Monumento a Jaume Ferran en Madrid.
**Jaume Ferran i Clua**, nado en Corbera d'Ebre (Tarragona) o 1 de febreiro de 1851 e finado en Barcelona o 22 de novembro de 1929, foi un ilustre médico e bacteriólogo catalán que descubriu unha vacina contra o cólera, e outras contra o tifo e a tuberculose.

Fillo do médico da vila, realizou os estudos primarios no *Colegio San Luís Gonzaga* de Tortosa, o bacharelato en Tarragona e, en 1873, licenciouse en medicina na universidade de Barcelona. En 1879, obtivo a praza de médico titular de Tortosa.

Foi premiado pola Academia de Ciencias de París (Francia) en 1907.

Traxectoria
-----------

En Tortosa chegou a ser director de Sanidade marítima e director do Hospital Civil. Comezou alí a interesarse pola nacente bacterioloxía, seguindo moi de cerca as investigacións de Pasteur no seu rudimentario laboratorio.

En 1884 a Real Academia Nacional (Española) de Medicina premiou a súa *Memoria sobre el parasitismo bacteriano* e, en xuño do mesmo ano, o concello de Barcelona comisionouno para que vaia a Marsella para estudar a ameazadora epidemia de cólera, que xa causara 3.500 mortos nesa cidade, e as medidas de prevención que se tomaran. Convencido da súa etioloxía bacteriana, en Marsella conseguiu mostras do *Bacillus virgula*  acabado de descubrir por Koch, que colocou en cinco pequenos frascos, dispostos para levalos a Barcelona e preparar con eles cultivos atenuados, á maneira de Pasteur, cos que lograr a primeira vacina do xerme.

Na alfándega de La Jonquera chegaron os problemas. As ordes que tiñan os carabineiros eran as de destruír os frasquiños co cólera para evitar que a enfermidade entrara en territorio español. Do deu seu maletín os aduaneiros recolleron catro dos frascos. Durante oito días o doutor Ferrán estivo detido na fronteira. Finalmente foi liberado e puido puido levar o derradeiro frasquiño e, cos bacilos que sacou, puido elaborar a vacina. As cobaias foron o propio doutor Ferrán e a súa familia. Por sorte, a vacina funcionou.

No ano seguinte, 1885, apareceu a epidemia de cólera en Valencia, e Ferrán foi chamado alí, onde procedeu á inoculación masiva da poboación de Alzira e doutros lugares (30.000 doses). A pesar do éxito obtido, desátase a polémica, prevalecendo o criterio dos que opinaban que era perigoso o método ferraniano, e o goberno de Romero Robledo prohibe a vacinación.

Comisións científicas acoden de todas as partes a examinar o controvertido achado. Por desgraza, Ferrán era máis xenial que convincente, e acaban por emitir ditames desfavorábeis o propio Ramón y Cajal e a comisión francesa presidida por Brouardel. Porén, non faltarían partidarios convencidos en España, Francia e Alemaña. Figuras do talle de Calmette e Ehrlich renderían tributo de admiración ao procedemento inmunitario de Ferrán, que abrira o camiño a outras vacinas bacterianas.

A súa memoria, publicada en Valencia en 1886, sería vertida ao francés en 1893, co título *L'inoculation préventive contre le choléra morbo asiatique*.

De 1886 a 1905 dirixe o Laboratori Microbiològic Municipal de Barcelona, onde desenvolveu un eficaz labor sanitario. Realizou interesantes investigacións sobre a inmunoloxía do tifo abdominal e a difteria e propuxo un método supraintensivo para a vacinación antirrábica. Preparou vacinas antitíficas, antirrábicas e antituberculosas. Expuxo a teoría do pleomorfismo  do bacilo de Koch en 1887, e dous anos máis tarde publicou con F. Viñas e R. de Grau un completo estudo sobre a peste bubónica en Portugal.

Incomprendido e discutido en España ("máis precursor que realizador, estudoso de demasiados temas con escasos medios", en palabras de Marañón), o doutor Ferrán viu madurecer noutras mans moitas das súas intuicións. Pero foi apreciado e honrado pola ciencia europea e recoñecido pola aplicación das súas medidas profilácticas entre os combatentes da primeira guerra mundial.

Honrado xa por todos nos seus últimos anos -que dedicou a tarefas humanísticas- morreu en Barcelona en 1929.

Honras
------

* En 1907 a Academia de Ciencias de París concedeulle o *Premio Bréant*.
* En 1952 o concello Tortosa noméao fillo adoptivo da cidade. Realizouse unha homenaxe do que hoxe perdura perdura unha placa conmemorativa (demasiado alta para que poida lerse desde a rúa que leva o seu nome) no edificio, á beira do río Ebro, onde residiu: a casa da Deputación do Xeneral.
* En 1952 inaugúrase na súa honra un monumento na rúa da Princesa de Madrid.
* O ano 1972 os *Amics del passeig Maragall*, dedicáronlle un relevo en bronce sobre unha estela no Paseo de Maragall, entre a as rúas *Acàcies* e *Garcilaso*.
* Hai un Instituto de Educación Secundaria *IES Jaime Ferrán Clúa* en San Fernando de Henares, e outro en Collado Villalba, o *IES Jaime Ferrán*, ambos os dous na Comunidade de Madrid.
* Tamén hai centros de educación primaria nomeados na súa honra, o  *CEIP Escola Doctor Ferran i Clua*, en Corbera d'Ebre, a súa vila natal, o *CEIP Doctor Ferran i Clua* na rúa Manigua de Barcelona e a *Escola Jaume Ferran i Clua*, en Valldoreix.
* En Barcelona, nos terreos onde estaban os laboratorios onde traballou o doutor Ferrán, no barrio de El Guinardó, cando el morre e os herdeiros acaban coa súa actividade, a loita veciñal conseguiu que se edificase unha escola que leva o nome de *Escola Dr. Ferran i Clua*, que comezou a funcionar o curso 1982-83.
* Na actualidade un premio de investigación concedido pola *Sociedad Española de Microbiología* honra o seu nome.

Notas
-----

1. ↑  Como se denominaba daquela á bacteria *Vibrio cholera* ou vibrión colérico.
2. ↑  Que posteriormente seguirían.
3. ↑  Nese ano houbo 150.000 vítimas mortais en España, e dos vacinados por Ferrán só morreron 54.
4. ↑  Sucedeu o mesmo que pasara coa primeira das vacinas, a da varíola, e co seu descubridor, Jenner, e a "medicina oficial". *Nihil novi sub sole* (Ec. 1, 10).
5. ↑  Variacións morfolóxicas dalgunhas bacterias.
6. ↑  Base para o seu descubrimento da vacina anti-alfa que trataba de aproveitar para a inmunidade específica, unha das fases evolutivas do bacilo de Koch, conseguido illala en 1919 (*Nueva bacteriología de la tuberculosis*, 1920).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Trujillano, U. (1945): *Ferrán, su obra sanitaria*. Madrid.
* Marañón, G. (1962): "La pasión sobre Ferrán", in *La medicina y los médicos*, páxs. 270-272.
* Faus Sevilla, P. (1964): "El cólera de 1885 en Valencia y la vacunación Ferrán", in *Medicina y Sociedad en la España del s. XIX*, páxs. 285-486.

### Ligazóns externas

* Biografía de Jaime Ferrán Clúa, na web do IES que leva o sue nome, en San Fernado de Henares (Madrid) *(en castelán)*
* Biografía de Jaume Ferran i Clua, na enciclopèdia.cat Arquivado 11 de maio de 2009 en Wayback Machine. *(en catalán)*
* Biografía de Jaume Ferran i Clua en TV3 Televisió de Catalunya. Personatges *(en catalán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1684123
* WorldCat
* VIAF: 41211726
* BNE: XX832565
* CANTIC: a10083996
* DBE: jaime-ferran-y-clua
* FAST: 494426
* GEC: 0026632
* GND: 117505722
* ISNI: 0000 0000 5943 4314
* LCCN: n2003010497
* NKC: nlk20000085444
* NTA: 068588364
* OL: OL6923988A
* RKD: 401000
* SUDOC: 121394433

 |