**Castela e León** (en castelán: *Castilla y León*, en leonés: *Castiella y Llión*) é unha comunidade autónoma constituída en 1983, cuxo territorio se sitúa na parte centro-norte do territorio español. Limita ó oeste con Galicia e Portugal; ó norte con Asturias, Cantabria, País Vasco e A Rioxa; ó leste con Aragón; e ó sur con Estremadura, Comunidade de Madrid e Castela-A Mancha.

Forman esta comunidade nove provincias: Ávila, Burgos, León, Palencia, Salamanca, Segovia, Soria, Valladolid e Zamora; sendo a comunidade autónoma española con máis provincias. É a rexión máis extensa de Europa.

Xeografía
---------

O río Tormes en Salamanca.
A comunidade autónoma esténdese basicamente sobre a meseta norte, sendo asucada polo Douro, o cal forma a conca homónima, a maior de España. Polo tanto, os seus límites veñen configurados por cordilleiras ou outros accidentes xeográficos: ó norte coa Cordilleira Cantábrica, os Montes de León ó noroeste, co Sistema Central ó sur e coa Cordilleira Ibérica ó leste.

A superficie existente entre estes accidentes xeográficos é basicamente unha extensa meseta de moi elevada altura (700-900 metros sobre o nivel do mar). Estas altas chairas mostran na súa degradada vexetación a ocupación humana que contribuíu á perda forestal.

Os maiores ríos que asucan esta comunidade autónoma son o Douro e o Ebro. Os demais veñen sendo afluentes destes ou doutros ríos. Polo tanto, o territorio de Castela e León está entre as tres vertentes españolas (cantábrica, mediterránea e atlántica). As maiores concas hidrográficas que hai en Castela e León son:

* Conca do Ebro
* Conca do Sil
* Conca do Douro

### Clima

Castela e León ten un clima mediterráneo continentalizado, con invernos longos e fríos, con temperaturas medias de entre 4 e 7 °C en xaneiro e veráns curtos e calorosos (medias de 19 a 22 °C), pero cos tres ou catro meses de aridez estival característicos do clima mediterráneo. As precipitacións, cunha media de 450–500 mm anuais, son escasas, acentuándose nas terras máis baixas.

Debido á barreira montañosa de Castela e León, os ventos marítimos quedan freados, detendo dese modo as precipitacións. Debido a iso, as choivas caen dun xeito moi desigual no territorio castelán e leonés. Mentres que no centro da conca do Douro rexístrase unha media anual de 450 mm, nas comarcas occidentais dos montes de León e a Cordilleira Cantábrica as precipitacións chegan aos 1.500 mm ao ano.

A elevada altitude da Meseta e as súas montañas acentúa o contraste entre as temperaturas do inverno e o verán, así como as do día e a noite.

Historia
--------

*Véxase tamén**:* Reino de Castela e Reino de León.
Castela e León é teoricamente o resultado da unión do territorio que comprendía os antigos reinos de León e Castela. Porén, as fronteiras non cadran, na súa unión, coas dos ditos reinos. Na práctica, é a unión das antigas rexións de León e de Castela a Vella, sen contar coa Rioxa nin Cantabria.

En 1978, Castela e León obtén un réxime preautonómico, e finalmente, en 1983, obtén a autonomía, por medio do seu Estatuto de autonomía.

Organización territorial
------------------------

Provincias de Castela e León
Consta de nove provincias: Ávila, Burgos, León, Palencia, Salamanca, Segovia, Soria, Valladolid e Zamora. As capitais provinciais recaen nas cidades homónimas ás súas provincias correspondentes.

Recoñécese a concorrencia dunhas características xeográficas, sociais, históricas e económicas do Bierzo, no oeste da provincia de León, creándose a Comarca do Bierzo, administrada polo Consello Comarcal do Bierzo.

Demografía
----------

A poboación de Castela e León é de aproximadamente 2 millóns e medio de habitantes. Tendo en conta a súa extensión (94.224 km²), ten unha moi baixa densidade de poboación (27 habitantes por km²), moi inferior á media nacional (78 hab/km²).

Esta poboación, está, ademais, moi irregularmente distribuída. Existen catro cidades de máis de 100.000 habitantes (Valladolid, Burgos, Salamanca e León, ordenadas segundo a poboación). En 2005, 1 287 607 de persoas vivían en cidades con máis de 20.000 habitantes, nas cidades anteriormente citadas e Palencia, Ponferrada, Zamora, Segovia, Ávila, Miranda de Ebro, Soria, Aranda de Duero, San Andrés del Rabanedo, Laguna de Duero e Medina del Campo. Polo tanto, aproximadamente a metade da poboación vive en cidades maiores a 20.000 habitantes e a outra metade en menores a 20.000 habitantes. Isto dá lugar a un inxente número de vilas pequenas.

A sangría demográfica é moi grande: entre 1950 e 1981 baixou nun 10 %. A esta perda de poboación contribúe o avellentamento xeral da comunidade autónoma, pero especialmente das zonas rurais, enormemente elevado. Tamén baixou a súa poboación se a comparamos con España: mentres que en 1960 o 9,3 % dos españois vivía nas provincias que actualmente forman esta comunidade, en 1981 só era o 7 %, e esta cifra segue baixando.

### Cidades máis poboadas

Economía
--------

Nuevo Riaño, área turística
Muralla de Ávila
Os campos de Castela e León son extremadamente áridos e secos, e polo tanto predomina o cultivo de secaño. Con todo, o regadío foi gañando importancia nas zonas dos vales do Douro, o Pisuerga e o Tormes. Destacan as novas tecnoloxías sobre todo en áreas como a Provincia de Valladolid ou a Provincia de Burgos onde a produción por hectárea é das máis elevadas de España. A área máis fértil castelán-leonesa coincide co val do Esla, en León, nos campos de Valladolid, xa Tierra de Campos, unha comarca que se estende entre Zamora, Valladolid, Palencia e León.

A industria de Castela e León ocupaba o 18% da poboación activa e achegaba o 25% do PIB en 2000. Tanto en Burgos como en Valladolid, onde hai unha importante industria do automóbil, papeleira e química, concéntrase a maioría da actividade industrial do territorio castelán-leonés. Outras industrias son a industria téxtil en Béjar, as industrias de tellas e os ladrillos en Palencia, a industria azucreira en León, Toro e Benavente, a industria farmacéutica en León e a metalúrxica e siderúrxica en Ponferrada.

Ao longo da década de 1990 creceu a afluencia turística en Castela e León, propiciada sobre todo polo valor histórico e cultural das súas cidades, e tamén polo atractivo natural e paisaxístico das súas diferentes comarcas. En 2001, Castela e León recibiu uns 315.000 visitantes, 42.000 dos cales eran estranxeiros.

O comercio interior de Castela e León concéntrase no sector da alimentación, a automoción, o tecido e o calzado. Para o comercio exterior, segundo a rexión, expórtanse principalmente vehículos e chasis de automóbiles en Ávila, Palencia e Valladolid, pneumáticos en Burgos e Valladolid, barras de aceiro e manufacturas de lousa en León, carne de vacún en Salamanca, porcos en Segovia, manufacturas de caucho en Soria e carne de cabra e ovella, xunto con viño, en Zamora. Castela e León tamén exporta moito veu sendo a provincia de Valladolid a que máis botellas vende no estranxeiro. En canto á importación, van á cabeza os vehículos e os seus accesorios, como os motores ou os pneumáticos.

Política
--------

Sede das Cortes, na Avenida de Salamanca de Valladolid.
Agás na primeira lexistatura na que houbo presidentes socialistas, a presidencia da Xunta de Castela e León, sempre estivo ocupada por preseidentes do Partido Popular ou da súa forza antecesora, Alianza Popular:

|  | Presidente | Partido | Inicio | Remate |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Demetrio Madrid López | PSOE | 1983 | 1986 |
| 3 | José Constantino Nalda García | PSOE | 1986 | 1987 |
| 3 | José María Aznar López | AP-PP | 1987 | 1989 |
| 4 | Jesús Posada Moreno | PP | 1989 | 1991 |
| 6 | Juan José Lucas Jiménez | PP | 1991 | 2001 |
| 6 | Juan Vicente Herrera Campo | PP | 2001 | 2019 |
| 7 | Alfonso Fernández Mañueco | PP | 2019 | 2021 |
| 8 | Alfonso Fernández Mañueco | PP | 2022 | Actual |

|  |
| --- |
|     **Progresión de deputados ás Cortes de Castela e León** |
| **Partido** | **1983** | **1987** | **1991** | **1995** | **1999** | **2003** | **2007** | **2011** | **2015** | **2019** | **2023** |
| Partido Popular (PP) | 39a | 32b | 43 | 50 | 48 | 48 | 48 | 53 | 42 | 29 | 31 |
| Partido Socialista Obrero Español (PSOE) | 42 | 32 | 35 | 27 | 30 | 32 | 33 | 29 | 25 | 35 | 28 |
| Podemos |  |  |  |  |  |  |  |  | 10 | 2d | 1 |
| Ciudadanos - Partido de la Ciudadanía (C's) |  |  |  |  |  |  |  |  | 5 | 12 | 1 |
| Unión del Pueblo Leonés (UPL) |  |  |  | 2 | 3 | 2 | 2c | 1 | 1 | 1 |  |
| Izquierda Unida (IU) |  |  | 1 | 5 | 1 |  |  | 1 | 1 |  |  |
| Partido Castellano-Tierra Comunera (PCAS-TC) |  |  |  |  | 1 |  |  |  |  |  |  |
| Centro Democrático e Social (CDS) | 2 | 18 | 5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Partido Demócrata Liberal (PDL) | 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Partido Demócrata Popular (PDP) | a | 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Solución Independente (SI) |  | 1 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| VOX |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 | 13 |
| XAV |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 |  |
| UPL-SORIA ¡YA! |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 6 |
| Por Ávila |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 |

*Notas*

* aAP-PDP-PL;
* bFederación de Partidos de Alianza Popular (AP);
* cA mediados de 2008, UPL suspendeu aos seus dous diputados, aínda que non abandonaron o seu escano.
* dd En coalición con Equo.

Medios de comunicación
----------------------

Castela e León posúe unha cadea de televisión propia, Castilla y León Televisión, así como unha emisora de radio. En prensa escrita ademais de diarios locais e provinciais destaca o *El Norte de Castilla*, primeiro xornal de Castela e León.

Transporte
----------

Por esta rexión pasan as principais vías de comunicación que unen as rexións do norte de España coa capital, Madrid e o sur peninsular, así como as redes que aseguran unha rápida circulación entre a Europa continental e o continente africano. Doutra banda, a vía de transporte máis curta, rápida e cómoda que enlaza Portugal con Europa é a que atravesa esta rexión. En consecuencia, Castela e León atópase no centro no que se conectan os fluxos comerciais entre o norte e o sur da Península e entre Portugal e o resto de Europa. Ademais, a súa proximidade a Madrid é outro factor adicional que impulsa o tráfico que transcorre polas terras castelás e leonesas.

Terminal de Burgos-Villafría.
Os principais eixos viarios do tráfico de mercancías e viaxeiros son as estradas radiais A-1, autovía do Norte e A-6, autovía do Noroeste. Tamén ten importancia destacada a A-62, autovía de Castela, que enlaza as cidades de Salamanca, Valladolid, Palencia e Burgos. Nestas tres vías insérense localidades tan importantes como Medina del Campo, Aranda de Duero e Miranda de Ebro.

Castela e León conta con catro aeroportos abertos ao uso civil: o Aeroporto de Valladolid, na localidade de Villanubla, próxima a Valladolid, que rexistra o maior volume de tráfico aéreo da Comunidade e é de uso mixto civil e militar; o Aeroporto de León, na localidade de La Virgen del Camino, no alfoz leonés, tamén de uso mixto civil-militar; o Aeroporto de Salamanca, en Matacán, anteriormente exclusivo para voos chárter e hoxe xa con voos regulares, e o Aeroporto de Burgos, na localidade de Villafría, o de máis recente apertura (2008).

Ademais a rede de ferrocarril é moi ampla e as súas principais liñas van desde Madrid ata a cornixa cantábrica e Galicia, con paradas en Astorga, Burgos, León, Miranda de Ebro, Palencia, Ponferrada e Valladolid todas elas importantes nós ferroviarios. Tamén está a liña entre Irún e a fronteira portuguesa (Fuentes de Oñoro, en Salamanca) que é parte da liña París-Lisboa.

Gastronomía
-----------

Un prato de lechazo asado de Castela e León
A Gastronomía de Castela e León é amplamente coñecida pola calidade dos seus viños e carnes. Algunhas das súas marcas de calidade son mundialmente coñecidas: os seus viños, con 9 denominacións, entre as que destacan D.O. Ribera del Duero, D.O. Toro ou D.O. Rueda. Embutidos e carnes curadas ou frescas, con 16 Indicacións Xeográficas Protexidas e marcas de calidade, entre as que destacan Xamón de Guijuelo, Lechazo de Castela e León, Cochinillo de Segovia, Chacina de León ou Chourizo de Cantimpalos.

Algúns dos seus pratos típicos son: o lechazo asado, o cochinillo asado, a sopa de allo, os judeones de segovia, a galiña en pepitoria, ou as variedades da morcilla de Burgos, como a morcilla de Aranda. Tamén son típicos varios doces e sobremesas de repostería, como as Xemas de Santa Teresa.

Galería de imaxes
-----------------

* Palacio Episcopal de Astorga, de GaudíPalacio Episcopal de Astorga, de Gaudí
* Catedral de ZamoraCatedral de Zamora
* Catedral de LeónCatedral de León
* Catedral de PalenciaCatedral de Palencia
* Igrexa de San Pedro, Soria.Igrexa de San Pedro, Soria.
* Alcázar de SegoviaAlcázar de Segovia

Notas
-----

1. ↑  Anaír Rodríguez Rodríguez, Montserrat Davila Ventura. *Lingua galega: dúbidas lingüísticas* (PDF). Área de Normalización Lingüística da Universidade de Vigo. p. 101. ISBN 84-8158-266-2.
2. ↑  Susana Gutiérrez (21-7-2017). "Herrera reivindica a Castilla y León, una región «europea grande de verdad»". *El Norte de Castilla* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 25-03-2018. Consultado o 24-3-2018.
3. ↑  Lei 1/1991 de 14 de marzo, pola que se crea e regula a comarca do Bierzo. Data do B.O.C.Y.L.: 20-03-1991 Nº Boletín: 55 / 1991
4. ↑  INE 2019.
5. ↑  "RESOLUCIÓN de 18 de junio de 2019, de la Junta Electoral de Castilla y León, por la que se hacen públicos los resultados generales y por circunscripciones, así como la relación de Procuradores proclamados electos en las elecciones a las Cortes de Castilla y León, celebradas el 26 de mayo de 2019.". *bocyl.jcyl.es* (en castelán). 20 de xuño de 2019. Consultado o 21 de novembro de 2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Castela e León Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* O Camiño Francés en Castela e Léon

### Ligazóns externas

* Xunta de Castela e León *(en castelán)*
* Cortes de Castela e León Arquivado 12 de decembro de 1998 en Wayback Machine. *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Comunidades autónomas de España |
| --- |
| Andalucía Andalucía  •  Aragón Aragón  •  Asturias Asturias  •  Illas Baleares Illas Baleares  •  Illas Canarias Illas Canarias  •  Cantabria Cantabria  •  Castela-A Mancha Castela-A Mancha  •  Castela e León Castela e León  •  Cataluña Cataluña  •  Estremadura Estremadura  •  Galicia Galicia  •  Madrid Comunidade de Madrid  •  Murcia Rexión de Murcia  •  Navarra Navarra  •  A Rioxa A Rioxa  •  Comunidade Valenciana Comunidade Valenciana  •  País Vasco País Vasco
**Cidades autónomas**Ceuta Ceuta  •  Melilla Melilla |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5739
* WorldCat
* VIAF: 312737617
* BAV: ADV11952384
* BNE: XX450552
* BNF: 12077178s
* CANTIC: a11448167
* EBID: ID
* GEC: 0015944
* GeoNames: 3336900
* GND: 4304450-5
* ISNI: 0000000121105918
* LCCN: n82074514
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge129548
* NLA: 35843930
* OSM: 349041
* SUDOC: 029069076

 |