**Jorge Leal Amado de Faria**, coñecido como **Jorge Amado**, nado en Itabuna (Baía) o 10 de agosto de 1912 e finado en Salvador o 6 de agosto de 2001, foi un escritor brasileiro.

Traxectoria
-----------

Naceu na Facenda Auricídia, na cidade de Itabuna, situada ao sur do estado de Baía. Fillo do dono da facenda, cando tiña 1 ano de idade, a súa familia estableceuse na cidade de Ilhéus, litoral de Bahia, onde Jorge pasou a súa infancia. Fixo os estudos secundarios na cidade de Salvador, capital do Estado. Neste período, comezou a traballar en xornais e a participar da vida literaria, sendo un dos fundadores da chamada *Academia dos Rebeldes*.

Jorge publicou a súa primeira novela, chamada *O País do Carnaval* en 1931, cando tiña 18 anos. Casou con Matilde Garcia Rosa dous anos despois, e con ela tivo unha filla, Lila, que naceu en 1933. Neste ano, publicou a súa segunda novela, *Cacau*.

Graduouse na Facultade Nacional de Dereito (en portugués, *Faculdade Nacional de Direito*) na cidade do Río de Xaneiro en 1935. Militante comunista, foi obrigado a exiliarse na Arxentina e o Uruguai entre os anos 1941 e 1942, período en que fixo unha viaxe por América Latina. Ao regresar a Brasil, separouse de Matilde Garcia Rosa.

No ano 1945, foi elixido membro da Asemblea Nacional Constituínte, polo Partido Comunista Brasileiro (PCB), sendo o deputado máis votado do estado de São Paulo. Como deputado, foi o autor da lei que asegura a liberdade de culto relixioso. Neste mesmo ano, casa coa tamén escritora Zélia Gattai.

En 1947, ano en que naceu João Jorge, primeiro fillo con Zélia, o seu partido PCB foi declarado ilegal, e os seus membros foron perseguidos e arrestados. Jorge tivo que exiliarse en Francia, onde quedou ata o ano 1950, cando foi expulsado. A súa primeira filla, Lila, morreu en 1949. Desde 1950 ata 1952, Amado residiu en Checoslovaquia, onde naceu a súa filla Paloma.

Ao volver a Brasil en 1955, Jorge Amado distanciouse da militancia política, pero sen deixar o Partido Comunista. Dedicouse, desde entón, integralmente á literatura. Foi electo, o 6 de abril de 1961 para a Academia Brasileira de Letras. Recibiu o título de *Doutor Honoris Causa* por diversas universidades. Tamén recibiu o título de *Obá de Xangô* na relixión Candomblé.

A súa obra foi adaptada ao cine, ao teatro e á televisión, e tamén foi tema de varios traballos de escolas de samba no Carnaval brasileiro. Os seus libros están traducidos a 49 idiomas e publicados en 55 países. Existen tamén publicacións en braille, e cintas de son gravadas para cegos.

En 1987, foi inaugurada no *Largo do Pelourinho*, situado na cidade de Salvador, Baía, a *Fundación Casa de Jorge Amado*, que abriga e preserva o seu acervo para investigadores. A fundación tamén axuda o desenvolvemento de actividades culturais no estado de Baía.

Jorge Amado morreu na cidade de Salvador o 6 de agosto de 2001. Foi cremado e as súas cinzas foron enterradas no xardín da súa casa o día 10 de agosto, cando cumpriría 89 anos.

O 4 de decembro de 2014, recibiu (post mortem) da Asemblea Lexislativa de Bahia a dignidade de Cidadán Benemérito da Liberdade e da Xustiza Social João Mangabeira, debido á súa traxectoria en defensa dos intereses sociais, o máis alto honor do Estado.

En 2012 Cultura e Educación homenaxeou o 12 de maio ao escritor Jorge Amado na segunda sesión do ciclo ‘Galicia, Ceo das letras’.

Crenzas e estilo literario
--------------------------

Mesmo dicíndose materialista, Amado era un practicante da Umbanda e do Candomblé relixión esta última na cal exercía o posto de honra de Obá de Xangô no Ilê Opó Afonjá, do cal moito se compracía. Amigos que Amado aprezaba no Candomblé eran mães-de-santo Mãe Aninha, Mãe Senhora, Mãe Menininha do Gantois, Mãe Stella de Oxóssi, Olga de Alaketu, Mãe Mirinha do Portão, Mãe Cleusa Millet, Mãe Carmem e o pai-de-santo Luís da Muriçoca.

Como Érico Veríssimo, Rachel de Queiroz, José Américo de Almeida, José Lins do Rego e Graciliano Ramos, Amado representaba o modernismo rexionalista brasileiro (segunda xeración do modernismo).

Na súa actuación literaria presentou dúas fases distintas: primeiramente de claro cuno social e político, que poden ser vistas en obras como *O País do Carnaval, Cacau, Suor, Jubiabá, Capitães de areia e Os subterrâneos da liberdade*, entre outras. Xa en obras como Gabriela, cravo e canela,*Gabriela, cravo e canela*, *Dona Flor e Seus Dois Maridos*, *Tenda dos milagres*, *Tereza Batista cansada de guerra* e *Tieta do Agreste*, pódese ver un aspecto máis rexionalista, segundo opinión do profesor, crítico e historiador de literatura brasileira Alfredo Bosi: "Na última fase abandónanse os esquemas da literatura ideolóxica que nortearan as novelas de 30 e de 40; e todo se disolve no pnitoresco, no 'saboroso', no 'gorduroso', no apimentado do rexional.

Breve análise da súa obra
-------------------------

Jorge Amado adoptou un compromiso social cos pobres, os desposuídos, os marxinados da sociedade: obreiros, campesiños, prostitutas e vagabundos poboan as súas novelas, convértense en protagonistas e heroes.

Co paso dos anos, Amado foi cambiando a súa concepción do ben e o mal, da pobreza e a riqueza: nos momentos de militancia comunista aceptaba o ben identificado coa pobreza e o mal coa riqueza, aos poucos comprendeu que o ben e o mal non son froitos da pobreza ou a riqueza, senón que nacen da vontade e o carácter de cada persoa.

O éxito da literatura latinoamericana da década dos anos 60 tivo un precursor na obra de Jorge Amado, en cuxas obras mestura o realismo social cunhas acertadas doses de humor, erotismo e sensualidade, co heroísmo da tradición romántica do século XIX, e coas paixóns, os amores e os odios propios do melodrama.

**Novelas de Bahía**

Esta denominación, dada polo propio escritor, refírese ás novelas que teñen a Salvador de Baía como escenario. Jorge Amado denuncia as inxustizas sociais e a opresión nun mundo dividido entre bos e malos, negros e brancos, oprimidos e opresores, pobres e ricos: *O país do Carnaval, Suor* e *Capitães da areia*.

**Novelas ligadas ao ciclo do cacao**

En *Cacau, São Jorge dous Ilhéus e Terras do sem-fim* denuncia a explotación dos traballadores rurais polos exportadores de cacao nas facendas do sur de Baía; Amado narra historias líricas de malandros e vagabundos elevados á categoría de heroes románticos e folletinescos: *Mar morto, Gabriela, cravo e canela*, esta de 1958, converteuse nun dos maiores éxitos editoriais da literatura brasileira. Nesta tendencia encádrase tamén a novela *A morte* e A *morte de Quincas Berro d'Água*, na que Jorge Amado crea un dos seus mellores personaxes, o marinero Quincas Berro d'Água. Nestas novelas as protagonistas son grandes heroínas, moi coñecidas polo público brasileiro: Gabriela, Tieta do agreste e Dona Flor.

**Outras obras**

Jorge Amado escribiu tamén dúas importantes biografías noveladas: *ABC de Castro Alves* e *O cavaleiro dá esperança* na que narra a vida de Luís Carlos Prestes, o primeiro presidente do Partido Comunista Brasileiro.

En 1992, Amado publicou N*avegaçãou de cabotagem*, cuxo subtítulo é "apuntes para un libro de memorias que xamais escribirei", un libro de escritos fechados pero non ordenados cronoloxicamente, nos que o autor relata pasaxes da súa vida persoal e da súa carreira literaria.

Traducións das obras
--------------------

A obra de Jorge Amado xa foi editada en 55 países, e vertida para 49 idiomas: albanés, alemán, árabe, armenio, azarí, búlgaro, catalán, chinés, coreano, croata, danés, eslovaco, esloveno, español, esperanto, estoniano, finés, francés, galego, xeorgiano, grego, guaraní, hebraico, holandés, húngaro, iídiche, inglés, islandés, italiano, xaponés, letón, lituano, macedonio, moldovo, mongol, noruegués, persa, polaco, romanés, ruso (tamén tres en braille), serbio, sueco, tailandés, checo, turco, turcomán, ucraíno e vietnamita.

Obra
----

### Narrativa

* *O país do Carnaval* (1930)
* *Cacau* (1933)
* *Suor* (1934)
* *Jubiabá* (1935)
* *Mar Morto (libro)|Mar Morto* (1936)
* *Capitães da areia* (1937)
* *Terras do Sem-Fim (*1943)
* *São Jorge dos Ilhéus* (1944)
* *Seara vermelha* (1946)
* *Os subterrâneos da liberdade* (1954)
* *Gabriela, cravo e canela (*1958)
* *A morte e a morte de Quincas Berro d'Água* (1961)
* *Os velhos marinheiros ou o capitão de longo curso* (1961)
* *Os pastores da noite* (1964)
* *O Compadre de Ogum (*1964)
* *Dona Flor e Seus Dois Maridos* (1966)
* *Tenda dos milagres* (1969)
* *Teresa Batista cansada de guerra* (1972)
* *Tieta do Agreste* (1977)
* *Farda, fardão, camisola de dormir* (1979)
* *Do recente milagre dos pássaros* (1979)
* *Tocaia grande* (1984)
* *O sumiço da santa* (1988)
* *A descoberta da América pelos turcos* (1994)
* *O milagre dos pássaros*, fábula (1997)

### Literatura infantil

* *O gato gaiado e a andoriña señá* (1976). *O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá*, traducido ao galego por Xela Arias.
* *A bola e o goleiro* (1984)

### Poesía

* *A estrada do mar* (1938)

### Teatro

* *O amor do soldado (*1947*)*

### Ensaio

* *ABC de Castro Alves*, biografía (1941)
* *O cavaleiro da esperança* (1942) biografía
* *Bahia de Todos os Santos (*1945) guía
* *O mundo da paz* (1951) viaxes
* *O menino grapiúna* (1982) memorias
* *Navegação de cabotagem* (1992) memorias
* *Hora da Guerra* (2008) crónicas

Cartas
------

Son máis de 100 mil páxinas en proceso de catalogación as cartas trocadas con xente do mundo enteiro, gardadas nun acervo illado da súa fundación. A doazón foi entregada cunha reserva, por escrito: "Jorge escribiu que soamente cincuenta anos tras súa morte ese material debía ser aberto ao público", segundo a poeta Myriam Fraga, que dirixe a Casa desde súa creación hai vinte anos.

De relatos sobre libros e obras de arte a traxes do cotián, escribiuse con grandes escritores, poetas e intelectuais de seu tempo: Graciliano Ramos, Érico Veríssimo, Mário de Andrade, Carlos Drummond de Andrade, Monteiro Lobato e Gilberto Freyre, entre tantos outros brasileiros; Pablo Neruda, Gabriel García Márquez e José Saramago, entre tantos outros estranxeiros. No campo da política, a correspondencia estabeleceuse con nomes dos máis variados como: Juscelino Kubitschek, François Mitterrand e Antônio Carlos Magalhães.

As cartas mostran como o escritor recibía as máis imprevistas peticións ben como presentaba persoas unhas ás outras en época en que era intenso o diálogo vía postal. A correspondencia persoal de Jorge Amado pode ofrecer inestimável fonte de pescuda.

Entre outros que formaban parte do círculo de amizades de Jorge Amado vale citar: Federico Fellini, Alberto Moravia, Yves Montand, Jorge Semprún, Pablo Picasso, Oscar Niemeyer, Vinícius de Moraes, Jean-Paul Sartre e Simone de Beauvoir.

Adaptacións
-----------

Moitas das súas obras foron adaptadas para cinema, TV, teatro e radio, ben como para banda deseñada. En 1960 estreou na TV Tupi a adaptación de *Gabriela, Cravo e Canela*, de Antônio Bulhões de Carvalho e dirixida por Maurício Sherman. En 1975, outra adaptación da novela *Gabriela*, feita por Walter George Durst estreouse na televisión pola Rede Globo. En 1976 estreou no cinema *Dona Flor e seus Dois Maridos* con dirección de Bruno Barreto. O filme tivo moito éxito, visto por máis de dez millóns de espectadores. Aínda virou miniserie e peza teatral. En 1982 e 1987 estrearon, respectivamente, no teatro Capitáns de Area e *O Gato Malhado* e a *Andorinha Sinhá*. A Rede Bandeirantes levou ao ar unha adaptación de *Capitães de Areia* á televisión en 1989. O mesmo ano, a Rede Globo estreou a telenovela *Tieta*, con dirección de Reynaldo Boury, Ricardo Waddington, Luiz Fernando Carvalho e Paulo Ubiratan. En 1995, a Rede Titular adaptou a obra *Tocaia* *Grande* para televisión. En 1998, foi ao aire outra adaptación da obra *Dona Flor e Seus Dous Maridos,* desta vez en formato de minisérie. En 2012, o remake de 1975 de *Gabriela* foi exhibido pola Rede Globo.

Premios
-------

### Premios internacionais

* Prêmio Stalin da Paz (Moscou-1951), posteriormente Prêmio Lênin da Paz;
* Prêmio da Latinidade da Academia do Mundo Latino (Francia-1971), con Ferreira de Castro e Eugenio Mondale;
* Prêmio do Instituto Ítalo-Americano (Italia-1976);
* Prêmio Internacional Dag Hammarsk (Portugal-1983);
* Premio Nonino Risit d’Âur (Itália-1984); Prêmio Moinho (Italia-1984);
* Prêmio Dimitrov de Literatura (Sofía-1986);
* Prêmio Pablo Neruda (Moscovo-1989);
* Prêmio Etruria de Literatura (Italia-1989);
* Premio Mundial Cino Del Duca (Francia-1990);
* Prêmio Mediterrâneo (Italia-1990);
* Prêmio Vitaliano Brancatti (Italia-1995);
* Prêmio Luís de Camões (Portugal-1994);
* Medalha de Vermeil (Francia-1988);
* Medalha de Ouro Simón Bolivar (Francia,1997);
* Prêmio Mediterrâneo do Centro di Cultura Mediterranea (Italia, 1998).

### Premios brasileiros

* Prêmio Graça Aranha, Río de Xaneiro (1936);
* Prêmio Nacional de Romance do Instituto Nacional do Livro, Río de Xaneiro (1959);
* Prêmio "Jornal do Comércio", Río de Xaneiro (1959);
* Prêmio Luisa Cláudio de Souza, do Pen Club do Brasil, Río de Xaneiro (1959);
* Prêmio Carmem Dolores Barbosa, São Paulo (1959);
* Prêmio Jabuti, São Paulo (1959, 1995);
* Prêmio Paula Brito, Río de Xaneiro (1959);
* Prêmio Juca Pato — "O Intelectual do Ano", São Paulo (1969);
* Prêmio Fernando Chinaglia, Río de Xaneiro (1982);
* Prêmio Nestlé de Literatura Brasileira, São Paulo (1982);
* Prêmio Brasília de Literatura — Conxunto de Obras, Brasília (1983);
* Prêmio Moinho Santista de Literatura, São Paulo (1984);
* Prêmio Personalidade Literária do Ano, São Paulo (1984);
* Prêmio BNB de Literatura, Ceará (1985);
* Prêmio Pablo Picasso. Brasília (1988);
* Medalha do Mérito Jornalístico da Associação Baiana de Imprensa, Brasil (1996);
* Prêmio do Ministério da Cultura (1997).

### Títulos

* Comendador da Ordem de Andrés Bello (Venezuela-1977);
* Comendador da Ordem das Artes e das Letras (Francia-1979);
* Comendador da Legião de Honra (Francia-1983);
* Comendador da Ordem do Mérito Judiciário do Trabalho (Brasil-1983);
* Grande Oficial da Ordem do Infante Dom Henrique (Portugal-1986);
* Comendador da Ordem do Congresso Nacional (Brasil-1986);
* Comendador da Ordem do Mérito de São Jorge dos Ilhéus (Brasil-1992);
* Comendador da Ordem do Mérito Aperipê (Brasil-1992);
* Comendador da Ordem de Maio (Argentina-1992);
* Comendador da Ordem do Mérito Cultural (Brasil-1995);
* Comendador da Honorífica Ordem da Cultura, pola Academia de Cultura de Curitiba (Brasil,1996).
* Grã-Cruz da Ordem do Mérito de Brasília (Brasil-1988);
* Grã-Cruz da Ordem de Bernardo O'Higgins (Chile-1993);
* Grande Oficial da Ordem de Santiago da Espada (Portugal-1980);
* Grande Oficial da Ordem do Mérito da Bahia (Brasil-1981);
* Grande Oficial da Ordem de Rio Branco (Brasil-1987);
* Doutor Honoris Causa da Universidade Federal da Bahia (Brasil-1980);
* Doutor Honoris Causa da Universidade Federal do Ceará (Brasil-1981);
* Doutor Honoris Causa da Universidade Lumière, Lyon II (Francia-1987);
* Doutor Honoris Causa en Língua e Literatura da Universidade de Dagli Studi (Bari-1990);
* Doutor Honoris Causa da Universidade de Israel (Israel-1990);
* Doutor Honoris Causa da Unversidade Estadual do Sudoeste da Bahia (Brasil-1992);
* Doutor Honoris Causa da Universidade de Pádua (Italia-1995);
* Doutor Honoris Causa da Universidade Paris III - Sorbonne Nouvelle (Francia-1998);
* Doutor Honoris Causa da Universidade de Bolonha (Italia-1998);
* Doutor Honoris Causa da Universidade de Lisboa (Portugal-1998);
* Doutor Honoris Causa da Universidade de Brasília (Brasil-1999)
* Ordem Carlos Manuel de Céspedes, Conselho do Estado da República de Cuba (Cuba -1988);
* Sócio Honorário do Centro Brasileiro da Associação Mundial de Escritores (Brasil-1987);
* Grã-Cruz da Ordem do Mérito Cultural (Brasil-2012) — *post mortem*.

Notas
-----

1. ↑  Escritores.org. "Amado, Jorge". *www.escritores.org* (en castelán). Consultado o 2020-04-25.
2. ↑  "Historia y biografía de Jorge Amado". *Historia y biografía de* (en castelán). 2018-06-20. Consultado o 2020-04-25.
3. ↑  "Biografia de Jorge Amado". *www.biografiasyvidas.com*. Consultado o 2020-04-25.
4. ↑  Institucional. "Jorge Amado é homenageado com a mais importante honraria da AL". *ALBa*. Arquivado dende o orixinal o 03/03/2016. Consultado o 05/12/2014.
5. ↑  "Cidadáns Galardoados". Arquivado dende o orixinal o 14 de outubro de 2014. Consultado o 12 de marzo de 2014.
6. ↑  "Cultura e Educación homenaxea o 12 de maio ao escritor Jorge Amado na segunda sesión do ciclo ‘Galicia, Ceo das letras’ Consellería de Educación, Universidade e Formación Profesional". *www.edu.xunta.gal*. Consultado o 2020-04-25.
7. 1 2  Amaral, Emília (2010). *Novas palavras, nova coleção*. FTD. ISBN 9788532274922.
8. ↑  "Jorge Amado - Vida e obra de Jorge Amado". *Brasil Escola* (en portugués). Consultado o 2020-04-25.
9. ↑  "Pernambuco.com - Diario". *web.archive.org*. 2014-08-19. Archived from the original on 19 de agosto de 2014. Consultado o 2020-04-25.
10. ↑  "Bis!: Clássicos de Jorge Amado adaptados para cinema, TV e teatro". *redeglobo.globo.com* (en portugués). Consultado o 2020-04-24.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Perfil na Academia Brasileira de Letras
* Biografía de Jorge Amado
* Sítio da Fundação Jorge Amado

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q184440
* WorldCat
* VIAF: 108732513
* AlloCiné: 35104
* BAV: ADV10310628
* BIBSYS: 90205388
* BiTraGa: 85
* BLBNB: 000564122
* BNA: 000028708
* BNCHL: 000037435
* BNE: XX858904
* BNF: 11888603z
* BRE: 1816940
* BVMC: 9642
* CANTIC: a11556535
* CiNii: DA01068892
* DeutscheBio: 118648624
* Discogs: 486341
* EBID: ID
* EGAXA: vtls000892385
* Europeana: ID
* FAST: 7935
* GEC: 0003293
* GND: 118648624
* IBDB: 10017
* ICCU: CFIV003721
* IMDb: nm0023764
* ISNI: 0000 0001 2096 8252
* LAC: 0017K1582
* LCCN: n50024126
* LibraryThing: amadojorge
* MusicBrainz: ID
* Munzinger: 00000017852
* NDL: 00431376
* NKC: jn19990000146
* NLA: 35004134
* NLG: 136366
* NNDB: 000098862
* NTA: 068835140
* OL: OL126038A
* PTBNP: 3879
* SELIBR: 225735
* SNAC: w6mp5v10
* SUDOC: 026683741
* TMDb: 240585
* UNZ: AmadoJorge

 |