**Janusz Korczak**, sobrenome literario de **Henryk Goldszmit**, nado en Varsovia o 22 de xullo de 1878,ou 1879, e finado en Treblinka o 7 de agosto de 1942, foi un pedagogo e escritor xudeu-polaco, coñecido como *Pan Doktor* ("señor doutor") ou *Stary Doktor* ("vello doutor"). Durante moitos anos director dun orfanato en Varsovia, rexeitou salvarse e quedou cos seus orfos cando enviaron desde o gueto de Varsovia a todos os internados na institución ao campo de exterminio de Treblinka durante a *grossaktion* de Varsovia en 1942.

Traxectoria
-----------

Janusz Korczak cos nenos do orfanato na década de 1920
Seu pai era Józef Goldszmit, un respectado avogado procedente dunha familia de partidarios do haskalá e Cecylia (Gębicka), filla dunha prominente familia kalisz Nos últimos anos da súa vida volveuse agnóstico que non cría en forzar a relixión nos nenos. Seu pai enfermou contra 1890 e ingresou nun hospital mental onde morreu seis anos máis tarde o 25 de abril de 1896. Cando a súa situación financeira familiar empeorou, Henryk, aínda mentres ía ao instituto empezou a traballar como titor doutros alumnos. En 1896 publicou o seu primeiro texto literario, un texto satírico sobre a crianza de nenos, *Węzeł gordyjski*.

O orfanato na rúa Krochmalna onde Korczak traballou e viviu, no faiado que quedou destruído durante a II de Guerra Mundial e non se reconstruíu
O orfanato de Korczak, aínda en funcionamento na rúa Jaktorowska
Derradeiro número de *Mały Przegląd,* 1 de setembro de 1939
Certificado de Korczak para a inscrición obrigatoria de médicos ordenado polas autoridades de ocupación alemás en Varsovia en 1940
Edificio *Państwowa Szkołun Handlowa Męska* im. *J. i M. Roeslerów*, sede do orfanato Dom Sierot entre novembro de 1940 e outubro de 1941 no gueto de Varsovia
*Janusz Korczak e os nenos*, monumento conmemorativo en Yad Vashem
Monumento a Korczak en Varsovia
Pedra conmemorativa en Treblinka
En 1898 utilizou o pseudónimo de Janusz Korczak para se presentar a un concurso literario, procedía do libro *O Janaszu Korczaku i pięknej Miecznikównie* de Józef Ignacy Kraszewski. Na década de 1890 estudou na denominada universidade móbil e máis adiante, durante os anos 1898–1904, medicina na Universidade de Varsovia; nesa época xa escribía para varios xornais de lingua polaca. Despois da graduación e tras estoupar a Guerra ruso-xaponesa en 1905–1906 serviu como médico militar nun tren sanitario no Extremo Oriente. Despois da guerra traballou como pediatra, entre 1906 a 1912 no Hospital Infantil Bersohns e Baumans en Varsovia e asemade mantiña unha consulta particular. Mentres grazas ao seu libro *Dziecko salonu* (1901) gañaba certo recoñecemento literario. 
En 1907–1908 Korczak estudou en Berlín, Mentres traballaba para a Sociedade de Orfos coñeceu en 1909 a Stefania Wilczyńska, coa que se asociaría despois. En 1911–1912 converteuse en director de *Dom Sierot* en Varsovia, o orfanato que el mesmo deseñara para nenos xudeus. Contratou a Wilczyńska como a súa axudante. Alí formou unha especie de república para nenos co seu propio parlamento e tribunal. Parte das súas experiencias recolleunas no libro *Fragmenty Utworów*.

Durante primeira guerra mundial serviu en Ucraína como doutor militar co rango de tenente, e de novo no exército polaco co rango de maior durante a guerra polaco-soviética, tras un breve período en Łódź asignárono a Varsovia. Como oficial de reserva estivo no 1º Batallón sanitario en 1923-24.

### Polonia soberana

En 1926 Korczak logrou que os nenos do *Dom Sierot* tiveran o seu propio periódico, o *Mały Przegląd*, un suplemento semanal do xornal xudeu-polaco *Nasz Przegląd*. Nestes anos, o novelista Igor Newerly traballou como o seu secretario.

A partir de 1935  tivo o seu propio programa de radio, onde promoveu e popularizou os dereitos de nenos. En 1933 recibiu a cruz de prata de Polonia Restituta. Entre 1934–36 viaxou anualmente a Palestina e coñeceu o sistema de kibbutz, recibindo algúns comentarios antisemitas na prensa polaca. Non obstante, rexeitou establecerse en Palestina mesmo cando Wilczyńska marchou vivir alí en 1938, así e todo volveu a Polonia en maio de 1939, retornando ao seu posto de directora.

### O Holocausto

En 1939 ao empezar a segunda guerra mundial, Korczak ofreceuse voluntariamente ao exército polaco mais rexeitárono por mor da súa idade. Presenciou a entrada da Wehrmacht en Varsovia. Cando os alemáns crearon o gueto de Varsovia en 1940, o seu orfanato tivo que se mover ao seu interior, e Korczaf foi con el.

O 5,ou 6, de agosto de 1942, os soldados alemáns levaron os 192 orfos (outras fontes afirman que eran 196), e ao persoal para o campo de exterminio de Treblinka. Żegota organización clandestina de axuda aos xudeus, ofreceulle axuda para deixar o gueto mais Korczak insistiu en que iría cos nenos e non os deixaría á súa sorte. Tras subir os trens nunca máis se soubo dos nenos nin de Korczak.

Obra
----

As obras máis coñecidas de Korczak son as de ficción e as pedagóxicas. Escribiu ficción tanto para adultos como para nenos. A súa obra abrangue vinte libros, arredor de 1.400 textos publicados en nunhas 100 publicacións, e 300 textos manuscritos ou mecanografiados.

### Libros infantís

Korczak con frecuencia empregou os contos de fadas para preparar os seus lectores novos para os dilemas e dificultades da vida de adulto, e a necesidade de tomar decisións responsables.

En *Król Maciuś Pierwszy* (1923) e na súa secuela *Król Maciuś na wyspie bezludnej* Korczak describiu un príncipe neno que asume o; trono pola morte repentina de seu pai, e que ten que aprender das súas múltiples equivocacións.

### Libros pedagóxicos

Nos seus traballos pedagóxicos comparte moitas das súa experiencias con nenos difíciles. As súas ideas desenvoléronas despois por moitos outros pedagogos como Simon Soloveychik ou Erich Dauzenroth.

Libros
------

### Ficción

* *Dzieci ulicy*, Varsovia 1901
* *Koszałki opałki*, Varsovia 1905
* *Dziecko salonu*, Varsovia 1906, parcialmente autobiográfico
* *Mośki, Joski i Srule*, Varsovia 1910
* *Józki, Jaśki i Franki*, Varsovia 1911
* *Sława*, Varsovia 1913
* *Bobo* , Varsovia 1914
* *Król Maciuś Pierwszy*, Varsovia 1923
* *Król Maciuś na wyspie bezludnej*, Varsovia 1923
* *Bankructwo małego Dżeka*, Varsovia 1924
* *Kiedy znów będę mały*, Varsovia 1925
* *Senat szaleńców, humoreska ponura* (*obra de teatro, a estrea foi no' teatro Ateneum de Varsovia, 1931*
* *Kajtuś czarodziej*, Varsovia 1935
* *Momenty wychowawcze*, Varsovia, 1919, 2.ª edición 1924
* *ak kochać dziecko*, Varsovia 1919, 2.ª edición 1920 co título *Jak kochać dzieci*
* Prawo dziecka szacunku, Varsovia, 1929
* *Pedagogika żartobliwa*, Varsovia, 1939

### Outros libros

* *Pamiętnik*, Varsovia, 1958
* *Fragmenty Utworów*

Notas
-----

1. ↑  "Jewish Doctor Janusz Korczak Died With 190 Children at Treblinka Court: Changes Date of Death for Orphanage Director". JTA. 30 de marzo 2015.
2. ↑  Sandra Joseph, Institute of Education in London (Xullo-Agosto 2002). "POLE APART - the life and work of Janusz Korczak". Young Minds Magazine 59. Arquivado dende o orixinal o 28 de setembro de 2007. Consultado o 31 de xullo de 2017.
3. ↑  Barbara Smolińska–Theiss (2012). "Janusz Korczak – zarys portretu". Rok Janusza Korczaka. Arquivado dende o orixinal o 15 de abril de 2012. Consultado o 27 de xaneiro de 2012.
4. ↑  Chris Mullen (7 de marzo de 1983). "Korczak's Children: Flawed Faces in a Warsaw Ghetto". *The Heights*. p. 24. Consultado o 25 de agosto de 2013.
5. ↑  Janusz Korczak; Aleksander Lewin (1996). *Sława: Opowiadania (1898-1914)*. p. 38. ISBN 978-83-85449-35-5.
6. ↑  Joanna Cieśla (15 de xaneiro de 2012). "Henryk zwany Januszem. Janusz Korczak - pedagog rewolucjonista". S.P. Polityka. Historia.
7. ↑  Józef Ignacy Kraszewsk (2012). "Moja Biblioteczka". *Historia o Janaszu Korczaku i o pięknej Miecznikównie*. LubimyCzytać.pl. ]
8. ↑  "Polskie Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka". *www.pskorczak.org.pl*. Arquivado dende o orixinal o 07 de marzo de 2016. Consultado o 12 de marzo de 2016.
9. ↑  Janusz Korczak: *Dzieła Tom 3. Wolumin 2. Na mównicy. Publicystyka społeczna (1898–1912)*. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Latona, 1994, pp. 134–143.
10. ↑  Hanna Mortkowicz-Olczakowa (1960). "Goldszmit Henryk", in *Polski Słownik Biograficzny*, T. VIII. P. 214.
11. ↑  Maciej Józef Kwiatkowski: *Tu Polskie Radio Warszawa…* Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1980, p. 199. ISBN 83-06-00190-7.
12. ↑  Agnieszka Litwiniuk (29 de marzo de 2012). "Stefania Wilczyńska". *Sylwetki warszawskich Żydówek*. *Warszefroj*, Centrum Kultury Jidysz (Yidish Centre). Consultado o 14 de decembro de 2013.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Janusz Korczak Living Heritage Association Arquivado 18 de xaneiro de 2021 en Wayback Machine.
* Janusz Korczak Arquivado 05 de novembro de 2013 en Wayback Machine. en culture.pl

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q152441
* WorldCat
* VIAF: 100899665
* AlloCiné: 199742
* BAV: ADV10146455
* BIBSYS: 90106138
* BLBNB: 000582999
* BNE: XX1142579
* BNF: 11909982p
* BRE: 2100620
* CANTIC: a11923684
* CiNii: DA02597538
* DeutscheBio: 118565397
* EBID: ID
* FAST: 42075
* Filmportal: ID
* GND: 118565397
* ICCU: CFIV007568
* IMDb: nm0466091
* ISNI: 0000000121454982
* LAC: 0015E0016
* LCCN: n79100733
* LibraryThing: korczakjanusz
* Munzinger: 00000013278
* NDL: 00469770
* NKC: jn19990218050
* NLA: 35375996
* NLG: 87525
* NTA: 068248660
* OL: OL146200A
* PTBNP: 73275
* SELIBR: 68091
* SNAC: w6mw3tmh
* SUDOC: 027528197
* Treccani: janusz-korczak
* UNZ: KorczakJanusz

 |