María Vitoria co seu esposo, Amadeu de Savoia.
María Vitoria de España.
**María Vitoria dal Pozzo della Cisterna**, nada en París o 9 de agosto de 1847 e finada en San Remo o 8 de novembro de 1876, foi raíña consorte de España e duquesa consorte de Aosta, polo seu matrimonio con Amadeu de Savoia.

Infancia
--------

Naceu en París, o 9 de agosto de 1847, sendo a filla primoxénita de Carlo Emanuele dal Pozzo, V príncipe da Cisterna, e de Luísa Carolina Ghislaine de Mérode, condesa de Mérode-Westerloo. A súa familia paterna era unha antiga familia aristocrática orixinaria do Reino de Sardeña, principalmente de Biella, mentres que por parte materna, os condes de Mérode-Westerloo, estaba emparentada cos Grimaldi de Mónaco. O Príncipe Soberano Alberte I de Mónaco era primo irmán seu. Gozou dunha formación moi completa grazas aos medios da súa familia, e falaba seis idiomas. María residía cos seus pais e irmá a maior parte do tempo no Palacio della Cisterna, en Turín, e tamén no Castelo de Reano, onde recibiu a súa primeira comuñón e veraneaba coa súa familia.

Trala morte do seu pai, senador do Reino de Sardeña desde 1848 (*Senato Subalpino*), acaecida en Turín, o 26 de marzo de 1864, a súa nai perdeu o xuízo e negouse a enterrar o cadáver do seu esposo, pasando as noites velando o corpo acompañada das súas dúas fillas (a diferenza de idade dos cónxuxes era de 32 anos). Como consecuencia, a súa filla pequena, Beatrice Giuseppa Antonia Luisa (1851–1864), morrería un mes despois, o 27 de abril, de tifo, agravado por *consumición emocional.* A morte de Beatrice non fixo máis que incrementar o desequilibrio da condesa de Mérode-Westerloo, que ordenou pechar baixo sete chaves o Palacio della Cisterna de Turín, a súa residencia familiar, e rodeou á súa filla de rigoroso loito e silencio que só rompeu cando María coñeceu ao que se convertería no seu esposo, o príncipe Amadeu, I duque de Aosta.

Matrimonio e reinado
--------------------

María contraeu matrimonio co príncipe Amadeu de Savoia, I duque de Aosta, o 30 de maio de 1867, na capela do Palacio Real de Turín. Ao ser Amadeu fillo do rei de Italia, Vitor Manuel II, tras o anuncio do seu compromiso, María e *a súa* nai recibiron por real decreto do 19 de febreiro de 1867 o tratamento da súa Alteza. Ademais, en honra ao rei, María engadiu ao seu nome o de *Vittoria.* Tras *a súa* voda, o seu nome pasou a ser A súa Alteza Real, a Princesa Maria Vittoria de Italia, duquesa de Aosta.

Foi raíña consorte de España entre 1870 e 1873, cando o seu marido ocupou o trono vacante que lle ofreceu o xeneral Juan Prim antes do asasinato deste. Ao chegar, hispanizou o seu nome e o do seu tres fillos, que chegaron a ostentar as dignidades de príncipe de Asturias e infantes de España, respectivamente.

A raíña causa nos deputados españois mellor impresión que o seu esposo. Recibiron a agradable sorpresa de comprobar que a nova soberana saudoulles e conversou con eles en correcto castelán, sen apenas acento. Víctor Balaguer escribe sobre ela:

Pouco coñecida en España pola falta de consolidación política e pola brevidade do reinado de don Amadeu, a raíña María Vitoria foi, no seu tempo, obxecto de respecto polo seu comportamento exemplar e discreción. Os seus dous fillos maiores naceron en Italia, mentres que o menor naceu en Madrid. Na capital española centrou todos os seus esforzos nas diversas obras de caridade típicas dos consortes da época, e xamais se interesou en política. Chegou a inaugurar, grazas á súa achega económica, a primeira gardaría infantil que se abriu en España, dedicada aos fillos das lavandeiras que traballaban nas ribeiras do río Manzanares. Inaugurouse co nome de «Casa do Príncipe», baixo o padroado do príncipe de Asturias, quen dedicou a súa asignación como herdeiro a devandita obra. Era alcumada «a Virtuosa».

María Vitoria nunca esqueceu facer numerosos legados para obras benéficas, e a través da escritora española Concepción Arenal, que actuou como intermediaria, seguiu até o último instante da súa vida mandando moitas axudas para españois necesitados, coa esixencia de que os donativos se fixesen anonimamente. Durante longos meses, Concepción Arenal recibiu frecuentes xiros de diñeiro con notas asinadas por *V.P.M.*, iniciais de *Vitoria dal Pozzo Mérode*.

Nunha ocasión, María Vitoria escribiu a unha amiga española:

Orde Civil de María Vitoria
---------------------------

Durante o seu reinado como consorte creouse a Orde Civil de María Vitoria, instituída por Real Decreto de 7 de xullo de 1871, que premiaba os eminentes servizos prestados á instrución pública, ben creando, dotando ou mellorando establecementos de ensino, publicando obras científicas, literarias ou artísticas de recoñecido mérito, ou fomentando de calquera outro modo as ciencias, as artes, a literatura ou a industria. Nestas datas, o ministro de Fomento era Manuel Ruiz Zorrilla, que foi grande impulsor da creación desta orde.

A Orde Civil de María Vitoria tivo unha vida moi curta sendo disolta tras a proclamación da Primeira República por Decreto de 7 de maio de 1873, que leva a firma do entón ministro de Fomento Eduardo Chao Fernández.

Entre outros prohombres da época aos que se lle outorgaron esta condecoración destacan na súa clase de Gran Cruz: Juan Manuel de Manzanedo, Hilarión Eslava, Rafael Martínez Molina, Cesáreo Fernández, Juan Eugenio Hartzenbusch, Juan Valera, Anxo Fernández dos Ríos, José Zorrilla, Emilio Arrieta, Francisco Asenjo Barbieri, Segismundo Moret, Antonio Bergnes das Casas, Antonio Romeu, Ramón de Campoamor, Adelardo López de Ayala, Federico de Madrazo, Santiago Diego de Madrazo, Patricio da Escosura, Luís da Escosura, Nicolás María Rivero, Miguel Colmeiro, Eulogio Florentino Sanz, Juan de Ariza ou Francisco Jareño.

Esta orde (algo pouco usual para a época) non era exclusivamente masculina, pois lles foi concedida a dúas mulleres a cruz de segunda clase; unha delas foi María Báscuas e Colón, profesora de primeiro ensino en Pontevedra, que publicou un tratado de Aritmética para uso das escolas de instrución primaria, obra na súa clase de recoñecida importancia.

Descendencia
------------

Tivo tres fillos con Amadeu de Savoia:

* Manuel Filiberto (1869–1913), II duque de Aosta. Mariscal de Italia. Casado coa princesa Helena de Orleáns. Con descendencia.
* Vítor Manuel (1870–1946), I conde de Turín.
* Luís Amadeu (1873–1933), I duque dos Abruzos. Vicealmirante da Real Armada Italiana.

Falecemento
-----------

Tras a caída da monarquía savoiana en España, a raíña partiu ao exilio por Portugal, poucos días despois de dar a luz ao seu último fillo. Faleceu en Vila Dufour, San Remo, aos vinte e nove anos, consumida pola tuberculose. Foi enterrada na Basílica de Superga de Turín.

Títulos e estilos
-----------------

* 9 de agosto de 1847 – 26 de marzo de 1864: Donna Maria dal Pozzo della Cisterna.
* 26 de marzo de 1864 – 19 de febreiro de 1867: Donna Maria dal Pozzo della Cisterna, VI princesa da Cisterna e de Belriguardo.
* 19 de febreiro de 1867 – 30 de maio de 1867: *A súa Alteza*, Maria Vittoria dal Pozzo della Cisterna, VI princesa da Cisterna e de Belriguardo.
* 30 de maio de 1867 – 6 de novembro de 1870: *A súa Alteza Real*, a princesa Maria Vittoria de Italia, duquesa de Aosta.
* 6 de novembro de 1870 – 11 de febreiro de 1873: *A súa Maxestade*, a raíña María Vitoria de España.
* 11 de febreiro de 1873 – 8 de novembro de 1876: *A súa Alteza Real*, a duquesa de Aosta.

Por matrimonio, María Vitoria ostentou os títulos de *Duquesa consorte de Aosta* e de Raíña consorte de España, pero ademais, tras a morte do seu pai en 1864, herdou a extensa lista de títulos deste. Desa maneira, foi ademais:

* *VI Princesa* de La Cisterna
* VI *Princesa de* *Belriguardo*
* *VII Marquesa de* *Voghera*
* *VII Condesa de* *Reano*
* *IX Condesa de* *Ponderano*
* *IX Condesa de* *Bonvicino*
* *VII Condesa de* *Neive*
* *VII Condesa de* *Perno*
* *Señora de* *Quagliuzzo*, *Grinzane* e *Vestignè*
* *Co-Señora de* *Romagnano*, *Borriana*, *Beatino*, *Strambinello*, *Quaregna*, *Cerretto* e *Castellengo*.

Por mor da morte de María Vitoria, os seus propios títulos reverteron á Coroa de Italia, pola súa pertenza á Casa de Savoia, e fóronse herdando xunto ao Ducado de Aosta. A día de hoxe, Amadeu III de Savoia-Aosta, V duque de Aosta e Xefe da Casa de Savoia-Aosta, utiliza os títulos máis característicos transmitidos por María Vitoria: o principado da Cisterna e de Belriguardo, o marquesado de Voghera e condado de Ponderano.

Distincións honoríficas
-----------------------

* Soberana Gran Mestre da Orde Civil de María Vitoria (Reino de España, 07/07/1871).
* Dama da Orde da Cruz Estrelada (Imperio Austrohúngaro).
* Dama Gran Cruz da Orde dos Santos Mauricio e Lázaro (Reino de Italia).

Devanceiros
-----------

**Devanceiros de María Vitoria dal Pozzo della Cisterna, VI Princesa de La Cisterna e Belriguardo**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. Alfonso Enrico dal Pozzo della Cisterna, III Príncipe de La Cisterna e Belriguardo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. Giuseppe Amedeo Tommaso dal Pozzo della Cisterna, Príncipe de La Cisterna e Belriguardo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. Barbara Benedetta Roero dei Marchesi di Cortanze |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. Giuseppe Alfonso dal Pozzo della Cisterna, IV Príncipe de La Cisterna e Belriguardo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. Pietro Giorgio Caresana, IV Conde de Carisio |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. Anna Gabriella Enrichetta Caresana dei Conti di Carisio |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. Luigia Gabriella Doria dei Marchesi di Cirié |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. Carlo Emanuele dal Pozzo della Cisterna, V Príncipe de La Cisterna e Belriguardo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. Giulio Cesare Balbo Bertone, Señor de Sambuy |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. Carlo Emanuele Balbo Bertone, Conde de Sambuy |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. Beatrice di Saluzzo dei Conti di Verzuolo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. Maria Anna Teodora Carlotta Balbo Bertone dei Conti di Sambuy |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. Filippo Valentino Asinari, Marqués de San Marzano |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. Rosalia Barbara Asinari dei Marchesi di San Marzano |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. Maria Luisa Ferrero-Fieschi dei Principi di Masserano |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **María Vitoria de España** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. Conde Philippe Maximilien de Mérode, Marqués de Westerloo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. Conde Guillaume Charles de Mérode-Westerloo, Príncipe de Rubempré e d'Everberghe |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. Condesa Marie Catherine de Mérode, Princesa de Rubempré e d'Everberghe |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. Conde Werner Jean Baptiste de Mérode-Westerloo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. Othon Henri d'Ongnies, Conde de Mastaing, Príncipe de Grimberghe |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. Marie Joséphine Félicité d'Ongnies, Condesa de Mastaing, Princesa de Grimberghe |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. Condesa Marie Philippine Hyacinthe de Mérode |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. Condesa Louise Caroline Ghislaine de Mérode-Westerloo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. Conde Charles François de Spangen d'Uyternesse |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. Conde François Louis de Spangen d'Uyternesse |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. Marie Anne de Drumez |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. Condesa Victoire de Spangen d'Uyternesse |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. Jacques Albert de Flaveau de Henry de la Raudière, Barón de Loverval |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. Baronesa Louise Xaviere Albertine de Flaveau de Henry de la Raudière |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. Ernestine Henriette de Cassal de Ny |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

Notas
-----

1. ↑  "El Cultural". Arquivado dende o orixinal o 03 de xaneiro de 2013. Consultado o 27 de decembro de 2015.
2. ↑  GALLARDO, CARMEN.
3. 1 2  Carlo Emanuele dal Pozzo
4. ↑  BALANSÓ, JUAN: Las Coronas Huecas.
5. ↑  Geneall
6. ↑  Maria Vittoria, Il sogno di una principessa in un regno di fuoco (en italiano)
7. ↑  Revues.org
8. ↑  "Mujeres de leyenda". Arquivado dende o orixinal o 11 de decembro de 2012. Consultado o 11 de decembro de 2012.
9. ↑  Gaceta de Madrid
10. 1 2  "Orden Civil de María Victoria". Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2015.
11. ↑  "Biblioteca Digital" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 03 de marzo de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2015.
12. ↑  "Bne" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 03 de marzo de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2015.
13. ↑  "Universidad Complutense de Madrid". Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2015.
14. ↑  "Biblioteca Digital" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 03 de marzo de 2016. Consultado o 27 de decembro de 2015.
15. ↑  República de Motril
16. ↑  Boletín Oficial del Estado
17. ↑  Fecha de concesión del tratamiento de Su Alteza Real
18. ↑  Dal Pozzo
19. 1 2  Nobleza Mediterránea

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***María Vitoria dal Pozzo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Amadeu I de España

### Ligazóns externas

* Genealogía da Familia Dal Pozzo
* Vídeo de Dona María Vitoria

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Francisco de Asís de Borbón(Rei consorte)** | **Raíña consorte de España**16 de novembro de 1870 – 11 de febreiro de 1873 | Sucesor:**María das Mercedes de Orleáns** |
| Predecesor:**Nova creación** | **Duquesa consorte de Aosta**30 de maio de 1867 – 8 de novembro de 1876 | Sucesor:**María Leticia Bonaparte, Princesa Napoleón** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q240291
* WorldCat
* VIAF: 67561968
* BNE: XX1015027
* BNF: 15032819k
* DBE: maria-victoria-del-pozzo
* FAST: 1927228
* GND: 130023795
* ICCU: TO0V527822
* ISNI: 0000 0000 1729 1810
* LCCN: n2013024098
* NPG: mp152945
* PARES: 67763
* Treccani: savoia-maria-vittoria-dal-pozzo-della-cisterna-di-duchessa-d-aosta
* WikiTree: Pozzo-10

 |