**Xesús San Luís Romero**, nado en Carballo o 9 de setembro de 1872 e finado en Santiago de Compostela o 22 de setembro de 1966, foi un escritor e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Francisco San Luís, que fora presidente do Comité Republicano, síndico e alcalde de Carballo na Primeira República, e irmán de Ramón San Luís Romero. Realizou os estudos primarios en Carballo e, despois, púxose a traballar como aprendiz de zapateiro. Aos vinte anos emigrou á Arxentina e colaborou en *El Eco de Galicia*, para o que escribiu artigos co pseudónimo **Un mozo bergantiñán**. Alí escribiu os monólogos *Para que me namorei?* (1897) e *No quinteiro*, a comedia *O xastre aproveitado* (estreada no Salón Teatro do Orfeón Español en abril de 1898) e as revistas folclórico-musicais *A romaxe de san Campio* e *Unha noite no muíño* (estreada en 1959 en Santiago de Compostela).

### Regreso a Galiza

En 1902 volveu a Galiza, e estableceuse como zapateiro en Santiago de Compostela. Retomou a escrita e colaborou en varios xornais (como *La Defensa*, *El Látigo* ou *La Campana*) con composicións anticaciquís, cun espírito de loita agraria que, reivindicada por Solidaridad Gallega e outras organizacións agrarias, mobilizaba a sociedade galega do primeiro terzo do século XX.

San Luís Romero compuxo e estreou numerosas obras dramáticas, algunhas das cales atacaban os abusos do poder dos caciques. Esta liña do teatro social xa fora iniciada por Manuel Lugrís Freire. Publicou *O fidalgo*, estreada no Teatro Principal en xaneiro de 1918 e *Rosiña*, estreada en febreiro de 1921. Colaborou no suplemento *Nós* de *El Noroeste*. En poesía escribiu *A volta do bergantiñán* (1928).

En abril de 1936 intentouse levar ao cine o seu drama anticaciquil *O fidalgo*. Deixou unha obra inédita *Unha noite co'a Compaña*.

### Actividade política

Masón, foi tres veces presidente do Centro Republicano de Santiago entre 1920 e 1930, asistiu á sinatura do pacto de Lestrove. Na República, foi elixido concelleiro, foi presidente do Comité do Partido Radical Socialista de Compostela e formou parte da Comisión organizadora da Asemblea Rexional de Municipios de 1932 que decidiu a redacción do proxecto de Estatuto de Autonomía. Foi candidato a deputado polo partido Radical Socialista nas eleccións de novembro de 1933 pero non resultou elixido. En maio de 1935 anunciou a súa retirada da vida política, pero volveu ser concelleiro en febreiro de 1936.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e procesado por masón, pasando 33 meses na cadea. En 1941 volveu ó cárcere condenado a 12 anos e un día en aplicación da lei de Represión da Masonería e do Comunismo, pasou polos penais de Porto de Santa María (Cádiz), Burgos, Toledo e Lugo, de onde saíu en 1944. Ao enviuvar en 1946, pasou tempadas en Turces (Touro) coa súa filla Dolores. Alí escribiu o conto en verso "Unha noite coa compaña" e o drama en tres actos e un cadro *Xenreira*, que foi prohibido pola censura. En 1950 concedéronlle o premio de poesía do Centro Galego de Buenos Aires e fixéronlle un xantar de homenaxe en Roxos.

Obras literarias
----------------

Xesús San Luís, o poeta zapateiro. Documental de Nós Televisión.
### Teatro

* *O fidalgo*, 1918, 1ª ed. con portada de Asorey e 2ª de Camilo Díaz.
* *Rosiña*, 1998.
* *Xenreira*, 2002.
* *A foliada n-o rueiro. Paso cómico*, 2010.

### Poesía

* *A volta do bergantiñán*, 1928, Nós, con portada de Camilo Díaz.
* *Versos escritos en Buenos Aires e outros poemas*, 1999, escolma da súa poesía na emigración bonaerense.

Recoñecementos
--------------

Un colexio de Carballo leva o seu nome.

Galería de imaxes
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Xesús San Luís, 1929. |
| Xesús San Luís, 1929.  |

|  |
| --- |
| *O fidalgo, drama en tres autos, verso galego*. 2ª ed. |
| *O fidalgo, drama en tres autos, verso galego*. 2ª ed.  |

|  |
| --- |
| *A volta do bergantiñán. Verso galego*, Nós. |
| *A volta do bergantiñán. Verso galego*, Nós.  |

 |

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *El Pueblo Gallego*, 24-9-1966, p. 16.
2. ↑  "La filmación de *O Fidalgo*", *El Pueblo Gallego*, 26-6-1936, p. 14.
3. ↑  "San Luís Romero se retira de la política activa", *El Pueblo Gallego*, 26-5-1935, p. 11.
4. ↑  *El Pueblo Gallego*, 12-2-1936, p. 9.
5. ↑  Ficha en Nomes e Voces
6. ↑  Reeditado en 1986 en Ediciós do Castro.
7. ↑  Iglesias, Xabier (22/6/2013). "A volta do bergantiñán". *Os libros de Ánxel Casal*.
8. ↑  Xunta. Centros. CEIP Xesús San Luís Romero

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xesús San Luís Romero Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* "San Luís Romero, Xesús". *Gran Enciclopedia Galega* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.
* Couceiro Freijomil, Antonio (1951-53). *Diccionario bio-bibliográfico de escritores* (en castelán) **III**. Bibliófilos Gallegos. p. 310.
* Fernández del Riego, F. (1992) [1990]. *Diccionario de escritores en lingua galega* (2ª ed.). Do Castro. p. 402. ISBN 84-7492-465-0.
* Fraga, X. (2006). "Xesús San Luís Romero (1872-1966) (poeta e dramaturgo)" (PDF). *Pomba Dourada* (Carballo: IES Alfredo Brañas): 24–25.
* Vilanova Rodríguez, Alberto (1966). *Los gallegos en la Argentina*. Ediciones Galicia. Centro Gallego de Buenos Aires. tomo II. p. 1 013.

### Ligazóns externas

* "Xesús San Luís Romero". *Álbum da Emigración* do Consello da Cultura Galega.
* Ficha do autor na Biblioteca Virtual Galega.
* Enciclopedia da Historia da Literatura Galega AS-PG.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533891
* WorldCat
* VIAF: 107586471
* BNE: XX968594
* Dialnet: 3855698
* ISNI: 0000 0001 1779 1820
* LCCN: n93109120

 |