recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Rublo transcaucásico † |
| --- |
| **рубль en rusoռուբլի en armenioمنات en azaríმანეთი en xeorxiano**  |
|  |
| Ámbito: |  República Democrática Federal Transcaucásica República Socialista Soviética Federativa Transcaucásica |
| Fracción: | non tiña |
| Moedas: | non se acuñaron |
| Billetes: | 1, 3, 5, 10, 50, 100 e 250 rublos (1ª versión)de 1000 a 1 billón de rublos (2ª versión) |
| Emisor: |  |
| ***Circulou entre 1918-1919 e 1923-1924*** |

O **rublo transcaucásico** (en ruso: рубль, armenio: ռուբլի), **manat** (en azarí: منات) o **maneti** (en xeorxiano: მანეთი) foi unha moeda de curso legal que circulou nos tres estados do Cáucaso que se uniron na República Democrática Federal Transcaucásica e posteriormente na República Socialista Soviética Federativa Transcaucásica.

Historia
--------

### Primeiro rublo, 1918-1919

En 1918, o Comisariado da República Democrática Federal Transcaucásica emitiu papel moeda con denominación en rublos para substituír o rublo ruso cando a rexión transcaucásica se separou do Imperio Ruso logo da primeira guerra mundial. Este rublo estaba fixado ao rublo ruso cunha taxa de troco equivalente.

Entre 1919 e 1923, Armenia, Xeorxia e Acerbaixán emitiron a súa propia moeda: o rublo armenio, o manat azarí e o maneti xeorxiano respectIvamente, que substituíron o rublo transcaucásico cunha taxa de troco de 1:1.

### Segundo rublo, 1923-1924

A segunda versión foi introducida en 1923 como moeda da República Federal Socialista Soviética Transcaucásica constituída trala conquista das tres repúblicas por parte do Exército Vermello. Un ano máis tarde esta moeda foi substituída polo rublo soviético.

Dende 1924, o rublo soviético circulou como moeda oficial de Transcaucasia, e posteriormente nas Repúblicas Socialistas Soviéticas de Armenia, Xeorxia e Acerbaixán.

Billetes
--------

Na primeira versión desta moeda se emitiran billetes con denominacións de 1, 3, 5, 10, 50, 100 e 250 rublos. Entre 1923 e 1924, a República Federal Socialista Soviética Transcaucásica (parte da URSS) emitiu billetes que oscilaban dende os 1.000 rublos ao billón de rublos. Nas dúas edicións, os billetes tiñan no anverso inscricións en ruso, e no reverso en cada unha das linguas das tres repúblicas.

* Billete de 25 millóns de rublosBillete de 25 millóns de rublos
* Billete de 50 millóns de rublosBillete de 50 millóns de rublos
* Billete de 75 millóns de rublosBillete de 75 millóns de rublos
* Billete de 100 millóns de rublosBillete de 100 millóns de rublos
* Billete de 250 millóns de rublosBillete de 250 millóns de rublos
* Billete dun billón de rublosBillete dun billón de rublos

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Rublo
* Rublo ruso
* Rublo soviético

### Ligazóns externas

* Imaxes de billetes do rublo transcaucásico *(en inglés)*.
**Santa María de Rubiáns** é unha parroquia que se localiza no concello de Vilagarcía de Arousa. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 1 240 habitantes (647 mulleres e 593 homes), distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón un descenso respecto ós anos 2010, cando tiña 1 285 veciños, e 2005, cando eran 1 325.

Cunha extensión de 5,6 km2, constitúe o 12% do territorio total do concello.

O código postal é 36619.

Historia
--------

A primeira referencia data do ano 912: *"o arcebispado compostelán, era dono destas terras, por doazón do Rei Ordoño II no ano 912 ao abade D. Guto, do Mosterio de San Martiño Pinario."*

En 1146 Rui García de Caamaño habitaba unha torre na freguesía de Rubiáns (que dará orixe ao Pazo de Rubiáns).

En 1390 Rui Fernández de Caamaño recibe en feudo Santa María de Rubiáns, de mans do Arcebispo Xoán García Manrique (xunto a Santa Baia de Arealonga -actual Vilagarcía-, San Pedro de Cornazo, Santo Estevo de Saiar e Santa Baia de Nantes) reconstruíndo esta torre.

O seu fillo, García de Caamaño "O fermoso", funda o 12 de maio de 1441 "Vila-García" (actualmente Vilagarcía de Arousa).[]

Patrimonio
----------

Pazo de Rubiáns, en Rubiáns de Arriba.

Festas
------

As festas de Rubiáns son na honra de Santa Prácida e San Ramón, e celébranse conxuntamente na primeira fin de semana de setembro. No ano 2008 recuperouse unha tradición nas festas de Santa Prácida, patroa da parroquia, organizando a **Festa do Carneiro**, que se celebrou a comezos de setembro e, en anos posteriores, en agosto.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Rubiáns

| Lugares da parroquia de Rubiáns no concello de Vilagarcía de Arousa (Pontevedra) |  |
| --- | --- |
| Abelle | Agromao | Ande | Barbeitos | A Bouza | A Casanova | O Charco | A Congostra | A Feira Nova | O Lago | Loenzo | Perrón | As Quintáns | Rubiáns de Arriba | Sentín | Soutelo | Zamar |

### Parroquias de Vilagarcía de Arousa

| Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias de Vilagarcía de Arousa |  |
| --- | --- |
| Arealonga (Santa Baia) | Bamio (San Xens) | O Carril (Santiago) | Cea (San Pedro) | Cornazo (San Pedro) | Fontecarmoa (San Pedro) | Rubiáns (Santa María) | Sobradelo (San Salvador) | Sobrán (San Martiño de Fóra) | Sobrán (San Martiño) | Solobeira (San Fins) | Vilagarcía (Santa Baia) |

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 219/1998, do 2 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia de Pontevedra.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Vilagarcía de Arousa

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3396002
* código INE: 36060070000

 |
O **rublo** (en armenio: ռուբլի , en ruso: рубль) foi a moeda de curso legal da antiga República Democrática de Armenia e da República Socialista Soviética de Armenia entre 1919 e 1923. Substituíu o primeiro rublo transcaucásico co mesmo valor, e foi substituído de novo polo rublo transcaucásico en 1923, tras a proclamación da RSS de Armenia. Non existe fracción do rublo armenio nin se emitiron moedas.

Billetes
--------

Durante a República Democrática emitíronse billetes en denominacións de 5, 10, 25, 50, 250, 500, 1.000, 5.000 e 10.000 rublos, cun deseño simple e o texto en ruso. Porén, os billetes de 50, 100 e 250 rublos imprimíronse no Reino Unido na imprenta de *Waterlow and Sons* Ltd. cun deseño máis elaborado e o texto en armenio.

Na República Socialista introducíronse denominacións de 5.000, 10.000, 25.000, 100.000, 500.000, 1 e 5 millóns de rublos. Estes billetes tiñan o texto impreso en ruso e en armenio, xunto a símbolos e slogans comunistas nos reversos.

Billetes impresos en Armenia| Denominación | Cor predominante | Imaxe do anverso | Imaxe do reverso |
| --- | --- | --- | --- |
| **5 rublos** | Gris |  |  |
| **50 rublos** | Verde |  |  |
| **250 rublos** | Vermello |  |  |
| **500 rublos** | Azul |  |  |
| **5.000 rublos** | Marrón e vermello |  |  |
| **10.000 rublos** | Marrón e verde |  |  |

Billetes impresos no Reino Unido| Denominación | Cor predominante | Imaxe do anverso | Imaxe do reverso |
| --- | --- | --- | --- |
| **50 rublos** | Marrón e vermello |  |  |
| **100 rublos** | Verde |  |  |
| **250 rublos** | Marrón e violeta |  |  |

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Dram armenio
**Samuel N. Behrman**, nado o 9 de xuño de 1893 en Worcester, Massachusetts, e morto o 9 de setembro de 1973 en Nova York, foi un dramaturgo e guionista estadounidense.

Traxectoria
-----------

Na década de 1930 e1940 Behrman estivo considerado o principal autor da alta comedia de Broadway, escribiu obras para as actrices Ina Claire, Katharine Cornell, Jane Cowl e o equipo de actores de Alfred Lunt e Lynn Fontanne. Entre os seus principais éxitos estiveron *The Second Man* (1928), *Biography* (1932), *End of Summer* (1936), e *No Time for Comedy* (1939). A súa adaptación teatral da novela de Enid Bagnoldl, *Serena Blandish*, converteuse nun éxito para a actriz Ruth Gordon. Tamén adaptou obras de Jean Giraudoux, Marcel Achard e un relato de William Somerset Maugham. Co compositor Harold Rome adaptou a triloxía *Fanny* de Marcel Pagnol a unha comedia musical para a escena. 

### Hollywood

En Hollywood traballou en guións para Greta Garbo, incluíndo *Queen Christina*, *Conquest* e o seu último filme *Two-Faced Woman*. Con Sonya Levien escribiu o guión da adaptación cinematográfica de *Liliom* de Ferenc Molnar con Charles Farrell e Rose Hobart. As súas experiencias en Hollywood colleron forma dramática en *Let me Hear the Melody* (1951).

As comedias de Berhman celebran repetidamente a tolerancia e xenerosidade das persoas, aínda co risco de seren vulnerables ós fanáticos e oportunistas. 

Behrman escribiu para *The New Yorker*, parte dos seus escritos recolléronos Max Beerbohm e Joseph Duveen en senllos libros. Os seus ensaio biográficos apareceron no *The New Yorker*, e máis tarde en dous volumes *The Worcester Account*
(1955) e *People in a Diary* (1972).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Robert F. Gross. *S. N. Behrman: A Research and Production Sourcebook.* Greenwood Press, 1992.
* Kenneth T. Reed. *S. N. Behrman.* Twayne Publishers, 1975.

### Ligazóns externas

* Biografía de Samuel N.Behrman

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q911096
* WorldCat
* VIAF: 64190993
* Allmovie: p315783
* AlloCiné: 73407
* BNB: ID
* BNE: XX1064121
* BNF: 13891299h
* DeutscheBio: 118654926
* EBID: ID
* FAST: 1738
* Filmportal: ID
* GEC: 0008658
* GND: 118654926
* IBDB: 8562
* ICCU: SBLV183712
* IMDb: nm0067103
* ISNI: 0000 0001 1067 7267
* LCCN: n50006625
* NKC: xx0150087
* NTA: 070260400
* OL: OL318528A
* PTBNP: 27472
* SELIBR: 177131
* SNAC: w6dv1mm2
* SUDOC: 101031831
* TMDb: 70044
* Treccani: samuel-nathaniel-behrman

 |
**Santa María de Régoa** é unha parroquia que se localiza no concello de Cedeira, na comarca de Ferrol. Segundo o padrón municipal de 2007 tiña 398 habitantes (201 homes e 197 mulleres), distribuídos en 25 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 442 habitantes.

Xeografía
---------

A parroquia de **Régoa**  esténdese polas vertentes occidentais da Serra da Capelada, parte do val do río Condomiñas até os cumes da dita Serra da Capelada e mesmo parte da vertente oriental até os afluentes do río Seixo. Limita ao noroeste co océano Atlántico, entre a Boca da Ribeira e os cantís do monte da Herbeira; polo leste as parroquias de Landoi dende o rego Couce do Arresto, afluente do Seixo, até o rego do Ameneiro na Pasada das Mestas e a de Veiga polos altos da Capelada; polo sur linda coa parroquias de Montoxo separada polo rego do Feal até a ponte de Braxe e coa de Piñeiro na fonte da Balteira e o rego da Pontigas; polo oeste limita coas parroquias de Cedeira no río Condomiñas e a de Cervo.

A estrada que vai dende Cedeira até Chímparra cruza a parroquia polos lugares de Pontigas, Nogueira, O Canaval, Igrexa, Barral e Malde.

Patrimonio
----------

Na beira dereita do regato do Barral e moi preto do Canaval está a igrexa parroquial na honra de Santa María. Se ben ten moita máis sona o santuario de Santo André de Teixido, erguido nun pequeno val pendurado do cantil, sobre unha antiga ermida pequena e que conta cun altar churrigueresco de certa notoriedade. Segundo Federico Maciñeira foi erguida no ano 1655 e reformada no 1785.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Régoa

| Lugares da parroquia de Régoa no concello de Cedeira |  |
| --- | --- |
| O Adro | Balteiro | O Barral | As Barrosas | A Bouza | O Canaval | A Casanova | A Casavella | O Coto | Eiravedra | Ervellás | O Formigueiro | Malde | A Nogueira | A Painceira | A Pardiñeira | As Pontigas | Reboredo | A Rúa | O Taraño | O Telleiro | Tide | O Toxo | Veriño de Abaixo | Veriño de Arriba |

### Parroquias de Cedeira

| Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias de Cedeira |  |
| --- | --- |
| Cedeira (Santa María do Mar) | Cervo (Santalla) | Esteiro (San Fiz) | Montoxo (San Xiao) | Piñeiro (San Cosme) | Régoa (Santa María) | San Román de Montoxo (San Román) | Teixido (Santo André) |

Notas
-----

1. 1 2  DECRETO 189/2003, do 6 de febreiro, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da provincia da Coruña.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Cedeira

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12399330
* código INE: 15022070000

 |
**Ráfide** (do grego *rhaphides*, *agulla*), é a designación dada en bioloxía a cristais aciculares (isto é, en forma de agulla) que se forman por deposición de oxalato de calcio ou de carbonato de calcio no protoplasma de células especializadas, designadas por idioblastos, existentes nos tecidos dalgunhas plantas. A presenza dos ráfides é unha defensa contra herbívoros, xa que os cristais inflixen microlesións nas mucosas ou na pel dos animais que esmaguen ou inxiran a planta, potenciando, en conxunto cas substancias irritantes nela contidas, unha reacción en xeral acompañada por un edema.

Unha planta en cuxas follas hai numerosos idioblastos con ráfides de oxalato de calcio é a *Dieffenbachia seguine*, moi usada como planta ornamental de interior. O efecto irritante das súas follas é debido ás microlesións causadas polos cristais contidos nas células dispersas no seu parénquima.

Ligazóns externas
-----------------

* Fotografía de ráfides de *Sanseveria*
* Fotografía de ráfides obtidas por microscopía electrónica de barrido
* Lista de plantas comúns que conteñen ráfides
* Plantas Tóxicas *(en portugués)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2575666
* BNCF: 50905
* GEC: 0136735
* MAG: 155886942

 |
O **río Romeán**, ou **río de Romeán**, é un curso fluvial galego, da comarca de Lugo, con caudal regular, afluente do Chamoso.

Curso
-----

Nace da xuntanza do río da Barranca e do rego das presas preto da fonte do Canteiro, no concello de Castroverde. Transcorre en dirección sur-suroeste. Baña as parroquias de Gondar, Soutomerille, Romeán, Paderne, Segovia, Piñeiro, Arxemil e Pedrafita.

Ao longo de parte do seu curso, separa o concello de Lugo dos concellos de Castroverde e O Corgo, no que se interna, para desembocar na ponte de Galiñeiros, entre as parroquias de Arxemil e Pedrafita, no río Chamoso, que é afluente do Miño.

O Camiño Primitivo de Santiago de Compostela, despois de pasar por Vilar de Cas, atravesa o río na confluencia das parroquias de Soutomerille, Paderne e Gondar.

Notas
-----

1. 1 2  Instituto Geográfico Nacional de España. "Iberpix. Buscar fonte do Canteiro" (Mapa). *Mapa Topográfico Nacional* (WMTS de cartografía raster do IGN ed.). 1:25.000. MTN25. Consultado o 05/7/2019.
2. ↑  "Romeán (San Pedro)", GEG: "*Parroquia do concello, provincia e diocese de Lugo [...] Dista 11,5 quilómetros da capital municipal e está bañada polo río Romeán.*"

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.

### Outros artigos

* Río Chamoso
* Camiño Primitivo
O **río Pite** (en sueco: *Pite älv* ou *Piteå älv*, ou coloquialmente, *Pite älven*) é un río sueco da rexión de Norrland, que discorre polo norte do país e desemboca no golfo de Botnia. Ten unha lonxitude aproximada de 400 km e drena unha conca de 11.200 km² (similar a países como Qatar, Gambia ou Xamaica).

Xeografía
---------

A zona de rápidos de Storforsen (novembro de 2005).
O río en Vidsel.
Ponte sobre o río Pite (agosto de 2004).
Ponte sobre o río Pite (agosto de 2004).
O río Pite nace preto da fronteira de Noruega, nos Alpes Escandinavos, na parte suroccidental da provincia de Norrbotten. Discorre en dirección sueste atravesando a rexión da Laponia sueca. Pasa por algún dos grandes lagos orientais de Suecia, como Tjeggelvas, Vuolvojaure e Labbas, no municipio de Jokkmokk. Desemboca na costa oriental, no golfo de Botnia, no municipio de Piteå. Atravesa as localidades de Älvsbyn (5.042 hab. en 2005) e na desembocadura, Piteå (22.650 hab. en 2005).

Os seus principais afluentes son os ríos Abmoälven (80 km), Varjisån (80 km), Vistån e Lillpiteälven (90 km). 

A súa maior caída de auga denomínase Storforsen, que cun caudal medio de 250 m³/s, é unha das zonas de rápidos máis caudalosas de Europa (no verán alcanza os 870 m³/s e en 1995 chegou aos 1.200 m³/s). Converteuse nun dos destinos turísticos máis populares de Norrbotten, e atópase concretamente no municipio de Älvsbyn.

O río Pite é un dos catro grandes ríos de Norrland. É o quinto río en lonxitude do condado de Norrbotten, tras o río Torne (522 km), o río Lule (con 460,81 km), o río Kalix (con 460,65 km) e o río Skellefte (con 410 km).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Universidade de Gotemburgo, ed. (2019). "Piteälven". *Enciclopedia Nacional Sueca* (en sueco). Gotemburgo.

* Harlén, Hans; Eivy Harlén (2003). "Kalix älv". En Kommentus. *Sverige från A till Ö. Geografisk-historisk uppslagsbok (Suecia do A ao Ö)* (en sueco). Estocolmo. p. 583. ISBN 91-7345-139-8.

* "Sveriges vattendrag - Cursos de auga de Suecia" (PDF). *SMHI (*Instituto Sueco de Meteoroloxía e Hidroloxía*)* (en sueco). 2016.

* Wedsberg, Malin (1995). Almqvist & Wiksell, ed. *Sveriges landskap (Provincias de Suecia)* (en sueco). Estocolmo. ISBN 91-21-14445-1.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1330818
* WorldCat
* VIAF: 315166358
* GEC: 0051194
* GeoNames: 603566
* GND: 4451824-9

 |
*Este artigo trata sobre a natureza dos materiais, así como as súas aplicacións en construción e enxeñería. A parte artística de pintura e as súas técnicas descríbense mellor no artigo Pintura.*

Un pouco de pintura vermella.
Acuarelas.
Un bote de pintura branca.
A **pintura** é un produto fluído que, aplicado sobre unha superficie en capas relativamente delgadas, transfórmase ao cabo dun tempo nunha capa sólida que se adhire á devandita superficie, de tal forma que recobre, protexe e decora o elemento sobre o que se aplicou.

En tempos antigos a pintura era feita a base de pigmento.

Adóitase aplicar con implementos tales como brochas, piceis, rodetes, pistolas ou ben directamente por inmersión.

Tipos de pintura
----------------

Existen diferentes tipos de pinturas, como vernices, esmaltes, lacas, colorantes, entonadores e selladores, entre outros; cada un cunhas propiedades físicas e químicas que deben terse en conta á hora de elixir o produto adecuado, xa sexa polo tipo de superficie a aplicar, o carácter estético ou as inclemencias á que vai estar sometido.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *pintura*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q174219
* AAT: 300015029
* BNCF: 10745
* BRE: 2106459
* EBID: ID
* GND: 4128631-5
* JSTOR: paints
* LCCN: sh85096623
* NDL: 00573341
* PSH: 10224

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D010150
* MeSH: J01.637.597
* UMLS: C0030206

 |
**Vicente Luís Sanz Muñoz**, coñecido como **Piti Sanz**, nado en Huelva en 1966, é un músico e compositor galego con numerosos traballos dentro do audiovisual galego e español así como no mundo do teatro.

Traxectoria
-----------

Posúe tres premio María Casares á mellor música orixinal por *Finis Mundi Circus* en 1999, *Ñiki Ñaque* en 2001 e mais *Policía* en 2002. Ten un cuarto por "Se o vello simbad volvese as illas" aínda que o seu nome non aparece na listaxe oficial. Gañou catro premios Mestre Mateo do audiovisual: polas películas *Entre bateas*, *A noite que deixou de chover* e *18 comidas' e pola serie* O Nordés

É o autor da banda sonora de filmes como *Mataharis* ou series como *Terra de Miranda*. Traballou con directores como Alfonso Zarauza ou Jorge Coira. Foi cofundador dos grupos Sindicato Agrario e Los Contentos e tocou en discos de Siniestro Total e Los Enemigos.

En 2007 foi candidato ós premios Goya, na categoría de "*Mejor Canción Original*", polo tema "*Esa luz*". Foi composto conxuntamente con Luís Tosar, con quen mantén o grupo musical Di Elas. A Academia retirou posteriormente este nomeamento.

No 2013 incorporouse á formación do grupo musical Os Resentidos.

Galardóns e nomeamentos
-----------------------

### Premios Mestre Mateo

| Ano | Categoría | Título | Resultado |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | Mellor banda sonora | *Entre bateas* | Gañador |
| Mellor banda sonora | *Terra de Miranda* | Nomeado |
| 2008 | Mellor música orixinal | *A noite que deixou de chover* | Gañador |
| 2009 | Mellor música orixinal | *O Nordés* | Gañador |
| 2010 | Mellor música orixinal | *18 comidas* | Gañador |
| 2012 | Mellor música orixinal | *Era visto!* | Nomeado |
| 2013 | Mellor videoclip | "Canto de Sirena" | Gañador |
| Mello música orixinal | Era visto! | Nomeado |
| 2014 | Mellor música orixinal | *Os fenómenos* | Nomeado |

Notas
-----

1. ↑  "Ficha an Axencia Audiovisual Galega". Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2012. Consultado o 06 de setembro de 2018.
2. ↑  *Luis Tosar, Piti Sanz e García de Leániz, 'desnominados' dos Goya* Arquivado 19 de abril de 2008 en Wayback Machine. nova en Galiciaé o 19 de decembro de 2007.
3. ↑  *Non tiñamos as enerxías para denunciar á Academia dos Goya*, nova en *La Opinión*. *(en castelán)*
4. ↑  "El músico lucense Piti Sanz ficha como guitarrista de Os Resentidos". *El Progreso* (en castelán). 5 de setembro de 2013. Consultado o 28 de xullo de 2016.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha en Culturagalega.org
* IMDb
Imaxe por satélite
As **Illas Pitiusas** (en catalán, *Pitiüses*) sitúanse no mar Mediterráneo, dentro do arquipélago balear. Consta de dúas illas, Eivisa e Formentera, e múltiples illotes (S'Espalmador, S'Espardell...). Politicamente, forman os Consellos Insulares de Eivisa e Formentera, dentro da comunidade autónoma das Illas Baleares, en España.

O nome de "Pitiusas" xa foi comentado por Plinio o Vello, ao existir gran número de piñeiros que poboaban as dúas illas (*pitys* é piñeiro en grego). Ao contrario que na actualidade, os gregos e romanos diferenciaban claramente as Pitiusas do resto das Baleares, que denominaban Gimnesias e nas que incluían unicamente a Mallorca e Menorca.

As illas caracterízanse pola presenza de especies e subespecies de mamíferos e réptil endémicos, normalmente de tamaño maior aos seus parentes no continente europeo. A maioría da fauna e flora autóctonas atópanse ameazadas pola proliferación urbanística e a introdución de especies foráneas, especialmente en Eivissa.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1128605
* WorldCat
* VIAF: 124189954
* BRE: 3141730
* EBID: ID
* GEC: 0051198
* GeoNames: 6544165
* GND: 4298277-7
* LCCN: n97057502
* Pleiades: 266001

 |
Un **pobo** é unha pluralidade de persoas consideradas en conxunto, como un grupo étnico ou como unha nación. Colectivamente, por exemplo, os xudeus moitas veces chámanse "o pobo xudeu", os xitanos europeos constitúen a maior parte do "pobo romaní", e os árabes de Palestina gañaron o apelativo de "pobo palestino". Pero, por outra banda, tamén se fala de "pobo estadounidense" ou "pobo francés" como os respectivos corpos de cidadáns, que son a orixe e razón de ser da república, sen ningunha connotación de tipo étnico.

Na política
-----------

*A Liberdade guiando o pobo* de Eugène Delacroix.
En xeral, as repúblicas gobérnanse, ou proclaman que se gobernan, *en nome do pobo*. Tanto a República Romana como o Imperio Romano tiveron por lema a expresión latina *SPQR* (*Senatus Populusque Romanus*, "o Senado e o Pobo de Roma"). Este lema quedou fixado, por exemplo, nos estandartes das lexións, e cando os emperadores chegaron a conseguir o status de poder absoluto, seguiron exercendo a súa autoridade no nome do Senado e do Pobo romanos.

Nos estados democráticos modernos, o pobo é o conxunto dos cidadáns, obxecto e destino, e teoricamente tamén suxeito, das políticas do estado. O pobo foi o protagonista da Revolución Francesa ou, cando menos, dos seus episodios de máis sona. A Constitución dos Estados Unidos comeza dicindo *"Nós, o pobo,..."*.

Unha república popular é a denominación máis típica dos estados de partido único de ideoloxía marxista, onde os líderes do partido din que gobernan en nome do pobo.

O populismo é outro termo "paraugas" que contén diversas tendencies políticas para explicar que representan o pobo, a miúdo no senso de que serven ó pobo chan en oposición á elite, e malia que os partidos políticos se chaman "partido popular" adoitan ser de tendencia conservadora e reaccionaria.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *pobo*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pobo*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2472587
* AAT: 300024979
* BNCF: 8422
* GEC: 0132955
* GND: 4063790-6

 |
**Samuel Lago Ozón**, nado en Vilastose (Muxía) en 1979, é un enxeñeiro técnico agrícola e político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Enxeñería Técnica Agrícola pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi elixido concelleiro en Muxía polo PSdeG-PSOE tralas eleccións municipais de 2003, formando parte da oposición. Nas municipais de 2007 o PSdeG logrou a vitoria e Samuel Lago asumiu a concellería de urbanismo, manténdose no cargo tralas municipais de 2011 e 2015, nas que os socialistas lograron a maioría absoluta con Félix Porto á fronte.

Debido ó seu traballo de Unións Agrarias en Cambados trasladouse a esta localidade, onde foi o número 2 da candidatura socialista encabezada pola alcaldesa Fátima Abal nas municipais de 2019. Tras revalida-lo goberno foi nomeado tenente de alcalde e concelleiro de obras. En xaneiro de 2022, trala dimisión da alcaldesa, foi elixido novo alcalde de Cambados. Nas eleccións municipais de 2023 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE de Cambados e foi reelixido alcalde grazas ao apoio de Somos Cambados, BNG e Cambados Pode.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Fátima Abal** |  **Alcalde de Cambados** 2022 - actualidade | Sucesor:**no cargo** |

Notas
-----

1. ↑  "Iba para alcalde de Muxía y ahora lo es de Cambados". *La Voz de Galicia*. 22 de xaneiro de 2022.
2. ↑  Tensa investidura en Cambados: Abal da la alcaldía al PSOE y tiene que salir por la puerta de atrás

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Cambados
**Miguel de los Santos Salvado Rotea**, nado en Tui o 5 de xullo de 1811 e finado na Guarda o 17 de abril de 1894, foi un fotógrafo, frade e misioneiro bieito galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Pedro Salvado e Francisca Rotea, e irmán Rosendo Salvado. Ingresou no mosteiro bieito de San Martiño Pinario en Santiago de Compostela e ordenouse sacerdote en 1835 e nese ano volveu a Tui debido á Real Orde de Exclaustración Eclesiástica de Mendizábal, regresando á súa cidade natal de Tui. Instalouse despois en Madrid e foi capelán da raíña Isabel II. En 1869 decidiu marchar a New Norcia, Australia Occidental, onde seu irmán levaba o labor misioneiro. En 1870 converteuse no prior da misión. En 1879 enfermo da vista regresou ao seu antigo posto de capelán real na corte real e logo volveu a Galicia. Durante a súa estadía en New Norcia realizou numerosas fotografías que constitúen un arquivo da vida na misión e á súa volta tamén continuou a tirar fotografías na súa localidade natal.

Notas
-----

1. ↑  Salvado, Santos (1811-1894) National Library of Australia
2. ↑  "New Norcia' s Rebirth: Salvado's Correspondence - Years 1868-1872"
3. ↑  Exposición Frei Rosendo Salvado. O bispo dos sen alma Consello da Cultura Galega.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Rosendo Salvado Rotea (irmán)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q61061212
* DBE: miguel-de-los-santos-salvado-rotea

 |
**Ricart** (tamén chamado 'Ricart y Pérez') foi un fabricante español de automóbiles con sede en Barcelona de 1922 ata 1926.

Historia da Compañía
--------------------

A empresa *Sociedad Anonima de los Motores Ricart y Pérez* foi fundada en 1922 en Barcelona de Wifredo Ricart e Francisco Pérez Olaguer para a produción de automóbiles. En 1926, cesou a produción de automóbiles, aínda que a compañía continuou existindo e continuaron producindo motores ata 1960. Ese mesmo ano, 1926, Wifredo Ricart fundou a súa propia compañía "Ricart" antes de que en 1928, xunto con Felipe Batlló y Godó, que traballaba en Automóviles España, fundaran Ricart-España. 

Produciu sobre todo coches de carreiras. O primeiro modelo tiña un motor de catro cilindros con 1000 cc. En 1926 un modelo fixeron tamén un seis cilindros de 1500 cc. pero non chegaron a producirse en masa.

Un vehículo desta marca é visible na *Col·lecció Ramón Magriñá i Berga* en Masllorenç.

Notas
-----

1. ↑  Entrevista a Wifredo Ricart Arquivado 08 de agosto de 2014 en Wayback Machine. (español)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Harald H. Linz, Halwart Schrader: *Die große Automobil-Enzyklopädie.* BLV, München 1986, ISBN 3-405-12974-5
* G. N. Georgano: *Autos. Encyclopédie complète. 1885 à nos jours.* Courtille, 1975 *(en francés)*

Ligazóns externas
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ricart Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* 
* Automóbiles e coches Ricart y Pérez
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Ahtna (homónimos).

Os **ahtna** (tamén **ahtena**, **atna**, ahtna-kohtaene, ou **Copper River** do inglés) é un pobo do grupo atapascano en Alasca. A súa lingua está a piques de morrer. A terra orixinal do pobo era o río Copper, na zona meridional de Alasca, sendo o seu nome proveniente do nome local deste río, Ahtna.

Historia
--------

Distribución dos Ahtna no precontacto (en vermello).
Os ahtnas foron coñecido polos tlingit a través dos eyak; os tlingit chamáronos *Ikhka Khwáan*, significando ""persoas escavadoras de cobre"" ("copper digging people"), pois eran posuidores de case todo o cobre nativo da Costa Noroeste durante os tempos do precontacto.

Eran un pobo medio nómade que se muda seguindo a comida segundo as estacións do ano.

É unhas das 13 Corporación Rexionais Nativas de Alasca (Alaska Native Regional Corporations), que se estableceron baixo os termos da Acta do Acordo das Reclamacións dos Nativos de Alasca (Alaska Native Claims Settlement Act) en 1971. O nome formal desta é Ahtna, Incorporated.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ahtna, Incorporated *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q46826
* LCCN: sh85002536
* MAG: 2910002153

 |
Entrada no Palacio Requesens, sede da Academia.
A **Real Academia das Boas Letras de Barcelona** (en catalán: *Reial Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona*) é unha institución *académica* fundada en Barcelona en 1729 co nome de Academia, herdeira da Academia dos Desconfiados, obtendo o título de Real en 1752, quedando baixo o padroado da Coroa de España que lle encarga, entre outras tarefas, a elaboración do dicionario de catalán.

Historia
--------

Seguindo o modelo doutras Reais Academias centrou as súas tarefas nun círculo restrinxido de actividades, neste caso acerca da lingua e literatura. Creou cinco cátedras que fixeron posible o retorno da Universidade de Cervera a Barcelona. Contou entre os seus membros con brillantes personalidades da Renaixença: os filósofos Ramon Martí d'Eixalà, Francisco Javier Llorens i Barba, Josep Torras i Bages; os filólogos e escritores Joaquim Rubió i Ors, Manuel Milà i Fontanals, Marià Aguiló, Josep Balari i Jovany, Josep Lluís Pons i Gallarza e Jacint Verdaguer.

A Academia practicou o bilingüismo durante todo o século XIX, cun claro predominio do castelán. Porén, convocou en 1841 e 1857 dous concursos poéticos que serviron para a reinstauración dos Xogos Florais. En 1884, coa publicación da *Ortografía da lingua catalá* de Balari i Jovany, A. Blanch e Antoni Aulestia Pijoan, a Academia adoptouna como norma lingüística para o catalán, aínda que acabou sendo desprazada pola elaborada por Pompeu Fabra na década de 1910 ó contar co apoio do Institut d'Estudis Catalans. Aínda así, a Academia mantivo esas normas case até a década de 1930, polo empeño de Ramon Miquel i Planas e Francesc Matheu.

Actividades
-----------

Dispón dun importante arquivo e dunha biblioteca con máis de 70 000 exemplares; a biblioteca de literatura e filoloxía de Martí de Riquer foi doada polos seus herdeiros á Academia (en decembro de 2015) e consta de máis de 5 000 volumes e milleiros de separatas. Dende 1901, publica o biennal *Boletín de la Real Academia de Buenas Letras*. Contén unha importante colección de moedas emporitanas e catalás medievais. A Asociación de Bibliófilos de Barcelona celebra regularmente as súas sesións públicas na Academia e a coral "Schola Cantorum de Barcelona" colabora coas súas actuacións na vida académica.

Notas
-----

1. ↑  Camps, Magí (4 de febreiro de 2017). "La parla es fa norma". *La Vanguardia*.
2. ↑  "El Palau Requesens acull la Biblioteca Martí de Riquer". *Lletres catalanes* (en catalán).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Real Academia das Boas Letras de Barcelona Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Páxina oficial *(en catalán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q337421
* WorldCat
* VIAF: 157545276
* BAV: ADV10256695
* BNE: XX141184
* BNF: 16659617m
* BVMC: 68327
* GEC: 0000434
* GND: 37803-3
* ISNI: 0000 0001 2193 4687
* LCCN: nr90027382
* SUDOC: 031892329

 |
Saltadores do Real Canoe N.C.
O **Real Canoe Natación Club** é unha entidade deportiva da cidade de Madrid, España, centrada principalmente na natación e no wáter-polo aínda que tamén está presente en deportes coma o rugby, o baloncesto, a natación sincronizada ou os saltos de trampolín.

Historia
--------

O club como entidade fundouse no ano 1930, presidido por Julián López e como fusión do Clun Natación Atlético e o Canoë Club , constituíndo así a formación do club máis devanceiro da natación e o wáter-polo madrileño.

Logros deportivos
-----------------

O club milita actualmente na División de Honor de Wáter-polo, logrando importantes clasificacións incluíndo dous campionatos nas tempadas 1998-1999 e 1999-2000. Ademais rematou subcampión na Copa do Rei en varias ocasións. Constitúe o único equipo non catalán que conseguiu facerse co título de liga.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 06 de maio de 2008. Consultado o 11 de maio de 2008.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do club *(en castelán)*

| * v
* c
* e
División de Honra 2008-09 |
| --- |
|  Centre Natació Mataró -  Club Esportiu Mediterrani -  Real Canoe N.C. -  Club Natació Barcelona -  CN Helios -  Ondarreta Alcorcón Arena -  Club Natació Atlètic-Barceloneta -  Club Natación Martiánez -  Club Natació Sant Andreu -  CW Navarra -  Club Natació Sabadell -  Club Natació Terrassa |
Aceite santo.
Chámase **aceite santo** ou **santos óleos** ou **aceite de unción** ó aceite bendicido polo bispo na misa crismal e utilizado en diversas cerimonias relixiosas. Tamén serve para primeiras comuñóns, vodas e bautismos.

Historia
--------

No xudaísmo e o cristianismo medieval empregouse para consagrar ós reis. No presente, séguese usando na Igrexa católica e na Igrexa Ortodoxa en diversos sacramentos e cerimonias (considérase sacro). Na unción, o aceite trae a dimensión de morte e resurrección.

Os santos óleos no catolicismo son tres: o "Santo Crisma", usado para ordenacións, confirmacións, bautizos e consagración de altares e igrexas; o "Óleo dos Catecúmenos", usado para unxir ós que están a se preparar para o bautismo; e o "Óleo dos Doentes!, usado no sacramento da unción dos doentes. Estes óleos conságraos o Bispo de cada diocese na Misa Crismal, que celebra na súa catedral usualmente o Xoves Santo pola mañá. Logo, son distribuídos ás parroquias da súa xurisdición.

O uso de aceite bendicido no bautismo está testemuñado desde o século III en documentos da Igrexa primitiva como as *Constitucións apostólicas*, a *Tradición apostólica* e o *Eucoloxio de Serapión.* O progresivo desenvolvemento da liturxia cristiá deu como resultado o uso dos distintos óleos.

A partir do século IV empregouse tamén outro tipo aceite santo para substituír o uso das reliquias, difíciles de atopar. Impúxose o costume de facer traer o aceite bendicido que ardía día e noite nas lámpadas diante das tumbas dos santos e os mártires e outros santos lugares, como Xerusalén.

A pesar do seu desenvolvemento, o seu emprego non se estendeu ó ámbito dos sacramentos e a liturxia romana senón que quedou no marco da devoción popular, vencellado ó uso das reliquias e outros elementos bendicidos como a auga, o pan, as candeas, as flores, e a santuarios e templos dedicados ó culto de determinados santos. No presente, segue existindo esta práctica, aínda que é moi reducida. Leva á conclusión que sen a unción do espírito santo non hai igrexa.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* A. G. Martimort (1987). *La Iglesia en oración. Introducción a la liturgia*. Barcelona: Editorial Herder. ISBN 84-254-1571-3.
* ROBERT, Paul. Dictionnaire alphabétique & analogique de la langue française. S. N. L. París 1972
* ABBÉ MARTIGNY, Dictionnaire des Antiquités chrétiennes. Librairie de L. Hachette et Compagnie. París, 1865

### Outros artigos

* Unción dos doentes
O **Sadar** é un río de Navarra, afluente do río Elorz, que nace nas serras de Aranguren e Tajonar, discorrendo en dirección oeste, entre as margas eocénicas da Cuenca de Pamplona. Ten unha lonxitude de 19 km e drena unha conca duns 70 km². As precipitacións medias que recibe, 700 mm, achéganlle un caudal estimado de 12 hm³ anuais. Trátase dun río pequeno, cun caudal escaso, que se encontra moi encaixado no terreo e que apenas presenta problemas de inundacións. A súa canle, incluídos os seus noiros, ten unha anchura media duns 6-8 metros. En Pamplona, onde percorre aproximadamente 3,7 km, atravesa os Campus da Universidade Pública de Navarra e a Universidade de Navarra e desemboca no río Elorz.

Notas
-----

1. ↑  Concello de Pamplona (ed.). "Río Sadar". Arquivado dende o orixinal o 21 de decembro de 2009. Consultado o 29 de agosto de 2009.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Información na web do Parque Fluvial de Pamplona *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3756028
* Auñamendi: 119533

 |
**Roxelio Rodríguez de Bretaña**, nado en Ourense o 11 de novembro de 1917, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Florencio Delgado, Roxelio Rodríguez de Bretaña, Andrés Valín, Carlos Tomé, Johán López Durá, Serafín Ferro e Elixio Rodríguez a bordo do Ipanema.
Militante da Federación de Mocedades Galeguistas, alistouse nos requetés para salvar a vida e pasouse ao bando leal. De Francia exiliouse en México en xullo de 1939. Foi o primeiro Secretario Xeral do Padroado da Cultura Galega en 1953. No Padroado tivo problemas polo seu anticomunismo, en especial con Luís Soto, e foi substituído por Carlos Velo. Colaborou en *A Nosa Terra* e iniciou en decembro de 1952 o programa radiofónico A Hora de Galicia. Foi editor dos números 5 ao 7 da revista *Saudade* de México. Foi o derradeiro secretario xeral do Partido Galeguista en México en 1945 e de xeito testemuñal ata os anos oitenta; tamén foi secretario de relacións da Irmandade Galeguista.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández del Riego, F. (1992) [1990]. *Diccionario de escritores en lingua galega* (2ª ed.). Do Castro. ISBN 84-7492-465-0.

### Outros artigos

* Congreso da Emigración Galega
* Solidaridade Galega Antifeixista

### Ligazóns externas

* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego Arquivado 23 de setembro de 2015 en Wayback Machine.
* Ficha na Secretaría de Gobernación. Departamento de Migración de México
| *Ranunculus bupleuroides* |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Ranunculales |
| Familia: | Ranunculaceae |
| Subfamilia: | Ranunculoideae |
| Tribo: | Ranunculeae |
| Xénero: | *Ranunculus* |
| Especie: | *Ranunculus bupleuroides* |

 |

***Ranunculus bupleuroides*** é unha especie de planta perenne da familia das Ranunculaceae.

Descrición
----------

É unha planta vivaz, (15)25-50(65) cm, con pecíolos, marxe das follas e base do talo ± flocosos, de cando en cando glabrescentes. Raíces engrosadas, fusiformes, tuberosas, fibrosas apicalmente, de cando en cando cilíndricas e carnosas. Follas basais exteriores ovadas, ovado-lanceoladas ou elípticas, con lámina (10)20-80(120) × (5)9-20(37) mm e pecíolo de máis curto a 3 veces maior que a lámina; as interiores lanceoladas. Follas caulinares 2-5(8), de oblongo-lanceoladas a lineares, sésiles, semiamplexicaules; as inferiores, con lámina (30)40-95(100) × (3)5–10 mm; as superiores, bracteiformes. Flores (1)2-5(10), de (13)18-27(32) mm de diámetro, de cor amarela pálida. Sépalos glabros. Pétalos 5, de (7)10-12(16) mm, obovado subtriangulares, contiguos, con escama nectarífera oblonga. Receptáculo ovoide ou oblongo, glabro. Aquenios 2-2,8(3) mm, obovoides, gibosos, con nerviación moi marcada; pico 0,2-0,3 mm.

Distribución e hábitat
----------------------

Atópase en pasteiros secos e piñeirais aclarados, principalmente en chans silíceos máis ou menos secos da Península Ibérica, no sur de Galicia, e o centro e norte de Portugal.

Taxonomía
---------

*Ranunculus bupleuroides* foi descrita por Félix de Avelar Brotero e publicado en *Fl. Lusit.* 2: 365 (1804).

Notas
-----

1. ↑  *Ranunculus bupleuroides* en Flora Vascular
2. ↑  "*Ranunculus bupleuroides*". Consultado o 17 de decembro de 2012.
3. ↑  *Ranunculus bupleuroides* en PlantList

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Catálogo galego de especies ameazadas

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EPPO: RANBP
* EUNIS: 176938
* GBIF: 7276879
* iNaturalist: 338402
* IPNI: 712374-1
* NCBI: 1848929
* PlantList: kew-2524800
* POWO: ID
* Tela Botanica: 126829
* Tropicos: 50002142

 |
| Procesionaria do piñeiro |
| --- |
| Procesión de larvas en ringleira de a un, buscando un lugar para enterrarse |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Thaumetopoeidae |
| Xénero: | *Thaumetopoea* |
| Especie: | ***T. pityocampa*** |

 |
| Nome binomial |
| ***Thaumetopoea pityocampa***(Denis & Schiffermüller, 1775) |

A **procesonaria do piñeiro** ou **procesionaria** (*Thaumetopoea pityocampa*) é o nome común dunha especie de Lepidóptero

Características
---------------

A procesionaria é o parasito máis importante dos piñeiros e cedros. Porén trátase dunha especie fundamental no ecosistema, debido a que está na base da pirámide trófica. Así moitas especies aliméntanse dela sexa no seu estado de larvas, crisálidas ou adultos. E incluso os seus ovos son alimento doutros insectos. O macho ten unha envergadura entre 30–35 mm e a femia entre 35–45 mm. As ás anteriores son de cor agrisada con tres liñas negras en zig-zag. As ás posteriores son máis claras cunha pequena mancha escura na parte inferior. As antenas do macho teñen feitura de forma e as da femia son filamentosas.

Ciclo biolóxico
---------------

No verán, os adultos deixan os ovos nas acículas das árbores, agrupadas en forma de cilindro. Posteriormente as larvas nacen dende agosto ata outubro e pasan por cinco estados diferentes. A partir do terceiro estado, a larva posúe uns filamentos urticantes moi característicos. Durante o inverno forman as típicas bolsas brancas e agrisadas nas ponlas da árbore parasitada. Producindo defoliacións que nalgúns casos adoitan ser moi acusadas. Entre febreiro e marzo baixan á terra formando as típicas procesións en ringleiras de un. Cando atopan un lugar axeitado entérranse e transfórmanse en crisálidas. Poden entrar en diapausa e manterse nesta fase durante un ano ou máis.

Praga
-----

As eirugas succionan a resina da árbore, producindo unha caída de agullas masiva, que pode diminuír o crecemento da árbore e o seu estado sanitario. Os danos máis importantes afectan as repoboacións por parte do humano e afectan a todas as especies de piñeiros e cedros. Canto máis pequena é unha superfie forestal, máis se ven afectados os individuos.

Notas
-----

1. ↑  VV.AA. (2012). Servizo de Normalización lingüística da Universidade de Santiago de Compostela, ed. *Vocabulario Forestal* (PDF). ISBN 978-84-9887-920-9.
2. ↑  VV. AA. "Dicionario online da RAG". Consultado o 24 de setembro de 2017.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Varios (2013). Diputació de Barcelona, ed. *Les pinedes de pi pinyer, Manuals de gestió d'hàbitats*. p. 170. ISBN 9788498035162.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q261025
* MAG: 2779427154

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 53019
* EOL: 392178
* EPPO: THAUPI
* FE: 446513
* FE-New: ID
* GBIF: 1824131
* iNaturalist: 61293
* IRMNG: 10639260
* ISC: 53501
* LepIndex: 62028
* NBN: NHMSYS0021144336
* NCBI: 208016
* TAXREF: 54674

 |
A *trompa* dos elefantes é unha probóscide.
A **probóscide** é un apéndice alongado e tubular situado na cabeza dun animal.

Usos
----

O seu uso máis común é para comer e absorber, como é o caso de certos invertebrados como as bolboretas (nas que se chama **espiritrompa**), as frigáneas (haustelo), nalgúns vermes, etc.

A **trompa** dos elefantes (os proboscídeos), os tapires e os dalgúns simios, como o *Nasalis larvatus* (mono narigudo), tamén é chamada ás veces probóscide.

Etimoloxía
----------

O termo *probóscide* procede da palabra latina *proboscis*, que é unha latinización da palabra do grego antigo προβοσκίς *proboskis* "trompa" (e tamén "tentáculo" dos cefalópodos), a cal é o resultado de combinar o prefixo προ- *pro-* (derivado de πρό *pró*, "antes, diante"), e o verbo βόσκω *bóskō*, "alimentar, nutrir".

*Ornithoptera priamus*, coa súa longa probóscide.
O acusativo latino é *proboscidem*, sendo este a orixe da palabra en galego.

Nos invertebrados
-----------------

*Probóscide* é un termo que adoita empregarse para referirse maioritariamente ao prolongamento do aparato bucal dalgúns invertebrados (especialmente nos artrópodos) en contraposición á palabra *trompa*, usada como sinónimo de probóscide nos vertebrados.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *probóscide*.
2. ↑  προβοσκίς, Henry George Liddell, Robert S, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus Digital Library
3. ↑  πρό, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, en Perseus Digital Library.
4. ↑  βόσκω, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, en Perseus Digital Library.
5. ↑  "Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. Consultado o 12-12-2016.
6. ↑  **PROBÓSCIDE** no *Gran Dicionario Xerais da lingua*, Vigo, Xerais, 2009, volume II, ISBN 978-89-9914-072-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q899348
* BRE: 4694947
* EBID: ID
* GND: 4369672-7
* JSTOR: proboscis

 |
**Refrey** (o apelido Freire coas sílabas alternadas) foi unha empresa galega con sede en Vigo adicada ao deseño e fabricación de máquinas de coser.

Historia
--------

As súas orixes están na familia Freire. En 1943 obtiveron a patente 161.097 para fabricar unha máquina de coser universal e en ziz-zag, de gran velocidade con lanzadeira rotativa. En 1948 creouse a empresa, e o prototipo da máquina exhibiuse na Exposición Industrial de Galicia.

Situada en Bouzas, a finais da década de 1950 comezou a fabricar máquinas de coser industriais chegando a fabricar 30 000 maquinas ao ano con 500 traballadores. Na década de 1980 a entrada de máquinas de coser a baixo custe fixo entrar en problemas á empresa. En 1992 os fundadores deixaron a empresa en mans dos traballadores, que formaron unha sociedade anónima laboral coa participación da Xunta de Galicia. En 1997 a empresa pasou a chamarse Marcofrey, con 100 traballadores, e a sede pasou a Mos. En 2007 a empresa pechou definitivamente.

Notas
-----

1. ↑  "Una Refrey en el Chad", *La Voz de Galicia*, 3 de xullo de 2011 *(en castelán)*.
2. ↑  "Manuel Freire, el industrial vigués que popularizó la máquina de coser", *Faro de Vigo*, 2 de novembro de 2010 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* "Máquina de coser Refrey" *100 Galicia cen. Obxectos para contar unha cultura*, Consello da Cultura Galega.