O **tagalo** é unha lingua austronesia falada como primeira lingua por un cuarto da poboación de Filipinas e como segunda lingua por boa parte do resto dos seus habitantes. É a lingua nativa dos tagalos, que predominan na rexión IV (Calabarzón e Mimaropa), de Bucalán e da Gran Manila. A súa forma estandarizada recibe o nome de **filipino** e é a lingua nacional e de facto unha das dúas linguas oficiais canda o inglés, contando con 24 216 000 de falantes nativos, deles 21 500 000 en Filipinas.

Historia
--------

Dado que non hai rexistros escritos do tagalo antes da chegada dos conquistadores casteláns no século XVI, sábese moi pouco sobre a historia da lingua. Porén, os lingüistas admiten, aínda que de xeito especulativo, que os antepasados ​​dos tagalos teñen a mesma orixe que os "curmáns" filipinos centrais, ao nordeste de Mindanao ou ao leste de Visayas.

O primeiro libro coñecido escrito en tagalo é *Doctrina Cristiana* (doutrina cristiá) de 1593. Foi escrito en lingua castelá e dúas versións de tagalo: unha en baybayin (un alfabeto da rexión) e outra en alfabeto latino.

Durante os 300 anos da ocupación da Coroa de Castela, existían gramáticas e dicionarios escritos relixiosos cristiáns, como o *Vocabulario de la lengua tagala* (1835) e o *Arte de la lengua tagala y manual tagalog'. para a administración dos Santos Sacramentos* (1850).

O poeta Francisco "Balagtas" Baltazar (1788–1862) é a miúdo considerado como o Shakespeare do tagalo. A súa obra máis famosa é *Florant at Laura*, do século XIX.

Valoración
----------

O tagalo é unha das linguas filipinas centrais da familia de linguas austronesias.

Está intimamente ligado ás linguas faladas nas rexións Bicol e Visayas, como bikol, hiligaynon, waray-waray e cebuano.

As linguas que influíron significativamente no tagalo son: o español, o chinés (hokkien), o inglés, as linguas malaias, o sánscrito (vía malaio), o árabe (vía malaio/castelán) e as linguas do nordeste de Filipinas, como o kapampangan que se fala na illa de Luzón.

Distribución xeográfica
-----------------------

A área de uso do tagalo (*Katagalugan*) esténdese máis nas partes central e sur da illa de Luzón, particularmente en Aurora,  Bataam , Bulacan, Cavite, Laguna, Gran Manila, Nueva Écija, Quezón e Rizal. O tagalo tamén é falado nativamente polos habitantes das illas de Lubam, Marinduke e na parte norte e leste de Mindoro. Segundo o censo filipino de 2000, 21.485.927 dos 76.332.470 de filipinos adoptan o tagalo como lingua materna. Estímase que 50 millóns de filipinos o falan con distintos graos de competencia.

Os falantes de tagalo atópanse noutras rexións de Filipinas, así como en todo o mundo. É a sexta lingua máis falada en Estados Unidos.

### Lingua oficial

Despois de semanas de estudo e discusión, o tagalo foi elixido como lingua oficial polo National Language Institute, un comité de sete membros que representa a varias rexións de Filipinas. O presidente Manuel Quezón fixo entón o tagalo a lingua nacional, ou *wikang pambansâ*, de Filipinas o 31 de decembro de 1937. Fíxose oficial coa restauración da independencia de Filipinas dos Estados Unidos o 4 de xullo de 1946.

De 1961 a 1987, o tagalo tamén foi coñecido como Pilipino. En 1987, o nome cambiou *de facto* a lingua filipina.

Desde 1940, o tagalo, como o filipino, ensínase nas escolas filipinas. É a única das 160 linguas filipinas que se ensina oficialmente nas escolas.

### Dialectos

O Ethnologue enumera Lubang, Manila, Marinduque, Bataan, Batangas, Bulacan, Tanay-Paete e Tayabas como dialectos do tagalo. Non obstante, considéranse distintos catro dialectos principais: norte, central (incluíndo Manila), meridional e marinduque.

Aínda que os dialectos teñen as súas propias peculiaridades, en xeral son mutuamente intelixibles. O dialecto tagalo máis diverxente é o do marinduque; ten características que se atopan nas linguas de Visayas como diferentes afixos verbais.

As zonas rurais das áreas de fala tagalo adoitan usar o tagalo conservado, evitando as palabras en inglés e español en favor das contrapartes nativas de tagalo. Por exemplo, un falante de tagalog rural posibelmente diria: ''maaari mong ipaunawa sa akin?'' ("podería explicarmo?"), mentres os cidadáns urbanos, probabelmente expresaríam a mesma frase como ''pwede mong i-explain sa akin?''

### Linguas derivadas

O contacto frecuente entre os falantes de tagalo e castelán foi a través do crioulo filipino ou chabacano. Hai tres variedades de chabacano baseadas no tagalo: Caviteño, Ternateño e Ermitaño. Dise que o ermitaño está extinto, porén 210.000 falan caviteño e/ou ternateño, segundo o censo de 2000.

### Binaliktad

Nas zonas urbanas tamén é común o fenómeno da *binaliktad* (reversión). Os equivalentes noutras linguas é o verlan. Abaixo amósanse algúns exemplos:

* *Erpat*, de *Pater* (pai)
* *Ermat*, de *Mater* (nai)
* *Sampits*, de *Pinsan* (primo)
* *Yosi*, de *sigarilYo* (cigarro)

Notas
-----

1. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *tagalo*.
3. ↑  *Philippine Census, 2000. Table 11. Household Population by Ethnicity, Sex and Region*: 2000
4. ↑  "Tagalog". *Ethnologue* (en inglés). Consultado o 2022-08-02.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Existe unha versión da Wikipedia en  ***Lingua tagala*** |

### Outros artigos

* Wikipedia en tagalo

### Ligazóns externas

* Dicionario tagalo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q34057
* AAT: 300389344
* BNCF: 47199
* BNF: 119380650
* BRE: 4178313
* EBID: ID
* Ethnologue: tgl
* GEC: 0144762
* Glottolog: taga1280
* GND: 4120352-5
* LCCN: sh85131901
* Linguasphere: 31-CKA-a
* MAG: 2779388314
* NDL: 00572490
* NKC: ph126415
* WALS: tag

 |