recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José Antonio Cacabelos Rico** é un político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Entrou no PSOE en 2006. Nas eleccións municipais de 2007 foi candidato do PSdeG-PSOE á alcaldía do Grove e foi elixido alcalde formando un goberno cuatripartito. En 2011, pese a experimentar unha notable subida de votos e concelleiros, non puido lograr un acordo e pasou á oposición. Foi deputado provincial de 2011 a 2015. Nas municipais de 2015 recuperou a alcaldía tras lograr unha contundente vitoria que deixou ó PSdeG ó bordo da maioría absoluta, e cunha ampla marxe para sumar apoios coas forzas de esuqerdas, sendo elixido alcalde como cabeza da lista máis votada. No 2019 foi reelixido con maioría absoluta, sendo a primeira vez que alguén a conseguía no Grove. No 2023 logrou de novo a vitoria, se ben perdeu a maioría absoluta, e foi reelixido alcalde como cabeza da lista máis votada.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Miguel Ángel Pérez García** |  **Alcalde do Grove** 2007 - 2011 | Sucesor:**Miguel Ángel Pérez García** |
| Predecesor:**Miguel Ángel Pérez García** |  **Alcalde do Grove** 2015 - actualidade | Sucesor:**no cargo** |

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais no Grove

### Ligazóns externas

* "José Antonio Cacabelos Rico: "No venimos a deshacer, sino a mejorarlo todo"". *Faro de Vigo* (en castelán). 30 de maio de 2015.
**Gumersindo Areán Rodríguez**, nado en 1898 en Pedroso (Rodeiro) e finado en México en 1974, foi un aviador republicano galego.

Traxectoria
-----------

Músico na súa xuventude, era membro da banda de Moimenta. O servizo militar levouno a Tetuán. Reenganchou no exército e foi ascendendo. Atraído pola aviación, fixo o curso de metrallador-bombardeiro no aeródromo de Cuatro Vientos. Pasou á Escola de Carabanchel onde acadou o título de piloto. En 1928 foi ascendido a suboficial. Realizou voos en África (ruta Tetuán-Larache) e o primeiro percorrido Tetuán-Madrid.

Ao producirse a sublevación do 18 de xullo de 1936 mantívose fiel á República, que o nomeou comandante do Exército do Aire. Realizou varias misións vitoriosas que lle valeron o sobrenome de "Ave Negra". Foi instrutor en Rusia para os novos pilotos do exército republicano, e xefe de escuadrilla de bombardeiros. Comandante dos aeródromos de Los Alcázares (Murcia) e La Zenia (Tarragona).

En 1939 marchou ao exilio en Francia, e logo de pasar por diversos campos de concentración, rematou no de Relizane (Alxeria). Logrou reunirse coa súa familia (os seus fillos José, Fernando e Marina) en Orán e en outubro de 1942 embarcaron cara México, onde permaneceu ata a súa morte en 1974.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biografía[*Ligazón morta*] *(en castelán)*
* Ficha na Secretaría de Gobernación. Departamento de Migración de México
* Artigo do neto de Gumersindo Areán *(en castelán)*
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Enrique Sotelo (homónimos).
**José Enrique Sotelo Villar**, nado en Aldán (Cangas) o 15 de xaneiro de 1959, é un médico e político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Medicina pola Universidade de Santiago de Compostela en 1982. Concelleiro en Cangas polo PPdeG dende 1991, foi deputado no Parlamento de Galicia (1993-1999) e voceiro de Sanidade do Grupo Parlamentario Popular. Nas eleccións municipais de 1999 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Cangas e foi elixido alcalde. Repetiu como alcalde nas municipais de 2003. Foi deputado provincial. Nas municipais de 2011 volveu ser elixido alcalde de Cangas grazas a un pacto con UPAC  (escisión do Partido Popular).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Euloxio López Gutiérrez** |  **Alcalde de Cangas** 1999 - 2007 | Sucesor:**Clara Millán González** |
| Predecesor:**Clara Millán González** |  **Alcalde de Cangas** 2011 - 2015 | Sucesor:**Xosé Manuel Pazos Varela** |

Notas
-----

1. ↑  José Enrique Sotelo (PP) será alcalde de Cangas tras pactar con Nardo Faro (UPAC)

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Cangas

### Ligazóns externas

* Artigo en *Faro de Vigo*
| *Meganeura*Rango fósil: Carbonífero superior |
| --- |
| *Meganeura* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Superorde: | Odonatoptera |
| Orde: | Protodonata |
| Familia: | Meganeuridae |
| Xénero: | *Meganeura* |

 |
| Especies |
| * *Meganeura monyi*
* *Meganeura permiana*
* *Meganeura americana*
 |

Fósil de *Meganeura*.
Modelo de *Meganeura* no Museo de Historia Natural de Berlín.
***Meganeura*** (gr. «grandes nervios», en relación á rede de nervios das súas ás) é un xénero extinto de insectos protodonatos da familia Meganeuridae. Entre as súas especies encóntrase *Meganeura monyi*, un insecto de gran parecido coas libélulas actuais, coas que está emparentado, que viviu no período Carbonífero (hai 300 Ma). Cunha envergadura de ás de máis de 75 cm, constitúe a maior especie coñecida de insectos que xamais haxa existido sobre a Terra. A especie do Permiano *Meganeuropsis permiana* é tamén de gran tamaño. Eran insectos depredadores que se alimentaban doutros insectos e tamén de pequenos anfibios.

Os seus fósiles descubríronse nos estratos da edade Estefaniana de Commentry, en Francia, en 1880; en 1885, o paleontólogo francés Charles Brongniart describiu o fósil e deulle nome. Outro bo espécime fósil encontrouse en Bolsover, Derbyshire, en 1979. O holotipo alóxase no Museo de Historia Natural de París.

*M. americana*, descuberta en Oklahoma en 1940, é unha especie representada pola maior á de insecto xamais encontrada; consérvase no Museo de Historia Natural de Harvard.

Notas
-----

1. ↑  *Dragonfly: the largest complete insect wing ever found*, *Harvard Magazine*, noviembre a decembro de 2007:112.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q283596
* MAG: 2776730230

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EOL: 10511703
* Fossilworks: 175803
* GBIF: 4682601
* IRMNG: 1305729

 |
**Julián Simón Sesmero** (Villacañas, Toledo, España, 3 de abril de 1987) é un piloto profesional de motociclismo. A súa estatura é de 1,67 m e o seu peso 56 kg.

A súa carreira nos campionatos mundiais comezou no 2002 no Gran Premio de España. correu cos equipos Honda (2002) Malaguti (2003), Aprilia (2004) e KTM (2005). Participou en 66 *Grand Prix* de motociclismo e gañou un, en 2005, o Gran Premio Británico, na clase 125cc. En 2007 pasou a competir en 250cc, co equipo Repsol Honda.

Na tempada 2009 decide baixar de categoría e volver competir en 125cc no equipo de Aspar cunha Aprilia RSA125 oficial para converterse o 18 de outubro de 2009 en 125 cc no circuíto de Phillip Island en Australia.

Resumo por tempadas
-------------------

| Tempada | Categoría | Moto | Carreiras disputadas | Vitorias | Podios | Poles | Puntos | Posición |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2002 | 125cc | Honda | 4 | 0 | 0 | 0 | 2 | 37º |
| 2003 | 125cc | Malaguti | 16 | 0 | 0 | 0 | 4 | 29º |
| 2004 | 125cc | Honda | 14 | 0 | 0 | 0 | 60 | 14º |
| 2005 | 125cc | KTM | 15 | 1 | 1 | 0 | 123 | 7º |
| 2006 | 125cc | KTM | 13 | 0 | 1 | 0 | 97 | 9º |
| 2007 | 250cc | Honda | 17 | 0 | 0 | 0 | 123 | 9º |
| 2008 | 250cc | KTM | 16 | 0 | 0 | 0 | 109 | 10º |
| 2009 | 125cc | Aprilia | 16 | 7 | 12 | 7 | 264 | **1º** |
| 2010 | Moto2 | Suter | 13 | 0 | 7 | 2 | 168\* | **2º** |
| Total |  |  | **111** | **8** | **14** | **7** | **782** |  |

Notas
-----

1. ↑  Julián Simón, campión do mundo, El Mundo.es, 18/10/2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q555416
* As: 29240
* MotoGP: Julian+Simon
* WorldSBK: Julian+Simon

 |
**Mehmed I** Çelebi, nado en 1389 e finado en 1421, chamado **Kirisci** ("*o Verdugo*"), foi sultán otomán dende 1413 até a súa morte. Era fillo de Bayezid I. Despois do período de guerra civil denominado "o interregno", foi recoñecido sultán de todo o Imperio en 1413.

Tivo tres esposas (Dona Emine, Dona Kumru e Dona Şehzade), dúas fillas, Fatma e Selçuk, e cinco fillos: Mustafa Çelebi, Ikinci Murad, Ahmed, Yusuf e Mahmud.

O interregno
------------

Mehmed Çelebi naceu en Edirne (antiga Adrianópolis, hoxe en Turquía). Foi educado no palacio de Brusa, e fixo a súa aprendizaxe como administrador gobernando a Provincia de Amasya.

Logo da derrota de Bayezid I na batalla de Ancara (1402), iniciouse un período de enfrontamentos entre os herdeiros do sultán derrotado, coñecido como *Fetret devri.* Nel, logo de 10 anos e en boa medida grazas á alianza co Emperador bizantino Manuel II Paleólogo, Mehmed termina impoñéndose ós seus irmáns Isa, Süleyman e Mûsa, proclamándose Sultán en 1413 e trasladando a súa capital a Edirne.

Mentres tanto, enviara ó seu fillo máis vello Mustafa Çelebi, chamado *Düzmece Mustafa*, a Samarcanda en embaixada ante Tamerlán. Logo da morte deste (1413), Mustafa regresará a Anatolia co proxecto de destronar ó seu pai. Para iso, alíase cos príncipes cristiáns de Valaquia pero, derrotado, debe refuxiarse co emperador de Bizancio. Mehmed paga ó Emperador para que o faga prisioneiro. No curso dos combates entre pai e fillo empregáronse por primeira vez armas de fogo no Imperio Otomán.

En contrapartida pola axuda prestada, Mehmed deberá recoñecer ó Emperador bizantino como "pai e señor" e permanecerlle leal, o que pode considerar como o último triunfo diplomático de Bizancio.

Consolidación
-------------

Durante o período de interregno, o Imperio perdera certo número de territorios en Anatolia. Mehmed ponse en campaña para recuperalos o máis axiña posible. Anexa Esmirna en 1414, anexa Saruhan e Menteseoglu, vence ós karamanogullari que atacaran Brusa, ós que finalmente perdoa, permitíndolles vivir no territorio do Imperio como súbditos, e conquista parte do emirato Candaroğlu, para finalmente ocupar o reino cristián de Cilicia.

Consolidado o seu poder en Anatolia, parte cara a Rumelia. Conquista parte de Albania e somete Valaquia, impóndolle o pago de tributo. Ó mesmo tempo, reforza a súa frota e teñen lugar os primeiros combates navais.

Morreu en Edirne o 26 de maio de 1421, e foi sepultado no Mausoleo Verde (''Yesil Turbe) de Bursa.

Notas
-----

1. ↑  A data é incierta. En efecto, se o seu fillo Mustafa Çelebi intentou un golpe de palacio contra el en 1405, é altamente improbable que Mehmed tivera só 24 anos nese momento.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q168769
* WorldCat
* VIAF: 263937854
* BRE: 2210400
* CERL: cnp00582937
* DeutscheBio: 124832911
* EBID: ID
* GEC: 0041731
* GND: 124832911
* ISNI: 0000 0003 8194 9877
* NNDB: 000113079

 |
**José Antonio Calvo Montero**, nado en Espiñoso (Cartelle) o 28 de abril de 1853 e finado en Ortigueira o 7 de novembro de 1937, foi un avogado e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de José Calvo, agrimensor, e Manuela Montero, que pertencía á fidalguía rural. Estudou no mosteiro dos escolapios de Celanova, e fixo o Bacharelato no Instituto de Ourense. Estudou Dereiro na Universidade de Santiago de Compostela. Unha vez licenciado, practicou a avogacía en Ourense e despois presentouse ás oposicións a notarías. Obtivo praza como notario en Ortigueira en 1880. En Ortigueira combinou as súas actividades de avogado coas de notario. Foi nomeado delegado da Xunta e Arquiveiro de Protocolos do Distrito de Ortigueira en 1889. Foi amigo persoal de Juan Fernández Latorre e o seu representante na comarca do Ortegal, participou con el na sociedade anónima que creou para o sostemento de *La Voz de Galicia*. Fundou *El Eco Ortegano*, que dirixiu o seu fillo Dámaso Calvo Moreiras. Deixou de editar o periódico en outubro de 1913 con motivo do falecemento da súa muller Rita Moreiras Pandiello.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* José Antonio Calvo Montero, notario vitalicio de Ortigueira *(en castelán)*
**LDREX**, acrónimo de **Large-scale Deployable Reflector EXperiment**, foi o nome de dous satélites artificiais xaponeses adicados á proba de novas tecnoloxías relacionadas cos satélites de comunicacións.

Características
---------------

Os dous satélites LDREX adicáronse a probar un modelo a escala de antena despregable a usar á súa vez no satélite de comunicacións experimental ETS 8. Fixeron tamén varios experimentos sobre problemas plantexados na futura misión de ETS 8. Os dous satélites LDREX foron construídos por NEC Toshiba Space Systems para a axencia xaponesa NASDA e tiñan unha masa total duns 180 kg. Ambos foron lanzados mediante foguetes Ariane 5, LDREX 1 o 20 de decembro de 2000 e posteriormente, tras fallar o mecanismo de despregue de LDREX 1, LDREX 2 o 13 de outubro de 2006, que cumplíu a súa misión con éxito.

Notas
-----

1. 1 2  Mark Wade (2023). "LDREX" (en inglés). Consultado o 8 de xuño de 2023.
2. 1 2  Gunter Dirk Krebs (2023). Gunter's Space Page, ed. "LDREX 1, 2" (en inglés). Consultado o 8 de xuño de 2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1550719
* NSSDC ID: 2006-043C
* SCN: 29496

 |

### Outros artigos

* Ariane 5
**José Antonio Cesáreo Franco Cerdeira**, nado en Ortigueira o 23 de febreiro de 1939, é un avogado e político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Foi alcalde de Ortigueira por UCD nas primeiras eleccións democráticas e continuou como alcalde ata 1985. Foi deputado provincial (1979-1983). Membro do Partido Demócrata Popular (PDP), foi deputado da Coalición Popular pola provincia da Coruña no Parlamento de Galicia na II lexislatura (1985-1990), e despois polo Partido Popular de Galicia na III e IV lexislaturas (1990-1997). Dimitiu en 1997 logo de coñecerse que cobrara indebidamente uns sete millóns de pesetas en soldos do Parlamento

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Juan Luis Pía Martínez** |  **Alcalde de Ortigueira** 1979 - 1985 | Sucesor:**Jesús Varela Martínez** |

Notas
-----

1. ↑  Hermida, José (28/6/1997) "Dimite un diputado gallego del PP por el cobro indebido de siete millones" *El País* *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, F. ed. (2002). *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI*. *El Correo Gallego*. ISBN 84-8064-113-4.

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Ortigueira

### Ligazóns externas

* Noticia en *El País*
**Gumersindo Buján Buján**, nado en Ribadavia en 1850 e finado en Barcelona o 4 de decembro de 1911, foi un avogado e xuíz galego.

Traxectoria
-----------

Foi xuíz de Primeira Instancia e Instrución de Corcubión (1886), Viana do Bolo (1887), Celanova (1893), Tui (1897) e Vigo (1898). Interveu como xuíz especial na causa que se seguiu polo asasinato de Domingo Barja, alcalde e cacique de Laza, en 1900. En 1901 foi tenente fiscal da Audiencia de Ourense e presentouse ás eleccións para deputado a Cortes polo distrito de Ribadavia, pero foi derrotado por Adolfo Merelles Caula. Como fiscal da Audiencia de Ourense interveu nos conflitos campesiños da comarca de Valdeorras. Despois foi maxistrado da Audiencia de Salamanca e Barcelona.

Foi un teórico das institucións xurídicas galegas. Publicou as súas opinións sobre os foros no folleto *Redención forzosa de los foros al dominio directo* que apareceu en *El Miño* en 1900. A súa obra fundamental é *De la propiedad y los foros. Estudio jurídico-social* (1902), na que sinala un camiño específico para acabar cos foros.

Obras
-----

* *Sociedad gallega. Estudio jurídico sobre el contrato de compañía de familia*, 1887 (con prólogo de Juan Manuel Paz Novoa).
* *De la propiedad y los foros*, 1902.

Vida persoal
------------

Casou con Contemplación Pérez L. Millán e foi pai de Antonio Buján Pérez.

Notas
-----

1. ↑  Noticia en *Diario de Reus*, 5-12-1911, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Couceiro Freijomil, A. (1951). "Buján y Buján, Gumersindo". *Diccionario bio-bibliográfico de escritores* (en castelán) **I**. Santiago de Compostela: Bibliófilos Gallegos. p. 178.
* *Dicionario biográfico de Galicia* **1**. Ir Indo Edicións. 2010-2011.
* "Buján y Buján, Gumersindo" en *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20535153
* BNE: XX1213635
* Galiciana: 9908

 |
LEDs.
Un **LED**, acrónimo de ***light-emitting diode*** (en galego, ***díodo emisor de luz***), é un tipo de díodo que ao ser polarizado en directa (é dicir, co polo negativo conectado á zona dopada tipo n) emite unha radiación luminosa. Este tipo de luces son ecolóxicas, cunha duración entre 30000 e 100000 horas.

Principio de funcionamento
--------------------------

Cluster of LEDs mounted on a screw-in baseLámpada E23 LED, que usa 38 díodos.
O funcionamento dun LED baséase no fenómeno cuántico de emisión espontánea de luz que se da en determinados materiais semicondutores baixo certas condicións. Este fenómeno consiste na perda de enerxía instantánea dun electrón nun semicondutor, pasando o electrón a un nivel enerxético menor, e resultando na emisión dun fotón, cunha enerxía (e as correspondentes frecuencia e longura de onda) igual á enerxía de excitación do electrón. Así, nos LED's máis típicos, formados por materiais cun único estado excitado colaborando na emisión de fotóns, a luz emitida é monocromática. Por outra banda, segundo o material co que estean fabricados, terán unha cor ou outra, entendendo por cor física a longura de onda que incluiría ademais das visíbeis as infravermellas.

Características
---------------

Semáforo con luces LED
O LED é un dispositivo moi duradeiro en comparanza con outras fontes luminosas coma a lámpada incadescente ou o tubo fluorescente, ademais de presentar un formato moito máis sólido e compacto.

Presenta perdas térmicas moi pequenas en comparanza coa lámpada. O seu principio de funcionamento faino moito máis eficiente na conversión de potencia eléctrica a potencia luminosa.

Presenta un diagrama de emisión lambertiano, isto é, proporcional ao coseno do ángulo coa perpendicular á superficie de emisión. Isto dálle unha direccionalidade da luz emitida só superada polo láser, que facilita enormemente as operacións de enfoque da luz.

E por suposto, como se adiantou, ofrece a posibilidade de emisión monocromática, sen necesidade de filtros nin a perda de enerxía asociada a eles.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Optoelectrónica
* Láser
* Díodo láser
* Díodo
* Electrónica
* OLED

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25504
* AAT: 300310090
* BNCF: 59633
* BRE: 3540760
* EBID: ID
* GND: 4125154-4
* JSTOR: light-emitting-diodes
* MAG: 176666156
* NDL: 01033269
* PSH: 3497

 |
Coordenadas: 36°08′08″N 5°21′12″O﻿ / ﻿36.13558, -5.35332

Auditorio principal.
O **John Mackintosh Hall** é o principal centro cultural no territorio británico de ultramar de Xibraltar. Componse dunha biblioteca pública, un teatro, sala de conferencias, ximnasio e varios espazos polivalentes. A súa actual directora é Geraldine Finlayson.

Historia
--------

O seu nome é unha homenaxe ao filántropo xibraltareño John Mackintosh, que no seu testamento deixou un legado para construír un lugar que fortalecería os lazos culturais e educativos entre Xibraltar e o Reino Unido.

O John Mackintosh Hall foi aberto ao público polo entón gobernador xeneral Sir Dudley Ward, o 8 de abril de 1964. O estilo arquitectónico do edificio segue a tradición arquitectónica mediterránea, cunha serie de patios interconectados onde se controla a luz do sol e a calor dos meses de verán co uso de árbores, áreas sombreadas e fontes.

A pesar de que foi orixinalmente concibido como unha institución educativa especificamente para o beneficio da xuventude de Xibraltar, co tempo foi adaptado para atender a varios eventos culturais para adultos. A biblioteca foi ampliada e agora o teatro pode recibir conferencias e charlas, ademais de presentacións musicais.

As dúas obras máis importantes escritas en Xibraltar "La Lola se va pá Londre" e "Connie con cama camera en el comedor", ambas as dúas por Elio Cruz, estreáronse no John Mackintosh Hall en 1966 e 1969, respectivamente.

Notas
-----

1. 1 2 3  discover.gi (ed.). "Discover Guide 2010 to Gibraltar" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 19-07-2012. Consultado o 21-10-2012.
2. ↑  José Juan Yborra Aznar. Centro Virtual Cervantes, ed. "La frontera estéril: la literatura en español en Gibraltar". Consultado o 21-10-2012.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Historical Gibraltar Attractions *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q327568
* GeoNames: 2411553

 |
**MetaCyc** é unha base de datos que contén extensa información sobre vías metabólicas e encimas de moitos organismos. Os datos de MetaCyc cobren todos os dominios da vida e foron curados a partir de máis de 41.000 publicacións

Entre as aplicacións de MetaCyc están o uso como conxuntos de datos de referencia para a predición por computador de vías metabólicas de organismos a partir dos seus xenomas secuenciados; foi utilizada tamén para realizar predicións de vías metabólicas para miles e organismos, incluíndo os que están na BioCyc Database Collection. MetaCyc tamén se usa na enxeñaría metabólica e en investigación metabolómica.

MetaCyc contén amplos datos sobre encimas individuais, para os que se describe a súa estrurura de subunidades, cofactores, activatores e inhibidores, especificidade de substrato, e, nalgúns casos, constantes cinéticas. Os datos de MetaCyc sobre reaccións inclúen mapados de átomos preditos que describen a correspondencia entre átomos nos compostos reactivos e os produtos.
Tamén proporciona *mini-revisións* de encimas e referencias da literatura científica. Os datos de MetaCyc sobre metabolitos inclúen datos de estruturas, enerxía libre de Gibbs de formación predita, e ligazóns a bases de datos externas.

Notas
-----

1. ↑  Caspi R, Altman T, Billington R, Dreher K, Foerster H, Fulcher CA, Holland TA, Keseler IM, Kothari A, Kubo A, Krummenacker M, Latendresse M, Mueller LA, Ong Q, Paley S, Subhraveti P, Weaver DS, Weerasinghe D, Zhang P, Karp PD (January 2014). "The MetaCyc database of metabolic pathways and enzymes and the BioCyc collection of Pathway/Genome Databases". *Nucleic Acids Res.* **42** (Database issue): D473–9. PMC 2808959. PMID 19850718. doi:10.1093/nar/gkp875.
2. ↑  "MetaCyc Publications".
3. ↑  Karp PD, Caspi R (September 2011). "A survey of metabolic databases emphasizing the MetaCyc family". *Arch. Toxicol.* **85** (9): 1015–33. PMC 3352032. PMID 21523460. doi:10.1007/s00204-011-0705-2.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q692423
* MAG: 2776499820

 |
**Karen Anne Carpenter**, nada en New Haven o 2 de marzo de 1950 e finada en Downey o 4 de febreiro de 1983, foi unha cantante e batería estadounidense coñecida pola súa participación no dúo The Carpenters, formado por ela e o seu irmán, Richard Carpenter. Foi eloxiada pola súa voz de contralto e a súa capacidade de percusión, onde recibiu comentarios favorables de compañeiros músicos e críticos. As súas loitas contra os trastornos alimentarios levaron máis tarde a unha conciencia de anorexia e dismorfia corporal.

Traxectoria
-----------

Naceu en New Haven, Connecticut e trasladouse a Downey, California en 1963 coa súa familia. Comezou a estudar batería no instituto e uniuse ao coro de Long Beach State despois de graduarse. Despois de varios anos de xira e gravación, os Carpenters foron asinados por A&M Records en 1969, logrando un éxito de crítica e comercial ao longo da década de 1970. Inicialmente, Karen Carpenter era a batería da banda, pero aos poucos asumiu o cargo de vocalista reducindo só o seu papel de batería nun puñado de actuacións en directo ou gravacións en álbums. Mentres os Carpenters facían unha pausa a finais dos 70, gravou un álbum en solitario, que foi lanzado anos despois da súa morte.

Karen tiña un trastorno alimentario coñecido como anorexia nerviosa, do que se sabía pouco naquel momento, e casou brevemente a principios dos anos 80. Morreu aos 32 anos dunha insuficiencia cardíaca causada por complicacións relacionadas coa súa enfermidade. A súa morte provocou un aumento da investigación sobre os trastornos alimentarios. O seu traballo continuou recibindo recoñecementos, incluíndo ser nomeada na lista dos 100 mellores cantantes de todos os tempos da revista *Rolling Stone*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Karen Carpenter Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Páxina negra Karen Carpenter: A rapaza co corazón roto *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1250861
* WorldCat
* VIAF: 19882134
* BIBSYS: 5098084
* BNF: 140456232
* Discogs: 210671
* Europeana: ID
* FAST: 252580
* GND: 119249979
* IMDb: nm0139389
* ISNI: 0000 0000 3279 8513
* LCCN: n89635214
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0151830
* NNDB: 000022133
* NTA: 07186816X
* SNAC: w66b4drg
* TMDb: 1381550
* WikiTree: Carpenter-7448

 |
**José Meijón Area**, coñecido como **Pepe Meijón**, nado en Marín en 1899 e finado no mesmo concello en 1980, foi un canteiro e escultor galego.

Traxectoria
-----------

En 1913 participou nos exploradores de Marín. Estudou na Escola Nocturna de Cultura Obreira apoiada polas Sociedades Obreiras, onde obtivo o segundo premio ao mellor canteiro da súa promoción en 1929. Afiliouse á agrupación local do PSOE de Marín en 1931. Ao parecer comezou a perder a cabeza cando volvera de facer o servizo militar. Estivo ingresado un tempo no sanatorio de Conxo, de onde escapou e volveu camiñando ata Marín.

Pasaba os días no monte, no camposanto ou preto da costa e gravaba nas laxes. Neopetroglifeiro, esculpía a pedra, escribindo e debuxando siluetas. Nos seus gravados hai mensaxes relixiosas, apocalípticas e referencias a Franco e á Falange; tamén animais, elementos cósmicos e esvásticas. Deixou un enorme legado artístico por diferentes puntos de Marín.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Labrador Méndez, Germán (Abril, maio, xuño 2019). "Que traballo común é a memoria. Arte e resistencia na Galiza de posguerra: unha introdución ao caso José Meijón". *Grial* **LVII** (222): 34–53.

### Ligazóns externas

* O incomprendido Pepe Meijón
Coordenadas: 75°28′30″N 143°02′31″L﻿ / ﻿75.47500, -143.04194

Localización das Illas de Nova Siberia en Rusia.
Localización das illas Anzhu.
Mapa do arquipélago de Nova Siberia.
As **illas Anzhu** (en ruso, *острова Анжу*) son un grupo de illas localizadas no Ártico Siberiano, un subgrupo do arquipélago das illas de Nova Siberia. Este grupo de illas é un territorio practicamente deshabitado.

Administrativamente, as illas pertencen á República de Sakha (Yakutia) da Federación Rusa.

Xeografía
---------

As illas están situadas entre o mar de Laptev e o mar de Siberia Oriental, na zona ártica de Rusia. A superficie total das illas é de aproximadamente uns 29.000 km².

As principais illas do grupo de Anzhu son (de oeste a leste):

* Illa Kotelni (Котельный), o conxunto formado polas illas Kotelny, Terra Bunge e Faddeyevsky, que con 23.165 km².
* Terra Bunge (Земля Бунге)
* Illa Faddeyevsky (Фаддеевский)
* Illa de Nova Siberia, con 6.201 km², a 9ª illa de Rusia.
* Illa de Belkov, de 535 km².

Historia
--------

As illas Anzhu levan o seu nome en honra do oficial naval e explorador ruso Pyotr Anzhu, que no transcurso dunha expedición ás costas siberianas dirixida por Ferdinand von Wrangel (1820-24) realizou o primeiro mapa das illas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q569425
* GeoNames: 2127116

 |
**Karen Ruth Alexander**, nada en 1948, é unha ambientalista australiana. É unha das fundadoras de The Wilderness Society en Australia.

Traxectoria
-----------

Alexander é aborixe de Melbourne. Tivo unha mestura de educación pública e privada, os seus últimos cinco anos nunha escola media local preto de Sherbrooke Forest. Estudou matemática na Universidade de Monash antes de estudar xeoloxía en Tasmania, e finalmente recibiu unha Licenciatura en Ciencias Aplicadas en Canberra. Foi cofundadora da Rama Melbourne da Sociedade de Desertos de Tasmania, dedicada a facer campaña en contra da proposta do Encoro Franklin de Tasmania. Bob Brown descríbea como a "forza impulsora en Melbourne de virar a campaña estadual sobre o río Franklin e o proxectado encoro, nunha cuestión nacional". Cando a Wilderness Society estableceuse nacionalmente, Alexander foi designada codirectora. 

Durante 1988, traballou co Programa Ambiental de Nacións Unidas, despois do cal se converteu en xerente ambiental para a Australian Conservation Foundation. Máis tarde completou a súa mestría na Universidade de Australia Occidental. Involucrada nos Verdes Australianos, foi presidenta de Bush Heritage Australia, de 2000 a 2004. 

En 2005, asumiu a súa posición actual na Victorian National Parks Association.

Notas
-----

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Wilson, Susan. "Karen Alexander" (PDF) (xullo-agosto 2010). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de xaneiro de 2014. Consultado o 19 de marzo de 2015.
5. ↑  Lambert, Judy (2014). "Alexander, Karen Ruth". *The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia*. Australian Women's Archive Project. Consultado o 11 de novembro de 2014.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Ecofeminismo
* Anarquismo
* Ecoloxía social
Localización de Adak, Alasca.
As **illas Andreanof** constitúen un arquipélago no grupo das Illas Aleutianas, ao suroeste de Alasca (EUA).

Localización e características
------------------------------

Atópanse localizadas entre o Canle de Amchitka e o grupo das Illas Rat ao oeste, e o Canle de Amukta e o grupo das Islands of Four Mountains ao leste, a aproximadamente 52° N e de 172°57' a 179°09' O. A cadea de illa esténdese uns 440 km, e ocupanuna superficia total de 3.924,737 km². A poboación total era de 412 persoas no censo de 2000, a maioría das cales habitaba na cidade de Adak, en Adak.

As Delarof Islands, un subgrupo das Andreanof Islands, constitúen as illas máis occidentais do arquipélago.

### Illas

As illas máis grandes do grupo son, de oeste a leste, Gareloi, Tanaga, Kanaga, Adak, Kagalaska, Great Sitkin, Atka, Amlia, e Seguam.

As illas están cubertas usualmente de néboa e carecen de árbores debido ao constante vento. As illas foron bautizadas en honra do navegador ruso Andreian Tolstyk, que foi o primeiro en explorar as illas en 1761.

Arquipélago AndreanofArquipélago Andreanof
### Bases militares

Nas illas establecéronse numerosas bases militares dos Estados Unidos durante a segunda guerra mundial. As bases en Adak foron ampliadas e feitas permanentes logo da Guerra, pero foron pechadas en 1995.

As illas son especialmente propensas a sufrir terremotos, a miúdo cunha magnitude maior que 5 na escala Richter cada día.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q195248
* WorldCat
* VIAF: 315527464
* EBID: ID
* GEC: 0003897
* GeoNames: 5879422
* GNIS: 1398265
* LCCN: sh91002082

 |
Cordilleira do Karakorum.
Situación dos principais picos do Karakorum.
A **cordilleira do Karakorum** (do turco: "pedregal negro") é, co Himalaia, unha das grandes cordilleiras de Asia, situada na fronteira entre Paquistán, a India e a China. Ten unha lonxitude duns 500 km e é a rexión do mundo con máis glaciares fora das rexións polares.

Pola súa altitude e dureza, o Karakorum está moito menos habitado que a cordilleira do Himalaia. Os exploradores europeos chegaron por vez primeira a comezos do século XIX e foron seguidos polos topógrafos británicos en 1856.

O *Paso Muztagh* foi cruzado en 1887 por unha expedición encabezada polo coronel Francis Younghusband, e os vales situados sobre o río Hunza foron explorados en 1892 polo xeneral Sir George K. Cockerill. As exploracións que se realizaron nas décadas de 1910 e 1920 serviron para coñecer gran parte da xeografía da rexión.

O Karakorum e o Himalaia son importantes para as investigacións sobre a Terra por diversas razóns. Son unhas das zonas do mundo cunha maior actividade xeolóxica, pois están situadas na zona na que baten dous continentes, Asia e o subcontinente indio. Ademais son importantes para o estudo das placas tectónicas. Os glaciares da montañas serven como indicadores do cambio climático.

### Picos máis altos

Entre os picos máis altos do Karakorum, atópanse:

* K2 (8.611 msnm)
* Gasherbrum I (8.068 msnm)
* Broad Peak (8.047 msnm)
* Gasherbrum II (8.035 msnm)
* Gasherbrum III (7.952msnm)
* Gasherbrum IV (7.925 msnm)
* Distaghil Sar (7.885 msnm)
* Masherbrum (7.821 msnm)
* Rakaposhi (7.788 msnm)
* Kanjut Sar (7.761 msnm)
* Saser Kangri (7.672 msnm)

Galería
-------

* K2.K2.
* Gasherbrum I.Gasherbrum I.
* Broad Peak.Broad Peak.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Karakorum*** |

* Karakorum Explorers *(en inglés)*
* Karakorams *(en inglés)*

Coordenadas: 36°N 76°L﻿ / ﻿36, -76

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5469
* WorldCat
* VIAF: 247643385
* BRE: 2044587
* EBID: ID
* GEC: 0035358
* GeoNames: 1267875
* GND: 4073227-7
* LCCN: sh85071593
* NKC: ge143955

 |
Localización das illas Dous Grupos nas Tuamotu
Mapa dos atois
As **illas Dous Grupos** (en francés, *îles Deux Groupes*) é o nome histórico de dous atois das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Son os atois Marokau e Ravahere, separados por menos de 2 km. Están situados no centro do arquipélago, a 750 km ao leste de Tahití, e están incluídos na comuna de Hikueru.

Foron descubertos por Louis Antoine de Bougainville en 1768, pero foi James Cook, o ano seguinte, quen os chamou *Two Groups* describíndoos como un ensamblado de illas unidas por escollos.

Marokau
-------

Marokau é un atol situado a 48 km ao sueste de Hikueru e a 120 km ao oeste de Hao. As súas coordenadas son: 18°13′S 142°10′O﻿ / ﻿-18.217, -142.167.

O atol ten forma triangular, cunha superficie total de 14,7 km². A lagoa ten un pequeno paso ao océano. A vila principal é Vaiori. A poboación, cun total de 50 habitantes no censo de 2002, vive principalmente da recolección de copra. Non dispón de infraestruturas significativas.

O atol foi devastado por un ciclón en 1903, quedando totalmente mergullado polas ondas e provocando a morte a uns 100 habitantes.

Ravahere
--------

Ravahere é un atol situado a case 2 km ao sur de Marokau. As súas coordenadas son: 18°15′S 142°10′O﻿ / ﻿-18.250, -142.167.

A superficie total é de 7 km²;, e a lagoa non dispón de ningún paso navegable cara ao océano. Hoxe en día está deshabitado aínda que cando foi descuberto por James Cook tiña poboación. Non dispón de infraestruturas.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Milagre (homónimos).

Un **milagre** é un feito extraordinario, sobrenatural, atribuído a algunha orixe divina, e que realiza ou ben esta divindade ou ben unha persoa intermediaria (un santo, un pastor, un profeta...). A interpretación dos milagres non é científica e depende sempre de cuestións de fe relixiosa. Sitúase pois no ámbito das crenzas, e non da realidade.

Historia e interpretación
-------------------------

O milagre nace dun acontecemento que é difícil explicar cos coñecementos científicos dunha época dada. Así, en distintos cultos as eclipses foron milagres, ou o contacto con novas poboacións de tribos distintas, as curacións súpetas de individuos supostamente enfermos... É complexo explicar de xeito científico moitos destes milagres doutro tempo, principalmente porque a maioría dos milagres son relatos escritos, sobre os que non se conservan testemuñas vivas.

Os milagres son obxecto de controversia por esta razón, e opóñense ao seu redor os pensamentos relixiosos e esotéricos, dunha banda, e os racionalistas, doutra. En esoterismo, manéxanse dous conceptos diferentes:

* o milagre realízase grazas ao poder da relixión, do sacerdote (teurxia),
* e o prodixio realízase grazas ao poder da maxia, do mago (taumaturxia).

Os milagres, coñecidos con este ou outros nomes, hainos en múltiples crenzas relixiosas, tanto politeístas coma monoteístas. Así, son milagres as transformacións propias dos deuses gregos, como as operadas por Narciso ou por Leda, ao igual có son as dez pragas de Exipto, o dioivo, a resurrección de Lázaro, a multiplicación dos pans e dos peixes ou outros famosos exemplos da tradición xudeucristiá ou unicamente cristiá.

Na actualidade, e no contexto da relixión católica, os milagres son elementos imprescindíbeis nos procesos de beatificación e santificación, é dicir, nas vías polas que unha persoa, xa defunta, pasa a engrosar a lista dos venerábeis que merecen adoración como transmisores do catolicismo.

Tipos
-----

Ademais de pola súa crenza, os milagres poden clasificarse nalgúns grande tipos que comparten características e procedementos:

* As aparicións, fundamentalmente da Virxe María.
* As transformacións.
* As rencarnacións.
* Os fenómenos operados sobre a natureza: dioivos, secas, eclipses...
* As curacións.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Milagre***  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170774
* AAT: 300251615
* BNCF: 11307
* BRE: 4688453
* EBID: ID
* GEA: 20503
* JSTOR: miracles
* LCCN: sh2007004520
* MAG: 2778875440
* NDL: 00565991
* PSH: 7789

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Ahtna (homónimos).

O **ahtna** ou **ahtena** é unha lingua na-dené que se fala nos Estados Unidos.

Falantes
--------

No ano 2004 había menos de 50 falantes nun grupo étnico de 500 persoas. Todos os falantes nativos son maiores de 60 anos.

Distribución xeográfica
-----------------------

Hai 8 comunidades entre na área do Río Copper, entre o río Eyak e a súa foz e o alto Susita e Nenana en Alasca.

Usos sociais
------------

Aínda que todos os falantes nativos son anciáns hai un aumento do interese entre os ahtena pola súa lingua, Lena Charley editou materiais para a súa aprendizaxe. En todas as escolas athna hai clases de lingua  

Os primeiros estudos sobre a lingua realizounos James Kari que en 1986 publicou o primeiro libro *Tatl'ahwt'aenn Nenn'* (recolleita de historias tradicionais) e en 1990 o primeiro dicionario ahtna.  

As autoridades das comunidades athna tentan evitar a desaparición da lingua, a escola Ya Ne Dah Ah aplica un programa de inmersión lingüística en athna dende 1992 en Chickaloon, seguindo este exemplo outra escola abriu en Tazlina.  

John E. Smelcer é un poeta athna que publicou en 1995 *Koht'aene kenaege': Poems in the Ahtna Indian language* primeira obra literaria escrita en athna.

Historia
--------

Orixinariamente os athna vivían en comunidades esparexidas na rexión do río Copper, cada grupo era totalmente autónomo. A presenza rusa deixou poucos préstamos en athna, arredor de 50 palabras e non alterou a cultura athna, a primeira expedición americana na área data de 1885, pero ata comezos do século XX non se asentaron os primeiros colonos. Entre 1941 e 1945 construíuse unha autoestrada e os athna convertéronse en totalmente minoritarios no seu propio territorio.

Notas
-----

1. ↑  "Alaska OKs Bill Making Native Languages Official : The Two-Way : NPR".
2. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
3. ↑  Bruce E. Johansen *The Praeger Handbook on Contemporary Issues in Native America*, Greenwood Publishing Group, 2007, páxina 23
4. ↑  James Kari et al. *Shem Pete's Alaska: The Territory of the Upper Cook Inlet Dena'ina*, University of Alaska Press, 2003, páxina 298

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* O ahtna no Ethnologue
* O ahtna no Centro das Linguas dos Nativos de Alasca (Alaska Native Language Center)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q21058
* AAT: 300387787
* ELCat: 761
* Ethnologue: aht
* Glottolog: ahte1237
* LCCN: sh85002537
* WALS: aht

 |
**Karen Vilhelmine Lachmann**, nada en Pequín o 30 de maio de 1916 e finada en Hellerup o 30 de setembro de 1962, foi unha tiradora de esgrima danesa, gañadora de dúas medallas olímpicas en florete.

Traxectoria
-----------

Karen practicou esgrima desde nova, en 1931 entrou no club de esgrima Cirklen e a partir de 1935 pertenceu ao Trekanten. Competiu en catro Xogos Olímpicos 1936 en Berlín, 1948 en Londres, 1952 en Helsinqui e 1956 en Melbourne. En todos eles chegou á final cos seguintes resultados: En 1936 chegou á quinta praza, en 1948 levou a medalla de prata, en 1952 a de bronce e en 1956 quedou de sexta.

Logrou grandes resultados noutras competicións, en 1937 foi bronce co equipo danés nos mundiais, logrando o ouro nas edicións de 1947 e 1948 e a prata en individual en 1949. Deixou de competir por un tempo por problemas nas costas pero xa en 1951 volveu á alta competición, gañaou o campionato danés e foi prata nos mundiais dese ano e ouro individual en 1954, ademais gañou todos os campionatos nacionais daneses entre 1951 e 1957. En 1958 tivo que deixar a competición para someterse a unha nova operación pero en 1959 volveu gañar os campionatos nacionais.

Durante a segunda guerra mundial foi brevemente membro do consello da Federación Danesa de Esgrima, foi tamén presidenta do seu club, o Trekanten, desde 1955 ata a súa morte e membro do Comité Olímpico Danés en 1962 pouco antes de morrer.

Véxase tamén
------------

Ligazóns externas
-----------------

* "Karen Lachmann". Dansk Kvindebiografisk Leksikon. Consultado o 2011-07-03.
* "Karen Lachmann". www.sports-reference.com. Arquivado dende o orixinal o 21 de agosto de 2011. Consultado o 2011-07-03.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q447594
* IMDb: nm1118722
* Sports Reference: karen-lachmann-1

 |
**María de los Milagros López Blanco**, nada en Laza o 24 de febreiro de 1904 e finada en Pontevedra o 21 de febreiro de 1995, foi unha mestra galega.

Traxectoria
-----------

Filla de Francisco López Cuquejo, fiel contraste na provincia de Pontevedra, e Liduvina Blanco, e irmá de Celso López Blanco. Viviu un tempo en Valladolid.

Ingresou no Instituto de Pontevedra en 1916 e despois estudou na Escola Normal de Pontevedra, onde obtivo o título de mestra en 1926. Foi mestra en Ribadelouro (Tui) e Budiño (Salceda de Caselas) dende 1934. Era socia da Casa del Maestro. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi sancionada con suspensión de emprego e soldo o 1 de setembro de 1936. Revisado o seu expediente en decembro, foi sancionada con seis meses de suspensión de emprego e medio soldo. En 1937 foi nomeada mestra interina da graduada de Ponte Caldelas. En 1938 volveu á escola de Budiño. En 1941 foi destinada á escola de Ribeira (Crecente). Tamén deu clase en Cutián (San Xurxo de Sacos), Seixo, Cuspedriños, o seu último destino.

Vida persoal
------------

Casou en 1929 co tamén mestre Rodolfo Estévez Rodríguez. Tiveron tres fillos: Rodolfo, Fernando e José Luis.

Notas
-----

1. ↑  *La Correspondencia Gallega*, 20 de setembro de 1916, p. 3.
2. ↑  *El Progreso*, 28 de maio de 1926, p. 2.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 13 de decembro de 1936, p. 11.
4. ↑  *El Noticiero Gallego*, 4 de abril 1937, p. 3.
5. ↑  *El Noticiero Gallego*, 25 de xullo de 1941, p. 2.
6. ↑  *El Progreso*, 14-8-1929, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Milagros López Blanco na páxina web *Nomes e Voces*.
Palillos de cangrexo.
Sugiyo *"Kaori-hako"*.
Os **kanikama** (marca vulgarizada), ou **palillos de cangrexo**, comercializados nos países de lingua castelá como *palitos de cangrejo*, *tronquitos de Alaska*, *bocas de mar* etc. e nos lusófonos como *delícias do mar*, son un tipo de alimento procesado en forma de pequeno bastón feito con carne de peixe, e sabor imitando ao de carne de cangrexo típico do Xapón. En xaponés a palabra *kani* significa cangrexo e deu orixe ao nome do produto porque está aromatizado con extracto ou carne dalgunhas especies destes crustáceos. Na década de 1970, o Xapón comezou a industrializar o *kani*, que rapidamente se fixo popular no mundo enteiro, elaborado a partir de *surimi* ou carne de peixe branco finamente picada, que se cura e á que se lle dá forma similar á das patas do cangrexo de Kamchatka.

A empresa xaponesa Sugiyo (スギヨ) produciu por primeira vez os palillos de cangrexo en 1973, comercializándoos baixo o nome *Kanikama*. De feito, en varios países úsase este termo para aludir a eles de forma xenérica.

Os palillos adoitan colorearse na superficie de vermello ou vermello amarelado, e teñen forma rectangular e alongada, pudendo desmiuzarse en febras pequenas. O olor dos palillos de cangrexo é parecido ao doutros produtos de marisco, a súa textura é gomosa e o sabor lixeiramente salgado.

Os palillos de cangrexo cocíñanse durante o proceso de curado e poden comerse directamente extraídos do envase. En contra da crenza popular, moitos dos palillos de cangrexo non conteñen cangrexo ningún, e algúns fabricantes etiquetan o produto como «*palitos con sabor a cangrejo*». Porén, moitos dos comercializados en España si teñen extractos ou carne de braquiúros.

O ingrediente principal na maioría dos palillos de cangrexo é o abadexo de Alasca (*Theragra chalcogramma*) do Pacífico norte, o congro bicudo dentón e o panga do delta do río Mekong.

O nome palillo de cangrexo deriva do cangrexo ruso, cangrexo de Kamchatka, ou **chatka** (*Paralithodes camtschaticus).*

Usos
----

Os palillos de cangrexo úsanse a miúdo en ensaladas e salpicóns de marisco, así como na ensalada rusa, como un substituto barato da carne de cangrexo auténtica. Os sucedáneos de cangrexo de calidade adoitan seren máis baixos en colesterol que a carne de cangrexo auténtica, pero tamén están moi procesados.

A cociña rusa conta con varias ensaladas preparadas con palillos de cangrexo, ovo, verdura e herbas picadas xuntas e condimentadas con maionesa.

Un rolo de California é un rolo de suxi feito con palillos de cangrexo, aguacate e (ás veces) cogombro enrolados con sementes de sésamo por fóra.

Notas
-----

1. ↑  Campo-Deaño, Laura e Clara Tovar (2009): "The effect of egg albumen on the viscoelasticity of crab sticks made from Alaska Pollock and Pacific Whiting surimi". *Food Hydrocolloids* **23** (7): 1641–1646. Resumo
2. ↑  Por iso non poden comelos as persoas alérxicas a estes crustáceos (nécoras, centolas etc.).
3. ↑  chatka Arquivado 28 de febreiro de 2014 en Wayback Machine..

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Surimi
**Karel Kodejška**, nado en Lomnice nad Popelkou o 20 de marzo de 1947, é un ex saltador de esquí checo, que representou a Checoslovaquia.

Traxectoria
-----------

Comezou a competir en 1968 en Oberstdorf quedando no posto 30. Foi medalla de bronce no Campionato do Mundo de Salto de Esquí en 1973 e campión do mundo en 1975. Foi 6º no Campionato do Mundo de Esquí Nórdico de 1974 en Falun. Retirouse da competición en 1976 dedicándose a adestrar novos valores en Liberec como Pavel Ploc,Jaroslav Sakala ou Jiří Malec. Despois da Revolución de Veludo foise a vivir a Praga traballando na Academia de Ciencias da República Checa

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre deporte é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q500478
* FIS: 31367
* Sports Reference: karel-kodejska-1

 |