| Rebezo cantábrico*Rupicapra pyrenaica parva* |
| --- |
| Rebezo cantábrico nos Picos de Europa |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Artiodactyla |
| Familia: | Bovidae |
| Subfamilia: | Caprinae |
| Tribo: | Rupicaprini |
| Xénero: | *Rupicapra* |
| Especie: | ***R. pyrenaica*** |

 |
| Nome binomial |
| *Rupicapra pyrenaica*Bonaparte, 1845 |
| Nome trinomial |
| *Rupicapra pyrenaica parva*Cabrera, 1911  |
| Área de distribución do rebezo cantábricoÁrea de distribución do rebezo cantábricoÁrea de distribución do rebezo cantábrico |
| Distribución do rebezo cantábrico en GaliciaDistribución do rebezo cantábrico en GaliciaDistribución do rebezo cantábrico en Galicia |

O **rebezo cantábrico**, *Rupicapra pyrenaica parva*, é unha subespecie de mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos caprinos e tribo dos rupicaprinos.

Distribúese pola cordilleira Cantábrica, chegando a súa área de dispersión até a Galicia oriental.

En Galicia adoita chamarse simplemente **rebezo**, xa que é a única especie do xénero *Rupricapra* que forma parte da fauna do país.

Taxonomía
---------

A especie foi descrita en 1845 polo naturalista francés Charles Lucien Bonaparte, aínda que durante moito tempo foi cuestionada pola comunidade científica, e non foi aceptada até 1985 a súa separación de *Rupicapra rupicapra*.

### Subespecies

Na especie distínguense tres subespecies:

* *Rupicapra pyrenaica* subsp. *ornata*, Neuman, 1899. - rebezo dos Abruzos (Apeninos)
* *Rupicapra pyrenaica* subsp. *parva*, Cabrera, 1911. - rebezo cantábrico (Cordilleira Cantábrica)
* *Rupicapra pyrenaica* subsp. *pyrenaica*, Bonaparte, 1845. - rebezo dos Pireneos (Pireneos)

Descrición
----------

As principais características morfolóxicas do rebezo cantábrico son:

É un bóvido de pequeno tamaño (o menor de todos os da península Ibérica), menor e máis esvelto que a cabra montesa, *Capra pyrenaica*. O seu corpo é compacto, alcanzando un tamaño de entre 100 e 104 cm (incluíndo a curta cola, de 3 a 4 cm); a altura na cruz é de entre os 72 e os 74 cm. Pesa entre 25 e 30 kg. Os machos son lixeiramente máis grandes que as femias.

Ambos os sexos posúen cornos, que comenzan a medrar a partir dos 3 meses de idade, e que perduran dutante toda a vida do animal; estes cornos teñen forma de gancho, e xorden do cranio verticais, para despois curvarse cara a atrás; os dos machos son máis grosos e co gancho máis pechado que os das femias; a estrutura dos cornos é ósea, de sección ovalada, recuberta por un estoxo córneo (é dicir, queratinoso).

A cabeza é pequena, con ollos e orellas grandes (que son de cor escura pola cara dorsal e abrancazada pola ventral). A fronte, a queixada e a gorxa son de cor clara, abrancazada, cunha mancha escura que vai desde o labio superior até máis arriba dos ollos, a xeito de enteface. A cor do corpo é uniforme, semellante en ambos os sexos, parda avermellada (máis clara no verán), cunha liña escura que percorre lonxitudinalmente o dorso; o peito, o ventre e a cara anterior das patas é máis escura; o pelame invernal presenta unha maior densidade de pelos, cunha coloración máis agrisada e con contraste de cores máis marcada que na de verán.

As patas son fortes, ben adaptadas á vida entre as rochas. Os pezuños, rematados en punta, son anchos e presentan almofadiñas brandas recubertas por unha vaíña dura e, para asegurar unha maior adherencia cando camiñan no inverno sobre a neve, entre ambos os dedos anteriores hai unha membrana interdixital que fai aumentar a superficie do pezuño.

Cría de rebezo no Parque Nacional dos Picos de Europa.
Aínda que o dimorfismo sexual é pouco acentuado, podemos distinguir os sexos (e tamén entre os individuos adultos e os novos) pola forma e tamaño cos cornos, e polos aneis de crecemento.  
 Os machos teñen os cornos máis grandes e grosos, son de sección claramente oval e son máis ganchudos, mentres que os das femias son máis pequenos e delgados, de sección case circular e co extremo superior menos curvado, formando coa parte anterior un ángulo de case 90º.  
 Outros caracteres morfolóxicos distintivos son a maior corpulencia dos machos, o seu pescozo máis groso, e o pincel peneano; cando urinan, os machos fano cara a adiante, ao contrario das femias que, ademais, teñen o pesozo máis delgado e o tronco máis estilizado.  
 Por outra parte, cada ano de vida fórmase un segmento de corno que despraza ao anterior cara a arriba, formándose entre ambos os segmentos unha estría; o reconto das estrías permite calcular a idade do animal.

Bioloxía
--------

### Hábitat e distribución

#### Hábitat

Rebezo cantábrico nos Picos de Europa.
Os rebezos cantábricos viven nas montañas altas e medias (entre os 400 e os 2.400 m), orixinalmente moi cinguidos aos bosques (caducifolios, de coníferas ou mixtos), especialmente en ladeiras con moita pendente e abundancia de rochas. Porén, frecuentan tamén os terreos rochosos por riba do límite das árbores. No verán, ascenden cara aos prados alpinos, a ladeiras umbrías, moitas veces desprazados até elevadas cotas pola presión humana ou polo gando.

#### Distribución

O rebezo cantábrico distribúese unicamente pola cordilleira Cantábrica, desde Galicia, no límite oeste da Resarva dos Ancares, e máis na Enciña da Lastra, até a Reserva de caza do Saja e o alto Asón, en Cantabria.

### Comportamento

Os rebezos son sobre todo diúrnos, descansando ao medio día (especialmente nos días calorosos do verán), e son raramente activos pola noite. Son áxiles trepadores, marchan regularmente ao paso e ao galope, raramente ao trote. Son capaces de nadar, aínda que no o fan máis que en caso de necesidade. Poden realizar saltos de até 2 m de altura e 6 m de lonxitude.

Son animais sociais que se moven en pequenos grupos á procura de pastos de montaña. Estes grupos están formados por femias coas súas crías do ano e individuos xuvenís (ás veces, tamén acompañanos por un ou dous machos adultos) e son guiados por unha femia vella. Os machos son solitarios ou viaxan reunidos en pequenos grupos. Estes grupos só se reúnen durante a época de celo.

A vista, olfacto e oído son excelentes. Isto axúdalles a identificar axiña aos seus depredadores, como osos, lobos, e homes. Outros perigos que axexan aos rebezos que viven en altas montañas son os aludes, até o punto de que non é raro atopar rabaños enteiros mortos pola súa causa na época do desxeo.

En inverno refúxianse nos bosques alimentándose de musgos, liques e poliñas.

### Alimentación

Comen plantas gramíneas e outras plantas herbácas, follas, agromos, musgos, liques, codias e arumes. En inverno predomina a inxesta de plantas leñosas (breixos, uces, carrouchas).

### Reprodución

O rebezo alcanza a madurez sexual entre os 2 e os 4 anos de idade, madurando antes as femias. A época do celo adoita comezar entre outubro e novembro. Neste tempo os grupos de machos seguen aos de femias e únense a eles. Os machos vólvense territoiriais e agresivos, producíndose entón fortes enfrontamentos entre eles, que loitan polo dereito a reproducírense; estas loitas non son sanguentas, reducíndose case sempre a ademáns intimidatorios trucando testa contra testa.

Durante a época da reprodución os machos apenas comen, ocupados como están en conseguiren o maior número de femias posíbel. Os machos dominantes adoitan marcar os arbustos cunha substancia cun cheiro que atrae ás femias, esfregando a cabeza contra as plantas e o ventre contra o chan. A xestación dura uns 170 días, ao cabo dos cales as femias paren unha única cría (raras veces dúas), capaz de ver e andar e cuberta de pelo, que permanece ao lado da nai durante os dous primeiros anos de vida.

A esperanza de vida destes animais é duns 15 a 20 anos.

### Depredadores

É unha especie cinexética.

As especies que predan sobre o rebezo cantábrico son, para os adultos, unicamente o lobo (*Canis lupus signatus*); os cabritos tamén son deprerdados pola aguia real (*Aquila chrysaetos*) e o raposo (*Vulpes vulpes*). E, nos lugares onde aínda está presente, describiuse tamén depredación por parte do oso pardo (*Ursus arctos*).

### Relacións interespecíficas

Aínda que o rebezo cantábrico compite polo pasto con outras especies de ungulados salvaxes (cervo, corzo) e domésticos (cabra, ovella, vaca, cabalo), non forma grupos mixtos con ningunha das especies citadas.

Estado de conservación
----------------------

Segundo a UICN o estado de conservación desta especie, a data do ano actual (2014), é de *LC* (pouco preocupante).

En xeral, a situación da especie *Rupicapra pyrenaica* mellorou considerabelmente desde 1990. Non todas as subpoboacións da subespecie cantábrica, *R. p. parva* foron censadas, pero a poboación total estimábase en 2002 nunhas 15.000 cabezas.

En Galicia
----------

O rebezo cantábrico vive en Galicia nas serras orientais lugesas e ourensás (Ancares, Courel, Enciña da Lastra). O número de exemplares é escaso, pero na actualidae está colonizando novas zonas.

Notas
-----

1. 1 2  Groves, Colin & Peter Grubb (2011). p. 249.
2. 1 2 3 4 5  Díaz d'a Silva *et al.* (2007), pp. 148-149.
3. ↑  Grubb, P. (2005): "Order Artiodactyla". En Wilson, D. E. & Reeder, D. M. editors, *Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference*. Third edition. The Johns Hopkins University Press. Baltimore, Maryland, USA. ISBN 0-8018-8221-4.
4. 1 2 3 4  *Rupicapra pyrenaica* na *Lista vermella* da UICN. Versión 2014.2
5. ↑  *Rupicapra pyrenaica* en *Mammal species of the World*, 3ª ed.
6. ↑  *Rupicapra pyrenaica* Arquivado 29 de decembro de 2005 en Wayback Machine. na *Enciclopedia virtual de los vertebrados españoles. Mamíferos*. Museo Nacional de CCNN (CSIC).
7. ↑  Porén, a suberpecie cantábrica, *R. r. parva* Cabrera, é hoxe en día incluída por algúns autores na subespecie *R. p. pyrenaica*.
8. 1 2 3 4 5  Pérez-Barbería, F. Javier & Estefanía Pérez Fernández: Identificación, biología y ecología del rebeco cantábrico (*Rupicapra pyrenaica parva*).
9. 1 2 3 4 5 6 7 8  Pérez-Barberia, F. Javier & Borja Palacios, eds. (2009): Rebeco cantábrico *Rupicapra pyrenaica parva*: conservación y gestión de sus poblaciones.
10. 1 2 3 4  Van den Brink *et al.*(1971), p. 172.
11. ↑  *Rupicapra pyrenaica* na Enciclopedia virtual de los vertebrados españoles. Museo Nacional de Ciencias Naturales. CSIC *(en castelán)*.
12. 1 2 3 4  Schilling*et al.*(1987), pp. 234-235.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Groves, Colin & Peter Grubb (2011): *Ungulate Taxonomy*. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0093-8.
* Díaz d'a Silva, J. I. & Cartelle, Y. (2007): *Guía dos mamíferos de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-96893-20-7.
* Pérez-Barberia, F. Javier & Borja Palacios, eds. (2009): Rebeco cantábrico *Rupicapra pyrenaica parva*: conservación y gestión de sus poblaciones. Madrid: Organismo Autómomo Parques Nacionales. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino. ISBN 978-84-8014-760-6.
* Pérez, T.; J. Albornoz & A. Domínguez (2002): "Phylogeography of chamois (*Rupicapra* spp.) inferred from microsatellites". *Molecular Phylogenetics and Evolution* **25** (3): 524-534.
* Schilling, D.; D. Singer & H. Diller (1987): *Guía de los mamíferos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-0784-4.
* Van den Brink, F. H. & Barrel, P. (1971): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de Europa occidental*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Caprinos
* *Rupicapra*

### Ligazóns externas

* *Rupicapra pyrenaica parva* Arquivado 26 de outubro de 2014 en Wayback Machine. en Fauna Europaea *(en inglés)*
* *Rupicapra pyrenaica parva* no *Atlas de la biodiversidad del Ministerio de Medio Ambiente (MMA).* (en castelán)
* Cabrera, Ángel (1914): *R. pyrenaica* en *Fauna ibérica. Mamíferos**. Madrid: Museo Nacional de Ciencias Naturales. (Facsímile electrónico)* (en castelán)
* Le Chamois et l’IsardArquivado 25 de outubro de 2014 en Wayback Machine. na web da *Office national de la chasse et de la faune sauvage*. Francia. *(en francés)*
* *Rupicapra pyrenaica* na ADW. Abudante información *(en inglés)*
* *O rebezo en España* *(en inglés)*
* Pérez-Barbería, F. Javier & Estefanía Pérez Fernández: Identificación, biología y ecología del rebeco cantábrico (*Rupicapra pyrenaica parva*) Madrid: Organismo Autómomo Parques Nacionales. Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino.
* Pérez Barbería, Francisco J. Luis Robles & Carlos Nores (1996): "Horn growth pattern in Cantabrian chamois *Rupicapra pyrenaica parva''*: Influence of sex, location and phaenology" *Acta Theriologica* **41** (1): 83-92. *(en inglés)*
* Bas López, Santiago (2014): "Sociabilidade e hábitat dos rebezos (Rupicapra pyrenaica parva Cabrera, 1914) nun sector de Picos de Europa" *Braña, Boletín Científico da Soc. Gal. Hist. Nat.* **12**: 01-17. *(en galego)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3942824
* MAG: 2780269380

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* FE-New: ID
* GBIF: 5739470
* iNaturalist: 423901
* NCBI: 130901

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C5715394

 |