recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Os Fomoré, cadro de John Duncan (1912).

|  |
| --- |
| Series de |
| Mitoloxía celta |
|  |
| * Politeísmo
* Deidades
 |
| 
Mitoloxía gaélica |
| * Irlandesa
* Escocesa
* Hébridas
* *Tuatha Dé Danann*
* *Ciclo mitolóxico*
* *Ciclo do Ulster*
* *Ciclo feniano*
 |
| 
Mitoloxía britónica |
| * Britana
* Galesa
* Bretoa
* Relixión da Idade de Ferro británica
* *Llyfr Du Caerfyrddin*
* *Libro Vermello de Hergest*
* *Mabinogion*
* *Libro Branco de Rhydderch*
* *Libro de Taliesin*
* *Dafydd ap Gwilym*
* *Tríades da Illa de Bretaña*
 |
| 
Relixión |
| * Druídas
* Bardos
* Vates
 |
| 
Festivais |
| * Samaín
* Calan Gaeaf
* Imbolc
* Gŵyl Fair
* Beltane
* Calan Mai
* Lughnasadh
* Calan Awst
 |
| * Categoría
 |
| * v
* c
* e
 |

Os **Fomoré**, **Fomorianos** ou **Fomoireos**, eran, na mitoloxía de Irlanda, os deuses da morte, do mal e da noite, aberracións infernais que tiñan variadas formas: algúns cun ollo, un pé e unha man; outros tiñan cacholas de animais, xeralmente de cabra, aínda que outros non, coma Elatha, que era loiro e fermoso.

Eran malévolas divindades humanizadas do Ciclo Mitolóxico de Irlanda, coñecidas principalmente pola súa aparición no *Leabhar Gabhála* (*libro das invasións de Irlanda*) e o *Cath Mag Tuired* (*a segunda batalla de Mag Tuired*). Os monxes escribas medievais representáronos como demos aínda que os críticos literarios afirman que se tratan de divindades personificadas, e como se trata de textos extraídos da tradición oral irlandesa na Idade media polos monxes cristiáns, estes representáronos como piratas ou demos. Así aparecen como horribles e monstruosos no *Leabhar*, cun corpo xigantesco pero cun só ollo ou pé, aínda que non figuran como un dos pobos colonizadores de Irlanda (*Cesair*, *Partholonianos*, *Nemedianos*, *Fir Bolg*, *Tuatha Dé Danann* e *Milesianos*) estiveron atacando aos *Nemedianos* e aos *Fir Bolg* ata seren derrotados polos *Tuatha*.

Os Fomorianos non vivían en Irlanda, adoitábana atacar desde a súa illa de Tory Island, sita no condado de Donegal, desde esta fortaleza atacaban as costas das illas veciñas esixindo enormes impostos aos pobos que derrotaban, derrotaron aos Nemedianos na batalla de Cnámross, polo que os humillaron aínda máis con impostos moi altos polo que os Nemedianos se rebelaron contra deles e destruíronlles a fortaleza de Tory Island. A pesar diso seguiron existindo e molestando os seus veciños chegando incluso a sobrevivir aos Nemedianos, que foron derrotados e expulsados de Irlanda polos *Tuatha*. No texto de *Cath Maige Tuired* dáselle maior énfase ao carácter divino dos Fomoré e mesmo se describen os intercambios comerciais e políticos a través de matrimonios concertados entre os fomorianos e os *Tuatha Dé Danann*, por iso o deus Lugh era neto dun fomoriano, Balor o do ollo maldito, ao que matan en combate e tras esta batalla os Fomorianos son expulsados para sempre destas terras.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1160687
* EBID: ID

 |
O **Lockheed L-1011 Tristar**, comunmente coecido como o **L-1011** ou **TriStar**, é un trirreactor de pasaxeiros de fuselaxe ancha e alcance medio-longo. Foi o terceiro avión de fuselaxe ancha de pasaxe en entrar en servizo comercial, despois do Boeing 747 e do McDonnell Douglas DC-10. O avión ten capacidade para máis de 400 pasaxeiros e un alcance dunhas 4.000 millas náuticas (7.410 km). A súa configuración con tres motores coloca un Rolls-Royce RB211 baixo cada á, e un terceiro montado no centro cunha entrada de aire en forma de S incrustada na cola e na parte superior da fuselaxe. O aparello ten capacidade de aterraxe automática, un sistema de descenso automatizado, e dispón de cociña e salón na cuberta inferior.

O L-1011 TriStar fabricouse con dúas lonxitudes de fuselaxe. O L-1011-1 orixinal voou por vez primeira en novembro de 1970, e entrou en servizo con Eastern Air Lines en 1972. O máis curto de longo alcance L-1011-500 realizou o seu primeiro voo en 1978, entrando en servizo con British Airways un ano despois. O TriStar coa lonxitude orixinal tamén foi fabricado cun maior peso bruto como o L-1011-100, cun motor máis potente como o L-1011-200, e posteriormente cun novo motor como o L-1011-250. Realizáronse conversións unha vez rematada a produción do L-1011-1 con maiores pesos na engalaxe, entre os que estaban os L-1011-50 e L-1011-150.

Entre 1968 e 1984 Lockheed fabricou un total de 250 TriStars. As vendas do avión víronse obstaculizadas por dous anos de atrasos debido a problemas financeiros e desenvolvemento en Rolls-Royce, o único fabricante de motores para o aparello. Cando a fabricación rematou, Lockheed retirouse do negocio dos avións comerciais debido a que as vendas non alanzaron os seus obxectivos.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lockheed L-1011 TriStar Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q852
* EBID: ID
* GND: 4310401-0
* LCCN: sh85137925

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre aviación é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Coordenadas: 36°26′37″N 5°18′26″O﻿ / ﻿36.44361, -5.30722

Cidade romana de Lacipo.
A **cidade romana de Lacipo**, situada no concello de Casares (na provincia de Málaga, España), na zona coñecida como El Torreón, é practicamente unha atalaia sobre unha vía de penetración importante, desde a costa ao interior, en época romana. A súa situación estratéxica, convértena nun importante enclave de control, que dominaba a vía de penetración do val cara ao interior das actuais provincias de Cádiz e Málaga, e, polo tanto, ao controlar as zonas altas, dominaba tamén boa parte destas dúas provincias.

As primeiras referencias a Lacipo documéntanse a través dos escritos dos xeógrafos grecolatinos, e Plinio o Vello e Pomponio Mela fan corresponder Lacipo ó Convento Xurídico Gaditano, como cidade tributaria.

Escavacións arqueolóxicas
-------------------------

En 1975 e 1976, Lacipo foi obxecto de escavaciones arqueolóxicas que demostraron a existencia dun recinto amurallado, en cuxo interior se localizaron restos de diversas estancias que parecen estar en función da muralla, encostadas ou xustapostas unhas a outras, sen que se evidencie un trazado ortogonal; constatouse a existencia de dous alxibes, o que demostra a carencia de auga nesta zona. Así mesmo, acháronse os restos dun grande edificio de carácter público, e púidose constatar un nivel de enterramento hispano-visigodo.

Ademais, atopáronse numerosos materiais, hoxe depositado no Museo Arqueolóxico Provincial de Málaga. Os resultados das investigacións arqueolóxicas permiten concluír que é un recinto colectivo de marcado carácter militar, cuxa cronoloxía se establecería entre os séculos I a. C. ao século I, podéndose prolongar ata o século II, asentándose a necrópole hispano-visigoda unha vez que as edificacións estaban en desuso.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial na web do concello de Casares *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5968701
* DARE: 22424

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lisístrata (homónimos).
*Lisístrata* no 2008
***Lisístrata*** (en grego Λυσιστράτη) é unha comedia teatral escrita polo dramaturgo da Grecia clásica Aristófanes.

Ademais do seu valor literario, a obra ten un grande interese histórico, xa que grazas a elas pódese coñecer a vida cotiá dos atenienses. O autor protestou con frecuencia contra a guerra do Peloponeso. En *Lisístrata*, *Os acarnienses* e *A paz* defendeu as solucións pacíficas contra os demagogos que impulsaban ó pobo á guerra.

Argumento
---------

Lisístrata (cuxo nome significa "a que disolve os exércitos"), é a muller dun soldado ateniense, que cansa das continuas guerras entre Atenas, Esparta e outras *polis* gregas, reúne ás mulleres de ámbolos dous bandos e proponlles iniciar unha folga de tipo sexual. A idea non gusta en principio, pero logra convencer a tódalas mulleres da Polis para que non copulen cos seus esposos ata que se chegue a un acordo de paz. Ó final da obra, os homes, faltos de sexo, deciden deixar de loitar, firman a paz e poñen fin á folga de pernas cruzadas das súas mulleres.

Personaxes
----------

* Mulleres: Lisístrata; Cleónica (Kalonike); Mirrina; Lampitó; Coro de vellas; outras.
* Coro de vellos.
* Conselleiro.
* Cinesias.
* Neno de Cinesias.
* Heraldo Espartano.
* Prítanis.
* Espartano.
* Ateniense.

Repercusión
-----------

Lisístrata converteuse nun símbolo do esforzo organizado e pacífico en favor da paz. É por isto que se usou o nome para o *Lysistrata project* (Proxecto Lisístrata), un acto teatral levado a cabo o luns 3 de marzo de 2003 de maneira simultánea en máis de 42 países a favor da paz. Ese día miles de persoas participaron en aproximadamente 700 lecturas dramatizadas da obra, que se realizaron a beneficio de organizacións sen ánimo de lucro que traballan pola paz e que ofrecen axuda humanitaria.

Foi adaptada a cómic en 1987 por Ralf König baixo o título de *Lysistrata*, e levada ó cine en 2002 por Francesc Bellmunt baixo o título de *Lisístrata*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Comedias de Aristófanes *(en castelán)*
* Fragmento de *Lisístrata*, con ilustracións de Aubrey Beardsley *(en castelán)*
* *Lisístrata* no Proxecto Gutenberg *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Comedias de Aristófanes |
| --- |
| 
*Os acarnienses* (-425) • 
*Os cabaleiros* (-424) • 
*Nubes* (-423) •
*As avespas* (-422) •
*A paz* (-421) • 
*As aves* (-414) • 
*Lisístrata* (-411) • 
*As tesmoforias* (-411) •
*As ras* (-405) • 
*Asemblearias* (-392) • 
*Pluto* (-388)
 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lemosín (homónimos).
Parte anterior dunha vaca lemosina, nunha feira de gando en Dunblane.
A **lemosina** é unha raza de vacún orixinaria da rexión francesa do Lemosín. Está especializada na produción de carne. En Galiza é frecuente coñecela co nome de *limusina*.

Características
---------------

A simple vista resulta complicado diferenciar unha vaca lemosina dunha rubia galega, articularmente nas femias. Son vacas de tamaño medio, un pouco maiores cás rubias, de cor rubio, agás ao redor dos ollos e do fociño e na punta do rabo, onde clarean algo. As femias adultas pesan sobre 650 kg mentres os touros se achegan aos 1.000 kg. 

Está afeita a pasto mediocre, propio de solos ácidos e graníticos e soporta ben a altitude (ao redor dos 1.000 m).

Historia
--------

Becerra lemosina en Corrèze
Non é necesario remontarse ás pinturas rupestres das covas de Lascaux, próximas ao Lemosín, para demostrar a presenza de bóvidos na rexión. As primeiras referencias desta raza rubia no século XVIII cando se empregaban como animal de tiro para o transporte de mercadorías entre París e Bordeos. O libro de rexistro da raza abriuse o 18 de novembro de 1886.

O primeiro obxectivo da mellora xenética foi aumentarlle o tamaño, sen moito éxito, e a raza entra en decadencia a mediados do século XX. Porén, nos anos 60 redescúbrese o seu potencial como vaca produtora de carne, o que fai aumentar o número de cabezas. Actualmente, en Francia hai 900.000 cabezas de lemosina, e é a segunda vaca en produción de carne por detrás da charolesa e por diante da rubia aquitana. Está amplamente distribuída por Francia, pero tamén está presnte en 70 países de todas as latitudes, e fundamentalmente na Arxentina, os Estados Unidos, Gran Bretaña e Australia. En 1973 creouse unha asociación internacional de promoción da raza lemosina, o *International Limousin Council*.

Rendibilidade
-------------

Ademais de ser unha boa vaca de carne, ten unha gran fertilidade e lonxevidade, co que a súa produción de becerros é longa no tempo. A carne é fina e tenra, e aproveitábel a distintas idades dos becerros, o que lles permite aos gandeiros un maior control dos rendementos da explotación.

Véxase tamén
------------

* Razas de vacún

### Ligazóns externas

* Web dos criadores de lemosina franceses
* O International Limousin Coucil

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q586876
* BRE: 2144964
* EBID: ID
* MAG: 2910904070

 |
A **fosfolipase A1 da membrana externa** (OMPLA, do inglés *outer membrane phospholipase A1*) é un encima da membrana bacteriana externa do tipo das acil hidrolases cun amplo rango de especificidade de substratos (EC 3.1.1.32.). Propúxose que a Ser164 é o centro do sitio activo desta proteína (UniProt P0A921) 

Esta fosfolipase integral de membrana atopouse en moitas bacterias gramnegativas, aínda que a súa función foi máis estudada en *Escherichia coli*, onde participa na secreción de bacteriocinas e ten un amplo espectro de substratos, especialmente fosfatidilcolina sobre a que realiza actividades de fosfolipase A1 e A2, liberando ácidos graxos e lisofosfolipidos. A liberación de baceriocinas desencadéase por acción dunha proteína lítica chamada proteína liberadora de bacteriocina (BRP), seguido dunha acumulación dependente de fosfolipase de lisofosfolípidos e ácidos graxos na membrana externa. Os produtos de reacción potencian a permeabilidade da membrana externa, o que permite a secreción semiespecífica das bacteriocinas. Outra función especulativa da OMPLA está relacionada coa tolerancia a solventes orgánicos da bacteria.

Estruturalmente consiste nun barril beta de 12 febras antiparalelas cun lado convexo e outro plano. Os residuos do sitio activo están expostos ao exteior da cara plana do barril beta. A actividade do encima está regulada por dimerizción reversible. As interaccións do dímero ocorren exclusivamente nas partes incrustadas na membrana do lado plano do barril beta, e os residuos polares incrustados nun ambiente apolar constitúen as interaccións fundamentais. Os residuos de Ser e His do sitio activo están localizados no exterior do barril beta, no lado da capa externa da bicapa lipídica da membrana externa. Esta localización indica que en condicións normais o substrato e o sito activo están fisicamente separados, xa que os fosfolípidos de *E. coli* están situados exclusivamente na capa interna da bicapa da membrana externa.

Notas
-----

1. ↑  Horrevoets, A. J.; Verheij, H. M.; De Haas, G. H. (1991). "Inactivation of Escherichia coli outer-membrane phospholipase a by the affinity label hexadecanesulfonyl fluoride. Evidence for an active-site serine". *European journal of biochemistry / FEBS* **198** (1): 247–253. PMID 2040286. doi:10.1111/j.1432-1033.1991.tb16008.x.
2. ↑  Snijder, H. J.; Timmins, P. A.; Kalk, K. H.; Dijkstra, B. W. (2003). "Detergent organisation in crystals of monomeric outer membrane phospholipase A". *Journal of structural biology* **141** (2): 122–131. PMID 12615538. doi:10.1016/S1047-8477(02)00579-8.
3. ↑  *IPR003187*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7112028
* MAG: 2778221426

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* EC: 3.1.1.32
* Pfam: PF02253

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: King Kong (homónimos).

***King Kong*** é un filme estadounidense de aventuras de 1933 que trata sobre a aparición dun simio xigante nunha illa perdida. En certa medida o filme é debedor da situación económica e social xerada polo crac da Bolsa en outubro de 1929.

Foi emitido na TVG o 2 de febreiro de 2013.

Resumo
------

Un equipo de cinema levanta áncora rumbo a unha illa ignota (Skull Island) na busca dun misterioso ser chamado Kong. Na illa descobren unha civilización perdida que rapta a atractiva Ann Darrow, a actriz protagonista, para ofrecela en sacrificio ritual a Kong, que resulta ser un xigantesco gorila.

Kong adquire unha estraña atracción por Ann e deféndea do ataque de dinosauros e outros animais prehistóricos antes de ser reducido pola expedición. Inmediatamente decidirase transportar o abraiante simio a Nova York, para ser exhibido publicamente. O contacto de King Kong cun mundo que non é o seu e o amor que sente por Ann son o motor de gran parte do filme.

Equipo
------

Dirixido por Merian C. Cooper e Ernest B. Schoedsack, contou coa inestimable colaboración do experto en efectos especiais Willis O'Brien (mestre e precursor de Ray Harryhausen, o "mago" das animacións nas producións da Hammer británica).

O argumento e de Merian C. Cooper e Edgar Wallace e a dirección artística de Carroll Clark, Alfred Herman

A actriz protagonista foi a canadense Fay Wray, quen alcanzou o éxito en 1928 con *The Wedding March*, dirixida polo austríaco Erich von Stroheim.

Remakes
-------

* John Guillermin realizou en 1976 un remake de escaso éxito.
* O cineasta Peter Jackson realizou unha versión de éxito, cun estilo visual moi propio do director e con máis acción e aventuras que a versión de 1933.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 2 de febreiro de 2013. Páxina 52.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* King Kong (Peter Jackson 2005) *(en castelán)*
* King Kong (Merian C. Cooper / Ernest B. Schoedsack. 1933)en www.trendesombras.comArquivado 08 de setembro de 2006 en Wayback Machine. *(en castelán)*
* King Kong (Peter Jackson, 2005)en www.trendesombras.com *(en castelán)*

* Portal:Cine
* Portal:Estados Unidos de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q309048
* WorldCat
* VIAF: 316751625
* AFI: 4005
* Allmovie: v27391
* AlloCiné: 727
* BBC: b0074mrz
* Box Office Mojo: kingkong
* CineRessources: 36414
* EBID: ID
* FAST: 1358961
* FilmAffinity: 802202
* GND: 4536625-1
* IMDb: tt0024216
* LCCN: n95030682
* LUMIERE: 14327
* NKC: unn2006374995
* OFDb: 850
* OMDB: 244
* Rotten Tomatoes: 1011615-king\_kong
* Synchronkartei: 35329
* TESF: king\_kong
* TheNumbers: King-Kong-(1933)
* TMDb: 244
* TVcom: king-kong-1933
* TVGuide: 103228

 |



Arquivado 31 de decembro de 2006 en Wayback Machine.
**Kinga Haudek** (n. Oroszlány, Hungría; 27 de xaneiro de 1986) é unha deseñadora de xoias e ourive húngara, cuxa compañía leva o súa mesmo nome.

Biografía
---------

Trala súa graduación universitaria en Socioloxía en Budapest deixa Hungría, trasládase definitivamente a Santiago de Compostela para estudar Xoiaría Artística na Escola de Arte e Superior de Deseño Mestre Mateo (EASD). En Santiago participa en diferentes proxectos artísticos, creando finalmente a compañía que leva o seu nome.

Os deseños de Kinga Haudek foron premiados co terceiro premio do Concurso de Deseño de Xoias San Eloi do ano 2014. Expuxo a súa obra en diversas salas de Santiago de Compostela.

Xoias
-----

O catálogo de xoias da compañía Kinga Haudek é accesible online desde 2015, con máis de 10 coleccións permanentes. Actualmente ten aberto un taller de deseño en Santiago de Compostela. Está inscrita no Rexistro Xeral de Artesanía da Xunta de Galicia e conta co uso de marca Artesanía de Galicia.

Referencias
-----------

1. ↑  "Estoy enamorada de Galicia y no quiero volver a Hungría*"*. Arquivado dende o orixinal o 07 de agosto de 2018. Consultado o 07 de agosto de 2018.
2. ↑  "Sonia Vizcaíno gana el concurso de diseño de joyas en Allariz". *La Voz de Galicia*.
3. ↑  "Kinga Haudek - Tesouros do Reino de Ningures, exposición Nº 23182".

Ligazóns externas
-----------------

* Sitio web da compañía Kinga Haudek
* Sitio web de Kinga Haudek en Artesanía de Galicia
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: King Kong (homónimos).

***King Kong*** é unha serie de animación xaponesa-norteamericana producida en 1966 por Videocraft nos Estados Unidos e Toei Animation no Xapón, constitúe a primeira serie anime producida no Xapón por unha compañía norteamericana para ser emitido nos Estados Unidos. A serie emitiuna orixinalmente a ABC entre o 10 de setembro de 1966 e o 4 de marzo de 1967, no Xapón emitiuna a canle NET. En Galicia programouna a TVG en 1986 en episodios de sete minutos.

Características
---------------

En 1966 Videocraft obtivo permiso da RKO para adaptar King Kong a serie de animación, os caracteres deseñáronos Jack Davis e Rod Willis. Na serie, o gorila é amigo da familia Bond, cos que vai en varias aventuras, salvado o mundo de monstros, robots, alieníxenas, científicos tolos e outros males.

Fíxose un episodio piloto dunha hora de duración, chamado *King Kong* que posteriormente se dividiu en dous que se emitiron como os capítulos 25 e 26 (*A Friend in Need* e *The Key to the City*), o resto dos capítulos contiñan unha primeira historia de 7 minutos de King Kong, outra historia da mesma duración en clave cómica dun axente secreto de pequeno talle chamado Tom of T.H.U.M.B. (Tiny Human Underground Military Bureau) que con Swinging Jack, o seu compañeiro asiático, tiñan que facer fronte aos malevos do M.A.D. ( "militant, antisocial and darn mean") que queren destruír o mundo e de novo a terceira historia, tamén de 7 minutos, era de King Kong.

O 15 de novembro de 2005 Sony Wonder tirou un DVD en dous volumes titulado *King Kong:The Animated Series* cos primeiros 8 episodios e o episodio piloto en dúas partes.

Notas
-----

1. ↑  "SciFi Japan". Arquivado dende o orixinal o 22 de xullo de 2011. Consultado o 21 de setembro de 2010.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *King Kong* en G25

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1628294
* IMDb: tt0293728
* OFDb: 92323
* TMDb: 15126
* TVcom: king-kong

 |
Leo Bassi no seu espectáculo *La Revelación*, no Teatro Principal de Pontevedra.
**Leo Bassi**, nado en Nova York en 1952, é un actor e cómico italiano.

Traxectoria
-----------

Procede dunha familia italiana e británica dedicada durante seis xeracións á actividade circense. Debutou no circo aos 7 anos. Aos 24 abandonou o espectáculo familiar para desenvolver a súa carreira en solitario como actor cómico, animador e axitador cultural. Caracterizouse por un estilo provocador con críticas á dereita política ou a relixión (especialmente á Igrexa Católica).

Traballou como actor en obras teatrais e películas, como presentador de eventos, e tamén interveu en televisión.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Leo Bassi*** |

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1818510
* WorldCat
* VIAF: 19889711
* Allmovie: p239282
* BNE: XX1499053
* BNF: 141535210
* GEC: 0262223
* IMDb: nm0060280
* ISNI: 0000 0000 0299 0977
* LCCN: n2008014989
* NKC: xx0170329
* Synchronkartei: 75724
* TMDb: 976644

 |
Mapa lingüístico de Australia. As linguas pama-nyunganas están resaltadas coa cor amarela.
As **linguas pama-nyunganas** constitúen a familia lingüística máis espallada de entre as linguas aborixes de Australia con 281 linguas diferentes.

O nome "pama-nyungana" deriva dos nomes de dous subgrupos de linguas moi separadas xeograficamente, as linguas paman do nordeste e as linguas nyunganas do suroeste. As palabras *pama* e *nyunga* significan "home" nas respectivas linguas.

As outras familias de linguas indíxenas de Australia adóitanse clasificar, por exclusión, como linguas non pama-nyunganas, aínda que este non é un termo taxonómico. As linguas pama-nyunganas contan co maior número de linguas debido ao seu amplo espallamento xeográfico e tamén coa maioría da poboación de aborixes australianos. Porén, a meirande parte delas teñen só uns poucos centos de falantes ou menos e están consideradas linguas en perigo de extinción. Algunhas xa pasaron a ser linguas mortas.

Notas
-----

1. ↑  Definición de pama-nyungana no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
2. ↑  Frawley, William J. *International Encyclopedia of Linguistics*. p. 232.
3. ↑  "Pama-nyungan". Arquivado dende o orixinal o 22 de decembro de 2015. Consultado o 13 de decembro de 2015.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Linguas aborixes de Australia
* Lista de linguas aborixes de Australia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q33942
* BRE: 2701218
* EBID: ID
* GND: 4511931-4
* WALS: pamanyungan

 |
As **leis ponderais** son o resultado dunha serie de experimentos levados a cabo por unha serie de científicos a finais do século XVIII e principios do XIX. Estas leis reciben o nome de *leis ponderais* debido a que a propiedade da materia que se medía era o *peso*; é dicir, medíase o peso dos reactivos e os produtos dunha reacción química.

Lei da conservación da masa
---------------------------

*Artigo principal**:* Lei da conservación da masa.
Esta primeira lei, enunciada por Antoine Lavoisier no 1789, limítase a establecer que 

> 
> 
> en toda reacción química a suma das masas dos reactivos é igual á suma das masas dos produtos.
> 
>

Lei das proporcións definidas
-----------------------------

Esta segunda lei, establecida por Louis Proust no 1799 di que

> 
> 
> cando dous ou máis elementos químicos se combinan entre si para formar un determinado composto, fano sempre nunha proporción ponderal fixa, independentemente de como se obteña dito composto.
> 
> 

Por exemplo, o xofre e mailo azucre son dous elementos constituíntes do composto denominado ácido sulfúrico, e cúmprese que, independentemente do método de obtención de dito ácido, por cada gramo de azucre hai sempre dous gramos de osíxeno (falamos de compostos puros).

Lei das proporcións múltiplas
-----------------------------

Esta terceira lei, menos coñecida, que foi enunciada por John Dalton antes de propor a súa teoría atómica, establece que

> 
> 
> cando dous elementos reaccionan entre si para dar lugar a máis dun composto, as diferentes cantidades dun deles que reaccionan cunha cantidade fixa do outro, fano nunha relación de números enteiros e sinxelos.
> 
> 

Por exemplo, cando se combinan carbono e máis osíxeno para dar dous óxidos distintos. Nun caso, a formación de CO, 20 gramos de osíxeno requiren 15 gramos de carbono; noutro, a formación de CO2, é necesaria dobre masa de osíxeno para a mesma masa de carbono, 15 gramos. A relación entre as masas de osíxeno é un número sinxelo: 2.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Teoría atómica de Dalton
Escultura de Brunelleschi
**Filippo Brunelleschi**, nado no 1377 e finado o 15 de abril de 1446, foi un grande arquitecto florentino do Renacemento italiano.

Traxectoria
-----------

Participou no concurso que se realizou en 1401 para elixir a segunda porta de bronce do baptisterio de Florencia, realizando unha composición no relevo que demostraba unha preocupación polo fondo humano da obra representada. Negouse a colaborar con Lorenzo Ghiberti, os dous foran gañadores *ex-aequo*, na realización conxunta da porta e marchou cara Roma e co seu amigo Donatello entrou en contacto cos monumentos antigos que virou cara a arquitectura.

De volta a Florencia realizou a súa primeira grande obra, a cúpula da catedral de Florencia o que lle supuxo a resolución de complexos problemas técnicos e se converteu nun símbolo da primacía da cidade e o seu entronque histórico coa antiga Roma. No Hospicio florentino, obra de 1419, Brunelleschi domina xa as proporcións o que caracterizara a súa obra fronte a infinitude gótica. Na capella Pazzi acada un punto culminante no ritmo medido e contrastado dos elementos arquitectónicos resaltados en pedra gris sobre o muro branco. Brunelleschi foi o que estableceu os novos canóns clásicos de ritmos serenos, xeometría clara e simetría, nese novo canon vai ter unha importancia fundamental o seu descubrimento dos principios da perspectiva, isto é o modo de representar o espazo de tres dimensións sobre unha superficie plana dende un só punto de vista.

Na súa arquitectura Brunelleschi vai aplicar a perspectiva como método para analizar o espazo e estes principios seguiron a se utilizaren na arte occidental ata a chegada do cubismo.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Filippo Brunelleschi Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q174330
* WorldCat
* VIAF: 39650057
* AGORHA: 130391
* BAV: ADV10204972
* BIBSYS: 90361311
* BLBNB: 000622133
* BMT: 21167
* BNE: XX1113393
* BNF: 11935054m
* BRE: 1885274
* Bridgeman: 16761
* CERL: cnp00394349
* CiNii: DA03269545
* DBI: ID
* DeutscheBio: 118516086
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 32694
* GEC: 0012561
* GND: 118516086
* ICCU: CFIV098572
* ISNI: 0000 0001 2129 1992
* KulturNav: ID
* LCCN: n79029808
* NDL: 00512279
* NKC: jn20010601129
* NNDB: 000084423
* NTA: 069037248
* OL: OL1299985A
* Orthodox Encyclopedia: 153479
* RKD: 13523
* SELIBR: 179443
* SNAC: w6n66j5x
* SUDOC: 027272885
* Treccani: filippo-brunelleschi
* ULAN: 500018169

 |
Fotografía do 1931 de catro xeracións de nais e fillas.
Betty Ford xunto á súa filla, Susan Ford.
Unha **filla** é unha criatura humana de sexo feminino descendente dun proxenitor. A contraparte masculina é o fillo.

O termo filla vén ás veces especificado, no sentido que a palabra fillos tende a ser xeneralizado, en canto pode englobar o significado feminino de filla e así pois, sobre todo na linguaxe familiar, pódense atopar locucións do tipo "teño dúas fillas e un home" en lugar de "teño dúas fillas e un fillo".

Ás veces o termo filla pode ser usado como epíteto afectuoso por parte dunha persoa anciá ou digna de reverencia ou consideración para dirixirse a unha moza ou unha nova, pero tamén a unha muller adulta, en expresións de afecto e tamén de compaixón.

A filla na sociedade
--------------------

Nas sociedades patriarcais, as fillas teñen dereitos familiares diferentes ou menores con respecto aos fillos. Nalgunhas sociedades é tamén costume que unha filla sexa «vendida» a un marido, que paga un denominado prezo pola esposa.

Exemplos de uso común da palabra *filla*
----------------------------------------

* *As fillas de* *Eva* - as mulleres
* *Fillas de María* - mulleres pertencentes a diversas asociacións relixiosas
* *Fillas da noite* - as sombras
* *A* *violencia* *é filla* do *odio*
* *A* *soberbia* é filla da *ignorancia*

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Muller
* Moza
* Femia
* Familia
* Nena

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q308194
* AAT: 300154348
* BNCF: 16766
* GND: 4060290-4
* JSTOR: daughters
* LCCN: sh85035899
* MAG: 2779033419

 |
**Julio Lois Meijomil**, nado en Agrosagro (Carboentes, Rodeiro) en 1911 e finado na Latiza (Álceme) en 1980, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Escola da Latiza.
Estudou no Seminario Menor de Lugo. Despois pasou a Escola Normal de Pontevedra, onde acadou o título de mestre en 1933, e foi destinado á escola de San Xoán de Camba. De ideoloxía republicana, co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi depurado. Foi suspendido de emprego e soldo durante 13 meses. Reingresou no maxisterio pero foi trasladado a Fozara. En 1946 pasou a Sabadelle, onde permaneceu até 1950. A partir dese ano exerceu como mestre na escola da Latiza (Álceme) onde se xubilou en 1969. Foi correspondente de *El Pueblo Gallego* en Rodeiro. Cara 1967 participou no programa Misión Rescate de Radio Nacional de España-TVE, e comezou a recoller restos arqueolóxicos. Nos anos setenta foi xuíz de paz de Rodeiro e nas primeiras elección democráticas intentou encabezar a candidatura da UCD en Rodeiro, aínda que sen éxito.

Vida persoal
------------

Casou con Amadora Calviño Calvo e foi pai de Rubén Víctor (1935-2020), Carlos Mario (1936-2012) e José Luís Lois Calviño (1940).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* O mestre Julio Lois de Latiza
* Julio Lois recupera a súa aula da Latiza
* 

* Julio Lois Meijomil na páxina web *Nomes e Voces*.
**František Palacký**, nado en Hodslavice (Moravia) o 14 de xuño de 1798 e finado en Praga o 26 de maio de 1876, foi un historiador e político checo.

Traxectoria
-----------

Descendente dunha familia husita que mantivera secretamente as súas crenzas protestantes durante o período de persecución relixiosa, František Palacký estudou dende 1812 no Liceo Luterano de Bratislava, alí coñeceu ao filólogo Jozef Šafárik quen lle transmitiu o amor polas linguas eslavas.

En 1823, Palacký, estableceuse en Praga, a súa amizade con Josef Dobrovský permitiulle entrar en contacto co conde Sternberg, fundador da Sociedade do Museo Bohemio e cando en 1825 saíu o seu xornal, *Časopis českého musea* Palacký converteuse no seu editor, ao primeiro o xornal publicábase en checo e alemán, máis adiante só sairía en checo para converterse no máis importante órgano literario de Bohemia.

A obra capital de Palacký foi a monumental *Geschichte von Böhmen*, a historia de Bohemia ata 1526 cando deixou de ser un estado independente, publicouna en cinco volumes entre 1836 e 1867 e tivo que percorrer os arquivos locais de Bohemia e as bibliotecas das principais cidades europeas, a obra converteuse nun clásico da historiografía checa, publicada orixinalmente en alemán ao pouco tempo saíu traducida ao checo. En 1848 cando se eliminou a policía encargada da censura, Palacký publicou unha nova versión das obras xa publicadas coa versión orixinal antes de ser revisada polos censores que consideraban parte dos seus estamentos críticos coa actuación da Igrexa católica.

Tras a revolución de 1848 Palacký entrou no Reichstag no outono dese ano, foi membro do Congreso Eslavo de Praga, politicamente era partidario dun imperio austríaco forte que debía consistir nunha federación de xermanos do sur e estados eslavos, permitindo a conservación dos dereitos de cada pobo, esta teoría coñeceuse como austroeslavismo e chegóuselle mesmo a ofrecer un ministerio no equipo de Franz von Pillersdorf pero o triunfo do partido reaccionario en 1852 supuxo a súa retirada da política. Volveu como membro vitalicio do senado en 1861 e como membro do Landtag de Bohemia onde se converteu no líder do Partido Nacional Checo que propuña o establecemento dun reino checo que abranguese Bohemia, Moravia e Silesia.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***František Palacký Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q159642
* WorldCat
* VIAF: 61602031
* BAV: ADV11013825
* BIBSYS: 90607718
* BNF: 12250017j
* BRE: 2703823
* CERL: cnp00400345
* CiNii: DA06855329
* DeutscheBio: 118789260
* EBID: ID
* FAST: 17544
* GEC: 0048412
* GND: 118789260
* ISNI: 0000 0001 0907 2324
* LCCN: n50051773
* NKC: jk01091537
* NLA: 35759748
* NLG: 146793
* NTA: 068382642
* OEBL: ID
* OL: OL4495277A
* openMLOL: 311454
* SELIBR: 82312
* SUDOC: 029404487

 |
Glicerofosfocolina.  
Número CAS: 28319-77-9.   
Nome IUPAC: [(2*R*)-2,3-dihidroxipropil] 2-trimetilazaniumiletil fosfato.
A **glicerofosfocolina** tamén chamada **L-alfa glicerilfosforilcolina** (**alfa GPC**), **glicerilfosforilcolina**, **glicerofosforilcolina** ou **alfoscerato de colina** é un composto natural de colina que se pode atopar no cerebro e no leite. É tamén un precursor da acetilcolina parasimpaticomimético  que pode ter un potencial para o tratamento da enfermidade de Alzheimer e un uso como suplemento dietético nootrópico que potencia a memoria e a cognición.

A alfa GPC pode obterse da lecitina de soia purificada. Deriva da 2-lisofosfatidilcolina por hidrólise do ácido graxo catalizado por unha lisofosfolipase :

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | + H2O   |  |  +  |  |
| **2-lisofosfatidilcolina** |   | **Ácido graxo** |   | **α-glicerofosforilcolina** |
| ***Lisofosfolipase*** – **EC 3.1.1.5** |

A alfa GPC libera rapidamente colina no cerebro a través da barreira hematoencefálica e é un precursor biosintético do neurotransmisor acetilcolina.

En diversos estudos investigouse a súa eficacia para corrixir trastornos cognitivos causados por accidentes cerebrovasculares ou a enfermidade de Alzheimer. Un ensaio feito en Italia con 2.044 pacientes cun accidente cerebrovascular recente aos que se lle subministrou doses de 1.000 mg/día durante 28 días e 400 mg tres veces diarias nos seguintes cinco meses, confirmou o papel terapéutico estatisticamente significativo da alfa GPC para a recuperación cognitiva.

As doses comúns son 300-1.200 mg díarios.

Notas
-----

1. ↑  CHEBI L-alpha-glycerophosphocholine
2. ↑  ChemSpider L-alpha-Glycerylphosphorylcholine Arquivado 15 de marzo de 2013 en Wayback Machine.
3. ↑  PubChem compound Glycerylphosphoylcholine
4. ↑  De Jesus Moreno Moreno M (2003). "Cognitive improvement in mild to moderate Alzheimer's dementia after treatment with the acetylcholine precursor choline alfoscerate: a multicenter, double-blind, randomized, placebo-controlled trial". *Clin Ther* **25** (1): 178–93. PMID 12637119. doi:10.1016/S0149-2918(03)90023-3.
5. ↑  Parnetti, Lucilla; et al. (2007). "Cholinergic precursors in the treatment of cognitive impairment of vascular origin: Ineffective approaches or need for re-evaluation?". *Journal of the Neurological Sciences* **257** (1–2): 264–9. PMID 17331541. doi:10.1016/j.jns.2007.01.043.
6. ↑  Barbagallo Sangiorgi G, et al. "Alpha-Glycerophosphocholine in the mental recovery of cerebral ischemic attacks." An Italian multicenter clinical trial. Ann NY Acad Sci 1994; 717:253-69.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q28529699
* MAG: 2780482623

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* ATC: N07AX02
* CAS: 28319-77-9
* ChEBI: 16870
* ChemSpider: 571409
* DrugBank: 04660
* ECHA: 100.044.496
* IEDB: 227710
* KEGG: C00670
* MeSH: D005997
* MeSH: D02.033.800.875.750.449
* PubChem: 657272
* UNII: 60M22SGW66

 |
**Garelli** é o nome dunha empresa italiana fabricante de motocicletas. Foi fundada en 1919 por Adalberto Garelli.

Aos 22 anos, Adalberto Garelli graduase en enxeñería e dedícase a desenvolver e perfeccionar motores de dous tempos para a empresa Fiat. Garelli abandona esta empresa en 1911 ó perder o interese polos motores de dous tempos. Continuou co deseño dun motor propio de 350cc entre 1911 e 1914. Garelli traballou para outros fabricantes de motocicletas entre 1914 e 1918, durante este tempo, gañou unha competición organizada polo exército italiano para deseñar unha motocicleta que empregou o motor que el deseñou.

Garelli Cross de 1968
En 1919, Garelli construíu unha motocicleta de 350cc que bateu unha marca de larga distancia entre Milán e Nápoles. O piloto Ettore Girardi cubriu os 840 quilómetros entre esas dúas cidades cunha media de 38,29 km/h. Moitos dos corredores italianos tales como Tazio Nuvolari e Achille Varzi empezaron a súa carreira con motos desta marca. A Garelli 350 estivo en produción ata 1926 e tivo grandes éxitos nas carreiras. A empresa tamén fabricou motocicletas para o exército italiano. Despois da segunda guerra mundial, Garelli concentrouse na produción de motocicletas de menor cilindrada e ciclomotores para o mercado europeo.

Na década dos 80 do século XX, esta empresa acadou seis campionatos do mundo consecutivos no Campionato do Mundo de Motociclismo na categoría de 125cc. Ángel Nieto gañou con esta marca tres campionatos consecutivos en 1982, 1983 e 1984. Fausto Gresini gañou os campionatos de 1985 e 1987. Luca Cadalora gañou o de 1986.

Hoxe en día a marca é propiedade da sociedade NUOVA GARELLI S.p.A. controlada por Finsec srl, un grupo de empresas de Paolo Berlusconi.

Desde hai uns anos véndense co logotipo de Garelli os scooter Ciclone, Vip e Capri todos eles producidos en Jiangmen (China) pola empresa Baotian Motorcycle Company.

Ligazóns externas
-----------------

* Sitio web oficial de Garelli Arquivado 24 de xullo de 2010 en Wayback Machine.
* (en inglés) Páxina sobre Garelli no Reino Unido
* (en inglés) Baotian Motorcycle Industrial Co, a empresa que actualmente fabrica os scooters Garelli
| *Galictis* |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Carnivora |
| Familia: | Mustelidae |
| Subfamilia: | Mustelinae |
| Xénero: | ***Galictis***Bell, 1826 |

 |
| Especies |
| *Galictis cuja* 
*Galictis vittata* |

***Galictis*** é un xénero de mustélidos nativos de Suramérica, Centroamérica e México, xeralmente coñecidos como grisóns.

Miden arredor de medio metro de lonxitude, e pesan entre 1 e 3 kg. O *Galictis vittata* é só un pouco máis grande que o *Galictis cuja*. A pelaxe ao longo da parte superior é gris coas patas, a garganta, a cara, e o ventre negros. Unha raia branca nítida esténdese desde a fronte á parte posterior do pescozo.

Atópanse en terras baixas nunha ampla gama de hábitat, desde zonas semiabertas con arbustos ou arboredos ata a diversos bosques. Fan os seus tobos en buracos nos troncos ou en gretas das rocas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q756008
* BRE: 1930991
* EBID: ID
* MAG: 2777459015

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Galictis
* EOL: 35937
* Fossilworks: 41111
* GBIF: 5218900
* iNaturalist: 41823
* ITIS: 621811
* MSW: 14001154
* NCBI: 204264
* uBio: 4174446

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lapa.
Lapas na costa de Camariñas. Unha delas está volteada para ver o seu interior
Lapas xunto a caramuxos e mexillóns
A **lapa común** é unha especie de molusco gasterópodo mariño, de cuncha cónica, comestible aínda que pouco apreciada. Pertence á familia Patellidae. Aínda que existen varias especies designadas co nome común de *lapa*, a especie típica é a *Patella vulgata* (Linnaeus, 1758).

Morfoloxía
----------

Presenta unha cuncha cónica de ampla base, co ápice un pouco adiantado cara a parte anterior; o contorno da base é irregular. Pode alcanzar diámetros de ata 6 cm pero habitualmente non supera os 3 cm.

A superficie está percorrida por costelas radiais ben marcadas, así como outras máis débiles entre aquelas. Poden apreciarse as liñas de crecemento concéntricas.

A cor habitual é gris ou marrón, con tons amarelos e manchas pardas. O interior da cuncha é branco ou amarelado, brillante, coas marxes transparentando os debuxos exteriores. Pode distinguirse claramente a impresión muscular en forma de ferradura aberta anteriormente.

Hábitat e bioloxía
------------------

Distribúese abundantemente pola costa europea do Atlántico desde a Canle da Manga, e no Mediterráneo. Viven fixados nas rochas da franxa supralitoral e medioliteral.

Son animais herbívoros que se alimentan das algas. Cando a pedra na que viven queda descuberta, ó baixar a marea, péganse firmemente á rocha como medida defensiva contra os predadores e para evitar así o desecamento.

Aproveitamento pesqueiro e comercial
------------------------------------

Fósiles de cunchas de lapa, procedentes da cova de Altamira e datadas como de hai 15.000 anos
A súa escasa aceptación no mercado galego, a diferenza do seu aprecio noutros países europeos, fai que non sexa obxecto de pesca e venda, recolléndose só para consumo propio. Péscase arrancándoa da pedra cunha rasqueta.

En calquera caso, a lapa é un molusco comestible, que se recomenda comer en cru porque, se é cociñada, a carne vólvese dura e indixesta. Este problema podería evitarse cunha conxelación previa e reducindo o tempo de cocción.

As lapas en Galicia
-------------------

Outras denominacións populares da lapa son as de *copo*, *cuco*, *lámparo*, *lampro* ou *patela*.

Por extensión, aplícase o apelativo de *lapa* a unha persoa molesta e pesada, da que resulta imposible librarse.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lapa*** |

### Outros artigos

* Lapa rústica
* Lapa peixeira

### Bibliografía

* DIRECCIÓN XERAL DE FORMACIÓN PESQUEIRA: *Guía do consumidor de peixe fresco*. Xunta de Galicia 1999.
* RAMONELL, Rosa: *Guía dos mariscos de Galicia*. Galaxia, Vigo 1985.
* RÍOS PANISSE, M. Carmen: *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia (Invertebrados y peces)*. *Anejo* 7 (1977) de *Verba*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17076044
* BRE: 2231301
* EBID: ID
* MAG: 2777124643

 |
| Glicinia (xénero *Wisteria*) |
| --- |
| *Wisteria* en flor |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Fabales |
| Familia: | Fabaceae |
| Subfamilia: | Faboideae |
| Tribo: | Millettieae |
| Xénero: | ***Wisteria***Nutt. 1818 |

 |

As **glicinias** ou **wisterias** son plantas rubideiras pertencentes ao xénero ***Wisteria*** e á familia Fabaceae.

Distribución
------------

Son nativas do leste de Estados Unidos e de países do leste de Asia tales coma a China, Corea e o Xapón. Moi estendidos en xardinería pola beleza das súas flores en acios pendurados e cun recendo moi agradábel. Comúns nos xardíns privados de Galicia.

Descrición
----------

Son arbustos leñosos de hábito gabeador. Cultívanse como plantas de decoración por mor aos seus acios de flores primaverais e á súa mesta follaxe. Segundo as variedades, as flores son violetas, azuis ou albas. A longura das inflorescencias varía de 10 cm a un metro da Wisteria floribunda ‘Macrobotryes’. O nome Wisteria provén do doutor Caspar Wistar, un anatomista da universidade de Pensilvania. Algunhas variedades son perfumadas, e entre estas, as variedades son ‘Rosea’ ou ‘Jacko’. Os grans son tóxicos. A especie máis sonada á a *Wisteria sinensis* (Sims) Sweet, a **glicinia chinesa**, amplamente cultivada en Europa occidental. Outra especie frencuente á a *Wisteria floribunda* (Willd) DC. a glicinia do Xapón.

As plantas desta especie usan as súas pólas para agatuñar sobre outras plantas, enrolando as pólas en sentido igual ou contrario ás agullas do reloxo, tomando como soporte. Poden gabear até 20 metros sobre o chan e uns 10 metros lateralmente.

Especies
--------

* *Wisteria australis* (Endl.) C.Moore & Betche 1893
* *Wisteria brachybotrys*  Siebold & Zucc. 1839
* *Wisteria floribunda* (Willd.) DC. 1825 - Glicinia xaponesa
* *Wisteria frutescens* (L.) Poir. 1823 - Glicinia americana.
* *Wisteria japonica* Siebold & Zucc. 1839
* *Wisteria macrostachya* Nutt. ex Torr. & A.Gray - Glicinia do Kentucky
* *Wisteria pilipes* Sprague 1904
* *Wisteria polystachya* (Thunb.) M.R.Almeida 1998
* *Wisteria praecox* Hand.-Mazz. 1921
* *Wisteria sinensis* Sweet 1826 - Glicinia chinesa.
* *Wisteria venusta* Rehder & E.H.Wilson 1916 - Glicinia de seda.
* *Wisteria villosa* Rehder 1926

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q261903
* BRE: 2364483
* EBID: ID
* MAG: 2780464501

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 195952
* APNI: 88717
* Dyntaxa: 1016752
* EPPO: 1WSTG
* FoC: 134945
* GBIF: 2977309
* iNaturalist: 51267
* IPNI: 332065-2
* IRMNG: 1334782
* ITIS: 27019
* NBN: NHMSYS0000465060
* NCBI: 3921
* POWO: ID
* Soortenregister: 179142
* Tela Botanica: 87407
* Tropicos: 40026528
* PLANTS: WISTE

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D032447

 |