recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Wergeld*** (formas alternativas: *weregild*, *wergild*, ***weregeld***, etc.) foi unha forma de compensación, normalmente pago como reparación esixido a unha persoa culpábel de homicidio ou outro tipo de morte ilegal, aínda que tamén podía ser esixido por calquera outro crime serio.

Datos xerais
------------

O pago do *Wergeld* foi un mecanismo legal moi importante nas sociedades do norte de Europa, como a viquinga ou a anglosaxoa, durante a Alta Idade Media; a outra forma de reparación nesa época era a vinganza sanguenta *blutrache*. O pago facíase normalmente ao clan familiar. Se o pago non se realizaba, ou era rexeitado polo bando ofendido, adoitaba derivar a unha constante débeda de sangue.

O tamaño do *Wergeld* en casos de asasinato viña imposto polo rango social da vítima. Nos casos de escravos ou *thralls* (escravos na cultura escandinava), non se estipulou ningún prezo, aínda que era común realizar un pago simbólico no caso do *thrall* e o valor do escravo no seu caso. Un clásico exemplo dunha disputa por un *Wergeld* dun escravo nárrase na *Saga de Egil Skallagrímson*.

Este imposto era tamén coñecido polos celtas, quen o denominaban *ericfine* en Irlanda e *galanas* en Gales, e polos pobos eslavos que o chamaban *vira* ("вира") en Rusia e *główczyzna* en Polonia.

Etimoloxía
----------

A palabra *Wergeld* está composta por *were*, que significa "home", e geld, que significa "pago"; a palabra significaría "prezo dun home". Etimoloxicamente, *were* está relacionado co termo latino vir. *Geld* é a raíz da palabra inglesa *gilt* (dourado, de cor dourada), como 'Gold', que significa: 'Ouro'. Hoxe en día, a palabra *Geld* segue significando "diñeiro" en linguas como o holandés, o yiddish e o alemán.

Notas
-----

1. ↑  Wergeld en dictionary.reference.com
2. ↑  Wergeld en oed.com
3. ↑  Ignasi Terradas Saborit (2008), *Justicia Vindicatoria*, ISBN 8400087437 (10), ISBN 9788400087432 (13) p. 217
4. ↑  Laia San José Beltrán, *Quienes fueron realmente los vikingos*, Quarentena, 2015, ISBN 978-84-16229-16-1 p. 199.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Historia del Derecho: Teresa Da Cunha Lopes - Cap. III Derecho Visigodo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1423355
* EBID: ID
* LCCN: sh85146118
* Treccani: guidrigildo

 |
Emblema de Yamaguchi-gumi
O sexto **Yamaguchi-gumi** (六代目山口組, *Rokudaime Yamaguchi-gumi*?) é a principal organización yakuza do Xapón. Fundouna Harukichi Yamaguchi en Kobe en 1915 e é unha das meirandes organizacións criminais do mundo. Segundo a policía do Xapón en 2007 tiña 20400 membros activos e 18600 asociados, o que supón o 45% de todos os membros de yakuzas.

A súa estrutura é piramidal, no cumio sitúase 1 *kumichō* (組長) (xefe), por tras están 15 *shatei* (舎弟) (irmán máis novo) e 86 *wakachū* (若中) (nenos). O seu actual *kumichō* é Shinobu Tsukasa, que mantén unha política expansionista dirixida cara a Tokio, tradicionalmente fóra da súa zona de influencia, e fóra do Xapón.

Notas
-----

1. ↑  National Police Agency, ed. (abril de 2008). "ja:平成19年の暴力団情勢" (PDF) (en Japanese). p. 3. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 12 de novembro de 2015. Consultado o 01 de setembro de 2015.  Arquivado 03 de decembro de 2016 en Wayback Machine.
2. ↑  McCurry, Justin (28 de agosto de 2015). "Japanese police bracing for gang war as Yamaguchi-gumi mafia group splits". *The Guardian via MSN*. Arquivado dende o orixinal o 02 de setembro de 2015. Consultado o 01 de setembro de 2015.
3. ↑  "Tokyo death sparks gang war". BBC. 8 de febreiro de 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q763018
* WorldCat
* VIAF: 150129123
* EBID: ID
* LCCN: n82263825
* NDL: 00635709

 |
Composición a partir de imaxes de radar do radioobservatorio de Arecibo.Composición a partir de imaxes de radar do radioobservatorio de Arecibo.**(3200) Faetón** ou **(3200) Phaethon**, nomeado así de xeito internacional Pola UAI (IAU) dende 1985, despois de ser chamado de xeito provisional **1983 TB**, o ano da súa descuberta polo satélite IRAS (Infrared Astronomical Satellite), é un asteroide de tipo Apolo. No 2017, trátase do asteroide nomeado que ten a órbita que se aproxima máis ó Sol (aínda que existen moitos asteroides numerados pero non nomeados, cun perihelio menor, como (137924) 2000 BD19). Por esta característica, foi chamado considerando o mito grego de Faetón, fillo de Helios, deus do Sol. Ten 5,8 km de diámetro. É o corpo celeste pai das Xemínidas, a chuvia anual de meteoros de mediados de decembro. Cunha historia de observación de máis de trinta anos, a súa órbita está ben determinada, e a súa distancia á Terra ten unha precisión de ± 40 km.

Órbita de Faetón arredor de decembro de 2017.Órbita de Faetón arredor de decembro de 2017.
Foi o primeiro asteroide descuberto por análise de imaxes dun satélite artificial. Os seus descubridores, Simon F. Green e John K. Davies fixeron a descuberta con imaxes do 11 de outubro de 1983, procurando obxectos en movemento nos datos do IRAS. O descubrimento foi anunciado de xeito oficial o 14 de outubro na IAUC 3878, e a confirmación óptica directa da existencia do obxecto foi feita por Charles T. Kowal, quen o clasificou como de aparencia asteroidal, sen actividade cometaria.

A observación no seu perihelio é imposible por satélite, debendo seguirse por equipos de observación solar, como o NASA Solar Terrestrial Relations Observatory (STEREO), que o segue dende 2009. Dita observación deu como resultado a visualización dunha pequena cola pouco despois do seu perihelio, a que daría pé ás Xemínidas. No 2022 o exame pormenorizado detectou a emisión departículas de sodio no perihelio, que non poderían formar a cola causante das xemínidas, atribuídas agora a un fenómeno acorrido habería uns douscentos anos.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  "SOHO chases asteroid's tail". *www.esa.int* (en inglés). Consultado o 2023-06-04.
2. ↑  "Small-Body Database Lookup". *ssd.jpl.nasa.gov*. Consultado o 2021-12-11.
3. ↑  "Small-Body Database Query". *ssd.jpl.nasa.gov*. Consultado o 2021-12-11.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q18944
* WorldCat
* VIAF: 242714125
* DAMIT: 1011
* EBID: ID
* GND: 4347954-6
* JPL: 2003200
* MPC: 3200

 |
**Virxe Gorda** (anglificada parcialmente como  *Virgin Gorda*) é a terceira illa máis grande (despois de Tórtola e Anegada) da dependencia das Illas Virxes Británicas, cobre unha área de 21 km² e é a segunda máis habitada, o navegante Cristovo Colón deulle ese nome pola forma particular do seu territorio, sendo a súa principal localidade Spanish Town (Cidade Española) no suroeste da illa.

Xeografía
---------

Situado a uns 18 graos, 48 ​​minutos ao norte e 64 graos a 30 minutos ao oeste, ten unha superficie de aproximadamente 21´9 km².

A principal área comercial e residencial está en Spanish Town na parte suroeste da illa.

 The Baths, 2013
Unha infrecuente formación xeolóxica coñecida como *"The Baths"* ("Os Baños") localizada no extremo sur da illa, fai de Virgin Gorda un dos destinos turísticos preferidos das IVB, a pesar da evidencia da orixe maioritariamente volcánica da illa, enormes cantos de pedra de granito xacen en montons na praia, formando escenas de gruta abertas ao mar. O granito é unha rocha ígnea intrusiva, polo tanto non volcánica. Non obstante, formáronse a partir de magma. O granito aparece na superficie só despois de que as épocas xeolóxicas de erosión eliminasen a súa cuberta. Unha gran erosión rompeu o granito en grandes pedras e redondeou as súas superficies. No norte dos baños atópase o porto deportivo de Virgin Gorda, antigamente propiedade de Little Dix Bay. A ruína máis importante de Virgin Gorda é a antiga  Mina de cobre.

Un dos grandes portos do mundo, North Sound (seo norte), e historicamente Gorda Sound (seo de gorda), atópase no extremo nordés da illa. Está rodeado por catro illas e conectan sistemas de arrecifes que manteñen o mar dentro do seo en calma, creando unha das grandes mecas do deporte acuático do mundo, con máis de 1200 ha. de augas protexidas. No extremo oriental do seo atópase o porto principal, a sotavento de Biras Hill (elevación 133 m.). A aldea, resort e porto deportivo neste punto (Jon'O'Point) chámase Bitter End Yacht Club e percorre aproximadamente máis dun quilómetro e medio de costa.

 Atardecer en Road Harbour, Virgin Gorda
Conta para o transporte aéreo cun Aeroporto, *Virgin Gorda Airport*.

Historia
--------

Cristovo Colón chamou a illa "a Virxe gorda", porque o perfil da illa no horizonte semella unha muller gorda deitada de lado.

Con fama histórica, a ancoraxe de Bitter End foi o lugar onde os corsarios Francis Drake e John Hawkins, que foron a base da supremacia naval británica, reuniron as súas frotas en 1595. Vinte e seis barcos ancoraron no seo e empregaron o grande outeiro de Bitter End para facer prácticas para o seu ataque a  San Xoán, para arrebatar Porto Rico a España. Coa morte de ambos corsarios na viaxe de 1595 e 1596, Bitter End puido ser o último lugar que estes lendarios piratas pisaron terra británica.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Virgin Gorda Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1139293
* EBID: ID
* GeoNames: 3577325
* LCCN: sh85143745

 |
A campaña **Ya d'ar brezhoneg** é unha iniciativa da Oficina da lingua bretoa (*Ofis ar Brezhoneg* en bretón e *Office de la langue bretonne* en francés) que pretende favorecer o desenvolvemento da lingua bretoa na lingua cotiá de tódolos bretóns. A campaña pode ser de dous tipos, que se mencionan a seguir.

Tipo 1
------

Está destinada a organismos da sociedade civil: empresas, asociacións, ONG etc. A campaña lanzouse o 5 de outubro de 2001 en Carhaix, cando 177 organismos privados se xuntaron para asinar un acordo para desenvolver o uso do bretón no seu funcionamento cotián (sinalización, formación dos empregados, papeis oficiais). Entre estes primeiros asinantes, aparecen grandes organizacións (CMB, cámaras de comercio e industria), artesáns, clubs deportivos etc. A finais de 2008, a campaña contaba con 635 asinantes, a metade deles empresas.

Tipo 2
------

Está destinada a colectividades territoriais (concellos ou *communes*). Para que os concellos da Bretaña se adhiran á campaña proponse realizar unha lista de 40 accións. Foi lanzada nunha reunión en Pontivy o 22 de decembro de 2004, onde se presentaron dez concellos, cuxos responsables (*élus*) se amosaron dispostos a realizar polo menos cinco accións escolleitas de entre as 28 que propuña a campaña daquela. A finais de 2008, esta carta contaba con 91 concellos asinantes.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lingua bretoa.
**Virgilio Ledo Santoandré**, nado en Chantada en 1896, foi un xornalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Emigrante en Cuba, foi redactor das revistas *Caricato* e *Semana*. Ao seu retorno da illa foi administrador do periódico *La Voz del Agro* de Chantada. Na Segunda República foi oficial do Concello de Chantada. Foi secretario da Juventud Agraria (1932), secretario da Sociedad de Agricultores de Centulle e vicepresidente da Federación Agraria Liga Provincial Agraria de Lugo. Secretario da Asociación Republicana en 1934, foi delegado do Comité Provincial Izquierda Republicana de Lugo. Foi elixido compromisario para a elección do presidente da República en 1936. Tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 13 de agosto, permanecendo no cárcere de Lugo sen procesamento xudicial até o 14 de maio de 1938. Abríronlle expediente por responsabilidades políticas en xaneiro de 1942 e foi sancionado. No franquismo foi apoderado da empresa Auto Industrial en Ourense.

En 1977, en virtude da Lei de Amnistía, foi reincorporado no corpo de funcionarios do Concello de Chantada e simultaneamente xubilado, contando xa con 81 anos.

Notas
-----

1. ↑  Expedientes de Responsabilidades Políticas de Lugo
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 16-3-1960, p. 10.
3. ↑  Arquivo Municipal de Chantada, Libro de Actas de 1977, signatura 1996

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Poesía galega en La Voz del Agro

### Ligazóns externas

* 

* Virgilio Ledo Santoandré na páxina web *Nomes e Voces*.
* Ficha en represión franquista en Lugo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q61062381
* Galiciana: 356236

 |
Virga pendurando dun nimbostratus. Neste xénero de nubes a virga é un trazo suplementario moi pouco habitual
A **virga** é un trazo suplementario das nubes, consistente en ronseis de precipitación que se desprenden da súa zona inferior e non acadan a superficie da terra. Isto é debido a que a chuvia ou a neve que delas se desprende se evapora antes de chegar ao chan en presenza dunha capa de aire moi seco situada inmediatamente por embaixo da base da nube.

A cor da virga vai depender do tipo de precipitación, indo do gris escuro (chuvia) ao branco (neve). Este particular fenómeno adoita suceder con nubes dos xéneros altocumulus ou altostratus. Mais raramente se pode observar con calquera outro tipo de nube que dea lugar a precipitación

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Martín León, F. e Quirantes, J. A. *Cazadores de nubes*, Ministerio de Educación y Ciencia, Gobierno de España.

### Ligazóns externas

* Atlas fotográfico de nubes *(en alemán)*

| * v
* c
* e
Tipos de nubes |
| --- |
| Xéneros | 
* Cirrus
* Cirrostratus
* Cirrocumulus
* Altocumulus
* Altostratus
* Nimbostratus
* Stratus
* Stratocumulus
* Cumulus
* Cumulonimbus

 |
| Especies | 
* Fibratus
* Uncinus
* Spissatus
* Castellanus
* Floccus
* Stratiformis
* Nebulosus
* Lenticularis
* Fractus
* Humilis
* Mediocris
* Congestus
* Calvus
* Capillatus

 |
| Variedades | 
* Intortus
* Vertebratus
* Undulatus
* Radiatus
* Lacunosus
* Duplicatus
* Translucidus
* Perlucidus
* Opacus

 |
| Trazos suplementarios | 
* Incus
* Mamma
* Praecipitatio
* Virga
* Arcus
* Tuba
* Pileus
* Velum
* Pannus

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q215631
* GEC: 0150864
* MAG: 40900762

 |
Molécula de xilitol
O **xilitol** (/ksilitól/) é un azucre-alcohol, polialcohol, ou poliol, de tipo monosacárido hidroxenado obtido pola redución do azucre xilosa. UItilízase na industria alimentaria como edulcorante (co código **E 967**) e obtense comercialmente da madeira de bidueiro.

Características
---------------

Posúe aproximadamente ó mesmo valor edulcorante que o azucre común ou sacarosa, e o mesmo valor calórico teórico, aínda que a súa absorción polo organismo é baixa (pero progresiva). Non é moi útil para as persoas que desexan reducir peso pero si por outras calidades.

Non é transformado en ácidos polas bacterias presentes na boca e polo tanto, a diferenza da sacarosa, non produce carie. Ten un efecto de arrefriamento do padal polo que os produtos que o conteñen resultan refrescantes. Por todo iso é moi utilizado na industria da goma de mascar o outras lambetadas.

O xilitol utilizase tamén como un substitutivo da sacarosa nos alimentos para diabéticos debido a que non require de insulina para o seu metabolismo.

A meirande parte das gomas de mascar son adozados con xilitol. A compañía Chupa Chups produce unha pastilla para o alento baseada no xilitol, *Smint*, que se comercializa no mundo enteiro.

Un consumo excesivo pode ter efectos laxantes. Non se coñecen casos de toxicidade nos humanos polo xilitol: sábese de persoas que consumiron grandes cantidades durante largos períodos de tempo sen aparentes efectos adversos.

Nalgúns animais, a inxestión de xilitol pode causar serios problemas. Os cans que consuman produtos adozados con xilitol poden sufrir unha baixada de azucre no sangue: hipoglicemia, podéndose producir perda de coordinación, depresión, ou colapso despois da toma.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Arquivado 10 de agosto de 2013 en Wayback Machine.
* www.aditivosalimentarios.com

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q212093
* BNCF: 37845
* BRE: 2117307
* EBID: ID
* LCCN: sh85148854
* MAG: 2776031079
* NDL: 00566001

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* CAS: 87-99-0
* ChEBI: 17151
* ChEMBL: CHEMBL96783
* ChemSpider: 6646
* DrugBank: 11195
* DTXSID: DTXSID7042514
* E: E967
* ECHA: 100.001.626
* HMDB: HMDB0002917
* IEDB: 114702
* KEGG: D00061
* MeSH: D014993
* NDF-RT: N0000148228
* PubChem: 6912
* RxNorm: 11377
* UMLS: C0043369
* UNII: VCQ006KQ1E

 |
*Dermochelys coriacea* válese da xigantotermia para sobrevivir nos xélidos mares.
A **xigantotermia** ou **homeotermia inercial** é un fenómeno de importancia na bioloxía e na paleontoloxía polo cal os animais de sangue frío de voluminoso tamaño teñen maior facilidade de poder manter unha temperatura constante, en virtude dunha maior relación volume/superficie.

Funcionamento
-------------

A lóxica detrás do funcionamento da xigantotermia é simple: un animal grande ten proporcionalmente menos superficie do seu corpo en contacto co exterior, sendo a maior parte da súa masa a que se encontra no seu interior sen contacto externo —como os tecidos, órganos, sangue—, a diferenza dos animais máis pequenos, que teñen a maioría das súas áreas corporais en contacto co exterior. Por iso, as ganancias ou perdas de calor no ambiente suceden máis lentamente.

Cómpre aclarar que a xigantotermia só ten sentido verdadeiro nos animais ectotermos, pois neles é moi necesario manter a temperatura xa que non poden queimar combustíbel interno para produciren calor, a diferenza dos animais de sangue quente. É incorrecto dicir que un elefante válese da xigantotermia, xa que é un animal de sangue quente que usa a homeotermia para manter a súa temperatura corporal, polo que nel a xigantotermia é innecesaria.

Entre os animais nos que se presenta a xigantotermia, por mencionar algúns, está a tartaruga *Dermochelys coriacea* e o tiburón *Carcharodon carcharias*.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 22 de novembro de 2008. Consultado o 15 de maio de 2021.
2. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 2 de maio de 2010. Consultado o 15 de maio de 2021.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Gigantothermy en Davidson.
* Big dinosaurs 'had warmer blood'.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2714881
* MAG: 2778692375

 |
A **xenética molecular** é o campo da bioloxía que estuda a estrutura e a función dos xenes a nivel molecular. A xenética molecular emprega os métodos da xenética e a bioloxía molecular.

Noméase desta forma para diferenciala doutras pólas da xenética como a ecoloxía xenética e a xenética de poboacións. Unha área importante dentro da xenética molecular é o uso da información molecular para determinar os patróns de descendencia e por tanto, a correcta clasificación científica dos organismos, o que se denomina sistemática molecular, mentres que ao estabelecemento de relacións de parentesco se chama filoxenia molecular.

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre bioloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q210506
* BNCF: 19250
* BNE: XX528224
* BNF: 11931559r
* EBID: ID
* FAST: 1024797
* GND: 4039987-4
* JSTOR: molecular-genetics
* LCCN: sh85086586
* MAG: 204315192
* NDL: 00570313
* PSH: 13850

 |
**Marie-Annick Bellon**, coñecida publicamente como **Yannick Bellon**, nada en Biarritz (Pireneos Atlánticos) o 6 de maio de 1924 e finada en París o 2 de xuño de 2019, foi unha directora de cine francesa.

Traxectoria
-----------

Proviña dunha familia de artistas próximos ao movemento surrealista. Era filla da fotógrafa Denise Bellon (coñecida polas súas achegas documentais sobre o surrealismo e as súas reportaxes de viaxes) e sobriña do cineasta e actor Jacques Brunius.

As súas películas abordaron temas polémicos na sociedade: a violación, o cancro, a bisexualidade e alimentaron debates e controversias.

Comeza primeiro a dirixir curtametraxes. A súa segunda longametraxe destaca especialmente: *La Femme de Jean* (1974) película na que a protagonista tenta reconstruír a súa vida despois do seu divorcio. En *L'Amour Violé* (1978) con Nathalie Nell, Pierre Arditi e Daniel Auteuil efectúa a autopsia dunha violación e a readaptación posterior. A película tivo dificultades para atopar un produtor mais foi amplamente vista e xerou unha importante polémica. En 1981 estrea *L'Amour nu* sobre a historia dunha muller con cancro de mama que esconde a súa enfermidade ao home do que está namorada. Tres anos despois, con *La Triche*, Victor Lanoux encarna o papel dun comisario de policía, pai de familia, que non ten problema en lucir os seus enredos amorosos con mulleres mais, porén, esconde coidadosamente as relacións cos homes.

Vida persoal
------------

A súa irmá Loleh Bellon é actriz dramática. Era tamén tía de Jaime Semprún.

Filmografía
-----------

* *Goémons* (1947)
* *Colette* (1951)
* *Varsovie, quand même...* (1954)
* *Un matin comme les autres* (1956)
* *Le second souffle* (1959)
* *Le bureau des mariages* (1962)
* *Quelque part quelqu'un* (1972)
* *La femme de Jean* (1974)
* *Jamais plus toujours* (1976)
* *L'amour violé* (1978)
* *L'amour nu* (1981)
* *La triche* (1984)
* *Les enfants du désordre* (1989)
* *L'affût* (1992)
* *Le souvenir d'un avenir* (2001), con Chris Marker. Película sobre a súa nai, Denise Bellon

Premios e nomeamentos
---------------------

No ano 1974 gañou a Concha de prata á mellor dirección do Festival Internacional de Cine de Donostia por *La femme de Jean*.

Notas
-----

1. ↑  Morreu a cineasta feminista Yannick Bellon (1924-2019)
2. 1 2 3  "Mort de la cinéaste féministe Yannick Bellon" (en francés). 3 de xuño de 2019. Consultado o 9 de xuño de 2019.
3. ↑  "Festival de San Sebastián". *sansebastianfestival* (en castelán). Consultado o 2023-05-23.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Exposición no Museo Marco de Vigo
O **xilomanano** é unha molécula anticonxelante, que se encontra no escaravello de Alasca tolerante á conxelación *Upis ceramboides*. A diferenza das proteínas anticonxelantes, o xilomanano non é unha proteína senón unha combinación dun azucre oligosacárido (con manosa e xilosa) e un ácido graxo que se encontra na membrana celular. Como tal, espérase que funcione de maneira distinta que as proteínas anticonxelantes e crese que o fai incorporándose directamente na membrana celular e impedindo a conxelación da moléculas de auga dentro da célula.

O xilomanano tamén se encontra na alga vermella *Nothogenia fastigiata* (da familia Scinaiaceae). A fracción F6 do xilomanano sulfatado de *Nothogenia fastigiata* inhibe a replicación de varios virus, incluíndo o virus do Herpes simplex tipos 1 e 2 (HSV-1, HSV-2), o citomegalovirus humano (HCMV, HHV-5), o virus respiratorio sincitial (RSV), o influenzavirus A, influenzavirus B, virus Junin e Tacaribe, virus da inmunodeficiencia simia e (feblemente) os virus da inmunodeficiencia humana tipos 1 e 2.

Notas
-----

1. ↑  Walters KR Jr; Serianni AS; Sformo T; Barnes BM; Duman JG (2009). "A nonprotein thermal hysteresis-producing xylomannan antifreeze in the freeze-tolerant Alaskan beetle Upis ceramboides". *PNAS* **106** (48): 20210–5. Bibcode:2009PNAS..10620210W. PMC 2787118. PMID 19934038. doi:10.1073/pnas.0909872106.
2. ↑  Ishiwata A, Sakurai A, Nishimiya Y, Tsuda S, Ito Y (7 de decembro de 2011). "Synthetic study and structural analysis of the antifreeze agent xylomannan from Upis ceramboides". *J Am Chem Soc* **133** (48): 19524–35. PMID 22029271. doi:10.1021/ja208528c.
3. ↑  "New Antifreeze Molecule Isolated In Alaska Beetle - Science News - redOrbit". [*Ligazón morta*]
4. ↑  Damonte E, Neyts J, Pujol CA, et al. (June 1994). "Antiviral activity of a sulphated polysaccharide from the red seaweed Nothogenia fastigiata". *Biochemical Pharmacology* **47** (12): 2187–92. PMID 8031312. doi:10.1016/0006-2952(94)90254-2.
**Yang Liwei** ou **Iang Liwei**, nado en Suizhong o 21 de xuño de 1965, é un astronauta chinés retirado que formou parte da misión Shenzhou 5, converténdose no primeiro astronauta da China.

Traxectoria
-----------

Yang Liwei entrou no Exército Popular de Liberación en 1983, graduándose en 1987 na Facultade de Aviación número 8 do Exército Popular. Levaba acumuladas 1350 horas de voo como piloto de combate cando foi seleccionado como candidato na primeira promoción de astronautas da China en xaneiro de 1998. Tras cinco anos de adestramento foi elixido como un dos tres candidatos finais a voar na misión Shenzhou 5, a primeira misión tripulada lanzada pola China. Liwei acabou facendo un voo de 21 horas e 23 minutos na cápsula espacial, volvendo a terra sen problemas.

Notas
-----

1. 1 2  Mark Wade (2022). "Yang Liwei" (en inglés). Consultado o 4 de abril de 2022.
2. 1 2  China.org (ed.). "Yang Liwei: China's first astronaut" (en inglés). Consultado o 4 de abril de 2022.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Yang Liwei***  |

### Outros artigos

* Shenzhou 5

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q147581
* WorldCat
* VIAF: 124575094
* EBID: ID
* FAST: 1918416
* LCCN: n2010046132
* NNDB: 000104954
* SNAC: w6798hw0

 |
David durante a súa Xihad contra Goliath segundo o Corán (versos 2:249 A 2:252).
A **xihad** (do árabe: جهاد‎ [gihād]) é un concepto esencial da relixión islámica cuxa tradución literal é *exercer esforzo máximo*. Pode tamén ser entendida como unha loita mediante a vontade persoal de se buscar e conquistar a fe perfecta. Ao contrario do que moita xente pensa, *xihad* non significa "Guerra Santa", nome dado polos europeos ás loitas relixiosas na Idade Media (por exemplo: Cruzadas).[] Aquel que segue a *Xihad* é coñecido como *Muxahid*.

O Corán non describe ningunha das dúas formas de *Xihad*, que son unha invención de Al-Ghazali (1058-1111): Unha, a "*Xihad* Maior", é descrita como unha loita do individuo consigo mesmo polo dominio da alma; e a outra: a "*Xihad* Menor", é descrita como un esforzo que os musulmáns fan para levar a mensaxe do islam aos que non teñen consciencia da mesma (ou sexa, aqueles que non se submeten a Deus e á paz).

Hai opinións diverxentes respecto das formas de acción que son consideradas *Xihad*. A *Xihad* só pode ser trabada para defender o islam. Porén, algúns grupos pensan que isto ten aplicación non só na defensa física dos musulmáns, mais tamén na reclamación de terra que en tempos pertenceu a musulmáns ou a protección do islam contra aquilo que eles ven como influencias que "corrompen" a vida musulmá. A idea da *Xihad* como unha guerra violenta é unha idea creada por Occidente.[] De acordo coas formas comúns do islam, se unha persoa morre en Xihad, é enviada directamente para o paraíso, sen punición ningunha polos seus pecados.

De acordo co sociólogo sirio-alemán especialista no islam, el mesmo un musulmán sunita, Basan Tibi, o fenómeno do fundamentalismo islámico é unha forma de oportunismo político dalgúns grupos, que se aproveitan da noción de *Xihad*, desvirtuando o islam para tornalo un factor de acción política en proveito propio.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Xihad*.
2. ↑  "xihad". *TERGAL*. Consultado o 26/12/2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44311
* BNF: 11980821p
* BRE: 1952683
* EBID: ID
* GEC: 0111982
* GND: 4305296-4
* JSTOR: jihad
* LCCN: sh85070535
* Orthodox Encyclopedia: 171851

 |
Webcam
Webcam suxeita á pantalla dun portátil
Unha **cámara web** ou **webcam** é unha pequena cámara dixital conectada a un ordenador, a cal pode capturar imaxes e transmitilas a través de Internet en directo, xa sexa a unha páxina web ou a outra ou outras computadoras en forma privada.

Características
---------------

As webcam necesitan un ordenador para transmitir as imaxes. Con todo, existen outras cámaras autónomas que tan só necesitan un punto de acceso á rede informática, ben sexa Ethernet ou inalámbrico. Para diferencialas das webcams denomínanse netcams ou cámaras de rede.

Tamén son moi utilizadas no chat como o Messenger, Yahoo! etc. Polo xeral pode transmitir imaxes en vivo, pero tamén pode capturar imaxes ou pequenos vídeos (dependendo do programa da webcam) que poden ser gravados e transmidos por Internet.

### Tecnoloxía

As webcams normalmente están formadas por unha lente, un sensor de imaxe e a circuitería necesaria para manexalos.

Existen distintos tipos de lentes, sendo as lentes plásticas as máis comúns. Os sensores de imaxe poden ser CCD (charge coupled device) ou CMOS (complementary metal oxide semicondutor). Este último adoita ser o habitual en cámaras de baixo custo. As *webcams* para usuarios medios adoitan ofrecer unha resolución VGA (640x480) cunha taxa duns 30 frames por segundo, aínda que na actualidade ofrécense unhas resolucións medias de 1 - 1,3 Mpx.

### Software

A instalación básica dunha webcam consiste nunha cámara dixital conectada a unha computadora, normalmente a través do porto USB. O que realmente lle dá o nome de *webcam* é o software que a acompaña.

O software da *webcam* toma un frame da cámara cada certo tempo e envíaa a outro punto para ser visualizada. Se o que se pretende é utilizar esas imaxes para construír un vídeo, de calidade sen saltos de imaxe, necesitarase que a *webcam* alcance unha taxa duns 28 - 30 fps.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Webcam*** |

### Ligazóns externas

* Webcams de todo o mundo
* Webcams panorámicas da CRTVG
* Webcams para o servizo do tráfico na cidade de Vigo, actualizadas cada 15 segundos Arquivado 11 de outubro de 2008 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q29576
* GND: 7529544-1
* JSTOR: webcams
* Treccani: webcam

 |
**Wedem Arad** (en amhárico: ወደም አራድ?), morto en 1314, foi emperador (*nəgusä nägäst*) (1299–1314) de Etiopía e un membro da dinastía salomónica. Era irmán de Yagbe'u Seyon, e ripoulles o poder aos seus sobriños.

Reinado
-------

Só hai rexistrada unha acción militar deste gobernante. No primeiro ano do seu reinado, un Sheikh Abu-Abdallah reunira unha multitude, e proclamou unha jihad contra o reinado de Wedem Arad. El enviou algúns axentes ao campamento de Abu-Abdallah, que lograron persuadir a maioría dos seus seguidores para que desertasen. Sen suficientes homes, Abu-Abdallah foi forzado asinar un tratado con Wedem Arad, a cambio de "proporcionarlles todas as súas necesidades ata que sexan completamente satisfeitas". Taddesse Tamrat suxire que isto implicou darlles terras asentarse e observa no extremo do territorio de Shewa hai un localidae coñecida como "Abdalla", a cal podería ser aquel asentamento.

En 1306, Wedem Arad mandou unha embaixada de 30 enviados a Europa á procura do "rei das Españas" (probablemente Castela e Aragón). Quizais ouvindo dos éxitos dos cristiáns contra o Al-Andalus en Iberia, Wedem Arad quixo negociar un pacto de defensa mutua con eles contra os seus inimigos musulmáns comúns. Se os enviados alcanzaron ou non o seu destino é unha incógnita, mais visitaron Roma e chegaron ata Aviñón. Atrasados no seu regreso ao seu país, pasaron un tempo en Xénova, onde foron entrevistados polo xeógrafo Giovanni da Carignano. O relato de Giovanni sobre o país destes embaixadores, baseado nas entrevistas, perdeuse, mais foi resumido por Jacobus Philippus Foresti da Bergamo no seu *Supplementum Chronicarum*; este é o primeiro texto que asocia a figura lendaria do Preste Xoán con Etiopía.

G.W.B. Huntingford especula que durante o reinado de Wedem Arad o asentamento de Tegulet converteuse na capital de Etiopía.

Referencias
-----------

1. ↑  Taddesse Tamrat, *Church and State in Ethiopia* (Oxford: Clarendon Press, 1972), p. 131.
2. ↑  Giacomo Filippo Foresti da Bergamo
3. ↑  Silverberg, Robert *The Realm of Prester John* (Athens: Ohio University Press, 1972), pp. 164–165.
4. ↑  G.W.B. Huntingford, *The Historical Geography of Ethiopia* (Londres: The British Academy, 1989), p. 78
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Xosé Luís Fontenla.
**Xosé Luís Fontenla Méndez**, nado en 1915 e finado en Pontevedra o 14 de decembro 1998, foi un mestre e político galego

Traxectoria
-----------

Fillo de Antonio Fontenla. Foi alumno da Escola Normal de Pontevedra. Colaborou coa Sección de Psicoloxía do Seminario de Estudos Galegos dirixida por Antón Iglesias Vilarelle. Pertenceu a Labor Gallega de Pontevedra. Participou en maio de 1934 na primeira Asemblea da Federación de Mocedades Galeguistas, nela resultou elixido para a Secretaría Executiva.

Foi mestre en Arbo. Despois da guerra tivo a intención de volver publicar a revista *Logos* con Iglesias Vilarelle, pero as autoridades franquistas esixíanlles unha declaración de adhesión a Movimiento e decidiron non continuar co proxecto. Foi axente de seguros na provincia de Pontevedra.

Participou na Asemblea de constitución da editorial Galaxia, celebrada en Santiago de Compostela o 25 de xullo de 1950. Realizou a primeira versión ao galego dos Evanxeos en *La Noche* e traduciu o Ordinario da Misa ao galego. Foi un dos fundadores do Ateneo de Pontevedra e do Cine Club de Pontevedra.

Finou en Pontevedra con 83 anos.

Vida persoal
------------

Casou con Rosa Rodríguez Pérez e foi pai de José Luís Fontenla Rodrigues.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, Vigo, 17-12-1998, p. 87.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, Pontevedra, 16-12-1998, p. 45.
**Xosé Chorén Vázquez**, nado en Taboada en 1967, é un político galego.

Traxectoria
-----------

Funcionario de Correos, é o director da oficina principal en Lugo despois dunha longa traxectoria que o levou a Madrid, Xaén, A Coruña e finalmente a Lugo onde tamén foi director da Oficina da Milagrosa. Foi Concelleiro no Concello de Lugo polo BNG.

Trala VI Asemblea Nacional de Esquerda Nacionalista, celebrada en Compostela o 30 de marzo de 2008 foi elixido Secretario Nacional de Esquerda Nacionalista, relevando no cargo a Alberte Xulio Rodríguez Feixoo.

Diplomado en Relacións Laborais pola Universidade de Santiago, é ademais Graduado Social colexiado (vocal da xunta directiva do Colexio de Lugo) e Técnico Superior en Prevención de Riscos Laborais nas especialidades de seguridade no traballo, hixiene industrial e ergonomía e psicosocioloxía. É membro da CIG e foi delegado sindical en Correos.

Foi militante do BNG dende os 18 anos e ocupou no BNG diferentes cargos orgánicos. Así, foi membro do Consello Comarcal de Lugo; da Executiva comarcal, levando a responsabilidade de acción social; e foi do Consello comarcal da Emigración, durante o tempo que traballou en Madrid e Xaén; e membro tamén do Consello Nacional do BNG.

Entrou en Esquerda Nacionalista no ano 1993, e forma parte da súa Executiva nacional desde o 2002 ocupando distintas responsabilidades chegando a ser elixido secretario nacional en 2008. Foi o coordinador provincial de Máis BNG na provincia de Lugo e formou parte da Permanente do colectivo. Deixou de militar no Bloque en 2012 ao abandonar a súa formación a fronte. Retirouse da primeira liña da actividade política aínda que colaborou con Lugonovo. 

Volveu á política activa nas eleccións municipais de 2019, sendo candidato á alcaldía por Lugonovo. A súa candidatura conseguiu 1582 votos (3,29%) quedando fóra da corporación. Nas eleccións municipais de 2023 mostrou publicamente o seu apoio ao candidato do PSdG-PSOE á alcaldía de Taboada, Roi Rigueira.

Notas
-----

1. ↑  "Xosé Chorén, ex edil do BNG, candidato de Lugonovo nas municipais".*Lugo Xornal*, 15 de marzo de 2019
2. ↑  "Resultados electorales en Lugo". Consultado o 5/6/2023.
Casa Sendón, xunto ao parque de Santa Margarida, na Coruña.
**Xosé Caridad Mateo**, nado en Betanzos o 24 de xuño de 1906 e finado en México en 1996, foi un arquitecto galego.

Traxectoria
-----------

Casa Caramés, en Perillo
Fillo do xeneral Rogelio Caridad Pita. Pasou a súa infancia e mocidade na Coruña e comezou a estudar Arquitectura primeiro en Madrid e despois en Barcelona, onde se titulou en 1931. Nesta cidade recibiu a influencia do movemento GATEPAC (Grupo de Artistas e Técnicos Españois para a Arquitectura Contemporánea) o que se reflicte no racionalismo da súa obra. Representou en Galicia o inicio do movemento moderno, que introduciu as correntes de vangarda europeas. Militou no Partido Galeguista. Empezou a exercer a profesión na Cámara da Propiedade Urbana da Coruña, pero o seu traballo viuse frustrado co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Fusilado o seu pai, Rogelio Caridad, en 1936, incorporouse cos seus irmáns ao bando republicano. Ao remate da guerra fuxiu a Francia e alí estivo prisioneiro no campo de concentración de Argelès-sur-Mer. Despois exiliouse en México, arribando ao porto de Veracruz o 13 de xuño de 1939 a bordo do buque *Sinaia* cos seus irmáns Rogelio, Vicente e Carlos. En México volveu exercer a arquitectura. Desenvolveu actividades vinculadas coa emigración galega e foi editor da revista *Saudade* e director de *Vieiros*.

Obra
----

Casa Morán, na Coruña.
As obras máis importantes que realizou en Galicia foron a reforma da xoiería Malde (Santiago de Compostela, 1934), coa que se iniciou o debate sobre a intervención no patrimonio arquitectónico, a casa Caramés (Perillo, 1937) e a Casa Morán (edificio de vivendas da rúa Emilia Pardo Bazán, número 6, na Coruña, 1938). Estas obras caracterízanse pola limpeza e racionalidade dos cuartos e dos elementos engadidos. En Cidade de México realizou traballos en colaboración co arquitecto Félix Candela.

Notas
-----

1. 1 2  "Aporte del exilio español a la arquitectura mexicana". COAG. Consultado o 6 de decembro de 2015.
2. ↑  "El Docomomo oleirense". *La Opinión de A Coruña* (en castelán). 7 de outubro de 2012. Consultado o 6 de decembro de 2015.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Dicionario biográfico de Galicia* **1**. Ir Indo Edicións. 2010-2011.
* "Caridad Mateo, José". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.

### Ligazóns externas

* Biografía na Real Academia de la Historia *(en castelán)*
* Vuelve el arquitecto del exilio
* Ficha na Secretaría de Gobernación. Departamento de Migración de México
**Xosé Couceiro Bugallo**, nado en Santo André de Souto (A Estrada) en 1963 e finado o 23 de maio de 2009, foi un músico e escritor galego

Traxectoria
-----------

Estudou na Estrada e en Santiago de Compostela, cousa que mesturou cos traballos decotío, na casa de labranza na que se criou. O agasallo dunha gaita levouno a dedicarse ao seu estudo e a se interesar pola cultura do país. Logo da ditadura franquista, nos seus anos de bacharelato, compuxo os seus primeiros escritos en galego e co–fundou o primeiro grupo de música tradicional chamado "Airiños da Baiuca". Dende aquela sempre estivo activo no mundo músico- cultural, colaborando na fundación, e sobre todo na didáctica, de máis dunha ducia de formacións, hoxe en día vixentes as máis delas. Compuxo varias pezas para gaita e algún cantar. Exerceu como instrutor de música tradicional, maiormente de gaita e como artesán.

Obra
----

Dende os anos 90 abondou un pouco máis a escritura, por iso a súa obra permanece case toda inédita.

* *O meu brado mariño* (Ed. Fervenza, 2004).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533769
* WorldCat
* VIAF: 87434069
* BNE: XX1693552
* ISNI: 0000 0000 6099 6875
* MusicBrainz: ID

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Zeami Motokiyo** (世阿弥), tamén chamado **Kanze Motokiyo**, nado en 1363 e finado en 1443, foi un actor e dramaturgo xaponés.

Traxectoria
-----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Zeami Motokiyo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

Alén de ter escrito cerca de duascentas pezas Noh (xénero teatral que logrou estabelecer como forma artística prestixiada) deixou un conxunto de instrucións escritas para actores, de forma a transmitir a súa propia concepción da súa arte dramática. Os seus textos son vistos por moitos xaponeses como unha base fundamental das ideas nacionais sobre estética e cultura.

O seu pai, Kan'ami, tamén foi actor e educou a Zeami. Os dous son, sen dúbida, os maiores responsábeis polo estabelecemento do xénero dramático Noh no Xapón e da importancia que lle é hoxe concedido.

Cando a compañía de Kan'ami's actuou para Ashikaga Yoshimitsu, o Xogún do Xapón, este implorou a Zeami que o ensinase nesta arte. Despois de Zeami sucederlle ao seu pai, continuou a actuar e a adaptar o seu estilo até, sensibelmente, a forma que o teatro Noh ten actualmente.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q169352
* WorldCat
* VIAF: 32005662
* BMT: 178905
* BNE: XX1386281
* BNF: 11990805n
* CANTIC: a10289604
* CERL: cnp01320100
* CiNii: DA0048924X
* DeutscheBio: 118760319
* EBID: ID
* FAST: 2815
* GND: 118760319
* ISNI: 0000 0001 2126 6498
* LCCN: n50009758
* NDL: 00271669
* NKC: osa2017942382
* NLA: 35045265
* NLG: 68712
* NTA: 068464401
* OL: OL912956A
* SELIBR: 198671
* SNAC: w65z6zq9
* SUDOC: 090247264

 |
**Xosé Díaz Andión**, nado en Río de Castro (Baleira) en 1892 e finado en Madrid en 1948, foi un tipógrafo, escritor e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Tipógrafo e funcionario de Correos, estudou na Escola Social de Traballo de Madrid, graduándose en 1934. Membro do Partido Republicano Radical Socialista ata a súa disolución, con posteriodidade membro do partido Izquierda Republicana. Foi redactor xefe de *Galicia en Madrid* e colaborou en El Imparcial, El Regional (Lugo), El Ideal Gallego, El correo Gallego, El Progreso (Lugo), *Labor*, *Raza Celta* e *Finisterre* e outros periódicos galegos con textos de índole histórica. Destacan especialmente os artigos publicados no *Boletín de la Comisión Provincial de Monumentos Históricos y Artísticos de Lugo*. Escribiu un traballo de carácter biográfico sobre o marqués de Rodil. Recibiu varios galardóns en certames literarios.

Obras
-----

* *La historia y sus héroes*, 1929.
* *Los precursores de la libertad. Don Juan Díaz Porlier*, 1932.
* *Los trovadores gallegos Macías y Rodríguez del Padrón* (premio da RAG, 1944).
* *Influencia de Martínez Salazar sobre la cultura gallega* (premio da RAG, 1946).

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Entrada: "Díaz Andión, Xosé" en *Dicionario biográfico de Galicia*, t. 1, p. 325-326.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20534342
* BNE: XX1157301

 |
Estatua de Zawi ben Ziri.
**Zawi ben Ziri as-Sinhayi** ou (en árabe: المنصور بن زيري بن الزاوي مانادو) **Al-Mansur Zawi Ibn Ziri Ibn as-Manade Sanhaji**, nado en Achir, foi un xefe bérber da dinastía Zirí. Fundou a Taifa de Granada e iniciou a dinastía zirida sendo o seu primeiro rei ou emir, reinando entre os anos 1013 e 1019.

Traxectoria
-----------

Fillo do xeneral do califato fatimí Ziri ben Manade, naceu na antiga capital do reinado zirida de onde foi señor tras o seu pai, Ziri ben Manade, e o seu irmán, Buluggin ben Ziri. Logo serviu como xeneral mercenario ás ordes de Almanzor, o Hayib do Califa de Córdoba cuxa morte, o 12 de agosto de 1002 (25 de ramadán de 392) desatou unha guerra civil en Al-Ándalus na que participou Zawi arrasando Medina Azahara en 1011. Tras facerse en 1013 coa Cora de Elvira, cuxa capital era a cidade homónima Medina Elvira, fundou a taifa de Granada da que foi o seu primeiro Emir (rei).

A cidade de Elvira atopábase nunha localización de complicada defensa polo que Zawi ben Ziri decidiu trasladar a capital do reino taifa a *Medina Garnata*, a actual Granada. En 1019, Zawi deixou Granada coa intención de facerse co goberno da rexión norteafricana de Ifriquiya da que era oriúndo, xa que o seu rei falecera e o herdeiro era menor de idade. Esta decisión supúxolle a perda do trono granadino a mans do seu sobriño Habús ben Maksan e a morte, xa que foi envelenado en Alxer polo seu rei, o tamén zirí Mahdia.

Os ziríes foron gobernantes de reinos en Ifriquiya (Magreb), Granada e Málaga.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3574936
* DBE: zawi-b-ziri-al-sinhayi
* GEC: 0073187

 |
**Xosé Bouzó Fernández**, nado en Vigo o 5 de outubro de 1962, é un escritor e profesor galego.

Traxectoria
-----------

Orixinario de Guillade (Ponteareas). En 1985 licenciouse en Filoloxía galega e portuguesa pola Universidade de Santiago de Compostela.
Foi profesor de lingua e literatura galegas no colexio San Miguel e no instituto Santa Irene. No Grupo Educativo O Castro-San Miguel traballou como profesor de educación física, e creou varias asociacións deportivas e foi adestrador de atletismo, baloncesto e voleibol. En 1988 superou as oposicións de profesor de educación física, sendo destinado ao IES Ricardo Mella, e ao ano seguinte obtivo destino definitivo no IES Manuel Antonio. Ao curso seguinte foi escollido director do centro. Despois traballou no instituto da Cañiza, o IES Proval de Nigrán, e desde 1995 no IES Primeiro de Marzo de Baiona, onde é xefe de departamento de educación física.

Colabora no Instituto de Estudos Miñoráns e participou na creación do grupo S.O.S. Groba en defensa da serra da Groba. Xunto con Xurxo Pérez Pintos deseñou e levou a cabo os paseos pedagóxicos que desde a década de 1990 fan parte das Xornadas do Ensino organizadas en Vigo pola Asociación Socio-Pedagóxica Galega e a CIG.
É tamén empresario no sector educativo e inmobiliario (Vigo, Lisboa) e no desenvolvemento agroforestal na parroquia de Guillade (Ponteareas) e na xuradía de Marzán (O Rosal).

Obra
----

Na súa época universitaria comezou a publicar poemas na revista *Dorna* e na do IEM.

* *As bioinvasións na Galiza* (A Nosa Terra, 2004; con Xurxo Pérez Pintos)
* *A pegada socioecolóxica do sistema enerxético galego* (Sotelo Blanco, 2007; con Xurxo Pérez Pintos)
* *Serra da Groba. A formación da paisaxe* (Tórculo, 2017; con Xurxo Pérez Pintos)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q114289562
* BNE: XX4615125

 |
**Xoán de Deus**, nado en Montemor Portugal o 8 de marzo 1495 (algúns consideran que foi en Toledo) e finado o 5 de marzo de 1550, foi o inspirador da Orde dos irmáns hospitalarios.

Traxectoria
-----------

Foi pastor, soldado nos exércitos de Carlos V e vendedor ambulante de libros. A predicación de Xoán de Ávila provocou nel unha súpeta conversión, entregou todos os seus bens aos pobres e, como penitencia, fíxose o tolo ata o punto de que foi internado nun manicomio onde foi torturado e vexado. Alí instaba aos coidadores a que tiveran maior suavidade cos enfermos mentais.

Xoán de Ávila conminoulle a que deixara esa penitencia. Unha vez liberado, adicou a súa vida ao coidado de enfermos, nenos da rúa, anciáns abandonados e prostitutas, aínda que a súa dedicación especial foi aos enfermos mentais, aplicando métodos de trato humano e comprensión que tiveron moito éxito.

Enfermo de artrite, a súa doenza agravouse debido a que, nunha ocasión, botouse ás augas xeadas do río para salvar a vida dun colaborador. Enfermo e impedido, morreu aos 55 anos de idade.

Significación
-------------

Foi beatificado en 1630 por Urbano VIII e canonizado en 1691 por Alexandre VIII. Está considerado pola Igrexa Católica patrón dos enfermos mentais e dos enfermeiros e da cidade de Granada. Os seus seguidores fundaron a Orde dos irmáns hospitalarios que leva o seu nome e está presente nos cinco continentes.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xoán de Deus*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q320171
* WorldCat
* VIAF: 36936680
* BAV: ADV12481777
* BLBNB: 000499722
* BMT: 115665
* BNE: XX983596
* BNF: 12050719t
* BVMC: 1065
* CANTIC: a10487153
* CERL: cnp01004930
* DBE: san-juan-de-dios
* DeutscheBio: 118557998
* EBID: ID
* FAST: 13266
* GEC: 0034654
* GND: 118557998
* ISNI: 0000 0001 0887 8860
* LCCN: n50038832
* LibraryThing: johnofgod
* NKC: mzk2005300799
* NTA: 083719237
* PTBNP: 1092038
* SNAC: w6pc4s8f
* SUDOC: 027513513
* Treccani: giovanni-di-dio-santo
* ULAN: 500353732

 |