Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Hipermetamorfose (psicoloxía).
Non confundir con Hipermorfose.
**Hipermetamorfose** ou **heteromorfose** é un termo usado principalmente en entomoloxía que se refire a unha clase de variantes do holometabolismo na que se produce o que se denomina unha metamorfose completa dun insecto, na cal algúns dos seus estadios ou ínstares larvarios, son distintos funcional e visiblemente entre si. As diferenzas consideradas dentro deste termo son estre estadios larvarios, non entre, por exemplo, larva e pupa. Estas diferenzas reflicten as etapas transitorias do ciclo vital con distintas necesidades; por exemplo, un estadio larvario pode ser móbil mentres busca o seu alimento, e o seguinte estadio larvario despréndese dos seus órganos locomotores e establécese nun lugar fixo para alimentarse alí ata que está completamente crecido e listo para cambiar ao estadio reprodutor, o cal, á súa vez, non ten as mesmas necesidades nutricionais que a larva.

Descrición
----------

Estes planidios son moi típicos de certas especies de avespas parasitoides, neste caso do xénero *Perilampus*.
Hipermetamorfose en Meloidae. Esta forma de planido é un típico triungulino e aliméntase no seu primeiro ínsar. No seu segundo ínstar convértese nunha forma menos parecida a un triungulino e aliméntase de novo. Esta, á súa vez, convertese nunha larva escarabeoide en dous ou máis ínstares, dependendo da especie. Despois diso adopta a forma pre-pupal, realiza a pupación e finalmente emerxe da pupa como escaravello adulto.
Triungulino sobre unha bolboreta. Este é probablemente un exemplo de foresia máis que de parasitismo.
A hipermetamorfose é un tipo de variante do holometabolismo dos insectos. Na hipermetamorfose algúns dos estadios ou ínstares larvarios son distintos funcionalmente e morfoloxicamente. Trátase de diferenzas entre larvas e non entre distintas etapas como larva-pupa-adulto.

O caso xeral en insectos holometábolos como mosca, avelaíñas ou avespas, é que todos os estadios larvarios teñan un aspecto similar, medrando facéndose máis grandes ata que o insecto madura. Porén, nos insectos hipermetamórficos xeralmente o primeiro estadio larvario é marcadamente diferente dos posteriores. En moitas especies hipermetamórficas os primeiros estadios son larvas numerosas, pequenas e moi móbiles que deben encontrar un modo de chegar á súa fonte de alimentación (xeralmente un hóspede). O termo xeral para o primeiro estadio móbil é planidio, do grego antigo *πλάνος* (planos), que significa 'errante'.

Nos exemplos típicos, a morfoloxía do primeiro estadio larvario é campodeiforme (é dicir, alongado, aplanado e activo, lembrando máis ou menos a morfoloxía dos insectos do xénero *Campodea*). Porén, hai unha considerable variedade de formas de planidios que aparecen en varias familias e ordes; nos escaravellos da familia Meloidae, o planidio de tres garras recibiu orixinalmente o nome de triungulino, e planidios similares, como, por exemplo, os dos Strepsiptera, poden denominarse tamén triungulinos.

Na súa forma planidial moitas especies non se alimentan; primeiro sofren unha écdise ou muda e cambian a súa forma corporal a outra forma máis axeitada para alimentarse en lugar de para buscar un sitio onde haxa comida. O segundo estadio é completamente diferente en aspecto e comportamento, e a miúdo é unha larva gorda ou vermiforme nos estadios previos á pupación. Como regra, os estadios posteriores á primeira écdise son dunha forma máis ou menos constante e non moi móbiles, especializándose en alimentarse e crecer ata que o estadio larvario final se metamorfosea na forma pupal.

Hai exemplos de especies holometábolas nas que hai certas diferenzas moi salientables entre os primeiros estadios larvarios e os últimos, aínda que *sen* que sexan considerados hipermetamórficos. Por exemplo, os estadios larvarios iniciais de moitas bolboretas Papilionidae son dunha cor, forma e textura que semellan deposicións de excrementos de paxaros; os seguintes estadios son máis grandes e camúflanse no ambiente que os rodea, normalmente porque se confunden coas follas verdes.

Un estadio inicial de Papilio polytes, que lembra unha caca de paxaro.Un estadio inicial de *Papilio polytes*, que lembra unha caca de paxaro.
Un estadio final de Papilio polytes que ten unha lixeira camuflaxe.Un estadio final de *Papilio polytes* que ten unha lixeira camuflaxe.
Os estadios iniciais de *Papilio polytes* (esquerda) lembran excrementos de paxaros, mentres que os finais (dereita) son demasiado grandes para iso e simplemente camúflanse entre as follas. Esta forte diferenza en coloración entre os estadios larvarios xeralmente ***non*** se considera hipermetamorfose.

Varias formas de hipermetamorfose
---------------------------------

A hipermetamorfose ocorre xeralmente como unha adaptación da ontoxenia de certos insectos parasitoides, concretamente: 

* os escaravellos das familias Meloidae e Ripiphoridae,
* a orde dos Strepsiptera,
* as moscas das familias Acroceridae, Bombyliidae e Nemestrinidae,
* os neurópteros da familia Mantispidae e
* a familia de avespas parasitas Eucharitidae.

Tecnicamente, o subimago dos Ephemeroptera podería describirse como un estadio que está nunha forma de hipermetamorfose, pero isto non é común na práctica.

Os exemplos de hipermetamorfose nunha determinada orde de insectos son análogos pero non homólogos aos de calquera outra orde; por exemplo, a hipermetamorfose nos Acroceridae non deriva da dos Strepsiptera, e moito menos dos Ephemeroptera. É un caso de evolución converxente en que se chegou a un resultado final parecido a partir de distintas liñas evolutivas.

Notas
-----

1. ↑  P.J. Gullan & P.S. Cranston. 2010. The Insects: An Outline of Entomology, 4th Edition. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4443-3036-6
2. ↑  Triplehorn, Charles (2005). *Borror and Delong's Introduction to the Study of Insects*. Peter Marshall.
3. ↑  Richards, O. W.; Davies, R.G. (1977). *Imms' General Textbook of Entomology: Volume 1: Structure, Physiology and Development Volume 2: Classification and Biology*. Berlin: Springer. ISBN 0-412-61390-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q590871
* BRE: 2361289
* EBID: ID
* MAG: 187934895

 |