**Helena de Constantinopla** (ca. 250- ca. 330), canonizada pola Igrexa católica como **Santa Helena**, foi a nai do emperador Constantino I. A tradición atribúelle a conversión do seu fillo ao cristianismo, así como o achado das reliquias da Santa Cruz.

Vida
----

Non se coñece con seguridade a data e lugar exactos do seu nacemento. Con todo, é moi posible que nacese en Drepanon, na provincia de Bitinia, en Asia Menor, posto que á súa morte a cidade foi renomeada como Helenópole polo seu fillo. En canto á data, Eusebio de Cesárea indica que andaba polos oitenta anos cando regresou da súa viaxe a Terra Santa, o que situaría o seu nacemento algo antes do 250.

As súas orixes familiares son escuras. Segundo a tradición iniciada por Santo Ambrosio, era filla de pousadeiros. Con todo, dado que era habitual recalcar a orixe humilde das principais figuras do cristianismo, é posible que se trate dunha invención sen demasiado fundamento.

Tampouco se sabe con seguridade se estaba casada co pai de Constantino, Constancio, nin a a data de nacemento do neno, aínda que a maior parte da historiografía sinala o 272 como a data máis probable.

En calquera caso, Helena foi repudiada por Constancio cando este casou coa filla do emperador Maximiano, Teodora. O matrimonio teríase celebrado nunha data descoñecida, que oscila entre os anos 289 e 293. O matrimonio supuxo a confirmación da carreira de Constancio, que acabaría por recibir o nomeamento de César, como membro da Tetrarquía, no ano 293.

Helena gañou gran relevancia pública trala crise da familia de Constantino no 326. Nese ano, Constantino, que era xa o único emperador, mandou asasinar o seu fillo primoxénito, Crispo, e á súa muller, Fausta. Pouco despois, Helena iniciou unha viaxe por Terra Santa. A historiografía considerou tradicionalmente que esta viaxe obedecía a un desexo de expiar as culpas —tanto as de Helena como as de Constantino— tralos asasinatos.

Porén, a viaxe debeu de ter un claro carácter político. Constantino derrotara o seu colega Licinio, que gobernaba a parte oriental do imperio, no 324. Ademais de reforzar a autoridade do seu fillo sobre esta parte do imperio, a viaxe aseguraba a alianza entre Constantino e a Igrexa. Segundo Eusebio de Cesárea, Helena mandou edificar a igrexa da Natividade en Belén e o santuario do Monte das Oliveiras, que serían dotados con abundantes riquezas.

Após a viaxe, Helena regresou a Roma, onde morreu arredor do ano 329. Foi soterrada no que estaba destinado a ser o mausoleo da familia, situado a carón da Via Labicana. Os restos do edificios son aínda visibles na área de Torpignattara (Roma). Así mesmo, pódese contemplar nos Museos Vaticanos o sarcófago de pórfiro que, segundo o consenso dos especialistas, serviu para sepultar os seus restos.

Achado das reliquias da Santa Cruz
----------------------------------

*A descoberta dos restos da Santa Cruz*. Piero della Francesca, frescos da Capela Bacci, Arezzo (ca. 1465)
Sarcófago de Helena no Museo Pio-Clementino, Museos Vaticanos, Roma
Segundo unha tradición moi popular, Helena atopou os restos da Cruz da Paixón de Xesucristo durante a súa viaxe a Terra Santa. De feito, Santa Helena aparece en numerosas obras de arte portando a Cruz.

Emporiso a historiografía dubida de que este relato sexa verídico. A primeira fonte conservada a informar do achado é do ano 351, uns vinte e cinco anos despois da viaxe de Helena. Trátase dunha carta do bispo de Xerusalén, Cirilo, a Constancio II, que rememora o achado en tempos de Constantino, pai de Constancio. Nesa carta non se relaciona a Santa Helena co achado da Cruz, unha historia que non se comezará popularizar até finais do século IV.

Por tanto, a maior parte dos estudosos pensan que o relato está relacionado coa propaganda cristiá, interesada en suliñar a estreita relación entre os emperadores –Constantino en particular– e a Igrexa.

Notas
-----

1. ↑  Drijvers 1992, p. 12
2. ↑  Eusebius, *Vita Constantini* 3.46.
3. ↑  Harbus, 13.
4. ↑  Drijvers 1992, p. 15.
5. ↑  Ambrose, *De obitu Theodosii* 42; Harbus, 13.
6. ↑  Barnes, *CE*, 3, 39–42; Elliott, *Christianity of Constantine*, 17; Odahl, 15; Pohlsander, "Constantine I"; Southern, 169, 341.
7. ↑  Barnes, *CE*, 8–9.
8. ↑  *Origo* 1; Victor, *Caes*. 39.24f; Eutropius, *Brev*. 9.22.1; *Epitome* 39.2; *Pan*. *Lat*. 10(2).11.4, citado en Barnes, *CE*, 288 n.55.
9. ↑  Norwich, John Julius (1996). *Byzantium* (First American ed.). Nova York. pp. 68–69. ISBN 0394537785. OCLC 18164817.
10. ↑  "Sarcofago di S. Elena". *Museos Vaticanos* (en italiano). Consultado o 23/01/2022.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Helena de Constantinopla Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Barnes, Timothy D. *Constantine and Eusebius* (*CE* in citations). Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1981. ISBN 978-0-674-16531-1
* Drijvers, Jan Willem. "Evelyn Waugh, Helena and the True Cross Arquivado 23 de marzo de 2019 en Wayback Machine.." *Classics Ireland* 7 (2000)
* Elliott, T. G. *The Christianity of Constantine the Great*. Scranton, PA: University of Scranton Press, 1996. ISBN 0-940866-59-5
* Harbus, Antonia. *Helena of Britain in Medieval Legend*. Rochester, NY: D.S. Brewer, 2002
* Odahl, Charles Matson. *Constantine and the Christian Empire*. New York: Routledge, 2004
* Pohlsander, Hans. *The Emperor Constantine*. Londres e Nova York: Routledge, 2004. Hardcover ISBN 0-415-31937-4 Paperback ISBN 0-415-31938-2

### Ligazóns externas

* Santa Helena en Catholic Online

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170164
* WorldCat
* VIAF: 36905946
* ARLIMA: 2758
* BNE: XX914615
* BRE: 1976909
* CANTIC: a11160044
* CERL: cnp00398598
* DeutscheBio: 118710117
* EBID: ID
* FAST: 1823536
* FemBio: 13074
* GEC: 0032355
* GND: 118710117
* ISNI: 0000 0000 6632 7250
* LCCN: n85120161
* NKC: xx0058257
* NLA: 61542415
* NNDB: 000095712
* NTA: 074274546
* ODNB: 54436
* Orthodox Encyclopedia: 189737
* SELIBR: 317492
* Treccani: santa-elena
* ULAN: 500372010
* WikiTree: Unknown-322710

 |