ferrocarril, mudáronse á nova comunidade. Fresno converteuse nunha cidade incorporada en 1895. Dous anos despois da inauguración da estación, os residentes votaron para transferir cédea do condado de Millerton a Fresno. Cando a presa Friant foi completada en 1944, o pobo de Millerton foi alagado co lago Millerton. En tempadas de seca extrema, cando baixa a reserva de auga, pódense observar as ruínas de cédea orixinal do condado.

Durante o século dezanove, varios pobos da chamada fronteira americana víronse arrasados por incendios, por mor das construcións de madeira e a ausencia de métodos sofisticados de combatelos. O maior dos primeiros incendios de Fresno en 1882 destrúo toda unha mazá da cidade. Outro incendio devastador suscitouse en 1883. O foi o primeiro recheo sanitario moderno nos EUA, e incorporaba varias importantes innovacións a trátaa de refugallos, incluíndo o compactar e o cubrilo diariamente con terra. Inaugurouse en 1937 e pechou en 1987. Hoxe ten a curiosa distinción de ser tanto un Monumento Nacional Histórico como un sitio identificado como altamente contaminado e tóxico (superfund site).

Antes da segunda guerra mundial, Fresno tiña varios barrios étnicos, incluíndo a *Pequeña Armenia*, o *Pueblo Alemán*, a *Little Italy*, e o *Chinatown*. Durante 1942, no que hoxe é o norte de Fresno, situouse o Centro de Provisión Pinedale (Pinedale Assembly Center), onde se relocalizaron varios xaponeses-americanos. Uns residentes ficticios do pobo foron representados na serie de comedia de 1986 titulada "Fresno", con Carol Burnett, Dabney Coleman, Teri Garr, Charles Grodin, e outras celebridades. A serie de televisión era unha parodia das telenovelas diúrnas americanas.

En 1995, a chamada "Operation Rezone" do FBI resultou no levantamento de cargos a varios prominentes políticos de Clovis e Fresno por recibir subornos para a redistribución de distritos agrícolas para desenvolvementos de vivenda. Antes de que a operación se implantara, os desenvolvementos comerciais podían comprar terras agrícolas a baixo prezo, subornar a membros do cabido municipal para redistribuílas, e recibir grandes ganancias ao construír e vender vivendas baratas. Dezaseis acodes foron convictas como resultado da operación (a maioría sendo convictos non relacionados). Hoxe Fresno conta cunha universidade estatal, California State University, ademais do Fresno City College e Fresno Pacific College. A cidade ten un aeroporto importante con voos comerciais: Aeroporto Internacional Fresno Yosemite (FAT), antigamente Fresno Air Terminal. E está na ruta ferroviaria entre Bakersfield e a área de San Francisco. Conta cun sistema moderno de estradas.

Goberno
-------

Fresno conta cunha forma de goberno dirixida por un alcalde (ramo executivo) e sete membros do cabido (ramo lexislativo), electos por non máis de dous termos de catro anos cada un. O cabido da cidade consta de sete membros, electos por cada un dos distritos. A cidade hospeda a División Fresno da Corte Distrital dos Estados Unidos. Neste edificio de dezaseis pisos, inaugurado en 2006, teñen lugar casos civís, criminais e outros de dezaseis condados. Así mesmo, a cidade é sede do Distrito de Apelación da Corte Estatal e a Corte Superior de Fresno.

Comercio e economía
-------------------

Fresno \*funge como o eixo comercial do Condado de Fresno e o Val Central de California. Aínda que a área non incorporada e as cidades rurais ao redor da cidade de Fresno mantéñense ligadas á produción agrícola a grande escala, Fresno viu unha transformación económica significativa. Fresno é famoso pola cantidade de uvas pasas que se producen nos arredores. Tamén hai produción importante de algodón, leite, uvas, pexegos, cirolas, améndoas, cítricos, albaricoques, olivas e figos. Con todo, unha minguante participación da agricultura na economía urbana reflíctese nunha menor dependencia de empregos agrícolas no condado. Hoxe só 20% do emprego resulta da agricultura, o que representa unha baixa significativa en só 20 anos. Esta transformación tamén levou a unha crecente fricción entre os intereses rurais e urbanos, coa terra tornándose a usos non-agrícolas, e recursos como a auga levándose a usos máis urbanos como a industria e a vivenda.

A presente economía de Fresno constitúese en gran parte pola súa función como un eixo para a educación, o coidado da saúde, e os servizos gobernamentais e profesionais para o Val Central de California. Os empregos na construción residencial e comercial aumentáronse rapidamente grazas ao período prolongado de expansión destes sectores. Doutra banda, o procesamento de alimentos estivo á fronte do sector de manufactura, con compañías como Sun-Maid, Kraft Foods, e Foster Farms. Así mesmo, as compañías especializadas en maquinaria, manufactura, aparellos médicos, e tecnoloxía de auga tiveron un auxe. A cidade ten varios centros de distribución, notablemente o sitio de 80 acres de Gap Stores. O emprego no sector público tamén contribuíu á economía da cidade, atopándose aquí o Goberno Municipal de Fresno, o Distrito Escolar Unificado de Fresno, o Condado de Fresno, os Hospitais Comunitarios, e IRS (Facenda) como os maiores empregadores.

Xeografía
---------

De acordo co Censo dos Estados Unidos, a cidade ten unha área total de 271.4 km² (104.8 o meu²). 270.3 km² (104.4 o meu²) desta é terra e 1.1 km² (0.4 o meu²) desta (0.42%) é auga. Fresno atópase a unhas 60 millas ao sur do Parque Nacional de Yosemite, sendo a maior cidade máis próxima ao parque. Xa que a cidade xace na intersección das estradas estatais 41 e 99 (sendo a 41 o acceso sur ao parque e a 99 unha conexión á interestatal 5). Fresno é un conduto principal para os visitantes provindo de Los Ángeles. A cidade tamén \*funge como entrada aos parques nacionais de Sequoia e Kings Canyon, vía a ruta estatal 180.

Fresno conta con tres principais parques públicos, dous dentro dos límites da cidade e o outro ao suroeste da cidade. O Parque Woodward, onde se atopan os Xardíns Xaponeses Shinzen, e que conta con varias áreas de recreo e extensos carreiros de camiñada, atópase no norte da cidade á beira do río San Joaquín. O Parque Roeding, localizado preto do centro cívico da cidade, ten como atractivo os Xardíns Zoológicos de Chaffee, e os parques de atraccións Playland e Storyland. O Kearney Parque é o maior dentro do sistema rexional de parques e conta coa histórica, e é onde se fan representacións da Guerra Civil norteamericana no Civil War Revisited, un dos máis grandes dos Estados Unidos.

Fresno tamén conta con 54 parques menores.

Demografía
----------

De acordo co censo 2000, na cidade residen 427.652 persoas, con 97.915 familias en 140.079 fogares. A densidade de poboación é de 1.582,2/km². Hai 149,025 unidades habitacionais cunha densidade media de 551,3/km². A composición étnica da cidade é 50,17% branca ou caucásica, 39,87% hispana ou latina, 11,23% asiática, 8,36% negra ou afroamericana, 1,58% nativo-americana, 0,14% das Illas do Pacífico, 23,36% doutras razas, e 5,16% de dúas ou máis razas. Hai 140.079 fogares, dos cales 40,4% teñen nenos menores de 18 anos, 46,1% son matrimonios, 17,6% teñen unha xefa de familia feminina sen esposo presente, e 30,1% son non familiares. 23,3% de todos os fogares están compostos de individuos e 7,9% teñen a un só habitante de 65 anos de idade ou máis. A tamaña media do fogar é de 2,99 e a tamaña media de familia de 3,57.

Os grupos de idades en poboación da cidade conta cun 32.9% de menores de 18 anos, 11,8% de 18 a 24, 28,8% de 24 a 44, 17,2% de 45 a 64, e 9,3% de 65 ou máis. A idade media era de 28 anos. Por cada 100 mulleres hai 96,6 homes. Por cada muller de 18 anos ou máis hai 93,0 homes. Os ingresos media para un fogar é de US$ 32.236, e os ingresos media para unha familia é de US$ 35.892. Os homes teñen un ingreso media de US$ 32,279, versus US$ 26,551 para mulleres. O ingreso per capita para a cidade é de US$ 15.010. Un 20,5% das familias e un 26,2% da poboación atópanse por baixo do indicador de pobreza, incluíndo un 36,5% de individuos de menos de 18 anos de idade e 10,7% daqueles de 65 ou máis. Un estudo polo Brookings Institution en outubro de 2005, titulado "Katrina's Window: Confronting Concentrated Poverty Across America" (A xanela de Katrina: A Confrontación da Pobreza Concentrada a través de América), cualificaron a Fresno como a cidade co máis alta porcentaxe de persoas vivindo baixo do indicador federal de pobreza concentrado en barrios específicos.

Educación
---------

Universidades:

* Universidade Estatal de California, Fresno (Pública)
* Fresno Pacific University (Privada/Menonita Brethren)
* University of California, San Francisco - Fresno Medical Education Program
* San Joaquin College of Law (Privada)
* Mennonite Brethren Biblical Seminary
* California Christian College (Privada/Bautista)
* Alliant International University (Privada)
* Fresno National University
* University of Phoenix
* Fresno City College
* San Joaquin Valley College
* Heald College

Atraccións culturais e de esparexemento
---------------------------------------

No centro de Fresno atópanse un monumento histórico a Torre de Auga, varios museos, xuízos e oficinas gobernamentais do goberno federal, estatal, condal, e do concello. A catedral católica romana, St. John's Cathedral, é do século XIX, e é a sede do Bispado católico de Fresno. Tamén hai unha catedral importante da Igrexa Episcopal nos Estados Unidos de América, St. James Episcopal Cathedral do Bispado de San Joaquín.

### Museo Metropolitano de Fresno

O "Met" (Fresno Metropolitan Museum) mostra exhibicións temporais, exhibicións da súa propia colección, cátedras, e varios programas educativos. O museo tamén conta cun centro de ciencias chamado o Reeves ASK Science Center que foi desenvolvido en colaboración co San Francisco's Exploratorium. O fogar tradicional do museo no edificio do diario Fresno Bee presentemente atópase pechado por renovación e está programado para ser reaberto no outono 2006. Namentres, o centro de ciencias foi trasladado ao 993 Van Ness Avenue no centro cívico de Fresno. O Met participa no programa ArtHop de Fresno, e patrocina eventos de educación e recadación de fondos anualmente, incluíndo First Friday Films, Christmas at the Met e o Bubble Festival, enfocado na educación científica.

### Arte Américas

Arte Américas é un centro local de cultura latina. Arte Américas foi fundada en 1987 por unha agrupación de artistas e educadores "para converter ao Val Central nun lugar fértil para a arte latina"; este presenta exhibicións de artes plásticas e escénicas/musicais.

### Museo de Arte de Fresno

O Fresno Art Museum está situado en Radio Park, e mostra unha serie de exhibicións transitorias. Participa no ArtHop mensual, e ten unha variedade de programas fílmicos, incluídos o cinema clásico, anime, así como mostras internacionais. O Museo de Artes é tamén sede de Rhythms of Art, un innovador programa fundado polo compositor e pianista de jazz Armen Nalbandian, no cal as pezas musicais son compostas e executadas para as mostras de exhibicións. Ademais, o museo é fogar das lecturas do Fresno Poets' Association, no Auditorio Bonner.

### Gran Opera de Fresno

A Fresno Grand Opera produce concertos e operas aclamadas internacionalmente.

### Orquestra Filharmónica de Fresno

A cidade patrocina a orquestra filharmónica de Fresno.

### Evento Mensual Art Hop do Consello das Artes

O Consello das Artes de Fresno leva a cabo o evento mensual Art Hop que presenta a varios artistas na área de Fresno e que ten lugar o primeiro xoves do mes de 5 p.m. - 8 p.m. Un dos maiores eventos artísticos ten lugar durante o Rogue Performance Festival en marzo.

### Save Mart Center

O Save Mart Center é unha moderna area profesional cuberta (cap:16,000) que se inaugurou no 2003, localizada na intersección da avenida Shaw e a estrada 168 no nordés de Fresno. Foi sede de varias presentacións musicais tales como The Rolling Stones e Madonna, así como dunha gran variedade de eventos.É a presente casa dos equipos masculinos e femininos de Básquetbol da Universidade Estatal de Fresno e o equipo de hockey Fresno Falcons, da liga ECHL. A area recentemente foi recoñecida por estar entre as primeiras 25 no mundo por vendas de entradas.

### Xardíns Subterráneos Forestiere

Os Xardíns Subterráneos Forestiere no noroeste de Fresno próximos á estrada 99, son unha espectacular creación construída por Baldasare Forestiere nun período de 40 anos. Contén case 100 cámaras, corredores, patios e prazas escavadas en terra dura. Contén árbores froiteiras que foron plantados baixo terra e que sobresaen á superficie por varias aperturas. Forestiere residiu aquí, beneficiándose de temperaturas frescas durante a calor estival do Val Central, así como de condicións máis cálidas durante o inverno. Os xardíns son un exemplo impresionante de arquitectura vernácula non tradicional. A creación de Forestiere e a súa historia é comparable á de Simon Rodia e as Watts Towers, ambos sendo inmigrantes italianos nados en 1879, e establecéndose en California construíndo residencias únicas a man e en reclusión.

O conto "The Underground Gardens" (Os Xardíns Subterráneos), escrita por by T. Coraghessan Boyle, publicada en *The New Yorker* (25 de maio de 1998), mostra unha narrativa creativa de Forrestiere e a súa obsesión.

### Fresno Filmworks

Fresno Filmworks trae mostras de cinema a Fresno que xeralmente non ven nas grandes salas de cinema comerciais. Mostra cinema de arte, e producións estranxeiras e independentes cada segundo venres do mes (exceptuando decembro), e en maio leva a cabo o Festival Anual de Cinema no histórico Tower Theatre.

### Fresno Reel Pride

Fresno Reel Pride é un dos máis grandes e antigos festivais de cinema gai nos Estados Unidos. Hoxe toma lugar no Tower Theatre e no cinema Starline contiguo. Reel Pride é unha celebración de cinema gai que foi recoñecido como un importante evento cultural en California central. Reel pride presenta un festival anual de cinco días en setembro, así como mostras especiais de cinema durante o ano.

Barrios
-------

### Centro Cívico

Durante a década dos 90, o centro cívico foi un dos últimos exemplos da arquitectura do século XX en California, pero recentemente foi suxeito a un esforzo mixto de revitalización. Aínda que moitos dos edificios que algunha vez estiveron abandonados por moitos anos foron remodelados, outros varios foron demolidos para ser substituídos por novas estruturas. Entre os edificios recentemente construídos atópanse o Estadio Grizzlies (hoxe Chukchansi Park) e o edificio da Corte Federal; tamén hai plans en pé para construír novos edificios de varios pisos, o cal para algúns ameaza a beleza única e rara da arquitectura do século XX.

Unha notable vítima desta remodelación foi o Vagabond Hotel, único na súa relevancia entre a cultura popular. O Vagabond, que foi un sitio importante dentro da historia do skateboard e un excelente exemplo de arquitectura moderna no século XX denominada googie, foi demolido e substituído por lotes comerciais de concreto no 2004.

A histórica Alameda Fulton (Fulton Mall) e o barrio chinés son dous areas no centro da cidade que aínda manteñen unha gran cantidade de edificios históricos e varios exemplos de arquitectura con valor contextual, asociativo, e memorable en comparación con outras cidades de California e o oeste dos Estados Unidos; estes están a ser considerados para ser preservados como distritos históricos.

### Sunnyside

Unha das primeiras áreas prósperas de Fresno, este barrio atópase ao extremo oriente da cidade, enmarcado coa avenida Chestnut ao oeste. Aínda que hoxe considérase menos próspero que outras novas áreas de Fresno, aínda é fogar dalgúns residentes notables.

### Old Fig Garden

Unha comunidade histórica entre árbores maduras, o Old Fig Garden (ou Vella Huerta de Higueras) foi un dos barrios máis prestixiosos de Fresno. Este atópase nun area de aproximadamente 6 mi2 que algunha vez se atopou no extremo norte de Fresno, aínda que a cidade xa incorporou toda a terra contigua. A tradicional "Fileira de Árbores de Nadal" (Christmas Tree Lane) pode ser vista nunha sección do boulevard Van Ness cada ano.

### Tower District

Rodeando ao histórico Tower Theatre, a só algúns pasos do centro de Fresno, esta área dunha cultura vibrante e diversa contén fogares e comercios que foron restaurados despois dunha esborralle significativo a mediados da década do 90. O barrio contén restaurantes e bares, así como varios comercios e librarías independentes. Hoxe o Tower District tamén se converteu no centro da comunidade gai de Fresno.

### Boulevard Huntington

Este boulevard está flanqueado con fogares de principios do século XX no corazón da histórica "Alta Vista Tract". As rúas contiguas, Kerckhoff and Balch, conteñen fogares da era de "Artes e Manualidades" que, como o centro da cidade, atópanse en remodelación para recuperar as súas raíces históricas. Na época do Nadal, as casas ao longo do boulevard adórnanse de luces e decoracións. A árbore de Nadal máis grande do país, en Huntington e rúa 6, é o punto culminante do evento. Esta área atópase próxima aos terreos da Feira de Fresno e do centro da cidade.

### Extensión Van Ness

A avenida Van Ness transfórmase dunha rúa principal no centro da cidade a un boulevard que leva ás mansións máis extensas e caras de Fresno. No seu curso polo Tower District e o Old Fig Garden atópanse varias casas, de magnificas a señoriais, con importante valor histórico.

### Boulevard Kearney

Nomeado en honra ao emprendedor e multimillonario do século XX M. Theo Kearney, o boulevard esténdese cara ao oeste 20 millas desde a rúa Fresno, no centro da cidade, á cidade de Kerman, California. A parte da vía que se atopa dentro dos límites da cidade conta con grandes casas do século XX. Despois, converténdose nunha estreita ruta rural de dous sentidos, o boulevard enmárcase con palmeiras.

### Parque Sierra Sky

Foi construído en 1946 grazas a un acordo único na lei de transporte para permitir que as aeronaves persoais e os automóbiles compartan certas vías comúns. William Smilie desenvolvo esta a primeira comunidade de aviadores da nación. O aeroporto de uso público, aínda en funcionamento, prové a este barrio unha orixinalidade que viu interese e foi a inspiración doutras comunidades similares en todo o país.

Cidades irmandadas
------------------

Fresno ten sete cidades irmandadas, designadas pola organización Sister Cities International, Inc. (SCI):

* Taraz, Casaquistán
* Kochi, Xapón
* Paquistán Lahore, Paquistán
* Tanzania Morogoro, Tanzania
* Alemaña Münster, Alemaña
* Torreón, México
* Italia Verona, Italia
* Irán Mashhad, Irán

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Cidade de Fresno *(en inglés)*

| * v
* c
* e
 Cidades con máis de 100.000 habitantes en California  |
| --- |
| Os Ánxeles • San Diego • San Jose • San Francisco • Fresno • Sacramento • Long Beach • Oakland • Bakersfield • Anaheim • Santa Ana • Riverside • Stockton • Chula Vista • Fremont • Irvine • San Bernardino • Modesto • Oxnard • Fontana • Moreno Valley • Glendale • Huntington Beach • Santa Clarita • Garden Grove • Santa Rosa • Oceanside • Rancho Cucamonga • Ontario • Lancaster • Elk Grove • Palmdale • Corona • Salinas • Pomona • Torrance • Hayward • Escondido • Sunnyvale • Pasadena • Fullerton • Orange • Thousand Oaks • Visalia • Simi Valley • Concord • Roseville • Santa Clara • Vallejo • Victorville • El Monte • Berkeley • Downey • Costa Mesa • Inglewood • Ventura • West Covina • Norwalk • Carlsbad • Fairfield • Richmond • Murrieta • Burbank • Antioch • Daly City • Temecula | Selo de Alabama |

| * v
* c
* e
As 100 cidades máis poboadas dos Estados Unidos e Porto Ricoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
1. Nova York
2. Os Ánxeles
3. Chicago
4. Houston
5. Filadelfia
6. Phoenix
7. San Antonio
8. San Diego
9. Dallas
10. San Jose
11. Jacksonville
12. Indianapolis
13. Austin
14. San Francisco
15. Columbus
16. Fort Worth
17. Charlotte
18. Detroit
19. El Paso
20. Memphis

 | 
21. Boston
22. Seattle
23. Denver
24. Baltimore
25. Washington
26. Nashille
27. Louisville
28. Milwaukee
29. Portland
30. Oklahoma City
31. Las Vegas
32. Albuquerque
33. Tucson
34. Fresno
35. Sacramento
36. Long Beach
37. Kansas City
38. Mesa
39. Virginia Beach
40. Atlanta

 | 
41. Colorado Springs
42. Raleigh
43. Omaha
44. Miami
45. Tulsa
46. Oakland
47. Cleveland
48. San Xoán
49. Minneapolis
50. Wichita
51. Arlington
52. Nova Orleáns
53. Bakersfield
54. Tampa
55. Anaheim
56. Honolulu
57. Aurora
58. Santa Ana
59. St. Louis
60. Riverside

 | 
61. Corpus Christi
62. Pittsburgh
63. Lexington
64. Stockton
65. Cincinnati
66. Anchorage
67. Saint Paul
68. Toledo
69. Newark
70. Greensboro
71. Plano
72. Lincoln
73. Buffalo
74. Henderson
75. Fort Wayne
76. Jersey City
77. Chula Vista
78. Saint Petersburg
79. Orlando
80. Norfolk

 | 
81. Laredo
82. Chandler
83. Madison
84. Lubbock
85. Durham
86. Winston–Salem
87. Garland
88. Glendale
89. Baton Rouge
90. Hialeah
91. Reno
92. Chesapeake
93. Scottsdale
94. Irving
95. North Las Vegas
96. Fremont
97. Irvine
98. San Bernardino
99. Birmingham
100. Gilbert

 |

 |
| Estimación de poboación do 1 de xullo de 2011 da Oficina do Censo dos Estados Unidos |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q43301
* WorldCat
* VIAF: 154077103
* BNF: 12574448t
* EBID: ID
* FAST: 1207374
* GEC: 0028273
* GeoNames: 5350937
* GND: 4233921-2
* GNIS: 277606
* Google Maps: 8868221415722301457
* LCCN: n80002531
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge538764
* OSM: 112443
* SUDOC: 19588518X
* TGN: 7014030

 |