| Salgueiro bravo |
| --- |
| Flores de salgueiro e abella |
| Estado de conservación |
| Non está ameazada
 |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| Filo: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Malpighiales |
| Familia: | Salicaceae |
| Xénero: | *Salix* |
| Especie: | ***S. atrocinerea*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Salix atrocinerea'** |

O **salgueiro bravo**, **salgueiro negro** ou **salgueiro zao** (***Salix atrocinerea***), é unha arboriña ou arbusto do xénero *Salix* (salgueiros), da familia das salicáceas moi común nos terreos húmidos e solos pobres de toda Galicia.

Descrición
----------

Arbusto ou arboriña de até 12 metros, coas pólas dereitas e alongadas; as máis novas, pilosas; as de máis dun ano, con tendencia a ficar sen pelo e lustrosas; casca de cor acastañada cincenta ou castaña escura, e madeira –ao se desprender a casca- con costelas lonxitudinais saíntes. As follas son enteiras ou con dentes grosos e pouco marcados, rugosas, cos nervios prominentes, de xeito ovado ou lanceolado, porén algo máis anchas na parte apical; ao nacer son aveludadas e moi pilosas polas dúas bandas, pero pola face superior tenden a perder o pelo tornando a cor verde escura; a parte inferior de cor cincenta, a miúdo con pelos ferruxinosos. Os pecíolos son duns 5 – 15 mm, canaliculados pola parte superior. As flores dispóñense en candeas moi peludas que nacen antes que as follas; os masculinos son ovados ou ovadoblongos, case sentados, con brácteas foliáceas na base; as brácteas do amento son de base pálida e terminación castaña escura, moi pilosas, cada unha con dous longos estames na súa axila e un nectario alongado; os amentos femininos son cilíndricos, con brácteas semellantes, cada unha cun nectario e mais un pistilo ovado-cónico densamente piloso e con pedicelo claramente máis longo que o nectario, rematado nun estilo curto con 4 lóbulos estigmáticos. O froito é unha cápsula tomentosa que se abre en dúas valvas, con sementes cubertas de pelos abrancazados.

Coma todas es especies do xénero *Salix*, é moi propenso ao hibridismo con outros salgueiros, polo que o seu recoñecemento pode ser complexo.

Híbridos
--------

* *Salix × expectata* híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix cantabrica*
* *Salix × quercifolia*, híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix caprea*
* *Salix × guinieri*, híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix cinerea*
* *Salix × mairei*, híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix pedicellata*
* *Salix × altobracensis*, híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix bicolor*
* *Salix × viciosorum*, híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix purpurea*
* *Salix × secalliana* , híbrido entre *Salix atrocinerea* e *Salix salviifolia*
* *Salix × multidentata* , híbrido entre *Salix atrocierea* e *Salix trianda*
* *Salix × stipularis* híbrido entre *Salix atrocinerea* e Salix viminalis

Fenoloxía
---------

Florece dende o mes de xaneiro até marzo ou abril, segundo a localidade, sendo a diseminación das sementes anemócora, é dicir, grazas ao vento, e se produce de marzo a abril.

Hábitat
-------

Mora en terreos frescos, con preferencia polos pobres en bases, en ribeiras areentas ou con grixos de ríos, regueiros e lagoas, en prados e en sebes con certa humidade edáfica; áchase dende o nivel do mar deica os 2.000 m de altitude, até o piso subalpino. 
En Galicia é unha das especies principais das ribeiras, bouzas e brañas. Coloniza rapidamente os solos pobre, coma os noiros das autoestradas, especialmente na zona sur de Galicia, substituíndoo no norte o bidueiro.

Distribución
------------

A súa distribución europea é especialmente atlántica e acada no norte as Illas Británicas. Moi frecuente en Galicia, de feito, das oito especies de salgueiros, é o bravo a máis común. Atópase en toda a Península Ibérica.

En África, atópase en Marrocos e en Tunisia.

En Oceanía foi introducida e naturalizada en Nova Zelandia, considerándose especia invasiva.

Etimoloxía
----------

O nome galego vén do xenérico latino *Salix* que provén do celta *sal* (achegado) e *lis* (auga), indicativo dos lugares onde podemos atopalo. O nome da especie, *atrocinerea*, provén do adxectivo latino *cinereus* (cincento) co prefixo *atro* (escuro), en referencia ao veludo cincento algo sucio que cobre as follas e pólas novas.

Ecoloxía
--------

Coñécense fósiles de *Salix* dende o Terciario, e en concreto do salgueiro bravo, dende hai un millón de anos. Esta continuidade no tempo, deu lugar a que ao seu carón coevoluíran multitude de insectos (máis de 200) que precisan da súa presenza para existir,sendo, despois do carballo e xunto co bidueiro, a árbore coa maior cantidade de especies dependentes, entre elas, algunhas tan fermosas e pouco abondosas como a bolboreta *Nymphalis antiopa*.

Os ingleses levaron, entre outras especies, o salgueiro a Nova Zelandia. A frugalidade desta especie causou un serio problema ecolóxico nas illas, ocupando todas as zonas húmidas e desprazando as especies autóctonas.

Usos
----

No eido forestal usouse dende a antigüidade para fixar noiros e ribeiras. É unha das especies necesarias para a restauración de ríos, pola versatilidade e a pouca esixencia en canto a solos. É moi útil para frear as riadas.

Empregaban os poceiros unha póla nova de salgueiro suxeita coas dúas mans para atopar auga.

Mentres que outras especies do xénero, como o vimieiro, empréganse acotío en cestaría, o salgueiro ten unha madeira moi nodosa e difícil de traballar, relegándose o seu uso para atar feixes.

Etnobotánica
------------

As propiedades medicinais e terapéuticas do salgueiro foran xa descubertas por Hipócrates (século IV a.C.) para tratar as febres e as dores de cabeza, e que fixo que un dos primeiros traballos científicos sobre as propiedades medicinais dunha árbore, fora realizado en 1763 sobre a casca do salgueiro.

Así, a casca emprégase coma febrífugo, para tratar o reumatismo, a artrite, estados inflamatorios de estados autoinmunitarios, a gota, a disentería, a diarrea, as neuralxias e as dores de cabeza. As follas úsanse tamén coma febrífugo, e serven para tratar cólicos.
Con todo, esta especie, a diferenza dos *S. Pentandra* e *S. Praecox*, non posúe na casca *salicina*.

Etnoloxía
---------

O mesmo que ocorre con outras árbores coma o carballo, ao salgueiro bravo e a outras especies do xénero *Salix* atribuíronselle dende a antigüidade moitas virtudes máxicas e feiticeiras. Proba disto é que a palabra inglesa *witch* (bruxa, meiga) deriva do nome inglés que designa xenericamente aos salgueiros: *willow*. Era so os salgueiros onde as meigas levaban a cabo os seus feitizos. En Asturias utilizábanse pólas de salgueiro para romper feitizos e quitar do corpo diferentes males e doenzas.

Nomes comúns
------------

* Galego: salgueiro, salgueiro bravo, salgueiro común, salgueiro negro, salgueiro zao, salgueira, salgueiro cincento, zao.

O lugar poboado con salgueiros chámase: salceda ou salgueira.

Notas
-----

1. ↑  Nomes vulgares galegos en *Guía das árbores de Galicia* A Coruña, Baía Edicións, 1997; *Termos esenciais de botánica* Universidade de Santiago de Compostela, 2004 e
VV. AA. (2012) *Vocabulario forestal* Universidade de Santiago de Compostela / Deputación de Lugo

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Salgueiro.
* Vimieiro.
* Cestaría.
* Bosque de ribeira.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3320649
* GEC: 0185772
* MAG: 2778143835

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 153344
* APNI: 59725
* Dyntaxa: 225118
* EOL: 1277833
* EPPO: SAXAT
* FNA: 242445647
* GBIF: 5582546
* iNaturalist: 337853
* IPNI: 777109-1
* IRMNG: 10210185
* ITIS: 520760
* IUCN: 164470
* NCBI: 1004002
* PlantList: kew-5001348
* POWO: ID
* Soortenregister: 180848
* TAXREF: 119948
* Tropicos: 28300554
* PLANTS: SAAT2
* VASCAN: 9074

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C3718239
* UNII: U34AJ5EFRJ

 |