Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Castiñeiro (homónimos).
* *Cómpre salientar que esta especie non está emparentada co castiñeiro europeo, nin coas árbores do xénero "Castanea" en xeral*.


| Castiñeiro de Pará |
| --- |
| Póla de *Bertholletia excelsa* |
| Estado de conservación |
| VulnerableVulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| Subreino: | Tracheobionta |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Subclase: | Dilleniidae |
| Orde: | Ericales |
| Familia: | Lecythidaceae |
| Subfamilia: | Lecythidoideae |
| Xénero: | *Bertholletia* |
| Especie: | ***B. excelsa*** |

 |
| Nome binomial |
| *Bertholletia excelsa*Humb. & Bonpl. 1807 |
| Sinonimia |
| * *Barthollesia* Silva Manso
 |

O **castiñeiro de Pará**, ou **castiñeiro do Brasil** (***Bertholletia excelsa***), é unha árbore nativa de América do Sur, especificamente de Bolivia, Brasil, sueste de Colombia, Güiana, Perú, leste e nordés da Arxentina e sur de Venezuela. No Brasil recibe os nomes vulgares de *castanha-do-pará*, *castanha-do-acre*, *castanha-do-brasil*, *tocari* e *tururi*. Cultívase polo froito chamado de **castaña de Pará** ou **castaña do Brasil**. Pará é un estado brasileiro situado no leste da Rexión Norte.

Inflorescencia

Descrición
----------

A árbore é a única especie do xénero *Bertholletia*. Atópase en grupos de árbores espallados de até 100 individuos, sobre solos ben drenados en grandes bosques das concas dos ríos Amazonas, Negro e Orinoco. É unha árbore grande que acada entre 30 e 50 m de altura. O tronco ten de 1 a 2 m de diámetro. Pode vivir 500 anos ou máis. Na Amazonía peruana atopáronse árbores de até 1200 anos de antigüidade. O toro é recto e non ramificado deica a metade da súa altura, mais cunha coroa inesperada de pólas grandes sobre o pavillón das outras árbores circundantes. A casca é agrisada e lisa.

As follas son cedizas, alternas, simples, oblongas, de 20 a 35 cm de longo e 10 a 15 cm de largo. As flores son pequenas, averdasdas-abranazcadas; cada flor ten un cáliz dividido en dous, seis pétalos amarelo-crema desigualmente coloreados, e estames numerosos.

As súas flores só se poden polinizar mediante a acción dun insecto o bastante forte. As abellas *Euglossinae* dos xéneros *Eulaema*, *Xylocopa*, *Bombus* e *Centris*, polinizan a árbore da castaña de Pará. 
As orquídeas *Coryanthes vasquezii* producen un cheiro que atrae as abellas macho, que á súa vez o requiren para atraeren as femias e acoplárense, polo que hai unha simbiose indisolúbel entre a árbore, a orquídea e mailas abellas.

Castaña
-------

Se as orquídeas e as abellas están presentes, o froito, botanicamente unha noz, tarda 14 meses en madurecer trala polinización das flores, e acada entre 10 e 15 cm de diámetro e 1 a 2 kg de peso, con casca lígnea de 8 a 12 mm de grosor. No interior contén de 8 a 24 sementes en forma de media lúa, de 4 a 5 cm de longo. Unha árbore madura pode dar entre 200 e 400 froitos.

Os capuchinos (primates) saben abrir as castañas usando un coio como engra. A cápsula contén un burato pequeno nun extremo, que permite a roedores como os agutís, abrila ao rillaren e comeren parte do interior, soterrando o resto, esperando consumilo posteriormente, de xeito que algunhas destas sementes "agochadas" poden xermolar para producir árbores novas. En realidade, a maioría das sementes son "sementadas" polos agutís en locais sombreados, xermolan logo dun ano e o desenvolvemento das árbores depende da cantidade de luz solar que eventualmente poida acadar as plantas novas, polo que ás veces a planta debe agardar a que outra árbore caia para que unha clareira de luz permita o crecemento da nova.

Consumo
-------

O principal exportador mundial de castañas do Brasil é Bolivia, onde se coñecen coma *almendras* (améndoas) ou *castañas de Pando*. 
No Brasil, ao igual que en galego, coñécense coma *castanhas de Pará*; en español porén, coñécense coma *nueces de Brasil* (noces do Brasil). Os nomes indíxenas inclúen *juvia* na área do Orinoco, e **sapucaia** no Brasil.

As castañas de Pará, de delicado gusto, son unha fonte excelente de selenio e unha boa fonte de magnesio e de tiamina. Son ricas en proteína (14%), glícidos (11%), e graxa (67%). A proporción de graxas insaturadas das castañas de Pará está entre as máis altas de todos os froito secos. Ademais, son un dos alimentos máis radioactivos do mundo, por mor á acumulación de radio e de bario do solo na castaña.

O consumo das castañas do Brasil, aínda que inofensivo en pequenas cantidades, pode carrexar diversos problemas. Tipicamente, 100 gramos de castañas de Pará conteñen máis de 30 veces a dose diaria de selenio recomendada para un adulto, podendo o seu abuso provocar selenose, polo que se recomenda un consumo moderado e esporádico. A longo prazo, a acumulación de radio nos ósos pode ademais ter efectos prexudiciais para a saúde.

O aceite da castaña do Brasil utilízase para a alimentación e tamén como lubrificante de reloxos e para facer pinturas dos artistas. A medicina tradicional atribúe ao consumo das castañas quentadas (preferibelmente en leite), propiedades como diurético e recomenda o seu uso tópico externo para afeccións do ouvido.

A madeira úsase en construción de vivendas e naval, mais a súa explotación non é compatíbel coa produción de castaña.

Sostibilidade ambiental
-----------------------

As castañas de Pará prodúcense exclusivamente de árbores bravas. O seu aproveitamento considérase un modelo para xerar ingresos do bosque tropical sen destruílo. As pescudas demostraron que unha colleita moderada permite a proliferación de novas árbores.

Porén, tense aínda que establecer o real impacto sobre a fauna silvestre dos miles de colleitadores que, na tempada da colla, percorren as forestas para a súa extracción. Segundo estudos realizados en Bolivia, a acción destes recolectores provocou a redución da poboación de numerosos animais e até a extinción local de mamíferos coma o mono araña.

Radioactividade
---------------

As castañas de Pará poden conter pequenas cantidades de radio, un elemento químico radioactivo. Se ben esta é unha cantidade pequena, arredor de 1–7 pCi/g (40–260 Bq/kg), onde a maior parte deste elemento está contida no corpo do froito, esta cifra é até 1.000 veces máis elevada que noutros alimentos. Isto non se debe a niveis elevados de radio no solo, senón ao extremadamente extenso raizame subterráneo da árbore.

Propiedades
-----------

Indicacións: é antioxidante, emoliente, insecticida e nutritivo.

Taxonomía
---------

*Bertholletia excelsa* foi descrita por Humb. & Bonpl. e publicado en *Plantae Aequinoctiales* 1: 122–127, pl. 36. 1807.

Sinonimia
* *Barthollesia excelsa* Silva Manso, orth. var.
* *Bertholletia nobilis* Miers

Galería de imaxes
-----------------

* Castaña do ParáCastaña do Pará
* Froito abertoFroito aberto
* Presentación comercial das castañas brasileirasPresentación comercial das castañas brasileiras

Notas
-----

1. ↑  Sinonimia en APWeb
2. ↑  Nome vulgar en galego *Diccionario das ciencias da natureza e da saúde (A-C)*. A Coruña, Deputación da Coruña, 2000
3. ↑  "Office of Dietary Supplements - Selenium". *ods.od.nih.gov* (en inglés). Consultado o 2022-03-02.
4. ↑  "Brazil Nuts". *Museum of Radiation and Radioactivity* (en inglés). Consultado o 2022-03-02. [*Ligazón morta*]
5. ↑  "*Bertholletia excelsa*". *Plantas útiles: Linneo*. Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2009. Consultado o 10 de novembro de 2009.
6. ↑  "*Castiñeiro de Pará*". *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*. Consultado o 2 de febreiro de 2013.
7. ↑  *Castiñeiro de Pará* en PlantList/
8. ↑  "Bertholletia excelsa Bonpl.". *www.catalogueoflife.org*. Consultado o 2022-03-02.

* Mori, Scott A. & G. T. Prance (1990). "Taxonomy, ecology, and economic botany of the Brazil nut (Bertholletia excelsa Humb. & Bonpl.: Lecythidaceae)". *Selective Advances in Economic Botany* **8**: 130–150.
* Peres, Carlos A.; et al. (2003). "Demographic threats to the sustainability of Brazil nut exploitation". *Science* **302** (Dec. 19): 2112–2114.
* Schultes, R. E. (1990). "Gifts of the Amazon Flora to the World". *Arnoldia* **50** (2): 21–34.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Castiñeiro de Pará Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* INC, Fundación Internacional de Noces e Froitos Secos (en inglés)
* A industria da castaña do Brasil - Pasado, presente e futuro (en inglés)
* Páxina sobre o castiñeiro de Pará (en inglés)
* Radioactividade da castaña de Pará(en inglés)
* Páxina sobre o castiñeiro de Pará do Xardín Botánico de Nova York (en inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q81671
* BRE: 1861547
* EBID: ID
* GEC: 0251192

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 127838
* Ecocrop: 3699
* EOL: 321258
* EPPO: BTHEX
* FNA: 220001651
* GBIF: 3083180
* iNaturalist: 145603
* IPNI: 591270-1
* IRMNG: 10587650
* ITIS: 21989
* IUCN: 32986
* NCBI: 3645
* PlantList: kew-313577
* POWO: ID
* TAXREF: 629163
* Tropicos: 17900013
* PLANTS: BEEX2
* WCSPF: 313577

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: Z945IQ8X82

 |