Folio 26v miniaturizado en tintas vermellas, amarelas, negras e verdes do *Códice Toledo*
***Etimoloxías*** (*Etymologiae* ou *Originum sive etymologiarum libri viginti*) é a obra máis coñecida de Isidoro de Sevilla. Toma o seu nome do procedemento didáctico que emprega: explicar a etimoloxía de cada palabra relacionada co tema, moitas veces de forma un tanto forzada e pintoresca. O título tamén pode proceder da temática dalgún dos vinte libros que compoñen a obra (concretamente o décimo). Foi escrito por Isidoro pouco antes da súa morte, en plena madurez (627-630), a petición de Braulio, bispo de Zaragoza.

Trátase dunha inmensa recompilación na que se almacena, sistematiza e condensa todo o coñecemento da súa época. Durante boa parte da Idade Media foi o texto máis utilizado nas institucións educativas. Tamén foi moi lido durante o Renacemento (entre 1470 e 1530 imprimíronse polo menos dez edicións). Grazas a este traballo fíxose posíbel a preservación da cultura romana e a súa transmisión á Hispania visigoda.

Esta recompilación da cultura clásica tivo tan boa acollida que substituíu en boa medida o uso das obras dos clásicos que recollían os seus coñecementos, polo que moitas deixaron de ser copiadas e se perderon, como as obras do gran erudito romano Marco Terencio Varrón. Isidoro posuía un gran coñecemento dos poetas gregos e latinos. En total, cita cento cincuenta e catro autores. Moitos deles léraos nos textos orixinais e outros nas recompilacións de uso para a súa época.

A obra de Isidoro
-----------------

En canto ao estilo da obra, é conciso e claro, e en canto á súa orde, admirábel. Isidoro envioulle a Braulio esta obra para a súa corrección, e a el está dedicado.

Isidoro debe moito ás traducións ao grego de Boecio. Celio Aureliano, tradutor latino e intérprete de autores gregos entre os que destacan Asclepíades de Bitinia e Sorano de Éfeso o Mozo é a fonte principal da parte do cuarto libro que se dedica á medicina. Lactancio é o autor máis citado no undécimo libro, dedicado ao home. O duodécimo, décimo, terceiro e décimo libros están baseados nos escritos de Plinio o Vello e Gaio Xulio Solino. O plan xeral da obra parece estar baseado nos *Prata* de Suetonio, hoxe perdidos (era unha historia natural).

A difusión e influencia das *Etimoloxías* foi enorme e o seu autor mereceu a admiración de intelectuais como Beda o Venerábel ou Tomé de Aquino. Dante Alighieri, na súa Divina Comedia escrita no século XIV, inclúeo na cuarta esfera do Paraíso, como un dos doce sabios da Igrexa: *Vedi oltre fiammeggiar l'ardente spiro d'Isidor, di Beda e di Riccardo* (canto X, 130-131).

Malia a condición de bispo de Isidoro, a súa obra contén abundante información sobre o xa extinto mundo pagán, sobre os seus deuses e costumes, sen eliminalos por non se axustar a súa condición aos principios cristiáns, o que dá aínda máis valor á compilación feita por Isidoro.

Contido
-------

Divídeo en vinte libros. Os tres primeiros libros introducen o *trivium* e o *quadrivium*. Todo o primeiro libro está dedicado á gramática, incluídas as métricas. Imitando o exemplo de Casiodoro e Boecio, conservou a tradición lóxica da escola reservando o segundo libro para a retórica e a dialéctica, e o terceiro para as matemáticas.

| Libro | Título latino | Equivalente en galego |
| --- | --- | --- |
| eu | Trivium: de grammatica | Trivium: gramática (incluíndo métricas) |
| II | Trivium: de retorica et dialectica | Trivium: retórica e dialéctica |
| III | Quadrivium : de quattuor disciplinis mathematicis | Quadrivium: matemáticas, xeometría, música e astronomía |
| IV | De medicina | Medicina e bibliotecas |
| v | De legibus et temporibus | Dereito e cronoloxía |
| VI | De libris et officiis ecclesiasticis | Libros e oficios eclesiásticos |
| VII | De deo, angelis et sanctis | Deus, os anxos e os santos: xerarquías do Ceo e da Terra |
| VIII | De ecclesia et sectis | A Igrexa e as herexías (nada menos que sesenta e oito das máis modernas da súa época) |
| IX | De linguis, gentibus, regnis, milicia, civibus, affinitatibus | A lingua, as vilas, os Reinos, as cidades e os títulos oficiais |
| X | De vocabulario | As etimoloxías |
| XI | De hominibus et portentis | O home e os monstros |
| XII | De animalibus | As bestas e os paxaros |
| XIII | De mundo et partibus | Cosmografía: O mundo e as súas partes |
| XIV | De terra et partibus | Xeografía física |
| XV | De aedificiis et agris | Arquitectura e topografía: edificios públicos e avenidas |
| XVI | De lapidibus et metallis | Mineraloxía e metalurxia: pedras e metais |
| XVII | De rebus rusticis | Agricultura |
| XVIII | De bello et ludis | Terminoloxía da guerra, xurisprudencia e xogos públicos |
| XIX | De navibus, aedificiis et vestibus | Os barcos, as casas e os vestidos |
| 20o | De domo et instrumentis domesticis | Avituallamentos, utensilios domésticos, agrícolas e mobles |

 Primeira edición impresa. Incunábel (Augsburgo, Guntherus Ziner, 1472). Título da páxina do capítulo 14 (*De terra et partibus*), con mapa de T en O.

Notas
-----

1. ↑  Saint Isidore (of Seville) (1878). *Opera omnia*. apud Garnier fratres. p. 1057–.
2. ↑  Fatás Cabeza, Guillermo (2009). *Del patrono de la Universidad de Zaragoza y de cómo fue destruida en 1809*. Zaragoza: Prensas Universitarias de Zaragoza.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Enciclopedia

### Ligazóns externas

O texto das Etimoloxías de Isidoro de Sevilla dispoñíbel en liña
* *Lacus Curtius*.
* *Biblioteca Latina*.
* *Etimoloxías de Sant Isidor* (breve selección con textos latino-español a dúas columnas).

Manuscritos e incunábeis dispoñibles en liña
* *Códice Toledano* ou Isidori Etymologiae Codex Toletanus (nunc Matritensis), século IX.  BNE Vitr. 14-3 Rexistro bibliográfico
* *Etymologiae*, Estrasburgo, Johann Mentelin, c. 1473. Copia en: Universitäts-und Landesbibliothek Darmstadt. Dixitalización Arquivado 15 de xullo de 2023 en Wayback Machine..
* *Etimoloxía.* *De summo bono* , Venecia, Petrus Loeslein, 1483. Copia da Biblioteca da Real Academia da Historia (Inc. 43). Dixitalización.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q665934
* WorldCat
* VIAF: 292723491
* BNE: XX3385675
* BNF: 13179089z
* EBID: ID
* GND: 4406765-3
* LCCN: n81124421
* NLA: 41567145
* SUDOC: 066872200

 |