**Manuel Torres Martínez**, nado en Marín o 17 de xuño de 1901 e finado na mesma vila o 10 de maio de 1995, foi un mestre e pintor galego. Recibiu a Medalla Castelao en 1990.

Traxectoria
-----------

Recibe as primeiras ensinanzas de debuxo aos sete anos e, dende aquela, mostra unha grande inquietude pola pintura. Alterna os seus estudos de Maxisterio coa súa afección artística e literaria. No seu primeiro destino como mestre, en Campo Lameiro, ten a oportunidade de sentir de preto os problemas do mundo rural e isto, unido ó ambiente mariñeiro do que procede e ó feito de ser un gran coñecedor da obra de Castelao e da xeración Nós, esperta nel a conciencia da problemática social galega, que se converte nunha constante temática da súa obra.

En 1925 foi trasladado a Canido, na parroquia viguesa de Oia, e asiste aos faladoiros do Café Derby, onde coñece diferentes persoeiros que inflúen na súa formación, como Rafael Dieste, Carlos Maside, Valentín Paz Andrade, Blanco Torres. Neses anos, ademais, comeza a realizar labores gráficos en *Faro de Vigo* e a colaborar na revista bonaerense *Céltiga*.

En 1927 a Deputación de Pontevedra concédelle unha bolsa para completar a súa formación en Madrid; na capital asiste a clases de debuxo e pintura, visita museos, coñece a ilustradores da prensa local, entre eles Lluís Bagaria e Federico Ribas, que deixan nel, igual que antes fixeran Castelao e Maside, unha pegada importante, e participa na Exposición Colectiva de Arte Galega. Tras unha curta estancia en Galicia, volve a Madrid en 1929 e realiza unha serie de viñetas para *El Sol* e *La Libertad*. De regreso en Vigo, en 1930, colabora en *El Pueblo Gallego*. Nestes traballos gráficos, que desenvolve ata a Guerra Civil, o tema principal é o pobo, os personaxes son tipos populares e os diálogos van da crítica social e política ó filosófico e coloquial. O carácter lineal destas creacións procede da influencia do modernismo europeo e é unha característica xeral na caricatura da época. Os trazos grosos e profundos reforzan a expresividade das figuras e danlle un carácter persoal ó debuxo, que é de formas pesadas, redondeadas e volumétricas. Nesta época Torres tamén se interesa polo gravado, realizando coa técnica do linóleo diversos traballos para as revistas *Cristal* e *Spes*, como El puerto pesquero ou Mujer con cesta en la cabeza.

En 1930 presenta dous cadros na mostra da sala Goya do Círculo de Belas Artes de Madrid e a súa obra pictórica comeza a ser apreciada. O coñecemento das vangardas non o arrastra e vese máis atraído pola pintura europea de entreguerras; esta corrente inflúe poderosamente na obra de Torres, para quen pintar a realidade convértese nun medio de chegar ao significado esencial das cousas.

Entre 1931 e 1933 goza doutras pensións da Deputación pontevedresa, que lle permiten viaxar a París. En 1932 realiza, ademais, a súa primeira mostra individual en Marín e o seu cadro *El buzo* foi admitido na Exposición Nacional de Belas Artes de Madrid. En 1933 expón xunto ao escultor Xosé Eiroa no Casino de Vigo e envía algúns cadros ás exhibicións colectivas que teñen lugar en Compostela durante as festas do Apóstolo. Torres séntese atraído pola escultura, aínda que a súa produción neste xénero non é abundante. Nos seus traballos (o primeiro é de 1934) aparecen tipos populares, as formas ríxidas e macizas do romántico, a inxenuidade do pobo e, como no debuxo, unha tendencia á expresividade. Fai tallas en madeira, algúns fundidos en bronce, bosquexos para a fábrica de cerámica celta de Pontecesures ou un busto de José Trasande.

A súa afinidade ideolóxica co grupo dos Renovadores márcao politicamente e, entre 1941 e 1942, foi castigado co traslado á escola de Petán (A Cañiza), aínda que non ocupa este posto e permanece inactivo ata recuperar a súa praza en Marín, onde continúa ata a súa xubilación. Neses anos, polas súas inquietudes culturais e artísticas, relaciónase cos intelectuais pontevedreses e participa no faladoiro do Café Saboy, realizando un importante labor gráfico e literario nas revistas do momento: *Logos*, Spes, *Mar*, *Finisterre* e *Sonata Gallega*, entre outras.

Obra
----

Tralas primeiras experiencias co óleo e a acuarela, Torres inicia unha nova andaina pictórica, na que os coñecementos e influencias adquiridos durante a súa formación en Vigo e Madrid comezan agora a ordenarse sistematicamente. Esta etapa ábrese cunha técnica que el denomina óleos monotipos, unha especie de gravados dunha soa tirada, feitos sobre cristal, nos que une neles os valores do óleo e os da imaxe impresa. Ofrece nestas obras un expresionismo esperpéntico que se aproxima, en ocasións, á elementalidade neofigurativa de Dubuffet ou á que Antonio Saura fai nos anos 60. Nun segundo momento, na década dos 50, relaciónase co expresionismo abstracto de Willen de Kooning, desgarrando ás poutadas a figura humana, aínda que sen afastarse dela. Non hai que esquecer, por outra parte, o contacto de Torres co mundo infantil e o carácter de divertimento que para el teñen estas pezas ou as obras de carácter abstracto, realizadas con esta técnica.

A partir de 1951 crea unha serie de debuxos ao pastel, nos que prescinde da policromía e só emprega brancos, negros, ocres e sanguinas. Neles aparecen personaxes e apuntamentos da vida diaria que xa mostrara nas súas viñetas e que agora son máis complexos e elaborados, como Leiteiras, Pescantinas ou Parexa parolando. En 1957 expón as súas obras na Arxentina e colabora na revista bonaerense Galicia Emigrante, onde publica o conto "A égoa de don Leandro". Así mesmo, entre 1956 e 1977 pinta un conxunto de viñetas para o almanaque agrícola da empresa galega Zeltia e en 1962 retoma o seu traballo como humorista en La Voz de Galicia.

Na década dos 60 logra os seus mellores óleos, Siesta, Peixeiras, Mujer sentada ou Descanso, nos que exalta a muller campesiña galega e nos que tende ás formas poscubistas, que en ocasións se volven xeométricas. As súas figuras son monumentais, pesadas, de formas rexas e con volumes ben delimitados, recordando a obra picassiana dos anos 20; ademais, matízaas coa espátula, de aí esa especie de rugosidades tan características, suxerindo o volume, a densidade da materia e a estrutura compositiva. Emprega as cores máis vivas e o debuxo máis conciso e expresivo nos primeiros planos e, ás veces, dálles un certo carácter de bosquexo ás figuras, cuxa rudeza se acentúa polas características caricaturescas dos seus debuxos satíricos, como en Romería.

A paisaxe é outro tema constante na súa obra. Pinta cadros de factura impresionista, cheos de frescura e onde as formas se disolven na cor. Son, xeralmente, o resultado dun modo subxectivo de ve-las cousas, tendo nalgúns casos unha gran carga anímica, e neles emprega pinceladas liviás e palpitantes superpostas sobre longas manchas de tinta.

Coa acuarela, técnica moi empregada polo pintor, consegue unha extraordinaria finura e penetración psicolóxica da terra galega. Fronte á pastosidade como elemento expresivo dos seus óleos, neste caso obtén a súa principal arma estilística diluíndo as tintas, co que logra unhas imaxes moito máis tenues, envolventes e poéticas.

A partir de 1967, cando se xubila, intensifica a súa dedicación á arte, e as súas inquietudes pictóricas lévano a explorar novas metodoloxías como a do óleo rascado, pintando sobre formica, raspando o material e conseguindo os brancos, como se se tratara do papel na acuarela. Tamén utiliza a augada, debuxando cunha soa cor e proxectando as calidades do sombreado ou modelado con spray.

A súa vitalidade e o renovado espírito creador lévano por estes anos a duplica-lo volume da súa obra, de aí que realice un gran número de exposicións, como a da sala Quijote de Madrid, en 1967, xunto a Colmeiro, Laxeiro, Prego ou Seoane, e que participe en varias bienais de Pontevedra (na de 1970 obtén a Medalla de Prata por Peixeiras). En 1981, co gallo do seu octoxésimo aniversario, realiza en Marín a súa primeira exposición antolóxica e en 1986 publica o seu único libro, *Do meu cartafol*, que contén textos narrativos e poemas. En 1992 o seu concello natal noméao fillo predilecto e inaugura o museo municipal, que leva o seu nome e que acolle unha exposición permanente do pintor.

Notas
-----

1. ↑  "MANUEL TORRES - Afundación". *www.afundacion.org*. Consultado o 2021-08-09.
2. ↑  "Biografía de Manuel Torres". *Concello de Marín*. 2015-09-17. Consultado o 2021-08-09.
3. ↑  "Manuel Torres Martínez Real Academia de la Historia". *dbe.rah.es*. Consultado o 2021-08-09.
4. ↑  García Carragal, Ángel (2020-06-15). "Los inicios del pintor Manuel Torres". *Diario de Pontevedra* (en castelán). Consultado o 2021-08-09.
5. ↑  "Museo Municipal Manuel Torres Museos de Galicia". *museos.xunta.gal*. Consultado o 2021-08-09.
6. ↑  "Museo Manuel Torres". *Terras de Pontevedra*. Consultado o 2021-08-09.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Hidalgo, J. M.; et al. (1997). *Artistas galegos nas coleccións de Prensa Española 1893-1936* (en bilingüe). Museo Quiñones de León. VG 930-97.
* Solár Martínez, Guillermina (1987). *El pintor Manuel Torres* (en castelán). Atlántico.

| * v
* c
* e
Galardoados coa Medalla Castelao |
| --- |
| 1984 | 
* Ricardo Carballo Calero
* Xosé Filgueira Valverde
* Ánxel Fole
* Antón Fraguas
* Emilio González López
* Xaquín Lorenzo
* Ramón Martínez López
* Isidro Parga Pondal
* Valentín Paz-Andrade

 |  |
| 1985 | 
* Xesús Canabal
* Xosé Fernández López
* Francisco Fernández del Riego
* Xaime Seixas
* Ramón Piñeiro

 |
| 1986 | 
* Ben Cho Shey
* Xoán Rof Carballo
* Enrique Vidal Abascal
* Eulogio Gómez Franqueira
* Ramiro Isla Couto

 |
| 1987 | 
* Manuel Beiras
* Xaime Isla Couto
* Ramón García Briones
* Manuel Meilán
* Maruxa Méndez
* Xulio Prieto Nespereira

 |
| 1988 | 
* Miguel Anxo Araúxo Iglesias
* Xosé Neira Vilas
* Giuseppe Tavani
* Gonzalo Torrente Ballester
* María Casares
* Camilo José Cela
* Rafael Martínez Cortiña

 |
| 1989 | 
* Carmela Arias
* Basilio Losada
* Laxeiro
* Luis Suárez
* Fernando Rey
* Bibiano Fernández Osorio-Tafall

 |
| 1990 | 
* Elena Quiroga
* Alejandro de la Sota
* Luís Moure Mariño
* Felipe Fernández Armesto
* José Luis Puente Domínguez
* José María Acuña López
* Manuel Torres

 |
| 1991 | 
* Manuel Cordo Boullosa
* Xosé Ramón Barreiro
* Real Academia Galega de Xurisprudencia e Lexislación
* Xosé López Calo
* Maruxa Villanueva
* Ignacio Ribas Marqués

 |
| 1992 | 
* Mario Vázquez Raña
* Jorge Castillo Casalderrey
* Antonio Couceiro Tovar
* Amancio Ortega
* José Antonio García Caridad
* Alejandro Outeiriño
* Nélida Piñon
* José Regojo
* Eduardo Sánchez Millares

 |
| 1993 | 
* Benigno Moure
* Leopoldo Nóvoa
* José Ángel Valente
* Amado Ricón
* Paolo Caucci von Saucken
* Antonio Iglesias Álvarez
* José Peña Guitián
* Ramón Vázquez Molezún

 |
| 1994 | 
* Xesús Ferro Ruibal
* Andrés Fernández-Albalat Lois
* Ricardo Pérez Rosón
* Benito Varela Jácome
* Xosé Trapero Pardo
* Marisol Bueno
* Hipólito de Sá
* Ángel Rodríguez González

 |
| 1995 | 
* Amancio Prada
* Luz Pozo Garza
* Pura Vázquez
* Roberto Verino
* Xosé Díaz Jácome
* Gonzalo Fernández Martínez
* Eduardo García-Rodeja
* Francisco Gómez
* José Gómez Posada-Curros
* Rogelio Groba Groba
* Xosé Sesto
* Francisco Leal Ínsua

 |
| 1996 | 
* Dieter Kremer
* Manuel Gallego Jorreto
* Borobó
* Francisco Río Barja
* Manuel Sánchez Salorio
* Pilar Vázquez Cuesta
* Ramón Varela Núñez
* Xohana Torres
* Antonio Meijide Pardo
* Antonio Pernas
* Manuel Gómez Álvarez

 |
| 1997 | 
* María Victoria Fernández-España
* Ramón Berguer
* Florentino Cacheda
* Juan Ramón Díaz-Jácome
* Casimiro Durán
* María Victoria de la Fuente Alonso
* Gregorio Varela
* Rita Regojo
* Manuel Remuñán
* José Antonio Lois Estévez
* Segundo Hevia

 |
| 1998 | 
* José Luis Barros Malvar
* Luís Caruncho
* Dionisio Gamallo
* Marina Mayoral
* John Rutherford
* Julián Trincado
* José Ignacio Poch Gutiérrez de Caviedes
* Juan Manuel Pérez López

 |
| 1999 | 
* Manuel Carreira Vérez
* Xosé Manuel Castelao Bragaña
* Kina Fernández
* Carlos García Bayón
* Xosé Ramón Vázquez Sandes
* Luis Gras Tous
* Avelino García Melle
* Xosé Luís Méndez
* Rafael Taboada Vázquez
* Emilio Barcia García-Villamil

 |
| 2000 | 
* Carlos Baliñas Fernández
* Francisco Leiro
* Chus Lago
* Álvaro Campos
* Fernando Caldeiro Caínzos
* Alfonso Zulueta de Haz
* Elixio Rivas Quintas
* Xoán Ramón Quintás
* José Carlos Martínez Pérez Mendaña

 |
| 2001 | 
* Javier Riera
* Amancio Amaro
* Antonio Pol
* Carlos Otero Díaz
* Ramón Gómez Crespo
* Arturo López Domínguez
* Juan José Oliveira Viéitez
* Fernando Ónega
* Hipólito Rey Mosquera

 |
| 2002 | 
* Juan José Barcia Goyanes
* Adolfo Domínguez
* Julio Fernández Rodríguez
* Blanca Jiménez Alonso
* María do Carme Kruckenberg
* Constantino García
* Xulio Fernández Gayoso
* Feliciano Barrera

 |
| 2003 | 
* Pedro Campos
* Fina Casalderrey
* Gonzalo Rodríguez Mourullo
* Manuel Mallo
* Elena Arregui
* Concepción Teijeiro Revilla
* Andrés Quintá Cortiñas
* Natalia Lamas Vázquez

 |
| 2004 | 
* Milladoiro
* Rosalía Mera
* Arquivo da Emigración Galega
* María Dolores Daparte Souto
* Blanca García Montenegro
* Xosé González Martínez
* Manuel Lucas Álvarez
* Xaime Quessada
* Juan Vieites Baptista de Sousa
* Rosa Puente Foglia

 |
| 2005 | 
* María Xosé Cimadevila
* Luís González Tosar
* Manuel Jove
* José Luis Outeiriño
* Milagros Rey Hombre
* Darío Villanueva
* Natasha Vázquez Ruíz
* Rigoberto Senarega
* Ernesto Daranas

 |
| 2006 | 
* Avelino Pousa Antelo
* Olga Gallego
* Ángel Carracedo

 |
| 2007 | 
* Fundación Érguete
* *A Nosa Terra*
* Proxecto Galicia

 |
| 2008 | 
* Maximino Zumalave
* Inmaculada Paz-Andrade
* Xosé Lois González Vázquez

 |
| 2009 | 
* Marcos Valcárcel
* Tarsy Carballas
* Fernando Diz-Lois
* Luciano García Alén
* Fernando Pérez-Barreiro Nolla

 |
| 2010 | 
* Antón Lamazares
* César Antonio Molina
* Luz Casal
* Rosalina Celada
* Prudencia Santasmarinas

 |
| 2011 | 
* Roberto Tojeiro Rodríguez
* Modesto Seara
* Luís Espada Recarey
* María del Carmen Porto
* Antonio Fernández de Buján

 |
| 2012 | 
* Míchel Salgado
* Arsenio Iglesias
* Manuela López Besteiro
* Federico Martinón Sánchez
* Román García Varela

 |
| 2013 | 
* Úrsula Heinze
* Coral de Ruada
* Hilda Rodríguez
* Hijos de Rivera
* Carlos Núñez
* The Chieftains

 |
| 2014 | 
* Carmen Fraga Estévez
* Obradoiro de Gaitas Seivane
* Francisco Javier Pitillas Torras
* Juan Carlos Estévez
* Pilar Iglesias Osorio

 |
| 2015 | 
* Verónica Boquete
* Carlos Fernández-Nóvoa
* Vaca Films
* Pepe Domingo Castaño
* Rede Galega contra a Trata

 |
| 2016 | 
* Cántigas da Terra
* Alfredo Conde
* Xerardo Estévez
* María Teresa Miras Portugal
* Xosé Antonio Vilaboa Barreiro

 |
| 2017 | 
* Xosé Ramón Gayoso
* Xusto Beramendi
* Cristina Pato
* Centro Oceanográfico de Vigo
* Grupo Nove

 |
| 2018 | 
* Isabel Aguirre
* María José Alonso
* Jesús Domínguez Fernández
* Xesús Mato Mato
* Carteiros rurais de Correos en Galicia

 |
| 2019 | 
* Benedicta Sánchez
* Jeanne Picard
* Marisa Crespo
* Teresa Portela
* Redeiras de Galicia

 |
| 2020 | 
* A Roda
* Amigos do Camiño de Santiago
* Pilar Cernuda
* Xosé Manuel Piñeiro
* Ana Peleteiro

 |
| 2021 | 
* Santiago Pemán
* Centro Superior de Hostalería de Galicia
* Manuel Vila
* Xoán Luís Saco
* Esther Eirós

 |
| 2022 | 
* Camilo Nogueira Román
* Javier Olleros
* Club de fútbol sala Pescados Rubén de Burela
* Javier Sánchez de Dios
* Coral Polifónica El Eco

 |
| 2023 | 
* Susana Rodríguez Gacio
* Ledicia Costas
* Siniestro Total
* Lino de Prado
* Rafael López López

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12392834
* WorldCat
* VIAF: 33547913
* BNE: XX881600
* DBE: manuel-torres-martinez
* FAST: 1487750
* GND: 17400544X
* ISNI: 0000000059484987
* LCCN: n88106159
* SUDOC: 23785046X

 |