**Benigno Andrade García**, alcumado **o Foucellas**, nado o 22 de outubro do 1908 nas Foucellas (Cabrui, Mesía) e agarrotado o 7 de agosto de 1952 no cárcere da Coruña, foi un militante da CNT e guerrilleiro antifranquista.

Viviu 16 anos fuxido ata que foi detido no lugar da Costa (Oza-Cesuras) nun enfrontamento coa Garda Civil. Benigno Andrade é un dos nomes míticos do antifranquismo armado en Galicia. Foi condenado en consello de guerra sumarísimo a tres penas de morte "como o maior criminal dos últimos anos", segundo recolle a sentenza. Enviou unha carta pregando clemencia á filla de Franco, Carmen, quen respondeu dicindo non poder "meterse en asuntos políticos".

Traxectoria
-----------

As Foucellas, Mesía
Nacido no lugar das Foucellas, do que tomou o alcume, na parroquia de Cabrui, Mesía. Fillo de Andrés Andrade Lata e Francisca García Paz, casada en segundas nupcias, quen xa tiña un fillo. Foucellas tiña dous irmáns: Consuelo (falecida antes de 1952) e José Couceiro García (residente dende 1952 na Arxentina).

Estudou na escola primaria da localidade e desde moi novo traballou no campo de xornaleiro e nunha leitería. Trasladouse a León para traballar nas minas de carbón de Fabero, Ponferrada. En 1934 foi vivir a Curtis coa súa nai e traballar na madeireira Torres de Curtis en xullo de 1936. Segundo descrición da Garda Civil, Foucellas medía 1,67 metros de estatura, tiña o pelo negro, ollos marróns, boca regular, barba pechada, cara alongada e nariz regular.
Estaba casado con María Pérez Mellid, de nacionalidade española e arxentina e nada no país americano, con quen tivo catro fillos, Pepiña, Sergio, Benigno e Carmen. Os dous últimos foron criados por María Novo García, curmá del, en Ru, Vilasantar.

A familia vivía en Bodeus, fronte á estación de ferrocarril. A muller traballaba na casa do médico da localidade, Manuel Calvelo, quen xunto coa súa muller Isabel Ríos en 1934 dirixían a célula comunista de Curtis, a Sociedade Republicana Radio Comunista en Curtis, coa que simpatizaba Foucellas. A súa irmá Consuelo traballaba no cuartel da Garda Civil.

Posteriormente afiliado á CNT, ao estalar a Guerra civil española enrolouse nunha columna que se dirixía á Coruña. Atoparon a cidade xa tomada polos grupos golpistas, polo que retornou a Curtis. Interveu nunha requisa de armas en Fisteus e noutra de dinamita na estación de Teixeiro. Ao temer represalias dos sectores fascistas, botouse ao monte. Durante a guerra estivo enfermo de difteria e pasouna escondido en diversos lugares do concello. Durante ese tempo foi chamado a filas e declarado prófugo.

Xa recuperado, aínda non buscado activamente pola Garda Civil, púxose á fronte, contra 1941, dunha partida guerrilleira que actuaba sobre todo na zona de Sobrado dos Monxes e Arzúa, formada principalmente por prisioneiros republicanos fuxidos dos batallóns de castigo disciplinario que existían daquela en Galicia. O 15 de marzo de 1945 foi asasinado o cabo da Garda Civil Manuel López Bello en Curtis. Días despois, Foucellas resultou ferido coa súa propia arma indo a cabalo. Os amigos lévárono ao sanatorio de San Nicolás da Coruña, onde foi operado e resgardado. Cóntase que nesta altura ía a Riazor ver o Deportivo vestido de crego para evitar sospeitas. 

Benigno Andrade participou do Exército Guerrilleiro de Galicia. En 1947 partiu a Pontevedra para organizar a V Agrupación, da que foi o principal combatente. Procesado na causa 262/48 por agresión a forza armada e homicidio, foi reclamado polo Xulgado Militar Eventual número 2 de Santiago de Compostela xunto con José Remuiñán Barreiro en xuño de 1948. En outubro de 1949 escapa a unha emboscada da Garda Civil tendida a Riqueche, xefe do *Destacamento Arturo Cortizas*.

A súa familia sufriu o acoso das autoridades. A súa muller e a súa tía foron encadeadas logo de atopárselles unha carta de Benigno. Cando morreu a súa muller, desterrada en Valladolid, a filla tiña 12 anos e vivía soa en Curtis. Pepiña viaxou soa no tren á Coruña e foi ver a Fernando Hierro, o gobernador civil, para suplicarlle que a Garda Civil deixase de acosala. Con 16 anos, trala morte da súa avoa, exiliouse en París.

Mauser do Foucellas modelo 1910 e calibre 7, no Museo Militar da Coruña
Nos anos 1950 e 51, xa moi minguados os destacamentos guerrilleiros, trasladouse á zona de Betanzos, con Manuel Vilar Arnoso, *Manolito*, quen lle servía de único enlace. O 9 de marzo de 1952 foi detido no lugar da Costa, en Oza dos Ríos. *Manolito* e outro guerrilleiro, e o garda civil Cesáreo Díez resultaron mortos. Benigno ficou ferido nunha perna.

Foi levado ao cuartel da Garda Civil en Betanzos. Baixo tortura confesou a axuda que lle prestaran moitos alcaldes dereitistas da zona. Foi xulgado en consello de guerra o 26 de xuño de 1952 e condenado a morte. A sentenza executouse o 7 de agosto na prisión da Coruña mediante garrote vil. Foi soterrado nunha fosa común do cemiterio de Santo Amaro da Coruña.

As últimas palabras aos seus fillos foron:

> 
> 
> Morro polas miñas ideas e por defender a liberdade e un goberno lexitimamente elixido.
> O Foucellas
> 

A muller do Foucellas foi separada dos seus fillos, morreu nun hospital de Valladolid. A súa filla quedou a cargo dunha avoa pobre que non se podía facer cargo do fillo o cal tivo que ir vivir con outro familiar. Pepiña con 12 anos facía traballos de costura polas casas cobrando 10 pesetas e a comida. Trala morte da súa avoa en 1957 marchou a Francia con 6.000 pesetas deixadas por un tío seu. Non volvería a Galiza ata 32 anos despois. Está casada e vive en Alacant.

A vida de Benigno Andrade está escurecida pola lenda forxada polo pobo, que lle atribuíu toda clase de actos, até o extremo de que os guerrilleiros galegos foron chamados "Foucellas" en xeral. Atribuíronselle multitude de actuacións, aínda que é certo que moitos bandoleiros e delincuentes comúns culpaban ao Foucellas dos seus propios crimes, debido á súa gran fama.

Non foi oficialmente recoñecido como loitador ou guerrilleiro ata 1992 coa inauguración do Museo Militar Rexional da Coruña, onde se expón o seu fúsil.

Galería de imaxes
-----------------

* Homenaxe a Foucellas na Costa.Homenaxe a Foucellas na Costa.
* Cuartel da Garda Civil en Betanzos, actualmente Museo das Mariñas.Cuartel da Garda Civil en Betanzos, actualmente Museo das Mariñas.
* Casa de Manuel Calvelo e Isabel Ríos en Curtis.Casa de Manuel Calvelo e Isabel Ríos en Curtis.
* Casa da familia de Foucellas en Bodeus, Curtis.Casa da familia de Foucellas en Bodeus, Curtis.
* Casa de Foucellas en Mesía.Casa de Foucellas en Mesía.

Notas
-----

1. ↑  Lui Costas (25 de outubro de 2008). "Memoria viva de Foucellas". *La Opinión de A Coruña*.
2. 1 2  Máiz 1988, p. 166.
3. ↑  Redondo 2006.
4. ↑  "O Foucellas, guerrilleiro e mito popular". *Vieiros*. 14 de agosto de 2002.
5. ↑  "Memorial democrático [ANDRADE]". *La Historia en la memoria* (en castelán). 28 de abril de 2014.
6. ↑  *El Correo Gallego*, 17-6-1948, p. 2.
7. ↑  "Homenaje al mito guerrillero". *El País* (en castelán). 23 de outubro de 2008.
8. ↑  Rivera Rey, Alberto. "Foucellas, o mito que se apagou hai 60 anos". Consultado o 29 de xullo de 2013.
9. ↑  "Acto en Ordes recordando a Ponte y a Foucellas". *Franquismo* (en castelán). 30 de outubro de 2008.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Astray Rivas, M. (1992). *Síndrome del 36 - La IV Agrupación del Ejército Guerrillero de Galicia*. A Coruña: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-584-3.

* Lamela, L. (1993). *Foucellas - El riguroso relato de una lucha antifranquista (1936-1952)*. A Coruña: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-608-4.

* Máiz, B. (1988). *Galicia na II República e baixo o franquismo*. Xerais. ISBN 84-7507-320-4.
* Pereira, D.; Fernández, E. (2004). *O anarquismo na Galiza*. Santiago de Compostela: Positivas. p. 27-28.

* Pons Prades, E. (1977). *Guerrillas españolas (1936-1960)*. Barcelona: Planeta. ISBN 84-320-5634-0.

* Redondo Abal, F. X. (2006). *Botarse ao monte. Censo de guerrilleros antifranquistas en Galiza (1939-1965)*. Documentos. Sada: Ediciós do Castro. ISBN 84-8485-231-8.

### Outros artigos

* Maquis
* Guerra civil española

### Ligazóns externas

* Carlos Fernández (6 de marzo de 2003). "La leyenda que acabó en el garrote vil". *La Voz de Galicia* (en castelán). Archived from the original on 06 de marzo de 2003. Consultado o 10 de decembro de 2021.
* Fernando Arrizado (22 de outubro de 2008). "Benigno Andrade, 1908 - 'O Foucellas', 1952". *Vieiros*.

* "O Foucellas, guerrilleiro e mito popular". *Vieiros*. 14 de agosto de 2002.

* "O home que botou dezaseis anos loitando no monte". *Vieiros*. 26 de xullo de 2007.
* Fernando Arrizado (22 de outubro de 2008). "'O Foucellas': "Unha boa persoa que se botou ao bravo"". *Vieiros*.
* *Rescatar a memoria da guerrilla* (Vídeo). Parte 1ª e 2ª
* Alberto Rivera Rey (4 de agosto de 2012). "Foucellas, o mito que se apagou hai 60 anos". *Praza Pública*.
* A la memoria de Benigno Andrade García "Foucellas" (varias autoras), 51'45"

| * v
* c
* e
Guerrilleiros antifranquistas galegos |
| --- |
| Guerrilleirosantifranquistas | Manuel Agrasar Cajaraville •  Adolfo Allegue Allegue •  Carlos Allegue •  Roberto Alonso Díaz •  Manuel Álvarez Arias •  Manuel Álvarez Silva •  Benigno Andrade García •  Xosé Arias Fernández •  Amador Barcia •  Manuel Bello Parga •  José Blanco Núñez •  Raúl Castro Cao •  José María Castelo Mosquera •  Manuel Castro Rodríguez •  Manuel Castro Tellado •  Xosé Castro Veiga •  Melchor Díaz •  José María Díaz Pan  •  Manuel Díaz Pan  •  Camilo de Dios Fernández •  José Doldán •  Amador Domínguez Pan • Manuel Fernández Soto •  Benigno Fraga Pita •  Manuel Freire García  •  Lisardo Freixo •  Benedicto Fuentes Díaz •  Benjamín García Diéguez •  Juan García Durán •  Manuel García Rodríguez •  José Gómez Gayoso •  Manuel González Fresco •  Abelardo Gutiérrez Alba •  Jesús Iglesias Escourido •  Enrique Líster •  Elías López Armesto •  Arturo López Delgado •  Mario de Langullo •  Francisco Martínez Leira •  Antolín Murias •  José Neira Fernández •  Miguel Nicolás Esperante •  Avelino Otero Montes •  Enriqueta Otero •  Manuel Pena Camino •  José Pedreira de la Iglesia •  Juan Pérez Dopico •  Eduardo Pérez Vega •  Manuel Piñeiro Antón •  Manuel Ponte •  José Luís Quintas Figueroa  •  José Remuiñán Barreiro •  Francisco Rey Balbís •  Avelino Rivas Pombo •  Consuelo Rodríguez López •  Antonio Rodríguez González •  Eulogio Rodríguez González •  Ramón Rodríguez Varela •  José María Saavedra Díaz •  José Santiago Temprano •  Antonio Seoane •  Manuel Simón Campos •  Juan Sorga •  José Temblás Paz •  Luís Trigo Chao •  Antonio Ulloa Regueiro •  Salvador Valcárcel Montenegro •  Jesús Valeiro Gómez •  José Vega Seoane  •  Segundo Vilaboy Martínez |
| **Franquismo** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2895938
* WorldCat
* VIAF: 87914897
* FAST: 395533
* LCCN: n97078410

 |