O retrato ecuestre de ***Carlos V en Mühlberg*** é un cadro pintado ó óleo sobre lenzo polo pintor veneciano Tiziano Vecellio en 1548. Mide 335 cm de alto e 283 cm de ancho. Exhíbese no Museo do Prado de Madrid que o mercou en 1827.

Foi realizado entre abril e setembro de 1548, mentres o artista estaba na corte imperial de Augsburgo. O artista veneciano realizouno para representar ó emperador do Sacro Imperio Romano e rei de España, Carlos V, como triunfador na batalla de Mühlberg (24 de abril de 1547) contra os exércitos protestantes da Liga de Esmalcalda. Tanto a armadura como o arnés están gardados na Real Armería de Madrid.

É un cadro de extraordinario valor histórico e que se converteu nun modelo da iconografía ecuestre dos Austria exercendo unha grande influencia na época barroca. Panofski o caracteriza como "o primeiro retrato ecuestre autónomo -nin alegórico nin cerimonial- da historia da pintura".

Contexto
--------

O retrato foi encargado por María de Austria, raíña de Hungría e irmá do emperador, e nel Carlos V especificou como quería ser retratado. O emperador era consciente da importancia do retrato para determinar como era visto polos demais e apreciou non só o dominio de Tiziano como pintor senón tamén o xeito en que o artista o presentou como gobernante.

Tiziano coñeceu persoalmente a Carlos V e xa lle realizara varios retratos e como o pintor era un home intelixente e de trato doado tivo unha forte amizade co emperador até o punto de provoca-la inquedanza por parte dos cortesáns deste pois un humilde pintor contaba coa súa confianza. Mentres, o emperador estaba en Augsburgo tratando asuntos políticos, Tiziano obtivo un apartamento próximo ao seu e permitiulle un acceso doado e frecuentes reunións para realiza-lo cadro.

Descrición
----------

O cadro conmemora a vitoria de Carlos V na batalla de Mühlberg, ocorrida o ano anterior. Amosa ó emperador dacabalo, detido fronte ó río Elba; detrás del, só un bosque. Tanto a luz como as cores son cálidas, vermellos, ocres. A faciana do emperador está seria e impasible. Tiziano foi moi hábil, ó suavizar os trazos menos agraciados do monarca (o prognatismo).

Vencedor en Mühlberg, é un retrato que resulta o mellor exemplo da longa colaboración artística coa monarquía española. Representa o mito do poder ó que se outorga unha carga heroica. Na súa faciana parece adiviñarse a vitoria e un perfil inconfundible centra unha extraordinaria harmonía cromática de escintileos vermellos. A figura, como encerrada na súa armadura, en contraste co campo abatido parece perder o humano en favor daquel mito do poder real.

Neste retrato ecuestre, o emperador móstrasenos como un «soldado de Cristo» en defensa da cristiandade atacada dende o seu propio interior polo protestantismo. Leva unha longa lanza, que lembra a San Xurxo (quen segundo a lenda matou a un dragón, besta asociada á herexía) e unha pistola de roda no arzón. De todos os xeitos, a pintura non quixo facer énfase na derrota militar, e a paisaxe do fondo é plácida, sen tropas nin representación algunha dos inimigos derrotados.

Nesta obra, Tiziano sintetiza os antigos ideais cabaleirescos de Borgoña, que o emperador coñecía, xunto con abondosas referencias ó mundo clásico. Carlos V adoitaba ser chamado *Cesar Carolus*, nun afán por relacionalo cos emperadores romanos. Tiziano combina os estereotipos de cabaleiro medieval e de caudillo imperial, e crea desta maneira o mellor resumo dunha imaxe pública tan complexa como foi a de Carlos V, quen tiña que xestionar e manter unido un imperio transoceánico con múltiples linguas e culturas.

### Modelos de inspiración

Para a realización da obra, Tiziano parte da representación tradicional do xinete dacabalo, no cal o animal ergue as patas dianteiras. Así aparece en modelos anteriores como coma na estatuaria romana (*Estatua ecuestre de Marco Aurelio*), ou en imaxes ecuestres do Renacemento (coma os gravados de Hans Burgkmair e, posiblemente, o gravado de Durero de 1513 titulado *o Cabaleiro a Morte e o Diaño o Cabaleiro*). En troques, Tiziano, modifica lixeiramente ese modelo por canto, na súa obra, o cabalo semella ir ao galope tendo, soamente, as dúas patas traseiras tocando o chan, mentres o emperador sostén as rendas lixeiramente, ergueitas, pero a gusto, o que indicaría a súa capacidade como xinete avanzado. 

Tiziano reflicte máis claramente a influencia da obra de Durero. Nel, o cabaleiro cabalga por bosques escuros, cruzándose con figuras que representan o mal (o Diaño con fociño de porco) e a morte, que monta un cabalo fraco. Pola contra, Carlos emerxe dunha zona boscosa escura a unha paisaxe aberta, e amosa unha certa melancolía.

* *O cabaleiro, a morte e o diaño*; Durero (1513).
* *Retrato ecuestre do emperador Carlos V*; Anton van Dick (1620).
* *Retrato ecuestre do primeiro duque de Wellington*; Goya (1810)

Conservación
------------

Unha anécdota repetidamente contada é que o lenzo foi derrubado polo vento mentres se secaba, resultando danado na grupa do cabalo. A fenda, contan, foi reparada por outro artista, Christoph Amberger. As radiografías confirman a existencia de tal dano.

Conservado nos diferentes palacios reais que o rei se fixo construír en España, o cadro sufriu o incendio do Alcázar de Madrid en 1734. Atribúese a ese sinistro o escurecemento da zona inferior, onde as cores da terra e a herba vense queimadas e reducidas a un ocre escuro. Afortunadamente, as partes esenciais consérvanse mellor e actualmente aprécianse en todo o seu esplendor, grazas a unha restauración efectuada en 2000-01. A obra pasou, cunha parte importante da colección real española, ó Museo do Prado no século XIX, onde se exhibe.

Influencia
----------

Moitos retratos ecuestres posteriores de monarcas e gobernantes amosan unha débeda con este retrato de Tiziano. As obras máis evidentes e coñecidas inclúen o *Retrato de Carlos I a cabalo* (1620) de Anton van Dyck, que inclúe moitas das ideas de Tiziano. Tamén se pode incluír o *Retrato ecuestre do primeiro duque de Wellington* (1810) de Goya, que elimina a presenza de heroísmo e presenta unha figura illada e reducida, mesmo empequenecida en comparación coa súa montura, case encollida pola paisaxe que o arrodea e cargando contra unha paisaxe escura.

Notas
-----

1. ↑  Antonio & Riello (2012), p. 16
2. ↑  "Carlos V en la Batalla de Mühlberg". *museodelprado.es*. Arquivado dende o orixinal o 23-03-2019. Consultado o 10-04-2019.
3. ↑  Grancsay (1949), p. 123
4. ↑  Rodríguez Moya, Inmaculada (2003). *La mirada del virrey: iconografía del poder en la Nueva España* (en castelán). Castellón: Universitat Jaume I. p. 40. ISBN 84-8021-418-X.
5. ↑  Panofski (2003), p. 94
6. ↑  Kaminski (2007), pp. 36-37
7. ↑  Jones, Jonathan (08-11-2003). "Charles V on Horseback, Titian (c1548)". *theguardian.com* (en inglés). Consultado o 11-04-2019.
8. ↑  Braham, Allan (Decembro 1966). "Goya's Equestrian Portrait of the Duke of Wellington". *The Burlington Magazine* **108** (765): 618–621. ISSN 0007-6287. JSTOR jstor.org/stable/875108.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Carlos V dacabalo en Mühlberg***  |

### Bibliografía

* Antonio, Trinidad de; Riello, José (2012). *Guía de visita. Museo del Prado* (en castelán). Madrid: Museo del Prado. ISBN 978-84-8480-137-5.
* Cirlot, L. (dir.) (2007). *Museo del Prado II*. Col. «Museos del Mundo» Tomo 7 (en castelán). Madrid: Espasa. ISBN 978-84-674-3810-9.
* Grancsay, Stephen (Decembro 1949). "A Parade Shield of Charles V". *Metropolitan Museum of Art Bulletin* **8** (4): 123–132. ISSN 0026-1521. doi:10.2307/3257418.
* Kaminski, Marion (2007). *Tiziano* (en inglés). Postdam: Ullmann. ISBN 978-3-8331-3776-1.
* Panofski, Erwin (2003). *Tiziano. Problemas de iconografía* (en castelán). Madrid: Akal. ISBN 84-460-1501-3.

### Outros artigos

* Tiziano

### Ligazóns externas

* Ficha no Museo do Prado: Emperador Carlos V, a caballo, en Mühlberg, El [Tiziano]
* Comentario en vídeo, no Museo do Prado.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1123378
* EBID: ID

 |