Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Santa Catarina.

**Catarina de Alexandría**, tamén coñecida como **Santa Catarina de Alexandría**, **Santa Catarina da Roda** e **A Gran Mártir Santa Catarina** (en copto: Ϯⲁⲅⲓⲁ Ⲕⲁⲧⲧⲣⲓⲛ; en grego antigo: ἡ Ἁγία Αἰκατερίνη ἡ Μεγαλομάρτυς; en latín: *Catharina Alexandrina*), foi segundo a tradición unha santa e virxe cristiá, martirizada a principios do século IV a mans do emperador Maxencio. Segundo a súa haxiografía, foi unha princesa e unha destacada estudante que se converteu ao cristianismo aos 14 anos, converteu centos de persoas e foi martirizada aos 18 anos.

A igrexa ortodoxa oriental venéraa como megalomártir e celebra a súa festividade o 24 ou o 25 de novembro dependendo da tradición local. No catolicismo, Catarina é reverenciada como unha dos catorce santos auxiliadores e é conmemorada no martiroloxio romano o 25 de novembro. A súa festa foi suprimida do calendario romano xeral en 1969, mais restaurada en 2002 como lembranza opcional.

Algúns investigadores modernos consideran que a lenda de Catarina probablemente se baseou na vida e na morte da filósofa e matemática grega Hipatia, intercambiando os papeis dos cristiáns e dos pagáns.

Haxiografía
-----------

*Santa Catarina*, por Francisco Pacheco (1608)
As informacións sobre a vida de Catarina de Alexandría proporciónaas documentación moi tardía. O documento máis antigo é a *Passio*, redactada inicialmente en grego entre os séculos VI e VIII, moi coñecida a partir do século IX a través da versión latina. Existen ademais outros textos haxiográficos, entre os que salienta a *Conversio*, quizais influída pola mística femenina beneditina.

Segundo estes textos, Catarina naceu contra o ano 290 no seo dunha familia nobre deAlexandría, en Exipto. Deotada dunha grande intelixencia, destacou axiña polos seus extensos estudos, que a situaron ao mesmo nivel que grandes poetas e filósofos da época. Unha noite apararéuselle Xesús Cristo e decidiu consagrar a súa vida a el, considerándose dende entón a súa *prometida*. O tema do matrimonio místico é común no leste do mar Mediterráneo e na espiritualidade católica.

*Martirio de santa Catarina*, cadro de Masolino da Panicale.
O emperador Maxencio (306-312) acudiu a Alexandría para presidir unha festa pagá e ordenou que todos os súbditos fixesen sacrificios aos deuses. Catarina entrou no templo, mais en lugar de realizar o sacrificio fixo o sinal da cruz. Dirixíndose ao emperador, reprendeuno exhortándoo a recoñecer a Deus. Conducida a palacio, reiterou a súa negativa a facer sacrificios, mais convidou ao emperador a un debate.

Na proba do debate, os sabios convertéronse ao cristianismo, o que provocou a ira do emperador, que fixo executar os sabios despois de propor a Catarina que casase cun deles, ao que ela se negou. Maxencio tratou de convencela con promesas, mais ao non logralo mandou azoutala e despois encerrouna en prisión. Alí foi visitada pola emperatriz e por un oficial, Porfirio, que se converteu xunto con outros douscentos soldados.

O emperador ordenou entón que torturasen a Catarina empregando unha máquina formada por unhas rodas provistas de coitelas afiadas. Segundo a *Passio*, as rodas romperon ao tocaren o corpo de Catarina, que saíu ilesa. A emperatriz tentou interceder en favor dela, mais acabou por ser decapitada, igual que Porfirio e os seus douscentos soldados.

A súa tumba atoporíase ao pé do monte Sinaí, no mosteiro que leva o seu nome (de feito dedicado á transfiguración de Cristo), o que deu motivo a peregrinacións de todo o mundo, especialmente apreciada polos peregrinos de Terra Santa. A lenda narra que os monxes do mosteiro construído aos pés do Sinaí descubriron nunha gruta o corpo intacto dunha rapaza á que recoñeceron como Catarina. Segundo a *Passio*, o corpo fora depositado alí por anxos.

Difusión posterior
------------------

Santa Cataxina de Alexandría, representada cunha roda, un dos símbolos do seu martirio. Icona do mosteiro situado no monte Sinaí, século XVII.
O primeiro vestixio do seu culto localizouse nunha pintura do século VIII achada en Roma. A súa veneración expandiuse dende a segunda metade do século X e foi unha das máis difundidas por toda Europa, particularmente en Francia, no século XII, da man dos cruzados. A igrexa ortodoxa celebrouna. Santa Catarina e santa Dorotea foron representadas con gran frecuencia nos altares húngaros ao longo dos séculos XIV e XVI, converténdose en figuras moi populares xunto a santa Sabela de Hungría e santa Margarida de Hungría. En toda Europa extendeuse o culto a santa Catarina e moitas igrexas teñen imaxes ou cadros dela.

Máis de 1100 anos despois do martirio de Catarina, Xoana de Arco identificouna como unha das santas que se lle apareceu para aconsellala.

A difusión da devoción inspirou artistas, que representan a santa cunha aureola tricolor: branca pola súa virxindade, verde pola súa sabedoría e vermella polo seu martirio. A roda que se empregou para o seu suplicio está case sempre representada detrás súa.

Historicidade
-------------

Pietro Aretino, *Vita di santa Caterina vergine e martire*, 1636.
Algúns historiadores puxeron en dúbida a existencia histórica de Catarina. Donald Attwater cualificou a lenda de santa Catarina como "a máis absurda da súa caste", citando a falta de probas positivas que nunca existiron fóra da imaxinación dun escritor grego que simplemente a compuxo coa intención de ser unha historia edificante. Tamén Harold T. Davis confirma que "a investigación asidua non logrou identificar a Catarina con ningunha personaxe histórica" e teorizou que Catarina foi un invento inspirado como contrapartida á historia da filósofa e matemática pagá Hipatia.

O relato máis antigo que trata sobre a vida de santa Catarina sitúase máis de cincocentos anos despois da suposta data do seu martirio, atribuído ao emperador Basilio I no ano 866, aínda que o descubrimento das súas reliquias no mosteiro do monte Sinaí dátase no ano 800, e presumiblemente implica un culto existente nesa data. O mosteiro foi construído por orde do emperador Xustiniano I, ao que se engadiu a capela da Silva Ardente construída por Helena, nai de Constantino I, no lugar onde supostamente Moisés contemplou a silva ardente. Ademais, os textos máis fidedignos en rigor científico como as pescudas haxiográficas dos bolandistas coñecidas como *Acta Sanctorum*  son aceptados como válidos historicamente para entender o seu culto primario como personaxe histórica.

Aínda que un sector da igrexa católica puxo en dúbida a súa existencia histórica a partir de 1961, liberada con todo das narracións lendarias, permanece inscrita no martirologio romano como *liberum memoria*.

Padroado
--------

Catarina de Alexandría é a padroa dos escolares e dos estudantes, filósofos, prisioneiros (con Leonardo de Noblat, Fernando III de Castela e José Cafasso), das mozas casadeiras, barbeiros (con Cosme e Damián e Martiño de Porres), e dos que se relacionan polo seu oficio coas rodas: carreteiros, muiñeiros, trapeiros, fiandeiros, ciclistas etc.

Notas
-----

1. ↑  *Martyrologium Romanum* (Libreria Editrice Vaticana, 2001 ISBN 88-209-7210-7)
2. ↑  *Calendarium Romanum* (Libreria Editrice Vaticana, 1969), p. 147
3. ↑  Walsh 2007, pp. 3–26.
4. ↑  Deakin 2007, pp. 135, 202.
5. ↑  Maria Dzielska: *Hypatia of Alexandria*, Cambridge (Massachusetts) 1995, p. 21; Christian Lacombrade: *Hypatia*. In: *Reallexikon für Antike und Christentum*, Bd. 16, Stuttgart 1994, Sp. 956–967, here: 966; Gustave Bardy: *Catherine d’Alexandrie*. In: *Dictionnaire d’histoire et de géographie ecclésiastiques*, Bd. 11, París 1949, Sp. 1503–1505, here: 1504.
6. ↑  Donnini, M. (2000). "Catalina de Alejandría". En Leonardi, C.; Riccardi, A.; Zarri, G. *Diccionario de los Santos* **1**. Madrid: San Pablo. pp. 447–448. ISBN 84-285-2258-8. Consultado o 5 de setembro de 2013.
7. 1 2 3  Petry, M. Cecília; Ziviani, Berenice (2001). *Jovem corajosa: vida de Santa Catarina de Alexandria* (en portugués). Petrópolis, RJ: Ed. Gráfica Serrana. p. 48.
8. ↑  Foley & McCloskey 2009.
9. ↑  Williard Trask, *Joan of Arc: In Her Own Words* (Turtle Point Press, 1996), 99
10. ↑  Soares de Azevedo, Mateus (25 de abril de 2005). *Ye shall know the truth: Christianity and the perennial philosophy*. World Wisdom, Inc. p. 324. ISBN 978-0-941532-69-3. Consultado o 29 de novembro de 2011.
11. ↑  Harold Thayer Davis, *Alexandria: The Golden City* (Principia Press of Illinois, 1957), p 441
12. ↑  Allen, pp. 214-217
13. ↑  Walsh, Christine. (2007). *The Cult of St Katherine of Alexandria in Early Medieval Europe*. Aldershot: Ashgate. pp. 3–26.
14. ↑  Deakin, Michael A. B. (2007). *Hypatia of Alexandria, Mathematician and Martyr*. Nova York: Amherst. pp. 135, 202.
15. ↑  S.R.T.O d'Ardeene and E.J. Dobson, *Seinte Katerine: Re-Edited from MS Bodley 34 and other Manuscripts* (Oxford: Oxford University Press, 1981), xiv.
16. ↑  ¿Historicidad en Santa Catalina de Alejandria? Arquivado 05 de decembro de 2020 en Wayback Machine.. preguntasantoral.
17. ↑  Leonardi, C.; Riccardi, A.; Zarri, G. eds. (2000). "Santos patronos". *Diccionario de los Santos, volumen II*. Madrid: San Pablo. pp. 2235–2237. ISBN 84-285-2259-6.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Catarina de Alexandría Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Cueto Muñoz, Raúl (2014). *Mandylion*. Pentian.
* Deakin, Michael A. B. (2007). *Hypatia of Alexandria, Mathematician and Martyr*. New York: Amherst.
* Donnini, M. (2000). "Catalina de Alejandría". En Leonardi, C.; Riccardi, A.; Zarri, G. *Diccionario de los Santos* **1**. Madrid: San Pablo. pp. 447–448. ISBN 84-285-2258-8.
* Foley, Leonard; McCloskey, Patrick (2009). *Saint of the Day: Lives, Lessons & Feasts*. Franciscan Media. ISBN 978-0-86716-887-7.
* Walsh, Christine. (2007). *'The Cult of St Katherine of Alexandria in Early Medieval Europe*. Aldershot: Ashgate.

### Ligazóns externas

* Clugnet, L. (1908). St. Catherine of Alexandria. In The Catholic Encyclopedia. Nova York: Robert Appleton Company. Consultado o 4 de outubro de 2008
* *Justicia poética* Amelia Valcárcel, en *El País*, 13 de decembro de 2009
* Calendario Ortodoxo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q179718
* WorldCat
* VIAF: 311203077
* ARLIMA: 889
* BNE: XX872184
* BRE: 1976633
* BVMC: 18560
* CERL: cnp01040318
* CiNii: DA11939778
* DeutscheBio: 118560573
* EBID: ID
* FAST: 1955012
* GEC: 0016534
* GND: 118560573
* ISNI: 0000000010005789
* LCCN: no2011107294
* NKC: jn20000700864
* NNDB: 000095961
* OL: OL2010645A
* openMLOL: 415786

 |