recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A **articulación radiocubital inferior** ou **distal** é unha articulación do membro superior humano, pertencente ao antebrazo. A diferenza coa superior non forma parte do cóbado.

Superficies articulares
-----------------------

Coma na superior, fórmana o radio e o cúbito. Artéllanse mediante unha superficie articular en cada epífise distal de cada óso, por dentro no radio e por fóra no cúbito. Pódese atopar unha cartilaxe entre ambas superficies, que evita o rozamento directo de ambos ósos.

Ligamentos de reforzo
---------------------

A cartilaxe articular emite febras cara ao radio, ao cal queda ancorado. Tamén emite febras cara ao carpo, poñéndose en contacto coa articulación do pulso. Diferenciánse dous ligamentos importantes, o ligamento radiocubital anterior e o ligamento radiocubital posterior. Entre estes dous ligamentos e outras febras, fórmase o complexo ligamentoso triangular do carpo.

Función
-------

Facilita os movementos de pronación e supinación, nos que o radio se sitúa por enriba do cúbito. Ten unha mobilidade reducida.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Gray. Anatomía para estudiantes. Miembro superior* (en castelán)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q615689
* MAG: 2776729181

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 35290
* TA: A03.5.10.001
* Uberon: 0007164
* UMLS: C0730169

 |
Restaurante de Arguiñano.
**Karlos Arguiñano Urkiola**, nado en Beasain o 6 de decembro de 1948, é un cociñeiro vasco, aínda que tamén desenvolveu actividades interpretativas e empresariais. É moi popular en España dende que apareceu en TVE nun programa de cociña.

Traxectoria
-----------

Aínda que naceu en Beasain (Guipúscoa), residiu dende mozo e reside actualmente en Zarautz (tamén en Guipúscoa), onde ten o seu hotel restaurante. Cursou estudos primarios nos Agustinos de Lazcano (Guipúscoa), posteriormente estudos de mestría industrial, traballou na fábrica de trens de Beasáin como chapista. Xa con 17 anos decidiu apuntarse á Escola de Hostalaría de Hotel Euromar en Zarautz dirixido por Luis Irizar.

En 1978 crea un Hotel Restaurante en Zarauz, sito nun castelo construído en pedra rústica que constitúe unha auténtica xoia arquitectónica. En 1996 inaugurou tamén en Zarauz a *Academia de Cocina Aiala*.

Dende 2005 realiza un programa de cociña en Telecinco xunto a Juan María Arzak. Escribiu varios libros orientados á cociña fácil. A súa empresa, Bainet, é responsable tanto do seu programa de televisión como dos seus libros de cociña. Publica tamén libros de Arzak, Eva Arguiñano (irmá de Karlos) e Mikel Corcuera, entre outros. Bainet é ademais socio do GAMP (Grupo Audiovisual de Medios de Producción), consorcio propietario de laSexta. Nesta cadea produce *Hoy cocinas tú*, presentado por Eva Arguiñano, e *Un país de chiste*, con Óscar Terol.

Karlos Arguiñano promocionou a cociña en xeral e a española en particular por diferentes países: Estados Unidos, Arxentina, México, Suecia, Italia, Suíza, Alemaña, Francia... Impartiu clases de cociña, cursos, participou en Xurados Gastronómicos, conferencias, mesas redondas ou charlas.

Participou en varios filmes como *Airbag* de Juanma Bajo Ulloa (1997), *Año mariano* de Karra Elejalde e Fernando Guillén Cuervo (2000) e *El rey de la granja* de Carlos Zabala e Gregorio Muro (2002).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Karlos Arguiñano Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1398433
* WorldCat
* VIAF: 256383176
* Auñamendi: 12518
* BNE: XX1060884
* CANTIC: a11713781
* IMDb: nm0034573
* ISNI: 0000000073581767
* LCCN: no2010010235
* NKC: mzk20191031942
* TMDb: 1049373

 |
**Félix Parada Martínez** é un empresario e político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Propietario dunha empresa de distribución por xunto de cervexa. En 1991 foi elixido concelleiro do PSdeG-PSOE en Verea, encabezado por Manuel Nieto Rivero, do cal pasou a se-lo primeiro tenente de alcalde. Trala retirada de Nieto Rivero, nas eleccións municipais de 2003 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE e foi elixido alcalde grazas a un pacto co BNG, se ben xa asumiu a alcaldía en funcións por mor da morte do seu predecesor uns días antes da investidura. Gobernou en coalición cos nacionalistas ata que os expulsou do goberno en maio de 2004. Estes, como vinganza, abandonaron as filas do BNG e en xullo dese mesmo ano apoiaron unha moción de censura que lle deu a alcaldía ó PPdeG.

Volveu encabeza-la candidatura do PSdeG nas municipais de 2007, sen conseguir recuperar o bastón de mando tras conseguir o PPdeG a maioría absoluta. Encabezou a candidatura socialista en 2011 e 2015, novamente sen éxito.

Notas
-----

1. ↑  El alcalde socialista de Verea destituye a sus socios de gobierno del Bloque
2. ↑  El PP arrebata la alcaldía de Verea al PSOE gracias a dos ex ediles del Bloque

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Verea

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Manuel Nieto Rivero** |  **Alcalde de Verea** 2003 - 2004 | Sucesor:**Juan Antonio Martínez González** |
**Antonio Ferreira López**, nado en Lobios 22 de marzo de 1944, é un político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Estivo emigrado en Francia. Xa retornado, nas eleccións municipais de 1987 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE en Lobios e foi elixido alcalde grazas ao apoio de ADEI, CPG e CDS. Porén, a ruptura do pacto de goberno conduciu a unha moción de censura en novembro de 1990 na que os seus anteriores socios apoiaron como alcalde ao concelleiro de Centristas de Galicia Leandro Rodríguez. Nas municipais de 1991 encabezou de novo a candidatura do PSdeG-PSOE e recuperou a alcaldía con maioría absoluta. Durante o seu mandato iniciouse o proxecto do Museo Numismático de Lobios.

Nas municipais de 1995 perdeu a alcaldía tras logra-lo PPdeG a maioría absoluta. Volveu encabezala candidatura do PSdeG nas municipais de 1999 mais non logrou recuperala alcaldía, permanecendo como portavoz do grupo socialista na oposición ata o final do mandato en 2003, tralo cal se retirou da primeira liña política.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Antonio Veloso González** |  **Alcalde de Lobios** 1987 - 1990 | Sucesor:**Leandro Rodríguez Rodríguez** |
| Predecesor:**Leandro Rodríguez Rodríguez** |  **Alcalde de Lobios** 1991 - 1995 | Sucesor:**Benito Vázquez Vázquez** |

Notas
-----

1. ↑  Hoy cumplen años
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 6-11-1990, p.36.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 4-11-1990, p.26.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Lobios
Mostra do funcionamento das espiras.
O **compresor de scroll** (ou *compresor de espiras*) é unha máquina que comprime un gas, habitualmente aire ou fluído refrixerante. Utilízase como sobreaalimentador para os automóbiles, como bomba de baleiro ou nos aparellos de aire acondicionado.

Historia
--------

O concepto de compresor scroll naceu en 1905 pola patente de Léon Creux en Francia e Estados Unidos.

Aínda que non se desenvolveu ata medio século despois. Isto ocorreu porque para fabricar un compresor deste tipo son necesarias máquinas automáticas. Estas máquinas permiten a mecanización precisa dos elementos necesarios para que o compresor de espiras poida ser silencioso e eficiente.

Funcionamento
-------------

O compresor está formado por dúas espiras, unha fixa e outra móbil, que xira excentricamente. O gas entra polos extremos das espirais e comprímese diminuíndo o volume a medida que avanza cara ao centro do compresor onde se sitúa a válvula de descarga e por onde sae perpendicularmente. A duración deste proceso é de varias revolucións, polo que en todo momento existen dúas cámaras opostas do mesmo tamaño, obtendo así un ciclo de compresión case continuo que xera moi poucas vibracións.

Neste tipo de compresores as perdas de presión son baixas en comparación coas que producen os compresores alternativos. Orixinariamente a disposición típica do compresor era vertical, co motor eléctrico na parte inferior e a espira fixa na parte superior. Na actualidade tamén existen coa disposición en horizontal.

O campo de utilización deste tipo de compresores está encamiñado a aplicacións de pequenas potencias como aire acondicionado ou bombas de calor en vivendas e pequenos comercios.

### Vantaxes

* Teñen bo rendemento volumétrico.
* Inexistencia de espazo morto prexudicial.
* Ausencia de válvulas de aspiración.
* Gran fiabilidade de funcionamento.
* Non é ruidoso nin produce moitas vibracións.

### Inconvenientes

* Só se fabrican en tamaños pequenos.
* Teñen unha baixa presión de descarga.
* Son mais caros que os compresores alternativos e que os de paletas.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Rapin, Pierre J. (1996). [París] : Pyc édition, 1996, ed. *Installations frigorifiques. 2, Technologie*. OCLC 37234395 .

Notas
-----

1. ↑  Rotary engine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q643363
* MAG: 2777825279

 |
Chico, Groucho e Harpo en 1948.
**Adolph Arthur Marx**, máis coñecido coma **Harpo Marx**, nado en Nova York o 23 de novembro de 1888 e finado nos Ánxeles o 28 de setembro de 1964, foi un dos Irmáns Marx, un grupo de Vodevil e artistas do Teatro de Broadway que despois se fixeron famosos en todo o mundo polas súas intervencións no cinema. Era ben coñecido polos seguintes trazos: nunca falaba, tocaba a arpa e empregaba para comunicarse cos demais asubíos e tamén unha bucina.

En xaneiro de 1910, Harpo uniuse a dous dos seus irmáns, Julius e Herbert, para formar "The Three Nightingales". Harpo deixou de falar en escena a raíz dunha crítica que lles fixeron nun xornal, a cal se refería ao seu bo traballo xestual e de caracterización, e que este se botaba a perder cando falaba.

Na súa autobiografía sinalou que a súa nai Minnie Marx foi quen lle regalou unha arpa e ós poucos comezou a tocala nos escenarios. A súa formación musical, coma a seus irmáns, era autodidacta.

Pouco antes de comezar a segunda guerra mundial trocou o seu nome polo de Arthur, xa que consideraba de Adolph soaba "moi alemán".

Harpo apareceu, en solitario no filme *Too Many Kisses*, catro anos antes do debut no cinema dos Irmáns Marx. Aquí aparece a única frase que dixo diante dunha cámara. Mais o filme era mudo e único que o público puido ver foi a Harpo movendo os beizos e unha liña de subtítulos que dicía: "You sure you can't move?" (Seguro que non te podes mover?).

Harpo casou coa actriz Susan Fleming o 28 de setembro de 1936. A parella chegou a adoptar catro nenos: Bill, Alex, Jimmy e Minnie.

En 1961 publicou a súa autobiografía, *Harpo Fala*.

Harpo Marx morreu o 28 de setembro de 1964, á idade de 75 anos.

Seguindo a súa vontade, a súa arpa foi doada ao estado de Israel.

Carreira coma actor
-------------------

Véxase Irmáns Marx.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Marx, Harpo. *Harpo Speaks.* (Harpo Fala) ISBN 0-87910-036-2

### Ligazóns externas

* Comprehensive fan site, with clips of Harpo speaking *(en inglés)*
* Algonquin Round Table Walking Tours Arquivado 17 de febreiro de 2007 en Wayback Machine. *(en inglés)*
* Algonquin Circle LinksArquivado 24 de outubro de 2018 en Wayback Machine. *(en inglés)*

* Portal:Cine
* Portal:Estados Unidos de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q317237
* WorldCat
* VIAF: 68932575
* Allmovie: p46157
* AlloCiné: 1198
* BNE: XX949883
* BNF: 11914931s
* DeutscheBio: 119437589
* Discogs: 281711
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 88035
* Filmportal: ID
* GND: 119437589
* IBDB: 73083
* IMDb: nm0555617
* ISNI: 0000000110689962
* LCCN: n82028187
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0162836
* NNDB: 000043736
* NTA: 070734887
* OL: OL1237601A
* SELIBR: 225821
* SNAC: w6sg3k90
* Songkick: 391709
* SUDOC: 027014541
* TMDb: 10800
* UNZ: MarxHarpo
* WikiTree: Marx-403

 |
**Marcial Castro Guerra**, nado en Santiago de Compostela en 1934 e finado na mesma cidade o 19 de outubro de 2023, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Presentouse ás eleccións municipais de 1979 nas listas da UCD e foi elixido concelleiro. O 3 de setembro de 1981 José Antonio Souto Paz presentou a dimisión como alcalde e Marcial Castro foi elixido alcalde o 7 de setembro. Nas eleccións municipais de 1983 encabezou a candidatura do Partido Demócrata Liberal e foi elixido concelleiro, apoiando 2 dos concelleiros do seu grupo a elección do socialista Xerardo Estévez. Posteriormente integrouse na Coalición Popular, e en abril de 1986 apoiou unha moción de censura contra Xerardo Estévez que presentaron os populares e que fixo alcalde ó candidato destes Ernesto Viéitez Cortizo. Durante o debate da moción Marcial Castro foi insultado polo público asistente e tivo que saír escoltado. Foi Secretario Xeral Técnico da Consellería de Pesca, Marisqueo e Cultivos Mariños de marzo de 1986 até outubro de 1987.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**José Antonio Souto Paz** |  **Alcalde de Santiago** 1981 - 1983 | Sucesor:**Xerardo Estévez Fernández** |

Notas
-----

1. ↑  "«Confluíamos en el amor a Santiago»", *La Voz de Galicia*, Santiago, 7-4-2019, p. 5.
2. ↑  El Partido Socialista pierde la alcaldía de Santiago de Compostela

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Santiago de Compostela
A batalla de Mons-en-Pévèle, por Charles Philippe Larivière (1839).
A **batalla de Mons-en-Pévèle** foi un conflito bélico que tivo lugar en Francia a comezos do século XIV, entre as tropas do rei de Francia e as flamengas. Coa fin de restablecer a autoridade real despois da batalla de Courtrai en 1302, Filipe IV de Francia o Fermoso decide unha nova campaña no verán de 1304.

Historia
--------

Evitando o combate, xa que era inferior en forza (durante a batalla os 3 000 cabaleiros enfrontáronse a 12 000-15 000 flamengos), o exército real foi repregado o 17 de agosto, preto da vila de Mons-en-Pévèle. Despois dos enfrontamentos de arqueiros, besteiros e infantaría, a cabalaría francesa ataca pola esquerda, cortando o acceso ós flamengos a un curso de auga, e pola dereita, o dos duques da Bretaña e de Borgoña. Lanzouse unha carga desde o centro para obrigar os arqueiros flamengos a loitar corpo a corpo. Na retirada da cabalaría, as catapultas francesas entraron en acción. Os homes de Ypres conseguiron neutralizar as catapultas, e os franceses deciden entón atacar o resto dos flamengos. Daquela fíxose unha pausa na batalla, ningún bando levaba vantaxe, e comezan unhas longas negociacións.

De súpeto, pouco antes do crepúsculo, Robert de Nevers e Guillaume de Jülich lanzan un ataque contra o campo francés. Filipe o Fermoso está agora ameazado, cando o condestable e os mariscais, reunindo as súas tropas, contraatacan, e masacran os homes de Guillaume de Jülich. As outras forzas flamengas válense da noite para se retiraren, dando a vitoria ós franceses.
A **batalla de Haelen** foi unha batalla da fronte occidental da primeira guerra mundial. Produciuse o 12 de agosto de 1914 no contexto da batalla das fronteiras e enfrontou a tropas alemás dirixidas por Georg von der Marwitz e o exército belga, que finalizou cunha vitoria táctica belga.

Contexto da batalla
-------------------

Haelen foi unha granxa que debían atravesar as tropas xermanas no seu avance cara a Francia. A toma permitiría unha boa visión do río Gete. Os alemáns chegaron aquí unha semana despois da invasión de Bélxica. Pola súa banda, os belgas organizaron un ataque para deter o avance alemán a través do seu país. A vitoria belga tamén permitiría unha reorganización da retagarda aliada.

Batalla
-------

### 11 de agosto

O Alto Mando belga cría que os alemáns avanzarían cara Hasselt e Diest. Para deter ás tropas imperiais xermanas, o xeneral Leon de Witte foi destinado a Haelen, para protexer a ponte sobre o río Gete.

### 12 de agosto

Na mañá do 12 de agosto, o Alto Mando belga descubriu que un importante continxente xermano se dirixía cara ás posicións do xeneral Witte e enviou unha brigada de infantaría de reforzo.

A batalla iniciouse ás 8 da mañá cando tropas alemás avanzaron dende Herk-de-Stad e foron atacados polos continxentes belgas. Aproximadamente 200 belgas estableceron unha posición fortificada na cervexería de Haelen. Non obstante, tiveron que abandonar o edificio cando a artillaría alemá disparou a este edificio. Ao mesmo tempo, os enxeñeiros belgas derrubaban a ponte sobre o Gete. As cargas non foron suficientes e só cedeu unha parte da estrutura. Isto permitiulle aos alemáns cruzar a ponte e enviar uns 1 000 homes ao centro de Haelen. Os oficiais do exército imperial confiaban nunha fácil vitoria e correron moitos riscos. As defensas belgas estaban ben situadas e causaron un elevado número de baixas nas tropas inimigas, provocando a retirada das mesmas cara ao leste de Haelen.

Consecuencias
-------------

Para os belgas foi unha clara vitoria, pero de pouca repercusión, xa que non evitou a caída de Bélxica en mans dos alemáns. Para estes, foi un revés destacado, xa que as baixas foron moito maiores do pensado.
O **edificio Seagram** é un rañaceos situado na Park Avenue en Nova York. Deseñado polo arquitecto alemán Ludwig Mies van der Rohe, en colaboración co americano Philip Johnson. É considerado un dos mellores exemplos da estética funcionalista e unha obra mestra do Estilo Internacional. Foi deseñado como sede da Seagram Company Ltd. nese momento unha das maiores empresas destilerías do mundo.

Conta con 39 pisos en 157 metros de altura e foi construído entre 1954 e 1958.

Arquitectura
------------

O edificio constituíu un modelo de referencia para a arquitectura dos anos 60 e 70, levando ao máximo o pensamento racionalista e o chamado Estilo Internacional. A idea orixinal do arquitecto era que se puidese ve-la trama de aceiro estrutural da que colgan os muros cortina de vidro, pero a normativa edificatoria americana obrigaba a recubrir tódolos elementos estructuraies de aceiro con algún material ignífugo, coma o formigón, para evitar que en caso de incendio se derritan e cedan. O formigón ocultaría a estrutura do edificio, polo que Mies usou perfís H a modo de columnas estruturais que recordaran á estrutura interna, sendo visibles dende o exterior.

Notas
-----

1. ↑  "Clásicos de la arquitectura: Edificio Seagram (1954; Nueva York; Mies Van der Rohe)" (en castelán).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Estilo Internacional
* Mies van der Rohe

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q737484
* WorldCat
* VIAF: 231159954
* CTBUH: 3529
* EBID: ID
* Emporis: 115572
* GND: 7715090-9
* NKC: ko2016909805
* NRHP: 06000056
* Structurae: 20000291

 |
**Frank Ronald Reiss**, nado en West Orange (Nova Jersey) en 1928 e finado en Morristown o 20 de agosto de 2003, foi un actor e escritor estadounidense, autor da peza teatral *Journey to the Sun*.

Traxectoria
-----------

Viviu a maior parte da súa vida en Warren Center, Pensilvania, antes de se mudar a Rockaway en 1990. Serviu no exército durante a segunda guerra mundial. Foi director executivo da YMCA (Young Men's Christian Association) de Johnson City (Nova York) durante moitos anos ata o seu retiro en 1994. Tras mudarse a Rockaway, traballou como bancario no Wells Fargo en Parsippany (Nova Jersey). Casado con Sandra Strisss, tivo tres fillos e unha filla.

Como actor, traballou en Broadway na obra teatral que ostenta o récord de permanencia en cartel na escena neoiorquina en *Life with Father* e na CBS de Nova York. Ademais de varios papeis principais como actor de teatro e de telenovelas, traballou baixo a dirección de Hugh Hefner.

Notas
-----

1. ↑  Obituario en *The New York Times*, 22 de agosto de 2003 *(en inglés)*.
A **Biblioteca da Tradución Galega**, coñecida tamén co acrónimo **BITRAGA**, dependente do grupo de traballo composto por docentes da Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo, contén a referencia bibliográfica dos textos literarios traducidos doutras linguas á galega e da galega cara á outras linguas. Nun primeiro momento, o arquivo recolle as traducións literarias publicadas dende 1980. Trátase dun proxecto aberto e colaborativo.

En 2016 a súa responsable era a profesora Ana Luna Alonso. Ademais dun equipo formado polas profesoras Iolanda Galanes, Áurea Fernández Rodríguez, Silvia Montero Küpper (responsable dende 2017) e Patricia Buján Otero, tamén conta con achegas de diversos colaboradores, tales que Raquel Alonso Araujo, Alejandro Alonso Martínez, Silvia Duarte Collazo, Óscar Ferreiro Vázquez, Elizabete Manterola Agirrezabalaga, Iolanda Mato Creo, Liliana Valado Fernández, Bárbara Álvarez Fernández ou Paz Orois.

Notas
-----

1. ↑  *O grupo Bitraga analiza a influencia da tradución na literatura galega*, nova publicada o 24 de novembro de 2015 na páxina web do Consello da Cultura Galega.
2. ↑  *A tradución exterior de obra galega. Normalización dunha cultura emerxente?*, Iolanda Galanes Santos, Universidade de Vigo.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial
* *A proxección da literatura galega a través da tradución. Grupo BITRAGA* Arquivado 05 de novembro de 2016 en Wayback Machine.
O **voo 1008 de Dan-Air** foi un accidente de aviación dun Boeing 727-46 operado pola aeroliña Dan-Air Services Limited. O día 25 de abril de 1980 o avión, con rexistro G-BDAN, realizaba un servizo internacional non regular entre Manchester e Tenerife e estrelouse nun bosque da montaña tinerfeña La Esperanza, a 20 km do aeroporto de Los Rodeos, mentres a tripulación executaba erroneamente un patrón de espera nunha zona con terreo elevado. O avión quedou esnaquizado morrendo as 146 persoas a bordo (138 pasaxeiros e 8 tripulantes). O voo 1008 foi o segundo accidente grave de Dan-Air en 10 anos.

Avión
-----

O avión, operado por Dan Air Services Ltd, era un Boeing 727-46 (con número de serie do fabricante 19279 e rexistro G-BDAN) que realizara o seu primeiro voo en 1966. Dan-Air fixérase co aparello en agosto de 1974. No momento do accidente a fuselaxe levaba acumuladas 30 622 horas de voo.

Accidente
---------

O voo 1008 era un servizo chárter dende o aeroporto de Manchester ata o aeroporto de Tenerife Norte. O avión estaba a 26 quilómetros da baliza VOR/DME 'TFN' cando foi autorizado a dirixirse á baliza 'FP' para unha aproximación á pista 12 despois de chegar a 'TFN'. Inicialmente atopábase a nivel de voo FL 110 e foi autorizado a baixar ata FL 60. A tripulación informou pasar 'TFN' e solicitouselle unirse a un patrón de espera non stándar sobre a baliza 'FP'. Este patrón de espera non era un procedemento publicado e a tripulación non tiña unha carta del, pero aceptaron as instrucións. De feito, o avión non pasou sobre 'FP' pero voou cara ao sur da baliza e informou que estaban "entrando na espera". Un minuto despois o voo foi autorizado a descender a 5 000 pés (1 500 m).

Aínda que o piloto ao mando dixera que entrara na espera segundo as instrucións dos controladores de tráfico aéreo, realmente virou o avión á esquerda cara ao sueste en dirección a unha zona de terreo alto onde a altura mínima de seguridade era de 14 500 pés (4 400 m). Cando o avión descendía ata os 5 000 pés o Sistema de Advertencia de Proximidade ao Terreo (GPWS) activouse e a tripulación reaccionou rapidamente comezando a subir. Cos motores a plena potencia o avión iniciou un abripto xiro á dereito e golpeou o monte La Esperanza ás 13:21:15 hora local. O avión estaba voando entre nubes cando chocou contra a montaña. O impacto esnaquizou completamente o aparello matando a todos os seus ocupantes e deixando un sendeiro de restos de 350 metros de longo.

Notas
-----

1. 1 2 3  Aviation Safety Network (ed.). "Descrición do accidente". Arquivado dende o orixinal o 11 de outubro de 2012. Consultado o 29 de xaneiro de 2017.
2. ↑  "Historical Ledger for G-BDAN" (PDF). Consultado o 19 de maio de 2018.
3. 1 2  "Informe do accidente" (PDF). *CIAIAC*. Consultado o 2019-1-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5213023
* ASN: 19800425-0

 |
A **batalla de Liexa** foi a batalla inicial da invasión xermana de Bélxica na primeira guerra mundial. Comezou o 4 de agosto do 1914 e finalizou o 16 do mesmo mes, cando a cidade se rendeu aos alemáns.

Contexto histórico
------------------

O Imperio Alemán declaroulle a guerra ao Imperio Ruso o 1 de agosto de 1914 cumprindo os acordos militares que mantiña co Imperio Austro-Húngaro. O día 2 enviou un ultimato a Francia e ao Imperio Británico. Os plans militares xermanos baseábanse nunha rápida conquista de París, sacando así a Francia da guerra. Posteriormente, centraríanse na fronte rusa. Para poder cumprir os obxectivos, as tropas alemás debían atravesar Bélxica cara ás Ardenas. O Alto Mando pensaba que os belgas ían ofrecer moi pouca ou ningunha resistencia. Os belgas dispuxeron as súas tropas en diversos fortes e posicións defensivas. Cando os alemáns entraron en Bélxica atopáronse cunha resistencia moito maior do esperado e foron freados, permitindo aos franceses e británicos organizar a defensa de París.


---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre historia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Os **chickasaw** son un pobo indíxena cuxo territorio tradicional estendíase polos estados actuais de Mississippi, Alabama e Tennessee. Son un pobo da familia muskogee e están recoñecidos federalmente como Nación Chickasaw.

Algún tempo antes do contacto cos europeos, os chickasaw migraron dende as rexións do oeste cara ao leste do río Mississippi, onde se asentaron nos actuais Mississippi e no condado de Lawrence, Tennessee. Foi alí onde contactaron cos exploradores e comerciantes europeos, como franceses, ingleses e españois, cos cales tiveron relacións durante o período colonial. Os chickasaw foron unha das cinco tribos civilizadas, xa que adoptaron axiña numerosas prácticas dos europeos. Resistíronse ós asentamentos europeos no seu territorio, mais foron expulados polo goberno dos Estados Unidos en 1832 e foron forzados a trasladarse ó Territorio indio (Oklahoma) durante a época da deportación dos indios na década de 1830.

A maioría dos chickasaw viven no presente en Oklahoma. A Nación Chickasaw de Oklahoma é a décimo terceira meirande tribo federalmente recoñecida dos Estados Unidos. Os seus membros están relacionados cos choctaw e comparten unha historia común con eles.

Notas
-----

1. ↑  Gibson, Karen Bush (26 de xaneiro de 2017). *The Chickasaw Nation* (en inglés). Capstone. ISBN 9780736813655.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pobo chickasaw Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Sendeiro das bágoas

### Bibliografía

* James F. Barnett, Jr. *Mississippi's American Indians.* Jackson, MS: University Press of Mississippi, 2012.
* Colin G. Calloway, *The American Revolution in Indian Country.* Cambridge University Press, 1995.
* Daniel F. Littlefield, Jr. *The Chickasaw Freedmen: A People Without a Country.* Westport, CT: Greenwood Press, 1980.

* Portal:Pobos indíxenas de América
* Portal:Estados Unidos de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q622728
* AAT: 300017707
* BRE: 4686165
* EBID: ID
* LCCN: sh85023284
* MusicBrainz: ID
* NKC: ph1140095

 |
**Arcadia Planitia** é unha suave planicie de Marte, composta por depósitos de lavas frescas e coladas volcánicas asentadas na Época Amazónica. Ó oeste fai fronteira con Utopia Planitia e cara ó leste coas terras altas de Tharsis, o seu sur pódense atopa-las planicies de Elysium Planitia e Amazonis Planitia, ó norte fican as vastas extensións do resto da Vastitas Borealis (rexión a cal pertence esta chaira), as súas coordenadas centrais son 56,01° N 188,63° E e posúe un diámetro medio segundo o USGS de 2.923,7 km. O seu nome provén dun vello accidente xeolóxico que aparecía nun mapa de Giovanni Schiaparelli feito no ano 1882, Arcadia fai referencia a unha antiga rexión de Grecia.

Esta é unha chaira con moi pouca variación de altitude, a súa variación de altitude vai dos 0 km ós -3 km respecto do datum marciano. Coma moitas outras planicies do hemisferios norte de Marte, Arcadia amosa uns característicos enramados *quasi-poligonais* que moi posiblemente estean asociados a chans compostos dunha mestura de xeos, lama viscosa e pequenas rochas, na Terra pódense atopar este tipo de patróns e trazos nos chans de permafrost do ártico. Outra formas xeolóxicas que indican a presenza pasada de xeos e unha posible presenza actual dos mesmos, son os outeiros totalmente redondeados e erosionados, e os pequenos fuchancos e simas fotografados co sistema *Themis* da Mars Odyssey.

A sonda Mars Odyssey puido fotografar varios cráteres con capas concéntricas de depósitos brillantes tanto cara ó interior dos cráteres coma cara ó exterior, así coma numerosos regueiros brillantes que partían das cristas dos bordos deses cráteres, cristas moi erosionadas e degradas, e tamén aparecían moi erosionados os depósitos de material asociados ós nacementos destes cráteres; estas características suxiren a presenza de xeos superficiais ou subterráneos que serían os causantes desta intensa erosión.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  "Planetary Names: Planitia, planitiae: Arcadia Planitia on Mars". Consultado o 18-04-2012.
2. ↑  R. Greeley, "Arcadia Planitia" Arquivado 11 de marzo de 2007 en Wayback Machine. consultado o 22-04-2012.
3. ↑  "Textures in Arcadia Planitia". Consultado o 22-04-2012.
4. ↑  "Arcadia Planitia". Consultado o 22-04-2012.
5. ↑  "Western Arcadia Planitia". Consultado o 22-04-2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Arcadia Planitia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Amazonis Planitia
* Acidalia Planitia
* Utopia Planitia
* Elysium Planitia
* Vastitas Borealis

### Ligazóns externas

* Google Mars zoomable map centered on Arcadia Planitia
* Mapa coas fronteiras das rexións de Marte
* Mapa topográfico de Marte, con nomenclatura detallada das rexións de Marte *(en inglés)*
* Mapa detallado do cuadrante MC-2 Diacria
* Mapa detallado do cuadrante MC-7 Cebrenia
* Páxina coas ligazóns ós mapas dos cuadrantes de Marte

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2859931
* WorldCat
* VIAF: 315169816
* GPN: 348
* LCCN: sh2007005113

 |
A **batalla de Cannas** foi un triunfo militar cartaxinés acontecido no ano 216 antes de Xesucristo, durante a Segunda guerra púnica, que enfrontou ó exército cartaxinés comandado por Aníbal, e ó exército romano, comandado polos cónsules Caio Terencio Varrón e Paulo Emilio.

Desenvolvemento
---------------

O exército romano era moi superior ó cartaxinés (80 000 romanos contra de 20 000 a 40 000 cartaxineses). Aníbal, coñecedor da súa desvantaxe, apostouse nun outeiro, formando unha xigantesca liña convexa, coa súa infantaría africana (a mellor parte do seu exército) no centro, e cos mercenarios galos e iberos nos flancos.

Aínda que a infantaría cartaxinesa era moi inferior á romana, a súa cabalaría era superior, pois contaba con bos xinetes cartaxineses e pola cabalaría númida, e Aníbal enviouna para flanquear ó adversario.

A cabalaría romana enfrontouse coa cartaxinesa, e resultou perdedora e fuxiu. A cabalaría cartaxinesa dispúxose a perseguir á romana en retirada.

Pola súa banda, a infantaría cartaxinesa aproveitou a situación. Tanto o vento coma o sol estaban ó seu favor, e os arqueiros romanos non puideron disparar contra eles. A infantaría romana tivo que avanzar, topándose cunha férrea defensa cartaxinesa.

Tras un tempo loitando ambos exércitos, volveu a cabalaría cartaxinesa de perseguir ó inimigo, a cal cargou contra os romanos polas costas das súas formacións, pillándoos a dous fogos e esnaquizándoos.

Os romanos fuxiron, deixando ó atardecer 50 000 baixas (dos cales 10 000 foron feitos prisioneiros). Este triunfo Roma actuou con cautela, conseguindo tras enormes esforzos a vitoria final sobre Cartago.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q179591
* BNCF: 29210
* BNE: XX539125
* EBID: ID
* GEC: 0014380
* LCCN: sh85019612
* NKC: ph779407
* Treccani: battaglia-di-canne

 |
**Eole**, tamén coñecido como **EOLE 1**, **CAS 1** (*Cooperative Application Satellite*) e **FR 2** (*France 2*), foi un satélite artificial francés lanzado o 16 de agosto de 1971 mediante un foguete Scout B1 estadounidense desde Wallops Island.

Características
---------------

Eole foi o segundo satélite francés meteorolóxico experimental e o primeiro lanzado en colaboración coa NASA e o Centre National d'Etudes Spatiales (CNES). A súa función principal foi a de retransmitir os datos dunha rede mundial de globos meteorolóxicos que facían medicións sobre altura, presión, temperatura, humidade e velocidade do vento.

O satélite tiña forma octogonal, cunha distancia entre vértices opostos de 0,71 m e unha lonxitude de 0,58 m. A alimentación eléctrica era proporcionada por oito paneis solares rectangulares despregados cun ángulo de 45 graos con respecto do corpo do satélite e quince baterías recargables de prata-cadmio que proporcionaban de media unha potencia de 20 vatios. O satélite mantíñase orientado cara a Terra mediante a técnica de gradiente de gravidade usando un mastro de 10,06 m de longo. A precisión do control de actitude alcanzaba os 9 graos respecto da local vertical.

Eole gardaba a bordo os datos que recollía dos globos meteorolóxicos e os retransmitía a petición cando se atopaba ó alcance dunha estación de terra. O conxunto do sistema de telemetría consistía nun transmisor de baixada de datos cara ás estacións que funcionaba a 136,350 MHz e que tamén era usado como baliza de seguimento; un receptor a 148,25 MHz para comandos e datos dos globos; e un transmisor (464,84 MHz) e receptor (401,7196) entre o satélite e os globos.

O satélite foi inxectado nunha órbita inicial de 904 km de apoxeo e 677 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 50,1 graos e un período de 100,6 minutos. As operacións co satélite foron un éxito salvo pola destrución de 71 globos meteorolóxicos producida polo envío dun comando erróneo desde o control de terra. O último dos globos meteorolóxicos transmitiu en xaneiro de 1973, pero Eole seguiu sendo usado para transmitir datos de boias oceánicas e navíos.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6  N2YO (2011). Real Time Satellite Tracking, ed. "EOLE 1 (CAS-A)" (en inglés). Consultado o 24 de decembro de 2012.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  NASA (14 de maio de 2012). "EOLE 1" (en inglés). Consultado o 24 de decembro de 2012.
3. ↑  "Letter dated 18 November 1971 from the Permanent Representative of the United States of America addressed to the Secretary-General" (71-25536). 26 de novembro de 1971: 2. Consultado o 24 de abril de 2019.
4. ↑  Claude Lafleur (2010). "Eole" (en inglés). Consultado o 24 de decembro de 2012.
5. 1 2 3 4 5 6  Gunter Dirk Krebs (2011). Gunter's Space Page, ed. "Eole" (en inglés). Consultado o 24 de decembro de 2012.
6. 1 2 3 4 5  Mark Wade (2011). "Eole" (en inglés). Consultado o 24 de decembro de 2012.
7. ↑  "Eole" (PDF). 8 de febreiro de 1973: 204. FLIGHT International. Consultado o 24 de decembro de 2012.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Peole

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1634466
* NSSDC ID: 1971-071A
* SCN: 05435

 |
Os **tupís** foron un dos máis importantes pobos indíxenas do Brasil. O sentido xenérico do termo remite ós indíxenas que habitaban na costa brasileira no século XVI e que falaban a lingua tupí antiga. O sentido específico do termo remite ós indíxenas que habitaban na rexión da actual cidade de São Vicente, na mesma época. Os estudosos cren que primeiro estaban asentados na selva amazónica, pero o -900 comezaron a espallarse cara ao sur e a ocupar gradualmente a costa atlántica.

Orixe
-----

Distribución dos grupos indíxenas na costa do Brasil no século XVI. A maior parte deles (mais non todos) eran do grupo tupí.
Estudos demonstran que os tupís terían habitado orixinalmente os vales dos ríos Madeira e Xingu, que son afluentes da beira meridional do río Amazonas. Estas tribos, que sempre foran nómades, terían iniciado unha migración en dirección á foz do río Amazonas e, dende alí, polo litoral e cara ó sur. Suponse que esta migración, que tamén se produciu no interior do continente no sentido norte-sur, terían comezado a comezos da era cristá.

Nunha hipótese alternativa, o folclorista Luís da Câmara Cascudo sinala a rexión dos ríos Paraguai e Paraná como o centro orixinal da dispersión dos tupís-guaranís (incluíndo o o pobo guaraní xunto cos tupís).

Algúns autores sospeitan que, nesta traxectoria, os tupís se enfrontaron ós tupinambas, que xa habitaban o litoral; outros sustentan que só se trataba de levas sucesivas do mesmo pobo, os posteriores encontrando os anteriores xa estabelecidos. Certo é que, nese processo, as tribos tupís derrotaron as tribos tapuias que xa habitaban o litoral brasileiro, expulsándoas, entón, para o interior do continente, por volta do ano 1000.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *tupí*.
2. ↑  Definición de tupí no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
3. ↑  NAVARRO, E. A. *Método moderno de tupi antigo: a língua do Brasil dos primeiros séculos*. 3ª edição. São Paulo. Global. 2005. p. 11,12.
4. ↑  "Saída dos tupi-guaranis da Amazônia pode ter ocorrido há 2.900 anos". Arquivado dende o orixinal o 07 de outubro de 2011. Consultado o 14 de setembro de 2017.
5. 1 2 3  BUENO, E. *Brasil: uma história*. 2ª edição. São Paulo. Ática. 2003. p.19.
6. ↑  CASCUDO, L. C. *Geografia dos mitos brasileiros*. 3ª edição. São Paulo. Global. 2002.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pobos tupís Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Linguas tupís

* Portal:Pobos indíxenas de América

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q120684
* BNF: 122545125
* EBID: ID
* FAST: 1159044
* GEC: 0239838
* GND: 4248322-0
* LCCN: sh85138691
* NKC: ph336002

 |
O **southern hip hop** (en galego: **hip hop sureño**), tamén coñecido como **southern rap**, **south coast hip hop** ou **dirty south**, é un termo xeral para un subxénero rexional da música hip hop estadounidense que xurdiu no sur dos Estados Unidos, especialmente en Atlanta, Nova Orleans, Houston e Memphis e Miami, cinco cidades que constitúen a "rede do sur" na música rap.

A música foi unha reacción ao fluxo da cultura hip hop dos anos 80 da cidade de Nova York e da zona dos Ánxeles e pódese considerar a terceira escena do hip hop estadounidense, xunto co east coast hip hop e west coast hip hop. Moitos dos primeiros artistas de rap do sur lanzaron a súa música de forma independente ou en mixtapes despois de atopar dificultades para conseguir contratos con selos discográficos na década de 1990. A principios da década de 2000, moitos artistas do sur alcanzaron o éxito e, a medida que pasou a década, tanto as variedades mainstream como underground de hip hop do sur convertéronse entre as máis populares e influentes de todo o xénero.

Notas
-----

1. ↑  "DJ Deluxx, 2003 (Entrevista)". *indexmagazine.com*. Consultado o 2012.
2. ↑  Burks, Maggie (2008). "Southern Hip-Hop". *Jackson Free Press*.
3. ↑  Wilson, Jocelyn (2007). "Outkast'd and Claimin' True: The Language of Schooling and Education in the Southern Hip-Hop Community of Practice" (PDF).
4. ↑  Sanneh, Kelefa (2005). "The Strangest Sound in Hip-Hop Goes National". *The New York Times*.
5. ↑  "Dirty South". *allmusic.com*. Consultado o 2023.
**Prada** é unha firma italiana adicada á moda. Fundada por Mario Prada en 1913 como *Fratelli Prada* (en galego: *Irmáns Prada*), a firma deu un xiro radical coa chegada á xerencia de Miuccia Prada, neta do fundador, en 1978.

A casa lanzou a colección de baixo custo Miu Miu en 1992, e adquiriu Fendi a comezos dos anos 90, firma que vendeu posteriormente a LVMH nun período de dificultades financeiras.

Dende 2003 tamén comercializa perfumes, en colaboración coa empresa catalá de moda Puig.

Historia
--------

A firma foi fundada por Mario Prada en 1913. Dedicada á confección e venda de bauis, bolsos, maletas e zapatos nas súas dúas tendas en Milán.

En 1978 a empresa comeza a súa etapa máis decisiva, ao entrar Miuccia, neta do fundador, na compañía. Miuccia Prada licenciárase en Ciencias Políticas e amais estudara cinco anos de interpretación no Teatro Piccolo de Milán. Malia que a súa preparación non semellaba a apropiada, tiña un sentido estético novidoso e, segundo algúns, infalible. Por aquela entón, a marca seguía producindo principalmente artigos de coiro, e atravesaba anos de dificultades económicas. A competencia doutras firmas de moda semellantes, como Gucci, estaba a perxudicala bastante. Miuccia tornou a situación cambiando a traxectoria da firma, levandoa ao sector do *prêt-à-porter* de luxo.

En 2003 a compañía catalá de moda e perfumes Puig comezou a colaborar coa marca.

Arquitectura das tendas
-----------------------

Prada encargou o deseño das súas novas tendas en Nova York, San Francisco e Os Ánxeles ao estudio holandés de arquitectura OMA/Rem Koolhaas.

En 2005, preto das cidades de Valentine e Marfa, en Texas, os artistas escandinavos Michael Elmgreen e Ingar Dragset deseñaron o Prada Marfa, unha escultura que semella unha pequena tenda de Prada. O edificio foi parcialmente financiado pola Fundación Prada.

Notas
-----

1. ↑  "Puig invierte 20 millones en Prada". *Economía Digital* (en castelán). 16 de decembro de 2011.
2. ↑  Cohen, Alina. "The Fake Prada Store in the Texas Desert That Became an Art Mecca" (en inglés).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial de Prada *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q193136
* WorldCat
* VIAF: 167579638
* GND: 16057937-5
* GRID: grid.497134.c
* LCCN: no98090929
* LEI: 8156000FE0A2DC5B7852
* NKC: xx0244633

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Alborada.

***Alborada*** foi un xornal publicado en Lugo entre 1931 e 1936.

Historia e características
--------------------------

Apareceu en 1931, promovido polo grupo político vinculado a José Soto Reguera. Foi suspendido por orde gobernativa.

### Segunda etapa

Reapareceu o 23 de agosto de 1935 co subtítulo *Diario de Galicia*. Segundo a súa propia declaración de principios, pretendía ser un periódico "de Dios y para Dios, un periódico de España y para España, un periódico de Galicia y para Galicia". Diario monárquico, dirixido por Gutiérrez Flórez e despois por José Cedrón del Valle, o administrador era Julio Aller Pavía. Foi un intento do grupo de José Calvo Sotelo de dispoñer dun diario propio na provincia de Lugo. Juan Antonio Correa Calderón figurou entre os seus colaboradores; Salvador Pérez-Labarta Pillado era o correspondente en Viveiro e Antonio López Sánchez en Santiago de Compostela. Tivo escasa audiencia. Cesou por suspensión gobernativa, o 31 de maio de 1936.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 24-8-1935, p. 11.
2. ↑  *El Eco de Santiago*, 22-5-1936, p. 3.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Alborada". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la prensa gallega 1800-1986*. Cuadernos do Seminario de Sargadelos (en castelán) **52**. Sada: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

### Outros artigos

* Lista de publicacións impresas da provincia de Lugo

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20545548
* Galiciana: 578181

 |
Un coche de carreiras Offenhauser sprint "midget"
**Offenhauser** era o nome da empresa de deseño e construción de motores de carreiras fundada por Fred Offenhauser e Harry Arminius Miller.

Historia
--------

Offenhauser deseñaba e construía motores de competición, participou con éxito nas 500 millas de Indianápolis e na Fórmula 1 entre outros. Os primeiros deseños foron feitos no ano 1933 e seguiron construíndo motores ata 1983. A súa combinación cos monoplazas Kurtis Kraft foi moi efectiva, realizando un binomio moi difícil de bater e que conquistou moitos triunfos importantes, como a *Indy 500* que gañaron 24 veces.

Na F1
-----

Participou só nas carreiras de Indianápolis. (de 1950 a 1960) 

* *Debut:* 500 Millas de Indianápolis de 1950
* *Carreiras disputadas:* **11**
* *Vitorias:* **11**
* *Pole positions:* **10**
* *Voltas Rápidas:* **11**
* *Puntos conseguidos no Camp. Mundial:* **264**
* *Ultima carreira disputada:* 500 Millas de Indianápolis de 1960

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Offenhauser Modificar a ligazón no Wikidata*** |
**Ana Orantes Ruiz**, nada en Granada o 6 de febreiro de 1937 e finada en Cúllar Vega o 17 de decembro de 1997, foi unha muller española vítima de violencia de xénero, que explicou nunha entrevista na televisión a violencia á que fora sometida por parte do seu exmarido. Poucos días despois do testemuño na televisión, foi asasinada pola súa exparella, feito que xerou un grande impacto e visibilidade da violencia de xénero na sociedade española, e como resultado, a remodelación do Código Penal.

Ana foi a vítima mortal de violencia de xénero número 59 de 1997 en España.

Recoñecemento
-------------

No concello de Cúllar Vega foi erixido un monumento en forma dun monólito en memoria de Ana Orantes e Encarnación Rubio, ambas as dúas vítimas mortais da violencia de xénero. Cada ano, o día 25 de novembro, celébrase ao lado deste monólito o acto institucional municipal do Día Internacional para a Eliminación da Violencia contra a Muller, coa lectura do manifesto aprobado no pleno do concello, e a intervención de asociacións e os distintos sectores da comunidade educativa de Cúllar Vega.

A xornalista e feminista Nuria Varela publicou en 2012 un libro titulado *La voz ignorada. Ana Orantes y el fin de la impunidad* co desexo de "render homenaxe a unha muller que perdeu a súa vida pola verdade e que, grazas á súa bravura, conseguiu axitar a conciencia dun país, cambiar as súas leis, romper o silencio e entrar no debate público e a axenda política, o que até entón era unha cuestión limitada á esfera privada".

Notas
-----

1. ↑  "Recordando a Ana Orantes, cuyo testimonio cambió la visión de la violencia machista". *El País* (en castelán). 30 de setembro de 2017.
2. ↑  "El asesinato de Ana Orantes: un antes y un después en la violencia machista en España". *Huffington Post* (en castelán). 17 de novembro de 2017.
3. ↑  "Un centenar de personas despide entre aplausos el ataúd de la mujer quemada viva por su ex marido". *El País* (en castelán). 19 de decembro de 1997.
4. ↑  "Monolito en memoria de Ana Orantes y Encarnación Rubio". *El País* (en castelán). 25 de novembro de 2004.
5. ↑  "El pueblo de la asesinada Ana Orantes conmemora el día contra la violencia". *El País* (en castelán). 25 de novembro de 2005.
6. ↑  "Nuria Varela homenajea a Ana Orantes en ‘La voz ignorada’". *Sin género de dudas*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Entrevista a Ana Orantes en Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q42295317
* IMDb: nm2483152

 |