Martínez de la Rosa, principal creador do Partido Moderado.
O **Partido Moderado** ou **Partido Liberal Moderado** era a principal organización política española en liza polo poder no reinado de Isabel II (1833-1868). O nome procede do acordo tácito coa rexente María Cristina de Borbón-Dúas Sicilias para mante-la orde social. Tamén foi coñecido como **Partido Estatutista**, porque defenderon o Estatuto Real de 1834, aprobado por Francisco Martínez de la Rosa. A outra organización política rival que se lles opuña era o Partido Progresista. Ámbalas dúas organizacións eran liberais e dinásticas ou isabelinas —é dicir, defensoras da liña dinástica borbónica representada por Isabel II fronte aos carlistas—.

Traxectoria
-----------

Os *moderados* ou *liberais moderados* son a continuación dos *doceañistas* do Trienio Liberal (opostos aos *exaltados* ou *vinteañistas*) que nos últimos anos do reinado de Fernando VII levaron a cabo unha aproximación aos elementos menos absolutistas próximos ao poder. Trala morte do rei, apoiaron a sucesión de Isabel (a filla máis vella do rei, unha nena de tres anos) baixo a rexencia da raíña nai (María Cristina de Borbón-Dúas Sicilias) e esta sempre procurou mantelos no poder. Do sistema político quedaron afastados os carlistas (partidarios dun absolutismo rigoroso e do Antigo Réxime representado pola sucesión do varón con máis dereito: o infante Carlos María Isidro de Borbón).

O partido créase en 1834, arredor da presidencia de Francisco Martínez de la Rosa, que recolle dende absolutistas que apoiaron a Fernando VII, até carlistas arrepentidos e xente nova da clase media que é rexeitada polos vellos progresistas. Tras uns anos de predominio progresista, ocupou o poder de forma continuada durante a chamada *Década moderada* (1843-1854) baixo o liderado do xeneral Narváez, e tralo Bienio progresista (1854-1856) volveu ao poder aliado á Unión Liberal. 

Ramón María Narváez.
Trala revolución de 1868, e a Constitución de 1869 non obtivo representación nas novas Cortes e perdeu todo o seu poder. Unha vez rematado o sexenio democrático e restaurada a monarquía en 1874, a maior parte dos moderados acabarían entrando no Partido Liberal-Conservador, baixo a dirección de Cánovas del Castillo que artellou manobras para dividilo e absorvelo e converterse no líder do bloque monárquico conservador.

Ideoloxía
---------

As súas ideas principais eran:

* Fortalecemento do poder real.
* Capitalismo puro.
* Paz interna nacional.
* Centralismo total, localizado en Madrid.

Apoios
------

Durante a súa existencia tivo o apoio do exército (os *espadones* moderados, como o xeneral Narváez), dunha burguesía enriquecida polas desamortizacións e as novas actividades económicas, dos terratenentes (unha aristocracia tradicional presente nas zonas latifundistas de Andalucía e a Meseta) e dunha parte importante da chamada clase media (a autodenominada "*xente de orde*") composta por intelectuais de prestixio, altos funcionarios e profesionais.

Economicamente tendían a defender o librecambismo que permitía a exportación dos excedentes agrícolas, o que se favorecía os intereses das súas bases sociais. Electoralmente defendían o sufraxio restrinxido ou sufraxio censitario (que limitaba o censo electoral aos máis ricos, esixindo un determinado nivel de propiedade ou o pagamento dunha certa cantidade de impostos para obte-la condición de elector).

Unha vez derrotado o carlismo, o pacto que supuxo o remate da guerra (abrazo de Bergara) permitiu que algúns dos seus membros máis moderados e condescendentes se incorporaran ao partido. O mesmo ocorreu coa maior parte do clero (moi presente na contorna da raíña) despois do Concordato de 1851, aínda que a corrente denominada neocatólicos (a corrente católica-conservadora do partido moderado) mantívose como unha opción diferenciada e apoiou, en moitas ocasións, a opción carlista.

Notas
-----

1. ↑  Urigüen, Begoña (1986). *Orígenes y evolución de la derecha española: el neo-catolicismo*. Madrid: CSIC-Centro de Estudios Históricos. p. 78. ISBN 84-00-06157-8.
2. ↑  Varela Ortega, José (2001). *Los amigos políticos: partidos, elecciones y caciquismo en la Restauración (1875-1900)*. Madrid: Marcial Pons Historia. p. 117. ISBN 84-95379-13-9.
3. 1 2  Gómez Ochoa, Fidel (1998). "El conservadurismo liberal español y el italiano durante la formación del Estado liberal: 1848-1876. Un análisis comparado del Partido Moderado y la Destra Storica". En Casmirri, Silvana; Suárez Cortina, Manuel. *La Europa del sur en la época liberal: España, Italia y Portugal: una perspectiva comparada*. Santander: Universidad de Cantabria/Università di Cassino. pp. 177–201. ISBN 84-8102-204-7.
4. ↑  Ortí Lara, J.M. (1881). "La política cristiana es una". *La Ciencia Cristiana* (XVII): 503–525.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Cánovas Sánchez, Francisco; Jover Zamora, José María (1982). *El Partido Moderado.* Madrid*:* Centro de Estudios Constitucionales. ISBN 84-259-0665-2.
* Cánovas Sánchez, Francisco (1979). *Los generales y el Partido Moderado (1843-1854): contribución al estudio de un problema básico de la época isabelina*. Revista de la Universidad Complutense, ISSN 0210-7872, n.º 116, (ejemplar dedicado a: Estudio de historia moderna y contemporánea. Homenaje a D. Jesús Pabón III), pp. 105–122.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2054678
* WorldCat
* VIAF: 149508843
* BNE: XX20612
* EBID: ID
* GEC: 0049202

 |