Vasilla que amosa as deidades na corte de Xibalbá.
Na mitoloxía maia, **Xibalbá** ou **Xib'alb'a** (do kʼicheʼ: Xibalbá, ‘Lugar oculto’‘xibil, ocultar’)?, nome do inframundo, é o mundo subterráneo rexido polas divindades da doenza e a morte: Hun-Camé e Vucub-Camé. Forma parte importante dentro do ciclo mítico dos xemelgos Hunahpú e Ixbalanqué narrado en Popol Vuh dos maias kʼicheʼ. No século XVI, tradicionalmente atopábase á entrada dunha caverna próxima á localidade de Alta Verapaz, nas proximidades de Cobán, Guatemala.

Mitoloxía
---------

O Xibalbá é coñecido principalmente pola descrición que del fai o Popol Vuh (Pop wuj, en kʼicheʼ) cuxa tradución sería "Libro do Consello" ou "Libro da Comunidade", descuberto en época posterior á conquista española no século XVIII, traducido ó latín por Frei Francisco Ximénez dende unha perspectiva católica. Por iso é polo que se refira ó Xibalbá con moita semellanza co inferno cristián, consistente nun mundo telúrico gobernado polos Ajawab do Xibalbá ou os "señores do inframundo".

Porén, o concepto de "mal" está explicitamente representado nas características doutros seres da mitoloxía maia, como *Wuqub Qak'ix* e a súa familia, ou mediante defectos nas personalidades dos primeiros seres humanos creados. Xibalbá non é entón o inferno, xa que representa á morte e a doenza, vistas como parte da existencia e non como castigo. É máis preciso referirse a Xibalbá como o inframundo.

Unha das partes do *Popol Vuh* narra o enfrontamento entre os Señores de Xibalbá e dous pares de xemelgos divinos: en primeiro lugar Hun-Hunahpú e Vucub-Hunahpú, e tras ser derrotados, os fillos do primeiro deles: Hunahpú e Ixbalanqué, que sairán vitoriosos grazas ó seu enxeño e coñecemento da maxia.

En ámbolos dous casos, os xemelgos son chamados polos señores principais do Xibalbá Hun Camé (*Un Morte*) e Vucub Camé (*Sete Morte*), debido ó escándalo que provocaban ó realizar o xogo de pelota, polo que lles retan a xogar nos seus dominios.

A derrota de Hun-Hunahpú e Vucub-Hunahpú tráelles como consecuencia a morte e o posterior desmembramento, sendo colocadas as súas cabezas nas pólas dunha árbore do mundo inferior que tras isto floreceu e deu froitos. Dun deses froitos sairía o zume que tocaría Ixquic, señora tamén do Xibalbá, co cal quedaría encinta de Hunahpú e Ixbalanqué.

Descrición
----------

Morcego do inframundo maia nun prato de cerámica policromado do período clásico. Balamkú, Campeche.
É durante o relato das andanzas dos heroes do Popol Vuh que se fai unha descrición de Xibalbá e do camiño que hai que percorrer antes de chegar a el:

Desta maneira, o camiño cara a Xibalbá descríbese como un descenso por unhas escaleiras moi inclinadas que desembocan na beira dun río, o cal percorre barrancos espiñentos. A continuación hai outros ríos e mesmo un de sangue, para despois abrirse un cruzamento de catro camiños: un vermello, outro branco, outro amarelo e outro negro. Este último é o que se dirixe a Xibalbá, exactamente á sala do consello dos Señores de Xibalbá.

En canto ás probas que os Señores de Xibalbá facían pasar, o *Popol Vuh* conta que eran moitos os lugares de tormento e os castigos de Xibalbá:

* O primeiro era a **Casa escura**, *en cuxo interior só había tebras*;
* O segundo era a **Casa do frío**, onde *un vento frío e insoportable sopraba no seu interior*;
* O terceiro era a **Casa dos xaguares**, onde os xaguares se revolvían, amoreábanse e gruñían;
* O cuarto era a **Casa dos morcegos**, onde non había máis que morcegos que berraban e revoloteaban na casa;
* O quinto chamábase a **Casa dos coitelos**, *dentro da cal só había navallas cortantes e afiadas*

Noutra parte do *Popol Vuh* di que hai unha sexta casa chamada a **Casa da calor**, *onde só había brasas e chamas*.

Notas
-----

1. ↑  *Yucatán en el tiempo*. ISBN 970 9071 04 1.
2. ↑  Abreu, 2008; p. 9
3. ↑  Diario de Yucatán. "Literatura Maya. El Popol Vuh". [*Ligazón morta*]

* Portal:Pobos indíxenas de América