O **rugby** é un deporte de contacto orixinario de Inglaterra no cal se enfrontan dous equipos nun terreo de xogo rectangular co obxectivo de anotar puntos cun balón ovalado. Os puntos poden acadarse pousando o balón coas mans na zona de ensaio rival ou pasando o balón co pé entre dous paus. Existen varias modalidades de rugby que se diferencian principalmente pola cantidade de xogadores que compoñen cada equipo, chamándoselle rugby en Galicia ó **rugby union** por ser a única disciplina que conta con practicantes, equipos, competicións e federación na comunidade autónoma. Esta é a modalidade máis estendida no mundo, e a súa característica principal é que os equipos contan con quince xogadores cada un.

O deporte do rugby toma o seu nome da cidade inglesa na que naceu, sendo a súa orixe as primitivas regras do fútbol escritas no Rugby School no século XIX. Nos tempos actuais a súa práctica está moi estendida nas Illas Británicas, en países con pasado colonial británico como Australia, Suráfrica e Nova Zelandia, e noutros países como Francia, Italia e a Arxentina. Outros países como Estados Unidos, Canadá, Xapón, Samoa, Fidxi, Tonga, Uruguai, Namibia, Xeorxia ou Romanía tamén participan frecuentemente en torneos internacionais de primeiro nivel como a Copa do Mundo de Rugby, que se disputa cada catro anos. Outros torneos de grande importancia a nivel de seleccións nacionais son o Seis Nacións e o Rugby Championship que se disputan cada ano. A nivel de clubs os torneos máis salientables son o Super Rugby e a Champions Cup.

A entidade reguladora do rugby a nivel mundial e a World Rugby, fundada en 1886, e cuxa sede está en Dublín (Irlanda).

Historia
--------

The Rugby School
A súa invención atribúese miticamente  a William Webb Ellis, estudante de teoloxía da inglesa escola de Rugby, de onde toma o seu nome, en 1823, tras tomar a pelota coas mans nun partido de fútbol e cargar contra os adversarios.

Porén, os seus antecedentes remotos están nos innumerables xogos de pelota que se practicaban en todas as épocas e por todo o mundo. Así, existen xa no antigo Exipto, na Grecia clásica (pheninde, épiscyre e aporrhaxis), algún nomeado n´*A Ilíada*. O haspartum foi practicado polos lexionarios romanos. Durante a época medieval atopamos rastro do xogo na soule ó oeste de Francia e do barette ó sur. O calcio xógase en Italia, e nas Illas Británicas practicábanse xogos como o hurling en Cornualla e Irlanda, o *camp ball* de East Anglia, o knappam en País de Gales e o *ba' game* dos Borders escoceses. Estes xogos carecían de regras aparentes e non era raro que durante a súa celebración, que se prolongaba durante días, houbese algún morto.

Cuberta orixinal das primeiras regras de rugby, so a denominación xenérica de *football*
O primeiro club de rugby é o Guy's Hospital e foi fundado en Inglaterra no ano 1843. As primeiras regras escritas datan de 1845; e a primeira federación, a inglesa (Rugby Football Union), constitúese o 26 de xaneiro de 1871. O primeiro partido internacional dispútase ese mesmo ano entre Inglaterra e Escocia en Edimburgo. En 1877 o número de xogadores redúcese de 20 a 15. Exemplo da influencia británica no rugby atopámolo co torneo con máis carisma no mundo do rugby, o Torneo das Seis Nacións é o herdeiro directo do 4 nacións que enfrontaba ás 4 seleccións británicas.
A partir de Inglaterra, o rugby popularizouse rapidamente no País de Gales, Escocia, Irlanda e Francia. Estes países difundírono polas súas colonias e outros países, enraizando especialmente en Suráfrica, Australia, Nova Zelandia, Arxentina, Uruguai e as Illas do Pacífico Sur. É aceptado que entre os aborixes de Oceanía, o rugby substituíu as guerras tribais. Os maorís neozelandeses son un pobo especialmente dotado para o rugby, estando a selección de Nova Zelandia (os míticos "All Blacks") chea de xogadores desta ascendencia. En homenaxe a eles, esta selección empeza os seus partidos coa representación dunha danza tribal de guerra denominada "haka".

As regras do xogo
-----------------

Xogador a punto de ser placado
Dimensións dun campo de rugby
No rugby enfróntanse dous equipos dentro dun campo rectangular en cuxos extremos atópanse instaladas dúas porterías coa forma de "H". O obxectivo fundamental consiste en apoiar un balón ovalado no chan coas mans sobre ou trala liña de ensaio. Isto denomínase ensaio (*try* en inglés) e ten un valor de 5 puntos. Tralo ensaio, o equipo anotador ten o dereito de patear o balón cara á portería adversaria, e se consegue pasalo (transformación) entre os dous paus verticais e por enriba do traveseiro, anota 2 puntos máis. Orixinalmente os ensaios eran para dar opción a tirar aos paus (transformación) valendo máis os tiros aos paus que os ensaios. Tamén poden conseguirse puntos tirando aos paus tras un golpe de castigo ou *penalty* ou mediante un bote-pronto ou *drop*, consistente en tirar aos paus durante o xogo aberto deixando previamente botar o balón no chan. En ámbolos casos o seu valor é de 3 puntos.

Para lograr tal obxectivo o equipo atacante pode:

* correr evadindo ou resistindo as placaxes do equipo defensor (enténdase por placaxe calquera agarre que realice o xogador defensor cos brazos a calquera parte do corpo do atacante dende os ombreiros cara abaixo - prohibido placar a cabeza ou o pescozo),
* dar pases cara atrás ou ó costado (o pase cara adiante está prohibido); ou
* mediante patadas cara ó territorio rival.

A forma de poñer o balón en xogo no rugby é moi característica. Cando o balón sae fóra do campo ponse en xogo mediante un saque lateral (*touche* en francés ou *line out* en inglés) onde a cantidade de xogadores é definida polo equipo que ingresa a pelota e pode variar dende dous xogadores até os catorce xogadores, sen contar o xogador que introduce a pelota (xeralmente o *hooker* ou talonador), e tras unha falta menor (un pase adiantado, por exemplo) ou para reiniciar o xogo logo dunha formación onde a pelota non saíu para ningún dos dous equipos mediante unha melé (*scrum* en inglés).

A melé
Touche
En ambos os casos, do que se trata é de que o contrario tamén teña opción de obter o balón. Outra cousa son as infraccións maiores, que se penalizan cun golpe de castigo (*penalty* en inglés), no que o balón xógao directamente o equipo non infractor coa man ou pateándoo, e pode dar lugar a tiro aos paus para conseguir 3 puntos ou patear cara ó touch (despexar) desexando gañar terreo, xa que o reinicio, un line, realizaríao o mesmo equipo que pateou.

Durante o desenvolvemento do xogo, e como consecuencia das técnicas de contacto, prodúcense agrupacións espontáneas dos xogadores co obxectivo de conservar ou recuperar o balón. Son as melés abertas ou *rucks* (co balón no chan) e os moles (co balón na man), ambas coas súas regras particulares.

Modalidades de rugby
--------------------

Bóla de rugby da selección italiana
### Rugby 15 ou *rugby union*

A versión deste deporte máis coñecida é a do rugby xogado por equipos de quince xogadores, aínda que non é a única. É o que se coñece no mundo anglosaxón como *rugby union*, en referencia á "Federación" (*Union*) de clubs que se rexen por unhas mesmas normas e que, tradicionalmente, foron universitarios ou afeccionados.

*Primeira liña*:

* 1 - **Loose head Prop** - Pilier esquerdo
* 2 - **Hooker** - Talonador
* 3 - **Tight head Prop** - Pilier dereito

*Segunda liña*: xeralmente os xogadores máis altos do equipo, tamén encargados de gañar o balón en saques dende o lateral (*touche*, *line-out*)

* 4 - **Lock (2nd row)** - Segunda liña
* 5 - **Lock (2nd row)** - Segunda liña

*Terceira liña*:

* 6 - **Flanker** - Terceira liña ou terceira á
* 7 - **Flanker** - Terceira liña ou terceira á
* 8 - **Number 8** - Terceira centro ou número 8

*Liña de 3/4 ou "backs"*: Nos distintos países estes xogadores reciben diferentes nomes de acordo coa súa propia tradición. Así, nos países do hemisferio sur, o apertura (nº 10) e o primeiro centro (nº 12) denomínanse respectivamente *first* e *second five eights*.

* 9 - **Scrum-half** - Medio-melé: é o encargado de dirixir os dianteiros e enlazar coa *liña de tres cuartos*
* 10 - **Fly-half** - Apertura
* 11 - **Left wing** - Á esquerdo
* 12 - **Inside center** - Primeiro centro
* 13 - **Outside center** - Segundo centro
* 14 - **Right wing** - Á dereito
* 15 - **Full back** - Defensor

| Situación dos xogadores de Rugby 15 dentro do campo de xogo |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** Pillier esquerdo |  | **2** Talonador |  | **3** Pillier dereito |
|  | **4** Segunda liña |  | **5** Segunda liña |
| **6** Terceira liña |  | **8** Terceira liña centro |  | **7** Terceira liña |
|   |
|  |  | **9** Medio melé |
|  |  |  | **10** Medio apertura |
|  |  |  |  | **12** Primeiro centro |
|  |  |  |  |  | **13** Segundo centro |
| **11** Ala esquerdo |  |  |  |  |  | **14** Ala dereito |
|  |  |  | **15** Zagueiro |

 |

É famosa a frase de Jean Giraudoux, que describiu un equipo de rugby do seguinte xeito: "Un equipo de rugby está formado por 15 xogadores: oito son fortes e activos, dous lixeiros e astutos, catro altos e rápidos e un que é modelo de flegma e sangue fría. É a proporción ideal entre os homes", onde fai referencia ós oito dianteiros, ós dous medios -de melé e apertura-, ós 4 tres-cuartos (dous centros e dúas ás) e ó defensor respectivamente.

Un partido dura 80 minutos, dividido en dous partes de 40 minutos.

### Rugby 13 ou *rugby league*

*Artigo principal**:* Rugby a 13.
No entanto, é preciso ter en conta que dende o século XIX existe en Inglaterra unha variante cuxas regras difiren en parte e que xogan equipos de trece xogadores; estes foron profesionais practicamente dende a implantación desa modalidade. Ese xogo chamouse *rugby league* , en referencia ó campionato de liga no que se enfrontaban os clubs que remuneraban os seus xogadores. De Inglaterra, pasou para algúns países da esfera cultural e de influencia británica (Australia, Nova Zelandia) así como para Francia.

### Rugby 7 ou *seven-a-side*

*Artigo principal**:* Rugby a 7.
O formato de rugby de sete xógase normalmente en torneos curtos (dun día ou unha fin de semana). Utilízase o mesmo campo que na modalidade de quince homes, pero con só sete xogadores por equipo. O partido divídese en dous tempos que duran entre sete e dez minutos. Actualmente existe un Campionato do Mundo de Rugby a 7 e un circuíto mundial.

O rugby no mundo
----------------

Arxentina contra Francia
O rugby é o segundo deporte de equipos máis popular no mundo, só superado polo fútbol. Disputado en máis de 120 países, é extremadamente popular nas Illas Británicas, en Australia (*Wallabies*), en Nova Zelandia (*The All Blacks*), en Suráfrica (*The Springboks*) e en Francia (*Les Bleus*), sendo esas as grandes potencias do deporte. É tamén bastante popular en Italia ('*Gli Azzurri*) e na Arxentina (*Los Pumas*). Fóra dos Xogos Olímpicos dende 1928, todo indicaba que o deporte volvería á familia olímpica nos xogos de 2012 (mais aí, talvez, coa súa versión reducida, o rugby de sete xogadores, coñecido como Seven-A-Side), con todo tal expectativa non foi confirmada polo Comité Olímpico Internacional e o rugby non volverá ás Olimpíadas nesa data.

O Mundial de Rugby é o principal evento entre seleccións. Disputada cada catro anos, trátase do terceiro evento deportivo máis visto no planeta (detrás do Mundial de Fútbol e dos Xogos Olímpicos).

Outros importantes torneos son o das Seis Nacións (torneo deportivo entre as seleccións máis antigas do mundo), disputado por Inglaterra, Escocia, País de Gales, Irlanda, Francia e Italia; e o *Tres Nacións*, disputado por Australia, Nova Zelandia e Suráfrica. Alén deses campionatos, as principais seleccións do mundo disputan anualmente unha serie de amigables, denominados *Tests*.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *rugby*.
2. ↑  DUNNING, Eric e SHEARD, Kenneth *Barbarians, gentlemen and players: a sociological study of the development of rugby football*. Oxon: Routledge. 2005. pp. 52–53

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Rugby*** |

### Ligazóns externas

* International Rugby Board
* Copa do Mundo de Rugby
* Federación Galega de Rugby

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5378
* AAT: 300222800
* BNCF: 4889
* BNE: XX526863
* BNF: 119327137
* EBID: ID
* FAST: 1101113
* GEA: 11065
* GEC: 0140298
* GiantBomb: 3015-9069
* JSTOR: rugby
* LCCN: sh85115741
* NDL: 00569246
* NKC: ph221996

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D000087402
* MeSH: I03.450.642.845.608
* UMLS: C0035945

 |