recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Caimán común |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Sauropsida |
| Orde: | Crocodilia |
| Familia: | Alligatoridae |
| Subfamilia: | Caimaninae |
| Xénero: | *Caiman* |
| Especie: | ***C. crocodilus***Linnaeus, 1758 |

 |
| Distribución do caimán comúnDistribución do caimán común |
| Sinonimia |
| * *Caiman sclerops*
 |

O**caimán común** (*Caimán crocodilus)* é un réptil  crocodilio pertencente á familia dos aligatóridos, nativo de América central e do norte de América do Sur.

Descrición
----------

É un crocodilio de modestas dimensións, medindo os adultos de 2 a 2,5 m. É de cor olivácea apagada e ten un relevo óseo diante dos ollos, do cal provén o seu outro nome común: **caimán de anteollos**.

Bioloxía
--------

Vive en toda clase de ambientes húmidos de auga doce, da cal sae raramente se non é obrigado pola seca; neste caso, refúxiase na lama. De día flota na superficie, mentres que á noite se fai máis activo. Os machos son territoriais e establecen entre eles unha precisa xerarquía. Aínda que non está publicamente documentado, é posible que varias femias poñan os seus ovos nun mesmo niño, compartido e defendido por todas elas.

Alimentación
------------

Os adultos aliméntanse doutros réptiles, peixes, anfibios e aves mariñas.

Reprodución
-----------

As femias poñen de 14 a 40 ovos en montes de terra e vexetación en fermentación, na beira da auga, ou sobre masas flotantes de material vexetal entrelazado.

Conservación
------------

Aínda que intensamente cazado pola súa pel, o *Caiman crocodilus*, beneficiouse da construción de encoros de auga artificiais, que contribuíron a un aumento significativo da súa poboación.

Notas
-----

1. ↑  Crocodile Specialist Group. "{{{taxon}}}". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza.
2. ↑  Caiman crocodilus (Spectacled caiman) (Caiman sclerops); *UniProt*. Consultada o 30 de decembro de 2012.
3. 1 2  Luís Daviña Facal (2000): Diccionario das ciencias da natureza e da saúde. Tomo 2. C. A Coruña, Deputación da Coruña, páx. 720. ISBN 84-95335-46-8

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Alligatoridae

### Ligazóns externas

* "{{{taxon}}}". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza.


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q272582
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EOL: 454113
* EPPO: CALRMB
* Fossilworks: 321259
* GBIF: 8953936
* GlobalSpecies: 1696279
* iNaturalist: 116517
* IRMNG: 10782343
* ISC: 91173
* ITIS: 174370
* IUCN: 46584
* NCBI: 8499
* SeaLifeBase: 67467
* Species+: 10090
* TAXREF: 443973
* WoRMS: 1417014

 |
***100 % CEF*** é un documental galego sobre o escritor Celso Emilio Ferreiro, dirixido por Aser Álvarez e estreado en 2012.

Características
---------------

O documental levouse a cabo co gallo do centenario do nacemento do autor celanovés.

Conta con máis de 50 entrevistas a familiares, expertos, historiadores, literatos e amigos, como Xesús Alonso Montero, Xosé Neira Vilas, Anxo Angueira, Xosé Luís Méndez Ferrín, Daniel Salgado, Ramón Nicolás, Xosé Benito Reza, Pablo Montero, Benxamín Ferreiro, Isabel e Luís Ferreiro (fillos do escritor), Baldomero Moreiras, Basilio Rodríguez, Adolfo Álvarez-Buylla, José Antonio Fanjul, Xosé Antonio Perozo, Joaquín Marta Sosa, Fernando Salgado, Sabino Torres, César Portela, Ana Acuña, Xosé María Álvarez Cáccamo, Manuel Bragado, Mónica Góñez, Basilio Losada, Chelo Noya, Carlos G. Reigosa, Vicente Araguas, Cynthia Leborne, Mini, Suso de Toro, Francisco Leiro, Manolo Paz e Bann Kalac.

Amais, hai colaboracións artísticas, lecturas de poemas e musicacións de Antón Reixa, Labregos do tempo dos Sputniks (García e O Leo), Pornoenogastrophones, Porco Dinamita, Xiana Lastra e Mini e Mero, Alfredo Vázquez, Daniel Romero, Nuno Álvarez, Brais Lorenzo, Alfredo González, Javier Riestra Ferriman, Valentín García Gómez e Luís Emilio Batallán e diversas persoas anónimas.

Foi rodado en Celanova, Acevedo do Río, Vigo, Pontevedra, Padrón, Santiago de Compostela, Asturias e Ourense. Inclúe imaxes do propio Celso Emilio e da súa muller, Moraima, amais de Lauro Olmo. O actor Luís Tosar aparece caracterizado como o propio Celso Emilio.

Premios
-------

Nos Premios Mestre Mateo 2012 acadou o premio ao Mellor Documental. Gañou tamén o premio de xornalismo José Aurelio Carracedo 2013. No ano 2013 foi seleccionado para participar no Festival Internacional de Cine Documental de Romanía, na sección de Arte.

Notas
-----

1. ↑  "O documental «100% CEF» é seleccionado nun festival de cine en Romanía", artigo de Jesús Manuel García en *La Voz de Galicia*, 6 de agosto de 2013.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *100 % CEF* na web da CRTVG.
O **branqueo de capital** (tamén coñecido como **lavado de cartos**, **lavado de capitais**, **lavado de activos** ou **lexitimación de capitais**) é unha operación que consiste en facer que os fondos ou activos obtidos a través de actividades ilícitas aparezan como o froito de actividades legais e circulen sen problema no sistema financeiro. O branqueo de capitais comeza coa comisión dun acto delituoso de tipo grave (a obtención de beneficios ilegais nos mercados financeiros ou outros sectores económicos). O branqueo de capitais é un delito autónomo que non require dunha condena xudicial previa pola comisión da actividade delituosa pola que se orixinaron os fondos.

Clases de diñeiro negro
-----------------------

* Diñeiro negro en sentido estrito: é aquel que procede de actividades ilegais (roubo, malversación de fondos, tráfico de drogas, tráfico de armas, prostitución ou contrabando). Non pode ser declarado á facenda pública porque suporía unha confesión do delito en cuestión.
* Diñeiro negro no senso amplo (tamén chamado en ocasións diñeiro sucio): é todo diñeiro que non sexa declarado, sexa cal for o motivo. O caso máis frecuente é a evasión de impostos.

Como produto da evasión de impostos, o diñeiro negro pode supor un problema para o seu propietario, posto que é un indicio claro dun posible delito fiscal, e debe tratar de ocultar á facenda pública a súa existencia (evitando, por exemplo, as entidades bancarias e gastándoo en bens que non deixen rastro fiscal).

Como produto de actividades ilegais, o diñeiro negro pode ser un indicio de devanditas actividades (a persoa ten unha riqueza que non pode explicar). Nestes casos, ó procedemento mediante o cal o diñeiro negro faise pasar por diñeiro obtido legalmente denomínaselle branqueo de capitais (lavado de diñeiro), e o seu obxectivo é facer que ese diñeiro tribute e figure oficialmente como procedente dunha actividade lícita.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Branqueo*.
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 29 de outubro de 2013. Consultado o 23 de xullo de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q151900
* EBID: ID
* GND: 4239585-9
* JSTOR: money-laundering
* MAG: 2780005421
* NDL: 01082863
* NKC: ph127872

 |
Non confundir con Braquiúros.

| Branchiura |
| --- |
| *Argulus* sobre as branquias dun peixe |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Subfilo: | Crustacea |
| Clase: | Maxillopoda |
| Subclase: | Branchiura |
| Orde: | Arguloida |
| Familia: | Argulidae |

 |
| Xéneros |
| * *Argulus*
* *Dolops*
* *Chonopeltis*
 |

Os **branquiúros** (**Branchiura**) son unha subclase de crustáceos maxilópodos que comprende unhas 130 especies clasificadas todas nunha soa orde, os arguloides (**Arguloida**), e unha soa familia, os argúlidos (**Argulidae**), composta polos xéneros *Argulus*, *Dolops* e *Chonopeltis*.

Os branquiúros son fundamentalmente ectoparasitos de peixes mariños e de auga doce, aínda que tamén hai algunhas especies de vida libre. A diferenza dos copépodos, ademais do único ollo fusionado, posúen dous ollos simples a cada lado da cabeza.

O corpo dos branquiúros é traslúcido, ata o punto de que o que mellor se aprecia é a zona abdominal, onde se encontra o aparato dixestivo. Estes parasitos adoitan fixarse ás branquias dun peixe, ás veces en cantidades tan grandes que poden causar a morte do animal hóspede. As súas mandíbulas están reducidas, presentan beiras cortantes e están aloxadas dentro dun aparato en forma de estilete chamado probóscide, mentres que os apéndices se reducen, sen chegaren a desaparecer de todo. A diferenza dos copépodos parasitos, os branquiúros non recuperan a súa forma libre unha vez que iniciaron a súa etapa parasitaria ata o final da súa vida na época de apareamento.

Clasificación
-------------

Segundo Martin & Davis (2001), os branquiúros clasifícanse da seguinte maneira:

Subclase Branchiura Thorell, 1864

Orde Arguloida Yamaguti, 1963
Familia Argulidae Leach, 1819

Notas
-----

1. ↑  Brusca, R. C. & Brusca, G. J. 2005. *Invertebrados*, 2ª edición. McGraw-Hill-Interamericana, Madrid (etc.), XXVI+1005 pp. ISBN 0-87893-097-3.
2. ↑  Martin, J. W. & Davis, G. E. (2001). *An Updated Classification of the Recent Crustacea* (PDF). Natural History Museum of Los Angeles County. pp. 132 pp. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 29 de decembro de 2009. Consultado o 19 de novembro de 2016.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Branquiúros***  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Branquiúros*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q841641
* EBID: ID
* GEC: 0085919
* LCCN: sh87020473
* MAG: 2777200002
* NKC: ph323356

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BugGuide: 350334
* Dyntaxa: 4000080
* EOL: 2630830
* EPPO: 1BRARC
* FE: 13265
* FE-New: ID
* Fossilworks: 133237
* iNaturalist: 372778
* ITIS: 89403
* NCBI: 6838
* WoRMS: 1081

 |
**John Bulmer Hobson**, nado en Belfast o 14 de xaneiro de 1883 e finado en Castleconnell (condado de Limerick) o 8 de agosto de 1969, foi un político e escritor irlandés.

Traxectoria
-----------

Foi membro destacado dos Voluntarios Irlandeses e da Irmandade Republicana Irlandesa antes do Alzamento de Pascua de 1916. Malia ser membro da organización que preparou a rebelión, opúxose a ela dende o primeiro momento e xunto a Eoin MacNeill tentou evitar que se levase a cabo.

Como escrritor publicou as obras *A short history of the Irish Volunteers* (1918), *The letters of Wolf Tone* (1920) e *The life of Wolf Tone* (1921).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *Bulmer Hobson and the Nationalist movement in twentieth-century Ireland*, recensión do libro homónimo de Marnie Hay na *Manchester University Press* *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3321099
* WorldCat
* VIAF: 83556727
* BNF: 161778742
* FAST: 1925962
* GND: 138641846
* ISNI: 0000 0000 7692 8922
* LCCN: no2009033074
* OL: OL5931889A
* SUDOC: 135417724
* WikiTree: Hobson-2905

 |
A **Braquigrafía** é a técnica da escrita que consiste en reducir o número de caracteres ou grafemas en comparación coas normas ortográficas habituais. Debido a isto, unha mesma palabra escrita braquigraficamente ten menos trazos e polo tanto escríbese máis rápido. Inda que é típico da sociedade contemporánea onde o tempo é ouro, non é exclusivo: xa na época medieval se reducían letras e mesmo palabras. Xa daquela non se escribía completamente a conxunción *que*, substituíndose con *q*, e en realidade a letra *ñ* ou as nasais escritas coma en portugués (*ã* e *õ*), proceden da simplificación das dúas letras de *nn* ou *an* e *on* nunha soa, localizando o segundo *n* enriba da outra letra. Moito máis anteriores, existen acrónimos mesmo na época romana, como poden ser INRI ou SPQR. Outros coñecidos na época medieval e sobre todo despois son AMDG para os xesuítas, QED nos textos de ciencia ou a mesma arroba, signo utilizado para representar a unidade de medida homónima.

Os seus tipos principais son abreviatura, sigla e acrónimo. Nesta idea baseouse o que se deu en chamar taquigrafía
Monumento a Cavalieri por Giovanni Antonio Labus, Palacio de Brera, Milán, 1844
**Bonaventura Francesco Cavalieri** nado en Milán en 1598 e finado en Boloña o 30 de novembro de 1647 foi un matemático italiano pertencente á orde dos Xesuatos, considerado un dos precursores do cálculo infinitesimal moderno.

Traxectoria
-----------

Foi alumno de Galileo Galilei, e ensinou matemáticas en Boloña (1629). O seu interese polas matemáticas foi estimulado polos traballos de Euclides e tras coñecer a Galileo, considerouse como un discípulo deste astrónomo.

En Pisa, Cavalieri foi educado en matemáticas por Benedetto Castelli, un profesor de matemáticas na universidade desa cidade. En 1629 Cavalieri foi nomeado profesor de matemáticas en Boloña.

Foi o primeiro en introducir en Italia o cálculo logarítmico, pero debe a súa celebridade á súa teoría dos "indivisibles", que expuxo en *Geometria indivisibilibus continuorum quadam nova ratione promota* (1635). Esta teoría estuda as magnitudes xeométricas como compostas dun número infinito de elementos, ou indivisibles, que son os últimos termos da descomposición que se pode facer. A medida das lonxitudes, das superficies e dos volumes convértese na suma da infinidade de indivisibles: é o principio do cálculo dunha integral definida, aínda que sen a noción rigorosa moderna de paso ao límite. Por isto pode ser considerado como un dos precursores da análise infinitesimal moderna. O principio de Cavalieri fundaméntase nesta teoría.

Así mesmo figurou entre os primeiros que ensinaron a teoría copernicana dos planetas. Outros traballos seus dignos de renome son o desenvolvemento dado á trigonometría esférica, así como o descubrimento das fórmulas relativas aos focos dos espellos e das lentes.

Recoñecementos
--------------

Segundo Gilles-Gaston Granger, Cavalieri, xunto con Newton, Leibniz, Pascal, Wallis e MacLaurin é unha das personaxes que nos séculos XVII e XVIII "redefiniron os obxectos matemáticos".

O cráter lunar *Cavalerius* leva este nome na súa honra.

Notas
-----

1. ↑  Alexander, Amir (2014). *Infinitesimal: How a Dangerous Mathematical Theory Shaped the Modern World* (en inglés). Scientific American / Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0374176815.
2. ↑  Gilles-Gaston Granger, *Formes, opérations, objets*, Vrin, 1994, p. 365 Cita en liña *(en francés)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Mille Anni dei Scienza in Italia. Bonaventura Cavalieri *(en italiano)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q214544
* WorldCat
* VIAF: 44324467
* BAV: ADV10027206
* BNF: 12085151g
* BRE: 2031206
* CERL: cnp00401645
* CiNii: DA10911161
* DBI: ID
* DeutscheBio: 118872621
* EBID: ID
* FAST: 235307
* GEC: 0016637
* GND: 118872621
* ICCU: CFIV067678
* ISNI: 0000 0001 1339 0245
* LCCN: n88061073
* MGP: 154456
* MR: 203323
* NTA: 072953802
* OL: OL963623A
* openMLOL: 2726
* PTBNP: 1687259
* SUDOC: 029169410
* Treccani: bonaventura-cavalieri
* zbMATH: cavalieri.bonaventura

 |
Francesco Sforza
**Bonifacio Bembo**, nado en Brescia, Lombardía, foi un pintor e miniaturista italiano do século XV, activo entre 1447 e 1477.

Traxectoria
-----------

Formouse no gótico serodio pero o seu estilo viuse influenciado polo primeiro Renacemento e polas ideas neoplatónicas de Gemistus Pletho. As súas obras comprenden os frescos da igrexa de Santo Agostiño en Cremona e os retratos de Francesco I Sforza e da súa dona Bianca Maria Visconti (ámbolos dous datados en 1462), e conservados na Pinacoteca di Brera de Milán.

Tamén pintou o claustro de *La Colomba* en Cremona e Bembo é xeralmente considerado o autor das famosas barallas de tarot Visconti-Sforza realizadas para o duque de Milán Filippo Maria Visconti e Francesco Sforza, onde o simbolismo reflicte o interese de Bembo polo neoplatonismo. 

A súa morte dátase en 1498, mais outras fontes sitúana antes de 1482. 

Foi o irmán de Benedetto Bembo e tío de Giovanni Francesco Bembo, os dous pintores igualmente.

Notas
-----

1. ↑   Ticozzi S.
2. ↑  Getty ULAN

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Bonifacio Bembo*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2486190
* WorldCat
* VIAF: 13191706
* AGORHA: 1074
* BMT: 19148
* BNE: XX1345677
* BNF: 13604267d
* Bridgeman: 18288
* CERL: cnp01370739
* DBI: ID
* DeutscheBio: 122469453
* Europeana: ID
* FAST: 343732
* GND: 122469453
* ISNI: 0000 0000 6787 8775
* LCCN: nr94026694
* RKD: 6348
* SUDOC: 112318371
* Treccani: bonifacio-bembo
* ULAN: 500021037

 |
***Bon Iver, Bon Iver*** é o segundo álbum da banda estadounidense de indie folk Bon Iver, publicado o 17 de xuño de 2011 a través do selo Jagjaguwar nos Estados Unidos e de 4AD en Europa. O disco está formado por 10 cancións e foi visto como unha nova dirección musical do grupo.

O álbum foi un éxito comercial, estreándose no número 1 das listas norueguesa e danesa, e no número 2 da *Billboard 200* estadounidense. Vendeu 104 000 copias na súa primeira semana nos Estados Unidos. Cara setembro de 2016 o disco levaba vendidas un total de 629 000 copias nos Estados Unidos. Recibiu recensións moi positicas dos críticos, algúns dos cales o consideraron un dos mellores discos de 2011. O álbum gañou o Grammy ao mellor álbum de música alternativa en 2012, mentres que o tema "Holocene" foi nomeado ao premio de canción do ano e gravación do ano.

Listaxe de cancións
-------------------

Tódolos temas escritos e compostos por Justin Vernon, agás onde se indique. 

| N.º | Título | Escritor(es) | Duración |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | "Perth"   |   | 4:22 |
| 2. | "Minnesota, WI"   |   | 3:52 |
| 3. | "Holocene"   |   | 5:36 |
| 4. | "Towers"   |   | 3:08 |
| 5. | "Michicant"   |   | 3:45 |
| 6. | "Hinnom, TX"   |   | 2:45 |
| 7. | "Wash."   |   | 4:58 |
| 8. | "Calgary"   | Vernon, Matt McCaughan | 4:10 |
| 9. | "Lisbon, OH"   |   | 1:33 |
| 10. | "Beth/Rest"   |   | 5:16 |

### Caras b

* "I Can't Make You Love Me/Nick of Time" - Cara b do sinxelo "Calgary".
* "Come Talk to Me" - Cara b do sinxelo "Holocene".
* "Bruised Orange (Chain of Sorrow)" - Cara b do sinxelo "Towers".
* "Beth/Rest (Rare Book Room)" - Cara b do sinxelo "Beth/Rest".

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2636653
* AllMusic: mw0002141165
* Discogs: 345153
* Metacritic: bon-iver
* MusicBrainz: ID

 |
**Bulllet** é un proxecto iniciado en 2002 por Armando Teixeira.

O primeiro álbum "The Lost Tapes", esencialmente instrumental, foi lanzado pola Loop:Recordings. O disco estaba suxeito a un concepto relacionado coa guerra fría. Un dos convidados era Fuse dos Dealema.

Membros fundamentais dos Bulllet inclúen Nel’Assassin e Kalaf que comezou a colaborar co proxecto a partir de "Lost Vocal Tapes".

Kalaf revisou ao vivo outra dimensión. Ao vivo tamén colabora o deseñador António Jorge Gonçalves.

No seu segundo álbum, "Torch Songs For Secret Agents", hai participacións especiais de Lily (vocalista dos Ballerina) e The Legendary Tiger Man.

Armando Teixeira compuxo e produciu, a convite da TMN, o tema "In Your Dreams", que conta novamente coa voz de Lily. O tema tivo grande impacto e foi incluído na compilación "Spot".

Discografía
-----------

* The Lost Tapes (CD, Loop, 2002)
* The Lost Vocal Tapes (CD-Ep, Loop, 2003)
* Torch Songs for Secret Agents (CD, Loop, 2004)

Outros

* Loop:Soundz (2002) - Too Strong
* Frágil 21 (2003) - PragueConnection (Vocal Mix)
* Spot (2008) - In Your Dreams

Ligazóns externas
-----------------

* MySpace de Bulllet
**Bundesdruckerei** (en alemán, Imprenta Federal) é un fabricante xermano de billetes de euro, selos, cartóns de identidade, pasaportes, visados, permisos de conducir, e permisos de circulación de vehículos.

Fundouse como *Reichsdruckerei* ("Imprenta do Reich") en 1879, mantendo ese nome até 1945. En 1951, adoptou o nome actual de *Bundesdruckerei*. A compañía foi privatizada en 1994, expandindo o nicho de negocio a varios campos realacionados coa seguranza. En 2009 volveríase converter en empresa pública.

En setembro de 2014, o Bundesdruckerei logrou unha vitoria nun caso ante Tribunal de Xustiza da Unión Europea ao obter unha cuestión preduxicial contra cidade de Dortmund con relación ao pago do salario mínimo alemán ante un contrato para dixitalizar documentos pero cuxa licitación logo era subarrendada a unha empresa con sede en Polonia, polo que non era de aplicación a lei do salario mínimo xermano.

No 2015, o Bundesdruckerei gañou a licitación da Organización de Aviación Civil Internacional para subministrar o servizo da súa base de datos de pasaportes electrónicos (International Civil Aviation Organization Public Key Directory).

Notas
-----

1. ↑  Case C-549/13 Bundesdruckerei GmbH v. Stadt Dortmund, 18 de setembro de 2014
2. ↑  "Bundesdruckerei macht das Reisen weltweit sicherer". Bundesdruckerei GmbH. Xullo de 2015. Arquivado dende o orixinal o 15 de xuño de 2020. Consultado o 15 de xuño de 2020.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns

* Web oficial (en alemán e inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q317215
* WorldCat
* VIAF: 125198387
* GND: 5281130-X
* GRID: grid.432868.3
* ISNI: 0000 0001 1103 8619
* LCCN: no92001484
* NKC: xx0067290
* OpenCorporates: F1103R\_HRB70764

 |
**Buenaventura Carlos Aribau**, nado en Barcelona o 4 de novembro de 1798 e finado no mesmo lugar o 17 de setembro de 1862, foi un escritor e economista catalán, considerado o iniciador da Renaixença catalá.

Traxectoria
-----------

Foi o fundador da *Sociedade Filosófica* de Cataluña, e no ano 1817 publica *Ensayos poéticos*. Uniuse á revolución liberal e colaborou co *Diario Constitucional*. Foi secretario da Deputación de Lleida e membro da *Acadèmia de les Bones Lletres* desde 1820, sendo co-fundador e redactor de *El Europeo* en 1823. No 1826 trasládase a Madrid, onde traballo en *La nación*, *La España* e *El Corresponsal*, fundado en 1839 por Gaspar Remisa. Con Rivadeneyra fundou a *Biblioteca de Autores Españoles*. Foi nomeado director xeral do Tesouro(1847), da Xunta de Aduanas e Aranceis (1850), da Casa da Moeda, Minas e Propiedades do Estado (1852) e secretario da Intendencia da Casa Real e Patrimonio (1857).

A obra máis recoñecida de Aribau é a *Oda a la pàtria*, de 1833, que se considera o comezo da Renaixença.


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q892124
* WorldCat
* VIAF: 40778462
* BNE: XX836381
* BNF: 12061540j
* BVMC: 376
* CANTIC: a10041953
* CERL: cnp00576885
* DBE: buenaventura-carlos-aribau-y-farriols
* EBID: ID
* FAST: 132062
* GEC: 0005122
* GND: 118645684
* ISNI: 0000 0000 6132 2127
* LCCN: n84113884
* NKC: ola2002146941
* NTA: 071011005
* OL: OL5894926A
* PARES: 134434
* SNAC: w6tj0bhn
* SUDOC: 028869389

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Barbeito.
Leira a barbeito.
O **barbeito** é unha técnica de cultivo pola que unha terra de labor se deixa sen sementar durante unha tempada. Tamén se chama así á terra de labor abandonada. Recibe así mesmo os nomes de **coita**, **coitío** ou **poula**.

Nalgunhas zonas de Galicia un barbeito é unha terra de secaño onde se cultiva centeo,trigo, millo e/ou patacas.

A técnica do barbeito, que pode durar un ou varios ciclos vexetativos, ten o fin de recuperar e almacenar materia orgánica e humidade, ademais de evitar patóxenos agardando a que os seus ciclos rematen sen poder volver a se renovar por mor da falla de hóspedes dispoñíbeis.

A leira a barbeito, antes de volverse a cultivar, rózase para eliminar a matogueira, as silvas ou a maleza; entón se labra de xeito que a parcela estea pronta para a bota.

É unha técnica moi usada na rotación de cultivos por algúns agricultores que procuran que se repoñan os nutrientes e a composición química do solo antes doutra xeira de colleita, para que naturalmente se poida restaurar o equilibrio dos elementos que compoñen a terra.

Durante o tempo que fica sen cultivar, o solo é sometido a unha serie de labores co obxecto de mellorar a súa predisposición á cultura.

Historia
--------

Xa nas rexións amazónicas e andinas utilizábase como parte do traballo agrícola para deixar "descansar" a terra e que non se sobreexplotase. En Europa comezou a ser habitual na Idade Media, onde as terras de labranza se cultivaban cunha periodicidade na que se alternaba o descanso e cultivo, facendo que en épocas de descanso se traballase co arado practicando o barbeito: unha parte de terras de cultivo se deixaba sen cultivar mais se pasaba o arado, arrincando deste xeito as herbas bravas (que á súa vez servían coma fertilizante) e aumentando a humidade, de forma que a terra recuperase minerais que se perderan durante o cultivo.

Aínda hoxe en día é practicada por centos de comunidades indíxenas en rexións tropicais. A presión sobre a terra, a partir da agroindustria, mete presión cada vez máis a estas comunidades para desleixar esta práctica histórica de equilibrio no uso do recurso terra.

O barbeito supón un proceso agrícola para permitir que as cualidades do solo non se desgasten. Existen dous tipos de barbeito: labrado (aquel no que se tiran as mas herbas) e sen labrar. Dentro dos barbeitos labrados atópanse o barbeito labrado químico, no que se eliminan as malezas ou más herbas por medio de herbicidas e o barbeito labrado mecánico que ten máis efectividade xa que é tratado con implementos que aceleran o proceso de descomposición ao soterrar as herbas, por exemplo o arado con disco.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *barbeito*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *Dry farming*
* Rotación de cultivos
* Sementeira
***10,000 BC*** é unha longametraxe estadounidense dirixida por Roland Emmerich que foi estreada en 2008. Estreouse en galego na TVG o 1 de xaneiro de 2013.

Sinopse
-------

Era un tempo no que o home e a besta eran indomábeis e o poderoso mamut camiñaba pola terra. Un tempo no que as ideas e as crenzas naceron e déronlle forma á humanidade. 10 000 a. C. Un xove cazador D'Leh (Steven Strait) comeza a busca da súa namorada á fronte dun exército atravesando o gran deserto. Terá que facer fronte ó mamut, e tamén ao smilodon (tigres de dentes de sabre) e outros depredadores prehistóricos, ó tempo que descobre unha avanzada civilización, os refuxiados da Atlántida que desembarcaron no que máis tarde se coñecería como o Antigo Exipto.

Personaxes
----------

* Steven Strait como D'Leh.
* Camilla Belle como Evolet.
* Cliff Curtis como Tic'Tic.
* Joel Virgel como Nakudu.
* Affif Ben Badra como Señor da Guerra.
* Mo Zinal como Ka'Ren.
* Nathanael Baring como Baku
* Mona Hammond como Anciá.
* Marco Khan como Un-ollo.
* Reece Ritchie como Moha.
* Joel Fry como Lu'Kibu.
* Omar Sharif como Narrador (Voz).
* Kristian Beazley como Pai de D'Leh.
* Junior Oliphant como Tudu.
* Louise Tu'u como Nai de Baku.

Erros cronolóxicos
------------------

O filme, á parte duns excelentes efectos visuais, ten algúns erros como por exemplo que nela móstrase como o home cultiva a terra, pero os primeiros cultivos datan do ano 8000 a. C. Tamén aparecen homes montando a cabalo, cando o home domestica cabalos aproximadamente dende o ano 2000 a. C. E finalmente os homes xa descubriran o ferro no filme, cando en realidade o home aprendeu a dominar o ferro cara ao ano 1500 a. C.

Aínda que se presenta como un filme sobre a prehistoria, contempla teorías non oficiais sobre este período, por exemplo, a teoría de que existiu unha cultura civilizada hai 10000 anos, algo semellante ó mito da Atlántida, retoma teorías de exiptólogos que din que se cadra a Esfinxe é anterior ó Antigo Exipto e que ó mellor os exipcios eran herdeiros dalgunha outra gran civilización.

Notas
-----

1. ↑  BoxOfficeMojo

* Portal:Cine
* Portal:Estados Unidos de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q163899
* AFI: 64779
* Allmovie: v344317
* AlloCiné: 109040
* Box Office Mojo: 10000bc
* CineRessources: 103931
* FilmAffinity: 103302
* Filmportal: ID
* IMDb: tt0443649
* LUMIERE: 29566
* Metacritic: 10000-bc
* OFDb: 137619
* OMDB: 7840
* Rotten Tomatoes: 10000\_bc
* Synchronkartei: 12357
* TheNumbers: 10-000-B-C
* TMDb: 7840
* TVcom: 10000-bc
* TVGuide: 292494

 |
O **cabalo de vapor**, de símbolo **CV**, é unha unidade de potencia, que equivale a 75 quilográmetros/s. Un quilográmetro corresponde ó traballo necesario para erguer un quilo a un metro de altura.

É pouco utilizada no medio científico debido á existencia dunha unidade específica para iso no Sistema Internacional de Unidades, o Watt, pero a súa utilización persiste na industria automobilística para clasificar a potencia dos motores de combustión interna.

Nos países anglo-saxóns, utilízase o **horse power**, de símbolo *hp* é unha unidade da mesma escala de grandeza, mais con valores diferentes. O *Horse Power* defínese como a potencia necesaria para elevar verticalmente á velocidade de 1 pé/min unha masa de 33.000 libras.

Equivalencias
-------------

* 1 CV = 735,49875 W. Adoita tomarse o valor aproximado 735,5 W.
* 1 HP = 745,6987158227022 W
* 1 HP = 1,0138 CV
* 1 CV = 0,9863 HP

Véxase tamén
------------

### Outras unidades

* Watt (S.I.)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q160857
* BRE: 2149136
* EBID: ID
* GEC: 0224249
* JSTOR: horsepower
* MAG: 47980062
* Treccani: cavallo-vapore

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Cabalo de Troia (homónimos).
Un **cabalo de troia** é un programa informático considerado malicioso, xa que permite controlar unha máquina remotamente sen consentimento do usuario. Funciona cunha estrutura cliente-servidor; os troianos veñen como mínimo con dúas partes, unha a parte servidor e outra a parte cliente, tamén poden traer outros programas para configurar estes dous. A parte servidor colócase no ordenador que se quere controlar, é desde a parte cliente controlamos ao servidor.

O nome deriva do episodio da Guerra de Troia narrado na *Odisea* en que Ulises logra introducirse cos seus guerreiros na cidade Troia no interior dun cabalo de madeira aparentemente abandonado por eles mesmos nunha falsa fuxida.

Algúns dos troianos máis coñecidos
----------------------------------

* Assasin
* Back Orifice
* Blazer
* NetBus
* Subseven ou Sub7

Estes troianos son tan coñecidos que ningún antivirus debería ter problemas para identificalos.

Defenderse dos troianos
-----------------------

Os troianos non teñen métodos de progación propios, polo que necesitan que os propagen terceiras persoas, xa sexa por spam, redes P2P ou que veñan adxuntos con outro programa. Aínda así necesitase que o usuario execute o ficheiro para "infectarse".

Se temos un bo antivirus actualizado debería recoñecer calquera troiano. Algúns anti-spyware poderían tamén dar con eles.

Outra forma sería tendo un *firewall*, cun *firewall* non o eliminaremos, pero podemos cerrarlle a saída a rede, así será imposible que a versión cliente contacte coa servidor, polo que será inofensivo.
Tamén poderíamos desabilita-lo seu inicio; o arrancar o sistema operativo póñense en marcha unha serie de programas, se temos un troiano (parte servidor) tamén se poñerá el para arrincar ao comezar o sistema operativo. 
Desde Windows para desabilita-lo seu arrinque imos ó *Menú de Inicio*, *Executar* e escribimos *msconfig*, aceptamos e amosarase unha xanela, imos a pestana *Inicio* e desabilitamo-lo troiano. Unha vez desabilitado deberemos reiniciar para que se garden os cambios.

Notas
-----

1. ↑  "Trojan Horse Definition". Consultado o 2012-04-05. Greek soldiers, unable to penetrate the defenses of the city of Troy during a years-long war, presented the city with a peace offering of a large wooden horse.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Keylogger
* Karl Koch
* Spyware
* Mataprocesos

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14639
* EBID: ID
* GEC: 0280922
* GND: 4779909-2
* MAG: 2777337426
* PSH: 12340

 |
***Brasil no centro*** é un libro de Xavier Rodríguez Baixeras publicado no ano 2011. A xeito de diario, e tamén con contos breves, fala sobre a súa experiencia vital sobre todo no Brasil, concretamente en Salvador da Baía, que visitou por primeira vez no 2006, e onde residiu nas primaveras e veráns do hemisferio sur durante varios anos.

Características
---------------

O libro comeza cos seus pensamentos do 5 de maio de 2007, en Compostela, cando a Asociación de Escritores lle outorgou un premio de poesía por *O pan da tarde*. Logo, no medio e groso do libro, reprodúcense unha serie de relatos que o autor dá en chamar estampas, con impresións, costumes, vivencias e reflexións que se fixo e viu nas súas etapas no Brasil, entre 2006-2007 e 2007-2008. Na última parte do libre volve á forma de dietario, comezando en abril de 2008 e remata o 3 de febreiro de 2009 novamente en Salvador. Nas derradeiras páxina do libro móstrase un glosario con verbas propias do portugués brasileiro.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *Brasil no centro* no catálogo de Editorial Galaxia.
**Braquiterapia** (da palabra grega *brachys*, que significa "curta distancia"), tamén coñecida por **radioterapia interna**, **radioterapia de fonte selada**, **curieterapia** ou **endocurieterapia**, é unha forma de radioterapia na que se coloca unha fonte de radiación dentro de, ou xunto á área que necesita de tratamento. A braquiterapia é utilizada normalmente como tratamento eficaz contra o cancro do pescozo, de útero, de próstata, de mama e da pel, podendo tamén ser utilizada no tratamento de tumores en diversas outras áreas do corpo. A braquiterapia pode ser utilizada independentemente ou en combinación con outras técnicas terapéuticas, como a cirurxía, radioterapia de raios externos (EBRT, External Beam Radiotherapy) e quimioterapia.

Ao contrario da EBRT, na que o tumor recibe raios x de alta enerxía a partir do exterior do corpo, a braquiterapia implica a colocación precisa de fontes de radiación directamente no lugar do tumor canceríxeno. Un dos aspectos fundamentais da braquiterapia é que a radiación afecta só unha área moi localizada xunto ás fontes de radiación. Fica así reducida a exposición de tecidos saudábeis que se encontran máis afastados das fontes de radiación. Alén diso, se o doente se move ou se houbese algún movemento do tumor dentro do corpo durante o tratamento, as fontes de radiación manteñen a posición correcta relativamente ó tumor. Estas características da braquiterapia ofrecen vantaxes sobre a EBRT - o tumor pode ser tratado con doses moi elevadas de radiación localizada, reducíndose ó mesmo tempo a probabilidade de danos innecesarios nos tecidos saudábeis máis achegados.

Notas
-----

1. ↑  Gerbaulet A; et al. (2006). "Cervix carcinoma". En ACCO. *The GEC ESTRO handbook of brachytherapy*. Bélxica.
2. ↑  Ash D; et al. (2005). "Prostate cancer". En ACCO. *The GEC ESTRO handbook of brachytherapy*. Bélxica.
3. ↑  Van Limbergen E; et al. (2005). "Breast cancer". En ACCO. *The GEC ESTRO handbook of brachytherapy*. Bélxica.
4. ↑  Van Limbergen E; et al. (2005). "Skin cancer". En ACCO. *The GEC ESTRO handbook of brachytherapy*. Béñlxica.
5. ↑  Gerbaulet A; et al. (2005). "General aspects". En ACCO. *The GEC ESTRO handbook of brachytherapy*. Bélxica.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q896687
* BNE: XX548796
* BNF: 119746765
* BRE: 3446948
* EBID: ID
* FAST: 1088147
* GND: 4219194-4
* JSTOR: brachytherapy
* LCCN: sh85110709
* MAG: 2777416452
* SUDOC: 040673243
* Treccani: brachiterapia

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D001918
* MeSH: E02.815.150

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: A Ameixenda.

**Santiago da Ameixenda** é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Cee na comarca de Fisterra. Segundo o IGE en 2018 tiña 476 habitantes (245 mulleres e 231 homes) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación aos anos 2004, cando tiña 615 habitantes, e 1999 cando tiña 669 habitantes.

Patrimonio
----------

Nesta parroquia atópase o castelo do Príncipe, fortaleza que foi deseñada polos enxeñeiros Llovet e Carlos Lemour e comezada a construírse en 1740 e rematada en 1755, esta foi utilizada para a defensa da da ría de Cee-Corcubión dos franceses e piratas.

A igrexa parroquial de Santiago Apóstolo (construída no s.XV e reformada no s.XVIII) acolle no seu interior unha reliquia cun dos dedos de Santiago o Maior,o cal conta a lenda, que os veciños recolleron esa falanxe tras a pelexa entre a alma do apóstolo e os moros que ocupaban a zona. Coma conmemoración da axuda do apóstolo a recuperación das terras ao pobo e a expulsión dos musulmáns os veciños ergueron a igrexa parroquial de Ameixenda.[]

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares da Ameixenda

| Lugares da parroquia da Ameixenda no concello coruñés de Cee |  |
| --- | --- |
| Caneliñas | Castelo do Príncipe | Gures | A Igrexa | As Lamas |

### Parroquias de Cee

| Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Cee |  |
| --- | --- |
| A Ameixenda (Santiago) | Brens (Santa Baia) | Cee (Santa María) | Lires (Santo Estevo) | A Pereiriña (San Xián) | Toba (Santo Adrán) |

Notas
-----

1. 1 2  DECRETO 189/2003, do 6 de febreiro, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia da Coruña.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Cee

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q10994781
* código INE: 15023010000

 |
Bondage.
**Bondage** é unha denominación aplicada ao acto de atar un individuo con fins eróticos, estea este vestido ou non.

Características
---------------

Os atamentos poden facerse sobre unha parte ou sobre a totalidade do corpo, utilizando xeralmente cordas especiais que poden atoparse en calquera sex-shop, pero tamén, con certa frecuencia, cadeas (aínda que isto estaría máis próximo do BDSM), e, máis en xeral, calquera outra cousa que poida servir para inmobilizar a unha persoa. Con certa frecuencia, á persoa aplícaselle unha mordaza.

O bondage pode usarse como práctica estético-erótica, como parte dunha relación BDSM, como unha variante erótica máis ou como elemento en cerimonias de dominación ou de sadomasoquismo. Aínda que existen desacordos (especialmente cando só se usan cordas), adoita considerarse como formando parte da chamada cultura BDSM.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Bondage10, portal de bondage *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Sexo |
| --- |
| Orientación e identidade | Homosexualidade · Bisexualidade · Heterosexualidade · Asexualidade · Pansexualidade · Identidade sexual · Orientación sexual |
| Prácticas sexuais | Relación sexual · Masturbación · Coito · Sexo anal · Sexo oral · Felación · Cunnilingus · Parafilia · Anilingus · Orxía · Creampie · Bukkake · Autofelación |
| Aspectos fisiolóxicos | Libido · Excitación · Erección · Zona eróxena · Orgasmo · Exaculación masculina e Exaculación feminina |
| Relacións e sociedade | Incesto · Prostitución · Atracción sexual · Turismo sexual · Sexualidade e discapacidade · Sexting |
| Industria do sexo | Cine pornográfico · Pornografía · Porno duro · Porno suave |
| Sexualidade · Sexoloxía |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q273972
* GND: 4779145-7
* LCCN: sh85015498
* TESF: bondage

 |
**Blind Melon** é unha banda estadounidense de rock alternativo formada no ano 1990 nos Ánxeles, California por tres músicos de Mississippi, un de Pennsylvania e un de Indiana. No presente o grupo está composto polos guitarristas Rogers Stevens e Christopher Thorn, o batería Glen Graham, o vocalista Travis Warren e o baixista Nathan Towne. A banda é principalmente coñecida polo seu éxito de 1993 "No Rain", e tivo éxito tanto de crítica como comercial a principios dos anos 90 co seu rock alternativo con toque de neo-psicodelia.

Blind Melon publicou dous álbums a través do selo Capitol Records, *Blind Melon* (1992) e *Soup* (1995), antes de que o seu vocalista orixinal, Shannon Hoon, morrese dunha sobredose de drogas no autobús de xira da banda o día 21 de outubro de 1995 en Nova Orleáns. Despois de catro anos intentando buscar un substituto para Hoon, Blind Melon disolveouse oficialmente en 1999. O resto dos membros reformaron o grupo en 2006 con Travis Warren e gravaron un álbum con el, *For My Friends* (2008). Pouco despois do seu lanzamento Warren deixou Blind Melon pero volveu a unirse en 2010, cando a banda comezou a realizar concertos ocasionalmente. Blind Melon está traballando no seu cuarto álbum, que está previsto para o ano 2020.

Discografía
-----------

### Álbums

| Álbum | Ano | Selo |
| --- | --- | --- |
| *Blind Melon* | 1992 | Capitol Records |
| *Soup* | 1995 | Capitol Records |
| *For My Friends* | 2008 | Wishbone Recordings, Rocket Science |

Notas
-----

1. ↑  "Blind Melon Working on First Album Since 2008". *www.ultimate-guitar.com* (en inglés). Consultado o 2019-12-23.
2. ↑  "’90s alt-rockers Blind Melon are working on their first new album in over a decade". *Tone Deaf* (en inglés). 2018-08-01. Consultado o 2019-12-23.
3. ↑  "Christopher Thorn of Blind Melon on Sea.Hear.Now, New Music & Shannon Hoon". *thepopbreak.com*. Consultado o 2019-12-23.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina da banda

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q884163
* WorldCat
* VIAF: 128855153
* AllMusic: mn0000050251
* BNF: 13959480x
* Discogs: 261026
* GND: 6066306-6
* IMDb: nm3075670
* ISNI: 0000 0001 2033 8533
* LCCN: n94038424
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0115546
* Songkick: 460917

 |
Louis Pasteur (esquerda) e Lynn Margulis (dereita), dous destacados biólogos.

Un **biólogo** ou unha **bióloga** é un científico dedicado á bioloxía. Os biólogos estudan os organismos vivos e a súa relación coa súa contorna. Os biólogos involucrados na investigación de base tentan descubrir os mecanismos que gobernan o funcionamento dos organismos vivos. Os biólogos que se dedican á investigación aplicada tentan desenvolver ou mellorar procesos médicos, industriais ou agrícolas. Algúns biólogos traballan en postos directivos coordinando ou supervisando a investigación. Os técnicos levan a cabo tarefas especializadas utilizando equipamento de laboratorio.

Formación
---------

Existen varios graos e mestrados das disciplinas da bioloxía que en Galicia se imparten nas tres universidades: na Universidade da Coruña, na Universidade de Santiago de Compostela e na Universidade de Vigo.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Biólogo, bióloga***  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q864503
* AAT: 300025790
* BNCF: 24216
* BNF: 11976154z
* GEC: 0084599
* GND: 4131826-2
* LCCN: sh85014202
* MAG: 2778824453

 |
**Bartolomea Capitanio**, nada en Lovere o 13 de febreiro de 1807 e finada na mesma vila o 26 de xullo de 1833, foi unha relixiosa italiana, santa da Igrexa católica dende 1950 que celebra a súa festa o 26 de xullo.

Traxectoria
-----------

Naceu no seo dunha familia humilde, estudou coas clarisas da súa vila e en 1822 obtivo o título de profesora e comezou a dar clase na escola local, pero dous anos despois abre unha escola na súa casa para os nenos pobres e traballou tamén no hospital local. O 21 de novembro de 1832 fundou con Vicenza Gerosa a Congregación de María Meniña, actualmente denominada *Irmáns da Caridade das santas Bartolomea Capitanio e Vincenza Gerosa*, pouco despois morría de tuberculose.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Bartolomea Capitanio*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q444050
* WorldCat
* VIAF: 26151776731318010771
* CERL: cnp01167908
* FAST: 25242
* GND: 13754412X
* ISNI: 0000 0000 6125 6422
* LCCN: n78047563
* NKC: jo2018976089
* NTA: 11794243X
* OL: OL1731345A
* SUDOC: 135572312

 |
**Tȟašúŋke Witkó** (en lingua lakota [tˣaʃʊ̃ke wɪtko] (AFI); literalmente vén a significar *o seu cabalo está tolo*), máis coñecido como **Cabalo Tolo**, nado en 1840 e finado o 5 de setembro de 1877 en Fort Robinson, Nebrasca, foi un home nativo americano e xefe prominente dos Lakota Oglala.

É coñecido por alzarse en armas contra o goberno federal dos Estados Unidos para loitar contra a invasión dos seus territorios e a destrución do modo de vida do pobo lakota. Liderou ó seu pobo na Batalla de Little Bighorn en xuño de 1876, da cal saíu vitorioso.

Finalmente, rematou por se render ás tropas dos Estados Unidos ante o xeneral Crook en 1877. Trala rendición, resultou fatalmente ferido por un garda militar por ofrecer unha suposta resistencia a ser encarcerado en Fort Robinson, na actual Nebrasca.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Monumento a Cabalo Tolo

### Ligazóns externas

* Biografía de Cabalo Tolo *(en inglés)*

* Portal:Pobos indíxenas de América
* Portal:Estados Unidos de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44555
* WorldCat
* VIAF: 57406050
* BNF: 12194518w
* EBID: ID
* FAST: 1814293
* GND: 118522671
* ISNI: 0000 0001 2280 4809
* LCCN: n79105934
* NKC: jx20060208002
* NNDB: 000091763
* SNAC: w6bg2s4t
* SUDOC: 030552605
* WikiTree: Lakota-29

 |
| Cabriña |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Pterophyta |
| Clase: | Pteropsida |
| Familia: | Davalliaceae |
| Xénero: | *Davallia* |
| Especie: | *D. canariensis* |

 |
| Nome binomial |
| *Davallia canariensis*(L.) Sm. |

A **cabriña** (***Davallia canariensis***) é unha especie de fento isospóreo vivaz pertencente á familia Davalliaceae. Ten unha distribución moi reducida, porén aparece en Galiza.

Descrición
----------

É un fento perenne, con soros arredondados no envés das frondes, esporanxios esferoidais con anel lonxitudinal. Rizoma de até 15 centímetros, páleas lanceoladas de cor acastañada. Frondes con pecíolo de igual lonxitude que a lámina e de cor castaña, lámina tri ou tetrapinnada.

Este fento adoita vivir de xeito epífito mais ás veces, en condicións de humidade moi altas pode ser atopado sobre as pedras ("hábito saxícola") ou sobre o chan ("hábito terrestre").

Distribución e hábitat
----------------------

A súa distribución comprende as Illas Canarias, Galiza (por exemplo no Monte Pindo), Asturias, sur de Andalucía, oeste de Portugal e a illa de Madeira e partes de Marrocos.

|  |
| --- |
| **Cabriña** (*Davallia canariensis*) Detalle do hábito. Exemplar cultivado. |

Etimoloxía
----------

***Davallia***:xénero dedicado a Edmund Davall (1826-1900), botánico suízo.

***canariensis***: do arquipélago canario, no seu sentido máis amplo, aínda que a especie non é exclusiva das illas, sendo por exemplo propia de Galiza igualmente.

Sinonimia
---------

* *Polypodium lusitanicum* L.
* *Trichomanes canariense*
* *Trichomanes canariensis* L.

Notas
-----

1. ↑  Nome común galego preferido en *Termos Esenciais de Botánica*, entrada 94 da Comisión de Normalización Lingüística da Escola Politécnica Superior de Lugo - Universidade de Santiago de Compostela, 2002
2. ↑  E. Losada, J. Castro e E. Niño, (1992): Nomenclatura vernácula da flora vascular galega, Xunta de Galicia
3. ↑

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Cabriña*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2789728
* MAG: 2781353309

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 130597
* EPPO: DVLCA
* EUNIS: 150193
* GBIF: 4204692
* iNaturalist: 338384
* IPNI: 17078300-1
* NBN: NHMSYS0000458024
* NCBI: 1471898
* PlantList: tro-26610964
* POWO: ID
* Tela Botanica: 83208
* Tropicos: 26610964

 |