recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Clickair** foi unha aeroliña de baixo custo con sede no Parc de Negocis Mas Blau en El Prat de Llobregat, preto de Barcelona. Clickair voou a uns 40 destinos europeos. A súa principal base atopábase no aeroporto de Barcelona, con bases en Málaga, Sevilla e Valencia. Clickair fusionouse con Vueling Airlines o 15 de xullo do 2009.

Historia
--------

### Primeiros anos

A compañía chamouse nun primeiro momento Catair, derivado de Cat (por Cataluña) e Air, pero cambiou o seu nome para Clickair xusto antes de iniciar as operacións. Clickair posicionouse como unha aeroliña de baixo custo e ofrecía un programa de compra a bordo de alimentos, bebidas e outros produtos.

A aeroliña comezou a operar o 1 de outubro de 2006 con tres Airbus A320 voando cinco rutas dende o seu centro de conexións en Barcelona. A compañía fundouse cun investimento de capital inicial de Cobra, Iberia, Iberostar, Nefinsa e Quercus Equity (Group Agrolimen), cada un deles cun 20% de participación, con Iberia configurando a aeroliña. Aínda que Iberia tiña un 20% das accións controlaba o 80% dos seus dereitos económicos. A compañía tiña plans para operar 30 Airbus A320 en 70 rutas, transportando 10 millóns de pasaxeiros por ano a finais de 2008. O código da IATA de Clickair, XG, foi herdado da aeroliña de pasaxeiros retirada pertencente a Gestair Cargo Regional Líneas Aéreas.

### Fusión con Vueling

En xuño de 2008 Clickair e a súa rival Vueling anunciaron a intención de fusionarse. Chegouse a un acordo porque ámbalas dúas compañía querían crear unha única aeroliña para facer fronte aos maiores custos de combustible e de taxas, e estaban perdendo moitos cartos. A fusión causou que Clickair cesase as súas operacións porque Vueling sería o nome da nova aeroliña. A aeroliña baseouse en Barcelona, os as dúas integrantes estaban baseadas e mantiñan os seus centros de conexións orixinais. O presidente de Clickair Álex Cruz tamén sería o máximo dirixente da nova aeroliña.

Planeouse introducir 5 novos avións en 2008, porén, a aeroliña reduciu os seus plans de expansión e só engadiría un avión durante ese ano.

O 15 de xullo de 2009 completouse a fusión de Vueling e Clickair. A nova compañía opera baixo a marca de Vueling, cesando Clickair as súas operacións. Dende a fusión Vueling converteuse na segunda aeroliña máis grande de España, transportando 8,2 millóns de pasaxeiros en 2009 a case 50 destinos. Despois do cesamento das operacións, 20 dos 26 avións pasaron a Vueling. O resto foron a Astraeus Airlines, Vertir Airlines e Ural Airlines, sendo dous deles almacenados.

Notas
-----

1. ↑  *Flight International*, 3-9 de outubro de 2006
2. 1 2  "Vueling To Merge With Clickair | Airwise News". *news.airwise.com* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 08 de setembro de 2018. Consultado o 2018-12-02.
3. ↑  Editorial, Reuters. "UPDATE 1-Spain's Clickair scales back growth plans". *U.S.* (en inglés). Consultado o 2018-12-02.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina de Clickair *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1100995
* GEC: 0282856

 |
A imaxe superior contén unha foto con flash débil. A de embaixo mostra unha foto con flash suficiente.
O **Flash fotográfico** é un dispositivo que actúa como fonte de luz artificial para iluminar escenas. Emprégase sobre todo cando a luz existente non é suficiente para tomar a instantánea cunha exposición determinada pero ten outros usos. O flash é unha fonte de luz intensa e dura que xeralmente abrangue pouco espazo e é transportable.

Existen varios tipos de flash:

* O flash de lámpada que na actualidade caeu en desuso, sobre todo porque había que repoñela lámpada en cada uso.
* O flash electrónico, que é instantáneo e debe estar ben sincronizado coa apertura do diafragma.
* Flash estrobostópico (electrónico) ou múltiple: En vez de emitir un só feixe de luz, emite varios. Se o suxeito está sobre un fondo escuro e o suxeito se move, obteremos unha imaxe en movemento.
* O flash por *simpatía*, emprégase nos estudos fotográficos. Consiste en que a utilización de varios flashs, que funcionan por "simpatía" (ó activarse un actívanse os demais).

O flash, polo seu curto alcance é menos útil canto máis lonxe está o suxeito. Os flashs máis potentes non pasan dos 15 metros.

Outro dos usos do flash é o chamado *flash de recheo* que serve para evitar, por exemplo, as sombras duras do sol do mediodía. Ten o inconveniente de que a imaxe pode quedar algo plana.

Os profesionais tamén usan outros dispositivos. Por exemplo os difusores para suavizar a luz dura do flash.

Outras fontes de luz artificial
-------------------------------

As posibilidades da luz artificial son maiores cás da luz natural en fotografía: pódese controlar a intensidade, a dirección, que sexa intensa u oblicua etc. Amais do flash a iluminación artificial pódese conseguir mediante:

* O Spot: un dispositivo que transmite un feixe de luz concentrada dura continuada (usada xeralmente para resaltar unha parte específica do modelo).
* Lámpadas de luz difusa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Flash*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q221836
* AAT: 300181395
* EBID: ID
* GEC: 0109355
* GND: 7708061-0

 |
**Gary C. Schroen**, nado o 6 de novembro de 1941 e finado o 1 de agosto de 2022, foi un oficial da CIA que estivo a cargo da incursión inicial da CIA en Afganistán en setembro de 2001 para derrubar o réxime talibán e destruír Al Qaeda.

Traxectoria
-----------

Entrou na Axencia na década de 1970 e traballou como espía en Teherán. De 1978-1979 estivo destinado en Islamabad. Na década de 1980 foi xefe do grupo de axentes en Dubai , cidade cunha forte comunidade iraniana, era importante para se manter informado do que acontecía no réxime iraniano e Schroen falaba perfectamente persa. Entre 1988 e 1990 foi xefe dos axentes da CIA en Afganistán aínda que con base en Islamabad, polo peche da embaixada norteamericana. Entre 1990 e 1992 foi xefe de estación adxunto en Riad. De 1992 a 1994 traballou na sede central en Langley controlando as operacións iranianas e logo foi xefe das operacións iranianas en Europa (1994-1995) e como xefe da estación en Islamabad (1996-1999), participou na renovación das relacións con Ahmad Shah Massoud, no arresto de Mir Aimal Kasi e nos plans para capturar a Osama bin Laden en Afganistán. De 1999 a 2001 foi xefe adxunto da división do Próximo Oriente na Dirección de Operacións. Tras os atentados do 11 de setembro de 2001 dirixiu un equipo da CIA en Afganistán, chamado *Jawbreaker*, nunha misión secreta  para contactar e apoiar aos líderes da Alianza do Norte na súa loita contra os Talibán. No seu libro *First In: An Insider's Account of How the CIA Spearheaded the War on Terror in Afghanistan* publicado en 2005, ilustra as súas experiencias afgás. En 2013 o grupo Al Shabaab informou da súa morte a consecuencia das feridas sufridas nun atentado o 12 de xullo en Mogadixo afirmando que el era o director de operacións da CIA para África Oriental, información que ningunha outra fonte puido verificar.

Notas
-----

1. ↑  "Statement by CIA Director William J. Burns on the passing of Gary Schroen" (en inglés). CIA. 1 de agosto de 2022.
2. ↑  Jim Krane (2009) City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism. Mcmillan, páx. p.288
3. ↑  Entrevista a Gary Schoren na PBS
4. ↑  The Washington Post, 17 de novembro de 2002
5. ↑  Gulf of Aden Security Review - July 24, 2013 Critical Threats Project

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3098612
* WorldCat
* VIAF: 26467520
* BIBSYS: 6052518
* FAST: 1605516
* ISNI: 0000 0000 4050 495X
* LCCN: n2005011498
* NTA: 31144931X
* SUDOC: 092876579

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Francisco Paradela.

**Francisco Paradela Rodríguez**, nado en Elviña (A Coruña) o 3 de setembro de 1909 e finado na Coruña o 31 de outubro de 2009, foi un gaiteiro galego, tamén coñecido como **Farruco** ou **Paco Paradela**, considerado un dos intérpretes máis importantes do instrumento en Galicia durante o século XX.
Chegou ser, xunto con Emilio Corral, un dos máis veteranos de todos os tempos en Galicia. É o autor de temas hoxe considerados clásicos no repertorio da gaita galega, como a "Jota de Montrove", "A Carballesa", a "Foliada de Elviña" e outros.

Traxectoria
-----------

A súa primeira gaita foi construída por un artesán que vivía enfronte da fábrica de gas na Coruña. A súa segunda gaita, foi feita en Pontevedra polo coñecido Faustino Santalices. Tamén coñeceu persoalmente a Perfecto Feijoo e ao mítico *gaiteiru Llibardon* de Asturies. En 1926, cando Emilio Corral ingresou na agrupación Cántigas da Terra, Paradela xa formaba parte dela como gaiteiro, e ámbolos dous coincidiron alí e tocaron xuntos durante anos. Paradela formou parte deste coro por máis de cinco lustros. En 1934, integrou tamén o grupo Os Tempranos de Eirís. Realizou varias gravacións deixando constancia do seu virtuosismo como solista, unha das máis valoradas é a que fixo en 1950 xunto con Fernando Álvarez por encargo do etnomusicólogo Alan Lomax, gravación sucesivamente reeditada. O mesmo que Corral, en 1960 recibiu a medalla Marcial del Adalid do concello da Coruña en recoñecemento á súa carreira musical.

Paradela nunca chegou casar, solteiro faleceu na coruñesa residencia para anciáns Padre Rubinos, onde vivía dende o ano 2002. Para entón, xa moi ancián, estaba xa case xordo e inmóbil pero recibiu o recoñecemento de gran número de gaiteiros das xeracións posteriores, como a popular Susana Seivane.

Personalidade e estilo
----------------------

Farruco Paradela tivo as máis positivas valoracións por parte de moitos dos músicos e especialistas que o chegaron a coñecer. Avelino Cachafeiro dixo persoalmente del que era o gaiteiro máis impresionante que tiña coñecido. Xosé Casal non podía tamén agacha-la súa admiración por el: «Facía uns vibratos cos seus dedos gordos como chourizos que parecía un violín». «Saboreaba as notas, era moi sentimental. É solteiro, pero pode dicirse que estaba casado coa gaita», lembra o tamén gaiteiro Pepe Temprano.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  "Noticia en "La Voz de Galicia" da visita de Susana Seivane co galo do centenario do gaiteiro.". Arquivado dende o orixinal o 06/09/2009. Consultado o 01/04/2012.
2. ↑  Esquela do pasamento de don Francisco Paradela Rodríguez.
3. 1 2 3 4 5  "Noticia biográfica na revista "Ravachol".". Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 01 de abril de 2012.
4. ↑  Entrevista a Emilio Corral na revista "Frouma".[*Ligazón morta*]
**Gerd Kanter**, nado en Tallinn o 6 de maio de 1979, é un atleta estoniano, especialista en lanzamento de disco.

Traxectoria deportiva
---------------------

Con 25 anos conseguiu a mínima para participar nos Xogos de Atenas de 2004, pero daquela non puido meterse na final. Ao ano seguinte, en 2005, foi cando pasou á primeira plana do disco mundial, cando conseguiu a medalla de prata nos mundiais de Helsinqui, cando gañou a final mundial da IAAF, cando se impuxo nunha proba da Copa de Europa e cando venceu tamén na Universíada. Ademais, superou a fronteira dos 70 metros tamén por primeira vez nese ano.

O 4 de setembro de 2006 manda o disco a 73,38 m, conseguindo a terceira mellor marca da historia por detrás dos rexistros do alemán oriental Jürgen Schult (74,08 m en 1986) e do lituano Virgilijus Alekna (73,88 m en 2000), e está considerado a maior esperanza para bater a histórica marca de Schult. O 28 de agosto de 2007 proclamouse campión do mundo en Osaca cun lanzamento de 68,94 m. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Virgilijus Alekna** |  **Medalla de ouro Campión do mundo de atletismo disco** 2007 en Osaca | Sucesor:**-** |

O seu adestrador é o islandés Vésteinn Hafsteinsson.

Palmarés
--------

* Campión do mundo de lanzamento de disco (2007)
* Subcampión do mundo de lanzamento de disco (2005)
* Campión universitario de lanzamento de disco (2005) (Universiada de Esmirna)
* Subcampión europeo de lanzamento de disco (2006)
* Finalista europeo de lanzamento de disco (2002), 12º


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1776
* WorldCat
* VIAF: 1468154688468848380009
* Munzinger: 01000007491
* AllAthletics: 27434
* EAA: ID
* IAAF: 183462
* OCID: gerd-kanter
* Sports Reference: gerd-kanter-1

 |
**Francisco Pillado Rivadulla**, nado na Coruña o 18 de setembro de 1918 e finado na mesma cidade o 25 de marzo de 1989, foi un xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Foi redactor-xefe e despois subdirector (1963) e director de *La Voz de Galicia* (1968-1977). Debido ás presións do ministro Manuel Fraga Iribarne, foi destituído como director polo Consello de Administración do xornal en 1977. Utilizou o pseudónimo Albor.

En 1967 o daquela ministro de Información e Turismo, Manuel Fraga, amezouno (sobre a base da nova Lei de Prensa e Información do réxime franquista) con pechar o xornal no caso de que saíse premiado co premio Fernández-Latorre por *La Voz* un artigo xornalístico de Alfonso Álvarez Gándara sobre a lingua galega intitulado "La iglesia no habla la misma lengua que los gallegos". O artigo, tras un intenso debate, foi finalmente premiado e en consecuencia Pillado Ribadulla tivo que facer fronte a unha multa de 50.000 pesetas da época, así como tamén o xornal, que volvería ser multado en diversas ocasións ao longo dos anos seguintes, sempre ao amparo desa lei.

Foi o pai do editor Francisco Pillado Maior.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 26-3-1989, p. 23.
2. ↑  Segundo as fontes, 1967 ou 1968.
3. ↑  *Alonso Montero e o franquismo que "ya no era muy duro"* Arquivado 10 de febreiro de 2018 en Wayback Machine. artigo en *Sermos Galiza* asinado por Manuel Monge o 9 de outubro de 2014.
4. ↑  GARCÍA GONZÁLEZ, Aurora. *Historia de la empresa de La Voz de Galicia (1939-1992), páx. 258.* (en castelán)
5. ↑  COSTAS, X.H. (coord.), *55 mentiras sobre a lingua galega*, p.15, Ed. Laiovento 2009. Prolingua,

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Pousa, Xosé Ramón (coord.) (2005). *Atando cabos : Homenaxe a Francisco Pillado Rivadulla*. Santiago de Compostela: USC. ISBN 84-9750-400-3.
O **Club Natació Atlètic-Barceloneta** é un club de natación e wáter-polo da cidade de Barcelona, Cataluña.

Historia
--------

O Club Natació Atlètic Barceloneta naceu da fusión do **Club Natació Atlètic** (fundado no ano 1913) e o **Barceloneta Amateur Club** (fundado no ano 1929). O seu obxectivo foi a promoción da natación e do wáter-polo e sobre todo a divulgación da práctica deportiva. O club é unha organización democrática, onde tódolos socios son electores e elixíbeis, participando así na xestión do equipo e da entidade. O Club Natació Atlètic-Barceloneta está afiliado á *Federació Catalana de Natació*, e actualmente participa na Liga Española de Wáter-polo, sendo o vixente campión.

Palmarés
--------

* **7** Ligas (1969-70, 1972-73, 1973-74, 2000-01, 2002-03, 2005-06, 2006-07)
* **6** Copas do Rei (1999-00, 2000-01, 2003-04, 2005-06, 2006-07, 2007-08)
* **2** Copas Catalunya (2006-07, 2007-08)

Ligazóns externas
-----------------

* Web oficial do club

| * v
* c
* e
División de Honra 2008-09 |
| --- |
|  Centre Natació Mataró -  Club Esportiu Mediterrani -  Real Canoe N.C. -  Club Natació Barcelona -  CN Helios -  Ondarreta Alcorcón Arena -  Club Natació Atlètic-Barceloneta -  Club Natación Martiánez -  Club Natació Sant Andreu -  CW Navarra -  Club Natació Sabadell -  Club Natació Terrassa |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q928339
* WorldCat
* VIAF: 311586396
* GEC: 0018327

 |
O **Club Patí Vilafranca** é un club de hóckey a patíns catalán da localidade de Vilafranca del Penedès. O club foi fundado en 1970.

Historia
--------

O club foi fundado en 1970. O primeiro ascenso do club produciuse no ano 1972, cando o equipo consegue ascender á Segunda División Española. Mais debido a motivos económicos tivo que renunciar á súa praza nesta categoría.

Na tempada 1975-76 acada o ascenso á Primeira División. O equipo do Alt Penedès estabilizaráse na categoría, ata que na tempada 1978-79 acadou o escenso á División de Honra cun paso fugaz pola máxima categoría, descendendo novamente á Primeira División.

Na tempada 1987-88 o club volta á máxima categoría.

A traxectoria do club sempre estivo entre a División de Honra e a Primeira División, agás un breve período na década dos '90, cando o Vilafranca era un dos clubs punteiros da División de Honra, grazas á participación de Ferran Pujalte, primeiro como xogador e despois como adestrador.

Ao final da década, conseguiu chegar a disputar algunha Copa do Rei e a competir en competición europea, concretamente na Copa CERS.

Mais unha crise debida a unha mala xestión provocou na tempada 2002-03 que o club volvera á Primeira División, na que permaneceu dúas tempadas ata acadar novamente o ascenso á O.K. Liga na tempada 2004-05.
Na tempada 2005-06 o club descende novamente á Primeira División.

Na tempada 2006-07, o equipo comeza con moi mal pé, ata que o club decidiu destituír ao adestrador que comezara a campaña (Climent Pedrós). O novo adestrador, Pep Pané, conseguiu que o equipo volvera novamente á máxima categoría.

Logo dun breve paso pola O.K. Liga, que acabará co descenso na última xornada, Pané volve dirixir ao equipo durante a tempada 2008-09, que culminou co ascenso á O.K. Liga. Ao final da tempada produciuse un troco na Xunta Directiva que provoca a aplicación dun novo proxecto deportivo, que ten como adestrador a Ricard Muñoz, e que ten como obxectivo prioritario o traballo da base do club.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey a patíns*** |

### Ligazóns externas

* Site oficial do club
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Charmander** (/ˈtʃɑːrmændər/), coñecido como **Hitokage** (ヒトカゲ?) no Xapón, é unha especie de Pokémon da franquía de Nintendo e Game Freak, o número 4 da enciclopedia electrónica ficticia chamada *PokéDex*. Deseñado por Atsuko Nishida, Charmander debutou en *Pokémon Red e Blue* como un dos Pokémon iniciais. Dende entón, reapareceu nas seguintes edicións dos xogos, en xogos spin-off, na mercadotecnia, nas adaptacións animadas e nos materiais impresos da franquía.

Charmander pode evolucionar en Charmeleon cando acada o nivel 16, e pode converterse en Charizard no nivel 36. Charizard tamén pode evolucionar en dous tipos diferentes de Mega Charizard, que son Mega Charizard X e Mega Charizard Y, mais esta función só se engadiu nos xogos de Pokémon en *Pokémon X e Y*.

Notas
-----

1. ↑  "Creator Profile: The Creators of Pikachu". *NA website of Pokémon*. The Pokémon Company International. Arquivado dende o orixinal o 22 de setembro de 2020. Consultado o 20 de febreiro de 2021. Sugimori: "Bulbasaur, Charmander, and Squirtle were all designed by Ms. Nishida." ; Nishida: "I created the designs for Bulbasaur, Charmander, and Squirtle by working backward from their final forms. I wanted people to be surprised when it evolved into Charizard, so I designed the original Charmander in such a way that Charizard would be unimaginable."

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de pokémons

### Ligazóns externas

* Charmander en Pokemon.com *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3178753
* GiantBomb: 3015-1024
* IMDb: ch0041362

 |
Comparación en tamaño entre un cliente livián e un cliente pesado. O cliente híbrido pode ser de calquera tamaño entre estes dous.
O **cliente** é unha aplicación informática ou un computador que consome un servizo remoto noutro computador coñecido como servidor, normalmente a través dunha rede de telecomunicacións. Tamén se pode definir que un cliente é calquera cousa (que non sexa un servidor) que se conecta a un servidor.

O termo usouse inicialmente para os chamados *terminais parvos*, dispositivos que non eran capaces de executaren programas por si mesmos, mais podían conectarse e interactuar con computadores remotos por medio dunha rede e deixar que este realizase todas as operacións requiridas, mostrando despois os resultados ao usuario. Utilizábanse sobre todo porque o seu custo neses momentos era moito menor que o dun computador. Estes terminais parvos eran clientes dun computador *mainframe* por medio do tempo compartido.

Hoxe adóitase utilizar para referirse a programas que requiren especificamente unha conexión a outro programa, ao que se denomina servidor e que adoita estar noutra máquina. Xa non se utilizan por criterios de custo, senón para obter datos externos (por exemplo páxinas web, información actualizada sobre parámetros climáticos, ou bases de datos, etc.), interactuar con outros usuarios a través dun xestor central (por exemplo os protocolos BitTorrent ou IRC), compartir información con outros usuarios (servidores de arquivos e outras aplicacións Groupware) ou utilizar recursos dos que non se dispón na máquina local (por exemplo impresión).

Un dos clientes máis utilizados, sobre todo pola súa versatilidade, é o navegador web. Moitos servidores son capaces de ofrecer os seus servizos a través dun navegador en lugar de requirir a instalación dun programa específico.

Tipos
-----

Existen varios tipos de clientes, dependendo da cantidade de tarefas que realice o cliente en comparación co servidor.

### Cliente pesado

*Artigo principal**:* Cliente pesado.Un cliente pesado pode almacenar datos locais, e ten a capacidade de procesar datos.

### Cliente livián

*Artigo principal**:* Cliente livián.Un cliente livián non pode almacenar datos locais, nin ten a capacidade de procesar datos.

Notas
-----

1. ↑  Sadoski, Darleen. *Client/Server Software Architectures--An Overview*, Software Technology Roadmap, 1997-08-02. Consultado o 2008-09-16.
2. ↑  "Protocolo de Charla Basado en Internet (Internet Relay Chat, IRC)". Consultado o 28 de decembro de 2015.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cliente*** |

### Outros artigos

* Cliente lixeiro, cliente pesado, cliente híbrido
* Servidor
* Arquitectura Cliente-servidor
* Protocolos Peer-to-peer
* Estación de traballo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q528166
* EBID: ID
* MAG: 27713364

 |
**Francisco Otero Guldrís**, nado en Santiago de Compostela o 19 de setembro de 1928 e finado en Vigo o 21 de setembro de 2019, foi un avogado e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Dereito e Graduado Social. Formou un grupo con outros mozos do seu tempo (Xosé Luís Franco Grande, Ramón Lugrís, Gonzalo Rodríguez Mourullo, Baldomero Cores e Manuel Vidán) que deu orixe á Xeración das Festas Minervais. Colaborou en *La Voz de Galicia*, *El Correo Gallego*, *La Noche* e *Opinión Gallega*. Estableceuse en Vigo como letrado e redactor de *El Pueblo Gallego*, e en 1978 foi elixido presidente da Asociación da Prensa de Vigo. Colaborou na *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*.

Vida persoal
------------

Casou con Nieves e tivo cinco fillos: Francisco Abel, José Ángel, Carmen Rosa, Nieves Pilar e Emma. Foi soterrado no cemiterio de Pereiró.

Notas
-----

1. 1 2  "Francisco Otero Guldrís - esquela". *Red La Fe*. Arquivado dende o orixinal o 30 de maio de 2020. Consultado o 22 de setembro de 2019.
2. ↑  "Francisco Otero Guldrís". *El País*. 12 de marzo de 1978.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Otero Guldrís, Francisco Ángel". *Dicionario biográfico de Galicia* **3**. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 45.

### Outros artigos

* Xeración das Festas Minervais
*Véxase tamén**:* Foton (satélites).
O **fotón** é o cuanto de radiación electromagnética. Vén representado por unha función de ondas simétrica, polo que se di que é un bosón. Non posúe masa en repouso. Ten unha enerxía directamente relacionada coa súa frecuencia pola ecuación:
{\displaystyle E=hf}.
Ademais posúe un momento:
{\displaystyle p=m/c}.

A disciplina da física que trata o seu comportamento de xeito rigoroso é a electrodinámica cuántica.

Outras ramas da física abordan este tratamento en determinadas condicións que permiten aproximacións e a construción de modelos adecuados. Unha destas deriva do seu nome: a fotónica. É unha disciplina relacionada co estudo do seu comportamento no rango de frecuencias ópticas, especialmente os aspectos relacionados coa súa interacción coa materia, e que se pode considerar coma unha importante rama da óptica. Confúndese coa denominada optoelectrónica.

Sobre o nome
------------

O termo foi usado por vez primeira por Gilbert Lewis nun artigo na revista Nature en decembro de 1926.

Notas
-----

1. ↑  "fotón". *TERGAL*. Consultado o 26/12/2019.
2. ↑  "December 18, 1926: Gilbert Lewis coins "photon" in letter to Nature". *www.aps.org* (en inglés). Consultado o 2021-07-02.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fotón Modificar a ligazón no Wikidata*** |

| Partículas fundamentais en Física (lista, táboa) |
| --- |
| Fermións | Bosóns de Gauge |
| Quarks | Leptóns | Bosóns W e Z | Fotón | Gluón |
| Arriba | Encantado | Cume | Electrón | Muón | Tau (tauón) | Bosóns hipotéticos |
| Abaixo | Estraño | Fondo | e-neutrino | μ-neutrino | τ-neutrino | Gravitón    Bosón de Higgs |
| **Outras clases, partículas compostas e outras** |  |
| barión - gravitino - hadrón - kaón - mesón - neutrón - pión - positrón - protón |
| **Termos relacionados** |  |
| antimateria - partícula subatómica |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3198
* BNCF: 19366
* BNF: 11979547h
* BRE: 4734753
* EBID: ID
* GND: 4045922-6
* JSTOR: photons
* LCCN: sh85101398
* MAG: 159317903
* NDL: 00566716
* NKC: ph137951
* PSH: 3520
* SUDOC: 027840611
* Treccani: fotone

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* ChEBI: 30212
* MeSH: D017785
* MeSH: G01.249.705

 |
**Francisco Nogueira Fraguas**, nado en Bueu en 1850 e finado no mesmo concello o 18 de setembro de 1923, foi un empresario e filántropo galego.

Traxectoria
-----------

Irmán de Miguel Nogueira Fraguas. Emigrou aos 17 anos á Arxentina. Estableceuse na cidade de Concepción del Uruguay (Entre Ríos). Fixo fortuna coas súas actividades comerciais. Logo de 55 anos e xa ancián, retornou a Galicia, onde morreu. No seu testamento datado o 18 de setembro de 1922, legou cartos e terras por valor de 30.000 pesos (72.000 pesetas) para a construción dun centro de ensino en Bueu. A súa intención era construír un centro de ensino profesional que levase o nome da súa nai, Escola de Artes e Oficios Manuela Fraguas. O proxecto non chegou a desenvolverse pola desidia das autoridades e a desaparición dos cartos do legado.

Notas
-----

1. ↑  *El Progreso*, 19-9-1923, p. 2.
2. ↑  *Galicia*, 11-11-1923, p. 1.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "El filántropo don Francisco Nogueira Fraguas". *América-Galicia* **II** (32): 14. 1923.  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)

### Ligazóns externas

* Algunhas novas dos emigrantes de Bueu e Beluso nas Américas
**Gary Thieltges** é un director de fotografía estadounidense propietario de Doggicam Systems. É coñecido por inventar equipos de cámaras para filmes de grandes orzamentos de Hollywood e programas de televisión. Ó ser contratado como director de fotografía nun anuncio de cervexa no que saía un can en 1997, a súa primeira invención chámase Doggicam, unha cámara nun pau cun monitor a nivel dos ollos do operador para ver a imaxe. O PowerSlide de Thieltge, unha cámara sen cables controlada sobre unha pista ríxida, foi empregado por Emmanuel Lubezki nunha escena do filme de Alfonso Cuarón de *Children of Men*.

Notas
-----

1. ↑  Metzer, Marla (14 June 1997). "Capturing a Fido's Eye View of the Big Screen". Los Angeles Times.
2. ↑  Phillips, Michael (27 December 2006). "Children of Men director thrives on collaboration". Chicago Tribune.
3. ↑  Healy, Donna (14 de marzo de 2009). Mtstandard.com, ed. "Capturing the action". Consultado o 30 de maio de 2012.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* *Gary Thieltges* na IMDb *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5526051
* Allmovie: p113993
* AlloCiné: 49526
* Europeana: ID
* IMDb: nm0857982
* TMDb: 1362907

 |
O **Comité Antiforista de Becerreá**, constituído en 1909, foi un comité organizador da propaganda antiforal en Galicia.

Historia
--------

Logo dunha intensa propaganda nas parroquias, fundáronse os primeiros sindicatos agrícolas do distrito de Becerreá en abril de 1909. En maio fíxose o primeiro mitin rural, con Alfredo Vicenti como orador. Elixiuse un Comité central provisional dirixido por Santiago Pereira Neira, un responsable da dirección da loita, outro de propaganda e delegados por cada un dos concellos do distrito de Becerreá. Presentaron a Alfredo Vicenti como candidato a deputado a Cortes polo distrito nas eleccións xerais de 1910. Vicenti competiu co gobernamental Antonio Goicoechea. O Comité acordou "declarar o boicot a todos os que deixen de votar; aos que válidos da súa riqueza e autoridade, falsifiquen as actas, as rouben, e compren ou vendan votos ou exerzan coacción sobre algún cidadán, e aos que dean comidas, viños e cigarros aos electores". A elección de 28 de xuño de 1910 foi declarada nula e convocáronse eleccións parciais o 4 de setembro. Nestas foi elixido Vicenti, que ao non presentar credencial, declarouse nula a elección o 13 de outubro. Convocáronse novas eleccións parciais para o 25 de decembro, e declarouse a nulidade o 8 de marzo de 1911. Finalmente Antonio Goicoechea acabou sendo elixido deputado.

Notas
-----

1. ↑  Elecciones 8.5.1910 Consultado o 30 de xuño de 2014.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Cabo Villaverde, Miguel (1998). A Nosa Terra, ed. *O agrarismo*. Vigo. ISBN 84-89976-28-7.
* Durán, J. A. (1977). Siglo XXI, ed. *Agrarismo y movilización campesina en el país gallego (1875-1912)*. Madrid. ISBN 84-323-0244-9.
**Francisco Portela Pérez**, nado en Pontevedra en 1864 e finado na mesma cidade o 12 de xullo de 1948, foi un xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Traballou en Pontevedra como funcionario do Ministerio de Fomento. Presidiu a Sociedade Artística Musical, foi socio de mérito da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago e fundou e presidiu o Coro Gallego. Fundou e dirixiu *La Voz de Helenes* (1883), foi redactor de *El Diario* (1887), *O Galiciano* e *A Tía Catuxa* (na súa segunda etapa). Colaborou en *El Anunciador*, *Crónica*, *Diario de Pontevedra*, *Galicia Recreativa*, *O Tío Marcos da Portela*, *El Regional*, *A Monteira* e *La Revista Popular*. Foi membro correspondente da Real Academia Galega.

Obras
-----

Editou a *Coleución de poesía gallegas d’algúns autores* en 1882 e publicou os folletos *Apuntes biográficos acerca de los marinos Nodales, hijos de Pontevedra*  (1891), *Notas descriutivas sobre as romarías de Galicia* (1896) e editou o *Álbum de recuerdos a la memoria del joven poeta Albino Simán*.

Vida persoal
------------

Foi pai de Agustín Portela Paz.

Notas
-----

1. ↑  "Francisco Portela Pérez" in *La Revista Popular*, 61, 10-8-1894, p. 2-3.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Narradores ocasionais do século XIX (Relato breve)* (PDF). Santiago de Compostela: Centro Ramón Piñeiro. 2003. pp. 345–348. ISBN 84-453-3736-X. Consultado o 6 de novembro de 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20534974
* BNE: XX1075078

 |
Sede en Madrid.
A **Comisión Nacional do Mercado de Valores**, coñecido abreviadamente polas siglas **CNMV** (en castelán, *Comisión Nacional del Mercado de Valores*) é un organismo dependente da *Secretaría de Estado de Economía y Apoyo a la Empresa* do Ministerio de Economía. Fundado en 1988, é o encargado da supervisión dos mercados de valores en España.

Obxectivo e funcións
--------------------

O seu obxectivo é velar pola transparencia destes mercados e a correcta formación de prezos nos mesmos, así como a protección dos investidores. No exercicio destas competencias recibe un importante volume de información, gran parte da cal está contida nos seus rexistros oficiais e é de carácter público.

A acción da CNMV como órgano de control céntrase principalmente sobre:

* as sociedades que emiten valores para seren colocados de forma pública no mercado primario,
* os mercados secundarios de valores,
* as empresas que prestan servizos de investimento e as institucións de investimento colectivo.

Sobre eles a Comisión exerce unha supervisión de carácter prudencial buscando garantir a seguridade das súas transaccións e a solvencia do sistema. Tamén a través da Axencia Nacional de Codificación de Valores, asigna o código ISIN con validez internacional a todas as emisións de valores que se realizan en España.

Presidentes da CNMV
-------------------

* 2012-: Elvira Rodríguez Herrer
* 2007-2012: Julio Segura Sánchez
* 2004-2007: Manuel Conthe Gutiérrez
* 2001-2004: Blas Calzada Terrados
* 2000-2001: Pilar Valiente Calvo
* 1996-2000: Juan Fernández-Armesto Fernández-España
* 1988-1996: Luis Carlos Croissier Batista

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web da CNMV *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4894522
* GEC: 0246375

 |
**Francisco Javier Quintas Ferreño**, nado en Tui en 1979, é un docente e historiador galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Humanidades, mestrado en Tic aplicadas a Educación pola Universidade de Santiago de Compostela e en Investigación Psicosocioeducativa con adolescentes en contextos escolares pola Universidade de Vigo. É profesor de educación secundaria. Investigador e Delegado da Fundación Luís Tilve en Ourense, é membro do consello de redacción da revista institucional *Claridade*. Estuda os movementos sociais e obreiros na provincia de Ourense. Entre os anos 2018 e 2019 foi Secretario Provincial de Memoria Histórica do PSdeG-PSOE de Ourense.

Obras
-----

* *Historia do movemento obreiro socialista en Ourense (1895-1936)*, 2012.
* *A barbarie silenciada: Amoeiro 1936*, 2014.
* *Juan Sieiro González: Educador krausista, heterodoxo, masón*, 2016.
* *Lembranza a Secundino Couto Solla: o alcalde republicano-socialista de Canedo*, 2018.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ourense Socialista. O Blog da Memoria Histórica Socialista en Ourense

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q29275485
* BNE: XX5235709
* Dialnet: 4574112

 |
O **Comité Olímpico** **Colombiano** (COC) foi creado o 3 de xullo de 1936 e foi recoñecido polo Comité Olímpico Internacional en 1948. A súa misión é coordinar esforzos para protexer o movemento olímpico e consolidar o seu desenvolvemento, o cumprimento das normas da Carta Olímpica e promover a preparación, selección e participación de deportistas nos Xogos Olímpicos e outras competencias nacionais e internacionais.

Misión
------

Tendo como base a Misión do COI, estabelecida pola carta Olímpica: "Promover o Olimpismo por todo o mundo e dirixir o Movemento Olímpico", harmonizada co contemplado na Lei 181 no seu artigo 72 fronte á natureza e competencia do COC, defínese a seguinte misión: "A formulación, integración, coordinación, execución e avaliación de políticas, plans, programas e proxectos para o desenvolvemento e crecemento do deporte competitivo e de altos logros."

Presidentes do COC
------------------

Dende a súa creación, o 3 de xullo de 1936, o Comité Olímpico Colombiano tivo 15 presidentes, elixidos en asemblea por delegados das federacións deportivas afiliadas, para períodos de catro anos. O primeiro deles foi Julio Gerlein Comelín, escollido o día da creación da entidade, e o actual, Baltazar Medina, elixido por primeira vez en 2009 e reelixido, en 2017.

Notas
-----

1. ↑  "History of Colombian Olympic Committee". Arquivado dende o orixinal o 21 de outubro de 2020. Consultado o 16 de setembro de 2020.
2. ↑  "Baltazar Medina y su equipo reelegidos en el Comité Olímpico Colombiano". 13 de marzo de 2017. Arquivado dende o orixinal o 13 de agosto de 2021. Consultado o 16 de setembro de 2020.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Colombia nos Xogos Olímpicos

### Ligazóns externas

* Páxina oficial Arquivado 07 de xullo de 2011 en Wayback Machine. *(en castelán)*

* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2985576
* WorldCat
* VIAF: 153012872

 |
A **Comisión para a Verdade e a Reconciliación** (en inglés: *Truth and Reconciliation Commission*) foi un organismo oficial creado polo goberno de Suráfrica que buscaba alcanzar a xustiza restaurativa despois do fin do réxime do apartheid.

As persoas que eran identificadas como vítimas de graves violacións ós dereitos humanos eran convidadas a prestar declaración sobre as súas experiencias. Moitas destas vítimas ofreceron os seus relatos en audiencias públicas. Os autores dos feitos violentos podían tamén confesar os seus crimes, e eran as súas propias vítimas as que decidían se concederlles a impunidade. O tribunal da TRC nunca funcionou como equipo xudicial, senón como intermediario entre vítimas e agresores.

Creación e fundamentos
----------------------

A Comisión fundamentouse na Lei para a Promoción da Unidade Nacional e a Reconciliación, sancionada en 1995. Foi encabezada polo arcebispo Desmond Tutu quen estabeleceu como lema da mesma : "Sen perdón non hai futuro, pero sen confesión non pode haber perdón". Publicou un informe oficial en 1998 que foi entregado ó entón presidente Nelson Mandela.

Existen valoracións moi diversas sobre o resultado da Comisión. Os seus detractores consideran que proporcionou impunidade a criminais confesos. Os seus defensores argumentan que permitiu o esclarecemento de desaparicións e outros delitos que quedarían na escuridade doutro xeito, así como que facilitou que as vítimas recibisen indemnizacións e recoñecemento polo seu sufrimento. Bastantes observadores consideran que este proceso de reconciliación e procura da verdade, relacionado co concepto tradicional que os surafricanos chaman *Ubuntu*, facilitou a transición política surafricana. En calquera caso, é indubidable que se converteu nun modelo para posteriores organismos que usaron o nome de Comisión para a Verdade e a Reconciliación en distintos países que saían de períodos de violencia, ditadura ou guerra civil. 

As audiencias públicas levadas a cabo pola Comisión poden verse representadas no filme *In My Country*.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 18 de abril de 2018. Consultado o 17 de abril de 2018.
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 29 de xaneiro de 2010. Consultado o 17 de abril de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q373032
* WorldCat
* VIAF: 130728487
* EBID: ID
* GND: 5284488-2
* ISNI: 0000 0001 2342 0663
* LCCN: no97028092

 |
**Francisco Javier Comesaña Concheiro**, nado na Habana en 1944 e finado en El Escorial o 8 de abril de 2011, foi un violinista galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Francisco Comesaña Rendo, exiliado republicano en México, comezou os seus estudos musicais no Conservatorio Nacional de México. Continuou a súa formación no Conservatorio Chaikovsky de Moscova con Igor Bezrodny.

Entre 1974 e 2003 foi profesor da Orquestra Sinfónica de Radiotelevisión Española. Foi un dos integrantes do "Cuarteto Hispánico-Numen", co que estreou o *Concerto para frauta e sexteto de corda* de Cristóbal Halffter tocando cos Stradivarius da colección da Casa Real.

Actuou como solista con diferentes orquestras en España, México, Canadá e Rusia, entre as cales se atopa a Orquestra Filharmónica da Universidade Nacional de México, a Orquestra Sinfónica de Galicia e a Orquestra Sinfónica Portuguesa.

Estreou en España o *Concerto número 2* e a *Sonata* de Dmitrii Shostakovich, o *Concerto número 3* e o *Concerto número 4* de A. Schnittke e o *Offertorium* de Sofiia Gubaidulina.

Notas
-----

1. ↑  Tui llora con Chonchiña la muerte de su hijo Francisco

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ha muerto Francisco Comesaña *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533294
* Discogs: 4639748

 |
Na gramática xenerativa (Chomsky), a **competencia** é o sistema de regras interiorizado polos falantes e que constitúe o seu saber lingüístico, grazas ao cal son capaces de pronunciar e comprender un número infinito de frases que nunca antes produciran ou oíran. A competencia lingüística oponse á actualización ou realización (*performance*, en inglés), que describe o uso da competencia en actos de fala concretos.

Segundo Chomsky, a teoría lingüística ocúpase dun falante ideal, membro dunha comunidade de fala homoxénea que coñece a súa lingua perfectamente e non padece de limitacións de memoria, distraccións, perdas de atención e interese, erros ou fallos, que aplica o seu coñecemento da lingua nunha situación concreta.

Esa competencia é a que permite distinguir as frases gramaticais das que non o son, interpretar as ambigüidades e producir frases novas. Ó par competencia/actualización correspóndese á oposición lingua/fala do estruturalismo de Saussure.

Distínguense unha **competencia universal**, formada por regras innatas de natureza xenética e que subxacen a todas as linguas, e unha **competencia particular**, formada polas regras específicas de cada lingua.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1346205
* MAG: 17601614

 |
A **Compañía General de los Ferrocarriles de Galicia** foi un proxecto de empresa ferroviaria galega, creado en 1920. A sociedade naceu co obxecto de promover, construír e administrar os ferrocarrís pendentes de adxudicar ou xa adxudicados pero sen materializar na xeografía galega.

Historia
--------

O consello constituínte nomeou presidente a Gabino Bugallal e conselleiros ao marqués de Aldama (representando os intereses mineiros de Villablino), Guillermo de Oya (sobriño de José García Barbón, que defendía os intereses do Balneario de Cabreiroá), Raimundo Riestra, Ramón Peinador (defendendo os intereses do ferrocarril de Vigo a Mondariz), Pedro Barrié de la Maza e Domingo Villar Grangel, quen redactou a memoria da constitución.

O consello tivo diversas reunións, unha delas no Hotel Palace de Madrid, fixando detalles de carácter societario como a emisión de accións e a constitución do accionariado, e concretando as liñas a acometer prioritariamente e a electrificación dalgunhas xa existentes.

Nos anos seguintes buscouse captar capital e máis adeptos para a causa. Porén, a empresa non chegou a saír adiante.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Villar Grangel, Domingo:* Memoria sobre la constitución y desarrollo de la Compañía General de los Ferrocarriles de Galicia*. Madrid, 1921.*
A **cohesión** textual é unha propiedade que deben presentar os textos para seren verosímiles. Por cohesión enténdese a relación que establecen entre si tódolos elementos textuais (proposicións, palabras, frases, cláusulas, oracións, parágrafos)

O concepto de cohesión textual
------------------------------

Para que un texto teña coherencia, é necesario que os elementos que o conforma posúan cohesión:

* O feito de que un narrador omnisciente se confunda ó dicir o nome dun personaxe implica incoherencia e falta de cohesión).
* Se un narrador fai un percorrido espacial que resulta incoherente pois contradise ó dicir, por exemplo, o número de andares que ten un edificio, a descrición carece de cohesión.

Así e todo, a ausencia de incoherencias -a pesar de que a súa presenza negue toda cohesión- non implica de seu cohesión. Hai unha serie de procedementos que aumentan a cohesión textual

Procedementos que cohesionan os textos narrativos
-------------------------------------------------

### Procedementos de cohesión por repetición

É preciso referirse con frecuencia ós elementos ou procesos que manteñen unha presenza constante no texto: os personaxes, o espazo, determinadas accións,... A repetición pura e simple das palabras predominantes na mensaxe narrativa é un mecanismo de cohesión textual, e coñécese co nome de anáfora.

### Procedementos de cohesión por substitución

A repetición dunha mesma palabra nun texto pode derivar en monotonía, e denota, así mesmo, pobreza de vocabulario. Para evitalo dispomos de variados recursos polos cales utilizamos outras palabras coas que garda relacións significativas e que non alteran ó substituíren a comprensión do texto e achegan cohesión, son:

* Os deícticos: Os pronomes persoais, demostrativos, posesivos e adverbios absolutos de lugar e de tempo, realizan a función deíctica cando se refiren a aquilo que non está no texto senón no contexto.
* Os fóricos: Dáse a substitución fórica, realizada polos pronomes persoais, demostrativos, posesivos de terceira persoa, relativos, cuantificadores, indefinidos e adverbios relativos, cando o elemento substituído está presente no texto. A palabra ou frase nominal substituída por fóricos denomínase antecedente. O habitual é que o antecedente preceda no texto ó seu substituto. Neste caso denomínase o substituto anafórico. Se o antecedente aparece logo do substituto, este chamarase catafórico.
* A sinonimia.
* A hiperonimia.
* Os eufemismos, perífrases e metáforas.

### O emprego de conectores

Os conectores son elementos gramaticais que conectan e relacionan bloques de texto. Nos textos narrativos predominan os conectores temporais, mentres que nos descritivos, os conectores espaciais.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Narración
* Técnicas narrativas
* Descrición
* Novela
* Lingüística textual

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q588790
* MAG: 62985920

 |
Coiro cabeludo.
O **coiro cabeludo** é a pel que reviste o cranio do ser humano e que posúe cabelo. É diferente das outras peles por que baixo esta hai unha estrutura moi vascularizada, formada por unha ramificación enorme de vasos sanguíneos e que é a responsable das grandes hemorraxias que causan as feridas que se producen aquí.

Este tecido fino, fráxil e altamente vascularizado recibe o nome de galea aponeurótica. As feridas neste lugar deben ser necesariamente suturadas para evitar a formación de hematomas.

A máis externa das súas cinco capas é na que se presenta a caspa.

Anatomía
--------

O coiro cabeludo componse de pel (polo xeral, con cabelo) e de tecido subcutáneo, e cobre o curucho dende as liñas nucais superiores do óso occipital ata as marxes supraorbitarios do óso frontal. O coiro cabeludo esténdese lateralmente sobre a facia temporal ata os arcos cigomáticos. Anatomicamente, o coiro cabeludo está considerado como unha estrutura única, independente da pel. Está formado por catro capas que son:

* Pel: O grosor da epiderme e derme varía entre 3 e 8 mm.
* Epicranio e galea aponeurótica: os músculos occipal e frontal conéctanse no vértice do cranio pola chamada galea aponeurótica, que constitúe a lámina máis firme e resistente do coiro cabeludo e é tamén a responsable da escasa posibilidade de distensión do mesmo.
* Subepicranio (plano subgaleal ou espazo de Merkel): é o espazo entre a galea e o epicranio ocupado por un tecido delgado e lacio con poucos vasos sanguíneos.
* Pericranio: é o estrato profundo, intimamente adherido á táboa externa do cranio.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9622
* BNCF: 42208
* BNE: XX5281565
* BNF: 11931817n
* EBID: ID
* GEC: 0095356
* GND: 4212790-7
* JSTOR: scalp
* LCCN: sh85117928
* MAG: 2778515351

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 46494
* MeSH: D012535
* MeSH: A01.456.810
* NCIt: C89807
* Uberon: 0000403
* UMLS: C0036270

 |