***Noble*** é a denominación de senllas moedas escocesas de ouro e de prata, a primeira delas introducida en 1357 polo rei David II (1329-1371) e a segunda cuñada por primeira vez por Xacobe VI (1567-1625) antes de acceder ao trono de Inglaterra.

*Noble* de ouro
---------------

### David II (1329-1371)

Na súa reforma monetaria de 1357, David II introduciu no sistema monetario escocés dúas novas moedas: o *groat* de prata e o *noble*, como primeira moeda de ouro do país. No mesmo ano, Adam Tor, o responsable da Casa da Moeda de Edimburgo, recibiu a encarga de ocuparse das cuñaxes dos dous novos valores. Nos libros de contas da ceca figura unha mención a "James Mulekyn, de Florencia", como mestre gravador en Escocia, probablemente autor dos cuños de ambas as moedas.

O *noble* escocés de ouro foi creado tomando como base o *noble* inglés cuñado a partir de 1354 por Eduardo III de Inglaterra (1327-1377), que se caracterizaba pola figura do rei sobre un navío no anverso, en pé e cunha espada e o escudo coas armas de Inglaterra e de Francia, e unha cruz ornamentada no reverso, con leóns coroados nos seus cuarteis.

A moeda escocesa, poucos anos posterior, retomou a mesma tipoloxía, aínda que cunha notable modificación no anverso: no escudo que sostén o rei sobre o navío, en lugar das armas inglesas e francesas introduciuse por vez primeira nunha moeda o característico león rampante das armas escocesas, que fora introducido por Guillerme I (1165-1214). A lenda que rodea os motivos do anverso é + DAVID: DEI: GRA: REX: SCOTOROTVM ("David, pola graza de Deus, rei dos escoceses") e a do reverso coincidía exactamente coa do *noble* inglés: + IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORUM IBAT ("Mais Xesús, pasando entre eles, marchou").

O *noble* tiña un peso de 120 grans troy (ca. 7,77 gramos) e un diámetro de 36 milímetros. Estaba cuñado en ouro cunha lei de 23,875 quilates e tiña un valor de 6 xilins e 8 peniques ou, o que é o mesmo, un terzo da libra escocesa.

Coñécense unicamente sete exemplares desta moeda, que se conservan nas coleccións numismáticas do Museo Hunterian (Glasgow), do Museo Nacional de Escocia (Edimburgo); do Departamento de Moedas e Medallas do Museo Británico (Londres) e do Museo Ashmolean (Oxford).

### Xacobe VI (1567-1625)

#### *Lion noble*

*Véxase tamén: Lion (moeda escocesa)*
Logo de tres séculos de existencia doutras diversas moedas de ouro no sistema monetario escocés (*lion*, *unicorn*, *hatpiece*, *sword & sceptre* etc.) Xacobe VI retomou o *noble* na súa cuarta serie de emisións, coa cuñaxe en 1584 do chamado *lion noble*. O anverso desta nova moeda está caracterizado pola figura dun gran león coroado en posición sedente, cunha espada e un cetro en senllas gadoupas dianteiras, rodeado pola lenda POST 5 & 100 PROA' INVICTA MANENT HEC. No reverso reprodúcese unha cruz cuxos brazos están formados polo monograma I R (*Iacobus rex*) e un S no centro, coa lenda DEVS IVDICIVM TVVM REGI DA e o ano de emisión.

O valor desta moeda era de 3 libras escocesas e 15 xilins (ou 75 xilins escoceses). Medía 31,8 mm de diámetro e tiña un peso de 78,5 grans (ca. 5 gramos).

#### *Thistle noble*

Xa na quinta serie de emisións, no período 1588-1590, Xacobe VI emitiu novamente o *noble*, denominado agora *thistle noble*, pola presenza no reverso do cardo (*thistle*), un dos símbolos nacionais de Escocia. Esta nova moeda retoma a figura do navío no anverso, sobre a que agora aparece un grande escudo co león rampante escocés, rodeada pola lenda · IACOBVS · 6 · DEI · GRATIA · REX · SCOTORVM · ("Xacobe VI, pola graza de Deus, rei dos escoceses"). No reverso amósase unha cruz formada por cetros, cun cardo no centro, rodeado por catro coroas, cardos e leóns rampantes, coa lenda FLORENT · SCEPT · PIIS · REGNA · HIS · IOVA · DAT · NVMERATQ · ("Os cetros florecen cos piadosos, Xehová dálles reinos e numéraos").

O valor do *thistle noble* era de 146 xilins e 8 peniques (equivalente a 11 *merks* ou a 22/3 de libra escocesa). A moeda tiña un peso de 7,63 gramos e un diámetro de 36 mm.

O gravador dos cuños foi Thomas Foulis.

*Noble* de prata
----------------

| *Noble* de prata de Xacobe VI |
| --- |
|  |
| IACOBVS · 6 · DEI · GRATIA · REX ·SCOTORVM ·. Armas reais coroadas. 6 - 8. | · SALVVM · FAC · POPVLVM · TVVM ·DNE ·. Cruz con coroas e cardos, e estrela no centro. |
| *Noble* (= ½ *merk*). 1577. AG. 32 mm. 6,57 g. |

A mesma denominación de *noble* recibiuna tamén outra moeda, de prata, cuñada por vez primeira no marco da segunda serie de emisións a nome de Xacobe VI, ininterrompidamente entre 1572 e 1580. O valor inicial do *noble* de prata era de 6 xilins e 8 peniques (= medio *merk* ou 1/3 de libra escocesa), polo que coincidía co do primeiro *noble* de ouro, de David II. O seu peso era de 105 grans (ca. 6,80 gramos).

A lenda do anverso é · IACOBVS · 6 · DEI · GRATIA · REX ·SCOTORVM · ("Xacobe VI, pola graza de Deus, rei dos escoceses") e o motivo principal é un grande escudo coas armas escocesas, flanqueado pola marca de valor 6 - 8 (6 xilins e 8 peniques). No reverso represéntase unha cruz ornamentada, cunha estrela no centro e con coroas e cardos alternando entre os seus cuarteis; a súa lenda é · SALVVM · FAC · POPVLVM · TVVM ·DNE · ("Oh, Señor! Salva o teu pobo").

Nos mesmos anos e tamén ininterrompidamente cuñouse tamén a moeda fraccionaria de medio *noble*, coa metade de peso e valor. A súa tipoloxía é idéntica á do *noble*, coas únicas excepcións do seu diámetro (25 mm fronte aos 32 mm do *noble*) e da marca de valor, que neste caso é 3 - 4 (3 xilins e 4 peniques, ou 1/3 de *merk*, ou 1/6 de libra escocesa).

Cuñaron tamén pezas dun nobre de prata (ou ½ *merk*) Carlos I (entre 1636 e 1638) e Carlos II (entre 1664 e 1775).

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  "Noble 2". En Frey, A. R. (1916). Páxina 160.
2. 1 2  Stewart, I. (1955). Páxinas 25-34.
3. ↑  "Noble". En Martinori, E. (1915). Páxinas 340-341.
4. ↑  Alfaro Asins, C. et al. (2009). "Noble". Páxina 132.
5. ↑  "1 Noble - Edward III". *Numista*.
6. 1 2 3  Grueber, H. (1899). Páxina 167.
7. ↑  Tomada do Evanxeo de Lucas, 4:30.
8. 1 2 3  "1 Noble - David II". *Numista*.
9. ↑  Fotografía da moeda: "anverso" e "reverso". *Hunterian Museum.*
10. ↑  Ficha da moeda: "anverso Arquivado 12 de febreiro de 2021 en Wayback Machine." e "reverso Arquivado 12 de febreiro de 2021 en Wayback Machine.". *National Museums Scotland*.
11. ↑  "Ficha da moeda". *The British Museum*.
12. ↑  "Fourth Coinage: Lion Nobles". E
 n Holmes, N. M. McQ. (2006). Láminas 54-55.
13. 1 2  "Modern coin - HCR41678: Lion Noble". *Ashmolean Museum. Oxford*.
14. ↑  Ficha da moeda Arquivado 31 de agosto de 2020 en Wayback Machine.". *National Museums Scotland*.
15. ↑  "Noble al cardo (Noble au Chardon - Thistle Noble". En Martinori, E. (1915). Páxina 341.
16. 1 2  "[ 1 Thi
 stle Noble - James VI 5th Coinage]". *Numista*.
17. ↑  Grueber, H. (1899). Páxina 192.
18. ↑  "½ Merk - James VI". *Numista*.
19. 1 2  "½ Merk - James VI 2nd Coinage". *Numista*.
20. ↑  "¼ Merk - James VI 2nd Coinage". *Numista*.
21. ↑  "½ Merk - Charles I". *Numista*.
22. ↑  "½ Merk - Charles II". *Numista*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Libra escocesa
* Moeda escocesa

### Bibliografía

* Alfaro Asins, C. et al. (2009). *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid. ISBN 978-84-8181-405-7
* Bateson, D, (1987). *Scottish Coins*. Shire Publications Ltd. ISBN 0-85263-847-7
* Burns, E. (1887). *The Coinage of Scotland*. Volume I, volume II, volume III. Black, Edimburgo.
* De Cardonnel, A. (1786). *Numismata Scotiæ or a series of the scottish coinage, from the reign of William the Lion to the Union*. Edimburgo. G. Nicol.
* Frey, A. R. (1916). *A dictionary of numismatic names; their official and popular designations*. American Journal of Numismatics. Vol 50.
* Grueber, H. (1899). *Handbook of the Coins of Great Britain and Ireland in the British Museum*. Londres. [Reimpresión en 1970; ISBN 1-4021-1090-1]
* Holmes, N. (1998). *Scottish Coins.* Edimburgo. NMS Publishing. ISBN 1-901663-02-7
* Holmes, N. (2006). *Sylloge of Coins of the British Isles. 58. Scottish Coins in the National Museum of Scotland, Edinburg*. Part I. Oxford University Press. ISBN 0-19-726328-3
* Klütz, K. (2004). *Münznamen und ihre Herkunft.* Viena. Moneytrend Verlag. ISBN 3-9501620-3-8
* Mackay, J.; Mussel, J. (2016). *Coin Price Guide to British Coins*. *Token Publishing Ltd*.
* Martinori, E. (1915). *La moneta. Vocabolario generale*. Roma. Istituto italiano di numismatica.
* Seaby, P.; Purvey, F. (1984). *Coins of Scotland Ireland and the Islands*. Sanford J. Durst. ISBN 978-0900652646
* Stewart, I. (1955). *The Scottish Coinage.* Londres. Spink & Son.

### Ligazóns externas

* Scottish Coins

| * v
* c
* e
Moedas do Reino de Escocia |
| --- |
| Moedas de ouro | 
* *Crown*
* *Demy*
* Ducado
* *Hatpiece*
* *Lion*
* *Noble*
* *Pistole*
* *Rider*
* *Ryal*
* *Sword & sceptre*
* *Unicorn*
* *Unit*

 |
| Moedas de prata | 
* Dólar
* *Farthing*
* *Groat*
* *Merk*
* *Noble*
* Penique
* *Ryal*
* Xilin
* Testoon

 |
| Moedas de billón e cobre | 
* *Bawbee*
* *Bodle*
* *Farthing*
* *Hardhead*
* Lion
* Penique
* *Plack*
* *Turner*

 |
| Véxase tamén | 
* Moeda escocesa

 |

* Portal:Historia
* Portal:Reino Unido