| *Grampus griseus* |
| --- |
| 
Comparación do tamaño co dun humanoComparación do tamaño co dun humano |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Cetacea |
| Suborde: | Odontoceti |
| Superfamilia: | Delphinoidea |
| Familia: | Delphinidae |
| Subfamilia: | Globicephalinae |
| Xénero: | ***Grampus***Gray, 1828  |
| Especie: | ***G. griseus*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Grampus griseus***(Cuvier, 1812)  |
| Distribución de Grampus griseusDistribución de *Grampus griseus*Distribución de *Grampus griseus* |
| Sinonimia |
| – Do xénero:* *Grampidelphis* Iredale e Troughton, 1933
* *Grayius* Scott, 1873

– Da especie:* *Delphinus griseus* G. Cuvier, 1812
* *Delphinus rissoanus* Desmarest, 1822
* *Grampus rissoanus* (Desmarest, 1822)
* *Grampus stearnsii* Dall, 1873
 |

Cabeza "globosa" de *Grampus griseus*.
A alta aleta dorsal de *Grampus griseus*.
Debuxos de *Grampus griseus*, onde poden verse algunhas das súas características.
Debuxo dunha parella de *Grampus griseus*.
O **caldeirón cinsento** ( ***Grampus griseus*** ) é unha especie de cetáceo odontoceto da familia dos delfínidos, a única do xénero ***Grampus***.

Taxonomía e etimoloxía
----------------------

A especie foi definida en 1812 polo naturalista francés Georges Cuvier baixo o nome de *Delphinus griseus*, aludindo á cor gris clara do animal.

Posteriormente foi reclasificada no xénero *Grampus*, fundado por John Edward Gray en 1828.

O nome *Grampus* deriva do antigo inglés *graundepose* ou *grampoys*, alteración do inglés medio *grapay* ou *graspey*, procedente do francés medio *craspois*, *graspois* ou *graspeis*, de *cras* ou *gras*, "gordo", do latín *crassus* e *pois* ou *peis*, "peixe", do latín *piscis*.

Entre as denominacións intermedias até o nome científico válido actualmente, están as de *Delphinus rissoanus* e *Grampus rissoanus*, que Desmarest dedicou ao naturalista francés Antoine Risso, polo que a especie se coñece en moitos idiomas co termo equivalente a *golfiño de Risso* (agás en castelán, que é *calderón gris*).

Nome galego
-----------

Aínda que presente nas augas próximas a Galicia, Ríos Panisse non rexistra ningún nome vernáculo para esta especie.

Porén, na *Lista patrón dos vertebrados de Galicia* proposta provisoriamente pola Sociedade Galega de Historia Natural e publicada no Tomo I da *Xeografía de Galicia* dirixida por Pérez Alberti, aparece co nome de *arroás boto* e, talvez por iso, figure na Lista dos mamíferos de Galicia da Galipedia como **arroaz boto**, corrixindo a variante popular *arroás* pola académica *arroaz*.

Quizais tamén por esta razón sexa polo que Díaz da Silva e Cartelle, na máis moderna obra — polo momento— sobre os mamíferos de Galicia, lle adxudican a esta especie o nome de **arroaz boto**.

Pero *Grampus griseus* non ten a aparencia dun arroaz (xénero *Tursiops*) senón que máis ben é semellante aos caldeiróns (xénero *Globicephala*), tanto que, canda a estes, está agrupado na mesma subfamilia de delfínidos, a dos globicefalinos.

Na obra de Ríos Panisse aparece, si, un *arroaz boto*, pero coa indicación de *«sin especificar nombre científico»*, que a autora recolle do dicionario de Eladio Rodríguez, quen o define como *«nombre que dan nuestros pescadores a un arroaz que tiene el hocico obtuso»*.

Características
---------------

As principais características de *Grampus griseus* son as seguintes:

* Corpo robusto, de 2,60 a 3,5 m de longo nos adultos, cuberto de cicatrices brancas que van aumentando coa idade, polo que é moi doado de identificar no mar, sobre todo aos exemplares vellos. O peso dos adultos pesa entre os 300 e os 500 kg.
* Cabeza grande e arredondada, coa fonte lixeiramente avultada e que descende abruptamente até a boca, que ten un bico á penas perceptibel.
* coloración do corpo que vai da gris azulada ou parda agrisda que vai aclarando coa idade, chegando a case branca nos individuos vellos. Na rexión ventral é de cor clara, variábel segundo os individuos.
* Aleta dorsal moi alta, de até 50 cm, situada no centro do lombo, co extremo arredondado ou apuntado, segundo os individos, e co bordo posterior cóncavo en todos eles.
* Aletas pectorais longas, falciformes (en forma de fouciño) e cos extremos apuntados, sempre de cor escura.
* Pedúnculo caudal estreito, ao contrario que os verdadeiros golfiños.

Distribución
------------

É unha especie abundante e de ampla distribución, en augas tropicais e subtropicais cálidas e temperadas en ambos os hemisferios. Prefire as augas profundas afastadas da costa, pero pode avistarse cerca dela nas illas oceánicas ou en zonas onde a plataforma continental é estreita.  
Na Gran Bretaña e Irlanda a maioría dos avistamentos prodúcense a menos de 11 km da costa, e nos Estados Unidos aparecen sobre todo no bordo da plataforma continental.  
Adoitan seren sedentarios, pero nalgunhas zonas pode haber movementos estacionais cara á costa e cara ao mar aberto. Ás veces aparecen nas zonas frías durante os meses de verán.

Comportamento
-------------

Os inmaturos saltan fóra da auga; os de máis idade tenden a realizar un "medio salto", golpeando a cabeza contra a auga. Soben ás veces á superficie a vixiar, mostrando, ademais da cabeza, as aletas pectorais. Poden dar golpes coa cola e coas aletas pectorais, e facer *surf*.  
Poucas veces nada diante dos barcos, pero pode seguilos. As inmersións típicas adoitan ser de 1 ou 2 min, respirando despois até 12 veces a intervalos de 15 a 20 seg, pero ás veces pode permanecer baixo a auga até 30 min.  
Viaxan en pequenos grupos, de até os 150 individuos, pero poden formarse temporalmente agrupacións de varios centos.  
 Aliméntanse sobre todo de peixes e cefalópodos e, para facelo, adoitan estenderse nunha ampla liña.

Notas
-----

1. 1 2  *Grampus* Gray, 1828 en ITIS.
2. 1 2  *Grampus griseus (G. Cuvier, 1812)* en ITIS.
3. ↑  Daviña Facal, Luís (2000): Diccionario das ciencias da natureza e da saúde. Tomo 2. C. A Coruña, Deputación da Coruña, páx. 733. ISBN 84-95335-46-8
4. ↑  Merriam-Webster's Unabridged Dictionary.
5. ↑  Ríos Panisse, M. C. (1983).
6. ↑  Pérez Alberti, A. (1982), p. 209.
7. ↑  Díaz da Silva e Cartelle (2007), pp. 116-117.
8. ↑  Rodríguez González, E. (1958).
9. 1 2 3  Carwardine, M. (1995), pp. 206-207.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Caldeirón cinsento Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Díaz d'a Silva, J. I. e Cartelle, Y. (2007): *Guía dos mamíferos de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 978-84-96893-20-7.
* Duguy, R. e Robineau, D. (1987): *Guía de los mamíferos marinos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0811-5.
* Pérez Alberti, A. (dir.) (1982): *Xeografía de Galicia. Tomo I: O medio*. A Coruña: Edicións Sálvora. ISBN 84-85770-12-6.
* Ríos Panisse, M. C. (1983): *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia.II. Mamíferos, aves y algas*. Verba, Anexo 19. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela. ISBN 84-7191-291-0.
* Perrin, William F. Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Rodríguez González, E. (1958): *Diccionario enciclopédico gallego castellano*. Tomo I: A-CH Vigo: Editorial Galaxia.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Ligazóns externas

* *Grampus griseus* en ADW *(en inglés)*. Contén abundante información e tres imaxes.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q203897
* BRE: 3659306
* EBID: ID
* MAG: 2909795097

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Grampus
* BioLib: 20821
* CMS: grampus-griseus
* DORIS: 1459
* Dyntaxa: 233152
* EPPO: GRMPGR
* EUNIS: 8371
* Fossilworks: 63557
* GBIF: 5220027
* iNaturalist: 41541
* IRMNG: 10200858
* ITIS: 180457
* IUCN: 9461
* MSW: 14300056
* NBN: NHMSYS0000080194
* NCBI: 83653
* SeaLifeBase: 69395
* Soortenregister: 138930
* Species+: 9702
* TAXREF: 60894
* uBio: 105853
* WoRMS: 137098

 |