O **epístata** (grego ἐπιστάτης, *epistátēs*, «*o que está situado por enriba*», de ἐφίστημι / *ephístēmi*, «situar») é, orixinalmente, un maxistrado da Antiga Grecia, cuxas atribucións e designación varían dunha cidade a outra. Literalmente, sería traducíbel por «*o que vixía* » ou mellor, «*supervisor*».

Atenas democrática
------------------

Na Atenas democrática é un dos 500 buleutas dunha das 10 pritanías, elixido por sorteo, cuxo cargo non dura máis que un día completo. Está encargado de gardar o *Tholos* (edificio ou sede dos prítanes), de velar polo selo do Estado, e as chaves do *Metroon* (os arquivos públicos). Cando a *Bulé* (Consello dos Cincocentos) ou a *Ekklesía* (Asemblea do pobo) son convocadas polos outros prítanes, nomea aos nove proedros, cidadáns non prítanes encargados de contabilizar os votos, e un segundo epístata co que dirixe a sesión.

Mediante o procedemento da *grafē parà nómōn* (grego antigo: ἡ γραφὴ παρὰ νόμων), se unha lei era xulgada contraria ás normas da pole, o autor desa lei e o epístata que dirixira a sesión en que se adoptou, podían ser gravemente condenados. Así pois, o epístata era moralmente responsábel das leis que se adoptaban durante o seu curto mandato. A súa función, aínda que esencialmente honorífica, era indispensábel para o bo funcionamento das institucións democráticas.

Macedonia
---------

Nas cidades de Macedonia, atópase tamén un maxistrado chamado epístata.

Segundo a historiografía tradicional, este epístata é só un funcionario nomeado polo rei en certas cidades para representar a súa autoridade e facer aplicar as súas decisións.

O exame das fontes epigráficas dispoñíbeis sobre estes personaxes permite mostrar que están presentes en todas as cidades; que son naturais das cidades onde ofician e non son pois estranxeiros, pertencen, de feito, ás grandes familias; o seu nome é utilizado como fórmula de datación, o que demostra que son unha maxistratura epónima anual.

En Berea e Anfípole, o seu título completo é *ἐπιστατὴς τῶν ἀρχόντων epistatēs tōn arkhontōn* (epístata dos arcontes), o que indica que é o maxistrado xefe da cidade, o presidente do consello e da asemblea.

A uniformidade desta maxistratura a través de todas as cidades de Macedonia, de orixes, por tanto, moi diversas, indica que se trata dunha institución imposta polo rei para organizar todas as cidades da mesma maneira e dispor de interlocutores equivalentes. Os reis tratan directamente cos epístatas das cidades, e non co pobo na asemblea. Os epístatas son os responsábeis da aplicación das decisións reais: a diferenza dos maxistrados das cidades clásicas, non son responsábeis só ante a asemblea dos cidadáns.

A cuestión de saber se o epístata é nomeado polo rei ou elixido pola comunidade cívica non está contrastada: parece máis probábel que a elección fose por designación.

Ao final da época antigónida, os epístatas desaparecen: son substituídos en cada cidade por dous politarcas. O carácter colexial desta nova maxistratura mostra que é máis democrática que a do epístata.

Siria tolemaica
---------------

Nas cidades da Siria tolemaica, é un comisario real, encargado sobre todo dos templos de Xerusalén e de Gazirim. 
Este termo atópase tamén baixo o dominio seléucida no momento das guerras cos Macabeos.

Tamén se acha en Rodas, na Perea.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Miltiade Hatzopoulos, *Macedonian Institutions under the Kings*, Athènes, 1996 *(en inglés)*.
* Claire Préaux, Le Monde hellénistique, Nouvelle Clio *(en francés)*.

| * v
* c
* e
Democracia ateniense |
| --- |
| Nove arcontes | Arconte epónimo · Arconte rei · Arconte polemarco · Arcontes tesmótetas (6) |  |
| Outros cargos | Estratego · Prítane · Epístata |
| Organismos e procedementos | Areópago · Bulé · Ecclesía · Ostracismo |
| Tribunais e xuíces | Heliea · Dietetas · Loxistas · Paredros · Tamías |
| Períodos non democráticos | Tiranía dos Pisistrátidas (-561 a -555 e -549 a -510) · Bulé dos Catrocentos (-411) · Trinta tiranos (-404 a -403) |
| Reformadores | Solón · Clístenes · Efialtes · Pericles · Teramenes |
| Reformas | Reforma de Solón · Reforma de Clístenes |
| Subdivisións administrativas | Tribo · Demos (Demarcos) |
| Política exterior | Liga delio-ática (Helenotamías) · Segunda liga delio-ática |
| Outro | Cidadanía na Grecia antiga |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1444823
* EBID: ID

 |