*Artigo principal**:* Tarsiiformes.

| *Tarsius dentatus*Tarsio dentado, tarsio de Dian |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| VulnerableVulnerable |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Subreino: | Eumetazoa |
| Superfilo: | Deuterostomia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Superclase: | Tetrapoda |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Eutheria (= *Placentalia*) |
| Orde: | Primates |
| Suborde: | Haplorrhini |
| Infraorde: | Tarsiiformes |
| Familia: | Tarsiidae |
| Xénero: | *Tarsius* |
| Especie: | ***T. dentatus*** |

 |
| Nome binomial |
| *Tarsius dentatus*Miller & Hollister, 1921 |
| Área de distribución de Tarsius dentatus.Área de distribución de *Tarsius dentatus*.Área de distribución de *Tarsius dentatus*. |
| Sinonimia |
| * *Tarsius dianae* Niemitz, Nietsch, Warter & Rumpler, 1991
 |

***Tarsius dentatus*** é unha especie de mamífero primate haplorrino tarsiiforme da familia dos tarsíidos e xénero *Tarsius*, coñecido na bibliografía internacional como **tarsio dentado** ou **tarsio de Dian**, endémica das selvas da illa Célebes..

Antigamente foi coñecido como *Trasius dianae*.

Taxonomía
---------

### Descrición

A especie foi descrita orixinariamente en 1921 polos zoólogos estadounidenses Gerrit Smith Miller, Jr e Ned Hollister, en *Proc. Biol. Soc. Wash*. **34**: 103.

En 1991 Niemitz, Nietsch, Warter e Rumpler caracterizaron unha suposta nova especie que foi denominada *Tarsius dianae*. Porén, en 1997, Shekelle e colaboradores propuxeron que *T. dianae* é un sinónimo de *T. dentatus*. Cómpren análises adicionais para determinar se son a mesma especie.

### Sinónimo

*Tarsius dentatus* coñécese tamén polo sinónimo *Tarsius dianae*.

### Etimoloxía

O nome específico, *dentatus*, deriva do adxectivo latino *dentatus, -a, -um*, "dentado", "que ten dentes", aludindo aos seus grandes incisivos.

Características
---------------

Como todos os tarsios, é un animal de pequeno tamaño, órbitas moi grandes e ósos tarsianos moi alongados, coa cabeza arredondada cun fociño reducido e o pescozo curto.  
 *Tarsius dentatus* é máis grande que *T. pumilus* e de tamaño similar ao de *T. tarsier*, xa que ten unha lonxitude de cabeza e tronco de 11,5 ou 12 cm, e unha cola de 22 cm.  
A cor da capa de *Tarsius dentatus* é parda agrisada, e a cola está espida a excepción dunha guedella de poucos pelo ao final. Pode identificarse pola presenza de pelos curtos, brancos, flanqueando o labio superior e no medio do labio inferior, e pode distinguirse de *T. tarsier* pola falta de pelaxe marrón nas cadeiras, coxas e xeonllos, e pola pigmentación máis escura na cola, dedos e uñas; e tamén ten unha banda negra máis visíbel na pel que rodea os ollos que *T. tarsier*.  
As súas orellas son máis curtas e máis anchas que as de *T. tarsier*, e hai un *parche* sen pelo na base de cada orella.  
 As femias teñen dous pares de glándulas mamarias.

A súa fórmula dentaria é 2/1:1:3:3. Os incisivos superiores e inferiores son grandes e puntiagudos (ao que alude o seu nome), e os caninos superiores son pequenos.

Bioloxía
--------

### Hábitat e distribución

O tarsio de Dian vive nos bosques húmidos primarios e secundarios sobre todo na provincia de Sulawesi central (Célebres Centro), Indonesia. A súa presenza está determinada en gran parte polas súas vocalizacións. A maioría dos espécimes viven na Reserva da Natureza de Morowali e no Parque Nacional de Lore Lindu. Estudos de campo revelan que a densidade de poboación da especie varía de 129 a 136 individuos por quilómetro cadrado.

A altitudes de 500 a 1000 m, a densidade da poboación estímase en 180 individuos/km2, mentres que de 1000 a 1500 m, observáronse só 57 individuos/km2. A poboación tamén é aproximadamente dez veces máis densa nos bosques secundarios que nos primarios.

### Costumes

Vive en grupos de menos de 8 individuos compostos por un macho adulto e dunha a 3 femias adultas e as súas crías. De hábitos nocturnos, pasan o día durmindo nun agocho en lugares con follaxe denso, troncos caídos e cavidades de árbores, e pola noite saen a cazar e a comer. Antes do mencer, os tarsios adultos e subadultos realizan duetos vocais para fortaleceren a unión do grupo e sinalar os seus territorios.

### Nutrición

Aliméntase, como os outros tarsios, de insectos e outros pequenos animais. Porén, os hábitos alimentarios específicos de *Tarsius dentatus* aínda non foron ben estudados.

### Reprodución

Aínda que se cría que os tarsios eran monógamos, algúns estudos demostraron que os de Sulawesi exhiben facultativamente comportamentos de polixinia (unión dun macho con varias femias), e forman fortes lazos entre o macho e as femias. Os machos son máis territoriais que as femias, e teñen territorios máis amplos.

Non se estudou aínda o comportamento reprodutivo de *Tarsius dentatus*. En xeral, as femias dos tarsios paren unha cría por ano tras un longo período de xestación. O ritmo de desenvolvemento fetal e posnatal dos tarsios é un dos máis lentos de todos os mamíferos. As crías son tamén proporcionalmente as máis grandes de todas as dos primates non antropoideos. A maior parte da súa masa componse da do cerebro, ollos e cranio. Esta achega de recursos para o cerebro conduce á rápida evolución dos comportamientos locomotores e de forraxeo.

Estado de conservación
----------------------

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) cualifica o status de *Tarsius dentatus* como *VU* (vulnerable) debido á perda de polo menos un 30 % do seu hábitat nos últimos 20 anos (aproximadamente, 3 xeracións). Desde 1990 até o 2000, do 15 ao 26 % dos hábitats boscosos da illa convertéronse en terreos agrícolas, e desde entón perdeuse polo menos un 10 % adicional.

Todo iso a pesar dos hábitos nocturnos da especie, da súa capacidade para adaptarse a hábitats modificados e a que viven en amplas zonas protexidas. Pero pese aos esforzos por preservar eses parques, a especie aínda está ameazada por destrución do hábitat e a caza polos seres humanos. Moitas comunidades agrarias cazan dentro do Parque Nacional de Lore Lindu e doutras áreas protexidas, e utilizan a madeira e as rozas como fonte de ingresos.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Shekelle, M.; Salim, A. & Merker, S. (2008): *Tarsius dentatus* na *Lista vermella de especies ameazadas* da UICN- Versión 2015-4. Consultada o 20-02-2016.
2. 1 2 3 4  *Tarsius dentatus* en Wilson, D. E. & Reeder, D. M. eds. (2005): *Mammal Species of the World.*
3. 1 2  *Tarsius dianae* Niemitz, Nietsch, Warter and Rumpler, 1991 Arquivado 02 de marzo de 2016 en Wayback Machine. no ITIS.
4. ↑  Niemitz, C. *et al*. (1991).
5. 1 2 3  Nowak, Ronald M. (1999).
6. ↑  Jablonski, N. (2003): "The Evolution of the Tarsiid Niche". En P. Wright, E. Simons & S, Gursky, eds. *Tarsiers: The Past, Present, and Future*. New Brunswick: Rutgers University Press, pp.35-49.
7. ↑  Groves, C. (2003): "The Tarsiers of Sulawesi". En P. Wright, E. Simons & S. Gursky, eds. *Tarsiers: The Past, Present, and Future*. New Brunswick: Rutgers University Press, pp. 179-195.
8. ↑  Flannery, S. (2007): "The Primata". En Primate Fact Sheets Arquivado 02 de abril de 2016 en Wayback Machine.. Consultado o 21-02-2016.
9. 1 2 3  *Tarsius dentatus* na ADW.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Tarsius dentatus*** |

### Bibliografía

* Brandon-Jones, D.; A. A. Eudey, T. Geissmann, C. P. Groves, D. J. Melnick, J. C. Morales, M. Shekelle & C. B. Stewart (2004):

"Asian Primates Classification" *International Journal of Primatology* **25** (1): 97-164. Resumo.

* Chiarelli, A. B. (1972): *Taxonomic Atlas of Living Primates*. Londres, Reino Unido e Nova York, USA: Academic Press. ISBN 0-1217-2550-2.
* Groves, Colin P. (2001): *Primate Taxonomy*. Washington, USA e Londres, Reino Unido: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-5609-8872-X.
* Kowalski, Kazimierz (1981): "Suborden Tarsioidea", en: *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, pp. 320–321.
* Niemitz, C.; A. Nietsch; S. Warter & Y. Rumpler (1991): "Tarsius dentatus: A New Primate Species from Central Sulawesi (Indonesia)". *Folia Primatologica*, **56** (2): 105-116.
* Nowak, Ronald M. (1999): *Walker's Primates of the World*. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6251-5.
* Parker, Sybil P. (1990): *Grzimek's Encyclopedia of Mammals. Volume 2*. Nova York, NY, USA: McGraw-Hill Publishing Company. ISBN 0-0790-9508-9.
* Vaughan, T. A. (1986): *Mammalogy*. Third Edition. Fort Worth, Texas, USA: Saunders College Publishing.
* VV. AA. (1968): "Tarsioideos" en: *Enciclopedia Salvat de las ciencias. Tomo 6. Animales vertebrados*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 290–292.
* Walker, Ernest P. (1975): *Mammals of the World*, Third Edition, Volumes I & II. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-1657-2.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. eds. (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*, 3ª ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
* Wright, P. (2003): "Are Tarsiers Silently Leaping into Extinction?". pp. 296–308 en P. Wright, E. Simons & S. Gursky, eds. *Tarsiers: The Past, Present, and Future*. New Brunswick, New Jersey, USA: Rutgers University Press.

### Outros artigos

* Primates
* Haplorrinos
* Tarsiiformes

### Ligazóns externas

* Dian’s tarsier (*Tarsius dentatus*) en ARKive. Con información, imaxes e bibliografía *(en inglés)*.
* *Tarsius dentatus* Dian's tarsier na ADW. Con abundantísima información e bibliografía *(en inglés)*.
* *Tarsius dianae* na EOL.

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Tarsius\_dentatus
* BioLib: 32092
* EOL: 126684
* Fossilworks: 238719
* GBIF: 4266947
* iNaturalist: 75156
* ITIS: 944117
* IUCN: 21489
* MSW: 12100171
* NCBI: 449501
* Species+: 7535
* uBio: 109157

 |