**María Teresa de las Mercedes Wilms Montt**, nada en Viña del Mar o 8 de setembro de 1893 e finada en París o 24 de decembro de 1921, foi unha escritora, poeta e anarcofeminista chilena, tamén coñecida como **Thèrése Wilms Montt**, **Tebal** e **Teresa de la Cruz**. Foi descrita como "encarnación da aberrancia sexual e da profecía social".

Traxectoria
-----------

### Primeiros anos

Foi a segunda filla entre as seis fillas (Luz Teresa Rosa, María Inés, Carolina Isabel, Carmen, Victoria Margarita e Ana Esperanza) do matrimonio de Federico Guillermo Wilms y Brieba (1867-1943), suposto descendente da realeza prusiana, e Luz Victoria Montt y Montt (1870-1917), bisneta do presidente da república Manuel Montt. Tiña ascendencia alemá por parte de pai e catalá de Xirona por parte de nai. Tivo unha esmerada educación por parte de institutrices e titores privados, segundo as regras da época destinada a manter un matrimonio e o protocolo da alta sociedade, sen contar co seu carácter rebelde que axiña manifestou. Con facilidade para as linguas, aprendeu francés (idioma en que escribiu os seus diarios), inglés, italiano, portugués e un pouco de alemán.

En 1910, con dezasete anos, casou con Gustavo Balmaceda Valdés, sobriño do presidente José Manuel Balmaceda, en contra da vontade da súa familia e da do seu escollido. En Santiago integrouse na activa vida cultural da cidade. Os celos e o alcoholismo do seu marido provocáronlle graves conflitos familiares. O matrimonio tivo dúas fillas, Elisa, chamada "Chita" (1911), e Sylvia Luz (1913).

Entre 1912 e 1915 residiu en Iquique en pleno auxe salitreiro por razóns de traballo do seu marido. Alí comezou a súa relación con feministas e sindicalistas e observou os novos movementos dos reformistas. Entrou na masonaría e fixo as súas primeiras publicacións na prensa da cidade co pseudónimo de Tebal.

Tralo seu regreso a Santiago, o seu esposo descubriu a relación que ela mantiña con Vicente Balmaceda Zañartu, primo de Gustavo, ao que nos seus diarios chamaba poeticamente "Vicho", "Mi amante ídolo" ou "Jean", e que pouco a pouco se converteu na inspiración dos seus primeiros escritos. Un tribunal familiar recluíuna o 18 de outubro de 1915 no convento do Precioso Sangue, onde intentou duicidarse o 29 de marzo do ano seguinte.

### Viaxes

*Retrato de Teresa de la Cruz* por Julio Romero de Torres (1920)
En xuño de 1916, Vicente Huidobro axudouna a fuxir do convento e marcharon xuntos a Buenos Aires. Grazas á súa permanencia nesta gran cidade que comenzaba a destacar pola súa intelectualidade cosmopolita, desenvolveu novas amizades cos escritores Victoria Ocampo, Jorge Luis Borges e Pelegrina Pastorino (*Péle*) e viviu a revolución da moda feminista, que lle presentou a posibilidade de levar pantalóns. Esta corrente tivo un enorme impacto nela.

Na capital arxentina inaugurou a súa carreira literaia, publicando en 1917 os seus libros *Inquietudes sentimentales* e *Los tres cantos*. En agosto dese ano, Horacio Ramos Mejía, mozo de 20 anos e un dos seus namorados, suicidouse fronte a ela (en 1919 publicou *Anuarí*, poemario dedicado a el). Tras esta traxedia, partiu no barco *Vestris* a Nova York para colaborar coa Cruz Vermella durante a primeira guerra mundial, mais:

> 
> 
> Non me deixaron desembarcar e encerráronme con chave no camarote... por graves sospeitas de espionaxe ao serivzo alemán. [...] O día 4 [de xaneiro de 1918], a causa da primeira letra do meu apelido, fun a última en desfilar ante a presenza dun empregado que acompañado de detectives e oficiais revisaba os pasaportes [en illa Ellis]. Ao ler o meu nome o representante da autoridade *yankee* miroume da cabeza aos pés, e sen facerme pregunta ningunha, ordenou en voz alta a un subalterno que me acompañará en calidade de detida.
> 
> 

### En Europa

Tras ser acusada de espía foi deportada a España, onde se integrou na bohemia madrileña e frecuentou o café Pombo. Presentada por Joaquín Edwards Bello, coñeceu os escritores Ramón Gómez de la Serna, Enrique Gómez Carrillo e, principalmente, Ramón María del Valle-Inclán, que prologou os libros que publicou no país. Alí saíron á luz *En la quietud del mármol* e *Mi destino es errar*, como Teresa de la Cruz. Na capital española retratárona os pintores Julio Romero de Torres e Anselmo Miguel Nieto.

Tras errar por Buenos Aires, Sevilla, Córdoba e Granada, estableceuse en París en 1920. Alí volveu encontrarse coas súas fillas despois de cinco anos de non velas. Cando as nenas regresaron a Chile, a dor da nova separación provocoulle unha terrible depresión que a levou ao suicidio. Faleceu o 24 de decembro de 1921 por unha sobredose de veronal aos 28 anos de idade. Está enterrada na división 82 do cemiterio do Père-Lachaise.

Na cultura popular
------------------

A cineasta chilena Tatiana Gaviola rodou un filme baseado na vida da escritora, *Teresa*, estreado o 11 de xuño de 2009.

Obras
-----

* *Inquietudes sentimentales*, Buenos Aires, 1917.
* *Los tres cantos*, Buenos Aires, 1917.
* *En la quietud del mármol*, Casa Ed. Blanco, Madrid, 1918.
* *Anuarí*, Casa Ed. Blanco, Madrid, 1919.
* *Cuentos para hombres que son todavía niños*, Buenos Aires, Argentina, 1919.
* *Lo que no se ha dicho*, antoloxía, Editorial Nascimento, Santiago de Chile, 1922.
* *Obras completas*, compilada por Ruth González-Vergara, Editorial Grijalbo, Barcelona, 1994.

Notas
-----

1. ↑  Richards, Keith John (20 de xullo de 2011). *Themes in Latin American Cinema: A Critical Survey*. McFarland. p. 181. ISBN 978-0-7864-8918-3. Arquivado dende o orixinal o 26 de xaneiro de 2020. Consultado o 5 de marzo de 2021.
2. ↑  Ruth González-Vergara. *Teresa Wilms Montt: Un canto de libertad*, Penguin Random House Grupo Editorial Santiago de Chile, 2011 Google Books ten dispoñibles en liña fragmentos deste libro; consultado o 30 de setembro de 2017
3. ↑  *Marcas identitarias* (en Spanish). Editorial Cuarto Propio. p. 97. ISBN 978-956-260-392-8. Arquivado dende o orixinal o 2020-01-26. Consultado o 2021-03-05.
4. ↑  Subercaseaux, Bernardo (1 de xaneiro de 1997). *Historia de las ideas y de la cultura en Chile* (en Spanish). Editorial Universitaria. p. 109. ISBN 978-956-11-1707-5. Arquivado dende o orixinal o 21 de xuño de 2020. Consultado o 5 de marzo de 2021.
5. ↑  Gazmuri R. Cristián (11 de xaneiro de 2012). *Histografía chilena (1842–1970) II*. Penguin Random House Grupo Editorial Chile. pp. 267–. ISBN 978-956-347-127-4. Arquivado dende o orixinal o 15 de decembro de 2019. Consultado o 5 de marzo de 2021.
6. ↑  Steenhuis, Aafke (2007). *La travesía del salitre chileno: de la pampa a la tierra holandesa* (en castelán). LOM Ediciones. p. 46. ISBN 978-956-282-942-7. Arquivado dende o orixinal o 2020-06-21. Consultado o 2021-03-05.
7. ↑  «Destino errante y trágico», *Memoria Chilena*, s/f; acceso 30.09.2017
8. ↑  May, Catalina (21 de xuño de 2009). "La encantadora aristócrata que se pasó a su clase por la raja". *The Clinic*. Arquivado dende o orixinal o 6 de outubro de 2014. Consultado o 2 de outubro de 2014.
9. 1 2 3 4  "Narran la Historia de la Escritora Teresa Wilms Montt". *Chile.com*. Arquivado dende o orixinal o 6 de outubro de 2014. Consultado o 1 de outubro de 2014.
10. ↑  González-Vergara, Ruth (1 de xaneiro de 1993). *Teresa Wilms Montt: un canto de libertad : biografía* (en castelán). Grijalbo. p. 122. ISBN 9789562580298. Arquivado dende o orixinal o 15 de febreiro de 2017. Consultado o 5 de marzo de 2021.
11. ↑  Garlitz, Virginia Milner. "The Last Muse of the Marqués de Bradomín ?". *elpasajero.com*. Arquivado dende o orixinal o 23 de setembro de 2015. Consultado o 2 de outubro de 2014.
12. ↑  "También para ellos" (PDF). *letrasdechile.cl* (en Spanish). p. 11. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de marzo de 2016. Consultado o 2 de outubro de 2014.
13. ↑  "Cuentos para los hombres que son todavía niños [microform] (1919)". Buenos Aires: Otero & Co. Consultado o 2 de outubro de 2014.
14. ↑  Lamperein, Lina Vera; Vieira, Ana María; Molina, Paz (2008). *Presencia femenina en la literatura nacional: una trayectoria apasionante, 1750-2005* (en castelán). Editorial Semejanza. p. 80. ISBN 978-956-7590-46-9. Arquivado dende o orixinal o 2017-04-17. Consultado o 2021-03-05.
15. ↑  Biblioteca Nacional de Chile
16. ↑  "Nueva película chilena narra la vida de la poetisa Teresa Wilms Montt". Arquivado dende o orixinal o 19 de xuño de 2009. Consultado o 19 de xuño de 2009.
17. ↑  "La rebeldía y tragedia de Teresa Wilms Montt llegan al cine". *La Tercera*. Arquivado dende o orixinal o 05 de abril de 2016. Consultado o 26 de xuño de 2021.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Teresa Wilms Montt Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Teresa Wilms Montt en Memoria Chilena
* Blog con minibiografía y fragmentos de su segundo diario
* A Teresa Wilms Montt (poema de Sergio Fritz)

* Portal:Feminismo
* Portal:Muller

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9086143
* WorldCat
* VIAF: 21366442
* BNE: XX4885947
* BNF: 13166103r
* FAST: 337435
* GND: 1060663341
* ISNI: 0000 0000 3513 6910
* LCCN: n94029971
* NTA: 134286766
* OL: OL638387A
* PTBNP: 1762289
* SUDOC: 241349400
* WikiTree: Wilms\_Montt-1

 |