Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Xarda (homónimos).

| Xarda*Scomber scombrus* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Actinopterygii |
| Orde: | Perciformes |
| Suborde: | Scombroidei |
| Familia: | Scombridae |
| Xénero: | *Scomber* |
| Especie: | ***S. scombrus*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Scomber scombrus***(Linnaeus, 1758) |

A **xarda** (*Scomber scombrus*), tamén denominada **cabala**, **correolo**, **escombro** ou **rincha**, é un peixe azul (graxo), moi apreciado, pertencente á familia dos escómbridos, a mesma cos túnidos, pero ten un tamaño moito máis pequeno que estes.

Características
---------------

O seu corpo é fusiforme, alongado e relativamente estreito, de cor azul verdosa escura no lombo, con numerosas barras ou liñas sinuosas verticais mouras que non superan a liña lateral; e de cor branca prateada no ventre, sen marcas; parte superior da cabeza negruzca. As escamas son diminutas, case inapreciables. A cabeza é afiada, coa boca e ollos relativamente grandes. Pode acada-los 60 cm de lonxitude e pesos de ata 3,4 kg , pero normalmente mide entre 25 e 45 cm, con pesos duns 250-500 gramos. Carece de vexiga natatoria.

Posúe dúas aletas dorsais separadas e a aleta ventral á mesma altura cá dorsal posterior. Presenta, como tódalas especies desta familia, unha serie de pequenas aletas ou *pínnulas*, por detrás da segunda aleta dorsal e da ventral, así como unha crista a cada lado da zona caudal. A aleta caudal é marcadamente escotada.

Bioloxía
--------

Xarda.
Alcanza a madurez sexual ós 2-3 anos e a época de reprodución é entre maio e xullo. A femia pode chegar a poñer ata 200.000 a 400.000 ovos. Alcanza idades de ata 17-20 anos.

Aliméntase doutros peixes de menor tamaño (sardiñas, bocartes), pero tamén de pequenos crustáceos e moluscos. Á súa vez, é presa de cetáceos e atúns, así como obxecto de pesca industrial.

Hábitat
-------

A xarda é abundante no océano Atlántico (desde a península escandinava ata o norte de África) e o mar Mediterráneo, e tamén está presente no Pacífico. É unha especie migratoria, que vive normalmente en augas profundas, ata os 200 metros de profundidade, pero a finais da primavera entra nas rías formando bancos moi numerosos e nada a medias augas, para regresar no inverno á zonas profundas. Péscase con artes de cerco e, ás veces, con redes de arrastre ou con liña (corricán). O talle mínimo é de 20 cm.

Consumo
-------

Lata de conserva de filetes de xarda en salsa de tomate
É un peixe azul, é dicir, rico en graxa: achega de 120 a 180 kcal por 100 g, segundo a época do ano. A súa carne é consistente e de cor arrubiada, e consómese tanto en fresco como, sobre todo, en conserva, pola similitude da súa carne coa do atún. Tamén resulta frecuente preparala afumada.

Cómpre sinala-la súa riqueza en vitaminas A e B12 e ácidos graxos omega-3, que axudan a regula-lo colesterol.

A xarda resulta moito máis apreciada nos países do norte de Europa que en España (agás en Galicia), onde o seu sabor forte faina pouco agradable para moitos consumidores, e de aí os baixos prezos que alcanza no mercado. No Xapón forma parte frecuentemente do suxi. En calquera caso, a sobreexplotación á que é sometida está reducindo as poboacións europeas, sobre todo as do mar do Norte; aínda así, a IUCN non a considera en perigo.

No momento da compra, recoméndase escolle-los exemplares pequenos, considerados de maior calidade. Igualmente, aconséllase consumilos coa maior brevidade posible xa que a descomposición comeza ás poucas horas da captura. En fresco admite as mesmas preparacións que a sardiña: fritida, á prancha, asada ou en escabeche.

Outras especies similares
-------------------------

Baixo o nome común de ***xarda*** ou ***cabala*** comercialízanse tamén outras especies semellantes do mesmo xénero:

* **cabalón** (*Scomber japonicus* ou, antes, *S. colias*): de aspecto similar á xarda común pero máis grande (ata 1 kg). Presenta unhas manchas puntiformes escuras ó longo da liña lateral, por baixo das franxas verticais típicas. Entre os pescadores corre a crenza de que esta especie é o macho e a cabala común a femia (a mesma diferenza que noutros sitios queren establecer entre *rincha* –a femia- e *rinchón* –o macho-. En castelán recibe o nome de *estornino*; en inglés, *Chub mackerel*.
* **cabala pinta** (*Scomber australasicus*): de menor valor comercial.

### Galería de imaxes da xarda e outras especies semellantes

* Xardas expostas á venda.Xardas expostas á venda.
* Xarda ou cabala (Scomber scombrus)Xarda ou cabala (*Scomber scombrus*)
* Xarda ou cabala (Scomber scombrus, superior e inferior; e S. japonicus, no centro)Xarda ou cabala (*Scomber scombrus*, superior e inferior; e *S. japonicus*, no centro)
* Cabalón (Scomber japonicus)Cabalón (*Scomber japonicus*)
* Cabala pinta (Scomber australasicus) Cabala pinta (*Scomber australasicus*)

Sinonimia
---------

Lombos de xarda listos para cociñar.
Ademais das denominacións citadas anteriormente, en Galicia tamén se denomina *carriolo*, *correolo*, *curriolo*, *macareu* (probablemente relacionado coas formas inglesa e francesa) e *perrilla*. O nome de *rincha* (e ás veces, *pífana* ou *torno*, por probable contaminación do castelán *estornino*) aplícase ós exemplares xuvenís, de menor tamaño, pero hai portos nos que este nome se usa como sinónimo de xarda, reservando o de *rinchón* para os exemplares grandes.

* Castelán: *caballa*, *verdel* (para algunhas fontes, *verdel* é o nome vasco)
* Catalán: *verat*
* Portugués: *cavala*
* Inglés: *Atlantic Mackerel* (tamén *Boston Mackerel*)
* Francés: *Maquereau*, *Maquereau bleu*

En Andalucía existe desde o 2003 a denominación de orixe *Caballa de Andalucía*, que ampara as conservas de filetes de xarda da especie *Scomber japonicus*. Na costa norte, tamén existe o proxecto de establecer unha denominación *Pescados del Cantábrico* para diferentes especies de peixes, entre elas a xarda, capturados en Cantabria, Asturias e no País Vasco.

Para rematar, cómpre lembrar que a **xilbarbeira** ou **xilbarda** (*Ruscus aculeatus*) tamén designa unha planta arbustiva de falsas follas espiñentas, que recibe os nomes comúns de *xarda* e *cabala* (Eladio Rodríguez, Sarmiento).

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *xarda*.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *escombro*.
3. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *rincha*.
4. ↑  Datos quitados de *Fishbase.org*.
5. ↑  Cómpre advertir que co nome de *caballa* tamén se designan outras especies semellantes nos países de fala hispana. Ver

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***Xarda*** |

### Ligazóns externas

* *Scomber scombrus* en FishBase *(en inglés)*
* *Scomber japonicus* en FishBase

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xarda Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Fichas de diferenciación e recoñecemento de especies pesqueiras do mercado galego Xunta de Galicia.
* Xunta de Galicia (ed.). "Anuario de Pesca de Galicia 2017". *pescadegalicia.gal*. Consultado o 07 de decembro de 2018.
* Blue Ocean Institute *(en inglés)*
* *Caballa de Andalucía* *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Principais especies comerciais da industria pesqueira |
| --- |
| Salvaxes | 

|  |  |
| --- | --- |
| Grandes peixes peláxicos | Xarda ·  Salmón ·  Quenlla ·  Peixe espada ·  Atún (de aleta amarela, patudo, vermello, bonito e listado) |
| Peixes de presa | Bocarte ·  Capelán ·  Arenque ·  Hilsa ·  Sábalo ·  Sardiñas ·  Alosa |
| Demersais | Peixe gato ·  Bacallau ·  Peixes planos (Acedía, Linguado, Fletán, Solla, Rapante e Rodaballo) ·  Fogueiro ·  Muxo ·  Peixe reloxo ·  Abadexo ·  Faneca ·  Silaxínidos ·  Pescada |
| Peixes de auga doce | Carpa ·  Esturión ·  Tilapia ·  Troita |
| Outros peixes | Anguía ·  Sanmartiño ·  Peixes menores ·  *máis...* |
| Crustáceos | Caranguexo ·  Krill ·  Lagosta ·  Camarón ·  *máis...* |
| Moluscos | Orella de mar ·  Mexillóns ·  Polbo ·  Ostra ·  Vieira ·  Lura ·  *máis...* |
| Equinodermos | Cogombro de mar ·  Ourizo de mar ·  *máis...* |

 |  |
| Cultivados | Carpa (testa grande, común, verde, herbívora, prateada) ·  Peixe gato ·  Gambas de auga doce ·  Mexillón ·  Ostra ·  Salmónidos (atlántico, troita arco da vella, coho, chinook) ·  Tilapia ·  Gambas ·  Rodaballo ·  Dourada |
| Pesca comercial ·  Produtos da pesca ·  Produción pesqueira mundial ·  Temas pesqueiros ·  Glosario pesqueiro |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q30153
* BNCF: 44850
* BNF: 121490358
* GEC: 0150275
* GND: 4657894-8
* LCCN: sh85118761
* NDL: 00569918

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Scomber\_scombrus
* DORIS: 4278
* Dyntaxa: 206243
* EOL: 46577307
* EUNIS: 124888
* FishBase: 118
* Fossilworks: 352546
* GBIF: 2374149
* iNaturalist: 118678
* IRMNG: 11378641
* ITIS: 172414
* IUCN: 170354
* NBN: NBNSYS0000177868
* NCBI: 13677
* Plazi: ID
* Soortenregister: 138624
* TAXREF: 70400
* WoRMS: 127023
* ZooBank: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0329595
* UNII: 6W8JFU7B7R

 |