recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Efialtes.

Apolo dispara contra Efialtes (detalle da Xigantomaquia no friso do Altar de Pérgamo, en Berlín)
Na mitoloxía grega, **Efialtes** (Ἐφιάλτης / *Ephiáltēs*) foi un xigante, fillo de Xea (a Terra), creados a partir do sangue que caeu sobre a Terra cando Urano (o Ceo) foi castrado polo seu fillo, o titán Cronos. Hixino dáo como fillo de Xea e Tártaro.

Como tódolos xigantes fillos de Xea, Efialtes era un ser de tamaño e forza descomunais, de aparencia humana, agás na metade inferior do corpo, no que en lugar de pernas tiña unha cola de serpe.

Efialtes e os outros xigantes participaron na Xigantomaquia, a guerra entre os xigantes e os deuses, e foi morto pola acción conxunta de Apolo e de Heracles, que lle atravesaron coas súas frechas un ollo cada un. Nese momento, Efialtes acababa de vencer a Ares, a quen obrigou a axeonllarse ante el pero cando o viu Apolo disparoulle unha frecha no ollo esquerdo e chamou a Heracles, que lle cravou outra no ollo dereito.

Na *Divina Comedia* de Dante nárrase o encontro junto de Dante e Virxilio con este Xigante nos infernos.

Notas
-----

1. ↑  Hesíodo: *Teogonía* 185. Un paralelismo do nacemento dos xigantes atópase no nacemento de Afrodita a partir do mar igualmente fertilizado polos xenitais de Urano.
2. ↑  Hixino: *Fábulas*, prólogo 4.
3. ↑  Os Xigantes eran inmortais salvo en casos de colaboración entre un deus e un mortal.
4. ↑  Apolodoro (1987), p. 16 (Libro I, 37)
5. ↑  Graves (1985), p. 146
6. ↑  Grimal, p. 149

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Graves, Robert (1985). *Los mitos griegos* (en castelán) **I**. 1ª reimpresión (1ª ed.). Madrid: Gredos. ISBN 978-8424999940.
* Grimal, Pierre (1989). *Diccionario de mitología griega y romana* (en castelán) (1ª (1981), 4ª reimpr. 1989 ed.). Barcelona: Paidós. ISBN 84-7509-166-0.
* Hixino (2009). *Fábulas mitológicas*. Serie: Libro de bolsillo nº 8307, Clásicos de Grecia y Roma (en castelán). Madrid: Alianza Editorial. ISBN 9788420650722.
* Apolodoro (1987). Calderón Felices, José, ed. *Biblioteca Mitolóxica*. Serie: Clásica (en castelán). Madrid: Akal. ISBN 84-7600-179-7.
Coordenadas: 4°33′48″N 74°03′53″O﻿ / ﻿4.56333333, -74.06463889

O río Fucha ao seu paso por Bogotá.
O **río Fucha** ou **río San Cristóbal** é un dos ríos que atravesa a cidade de Bogotá. Nace no páramo de Cruz Verde e desemboca no río Bogotá.

Conca
-----

A súa conca conta cunha área de 12.991 ha urbanas e 4.545 rurais correspondentes aos cerros Orientais da cidade. Nace na reserva forestal El Delirio no páramo de Cruz Verde. Na súa parte alta recibe as augas das crebadas San Cristóbal (por iso é polo que tamén sexa coñecido como río San Cristóbal), a Osa e Pablo Blanco. No seu curso medio e baixo atravesa a zona meridional da sabana de Bogotá.

O río Fucha atravesa as localidades de San Cristóbal, Santa Fe, Antonio Nariño, Rafael Uribe Uribe, Puente Aranda, Kennedy e Fontibón, marcando a fronteira entre as dúas últimas. Entre os seus afluentes, xa canalizados, atópanse o Teñidero (ou Santa Caterina), o Molinos (ou Aserradero) e o Fucha Chiquito (ou da Polvoreda).

Contaminación
-------------

O río Fucha á altura da Carreira Décima.
Só nos seus dous primeiros quilómetros a canle non está contaminada. O resto presenta un regular e mal estado de conservación, pois dende hai décadas utilízase como sumidoiro receptor de refugallos e augas residuais. 

A canle de San Francisco, por atoparse remansada, é outro grave factor de contaminación do río, que transmite os seus problemas ao río Bogotá, achegando o 39% da súa contaminación. En 2010 emprendeuse un proceso de recuperación por un valor próximo aos oitenta e catro millóns de pesos.

Notas
-----

1. ↑  *Antonionarino.gov.co*[*Ligazón morta*] "Historia Barrios Antonio Nariño - Barrio Molinos La Hortúa".
2. ↑  *Encolombia.com* "La Contaminación Ambiental del Río Bogotá". consultado en novembro de 2010.
3. ↑  *Acueducto.com.co*[*Ligazón morta*] "El Fucha, de cloaca a un gran río". Consultado en novembro de 2010.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *Banrepcultural.org* Crónicas de Bogotá de Pedro M. Ibáñez. Capítulo I.

* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3936163
* GeoNames: 8182078

 |
Localización de Abia dentro de Nixeria.
AbiaCoordenadas: 5°25′N 7°30′L﻿ / ﻿5.417, -7.500

O **Estado de Abia** é un dos estados que constitúe a República Federal de Nixeria, situado no sueste do país. A súa capital é Umuahia, aínda que o principal centro comercial atópase en Aba, un antigo posto comercial británico. O estado creouse en 1991 con parte do territorio do estado de Imo. Os seus habitantes pertencen maioritariamente á etnia igbo. Abia é un dos nove estados pertencentes á rexión do Delta do Níxer. Posúe 17 Áreas de Goberno Local.

Este estado ten unha extensión de territorio que contén unha superficie composta por uns 6.320 quilómetros cadrados. A súa poboación cífrase en 4 350 963 persoas (datos do censo do ano 2007), dando unha densidade de poboación de 688,4 habitantes por cada quilómetro cadrado.

### Áreas de goberno local

Posúe 17 áreas de goberno local:

* Aba North
* Aba South
* Arochukwu
* Bende
* Ikwuano
* Isiala Ngwa North
* Isiala Ngwa South
* Isuikwuato
* Obi Ngwa
* Ohafia
* Osisioma Ngwa
* Ugwunagbo
* Ukwa East
* Ukwa West
* Umuahia North
* Umuahia South
* Umu Nneochi

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* ABIA State of Nigeria -- A Profile *(en inglés)*
* Abia State Background Information *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Estados de Nixeria |
| --- |
| 
* Abia
* Territorio da Capital Federal
* Adamawa
* Akwa Ibom
* Anambra
* Bauchi
* Bayelsa
* Benue
* Borno
* Cross River
* Delta
* Ebonyi
* Edo
* Ekiti
* Enugu
* Gombe
* Imo
* Jigawa
* Kaduna
* Kano
* Katsina
* Kebbi
* Kogi
* Kwara
* Lagos
* Nasarawa
* Níxer
* Ogun
* Ondo
* Osun
* Oyo
* Plateau
* Rivers
* Sokoto
* Taraba
* Yobe
* Zamfara

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q320852
* EBID: ID
* GeoNames: 2565340
* MusicBrainz: ID
* OSM: 3713501
* TGN: 7015042

 |
Localización do Estado de Anambra no mapa nixeriano.
Coordenadas: 6°20′N 7°00′L﻿ / ﻿6.333, -7.000

**Anambra** é un dos estados da República Federal de Nixeria.
Ten unha superficie de 4.844 quilómetros cadrados. A poboación no 2007 era de 4 887 379 persoas, o que daba unha densidade de poboación de 1.009 habitantes por cada quilómetro cadrado.
Foi creado a 3 de febreiro de 1976 a partir do antigo estado Centro Oriental. A capital era entón a cidade de Enugu. O 27 de agosto de 1991 naceu o estado de Enugu, pasando a capital e sede do goberno, de Anambra, para a cidade de Awka.

A orixe do nome do estado derivado do río Anambra (Omambala), que é un afluente do río Níxer.

A etnia predominante do estado de Anambra son os igbos (98% da poboación), cunha pequena poboación de igalas (2% da poboación) que viven na parte norte-occidental do estado.

Anambra é o oitavo estado máis populoso de Nixeria, e o segundo estado máis densamente poboado tras Lagos.

Áreas de goberno local
----------------------

Este estado subdivídese internamente nun total de 21 áreas de goberno local, a saber:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aguata
* Anambra
* Anambra West
* Anaocha
* Awka North
* Awka South
* Ayamelum
* Dunukofia
* Ekwusigo
* Idemili North
* Idemili South
 |  | * Ihiala
* Njikoka
* Nnewi North
* Nnewi South
* Ogbaru
* Onitsha North
* Onitsha South
* Orumba North
* Orumba South
* Oyi
 |

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 24 de xullo de 2017. Consultado o 24 de novembro de 2011.

| * v
* c
* e
Estados de Nixeria |
| --- |
| 
* Abia
* Territorio da Capital Federal
* Adamawa
* Akwa Ibom
* Anambra
* Bauchi
* Bayelsa
* Benue
* Borno
* Cross River
* Delta
* Ebonyi
* Edo
* Ekiti
* Enugu
* Gombe
* Imo
* Jigawa
* Kaduna
* Kano
* Katsina
* Kebbi
* Kogi
* Kwara
* Lagos
* Nasarawa
* Níxer
* Ogun
* Ondo
* Osun
* Oyo
* Plateau
* Rivers
* Sokoto
* Taraba
* Yobe
* Zamfara

 | Bandeira de Nixeria |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q117714
* BNF: 11985934h
* EBID: ID
* GEC: 0003739
* GeoNames: 2349961
* MusicBrainz: ID
* OSM: 3715505
* TGN: 7000160

 |
Coordenadas: 10°30′N 10°00′L﻿ / ﻿10.500, -10.000

Localización de Bauchi dentro de Nixeria.
**Bauchi** é un estado da República Federal de Nixeria. A súa capital é a cidade de Bauchi.

Cunha extensión de 45.837 quilómetros cadrados, limita polo norte cos estados de Jigawa, Kano e Yobe, polo leste co estado de Gombe, polo sur cos estados de Plateau e Taraba e polo oeste co estado de Kaduna.

Ten unha poboación de 4 880 573 persoas (datos do censo do ano 2007), o que dá unha densidade de poboación de 106,5 habitantes por cada quilómetro cadrado.

Este estado subdivídese internamente nun total de 20 Áreas de Goberno Local:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Alkaleri
* Bauchi
* Bogoro
* Dambam
* Darazo
* Dass
* Gamawa
* Ganjuma
* Giyade
* Itas/Gadau
 |  | * Jama'are
* Katagum
* Kirfi
* Misau
* Ningi
* Shira
* Tafawa Balewa
* Toro
* Warji
* Zaki
 |

| * v
* c
* e
Estados de Nixeria |
| --- |
| 
* Abia
* Territorio da Capital Federal
* Adamawa
* Akwa Ibom
* Anambra
* Bauchi
* Bayelsa
* Benue
* Borno
* Cross River
* Delta
* Ebonyi
* Edo
* Ekiti
* Enugu
* Gombe
* Imo
* Jigawa
* Kaduna
* Kano
* Katsina
* Kebbi
* Kogi
* Kwara
* Lagos
* Nasarawa
* Níxer
* Ogun
* Ondo
* Osun
* Oyo
* Plateau
* Rivers
* Sokoto
* Taraba
* Yobe
* Zamfara

 | Bandeira de Nixeria |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q503936
* EBID: ID
* GEC: 0008388
* GeoNames: 2347468
* MusicBrainz: ID
* TGN: 1001838

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lotus.

**Lotus Cars** é un fabricante de automóbiles do Reino Unido especializado en automóbiles deportivos, con sede en Hethel, Norfolk, creado como *Lotus Engineering Ltd* polo enxeñeiro Colin Chapman en 1952. Nos anos 60 e 70 participou activamente nas carreiras de Fórmula 1.

Chapman morreu en 1982, deixando tras si unha delicada situación financeira co proxecto DeLorean, polo cal é probable que houbera debido responder ante a xustiza.

En 1986, a compañía foi adquirida por General Motors e revendida en 1993 ao grupo ACBN de Luxemburgo, que é unha compañía controlada polo empresario italiano Romano Artioli, propietario tamén de Bugatti Automobili SpA. En 1996, a maioría das accións de Lotus foron vendidas a Perusahaan Otomobil Nasional Bhd Proton, empresa automotriz do estado de Malaisia.

A compañía tamén actúa como consultor de enxeñería, realiza desenvolvementos, particularmente de suspensión para outros construtores.

Fórmula 1
---------

*Ver artigo principal: Team Lotus*
A compañía animaba aos seus clientes a participar en competicións e ela mesma entrou na Fórmula 1 como equipo en 1958. O seu maior éxito obtívoo na tempada 1963 co seu modelo Lotus 25, pilotado por Jim Clark, cando gañou o seu primeiro campionato mundial. A morte de Clark a unha idade temperá nun tráxico accidente de Fórmula 2 competindo nun Lotus 48, en marzo de 1968 foi un serio revés para a marca e para a Fórmula 1. Era o piloto dominante co automóbil dominante. Ese ano o campionato foi ganado polo seu compañeiro de equipo Graham Hill.

Varios pilotos pereceron en vehículos Lotus, e considerase que a responsabilidade de aquilo estaba na política de Chapman de construír vehículos que só tiñan que durar *ata chegar a meta*, todo o demais era considerado superfluo.

Ata mediados dos anos 1980, Lotus foi un dos grandes equipos da Fórmula 1. Ayrton Senna pilotou para este equipo entre 1985 e 1987, gañando catro grandes premios e obtendo 16 pole positions. O último ano de participación de Lotus na Fórmula 1, 1994 os seus vehículos xa non eran competitivos. En total, Lotus gañou 79 grandes premios.

### Campións mundiais de Fórmula 1

* Temporada 1963: Jim Clark 7 vitorias, 7 pole positions, 6 voltas rápidas
* Temporada 1965: Jim Clark 6 vitorias, 6 pole positions, 6 voltas rápidas
* Temporada 1968: Graham Hill 3 vitorias, 2 pole positions
* Temporada 1970: Jochen Rindt 5 vitorias, 3 pole positions 1 volta rápida – Finou antes de culmina-la temporada
* Temporada 1972: Emerson Fittipaldi 5 vitorias, 3 pole positions
* Temporada 1978: Mario Andretti 6 vitorias, 8 pole positions, 3 voltas rápidas

Véxase tamén
------------

* Team Lotus
* Lotus Racing
* Lotus Renault GP
* Lotus F1

### Ligazóns externas

* Lotus Cars *(en inglés)*
* Colin Chapman Arquivado 10 de outubro de 2012 en Wayback Machine. biografía por Dennis David *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q35935
* BNF: 119666455
* LCCN: sh85078463
* NKC: kn20091015003
* Treccani: lotus

 |
Coordenadas: 41°05′17″N 6°00′02″O﻿ / ﻿41.08806992, -6.0005002

Castelo.
O **Castelo de Ledesma** é unha fortaleza do século XII situada na localidade de Ledesma (provincia de Salamanca).

A construción orixinal foi mandada construír por Fernando II de León no século XII, aínda que o castelo actual é do século XV. Da antiga construción só se conserva a porta de arco apuntado.

Dende o principio, a fortaleza pertencía á coroa, se ben era cedida á nobreza con frecuencia. Finalmente, foi recibida por don Beltrán de la Cueva, valido de Henrique IV de Castela, primeiro duque de Alburquerque, quen lla entregou xunto co título nobiliario de Conde de Ledesma.

Dende o momento en que don Beltrán aparece como señor do castelo, pertenceu aos seus descendentes ata o século XVIII.

O castelo foi restaurado recentemente debido ao estado de deterioración no que se achaba. É propiedade do Concello de Ledesma.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Castelo de Ledesma Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* El castillo de Ledesma Arquivado 18 de xuño de 2018 en Wayback Machine. *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5757399
* JCyL: 9224

 |
O **McDonnell Douglas**/**Boeing C-17 Globemaster III** é un grande avión de transporte militar desenvolvido para a Forza Aérea dos Estados Unidos (USAF) dende os anos 80 ata principios dos 90 por McDonnell Douglas. O C-17 leva o nome de dous cargueiros militares de pistón anteriores, o Douglas C-74 Globemaster e o Douglas C-124 Globemaster II. O C-17 realiza normalmente misións de transporte tácticas e estratéxicas, levando tropas e carga por todo o mundo; tamén pode realizar roles de evacuación médica e lanzamento aéreo. Deseñouse para substituír o Lockheed C-141 Starlifter, e tamén para cumprir algúns dos cometidos do Lockheed C-5 Galaxy, liberando á frota de C-5 para cargas de gran tamaño.

Boeing, que se fusionou con McDonnell Douglas en 1997, continuou fabricando o C-17 tras a fusión. O transporte está en servizo coa USAF e tamén opera cos exércitos da India, Reino Unido, Australia, Canadá, Qatar, Emiratos Árabes Unidos, a Heavy Airlift Wing da OTAN, e Kuwait. O derradeiro C-17 completouse na planta de Long Beach, California o 29 de novembro de 2015.

Notas
-----

1. ↑  "Workers at Boeing say goodbye to C-17 with last major join Thursday". *Press Telegram* (en inglés). 2015-02-26. Consultado o 2021-01-03.
2. ↑  "Final Boeing C-17 Globemaster III Departs Long Beach Assembly Facility". *MediaRoom*. Consultado o 2021-01-03.
A **Rexión de Bohemia Meridional** ou **Bohemia do Sur** (en checo *Jihočeský kraj*; alemán: *Südböhmische Region*, zyːtbøːmɪʃə ʁeˈɡi̯oːn) é unha unidade administrativa (*kraj*) da República Checa, situada na parte sur da rexión histórica de Bohemia, aínda que tamén inclúe unha pequena parte do suroeste de Moravia. Limita coas rexións de Pilsen, Bohemia Central, Vysočina e Moravia Meridional. Tamén limita con Alemaña e Austria. Esta rexión tamén pode chamarse *Budĕjovický kraj* ou *Českobudĕjovický kraj* mais desde 2001 estes nomes considéranse obsoletos. A súa capital é České Budějovice.

Distritos (poboación ano 2018)
------------------------------

Distritos na Rexión de Bohemia Meridional.
A rexión está, á súa vez, dividida en varios distritos (en checo *okresy*):

* Distrito de České Budějovice 193,337
* Distrito de Český Krumlov 61,187
* Distrito de Jindřichův Hradec 90,835
* Distrito de Písek 71,067
* Distrito de Prachatice 50,700
* Distrito de Strakonice 70,760
* Distrito de Tábor 102,310

Cidades importantes
-------------------

* Bechyně
* Blatná
* České Budějovice
* České Velenice
* Český Krumlov
* Dačice
* Jindřichův Hradec
* Kaplice
* Milevsko
* Mladá Vožice
* Netolice
* Nová Bystřice
* Nové Hrady
* Písek
* Prachatice
* Protivín
* Sezimovo Ústí
* Slavonice
* Soběslav
* Strakonice
* Tábor
* Trhové Sviny
* Třeboň
* Týn nad Vltavou
* Veselí nad Lužnicí
* Vimperk
* Vodňany
* Volary
* Volyně

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en checo)*
* Bosque de Bohemia *(en inglés)*
* Estatísticas rexionais *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188373
* WorldCat
* VIAF: 138375807
* GEC: 0010747
* GeoNames: 3339537
* GND: 4078019-3
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge135832
* OSM: 442321

 |
Situación de Níxer dentro de Nixeria.
**Níxer** é o maior estado da Nixeria, no occidente da República, creado o 3 de febreiro de 1976. A súa capital é a cidade de Minna. No 2005 tiña unha poboación estimada de 4 082 558 habitantes, nunha área de 76 363 km². Outras cidades relevantes son Bida, Kontagora, e Suleja. Formouse en 1976 cando daquelas o estado do Norte-Occidental se dividiu neste estado de Níxer e no estado de Sokoto.

O nome do estado débese ao río Níxer. Dous dos maiores saltos hidroeléctricos da Nixeria, a presa de Kainji e a de Shiroro, atópanse nesta zona; como tamén o Parque Nacional de Kainji, o maior parque nacional da Nixeria, onde se acha o Lago Kainji.

Como a maioría dos estados nixerianos, está gobernado por un gobernador e unha asemblea. Baixo a administración de Mu'azu Babangida Aliyu, o 13 de xaneiro de 2007, o estado adoptou a xaria.

### Áreas de goberno local

Pode subdividirse en 25 áreas de goberno local.

* Agaie
* Agwara
* Bida
* Borgu
* Bosso
* Chanchaga
* Edati
* Gbako
* Gurara
* Katcha
* Kontagora
* Lapai
* Lavun
* Magama
* Mariga
* Mashegu
* Mokwa
* Munya
* Paikoro
* Rafi
* Rijau
* Shiroro
* Suleja
* Tafa
* Wushishi

Véxase tamén
------------

* Páxina oficial

| * v
* c
* e
Estados de Nixeria |
| --- |
| 
* Abia
* Territorio da Capital Federal
* Adamawa
* Akwa Ibom
* Anambra
* Bauchi
* Bayelsa
* Benue
* Borno
* Cross River
* Delta
* Ebonyi
* Edo
* Ekiti
* Enugu
* Gombe
* Imo
* Jigawa
* Kaduna
* Kano
* Katsina
* Kebbi
* Kogi
* Kwara
* Lagos
* Nasarawa
* Níxer
* Ogun
* Ondo
* Osun
* Oyo
* Plateau
* Rivers
* Sokoto
* Taraba
* Yobe
* Zamfara

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q503932
* WorldCat
* VIAF: 133666991
* BNF: 124125006
* EBID: ID
* GEC: 0046070
* GeoNames: 2328925
* GND: 5021040-3
* LCCN: n78006557
* MusicBrainz: ID
* SUDOC: 033238499
* TGN: 1001912

 |
Localización da Rexión Moravia-Silesia
**Rexión Moravia-Silesia** (checo: **Moravskoslezský kraj**) é unha rexión (kraj) de Chequia, localízase na parte nordeste da rexión histórica de Moravia e é na súa maioría a parte checa da rexión histórica de Silesia. É unha rexión industrial, durante a época comunista desenvolveuse a industria pesada pero desde a fin do réxime comunista esas empresas entraron en declive e a rexión agora ten un alto índice de desemprego. A rexión abrangue 5.445 km² e ten 1.250.769 habitantes (2006), a capital é Ostrava.

Etnias
------

O 86.9% da poboación defínese como checa, 3.3% como eslovaca, 3.0% como polaca, 2.3% como moravia, 0.8% como silesia, 0.3% como alemá e 0.2% como roma. O 52.3% declárase como ateos, o resto é na súa maioría católicos.

Asemblea
--------

A Asemblea da Rexión Moravia-Silesia conta con 65 deputados, o Partido Cívico Democrático ten 29, o Partido Comunista de Bohemia e Moravia 17, Partido Socialdemócrata Checo 11 e a Unión Cristiá e Demócrata-Partido Popular Checoslovaco 8.

Distritos
---------

* Distrito de Bruntál.
* Distrito de Frýdek-Místek.
* Distrito de Karviná.
* Distrito de Nový Jičín.
* Distrito de Opava.
* Distrito de Ostrava.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q190550
* WorldCat
* VIAF: 135065827
* GeoNames: 3339573
* GND: 7515303-8
* ISNI: 0000 0004 0611 3217
* LEI: 315700JQ4GLOLYCHUD80
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge136510
* OSM: 442461

 |
Situación de Zamfara dentro de Nixeria.
**Zamfara** é un estado no noroeste de Nixeria, creado o 1 de outubro de 1996. A súa capital reside en Gusau. Até 1996 formaba parte do estado de Sokoto. A estimación da poboación no 2005 apuntaba 3.602.356 habitantes, nunha área de 39.762 km².

Está habitado principalmente pola etnia hausa, aínda que hai membros doutras comunidades étnicas tales como gwari, kamuku, kambari, dukawa, bussawa e zabarma.

O estado de Zamfara foi o primeiro de Nixeria en introducir a xaria (lei islámica).

Áreas de goberno local
----------------------

O estado de Zamfara componse de 14 Áreas de goberno local:

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Anka
2. Bakura
3. Birnin-Magaji/Kiyaw
4. Bukkuyum
5. Bungudu
6. Gummi
7. Gusau
 | 1. Kaura-Namoda
2. Maradun
3. Maru
4. Shinkafi
5. Talata-Mafara
6. Tsafe
7. Zurmi
 |

Notas
-----

1. ↑  Mapa dos grupos étnicos de Nixeria

| * v
* c
* e
Estados de Nixeria |
| --- |
| 
* Abia
* Territorio da Capital Federal
* Adamawa
* Akwa Ibom
* Anambra
* Bauchi
* Bayelsa
* Benue
* Borno
* Cross River
* Delta
* Ebonyi
* Edo
* Ekiti
* Enugu
* Gombe
* Imo
* Jigawa
* Kaduna
* Kano
* Katsina
* Kebbi
* Kogi
* Kwara
* Lagos
* Nasarawa
* Níxer
* Ogun
* Ondo
* Osun
* Oyo
* Plateau
* Rivers
* Sokoto
* Taraba
* Yobe
* Zamfara

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q145793
* GeoNames: 2595349
* GND: 4511507-2
* TGN: 7594754

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Euritión.
Euritión raptando a Deianira (Anónimo, c. 1600, Museo de Historia da Arte, Viena)
Na mitoloxía grega **Euritión** era un centauro que Heracles matou por intentar casar á forza coa filla do rei de Óleno.

Heracles, para expiar o asasinato dos fillos, acto cometido por Heracles nun acceso de loucura enviado por Hera, tivo que realizar os doce traballos que lle encomendara Euristeo. O sexto foi limpar nun só días as cortes do gando do rei Auxías, que nunca foran limpadas. 

Realizado con éxito este traballo, Auxías negouse a pagarlle o prometido e expulsouno do reino, e Heracles tivo que marchar. Foi dar a Óleno, onda o seu amigo Dexámeno, rei da cidade, e topouse con que a filla deste, Mnesímaca , ía ser desposada pola forza co centauro Euritión, cando previamente Dexámeno prometéralla a man da filla a Heracles. Dexámeno pediulle axuda e Heracles matou a Euritión cando ía buscar á noiva.

Segundo Hixino, a filla de Dexámeno era Deianira coa que finalmente casaría Heracles , pero máis adiante describe a Deianira como filla de Eneo , tal como fan as outras fontes mitográficas. 

> 
> 
> "*Matou ó centauro Euritión por haber pretendido á súa prometida Deianira, filla de Dexámeno*".
> (Hixino: *Fábulas* 31, 11)
> 

Grimal tamén recolle esta variante, situada na corte de Eneo, e lembra a similitude da loita de Heracles e Euritión coa loita contra Aqueloo, neste caso, si, pola man de Deianira.

Notas
-----

1. ↑  Aínda que posteriormente organizaría unha expedición de castigo contra Auxías, na que morrería o seu irmán Ificles.
2. ↑  Mnesímaque, segundo Graves.
3. ↑  Hixino: *Fábulas* 31, 11.
4. ↑  Hixino, 36, 1.

### Bibliografía

* ELVIRA BARBA: Miguel Ángel: *Arte y mito. Manual de iconografía clásica*. Sílex, 3ª ed. 2017.
* GRAVES, Robert: *Los mitos griegos*, Ed. Gredos, 1ª ed. 2019, 521.
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981.
* HIXINO: *Fábulas mitológicas*. Tradución, introdución e notas de Francisco Miguel del Rincón Sánchez. Alianza Editorial 2009.
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016, II, 5, 5 [a numeración segue a utilizada neste texto].
A Despensa, Frans Snyders, ca. 1620
Unha **despensa** é unha estancia fresca onde se almacenan os alimentos antes de utilizalos. As despensas eran correntes en casas antes do uso extensivo do frigorífico.

Unha despensa debe ser:

* Tan fresca como sexa posible
* Próxima ás áreas de preparación de alimentos
* Construída para evitar a entrada de moscas e bechos
* Fácil de manter limpa
* Equipada de andeis apropiados ao alimento que é almacenado.

Xeografía
---------

No hemisferio norte, a maioría das casas adoitaban ter a súa despensa e cociña no lado norte ou leste da casa onde recibía menos sol. En Australia e Nova Zelandia as despensas eran colocadas nos lados sur ou oeste da casa pola mesma razón.

Características e historia
--------------------------

Despensa del siglo XIX en el Museo Romántico Can Papiol de Vilanova i la GeltrúDespensa do século XIX no Museo Romántico Can Papiol de Vilanova i a Geltrú
Moitas despensas teñen pequenas xanelas sen vidro coa abertura cuberta por unha malla fina. Isto permite a circulación libre do aire sen permitir que entren as moscas. Moitas despensas alicatáronse ou se pintaron as paredes para simplificar a limpeza. As despensas máis vellas e especialmente as das casas máis grandes tiñan ganchos no teito para colgar pezas de carne ou de caza. Outras tiñan envases illantes para o xeo, anticipando o desenvolvemento futuro dos refrixeradores. Unha despensa pode conter unha laxa ou un estante de pedra usado para manter o alimento fresco nos tempos anteriores á refrixeración.

Nunha casa moderadamente grande do século XIX, todos estes cuartos púñanse tan abaixo no edificio como fose posible e conveniente para utilizar a masa da terra para conservalos a baixa temperatura durante o verán.

Moi poucas casas modernas teñen despensas no sentido antigo chamándose así agora aos andeis ou cuartos pequenos situados normalmente xunto á cociña, onde se gardan as bebidas e alimentos envasados.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Despensa*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Despensa*** |

### Bibliografía

* Pond, Catherine Seiberling (2007). *The Pantry: Its History and Modern Uses*. Salt Lake City: Gibbs Smith. ISBN 1-4236-0004-5. , *(en inglés)*.

### Outros artigos

* Garaxe
* Cociña
* Sala de estar
* Porta
* Fachada
* Piso
* Cuberta
* Cuarto
* Escaleira
* Muro (construción)
* Fiestra

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q258313
* AAT: 300004499
* GEC: 0206001
* JSTOR: pantries

 |
**Balzers** é un concello situado no suroeste do principado de Liechtenstein. Contaba en 2010 cunha poboación de 4 529 habitantes. A maior parte da localidade está situada na ribeira este do río Rin.

Xeografía
---------

Limita ao norte co municipio de Triesen polo leste e cos municipios suízos de Wartau ao norte, Maienfeld e Fläsch ao sur, e ao suroeste con Sargans. Ademais, grazas aos seus dous exclaves limita tamén cos municipios de Triesenberg, Planken, Schaan e Vaduz en Liechtenstein, e Frastanz e Nenzing en Austria.

Lugares de interese
-------------------

* Pavillón deportivo.
* Río Rin
* Castelo de Burg Gutenberg‎.
* Parroquia de Balzers.

Transporte
----------

Para chegar a Balzers pódese coller o autobús ou ben un coche. Tamén se pode chegar en tren, a pesar de que a estación máis próxima (Forst Hilti) áchase ao sueste. Na cidade hai numerosos carrís bici e pódese alugar unha moto ou un coche na cidade.

Deportes
--------

Balzers conta cunha das poucas piscinas climatizadas do país. É unha piscina olímpica e atópase no pavillón deportivo, onde tamén hai canchas de fútbol, de baloncesto, de balonmán (aínda que a utilizan para xogar a hóckey) e unha sala multiúsos. O equipo de fútbol da cidade é o FC Balzers.

Castelo de Burg Gutenberg.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Balzers*** |

* Sitio oficial do municipio de Balzers *(en alemán)*

| * v
* c
* e
Concellos de Liechtenstein |
| --- |
| Bandeira de Liechtenstein | 
* Balzers
* Eschen
* Gamprin
* Mauren
* Planken
* Ruggell
* Schaan
* Schellenberg
* Triesen
* Triesenberg
* Vaduz

 | Escudo de Liechtenstein |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q49663
* WorldCat
* VIAF: 1899145857088622921907
* DARE: 21286
* GEC: 0516546
* GeoNames: 3042074
* GND: 4408081-5
* HDS: 007026
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge1051683
* OSM: 1155953
* Pleiades: 187307
* WOEID: 856455

 |
**Yolanda Matías García**, nada en Atliaca (Tixtla de Guerrero), é unha poeta mexicana en lingua náhuatl. Entre os seu libros, destacan os poemarios *Xochitlajtol ika moyojlo* ("Palabra florida para o teu corazón") e *Tonalxochimej* ("As flores do sol").

Traxectoria
-----------

Yolanda Matías é orixinaria da comunidade de Atliaca, no municipio de Tixtla de Guerrero. Licenciouse en Educación polo Centro de Actualización do Maxisterio (CAM), cunha especialidade en Castelán e Literatura, pala logo cursar un Mestrado en Formación e Práctica Docente na Universidade Pedagóxica Nacional (UPN).

Na actualidade, é profesora da educación primaria nun centro bilingüe, e contribúe a promover a cultura indíxena no municipio de Copalillo. Impartiu cursos de lingua e escrita náhuatl. Dirixiu o programa "El náhuatl en la cultura" (Radio Universidad) entre o 2003 e o 2006.

Aos 42 anos, perdeu a visión a causa dunha neglixencia médica durante unha cirurxía.

Obra
----

Matías publicou en diferentes revistas e escolmas, tanto en México coma noutros países. Os seus libros principais son os seguintes:

### Antoloxías

* *México: diversas lenguas, una sola nación* (2008)
* *Pensamiento y voz de mujeres indígenas* (2012)
* *Semanauakuikatl* ("Canto ao universo", 2018). Editado pola autora

### Discografía

* *Xochitlajtol ika moyojlo* ("Palabra florida para o teu corazón", 2005). Recital do seu poemario homónimo

### Poemarios

* *Xochitlajtol ika moyojlo* ("Palabra florida para o teu corazón", 2005)
* *Tonalxochimej* ("As flores do sol", 2013)

Recoñecementos
--------------

Matías participou na xira internacional de difusión da poesía náhuatl en Venezuela, no ano 2012. Representou ao estado de Guerrero e a México no 22.º Festival Internacional de Poesía de Xénova (Italia), en xuño do 2016. Tamén participou no Recital Internacional de Escritores en Linguas Orixinarias, celebrado en Bilwi (Nicaragua), en xullo do 2016.

Foi declarada Cidadá Distinguida de Atliaca, e recibiu o Premio ao Mérito Civil "Cuauhtémoc" no 2014, outorgado polo goberno do estado de Guerrero. Gañou o galardón Altamirano do 2015, concedido polo Concello de Tixtla de Guerrero. No 2018, a Secretaría de Cultura Federal e a Secretaría de Cultura de Guerrero concedéronlle o recoñecemento PACMyC polo seu labor de fortalecemento e revalorización da lingua náhuatl. Recibiu unha condecoración "Honoris Causa" da Embaixada de Cultura da Suprema Corte de Xustiza da Nación de México.

Notas
-----

1. ↑  Moreno, Carmen; et al. (2012). *Pensamiento y voz de mujeres indígenas* (en castelán). INALI.
2. ↑  "Yolanda Matías García - Detalle del autor - Enciclopedia de la Literatura en México - FLM". *www.elem.mx*. Consultado o 2024-01-01.
3. ↑  "#ORGULLO MEXICANO, Náhuatl, La poesía la ayudó a superarse, tras ceguera, Yolanda Matías". *El Universal* (en castelán). Consultado o 2024-01-01.
**Olegario Ramón Fernández**, nado en Peranzais o 14 de setembro de 1970, é un político berciano, alcalde de Ponferrada dende o 15 de xuño de 2019 ata o 17 de xuño de 2023. Dende o 17 de xullo de 2023 é presidente do Consello Comarcal do Bierzo.

Traxectoria
-----------

Estudou Dereito na Universidade de León tras entrar como funcionario na administración de xustiza destinárono a Cataluña, Madrid e Ávila, ata finalmente aveciñarse en Ponferrada. Nas eleccións municipais de 2015 foi o número dous da candidatura socialista en Ponferrada e entrou no concello.

Dende xaneiro de 2018 é o secretario xeral da agrupación socialista de Ponferrada. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura socialista en Ponferrada, que foi a máis votada e logo dun acordo de goberno con Podemos e Coalición por El Bierzo tomou posesión como alcalde o 15 de xuño de 2019. Logo das eleccións de maio do 2023, e por un pacto entre Partido Popular, Coalición por el Bierzo e Vox, perdeu a alcaldía e foi nomeado voceiro da oposición.

Notas
-----

1. ↑  "Olegario Ramón se convierte en el octavo presidente del Consejo Comarcal de El Bierzo". 17 de xullo de 2023.
2. ↑  "El alcalde de Ponferrada, Olegario Ramón, padre por tercera vez a los 49 años". *InfoBierzo*. 3 de outubro de 2019.
3. ↑  "Olegario Ramón será el número dos y mano derecha de Ángela Marqués en Ponferrada". *Bierzo Digital*. 6 de marzo de 2015.
4. ↑  "El alcalde será el único candidato a la dirección del PSOE de Ponferrada". *Diario de León*. 6 de maio de 2022.
O **Parque Gulliver** é un parque da cidade de Valencia (España). Atópase no Xardín do Turia entre as pontes Àngel Custodi e Regne de València.

A principal atracción é unha escultura monumental de Gulliver de 70 metros á que se pode acceder a través de ramplas, tobogáns e escaleiras, entre outros. Representa o momento en que Gulliver, acabado de chegar ao país de Lilliput, foi atado polos liliputienses. A figura está realizada de maneira que os visitantes semellan os habitantes de Lilliput cando paseaban sobre o corpo do personaxe creado por Jonathan Swift.

Foi encargado en 1990 ao arquitecto Rafael Rivera e ao artista falleiro Manolo Martín cun deseño de Sento, como parte do convenio *Un riu de xiquets* entre o Concello de Valencia, que achegou o solo, e a Conselleria de Industria Comercio e Turismo, que achegou o financiamento. Tivo un custo de 220 millóns de pesetas.

O Parque atópase preto do Parotet, a Escola Universitària de Magisteri Ausiàs March e dos edificios da Ciutat de les Arts i les Ciències. 

Accédese a través da Ponte Àngel Custodi e a entrada é de balde.

Tras unha fase de reforma e rehabilitación reabriu as súas portas o 6 de novembro de 2022.

Notas
-----

1. ↑  Ballester, Paco (24 de decembro de 2020). "Gulliver: El gigante cumple 30 años". *Valencia Plaza* (en castelán) (Valencia). Consultado o 3 de xaneiro de 2024.
2. ↑  "El Gulliver del llit del Túria fa 25 anys". *Diari La Veu* (en catalán) (València). 29 de decembro de 2015. Consultado o 3 de xaneiro de 2024.
3. ↑  López Blesa, Tania (9 de agosto de 2022). "El parque Gulliver de València reabrirá en otoño con una gran fiesta infantil". *València Extra* (en castelán) (València). Consultado o 3 de xaneiro de 2024.
4. ↑  "Miles de personas celebran la reapertura del Parque Gulliver: "Ahora te tiras por los toboganes y no te arañas"". *Europa Press* (en castelán) (Valencia). 6 de novembro de 2022. Consultado o 3 de xaneiro de 2024.
**Danilo Fuzaro Siqueira**, nado o 10 de xaneiro de 1994 en Uberaba, Minas Xerais, é un xogador profesional de baloncesto internacional brasileiro, aínda que tamén posúe a nacionalidade italiana. Actualmente xoga para o TAU Castellò da Liga LEB Ouro. Cunha altura de 1,95 metros xoga na posición de escolta.

Traxectoria
-----------

Nado en Uberaba, Minas Xerais, Fuzaro comezou a xogar ao baloncesto coa súa familia en Uberaba por influencia do seu irmán máis vello. Tras moito xogar, os pais deciden en 2007 ir para Uberlândia para particpar unhas probas no equipo, entrando na categoría sub-13. Tras subir por diferentes categorías múdase a Italia, onde atuaría para o Ruvo di Puglia. En Italia, xogou partidos tanto en torneos de base como na Serie C2. Porén, debido a problemas como a falta de pagamento, motivaron ao escolta a retornar ao Brasil en 2012, cando asinou co Minas do Novo Basquete Brasil (NBB), máxima categoría do país. Na súa primeira temporada no NBB, participou en 17 partidos, facendo unha media de 7,5 minutos por encontro. Ao ano seguinte asumiu un papel maior na rotación do Minas, xogando case 20 minutos por partido, números que repite na seguinte temporda, onde recibe os premios de Destaque Jovem e Jogador Que Mais Evoluiu do NBB. Ao ano seguinte torneouse en xogador titular, conseguindo unha media de aproximadamente 11,1 puntos e 2,8 asistencias por partido. En 2017 aumenta máis a súa achega, chegando aos 13,1 puntos, 2,4 asistencias e 2,4 rebotes por encontro, cunha valoración media por partido de 11,1. De feito, chega a anotar 33 puntos ante o Paulistano o 17 de febreiro. O 9 de setembro de 2017 anúnciase o seu regreso a Europa, asinando polo Club Baloncesto Breogán de Lugo.

### Clubs

* NBB Minas Tênis Clube (NBB, 2012−2017)
* LEB Cafés Candelas Breogán (LEB, 2017−2018)
* LEB AB Castellò (LEB, desde 2018)

### Internacional

En 2015 Danilo foi convocado para disputar as súas dúas primeiras competicións internacionais caa selección brasileira, a Copa Tuto Marchand e a Copa América.

Notas
-----

1. ↑  Giampetro, Giancarlo (12-06-2015). "Danilo Siqueira, cheio de energia em trajetória promissora". *Blog Vinte Um*.
2. ↑  "Danilo Fuzaro incorpórase ao Cafés Candelas". *breogan.gal*. 9 de setembro de 2017.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Perfil na LNB
* Perfil en NBADraft.com *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23893120
* FIBA: 90121

 |
**Iulius exclusus e coelis** (Xulio rexeitado do ceo, en tradución ó galego) é unha sátira sobre o pontificado de Xulio II, escrita por Erasmo de Rotterdam.

Orixe
-----

Este xénero era habitual na época do autor. Nel aparecen temas habituais na obra de Erasmo: o pacifismo, os horrores da guerra e a esixencia de reformas no papado e de determinadas estruturas da igrexa católica. Escribiuse no 1513 xusto despois da morte de Xulio II, mais publicouse en Basilea no 1516 sen o nome do autor. Probablemente isto debeuse a que Erasmo non quería perder o favor do novo Papa León X, baixo o cal ía publicar o Novo Testamento en grego. Adicionalmente Erasmo quería evitar que se lle identificara co movemento luterano, en auxe naqueles momentos.

Contido
-------

O diálogo en cuestión é un resumo das ideas e propostas que Erasmo tiña sobre a reforma da Igrexa. Por medio da ironía presenta os males do papado e da xerarquía eclesiástica: ambicións materiais, un estilo de vida lonxe do espiritualismo e do ascetismo cristián e unha excesiva belicosidade que provocaba guerras e perdas de vidas humanas. Este pacifismo do autor quedou reflectido noutras obras do autor, coma por exemplo: *Querela pacis* (Lamento pola paz), *Dulce bellum inexpertis* (Fermosa é a guerra para os que non a sofren) ou *Oratio de pace e discordia* (Discurso sobre a paz e a discordia).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *(en castelán)*, Erasmo de Rotterdam, *Adagia Selecta & Julio rechazado del cielo*, ed. La Tempestad, 2018, (ISBN 978-84-7948-147-6).
**Lumeiras** (*Lumeras* en castelán e oficialmente) é unha parroquia do concello leonés de Candín, situado na bisbarra do Bierzo. Segundo o INE en 2012 tiña 18 habitantes.

Patrimonio
----------

Lumeiras ten unha arquitectura tradicional típica dos Ancares, con edificios construídos con cachotaría e tellados de lousa. Algunhas casas sufriron modificacións e obras para acomodar mellor aos seus habitantes, e xa non presentan un aspecto tradicional. O punto central da poboación é a **Praza do Cristo**, onde se sitúan a igrexa de Lumeiras, e a antiga escola de Lumeiras, hoxe rehabilitada e usada para fins diversos. Na mesma praza hai unha fonte flanqueada por dous piares de auga, que servían antano como bebedoiros para os animais.

A zona rural componse de bosques de castiñeiros. No Porto de Lumeiras encóntrase o Alto da Cruz, ao que se pode subir e observar as vistas sobre o val. Dende a poboación sae unha pista de terra, que atravesa o monte Mourín cara ao concello veciño de Fabeiro.

Lingua
------

Lumeiras ao igual ca o resto do concello de Candín pertence ao ámbito lingüístico galego-berciano e os seus habitantes falan un dialecto do galego chamado **ancarés**.

Festas
------

As principais festividades de Lumeiras son a de Santo Tirso a finais de xaneiro e a de San Pedro a finais de xuño.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* O Bierzo
* Serra dos Ancares

Notas
-----

1. ↑
2. 1 2   Arquivado 05 de febreiro de 2015 en Wayback Machine. ↑  Arquivado 31 de xaneiro de 2013 en Wayback Machine.?
3. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 22 de xullo de 2013.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Falta algunha imaxe que ilustre o artigo |  **Este artigo non contén imaxes.** Pode axudar cargando imaxes, na Galipedia ou na Wikimedia Commons, relacionadas co contido do artigo, ou incluíndo unha xa existente. Debe ter en conta as políticas de uso de imaxes e o respecto polos dereitos de autoría. |

---
**Vilarbón** (*Villarbón* en castelán e oficialmente) é unha parroquia do concello leonés de Candín, na comarca do Bierzo. En 2013 estaba deshabitada, se ben na década de 1950 contaba cuns 150 habitantes; porén, a partir de 1960 comezou a despoboarse e en 1982 quedou deserto. Nos últimos anos téñense levado a cabo iniciativas de rehabilitación de numerosos edificios en ruínas, dotándoos de rede eléctrica para utilizalos en actividades socioculturais. Recentemente, a vila foi dotada de estrada asfaltada para poder chegar a ela e visitala.
Os antigos habitantes de Vilarbón falaban un dialecto do galego chamado ancarés, que aínda se fala nas vilas veciñas.

Patrimonio
----------

A maior parte dos edificios están en ruínas, aínda que algúns están a ser rehabilitados de forma privada. Vilarbón ten unha arquitectura típica dos Ancares con casas feitas con pedra local e lousa, usando a cachotaría coma técnica de construción. O monumento máis sobranceiro é un hórreo, que está en bo estado de conservación. Tamén posúe unha fonte, un lavadoiro, unha casa corredor e as ruínas da Igrexa de Santa Bárbara.

A principal atracción é a natureza e a paisaxe que atrae a moitos excursionistas[].

Rehabilitación
--------------

Nos últimos anos xurdiu un interese de rehabilitar as aldeas abandonadas da zona dos Ancares por parte de persoas privadas e asociacións. No caso de Vilarbón, o aventureiro e cooperante en África Miguel Yuma  leva a metade da súa vida nun proxecto de recuperación da aldea; fíxose propietario de varias casas e terras de labor, as cales restaurou e implicou unha vintena de arquitectos galegos voluntarios do movemento 'Arquitectos sen fronteiras' para deseñar un proxecto para restaurar e reconstruír a aldea tal como era hai un século. Chegou acordos coas compañías eléctricas e telefónicas para dotar ao poboado de luz e teléfono, e xunto coa súa familia conseguiu resucitar a xunta veciñal extinta desta aldea abandonada.

Notas
-----

1. 1 2  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de febreiro de 2015. Consultado o 20 de xullo de 2013.
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 05 de febreiro de 2015. Consultado o 20 de xullo de 2013.
3. ↑  Ricardo Carballo Calero, Gramática del gallego común, p.120.
4. ↑
5. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 04 de novembro de 2012. Consultado o 16 de setembro de 2013.
6. ↑

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Candín
* Serra dos Ancares
* O Bierzo

---

|  |  |
| --- | --- |
| Falta algunha imaxe que ilustre o artigo |  **Este artigo non contén imaxes.** Pode axudar cargando imaxes, na Galipedia ou na Wikimedia Commons, relacionadas co contido do artigo, ou incluíndo unha xa existente. Debe ter en conta as políticas de uso de imaxes e o respecto polos dereitos de autoría. |

---
**Seabra** (na variante galega das Portelas: **Xabra**, en castelán: *Sanabria*, en leonés: *Senabria*) é o nome dunha comarca natural situada no noroeste da provincia de Zamora. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «xabrés».

Localízase entre as serras de La Culebra, Segundeira e da Cabreira (Cabreira Baixa). Linda polo oeste coa provincia de Ourense (Galicia), polo norte coa comarca leonesa de Cabreira, polo leste coa comarca zamorana de La Carballeda e polo sur co distrito portugués de Braganza.

Na maior parte do territorio falouse leonés, malia que na actualidade a lingua ten pouca vitalidade na área. Na zona occidental, chamada As Portelas, comprendida entre a Portela da Canda e a Portela do Padornelo, fálase galego con bastante vitalidade, pero cunha poboación vella e en franca diminución. Tamén se fala galego nos concellos de Lubián, Pías e Porto, así como na vila de Calabor, no concello de Pedralba de la Pradería.

Historia
--------

Comarcas leonesas onde se fala asturiano.
Seabra estivo habitada por tribos ástures, do que perduran aínda castros. O nome, *Senabriga*, xa está rexistrado en documentación da Alta Idade Media, do cal deriva o actual *Seabra*. Amosa o elemento céltigo -*briga* "fortificación", que debeu designar algún castro concreto.

En 921 construíuse o mosteiro de San Martín de Castañeda, ou Castañeira, como se denominou na súa orixe, talvez por monxes mozárabes. En 952 o rei Ordoño III deulles os dereitos de pesca sobre o lago de Seabra. En 1103 o rei Afonso IX concedeu o Foro da Seabra. O dominio de dito mosteiro foi moi relevante na comarca ata inicios do século XIX.

Pertenceu ao Reino de Galicia polo menos ata o século XVI, cando formaba parte do ducado de Benavente.

Logo da Guerra de Independencia de Portugal, no século XVII, ficou incorporada á comarca a localidade de Hermisende, anteriormente portuguesa, onde se fala galego..

Concellos
---------

* Asturianos
* Cobreiros
* Galende
* Hermisende
* Lubián
* Palacios de Sanabria
* Pedralba de la Pradería
* Pías
* Pobra de Seabra
* Porto
* Requeixo
* Robleda-Cervantes
* Rosinos de la Requejada
* San Justo
* San Martín
* Trefacio

Notas
-----

1. ↑  Frías Conde, Francisco Xavier (2002). *El gallego exterior a las fronteras administrativas* (PDF). ISBN 978-84-8466-314-0. Consultado o 19 de maio de 2021.
2. ↑  Costas González, X.-H. (2016): *Os xentilicios de Galicia e dos outros territorios de lingua galega*, páx. 38. Universidade de Vigo. ISBN 978-84-8158-706-7
3. ↑  ""Cervantes nació en Sanabria"". *Faro de Vigo* (en castelán). 9.2.2011. Consultado o 3.11.2018.
4. ↑  "Hallan el original de un documento que reafirma la tesis de Cervantes gallego". *Faro de Vigo* (en castelán). 29.4.2011. Consultado o 3.11.2018.
5. ↑  Xavier Frías, "Sobre os bloques dialectais do galego: unha nova proposta. Revista de Filología Románica, núm. 14

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* As Portelas
* Lago de Seabra
* Lenda do Lago de Seabra
* Mosteiro de San Martín de Castañeda

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2605814
* WorldCat
* VIAF: 315137426
* LCCN: nb2016023320

 |
Comarques centrals
As **Comarques Centrals** (*Comarcas Centrais* en catalán) ou **Catalunya Central** é un dos oito ámbitos funcionais territoriais (AFT) definidos no Plan territorial xeral de Cataluña, para un hipotético desenvolvemento da Comunidade Autónoma en vigairías.

Atópase no centro de Cataluña, nos cursos alto e medio dos ríos Llobregat e Ter. Inclúe as comarcas de Bages, Berguedà, Moianès, Osona, Solsonès e os concellos de Anoia que o solicitaron.

Notas
-----

1. ↑  anoiadiari.cat, ed. (19 de xaneiro de 2010). "Sete municipios anoiencos reivindican a Alta Segarra". Consultado o 24 de novembro de 2010.

| * v
* c
* e
Ámbitos funcionais territoriais de Cataluña |
| --- |
| 
Alt Pirineu i Aran · 
Metropolità de Barcelona · 
Camp de Tarragona · 
Comarques Centrals · 
Comarques Gironines · 
Penedès · 
Ponent · 
Terres de l'Ebre
 | Ámbitos de Cataluña |

Coordenadas: 41°46′23″N 1°53′48″L﻿ / ﻿41.77306, -1.89667

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1113390
* OSM: 2807395

 |