Coordenadas: 34°09′22″N 118°07′55″O﻿ / ﻿34.15611, -118.13194

**Pasadena** é unha cidade estadounidense no condado dos Ánxeles, California, situada a 16 quilómetros ao nordés do centro dos Ánxeles.

A poboación estimada de Pasadena era de 142 059 habitantes en 2016, converténdoa na 183ª cidade máis grande dos Estados Unidos. Pasadena é a novena máis grande no condado dos Ánxeles. A cidade foi incorporada o 19 de xuño de 1886, converténdose nunha das primeiras en ser incorporadas no que agora é o condado dos Ánxeles, despois da cidade dos Ánxeles (4 de abril de 1850). É un dos principais centros culturais do val de San Gabriel.

A cidade é coñecida por albergar anualmente o partido de fútbol americano Rose Bowl e por celebrar o Rose Parade. Ademais, Pasadena é tamén fogar de moitas institucións científicas e culturais, como Caltech, Pasadena City College, Fuller Theological Seminary, ArtCenter College of Design, Pasadena Playhouse, Ambassador Auditorium, Norton Simon Museum e USC Pacific Asia Museum.

Historia
--------

### Cultura indíxena e colonización

Os habitantes orixinais de Pasadena (un palabra Chippewa que significa "Coroa do Val") e das áreas circundantes eran membros da tribo nativoamericana Hahamog'na, unha rama da nación tongva. Falaban a lingua tongva (parte do grupo de linguas uto-aztecas) e levaban vivindo na cunca dos Ánxeles milleiros de anos. As vivendas tongva bordeaban o Arroyo Seco (condado dos Ánxeles) na presente Pasadena e no sur ata onde se xunta co río Os Ánxeles e ao longo doutras vías fluviais naturais na cidade.

Os nativos vivían en casas de palla con forma de cúpula. Vivían cunha dieta de fariña de landra, sementes e herbas, carne de veado e doutros pequenos animais. Intercambiaban peixes do océano cos tongva da costa. Facían recipientes de cociña de esteatito procedente da illa Catalina. A ruta de transporte máis antiga existente en Pasadena é o antigo camiño peonil de tongva, tamén coñecido como Gabrielino Trail, que segue a cara ao leste do Rose Bowl e o Arroyo Seco pasado o Laboratorio de Propulsión a Chorro nas montañas San Gabriel. O camiño foi usado continuamente durante milleiros de anos. Unha parte do camiño aínda segue en uso no que é coñecido como Salvia Canyon. Cando os españois ocuparon a cunca dos Ánxeles construíron a Misión San Gabriel e bautizaron os tongva como "indios gabrielinos", polo nome da misión. No presente varios grupos de tongva viven na área dos Ánxeles.

### Desenvolvemento inicial

Pasadena é unha parte da concesión de terras mexicanas orixinal chamada Rancho del Rincón de San Pascual, chamado así porque foi entregado o domingo de Pascua a Eulalia Perez de Guillén Mariné da Misión San Gabriel Arcanxo. O Rancho comprendía as terras das actuais comunidades de Pasadena, Altadena e South Pasadena.

Antes da anexión de California en 1848, o derradeiro dos donos mexicanos foi Manuel Garfias  que retivo o título de propiedade tras converterse en estado en 1850. Garfias vendeu partes da propiedade aos primeiros colonos anglos en chegar á zona: o doutor Benjamin Eaton, o pai de Fred Eaton; e o doutor S. Griffin. A meirande parte da propiedade foi mercada por Benjamin Wilson, que estableceu a súa propiedade Lake Vineyard na veciñanza. Wilson, coñecido como Don Benito polos indios locais, tamén tiña o Rancho Jurupa (en Riverside, California) e foi alcalde dos Ánxeles. Era o avó do xeneral da segunda guerra mundial George S. Patton, Jr. e de quen recibiu o seu nome o monte Wilson.

En 1873 Wilson foi visitado polo doutor Daniel M. Berry de Indiana que buscaba un lugar no país que puidese ofrecer un clima temperado para os seus pacientes, a maioría dos cales padecían enfermidades respiratorias. Berry era asmático e afirmou que tivera as súas tres mellores noites de sono no Rancho San Pascual. Para manter o segredo, Berry chamou á área co nome en código de "Muscat" despois de que as uvas de Wilson medrasen. Para conseguir fondos para levar á xente a San Pascual, Berry formou a Southern California Orange and Citrus Growers Association e vendeu bens nela. Os recentemente chegados foron capaces de comprar unha gran parte da propiedade ao longo do Arroyo Seco e o 31 de xaneiro de 1874 incorporaron a Indiana Colony. Como un xesto de boa vontade, Wilson engadiu 2 000 acres (8 km²) das terras altas da propiedade entón inútiles, parte das cales se converterían en Altadena. O coronel Jabez Banbury abriu a primeira escola en South Orange Grove Avenue. Banbury tiña dúas fillas xemelgas, chamadas Jennie e Jessie, que se converteron nas primeiras estudantes en asistir a esa escola.

Na época, a Indiana Colony tiña unha estreita franxa de terra entre o Arroyo Seco e Fair Oaks Avenue. No outro lado da rúa estaba Lake Vineyard. Despois de máis dunha década de desenvolvemento paralelo dos dous lados, os dous asentamento fusionáronse na Cidade de Pasadena.

### Pasadena como cidade turística

Hotel Green
A popularidade da rexión trouxo xente de todo o país e Pasadena converteuse finalmente nunha parada do Atchison, Topeka and Santa Fe Railway, o que provocou unha explosión no crecemento. Da explosión inmobiliaria da década de 1880 ata a Gran Depresión, a medida que se desenvolvían grandes hoteis turísticos na cidade, Pasadena converteuse nun destino de vacacións de inverno para ricos da costa leste, estimulando o desenvolvemento de novos barrios e distritos comerciais, e incrementando as conexións viarias cos Ánxeles, que culminarían coa apertura do Arroyo Seco Parkway, a primeira autoestrada de California. En 1940, Pasadena era a oitava cidade máis grande de California e era amplamente considerada unha cidade xemelga dos Ánxeles.

O primeiro dos grandes hoteis establecidos en Pasadena foi o Raymond (1886) enriba de Bacon Hill, renomeado Raymond Hill tras a súa construción. Pasadena foi servida polo Atchison, Topeka and Santa Fe Railway no Santa Fe Depot do centro cando se abriu o Segundo Distrito en 1887. O Mansard Victorian orixinal de 200 habitacións ardeu a maá de Pascua de 1895, foi reconstruído en 1903, e arrasado durante a Gran Depresión para facer oco ao desenvolvemento residencial. O hotel Maryland existía dende principios da década de 1900 e foi demolido en 1934. O mundialmente famoso Mount Lowe Railway e os hoteis de montaña asociados pecharon catro anos despois debido a un incendio. Tres estruturas de hoteis sobreviviron, o hotel Green (unha cooperativa dende 1926), o Vista Del Arroyo (agora usado como xulgado federal), e unha torre residencial do Maryland no 80 de North Euclid Avenue (unha cooperativa dende 1953).

### American Craftsman

Gamble House
A época American Craftsman na arte e no deseño está ben representada en Pasadena. Afirma de arquitectura Greene and Greene desenvolveu o estilo e moitas das súas residencias aínda existen. Dous exemplos dos seus Ultimate bungalow son a obra mestra Gamble House, na que se realizan visitas guiadas, e a Robert R. Blacker House, ámbalas dúas designadas Fitos Históricos de California e inscritas no Rexistro Nacional de Lugares Históricos.

### Segunda guerra mundial e consecuencias

A segunda guerra mundial demostrou ser unha bendición para Pasadena xa que o sur de California converteuse nunha importante área de concentración para a guerra no Pacífico. Empresas de alta tecnoloxía e científicas instaláronse na cidade, unha tendencia que continuou nas décadas seguintes á guerra, destacando o Laboratorio de Propulsión a Chorro da NASA, Tetra Tech e Ameron International.

Nos anos 50 Pasadena viu un forte fluxo de xente do sur dos Estados Unidos, especialmente afroamericanos de Texas e Luisiana. Pasadena tamén comezou a albergar a unha gran comunidade de inmigrantes, particularmente de Guatemala, O Salvador e Armenia.

### Pasadena dende 1970

A Academia Estadounidense de Arte Dramática, fundada en 1884 en Nova York, inaugurou o seu campus de Pasadena en 1974. Porén, no ano 2000 o conservatorio moveuse de Pasadena a Hollywood. O conservatorio foi a primeira escola do país en ofrecer educación profesional no campo da actuación, adestrando a actores nun programa de dous anos. A Universidade Nazarena de Point Loma estivo situada en Pasadena durante moitos anos antes de mudarse ao condado de San Diego, e conservou os nomes de Pasadena University e Pasadena College.

En 1969 foi desagredado o Distrito Escolar Unificado de Pasadena, aínda que a cuestión seguiría sendo combatida nos tribunais durante unha década. Un ano despois construíuse a autoestrada 210 ao longo dunha nova ruta elixida. A construción da autoestrada foi controvertida, xa que causou a demolición dun milleiro de casas, moitas delas históricas, e moitos afirmaron que a ruta foi deseñada para cortar os barrios menos ricos da cidade.

A situación non mellorou. O centro de Pasadena volveuse perigoso nalgunhas partes e quedou deserto noutras, e as incidencias de asasinatos e incendios provocados disparáronse. A vella Pasadena enfrontábase á destrución a medida que se elaboraban plans para novos desenvolvementos de grande altura, aínda que foron detidos por defensores de preservación cada vez máis activos. Pasadena sufriu demográficamente a medida que moitos veciños marchaban aos suburbios próximos ou a Inland Empire, causando un descenso xeneralizado na poboación. A pesar deses contratempos, moitos artistas e hípsters mudáronse á zona aproveitando o baixo valor das propiedades. O seu legado pode verse hoxe en día no Doo Dah Parade que comezou a celebrarse en 1978.

Nos anos 80 aumentou a violencia das bandas en Pasadena, unha tendencia que culminaría en 1993 co Masacre de Halloween, no que tres adolescentes foron asasinados por membros da banda Bloods e tres máis resultaron feridos. Isto levou ao Departamento de Policía de Pasadena a tomar medidas enérxicas contra a actividade das pandillas, que se reduciu a mediados dos 90.

Xeografía
---------

A área metropolitana de Pasadena está delimitada pola liña da falla Raymond Fault, os outeiros de San Rafael, e a serra de San Gabriel. O Arroyo Seco, un importante elemento xeográfico e fogar do Rose Bowl, flúe dende as cabeceiras do impoñente cinto verde Bosque Nacional dos Ánxeles na serra de San Gabriel. Segundo a oficina do censo dos Estados Unidos a cidade ten unha área total de 60 km², dos cales un 99% é terra e un 0.68% é auga.

Situada a 16 quilómetros ao nordés do centro dos Ánxeles, Pasadena está rodeada por 12 comunidades: Glendale, Highland Park, Eagle Rock, South Pasadena, San Marino, Temple City, San Gabriel, Arcadia, Sierra Madre, La Cañada Flintridge e Altadena. As comunidades de Eagle Rock, Highland Park e Garvanza están incorporadas dentro da cidade dos Ánxeles e Altadena é unha parte non incorporada do condado dos Ánxeles.

Notas
-----

1. ↑  "Pasadena (city) QuickFacts". United States Census Bureau. Arquivado dende o orixinal o 18 de agosto de 2012. Consultado o 5 de outubro de 2018.
2. 1 2 3  "Pasadena Facts and Statistics". *City of Pasadena*. 2015-08-12. Archived from the original on 12 de agosto de 2015. Consultado o 2019-02-01.
3. ↑  Pomeroy, Elizabeth (2007). *Pasadena: A Natural History*. ISBN 9780738555676
4. ↑  "Tribal home of the Gabrieleno/Tongva Nation". *web.archive.org*. 2001-09-23. Archived from the original on 23 de setembro de 2001. Consultado o 2019-02-01.
5. ↑  "Early Views of Pasadena". *waterandpower.org*. Arquivado dende o orixinal o 06 de agosto de 2022. Consultado o 2019-02-01.
6. ↑  "First Freeway in the Western United States". *www.laalmanac.com*. Consultado o 2019-02-02.
7. ↑  Thomas D. Carpenter, Pasadena: Resort Hotels and Paradise, March Sheldon Publishing (Azusa, California), 1984, pp. 147-169
8. ↑  "History and Heritage | The American Academy of Dramatic Arts". *www.aada.edu*. Consultado o 2019-02-02.
9. ↑  "The ocassional timeline". *Pasadena Doo Dah Parade* (en inglés). 2012-10-26. Consultado o 2019-02-03.
10. ↑  "2010 Census U.S. Gazetteer Files – Places – California". *United States Census Bureau*. Consultado o 2019-2-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q485176
* WorldCat
* VIAF: 157889787
* BNF: 13508882r
* EBID: ID
* GEC: 0049248
* GeoNames: 5381396
* GND: 4205363-8
* GNIS: 1664804
* Google Maps: 372462957383225162
* LCCN: n79027009
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge1031900
* OSM: 3529725
* TGN: 7014389

 |

| * v
* c
* e
Cidades e localidades do condado dos Ánxeles |
| --- |
| Sede do condado: **Os Ánxeles** |
| Cidades | 
* Agoura Hills
* Alhambra
* Os Ánxeles
* Arcadia
* Artesia
* Avalon
* Azusa
* Baldwin Park
* Bell
* Bell Gardens
* Bellflower
* Beverly Hills
* Bradbury
* Burbank
* Calabasas
* Carson
* Cerritos
* Claremont
* Commerce
* Compton
* Covina
* Cudahy
* Culver City
* Diamond Bar
* Downey
* Duarte
* El Monte
* El Segundo
* Gardena
* Glendale
* Glendora
* Hawaiian Gardens
* Hawthorne
* Hermosa Beach
* Hidden Hills
* Huntington Park
* Industry
* Inglewood
* Irwindale
* La Cañada Flintridge
* La Habra Heights
* La Mirada
* La Puente
* La Verne
* Lakewood
* Lancaster
* Lawndale
* Lomita
* Long Beach
* Lynwood
* Malibú
* Manhattan Beach
* Maywood
* Monrovia
* Montebello
* Monterey Park
* Norwalk
* Palmdale
* Palos Verdes Estates
* Paramount
* Pasadena
* Pico Rivera
* Pomona
* Rancho Palos Verdes
* Redondo Beach
* Rolling Hills
* Rolling Hills Estates
* Rosemead
* San Dimas
* San Fernando
* San Gabriel
* San Marino
* Santa Clarita
* Santa Fe Springs
* Santa Monica
* Sierra Madre
* Signal Hill
* South El Monte
* South Gate
* South Pasadena
* Temple City
* Torrance
* Vernon
* Walnut
* West Covina
* West Hollywood
* Westlake Village
* Whittier

 |  |
| Lugares designados polo censo | 
* Acton
* Agua Dulce
* Alondra Park
* Altadena
* Avocado Heights
* Castaic
* Charter Oak
* Citrus
* Del Aire
* Desert View Highlands
* East Los Angeles
* East Pasadena
* East Rancho Dominguez
* East San Gabriel
* East Whittier
* Elizabeth Lake
* Florence-Graham
* Green Valley
* Hacienda Heights
* Hasley Canyon
* La Crescenta-Montrose
* Ladera Heights
* Lake Hughes
* Lake Los Angeles
* Lennox
* Leona Valley
* Littlerock
* Marina del Rey
* Mayflower Village
* North El Monte
* Quartz Hill
* Rose Hills
* Rowland Heights
* San Pasqual
* South Monrovia Island
* South San Gabriel
* South San Jose Hills
* South Whittier
* Stevenson Ranch
* Sun Village
* Topanga
* Val Verde
* Valinda
* View Park-Windsor Hills
* Vincent
* Walnut Park
* West Athens
* West Carson
* West Puente Valley
* West Rancho Dominguez
* West Whittier-Los Nietos
* Westmont
* Willowbrook

 |
| Localidades sen incorporar | 
* Agoura
* Alla
* Alpine
* Alsace
* Altacanyada
* Andrade Corner
* Antelope Acres
* Antelope Center
* Athens
* Aurant
* Bassett
* Big Pines
* Boiling Point
* Castaic Junction
* City Terrace
* Cornell
* Del Sur
* Del Valle
* Firestone Park
* Florence
* Gorman
* Hillgrove
* Hi Vista
* Indian Springs
* Juniper Hills
* Kagel Canyon
* Kinneloa Mesa
* Largo Vista
* Llano
* Malibu Vista
* Monte Nido
* Neenach
* Ninetynine Oaks
* Pearblossom
* Rancho Dominguez
* Red Box
* Sand Canyon
* Sandberg
* Seminole Hot Springs
* Three Points
* Two Harbors
* Universal City
* Valyermo

 |
| Vilas pantasma | 
* Achois
* Acuragna
* Ahapchingas
* Alpine
* Alyeupkigna
* Awigna
* Azucsagna
* Bairdstown
* Bartolo
* Cahuenga
* Chandler
* Chokishgna
* Chowigna
* Clayton
* Cow Springs
* Cucamonga
* Desert Relief
* Eldoradoville
* Evergreen
* Falling Springs
* Fort Tejon
* Gaspur
* Guirardo
* Hahamongna
* Harasgna
* Holland Summit
* Hollands
* Holton
* Honmoyausha
* Houtgna
* Hyperion
* Isanthcogna
* Juyubit
* King's Station
* Kowanga
* Las Tunas
* Lyons Station
* Machado
* Malibu Mar Vista
* Maugna
* Mentryville
* Motordrome
* Mud Spring
* Nacaugna
* Oberg
* Okowvinjha
* Palisades Del Rey
* Pasinogna
* Petroleopolis
* Pimocagna
* Pubugna
* Quapa
* Savannah
* Saway-yanga
* Sibagna
* Sisitcanogna
* Soledad Sulphur Springs
* Sonagna
* Suangna
* Takuyumam
* Toviseanga
* Toybipet
* Tuyunga
* Virgenes
* Wahoo
* Walton Place
* Widow Smith's Station
* Wilsona

 |

| * v
* c
* e
 Cidades con máis de 100.000 habitantes en California  |
| --- |
| Os Ánxeles • San Diego • San Jose • San Francisco • Fresno • Sacramento • Long Beach • Oakland • Bakersfield • Anaheim • Santa Ana • Riverside • Stockton • Chula Vista • Fremont • Irvine • San Bernardino • Modesto • Oxnard • Fontana • Moreno Valley • Glendale • Huntington Beach • Santa Clarita • Garden Grove • Santa Rosa • Oceanside • Rancho Cucamonga • Ontario • Lancaster • Elk Grove • Palmdale • Corona • Salinas • Pomona • Torrance • Hayward • Escondido • Sunnyvale • Pasadena • Fullerton • Orange • Thousand Oaks • Visalia • Simi Valley • Concord • Roseville • Santa Clara • Vallejo • Victorville • El Monte • Berkeley • Downey • Costa Mesa • Inglewood • Ventura • West Covina • Norwalk • Carlsbad • Fairfield • Richmond • Murrieta • Burbank • Antioch • Daly City • Temecula | Selo de Alabama |