**Xerardo Díaz Fernández**, nado en Porto do Son o 18 de decembro de 1907 e finado en Montevideo o 3 de febreiro de 1992, foi un mestre e escritor galego. A súa obra é un importante testemuño sobre os cárceres franquistas.

Traxectoria
-----------

Naceu en Porto do Son, fillo de Venancio Díaz, secretario do xulgado deste concello e de Felicidad Fernández, mestra. Cursou os seus primeiros estudos na escola pública de Porto do Son e posteriormente no colexio de César Carreño en Noia e na Escola Normal de Santiago de Compostela, onde se fixo mestre. Porén nunca exerceu o maxisterio e traballou co seu pai até a súa morte en 1928. Foi o oficial do xulgado de Porto do Son até o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Por mor da súa militancia en Izquierda Republicana foi detido os primeiros días de agosto. A razón da súa detención foi o feito de que o seu nome aparecese nun libro editado polo Sindicato Libertario Izquierda Republicana. O 30 de decembro dese ano foi condenado en consello de guerra a cadea perpetua. Pasou dous anos na cadea de Santiago de Compostela e outros dous na da Coruña. En 1940 acadou a liberdade e en 1947 casou con Carmen Moreira García, natural tamén de Porto do Son e con quen tivo un fillo e unha filla. Tras distintos traballos, fíxose procurador, mais non puido exercer polos seus antecedentes. Os recursos que presentou foron desestimados polo que o 29 de setembro de 1951 embarcou cara Montevideo. Malia ter familia na Arxentina, escolleu Uruguai por ser *unha verdadeira democracia*. Na capital uruguaia comezou a traballar nunha empresa de importacións e máis tarde traballou nun comercio do departamento de Soriano. De volta en Montevideo traballou de sereno, porteiro, empregado nun supermercado e contábel. Canto ás súas relacións coas asociacións da emigración, só colaborou coa Casa de Hijos del Puerto del Son, da que chegou a ser presidente e co Patronato da Cultura Galega de Montevideo, que en 1987 lle outorgou a Vieira de Prata. Colaborou como redactor de *Guieiro. Órgao do Patronato de Cultura Galega*. Morreu no Cerro de Montevideo, e o 14 de abril de 1992 foi declarado fillo predilecto do Concello de Porto do Son.

Obra
----

### Memorias

* *Os que non morreron* (1982). Neste libro, dedicado aos seus compañeiros de cadea en Santiago de Compostela, recolle todo o acontecidos desde os primeiros días da súa detención en agosto de 1936 até o seu traslado á cadea da Coruña.
* *A crueldade inútil* (1985). Continuación do anterior, aquí recolle o acontecido na súa prisión da Coruña.
* *Desde la diáspora* (1989). A diferenza dos anteriores libros de memorias, está escrito en castelán, xa que estaba dirixido aos galegos da emigración. Este libro non é só unha autobiografía, senón tamén unha denuncia dos aspectos máis negativos da emigración galega. Nel denuncia os tópicos sobre os galegos, as situacións adversas ás que ten que facer fronte o emigrante ou o labor das sociedades da diáspora, que non van máis aló do folclórico, a excepción do Patronato da Cultura Galega de Montevideo.

### Narrativa

* *Contos*, 1985.

### Ensaio

* *Nebra. Historia dunha infamia*, 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17413371
* WorldCat
* VIAF: 71413644
* BNE: XX830251
* BNF: 12071001g
* FAST: 109838
* GND: 121306240
* ISNI: 0000 0000 6639 6942
* LCCN: n83033520
* PTBNP: 910104

 |