A **batalla de Rande** foi unha importante batalla naval librada no estreito de Rande e na enseada de San Simón, no interior da ría de Vigo, o 23 de outubro de 1702. Enfrontou ás escuadras das coalicións anglo-holandesa e hispano-francesa, dentro do contexto da guerra de Sucesión española.

A batalla
---------

A Frota de Indias, composta por 19 buques escoltados por 22 navíos franceses, partira o 11 de xuño desde A Habana cara a Cádiz cun gran cargamento. Á metade de travesía foron informados de que unha poderosa escuadra anglo-holandesa os agardaba no cabo San Vicente, polo que o almirante Manuel de Velasco decide desviarse cara á ría de Vigo, onde entran o 22 de setembro.

Ilustración da batalla de Rande en *Vinte mil leguas baixo dos mares*, de Jules Verne, na edición de Pierre-Jules Hetzel.
O comboi buscou refuxio na enseada de San Simón, e axiña se preparou a defensa ao tempo que se requisaron 1.200 carros do país para transportar as mercadorías cara a Madrid. O paso de Rande foi obstruído por unha barreira de toros, cables e pequenas embarcacións, e foron recrutadas milicias para reforzar os dous pequenos fortes situados aos dous lados do estreito.

O 2 de outubro, mentres os ingleses dirixidos por George Rooke atacaron sen éxito Cádiz, a frota española comeza a desembarcar o seu cargamento en Baiona. O 17 de outubro o capitán Hardy, a bordo do *Pembroke*, informa a Rooke de que a Frota de Indias se retirara cara ao norte pola costa portuguesa, información recollida polo seu Capelán, e o día 18 convocouse un consello de guerra no buque insignia *Royal Sovering* no que se decide dirixir a escuadra cara á ría.

O 21 de outubro, o marqués de Châteaurenault, que tiña ao seu cargo a custodia da frota española, decide refuxiarse no fondo da ría, dispoñendo as súas naves para a defensa dos galeóns españois. O día 22 a escuadra anglo-holandesa entra na ría, e fondea pola tarde, baixo o incesante bombardeo do forte de Vigo.

O día 23 o duque de Ormond desembarca en Teis con 2.000 homes, e Churchill fai o mesmo en Domaio co obxectivo de atacar e paralizar o bombardeo dos fortes de Corbeiro e Rande. Silenciados os canóns, comezou o ataque por mar.

A artillaría francesa contivo os primeiros ataques, pero Hopson logrou romper a barreira que impedía o paso do estreito a bordo do *Torbay*, o buque insignia británico, armado con picos. A frota anglo-holandesa logrou así penetrar no fondo da ría, e ante a falta de espazo para as manobras recorreuse á abordaxe. A loita corpo a corpo combinouse co uso de material incendiario, decidíndose a vitoria pola gran diferenza numérica entre as escuadras.

O marqués de Châteaurenault ordenou incendiar os propios barcos cando estaba todo perdido para evitar que caesen nas mans do inimigo. Mentres, Gaspar Antonio de Zúñiga, o príncipe de Brabanzón, capitán xeneral de Galicia, ordenou poñer a salvo o pouco que quedaba por descargar do quinto real, transportándose ata Lugo e dende alí a Segovia.

Morreron uns 2.000 homes do bando hispano-francés e uns 800 do anglo-holandés. Ademais, os franceses perderon os seus mellores buques de guerra, e os españois quedaron sen barcos para a carreira de Indias.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| *Mirey os nabios arder,*
*bin bolto en bolcan ó mar,*
*lume na auga açender,*
*ômes mo bento correr,*
*leños no lume nadar*. | "|
| — Anselmo Feijoo Montenegro ou Benito Xerónimo Feijoo, *Llantos dela Ninfa Zigalia* (1702). |

Se ben a batalla foi axiña silenciada en España (en parte polo éxito no balance total da guerra de Sucesión, coa consolidación dos Borbóns no trono), a vitoria de Inglaterra e Holanda acadou enorme difusión en toda Europa. En Londres existe a *Vigo Street*, en conmemoración da batalla, e Jules Verne falou dos tesouros de Rande na novela *Vinte mil leguas baixo dos mares*.

Tesouro de Rande
----------------

*Artigo principal**:* Tesouro de Rande.
Tense especulado sobre as riquezas que levaban os barcos afundidos, sendo moitas as expedicións que o buscaron. Seguramente a parte máis valiosa do cargamento fora xa transportada a Castela durante o tempo que estivo a frota na ría, pero non se pode descartar que unha parte importante permanecese aínda nas adegas das naves.

A frota vencedora levou un botín de catro millóns de pesos, amais de sete buques de guerra e seis galeóns capturados.

**Pegada na numismática galega**

Moeda a nome da raíña Ana co topónimo "VIGO" baixo o bustoMedalla de 1702 conmemorativa da Batalla de Rande
O que si que se coñece é que parte do metal requisado foi trasladado ás Illas Británicas e destinouse á emisión de moedas pola casa da moeda de Londres (daquela dirixida por Isaac Newton), de prata con valores de 1 penique, 6 peniques, 1 xilin, media coroa e unha coroa, e de ouro con valores de media guinea, unha guinea e cinco guineas.

Co gallo de conmemorar esa importante vitoria, nos anversos destas moedas amósase, baixo o busto da raíña Ana, a inscrición "VIGO".

Ademais destas moedas, batéronse tamén medallas en ouro, prata e bronce, conmemorativas do suceso. En todos os casos amosan, entre outros motivos, imaxes da ría e do porto de Vigo, e da destrución da frota defensora hispano-francesa.

Notas
-----

1. ↑  Museo de Pontevedra (via Corpus dixital de textos galegos da Idade Moderna Instituto da Lingua Galega, Universidade de Santiago de Compostela).
2. ↑  "Dos monedas de ´Vigo´, adjudicadas por más de un millón de euros en Londres". En *Faro de Vigo.* 16 de xaneiro de 2019.
3. ↑  "Emisións da Raíña Ana de Inglaterra". En Pita Fernández, Ricardo Luís (1999). *Numismática galega. A moeda en Galicia e Galicia na moeda*. Santiago de Compostela. ISBN 84-605-9958-2. pp. 173-176.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Batalla de Rande*** |

### Bibliografía

* "Rande, Estreito de". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.
* Abelleira Méndez, Sagrario (coordinadora) (2002). *Rande 1702, arde o mar*. *Vigo: Museo do Mar de Galicia*. ISBN 978-84-87887-57-0.
* Pereiro Alonso, Román (2002). *A batalla de Rande. Mapas e gravados (1699-1715)*. *Vigo: Editorial Galaxia*. ISBN 978-84-8288-588-9.

### Outros artigos

* Museo da Batalla de Rande
* José Sarmiento Valladares
* Vigo Street (Londres).

### Ligazóns externas

* «A Batalla de Rande 1702-2002» Sociedade Galega de Historia Marítima.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q311759
* LCCN: sh85143326

 |