recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Un prato con bolinhos de bacalhau.
**Bolinhos de bacalhau** ou **pastéis de bacalhau** son unha especialidade da gastronomía portuguesa e son tamén moi populares na Angola e no Brasil.

No centro e sur de Portugal son coñecidos por *pastéis de bacalhau* e, no norte, por *bolinhos de bacalhau*.

Os pastéis de bacalhau foron uns dos pratos finalistas ás 7 Marabillas da Gastronomía portuguesa.

Historia
--------

A primeira receita oficial do bolinho de bacalhau data de 1904, nun libro chamado *Tratado de Cozinha e Copa*, de Carlos Bandeira de Melo, un oficial do exército portugués que empregaba o pseudónimo Carlos Bento da Maia. A obra de Carlos Melo entraría na historia como a primeira en presentar unha receita do prato.

Bolinhos de bacalhau caseiros.
A pesar de indicar o modo de preparación e os ingredientes, o autor omitiu a relación e proporción dos ingredientes, no entanto, a súa descrición serviu como base para as variacións da receita existentes até os nosos días.

Bacallau seco.

Variantes
---------

### Pastel de bacallau brasileiro

No Brasil tamén se pode atopar unha variante que, a pesar de ter o nome de "pastel de bacalhau", similar ao nome empregado en parte de Portugal e nos PALOP para o bolinho de bacalhau, é lixeiramente distinto, referíndose a un pastel, alimento típico brasileiro semellante á empanada latinoamericana que consiste nunha masa rechea con algún ingrediente e fritida; neste caso específico, recibe o *reencho de bacalhau*. Este tipo de pastel tivo a súa orixe nunha receita de emigrantes portugueses que se estableceron en São Paulo e lanzaron esa iguaria no Hocca Bar, localizado no Mercado Municipal de São Paulo.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Aro.

**San Vicenzo de Aro** é unha parroquia situada ao leste do concello coruñés de Negreira, na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal (INE 2014) ten 270 habitantes (125 homes e 145 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 364 habitantes.

Xeografía
---------

Está bañada polos ríos Barcala, Pequeno e Corzán.

Patrimonio
----------

A igrexa de San Vicenzo foi construída entre finais do século XVIII e comezos do XX. Os muros laterais foron construídos por tramos, e a fachada ten un gran frontón recto. O templo é de nave única, cunha gran bóveda de canón corrida e unha bóveda de arestas no presbiterio. A carón da igrexa está o hórreo de San Vicenzo.

No lugar de Camiño Real foi construída a mediados do século XX unha escola, financiada pola Sociedad Barcalesa de Barcala (Cuba).

Na parroquia hai tradición de cestería artesá, que se vendía nos mercados de Negreira, Noia e Santa Comba.

Festas
------

As festas parroquiais teñen lugar o 22 de xaneiro. Celébrase tamén o Corpus Christi e a festa do Carme o 16 de xullo.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Aro

| Lugares da parroquia de Aro no concello de Negreira (A Coruña) |  |
| --- | --- |
| Aro | A Braña | O Camiño Real | Leira de Ares | Meiro | Pedralonga | Rioseco | San Vicenzo | Tuñas | Vilar |

### Parroquias de Negreira

| Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Negreira |  |
| --- | --- |
| Alvite (San Tomé) | Aro (San Vicenzo) | Arzón (San Cristovo) | Broño (San Martiño) | Bugallido (San Pedro) | Campelo (San Fins) | Campolongo (Santa Cruz) | Covas (Santa María) | Gonte (San Pedro) | Landeira (Santo Estevo) | Liñaio (San Martiño) | Logrosa (Santa Baia) | Lueiro (Santa Baia) | Negreira (San Xián) | A Pena (San Mamede) | Portor (Santa María) | Xallas (San Pedro) | Zas (San Mamede) |

Notas
-----

1. 1 2 3  DECRETO 189/2003, do 6 de febreiro, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia da Coruña.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Negreira

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3396736
* código INE: 15056020000

 |
Bóla de peluxe do embigo.
A **peluxe do embigo** é a acumulación de febras soltas no embigo.

Moita xente constata que, no fin de cada día, aparece unha pequena boliña de peluxe no embigo. O porqué disto foi obxecto de conxecturas durante moitos anos até que, en 2001, o Doutor Karl Kruszelnicki da Universidade de Sydney (Australia) realizou unha investigación sistemática para obter datos sobre a peluxe do embigo. As súas principais conclusións foron:

A peluxe do embigo consiste principalmente en febras das roupas, mesturadas con pel morta e algúns pelos.
A peluxe desprázase de baixo para riba e non no sentido contrario como sería máis "presumible". O proceso é resultante da fricción do pelo corporal coa roupa interior, que arrastra as febras soltas para o embigo.
As mulleres teñen menos peluxe no embigo debido ao seu pelo corporal ser máis fino e curto. Polo mesmo motivo, os homes máis vellos, por teren pelos máis ásperos e numerosos, acumulan unha maior cantidade de peluxe.
A coloración azul débese á existencia de febras azuis na maior parte das pezas de vestiario.
A existencia de peluxe no embigo non trae perigo ningún para a saúde humana.
A dedicación do doutor Kruszelnicki á solución dese cuestionamento valeulle o premio Ig Nobel da Investigación Interdisciplinar no ano 2002 .

Graham Barker, de Perth (Australia), figura no libro Guinness das marcas por acumular a maior cantidade de peluxe no embigo. Colecionou a súa propia peluxe case que todos os días desde 17 de xaneiro de 1984, e produciu cerca de 3,03 miligramos por día. Ao contrario do que di o estudo do doutor Kruszelnicki, a súa peluxe ten un ton máis avermellado, malia a non acostumar usar roupa vermella.

Notas
-----

1. ↑  "Fluff gazing". *BBC* (en inglés). 11 de decembro de 2001. Arquivado dende o orixinal o 08 de febreiro de 2009. Consultado o 12 de xullo de 2018.
2. 1 2  "Noticia do Sydney Morning Herald". Arquivado dende o orixinal o 29 de setembro de 2007. Consultado o 20 de maio de 2014.
3. ↑  "Not noble, but navel fluff study wins prize - smh.com.au".

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Boliña de peluxe do embigo*** |
"**Baraye...**" (en persa: برای... que significa "Por..." ou "Por mor de...") é unha canción de protesta de 2022 de Shervin Hajipour que se converteu en "o himno" das protestas pola morte de Mahsa Amini en Irán. Fixo o texto e o vídeo desta canción a partir de chíos de protesta temáticos "para...", coa letra da balada rematada en "Para as mulleres, vida, liberdade; pola liberdade, pola liberdade".

O vídeo musical de Shervin, publicado durante as protestas que provocaron a morte de Mahsa Amini (unha muller iraniana de 22 anos detida pola policía moral), foi visto case 40 millóns de veces só na súa páxina de Instagram. Posteriormente foi eliminado da súa páxina de Instagram e o propio Shervin foi detido por axentes de seguridade da República Islámica de Irán.

Notas
-----

1. 1 2  "'Woman, life, freedom': L.A. protest over Iran draws thousands" (en inglés). 1/10/2022. Consultado o 3/10/2022.
2. ↑  "شروین حاجی‌پور، خواننده ترانه «برای …»، بازداشت شد". 29/9/2022. Consultado o 29/9/2022.
3. 1 2  "ترانه اعتراضی «برای…» در شبکه‌های اجتماعی رکورد زد". 29/9/2022. Consultado o 29 /9/2022.
4. ↑  "Irán persigue al cantante del himno de las protestas". *La Vanguardia* (en castelán). 11/10/2022. Consultado o 30/10/2022.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Video da canción interpretada polo grupo Coldplay e a actriz Golshifteh Farahani
**Antonio Platas Reinoso**, nado en Santiago de Compostela o 3 de agosto de 1907 e finado en Baio o 9 de abril de 1971, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Obtivo o título de mestre e foi Premio Extraordinario da Escola Normal de Santiago de Compostela en 1926. Ao ano seguinte obtivo o Premio á Virtude e ao Traballo. En novembro de 1926 comezou a carreira docente na escola da Escravitude (Padrón). Despois pasou polas escolas de Sorribas (Rois), Serres (Muros) e As Somozas. En 1930 obtivo praza definitiva en Lañas (Arteixo). Na República foi presidente do Consello Local de Primeira Ensinanza de Arteixo e organizou as Misións culturais en xuño de 1932, nas que impartiu a conferencia "Concepto de la libertad, derechos y deberes".

Vinculouse ao Partido Galeguista facendo propaganda do seu ideario. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi cesado. Abríronlle expediente de depuración que se resolveu en xullo de 1940 co resultado de suspensión durante dous anos de emprego e soldo e traslado fóra da provincia durante cinco anos. Conseguiu a revisión do expediente e a finais de 1942 foi rehabilitado. Foi destinado a Pedrafita, e despois a San Cremenzo de Pazos (Zas). En 1944 foi destinado a Alfoz, onde permaneceu ata 1948 cando foi trasladado a Corme. Despois permutou a praza de Corme pola de Baio. Foi mestre en Baio durante 23 anos. En Baio dirixiu as obras das Escolas Agra Regueiro inauguradas en 1954 e foi un dos fundadores do CD Baio, do que foi directivo e foi un dos responsables de que o club dispuxese do Campo do Balsiño. 

Finou en Baio o 9 de abril de 1971.

Recoñecementos
--------------

* Unha rúa de Baio leva o nome de Mestre Platas dende 1990.

* O campo de fútbol de Baio foi nomeado como Platas Reinoso en 1990.

Vida persoal
------------

Casou en 1938 con Consuelo Tasende Fachal e foi pai de Antonio e Ana María Platas Tasende.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 16-6-1932, p. 6.
2. ↑  Necrolóxica en *La Voz de Galicia*, 18-4-1971, p. 13.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Blanco Rey, Manuel (2008). *Arteixo durante la Segunda República y la Guerra Civil*. Santiago de Compostela: Tórculo.

### Ligazóns externas

* Antonio Platas Reinoso, o mestre de Baio que foi represaliado
**Any Asmara**, nado como **Achmad Ngubaeni Ranusastraasmara** en Rowalu o 13 de agosto de 1913 e finado o 22 de febreiro de 1990, foi un escritor indonesio en lingua xavanesa.

Traxectoria
-----------

Non realizou máis estudos que os de primaria, comezou a publicar en 1932 e sempre escribiu en xavanés. Deixou de publicar en 1942 pola segunda guerra mundial e volveu a editar as súas obras en 1950, converténdose nun autor moi popular, escribiu máis de 70 novelas e arredor de 750 relatos curtos, así e todo tivo moitos imitadores que publicaron co seu sobrenome literario e é difícil establecer o número total das obras que realmente escribiu. As súas obras son melodramas cun argumento amoroso romántico no que trata temas morais con abonda violencia e erotismo.

Notas
-----

1. ↑  Buntari, Tintus Anggun Buntari (2006). *Aspek pengorbanan dalam tiga novel berbahasa Jawa karya Any Asmara (sebuah pendekatan struktur naratif dan semiotik)*.
2. ↑  Quinn, George (1992). *The Novel in Javanese: Aspects of Its Social and Literary Character*. KITLV Press. p. 33.
**Antía Mato Bouzas**, coñecida literariamente como **Antía Nara**, nada en Santiago de Compostela en 1974, é unha politicóloga, tradutora e novelista galega en lingua galega.

Traxectoria
-----------

Licenciouse e fixo un mestrado en Ciencias Políticas na Universidade de Santiago de Compostela, onde fixo estudos sobre migracións. Proseguiu a súa formación na Universidade Jawaharlal Nehru, en Nova Delhi, no King's College e mais na Escola de Estudos Orientais e Africanos (SOAS) da Universidade de Londres, un dos centros punteiros do mundo no estudo de Asia e de África. En 2005 regresou a España e proseguiu a súa investigación na Universidade Nacional de Educación a Distancia, dentro do Instituto Universitario Gutiérrez Mellado, onde se doutora. 

En 2006, traballou cunha bolsa na delegación da Comisión Europea en Dacca (Bangladesh), e posteriormente trasladouse a Berlín para incorporarse ao Zentrum Moderner Orient, onde realizou estudos sobre a área xeográfica de Caxemira e a rexión fronteiriza entre a India e Paquistán.

Como novelista, a súa primeira novela publicouna en 2007. Recuncou nas letras case unha década despois, en 2016, coa súa segunda novela.

Obra
----

### En galego

* *Aquel lugar* (Xerais, 2007)
* *Cara ao leste* (Xerais, 2016).

### En castelán

* *India y Pakistán. Conflicto y negociación en el sur de Asia* (Biblioteca Nueva, 2011)

### Tradución

* *Luces fóra*, de Manjula Padmanabhan (Universidade da Coruña, 2006), publicada so o seu nome real de Antía Mato Bouzas.

Notas
-----

1. ↑  Biblioteca Nacional de España: "Mato Bouzas, Antía (1974-)" e "Nara, Antía (1974-)"
2. ↑  Web da biblioteca Arquivado 27 de maio de 2020 en Wayback Machine. da Universidade de Wisconsin-Madison
3. ↑  "Web do Zentrum Moderner Orient". Arquivado dende o orixinal o 02 de marzo de 2016. Consultado o 21 de febreiro de 2016.
4. ↑  Recensión de *India y Pakistán. Conflicto y negociación en el sur de Asia* Arquivado 05 de marzo de 2016 en Wayback Machine. por Esther Barbé Izuel. *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q22992002
* WorldCat
* VIAF: 87566139
* BNE: XX1781240
* Dialnet: 1440229
* GND: 1142271897
* ISNI: 0000 0000 6008 987X
* LCCN: n2008027577
* SUDOC: 241448352

 |
| Vahitahi |
| --- |
|  |
|  |
| Datos |
| País | Francia |
| Illa principal |  |
| Linguas |  |
| Poboación (2007) | 83 hab. |
| Superficie | 2´5 km² |
| Superficie lagoa | 7´4 km² |
| Nº de illas |  |
| Coordenadas | 18°47′S 138°50′O﻿ / ﻿-18.783, -138.833Coordenadas: 18°47′S 138°50′O﻿ / ﻿-18.783, -138.833 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
|  |
|

**Vahitahi** (antes *Les Quatre Facardins* e *Lagoon*) é un atol das Tuamotu, na Polinesia francesa. Administrativamente é unha comuna asociada á comuna de Nukutavake. Está situado a 50 km ao norte de Nukutavake.

Xeografía
---------

Ten unha superficie total de 2,5 km², sen ningún paso navegable cara á lagoa interior. A vila principal é Mohitu (antes chamada Temanufaara). A poboación total era de 68 habitantes no censo de 1996. Dispón dun aeródromo.

Historia
--------

Foi a primeira illa que atopou no Pacífico o francés Bougainville en 1768, na súa viaxe de circunnavegación. Recordoulle o nome dunha famosa novela da época: *Les Quatre Facardins*. O ano seguinte tamén foi a primeira illa que atopou o inglés James Cook na súa primeira viaxe, ademais do primeiro atol, e así o chamou *Lagoon Island*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1811472
* GEC: 0511453
* GeoNames: 4030494

 |
A **antropoloxía cultural** é unha póla da antropoloxía que estuda o ser humano como un ente cultural, entendendo como cultura todo o que a persoa fai sobre a natureza: ferramentas, comercios, prácticas, roupa, casas, relixións, música, relacións sociais, etc. Principalmente trata de explicar as causas dos estilos de vida dos seres humanos, os seus cambios e estancamentos nas culturas de tódolos tempos. Pode axudarse das outras pólas da antropoloxía para aumentar a calidade das conclusións da súa investigación. Algúns autores consideran que a antropoloxía cultural é sinònima da social mentres que outros as diferencian. Ámbolos dous poden agruparse baixo o termo "antropoloxía socio-cultural".

En principio, a antropoloxía non fixo distincións entre a física e a cultura, todo está baseado nas leis da evolución de Charles Darwin e estudou as culturas subdesenvolvidas. Coidaban que o desenvolvemento dunha cultura con respecto a outras se explicaba polo tamaño do cranio dos seus habitantes.

Historia da antropoloxía cultural
---------------------------------

Os antropólogos europeos consideran a Heródoto o primeiro antropólogo, especialmente antropólogo cultural, porque non só rexistrou o que vía e o que contaban sobre outras culturas senón que tamén se preguntou o porqué das diferenzas entre os pobos.

Máis tarde, os viaxeiros e os colonos dos séculos XVI e XVII tamén se preguntaron o mesmo que Heródoto.

O ensaísta francés Montaigne (que viviu no século XVI) foi un destes viaxeiros e escribiu un ensaio sobre os caníbales. Durante o século XVI houbo discusións teolóxica sobre se os humanos de pel escura tamén eran descendentes de Adán. Os misioneiros españois crían que os habitantes do Caribe non tiña alma.

Durante o século XVII, Hobbes cría que os nativos americanos vivían en estado natural de loita constante.

Notas
-----

1. 1 2 3  Harris 1990, p. 14.
2. ↑  Harris 1990.
3. ↑  Mair 1982, p. 9.
4. ↑  Harris 1990, p. 21.
5. ↑  Fisher, William F. (21 de outubro de 1997). "Doing good? The Politics and Antipolitics of NGO Practices". *Annual Review of Anthropology* **26**: 439–464. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.439.
6. ↑  *Diccionario de Filosofía* (en castelán) (1a ed.). Barcelona: SPES Editorial. 2003. p. 10. ISBN 84-8332-398-2.
7. ↑  Mair 1982, p. 24.
8. ↑  Mair 1982, p. 25.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q28598
* BNCF: 14276
* BNE: XX524558
* EBID: ID
* GEA: 896
* GEC: 0079262
* GND: 4133903-4
* JSTOR: cultural-anthropology
* MAG: 102690226
* NDL: 00561013
* PSH: 93

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D000884
* MeSH: I01.076.201

 |
**Antonio Carmelo Jesús Polo Díez**, nado en Corcubión o 20 de xaneiro de 1907 e finado en Barcelona o 1 de marzo de 1992, foi un avogado e profesor galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Juan de Dios Polo Hurtado e María de las Mercedes Díez Martínez. Estudou o bacharelato no Instituto de Salamanca. Licenciouse en Dereito na Universidade de Salamanca en 1927. Doutorouse na Universidade Central coa memoria "Aspecto penal del tratamiento médico quirúrgico arbitrario". Foi bolseiro da Junta para la Ampliación de Estudios e Investigaciones científicas (JAE) para facer estudos de Dereito mercantil e Dereito comparado en Alemaña. Foi profesor auxiliar da Facultade de Dereito da Universidade de Salamanca (1930-1935),e despois catedrático de Dereito Mercantil da Universidade de Oviedo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi depurado. Tras o expediente de depuración e a resolución de varios recursos, foi destinado con carácter forzoso á Facultade de Dereito da Universidade de Granada en 1941. Cinco anos despois, por concurso de traslado, pasou á Universidade de Barcelona ata a súa xubilación en 1977.

Foi vicedecano da Facultade de Dereito de Barcelona e Decano da Facultade de Ciencias Económicas da mesma Universidade de 1956 a 1962. Desde 1970 a 1975 foi Decano en funcións da Facultade de Dereito.

Vida persoal
------------

Casou con Consuelo Sánchez, e tivo cinco fillos; un deles, Eduardo Polo Sánchez, foi tamén catedrático de Dereito Mercantil.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Polo Díez, Antonio Arquivado 02 de abril de 2018 en Wayback Machine. no *Diccionario de Catedráticos Españoles de Derecho (1847-1943)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q59186269
* WorldCat
* VIAF: 187538789
* BNE: XX1304413
* CANTIC: a16312788
* DBE: antonio-polo-diez

 |
| Vahanga |
| --- |
|  |
|  |
| Datos |
| País | Francia |
| Illa principal |  |
| Linguas |  |
| Poboación (2009) | Deshabitado |
| Superficie | 3´82 km² |
| Superficie lagoa | 5 km² |
| Nº de illas |  |
| Coordenadas | 21°19′S 136°39′O﻿ / ﻿-21.317, -136.650 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
|  |
|

**Vahanga** ou **VAEG** é un atol do Grupo Acteón no arquipélago de Tuamotu na Polinesia francesa.

Xeografía
---------

O atol Vahanga é un atol circular de 3,8 km², cunha lagoa de 12,6 km², situado a 9 km ao oeste de Tenarunga. Está deshabitado.

O atol ten unha pequena pista de aterraxe.

Historia
--------

En 2007, un proxecto ecolóxico realizado pola Universidade de Auckland e a Sociedade Ornitolóxica da Polinesia dirixiuse á erradicación de ratas das especies do Pacífico Rattus exulans, que colonizaron atol, e de restablecer o equilibrio biolóxico natural de diferentes aves ameazadas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1660101
* GEC: 0511452
* GeoNames: 4030495

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Antonio Pereiro.

**Antonio Pereiro Liñares**, nado en Tordoia o 8 de abril de 1950 e finado o 4 de febreiro de 2019, foi un político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Estudou bacharelato no Instituto Masculino da Coruña. En 1968 ingresou por oposición como auxiliar administrativo do concello de Tordoia e en 1982 pasou a administrativo. Nas eleccións municipais de 1995 foi cabeza de lista por unha candidatura independente, obtendo cinco concelleiros. Nas municipais de 1999 encabezou a candidatura do PPdeG e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou como alcalde nas sucesivas eleccións, sempre con maioría absoluta.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Andrés García Lamas** |  **Alcalde de Tordoia** 1999 - 2019 | Sucesor:**Inés Santos Pereiro** |

Notas
-----

1. ↑  Tordoia despide a Antonio Pereiro Liñares, histórico regidor del PP desde 1999

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Tordoia

### Ligazóns externas

* Ficha en galegos.info
* Entrevista en *La Voz de Galicia*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14015157
* WorldCat
* VIAF: 304454733

 |
| Vanavana |
| --- |
|  |
|  |
| Datos |
| País | Francia |
| Illa principal |  |
| Linguas |  |
| Poboación (2009) | Deshabitado |
| Superficie | 2 km² |
| Superficie lagoa | 3 km² |
| Nº de illas | 5 |
| Coordenadas | 20°47′S 139°9′O﻿ / ﻿-20.783, -139.150Coordenadas: 20°47′S 139°9′O﻿ / ﻿-20.783, -139.150 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
|  |
|

**Vanavana** é un atol das Tuamotu, na Polinesia francesa, incluído na comuna de Tureia. Está situado ao sueste do arquipélago, a 55 km ao leste de Tureia e 110 km ao norte de Mururoa.

Xeografía
---------

É un atol pequeno de forma ovalada con 5 km de longo e 3,2 km de ancho. A superficie terrestre é de 2 km² e a lagoa é de 3 km². Ten dúas canles abertas á lagoa (hoas), unha no leste e o outra ao oeste.

Só é visitado ocasionalmente desde os atois veciños para colleitar copra. Non dispón de infraestruturas.

Historia
--------

Foi descuberto polo inglés Frederick Beechey en 1826, que o chamou *Barrow*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2035579
* GEC: 0511456
* GeoNames: 4030488

 |
Arroz moreno.
O **arroz moreno**, chamado tamén **arroz integral**, é arroz debrullado, ao que só se lle tirou a casca exterior ou gluma, non comestíbel. Conserva o xerme íntegro coa tona de farelo que o envolve, o que lle dá unha cor morena clara.

Características
---------------

Ten máis valor nutritivo ca o arroz branco por mor de que o farelo contén moitos elementos como fibra, vitaminas B1 (tiamina), vitaminas B2(riboflavina), B3 (niacinamida), vitamina D, ferro, magnesio, calcio e potasio que se perden coa moedura á que é sometido o arroz branco. O arroz moreno tamén conserva o xerme que aporta proteínas e ácidos graxos, así como a súa camada de aleuronas que contén elementos que eliminan a anxiotensina que inflúe no deselvolvemento da arteriosclerose e maila hipertensión.

Nos Estados Unidos, a lexislación federal garante que os niveis de vitaminas B1, B2, B3 e D, e os niveis de ácido fólico, calcio e ferro contidos no arroz non estean por baixo de certo limiar; en caso contrario o arroz ten de ser enriquecido.

O arroz integral cómpre máis tempo de cocedura, é máis duro ca o arroz branco ao mastigar, e vólvese axiña rancio. En condicións normais o arroz moreno consérvase meses, mais para alongar o seu tempo de vida e evitar a proliferación da traza da fariña (*Plodia interpunctella*), recoméndanse períodos de conxelación ou envasalo ao baleiro.

En Asia, foi considerado tradicionalmente coma un alimento para pobres e tempos de penurias e guerras. Nos países occidentais, desde a segunda metade do século XX asóciaselle a miúdo coa alimentación saudábel. Maiormente é utilizado na preparación de pratos vexetarianos.

Véxase tamén
------------

* Genmaicha, un té verde mesturado con arroz moreno, consumido no Xapón
* Hyeonmi cha, unha tisana de arroz moreno torrado, consumida en Corea e no Vietnam

Notas
-----

1. ↑  Proposta de definición do Servizo de Normalización Lingüística da USC
2. ↑  Brown Rice and Cardiovascular Protection, ScienceDaily, 27 de abril de 2010, consultado o 23/02/2011 (en inglés)
3. ↑  Enriched rice Arquivado 25 de febreiro de 2012 en Wayback Machine. Food and Drug Administration, *Code of Federal Regulations*, Tomo 2, Título 21, capítulo I, parte 137, sección 137.350, páxs. 384-386, consultado o 23/02/2011 (en inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1066624
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: 659G217HPG

 |
| Vairaatea |
| --- |
|  |
|  |
| Datos |
| País | Francia |
| Illa principal | Puka Runga |
| Linguas |  |
| Poboación (2007) | 66 hab. |
| Superficie | 3 km² |
| Superficie lagoa | 13 km² |
| Nº de illas | 2 |
| Coordenadas | 19°21′S 139°13′O﻿ / ﻿-19.350, -139.217Coordenadas: 19°21′S 139°13′O﻿ / ﻿-19.350, -139.217 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
|  |
|

**Vairaatea** (antes *San Miguel Arcanxo*, *Lord Egmont* e *Industriel*) é un atol das Tuamotu, na Polinesia francesa. Administrativamente é unha comuna asociada á comuna de Nukutavake. Está situado a 180 km ao sueste de Hao.

Xeografía
---------

O atol está formado por dous illotes, cun único paso navegable á lagoa interior. A superficie total é de 3 km². A vila principal é Ahurua, e a poboación total era de 70 habitantes no censo de 1996.

Historia
--------

Foi descuberto por Pedro Fernández de Quirós en 1606, que o chamou *San Miguel Arcanxo*. Outros nomes históricos son: *Lord Egmont* e *Industriel*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1811458
* GEC: 0511455
* GeoNames: 4030490

 |
**Arsenio Muñiz Fernández**, nado en Mugardos cara 1908 e finado no mesmo concello o 1 de xaneiro de 1949, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Falanxista de Mugardos. A noite do día 1 de xaneiro de 1949, os guerrilleiros Adolfo Allegue Allegue e Francisco Martínez Leira entraron no Café Mugardés en busca do exalcalde Manuel Vázquez Fariña, que estaba acompañado por Muñiz. Atascouse a pistola, Manuel Vázquez puido fuxir pola parte de atrás, e foi Muñiz quen recibiu os disparos e morreu. A Garda Civil, como represalia, asasinou dous días despois catro traballadores: Florentino Iglesias Varela, Francisco Loureda Silvar, Juan Fuentes e Antonio Martínez Ferro, aos que se lles aplicou a lei de fugas no cemiterio de Catabois.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domínguez Ferro, Manuel; Sobrino Ceballos, Juan J. (2004). "Riqueche. Vida e morte dun guerrilleiro antifranquista" (PDF). *Cátedra. Revista eumesa de estudios* (11): 125–156. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 08 de xuño de 2013. Consultado o 14 de agosto de 2021.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Posse.

**Vicente Antonio Posse Roybanes**, nado en Betanzos en 1753 e finado na Coruña en 1809, foi un médico galego.

Traxectoria
-----------

Estudou na Universidade de Santiago de Compostela. Exerceu como médico titular en Pontedeume e no Hospital de San Antonio de Padua de Betanzos, e pasou a ser médico titular na Coruña. Nesta cidade coñeceu en 1803 a Francisco Xavier Balmis, que estaba a organizar a Real Expedición Filantrópica da Vacina e con quen colaborou nos preparativos. En 1805 iniciou na Coruña por mandato do Capitán Xeneral a inocuación antivariólica. A partir de 1806 procurou estender a toda Galicia o primeiro plan da vacina da varíola. Foi o iniciador da vacinación en Galicia e o primeiro autor dun documento sobre política de vacinas e saúde pública.

En 1804 Posse enviou á Xunta de Sanidade unha comunicación sobre a intoxicación duns veciños por comer mexillóns. Esta comunicación foi redescuberta en 2012 e considérase a descrición máis antiga do mundo dunha intoxicación por algas nocivas do que dende os anos 1980 se chama mareas vermellas.

Notas
-----

1. ↑  Carlos González Guitián e Fausto Galdo Fernández (2013): "Antonio Posse Roybanes. Pioneiro na inoculación da vacina da varíola e da súa difusión en Galicia", Álbum da Ciencia, CCG.
2. ↑  "Cuando la peste llamó a las puertas de A Coruña", artigo en *La Opinión de A Coruña*, 8 de novembro de 2012 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández Fernández, Carlos M. (2007): "El médico Pose Roibanes: un brigantino en los inicios de la lucha contra la viruela". *Anuario Brigantino* n.º 30, pp. 249–262.
* "Pose Roibanes, Vicente Antonio". *Dicionario biográfico de Galicia* **4**. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 130.
* "Pose Roibanes, Vicente Antonio". *Enciclopedia Galega Universal* **14**. Ir Indo. 1999-2002. p. 105. ISBN 84-7680-288-9.

### Ligazóns externas

* "Antonio Posse Roybanes". *Álbum da Ciencia* do Consello da Cultura Galega.
Kennedy en 1964.
O **asasinato de Robert F. Kennedy**, senador dos Estados Unidos e irmán do presidente dos Estados Unidos John F. Kennedy, ocorreu pouco despois da medianoite do 5 de xuño de 1968 nos Ánxeles, no estado de California. Pouco antes do atentado, Kennedy estaba cos seus seguidores celebrando a vitoria nas eleccións primarias do estado de California, realizadas en plena carreira electoral para decidir quen sería o candidato demócrata nas eleccións presidenciais do mes de novembro daquel mesmo ano. Kennedy foi tiroteado mentres camiñaba pola cociña do Hotel Ambassador, onde se atopaba seguindo os resultados. As lesións producidas polo atentado foron graves abondo para provocar a súa morte, que se produciu no Hospital The Good Samaritan vinte e seis horas máis tarde. Sirhan Sirhan, un inmigrante de orixe palestina de 24 anos, foi declarado culpable do asasinato de Kennedy e condenado a morte, sentenza que foi posteriormente conmutada pola cadea perpetua.

A capela ardente do corpo de Kennedy instalouse en Nova York, concretamente na catedral St. Patrick, o cal permitiu que fose visitada por un gran número de persoas durante os dous días que precederon a un multitudinario funeral. O seu corpo atópase soterrado preto do seu irmán John no Cemitirio Nacional de Arlington. A súa morte supoxo un aumento da protección dos candidatos presidenciais por parte do Servizo Secreto dos Estados Unidos. Hubert Humphrey, vicepresidente saínte, foi nomeado candidato demócrata á presidencia, pero finalmente foi derrotado por Richard Nixon.

Do mesmo xeito que a morte do seu irmán, o asasinato de Robert Kennedy e as circunstancias que o envolven deron pé a un gran número de hipóteses e teorías conspiratorias. É un dos dous únicos senadores estadounidenses asasinados (o outro foi Huey Long).

Notas
-----

1. ↑  "A busboy kneels again next to RFK". *Los Angeles Times*.
2. ↑  Jud Etsy-Kendall, Emma Bowman, "The Busboy who Cradled a Dying RFK Recalls Those Final Moments", "NPR Storycorps", 1 de xuño de 2018

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Asasinato de Robert F. Kennedy Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Clarke, Thurston (27 de maio de 2008). *The Last Campaign: Robert F. Kennedy and 82 Days That Inspired America*. Macmillan. ISBN 978-0-8050-7792-6.
* Melanson, Ph.D, Philip H. (1 de xuño de 1991). *The Robert F. Kennedy Assassination: New Revelations on the Conspiracy and Cover-Up, 1968–1991*. Nova York: Shapolsky Publishers. ISBN 978-1561713240.
* Moldea, Dan E. (1995). *The Killing of Robert F. Kennedy: An Investigation of Motive, Means, and Opportunity*. Nova York: Norton. ISBN 978-0-393-03791-3.
* Witcover, Jules (1969). *85 Days: The Last Campaign of Robert Kennedy*. Nova York: Putnam. OCLC 452367.

### Outros artigos

* Asasinato de John F. Kennedy
**Antonio Pérez Gómez**, nado na Pobra do Caramiñal en 1893 e finado en México, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Santiago Pérez e irmán de José Juan Pérez Gómez. Mecánico especializado en construción e montaxe de maquinaria para fábricas de conservas. En 1929 patentou unha máquina de precintar e a construción da maquinaria. Tivo taller propio na Pobra do Caramiñal durante trinta e cinco anos e traballou en talleres Sanjurjo e do Ferrocarril en Vigo durante cinco anos. Militante do PSOE. Pola súa participación na folga xeral revolucionaria de 1934 estivo detido quince días en Santiago de Compostela. Co triunfo na Fronte Popular foi nomeado alcalde da Pobra do Caramiñal.

Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu na motora San José nº 2 xunto con outros 18 republicanos da ría de Arousa, o 27 de xullo cara a Matosinhos. De alí foron levados ao forte de Cascais en Caxía, onde os tiveron nunha especie de campo de concentración, ao lado do monte. De alí marchou cara Bordeos nun transatlántico francés que viña de América e facía escala en Lisboa, xunto con Manuel Porteiro, pasando logo a Madrid vía Cataluña. Formou parte do Batallón de Milicias Populares Gallegas e foi técnico de mecanización de proxectís na Subsecretaría de Armamento de Barcelona. Foi procesado na causa xudicial 1255/1937 aberta en Compostela por rebelión pola requisa nas minas de "Estañifera de Arosa". Tamén procesado e declarado en rebeldía na causa 4267/1938 aberta en Ferrol e declarado fuxido e en rebeldía. Despois da guerra pasou a Francia, onde estivo no campo de refuxio de Barcarès. Despois conseguiu saír para México e ao pouco tempo conseguiu levar a este país á súa muller e aos seus fillos.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**?** |  **Alcalde da Pobra do Caramiñal** 1936 | Sucesor:**José Barrera López** |

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Villaverde García, Elixio (1996). Autor-editor, ed. *Heroes e Mártires. A IIª República e a Guerra Civil no Barbanza*. ISBN 84-88967-61-6.

### Outros artigos

* Evasión do San José Nº 2

### Ligazóns externas

* 

* Antonio Pérez Gómez na páxina web *Nomes e Voces*.
* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20534307
* DSBE: 10202\_perez-gomez-antonio

 |
**Blwchfardd** (século VI) foi un dos bardos primeiros na tradición poética galesa. Ponse en relación co Vello Norte e a hengerdd. Era coetáneo, parece, de Aneirin e Taliesin.

Non se coñece sobre o bardo máis que o feito de que sería o primeiro bardo que cantou en Yr Hen Oledd, moi probabelmente. Tense a primeira noticia del en Nennio na súa Historia Brittonum nunha pasaxe sobre Ida, rei de Bernicia (547-579):

*Tunc Talhaern Tat Aguen in poemate claruit, et Neirin, et Taliessin, et Bluchbard, et Cian qui vocatur Gue[ni]th Guaut, simul uno tempore in poemate Brittanico claruerunt.*
*Daquela Talhaearn Tad Awen (no manuscrito* Talhaern Tataguen*) tivo fama en poesía, e Neirin e Taliessin e Bluchbard e Cian, que se chama Gueinth Guaut, nun mesmo momento tiveron fama na poesía británica*.
Non se conserva ningún poema seu.

Notas
-----

1. ↑  Ifor Williams (ed.), *Canu Taliesin*, t. ix.

| * v
* c
* e
Y cynfeirdd (s. VI) |
| --- |
|  Blwchfardd · Cian · Talhaern tad Awen · Taliesin · Aneirin
 | Y Ddraig Goch |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Arroz (homónimos).
Arroz glutinoso en follas de bananeira.
Arroz glutinoso con feixóns.
O **arroz glutinoso** (especie *Oryza sativa var. glutinosa* ou *Oryza glutinosa*) tamén denominado arroz pegañento, é un tipo de arroz de gran curto, oriúndo de Asia, que se torna particularmente pegañento despois da cocedura. Chámase *glutinoso* por ser pegañento e non conter glute. Por outra banda, cómpre non confundilo con outros tipos de arroz asiáticos que tamén se tornan pegañentos trala cocedura.

Cultivo
-------

O arroz glutinoso cultívase en Tailandia, no Xapón, no Vietnam, na China e en Laos. Estímase que 85% da produción total de arroz de Laos é deste tipo. Existen rexistros mencionando este arroz datados de hai preto de 1100 anos, nesta rexión. Na China, de acordo con lendas ancestrais, este tipo de arroz cultívase hai máis de 2000 anos. Tests químicos revelaron quese usou como ingrediente chave da argamasa da Gran Muralla Chinesa. Úsase en innumerábeis receitas do leste e sueste asiático, como, por exemplo, en Macau, na receita dos chamados pudins de arroz glutinoso (tamén coñecidos coma *lapas*), que se envolven en follas de bananeira.

Composición
-----------

O arroz glutinoso non contén glute, sendo por iso compatíbel con dietas exentas de glute (celiaquía). O que o distingue dos restantes tipos de arroz é a ausencia de amilosa (ou presenza de cantidades moi reducidas) e, tamén, a elevada concentración de amilopectina (os dous polisacáridos que constitúen o amidón). A amilopectina é responsábel da cualidade pegañenta do arroz glutinoso. Esta diferenza ten orixe nunha mutación que foi albo de selección artifical por parte dos agriculturores.

Pódese usar sen casca ou con casca. O arroz glutinoso sen casca posúe unha cor branca, mentres que o integral posúe unha cor rosada ou negra. Ambos os dous poden cocerse en gran ou triturarse e transforse en fariña, para seren cociñados coma unha pasta.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 03 de abril de 2009. Consultado o 03 de abril de 2014.
2. ↑  Kenneth M. Olsen e Michael D. Purugganan (2002). *"Molecular evidence on the origin and evolution of glutinous rice"*. Genetics 162: 941-950
3. ↑  Kenneth F. Kiple, Kriemhild Coneè Ornelas. *The Cambridge World History of Food*, 143

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***arroz glutinoso*** |

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Mochi
**Benno Roth**, nado en Riesa (Alemaña) o 25 de marzo de 1903 e finado en Seckau (Austria) o 6 de xaneiro de 1983, foi un padre bieito e historiador da igrexa.

Traxectoria
-----------

Benno naceu en Saxonia pero viña dunha familia de Estiria, estudando na abadía de Seckau desa rexión, onde acabou ingresando logo da súa graduación primeiro como novizo e logo como monxe e en 1929 ordenouse sacerdote e tamén tiña un doutoramento en historia. Foi profesor de alemán e historia na súa abadía desde 1934 ata 1972, con algunhas interrupcións debidas á guerra e desde 1946 foi membro da Comisión Histórica de Estiria. Publicou numerosos traballos de historia local e da igrexa, salientando *Seckau. Geschichte und Kultur 1164-1964. Zur 800-Jahr-Feier der Weihe der Basilika* (1964) e *Seckau. Der Dom im Gebirge. Kunsttopographie vom 12. bis zum 20. Jh* (1983).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q817982
* WorldCat
* VIAF: 5443994
* GND: 1226164609
* ISNI: 0000 0000 6139 8404
* LCCN: n86853572
* NKC: mzk2014806566
* NTA: 072323639
* SUDOC: 160182646

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Antonio Vázquez.
**Antonio Vázquez-Queipo Coste**, nado en Cuba o 8 de outubro de 1840 e finado en Madrid o 13 de marzo de 1900, foi un avogado e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Vicente Vázquez Queipo. Cursou a carreira de Dereito en Madrid ata o doutoramento. En 1864 regresou a Cuba, onde desempeñou os cargos de Tenente Fiscal da Audiencia da Habana, Asesor Letrado do Tribunal de Comercio de Cuba e Síndico Primeiro do Concello da Habana. Tamén foi conselleiro do Banco de España da Habana. Foi elixido deputado a Cortes polo distrito de Quiroga nas eleccións de 1879, volveu ser elixido deputado a Cortes polo distrito da Habana nas eleccións de 1886. Foi senador pola provincia de Porto Rico de 1881 a 1884, senador pola provincia de Puerto Príncipe de 1884 a 1886 e senador vitalicio dende 1889. Foi condecorado coa Gran Cruz de Isabel A Católica.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha no Congreso dos DeputadosArquivado 07 de marzo de 2016 en Wayback Machine.
* Ficha no Senado
* As Placas conmemorativas de Enrique Mayer Castro (III): Antonio Vázquez Queipo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20535923
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 118030
* Senadores de España (1834-1923): 3078

 |
antena (esquerda) e **anténula** (dereita) dunha lagosta.
Nos crustáceos denomínase **anténula**, ou **primeira antena**, a cada un dos apéndices da cabeza destes animais, situados no primeiro somito cefálico —metámero soldado—, postrerior ao ácron).

Estes apéndices son unirrámeos, aínda que nos malacostráceos teñan dous ou até tres flaxelos anelados.

As anténulas están constituídas por unha base, provista dun estatocisto, e dun flaxelo articulado que ten sedas olfactivas, polo que a súa función é sensorial.

Como excepción, nalgunhas especies as anténulas están adaptadas á prensión e/ou a locomoción.

Etimoloxía
----------

A voz anténula está formada pola raíz do substantivo antena, derivado do latín *antēnna*, coa adición do sufixo latino *-ula*, que indica diminutivo, debido a que son de moito menor tamaño que as anternas do segundo par.

**Esquema dun malacostráceo**.  
 No céfalon, debaixo do ollo, pódense ver a **anténula** e, debaixo, a antena.

Notas
-----

1. ↑  **anténua** *s f Zool* Cada unha das dúas antenas que teñen os crustáceos no primeiro segmento cefálico. No *Dicionario de galego*. Ir Indo Edicións, Vigo, 2004, ISBN 84-7680-504-7.
2. 1 2  anténula no *Diccionario Enciclopédico Vox 1*. © 2009 Larousse Editorial, S.L.
3. 1 2 3 4 5  Garrido, Carlos (1977): **antênula** (Arthropoda:Crustacea), no *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*.
4. ↑  anténula en Definiciona.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Garrido, Carlos (1977): *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*. A Corunha: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-87305-12-1.

### Outros artigos

* Antena (artrópodos)
* Apéndice (artrópodos)
* Crustáceos

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q29042973
* GEC: 0078809

 |
Os **alucinóxenos** son un certo tipo de drogas que causan alteracións profundas na percepción da realidade do usuario. Baixo a súa influencia, as persoas ven imaxes, escoitan sons e senten sensacións moi distintas ás propias da vixilia. Algúns alucinóxenos tamén producen oscilacións emocionais rápidas e intensas.

Son fármacos que provocan estados alterados de conciencia que afectan á percepción (alucinación) e varían a noción da propia identidade. Os seus efectos son moi variables, dependendo tanto da dose como das expectativas do suxeito e o ambiente que o arrodea durante a experiencia. Cando, por unha razón ou outra, o balance da experiencia resulta desagradable para o suxeito acostuma falarse coloquialmente de "mala viaxe".

| * v
* c
* e
Alucinóxenos disociativos |
| --- |
| 
* Dextrometorfano (DXM)
* Ketamina (Special K)
* Óxido nitroso
* Fenciclidina (PCP)
* Salvinorina-A
* Tiletamina
* Memantina

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q194270
* BNCF: 4066
* BNE: XX528192
* BNF: 11931998r
* EBID: ID
* FAST: 950651
* GEC: 0204385
* GND: 4134941-6
* JSTOR: hallucinogens
* LCCN: sh85058490
* MAG: 165868874
* NDL: 00562354
* NKC: ph114651
* SUDOC: 027233510
* Treccani: allucinogeno

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D006213
* MeSH: D27.505.696.388

 |
Antracita
A **antracita** é o carbón mineral de máis alto rango e o que presenta maior contido en carbono, até un 95%. É negro, brillante e moi duro, con iridacións e sonoro á percusión.

A súa densidade varía entre 1,2 e 1,8 g/cm3.

Debido ao seu baixo contido en materia volátil, a antracita presenta unha ignición dificultosa. Arde dando unha chama azul curta e con pouco fume. O seu poder calorífico varía entre 23 e 69 MJ/kg, lixeiramente inferior ao dos carbóns bituminosos.

Procede da transformación da hulla e formouse hai uns 250 millóns de anos, durante os períodos Carbonífero e Permiano, na era Primaria. É por tanto o carbón máis antigo e case sempre está metamorfizado.

Este carbón fósil está formado no paleozoico. Os principais depósitos de antracita áchanse na China e en Rusia.

Véxase tamén
------------

* Turba
* Lignito
* Hulla

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q182458
* AAT: 300015140
* BRE: 702132
* EBID: ID
* JSTOR: anthracite
* MAG: 47143284
* Mindat: 9434
* NDL: 00567887
* PSH: 4669

 |
Articulacións intercarpais
As **articulacións intercarpais** son un conxunto de articulacións do carpo, que forman parte do pulso.

Articulacións
-------------

Os oito ósos do carpo artéllanse entre si e cos ósos do antebrazo por encima e cos ósos do metacarpo por debaixo. 

### Fileira proximal

Na fileira proximal atópanse o escafoide, o óso semilunar, o óso piramidal e o óso pisiforme. Artéllanse entre si en atrodias. O escafoide, piramidal e semilunar están unidos por pequenos ligamentos anteriores, posteriores e interóseos. O ligamento intercarpal posterior une transversalmente o escafoide co óso semilunar e o óso semilunar co óso piramidal.

O ligamento intercarpal anterior une o escafoide co óso semilunar, e o óso semilunar co piramidal. É un ligamento menos forte que o posterior e atópase por debaixo do músculo flexor común fondo dos dedos e do ligamento radiocarpal anterior.

O ligamento intercarpal interóseo constitúe dúas bandas febrosas que unen o semilunar co escafoide e estes dous ósos co piramidal. Cobren as superficies superiores destes ósos e a parte máis superficial do ligamento, forma parte da membrana sinovial do pulso.

Outros pequenos ligamentos manteñen unido o óso pisiforme ao piramidal.

### Fileira distal

A fileira distal do carpo está composta polo óso trapecio, óso trapezoide, óso grande e o óso ganchudo. Están unidos entre si por ligamentos moi pequenos. O ligamento posterior ten tres feixes, que unen o óso grande co óso trapecio e o óso grande co ganchudo. O ligamento anterior ten tres feixes distribuídos da mesma maneira, pero pola parte anterior do carpo.

O ligamento interóseo ten outros tres feixes, máis delgados que os do interóseo da fileira proximal. Un une o óso grande co ganchudo (que é o máis forte). Outro une o grande e o trapecio e o último une o trapecio co trapezoide.

### Articulación mediocarpal

*Artigo principal**:* Articulación mediocarpal.
É a articulación das fileiras do carpo entre si.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Gray. Anatomy of the human body* *(en inglés)*. Edición de 1918 de dominio público.

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D050824
* MeSH: A02.835.583.405.174

 |
A **arsenopirita** (tamén chamada **pirita arsenical** ou **mispíquel**) é un mineral da clase dos sulfuros cuxa fórmula química é **FeAsS** e que cristaliza no sistema monoclínico.

Aspecto
-------

A arsenopirita aparece normalmente en forma de cristais dodecaédricos e prismáticos, aínda que tamén o fai en forma de masas amorfas. Son típicas as maclas por compenetración en forma de punta de lanza ou en forma es estrela (crecemento acicular). A súa cor é agrisada.

Lugares onde se atopa
---------------------

Aparece con frecuencia en depósitos sulfurosos asociada a minerais como a pirita, a calcopirita, a pirrotina ou a siderita.

Usos da arsenopirita
--------------------

A arsenopirita emprégase para a fabricación de aliaxes metálicas e de vidro, en aplicacións médicas, en insecticidas, en pirotecnia e para a elaboración de pigmentos.

Outros sulfuros
---------------

Outros minerais nos que a presenza de xofre é destacada son:

A marcasita, a pirita, calcopirita, a pirrotina, a galena e o cinabrio.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q191939
* AAT: 300386565
* BRE: 1831671
* EBID: ID
* GEC: 0080831
* MAG: 2780756512
* Mindat: 12138

 |
| *Articulacións interfalánxicas* |
| --- |
|  |
| Ligamentos e articulacións metacarpofalánxicas e interfalánxicas. |
|
|
| Latín | *articulationes interphalangeae manus* |
|
| Gray's | *pág.333* |
|
|
|
|
|
|
|
|

As **articulacións interfalánxicas** da man son un conxunto de articulacións que artellan as falanxes entre si, unindo a falanxe proximal coa falanxe intermedia e esta coa falanxe distal. As articulacións máis superiores ou proximais (falanxe proximal e intermedia) son moi semellantes ás inferiores ou distais (falanxe intermedia e distal), pero posúen unha maior mobilidade.

Permiten movementos de flexión e extensión. A flexión prodúcea o músculo flexor común fondo dos dedos da man ao actuar sobre a articulación proximal e distal e a través do músculo flexor común superficial actuando sobre a falanxe proximal. O dedo polgar flexiónao o músculo flexor longo do polgar.

A flexión prodúcena nos dedos II a V os músculos interóseos da man e os músculos lumbricais. No caso do dedo polgar, exténdeo o músculo extensor longo do polgar.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Gray. Anatomy of the human body* *(en inglés)*. Edición de 1918 de dominio público.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2941792
* MAG: 2778733100

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 35285
* NCIt: C32868
* TA: A03.5.11.601
* Uberon: 0007722
* UMLS: C0016125

 |