recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **Mil Mi-6** (designación OTAN **Hook**), co número de artigo izdeliye 50 e designación da compañía V-6, foi un helicóptero pesado de transporte soviético/ruso deseñado pola oficina de deseño Mil. Foi construído en grandes cantidades tanto para roles militares como civís.

Deseño e desenvolvemento
------------------------

O Mi-6 foi o resultado dun requirimento civil e militar para un gran helicóptero que debería ser usado para engadir mobilidade en operacións militares ademais de asistir na exploración e desenvolvemento das rexións centro e leste da URSS. Voado por vez primeira o 5 de xuño de 1957, o Mi-6 foi o primeiro helicóptero soviético de produción impulsado por un motor turboeixo.

A transmisión R-7 e a cabeza do rotor desenvolvidos para o proxecto teñen un peso combinado de 3 200 kg, que é maior que o dos dous motores turboeixo.

As aletas de incidencia variable montáronse por primeira vez nos lados do aparello en 1960 ás 30 unidades de preprodución. Esas ás proporcionan ao redor do 20% da sustentación requirida durante o voo de cruceiro.

O Mi-6 era de lonxe o helicóptero máis grande do mundo cando foi deseñado en 1954-56, cunha capacidade máxima de carga de 12 000 kg. Era tamén o helicóptero máis rápido do mundo, cunha velocidade máxima de 300 km/h. Nos seus primeiros días o Mi-6 estabeleceu moitos récords, incluíndo un de máxima velocidade do circuíto, 340 km/h (211 mph). En 2013 o Mi-6 aínda mantiña o récord da FAI de levantamento de 5 toneladas en 1 000 km, realizado a 284 km/h en 1962.

Dende 1959 ata 1972 polo menos fabricáronse 500 unidades para varias tarefas de transporte xeral, utilitarias, loita contra incendios e guindastre aéreo; os dous últimos tipos non estaba equipados coas grandes aletas, que noutras versións proporcionaban parte da sustentación en voo de cruceiro conseguindo así velocidades máis altas. As rodas do tren de aterraxe non eran retráctiles.

Normalmente voado por unha tripulación de cinco ou máis persoas, o Mi-6 senta a 65 soldados e pode levar como alternativa 41 padiolas e dous asistentes, ou unha ampla variedade de cargas voluminosas, incluídos vehículos, cargadas a través da porta traseira. En exercicios, as frotas destas aeronaves transportaban moitos tipos de armas, como foguetes FROG-7, ademais de grandes rádares e artillaría pesada. Tamén podían levar todos os transportes de persoal e coches brindados e os vehículos lixeiros de combate da infantaría mecanizada soviéticos.

O Comité Interestatal de Aviación cancelou a certificación de tipo do Mi-6 en outubro de 2002 despois do accidente do RA-21074 na península de Taimyr. Tamén se informou de que as palas de rotor de cola de madeira chegaron ao final da súa vida útil.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7  Gordon, Yefim; Dimitriy e Sergey Komissarov (2005). *Mil's heavylift helicopters : Mi-6, Mi-10, V-12 and Mi-26*. Midland Publishing. ISBN 1-85780-206-3.
*Este artigo trata sobre o desaparecio equipo de Vancouver, para a franquía actual véxase*: **Memphis Grizzlies**.
Os **Vancouver Grizzlies** foron un equipo profesional de baloncesto canadense con sede na cidade de Vancouver, Columbia Británica. Foron parte da División Medio-Oeste da Conferencia Oeste da National Basketball Association (NBA). A franquía foi fundada no ano 1995, sendo parte, xunto cos Toronto Raptors, da expansión da NBA cara ao Canadá. A partir da temporada 2000−01 o equipo trasladouse á cidade estadounidense de Memphis, Tennessee, onde adoptaron o nome de Memphis Grizzlies. O Grizzlies xogaron durante as súas seis temporadas na cidade canadenese os seus partidos como local no General Motors Place.

Como moitas franquías de expansión da NBA, os Grizzlies tiveron problemas durante os seus primeiros anos. O equipo terminou no último lugar da súa división en cinco das súas seis temporadas en Vancouver, nunca gañando máis do 30% dos seus partidos. En total, gañaron 101 partidos, perderon 359 e nunca se clasificaron para os playoffs da NBA. Unha das dificultades coa que se encontraron os equipos cadenses de expansión, foi que se lles negaron as primeiras eleccións do Draft na primeira tempada. Con todo, os Grizzzlies conseguiron asinar a Shareef Abdur-Rahim en 1996. Porén, os seguintes anos, a pesar de ter eleccións altas no Draft, continuou perdendo. En 1999 o equipo escolleu no a Steve Francis, mais este se negou a xogar en Vancouver e foi traspasado. Todas estas circunstancias, xunto cunha menor assitencia aos partidos máis un dólar canadense débil fixeron que os propietarios Orca Bay Sports and Entertainment comezasen a perder diñeiro na franquía. Despois dun intento errado de vender o equipo a Bill Laurie, vendeuse a Michael Heisley, que trasladou ao equipo para a tempada 2001−02.

Notas
-----

1. ↑  "The NBA Settles North of the Border". *NBA.com/Grizzlies* (en inglés). NBA Media Ventures, LLC. 13 de setembro de 2015.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Vancouver
* Memphis Grizzlies

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial dos Memphis Grizzlies
LightSail 2 na súa configuración antes do lanzamento.
**LightSail** foi o nome de dous satélites artificiais da Sociedade Planetaria adicados a demostrar a viabilidade da técnica de propulsión por presión da luz solar usando unha vela solar.

Características
---------------

LightSail 2 coa súa vela solar despregada.
Os dous satélites LightSail eran CubeSats de tres unidades lanzados como sucesores da misión fallada Cosmos 1. Das tres unidades de cada CubeSat, unha funcionaba como módulo de control e electrónica mentres que as outras dúas contiñan a vela solar. Os satélites tamén levaban cámaras e sensores para monitorizar o despregue da vela. A vela solar de cada LightSail estaba composta por catro triángulos de mylar formando un cadrado de 32 m2.

LightSail 1 foi lanzado o 20 de maio de 2015 a bordo dun Atlas 5 nunha órbita de 356 x 700 km. Despois de dous días sufriu un problema de software, deixando de responder e non conseguíndose reiniciar o ordenador de a bordo mediante comandos desde terra. Desde o control esperouse a que un impacto fortuíto de radiación espacial reiniciase o ordenador, o que sucedeu tras varios días despois do fallo, recuperándose o control do satélite. Conseguiuse despregar totalmente a vela o 7 de xuño de 2015, co satélite reentrando na atmosfera terrestre o día 15 dese mes, tras 25 días en órbita.

LightSail 2 foi lanzado, contido á súa vez no satélite Prox 1, a bordo dun Falcon Heavy o 25 de xuño de 2019 a unha órbita de 709 x 726 km. O satélite foi despregado desde Prox 1 unha vez na súa órbita final, estendendo a súa vela o 23 de xullo de 2019, coa Sociedade Planetaria declarando o éxito da misión o 31 de agosto tras comprobar que o apoxeo da súa órbita aumentara en 2 km grazas á vela solar en catro días.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Mark Wade (2023). "LightSail A, B" (en inglés). Consultado o 9 de xuño de 2023.
2. 1 2 3 4  Gunter Dirk Krebs (2023). Gunter's Space Page, ed. "LightSail 1, 2" (en inglés). Consultado o 9 de xuño de 2023.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***LightSail Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Atlas 5
* Falcon Heavy

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11346419
* MAG: 2777397851

 |
SEG en 1934: Entre outros: Otero Pedrayo, Iglesias Vilarelle, Parga Pondal, Ferreiro Panadeiro, Fernández Osorio, Fernández Cochón, Vicente Risco, González García-Paz, Antón Taboada Roca, Paulino Pedret, Xesús Carro, Antón Fraguas, Xohán Ledo, Isla Couto, Ferreirós Espinosa, López Cuevillas e Ramos Colemán
**Manuel Ferreirós Espinosa**, nado en Pontevedra e finado na fronte de Teruel o 16 de febreiro de 1938, foi un avogado e investigador galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Manuel Ferreirós Oca e María del Carmen Espinosa Cervela, e neto de Laurentino Espinosa Valladares. Estudou no Colexio Balmes de Pontevedra e obtivo o título de bacharel universitario na sección de letras pola Universidade de Santiago de Compostela en 1930. Fixo Dereito na Universidade de Santiago de Compostela e rematou a careira en Madrid. Membro do Seminario de Estudos Galegos, participou en varias das súas campañas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi alférez de artillaría e defensor dos republicanos en varios consellos de guerra en Pontevedra. Era membro da Juventud de Acción Católica e estaba afiliado a Falange Española Tradicionalista y de las JONS. Ascendeu a tenente en xuño de 1937, e marchou á fronte de guerra. Tenente de Complemento de Artillaría, estaba ao mando da Segunda Batería do 15 Rexemento Lixeiro na posición de Corral Blanco na fronte de Teruel cando foi atacada polos republicanos o 15 de febreiro de 1938 sendo gravemente ferido. Finou ao día seguinte. Recibiu a Medalla Militar a título póstumo en novembro de 1938.

Notas
-----

1. ↑  *El Progreso*, 2-10-1930, p. 2.
2. ↑  *Diario de Pontevedra*, 5-6-1937, p. 3.
3. ↑  *El Diario de Pontevedra*, 18-2-1939, p. 2.
4. ↑  *BOE*, 8-12-1938, p. 2825-2826.
**Jetze Doorman**, nado en Balk o 2 de xullo de 1881 e finado en Breda o 28 de febreiro de 1931, foi un militar, patinador, tirador de esgrima e pentatleta neerlandés, gañador de catro medallas olímpicas

Traxectoria
-----------

Estudou na Academia militar, licenciándose como subtenente. En 1906 participou nos Xogos Intercalados e en 1907 era campión europeo de sabre. En 1908 competiu nos Xogos Olímpicos de Londres sen lograr medalla. En 1909 foi campión neerlandés de sabre. Meritorio patinador en 1912 participou no segundo Alvestêdetocht que non completou ao parar para salvar dous participantes que caeran no xeo. En 1913 pouco antes do comezo da primeira guerra mundial foi destinado a Albania como membro da Xendarmería Internacional volvendo aos Países Baixos durante a guerra, en 1918 ascendeu a capitán de artillaría. Tras a fin da guerra, volveu á competición, foi medalla de bronce en sabre por equipos nos Xogos Olímpicos de 1920 e 1924

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2631847
* OCID: jetze-doorman
* Sports Reference: jetze-doorman-1

 |
O **M18 Hellcat** foi un cazacarros estadounidense da segunda guerra mundial. Armado cun canón de 76 mm, foi o vehículo blindado de combate con cadeas máis rápido da guerra, cunha velocidade máxima de 92 quilómetros por hora. kph). Esta velocidade logrouse equipándoo cunha blindaxe mínima, de non máis dunha polgada de espesor. As tripulacións do Hellcat aproveitáronse da súa velocidade para minimizar a habilidade do inimigo para perforar a súa delgada blindaxe.

Historia
--------

En decembro de 1941 o Corpo de Artillaría emitiu un requirimento para o deseño dun cazacarros rápido que usase unha suspensión Christie, o motor Wright/Continental R-975 e un canón de 37 mm.

O M18 orixinouse a partir do estudo de deseño de Harley Earl, da compañía Buick, unha división de General Motors. O seu equipo tamén traballou extensamente nas primeiras pinturas de camuflaxe, e incluso o logo do frontal do M18 e as insignias que vestían os seus tripulantes foron froito do seu traballo. Flanqueado polas palabras "Seek, Strike, Destroy" (busca, golpea, destrúe), representa a un gato salvaxe mordendo as cadeas dun carro de combate.

Os enxeñeiros de Buick iniciaron os traballos do Hellcat a partir dos bosquexos do equipo de deseño e desenvolveron unha innovadora suspensión de barra de torsión que lle proporcionaba unha condución estable. Aínda que pesaba ao redor de 20 toneladas, o Hellcat foi deseñado para ser un dos carros máis rápidos do campo de batalla, e foi capaz de acadar os 92 Km/h. A súa potencia proporcionáballa un motor radial de nove cilindros, con 450 cabalos, semellante ao dos avións, cunha transmisión Hydramatic de tres velocidades.

"O Hellcat foi considerado o coche de carreiras da Segunda Guerra Mundial", dixo Bill Gross, un historiador que restaurou un M18 que agora está exposto no Sloan Museum en Flint, Míchigan. "Para dar unha perspectiva, a meirande parte dos carros alemáns do momento eran capaces de moverse tan só a 32 Km/h, e incluso hoxe en día o M1 Abrams é superado polo Hellcat".

Durante os combates no Norte de África, o canón orixinal de 37 mm demostrou ser pouco axeitado e o deseño foi mellorado un canón británico de 57 mm. Durante o proceso de desenvolvemento, o deseño foi mellorado aínda máis cun canón de 75 mm, e finalmente cun de 76 mm. O requirimento dunha suspensión Christie tamén foi desbotado, e esta foi substituída por unha de barra de torsión. O deseño estandarizouse en febreiro de 1943 e a fabricación comezou en xullo de 1943, rematando en outubro de 1944.

Notas
-----

1. ↑  "M18 Hellcat Tank Destroyer 1943-97" por Steven J Zaloga P14.ISBN 1-84176-687-9

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***M18 Hellcat Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q621874
* LCCN: sh2006005077

 |
**Leite Noso** é unha sociedade limitada de gandeiros galegos, constituída o 28 de agosto de 2015, para recoller e distribuir leite no mercado de xeito directo.

Historia
--------

A sociedade foi constituída en agosto de 2015 cun capital de 3000 euros. Esta domiciliada no polígono industrial Costa Vella en Santiago de Compostela e presidida por Patricia Sánchez Lorenzo. 

En setembro adxudicouse nunha poxa, por 670000 euros, as marcas Deleite e Muuu, da extinta compañía Alimentos Lácteos. Para distribuílas, a empresa conta cun acordo de subministración de leite crú coa organización de produtores Ulega, constituída por máis de 2.000 gandeiros. E para o envasado, con outro con Logística Alimentaria, a propietaria da antiga planta de Alimentos Lácteos en Outeiro de Rei.

En canto a imaxe corporativa, é de destacar o compromiso de Leite Noso coa lingua e a cultura galega.

Notas
-----

1. ↑  Galego, Campo (2015-09-18). "Leite Noso faise coas marcas comerciais de Alimentos Lácteos". *Campo Galego*. Consultado o 2022-05-06.
2. ↑  Galego, Campo (2015-09-19). "Gandeiros galegos envasarán coas marcas Deleite e Muuu". *Campo Galego*. Consultado o 2022-05-06.
3. ↑  "Coa cultura". *www.deleite.gal*. Consultado o 2022-05-09.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web de Deleite
**Nicarao** é o nome dun suposto xefe indíxena ou cacique que gobernou sobre un territorio no suroeste de Nicaragua a comezos do século XVI. En base das investigacións realizadas por historiadores 2002, descubriuse que o seu nome real era Macuilmiquiztli.

Contexto histórico
------------------

Cristovo Colón, na súa cuarta e derradeira viaxe do ano 1502, explorou a costa leste do que hoxe se coñece como Nicaragua mais non se internou na costa oeste nin entrou en contacto con ningún pobo indíxena. En 1522, o conquistador español Gil González Dávila partiu dende Panamá con 100 homes na primeira incursión cara ás rexións occidentais de Costa Rica e Nicaragua. Cando chegaron ó suroeste de Nicaragua, atoparon unha tribo falante de nahuat, e coa axuda de dous intérpretes indíxenas que ían con González Dávila, foi quen de conversar co cacique da tribo, que dende entón foi referido como Nicarao.

Controversia do nome
--------------------

En 2002, investigacións realizadas por dous historiadores nicaraguanos que traballaron de xeito independente, argumentaron que o verdadeiro nome do cacique era en realidade Macuilmiquiztli, que quere dicir "Cinco Mortes" na lingua náhuatl.

Non se sabe o motivo polo cal o nome Nicarao se empezou a asociar co cacique Macuilmiquiztli. É posible que os conquistadores españois derivaran o nome Nicarao en base á etnicidade da tribo, que estaba composta polo pobo pipil-nicarao, que son unha póla dos náhuatls. Andrés de Cereceda, o tesoureiro da expedición de González Dávila, escribiu no seu rexistro os nomes dos caciques das aldeas onde se recolleu o ouro. No veciño Golfo de Nicoya de Costa Rica, eles atoparon a meirande vila indíxena que visitaron, que estaba gobernada por un cacique chamado Chorotega. Dende entón, as fontes lingüísticas empregaron o nome dese cacique como epónimo, "pobo chorotega", para abarcar unha serie de aldeas que tiñan similitudes culturais e lingüísticas malia estar fisicamente separadas.

Notas
-----

1. 1 2  Sánchez, Edwin (16 de setembro de 2002). El Nuevo Diario, ed. "No hubo Nicarao, todo es invento" (en castelán).
2. 1 2  El Nuevo Diario, ed. (4 de abril de 2009). "Encuentro del cacique y el conquistador" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 07 de maio de 2017. Consultado o 17 de maio de 2017.
3. ↑  Sánchez, Edwin (3 de outubro de 2016). "De Macuilmiquiztli al Güegüence pasando por Fernando Silva" [From Macuilmiquizli to Güegüence through Fernando Silva]. *El 19* (en Spanish). Consultado o 12 de abril de 2017.
4. ↑  Silva, Fernando (15 de marzo de 2003). "Macuilmiquiztli". *El Nuevo Diario* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 12 de abril de 2017. Consultado o 12 de abril de 2017.

* Portal:Pobos indíxenas de América
**Manuel Recarey García** nado o 13 de marzo de 1955 en Val do Dubra, é un político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Casado en Celanova. Nas eleccións municipais de 1991 encabezou a candidatura de Centristas de Galicia no concello de Lobeira, trala inhabilitación temporal de Emilio Higuero Cardoso, e foi elixido alcalde como cabeza da lista máis votada trala abstención do único concelleiro do PPdeG. A finais de 1991 Centristas integrouse no PPdeG, polo que pasou a formar parte deste partido. Foi alcalde ata as municipais de 1995, ás cales non se presentou á reelección. Formou parte da candidatura do PPdeG en Celanova como número 8 nas municipais de 2007 e 2011, se ben non resultou elixido. A dimisión do exalcalde Antonio Mouriño Villar en xaneiro de 2013 levouno a ocupa-lo posto de concelleiro, manténdose ata 2015. Durante a esta etapa no PP celanovés era presidente do Sporting Celanova.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Emi8lio Higuero Cardoso** |  **Alcalde de Lobeira** 1991 - 1995 | Sucesor:**Emilio Higuero Cardoso** |

Vida persoal
------------

Casado coa celanovesa Alejandra Sousa, tivo 2 fillas e 1 fillo.

Notas
-----

1. ↑  Hoy cumplen años
2. ↑  El PP aprovechó su mayoría temporal para aprobar el presupuesto de 2013
3. ↑  DEPORTE E SUBVENCIÓNS

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Lobeira
**Antonio Mouriño Villar**, nado na Buratiña (Celanova) o 12 de xuño de 1954, é un político galego vinculado ao PPdeG.

Traxectoria
-----------

Administrativo en Celanova, Nas eleccións municipais de 1987 foi candidato de AP-CdG, como representante de Centristas de Galicia. Unha dimisión en 1989 permitiulle ser concelleiro na oposición por Centristas de Galicia, partido político que se acabaría integrando no PPdeG. Nas municipais de 1991 o PPdeG de Celanova, encabezado por Ricardo Mínguez Abajo obtivo 5 concelleiros e Centristas de Galicia liderado polo propio Mouriño outros cinco, sendo o máis votado, conseguiu unha maioría relativa que lle permitiu gobernar durante toda a lexislatura. A finais de 1991 Centristas de Galicia integrouse no PPdeG. Finalmente nas municipais de 1995, o partido de Antonio Mouriño conseguiu a maioría absoluta, situación que se reproduciu nas seguintes eleccións municipais de 1999, 2003, 2007 e 2011. Dimitiu en 2012 para presentarse ás eleccións autonómicas dese ano e foi elixido deputado do Parlamento de Galicia.

Notas
-----

1. ↑  Datos tomados de *La Región* [*Ligazón morta*]
2. ↑  Resultados das eleccións municipais en Celanova dende 1987[*Ligazón morta*]

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Alejandro Mínguez González (2019). *40 anos votando en Celanova*, Didot, ISBN 978-84-17495-68-8.

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Celanova

### Ligazóns externas

* Ficha no Parlamento de Galicia

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Manuel Gómez Rojo** |  **Alcalde de Celanova** 1991 - 2012 | Sucesor:**José Luis Ferro** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12383094
* WorldCat
* VIAF: 22257418
* BNE: XX1152635
* GND: 121340325
* ISNI: 0000000083636354
* LCCN: n91116423
* NTA: 095469834
* ORCID: 0000-0002-2670-7552
* SUDOC: 034873201

 |
Coordenadas: 52°31′00″N 13°22′00″L﻿ / ﻿52.516666666667, 13.366666666667

Imaxe do Tiergarten
O **Tiergarten** (literalmente, *Xardín dos animais*) é o nome dun parque e dun barrio situado no distrito de Mitte, na cidade alemá de Berlín. Con 210 hectáreas de extensión é o xardín urbano máis grande de Berlín e o segundo de Alemaña tras o Englischer Garten de Múnic.

Historia
--------

Inicialmente concibido como coto de caza dos Príncipes electores de Brandeburgo, foi convertido nun parque moderno polo arquitecto alemán Peter Joseph Lenné no 1830. Entre 1961 e 1989 a beira leste do parque estivo presidida polo Muro de Berlín.

Lugares de interese
-------------------

O *Sowjetisches Ehrenmal*.
O parque está encaixado entre a Porta de Brandeburgo polo leste e a Porta de Charlottenburg polo oeste, unidas ámbalas dúas pola *Strasse des 17. Juni*, que o atravesa. No centro do mesmo érguese a *Siegessäule* (Columna da Vitoria), deseñada no 1864 para conmemorar as vitorias militares prusianas. Cara ao leste atopámonos co *Sowjetisches Ehrenmal* (Memorial dos Soviéticos), conxunto monumental construído pola Unión Soviética na lembranza dos 80.000 soldados desa nacionalidade que faleceron na batalla de Berlín que puxo fin á segunda guerra mundial; xa no límite do parque levántanse o *Reichstag* e o *Bundestag*. Fóra dos seus límites pero preto, no lado sur, sitúanse a *Potsdamer Platz* e o Memorial do Holocausto. Por último, no curruncho suroccidental está o zoolóxico de Berlín.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Berlín* (2006). Guías de National Geographic.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q328672
* WorldCat
* VIAF: 126678363
* EBID: ID
* FAST: 1313066
* GeoNames: 2822224
* GND: 4087345-6
* LCCN: n81062629
* OSM: 55750
* Songkick: 2640358
* ULAN: 500299973

 |
**José Luis Núñez Fernández**, finado en Ourense o 22 de agosto de 1944, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

Traxectoria
-----------

Membro dun grupo guerrilleiro da provincia de Ourense. Preso con Andrés Rodríguez Pérez nos calabozos de San Francisco agardando o consello de guerra sumarísimo por atraco a man armada e asasinato, fuxiron da cadea. Foron detidos na Gudiña en novembro de 1943. Xulgado en consello de guerra en Ourense con Andrés Rodríguez Pérez e Manuel Fernández Arístegui. Condenados a pena de morte, foron executados no Cuartel de San Francisco de Ourense o 22 de agosto de 1944.

Notas
-----

1. ↑  *La Región*, 14-11-1943, p. 2.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 14-11-1943, p. 7.
3. ↑  *La Región*, 23-8-1944, p. 3.
4. ↑  *El Ideal Gallego*, 24-8-1944, p. 6.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* La Guerra Civil y la posguerra de un médico ourensano: Noticias del Dr. Eustaquio Álvarez Eire

* Sumarísimos e tantas outras historias Arquivado 27 de agosto de 2023 en Wayback Machine.
Portaluvas.
O **portaluvas** é un compartimento do cadro dun vehículo que se encontra enriba do espazo destinado á colocación dos pés do copiloto. O seu nome deriva do seu propósito orixinal, isto é, gardar as luvas que se empregaban para conducir. Hoxe en día, porén, adoita almacenar todo tipo de obxectos.

Aínda que na meirande parte dos automóbiles o fecho simplemente evita que estea aberto, noutros presenta unha pequena fechadura con chave. Nalgúns modelos, o portaluvas ten unha pequena área para pousar vasos ou outros obxectos. En certos vehículos modernos é posible regular a súa temperatura permitindo, así, a súa utilización como refrixerador de bebidas.

Historia
--------

Cando se comezaron a fabricar os primeiros vehículos, considerábase necesario pór nas mans unhas luvas de condución. Unha das razóns era porque a maioría dos turismos non posuían un teito duro que evitase o efecto de arrefriamento provocado polo rápido movemento do ar e que podería adormecer os dedos do condutor. Por esta mesma razón os condutores de motos, quads e outros vehículos semellantes adoitan levar luvas.

Noutrora, os portaluvas contiñan luz no seu interior. Esta luz conectábase automaticamente cando se abría co fin de axudar a encontrar algún dos obxectos que contiña. No entanto, a partir do século XXI moitos fabricantes deixaron de incluír esta luz, mesmo en vehículos de luxo, para aforrar custos.

Notas
-----

1. ↑  Varios autores (2006). *Gran Dicionario Século 21 da Lingua Galega*. Galaxia. ISBN 978-84-8288-875-0.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Portaluvas Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1415117
* GEC: 0113148

 |
**José Ramón Fernández Álvarez**, coñecido como **Gallego Fernández**, nado en Santiago de Cuba o 4 de novembro de 1923 e finado na Habana o 6 de xaneiro de 2019, foi un militar cubano, Heroe da República de Cuba e un dos dirixentes históricos da Revolución Cubana.

Traxectoria
-----------

Fillo de inmigrantes asturianos, naceu en Santiago de Cuba en 1923. En 1947 graduouse na Escola de Cadetes de Cuba e tamén na Escola de Artillaría. Fixo tamén outros cursos nos Estados Unidos e Cuba.

A partir do golpe de Estado do 10 de marzo de 1952 participou en diversas actividades e movementos conspirativos contra a tiranía batistiana, ata que en 1956 foi detido ao ser descuberto o movemento "Los puros" e xulgado en consello de guerra sumarísimo. Foi condenado a prisión, onde permaneceu ata o triunfo da Revolución cubana o 1 de xaneiro de 1959.

Foi ascendido a capitán en 1959, a comandante en 1961 e a xeneral de brigada na reserva en 1996. Como membro das Fuerzas Armadas Revolucionarias comandou unha das agrupacións principais de tropas na loita contra a invasión de Baía de Cochinos.

Logo do triunfo da Revolución ocupou postos de responsabilidade na cúpula cubana. Foi deputado na Asamblea Nacional del Poder Popular dende 1976 ata a súa morte e tamén integrante do Comité Central do Partido Comunista de Cuba. Foi membro do Consello de Estado durante as II e III lexislaturas e asumiu a vicepresidencia do Consello de Ministros de Cuba de 1978 a 2012, momento no que foi designado Asesor do Presidente dos Consellos de Estado e de Ministros. Representou ao Goberno de Cuba na investidura de presidentes en varios países latinoamericanos. Foi membro do Comité Executivo da Organización Deportiva Panamericana. No momento da súa morte era membro do Comité Olímpico Cubano.

Recoñecementos
--------------

En 2009 concedéronlle a Medalla de Ouro de Asturias, e en 2004, durante a súa última viaxe a España, recibiu o título de fillo predilecto de Oviedo que lle fora concedido en 2000.

Notas
-----

1. ↑  "Falleció el Gallego Fernández". *Granma.cu* (en inglés). Consultado o 2019-01-06.
2. 1 2 3 4 5  "Muere a los 95 años el "Gallego Fernández", héroe de la Revolución cubana". *www.efe.com* (en castelán). Consultado o 2019-01-06.
3. ↑  "Nota oficial - Diario Gramma". *web.archive.org*. 2012-03-24. Archived from the original on 24 de marzo de 2012. Consultado o 2019-01-06.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q959399
* WorldCat
* VIAF: 21984962
* BNE: XX5243326
* BNF: 17741570z
* CANTIC: a1085647x
* FAST: 490296
* GND: 1056314559
* ISNI: 0000000050878306
* LCCN: nr88003273
* SNAC: w6xd4h2z
* SUDOC: 074166484

 |
Estrutura dun pneumático sen cámara:
1. cinto de aceiro en dirección lonxitudinal,
2. estrutura radial,
3. arame,
4. lamia,
5. banda de rodamento,
6. parede lateral e
7. talón (cella).
Pneumático simétrico.
Un **pneumático** (do grego: *πνευματικός*, "relativo ó pulmón"), tamén denominado **cuberta**, é unha peza toroidal de caucho que se coloca nas rodas de diversos vehículos e máquinas. A súa función principal é permitir un contacto axeitado por adherencia e fricción co firme, posibilitando o arranque, o freado e a guía.

Os pneumáticos xeralmente teñen fíos que os reforzan. Dependendo da orientación destes fíos, clasifícanse en diagonais ou radiais. Os de tipo radial son o estándar para case tódolos automóbiles modernos.

Historia
--------

En 1888, o veterinario e inventor escocés, John Boyd Dunlop, desenvolveu o primeiro pneumático con cámara de aire para o triciclo que o seu fillo usaba para ir á escola polas rúas cheas de fochancas de Belfast. Dunlop inflou uns tubos de goma cunha bomba de aire de balóns. Despois envolveu os tubos de goma cunha lona para protexelos e pegounos ás rodas do triciclo. Ata entón, a maioría das rodas eran de goma maciza, pero os pneumáticos permitían unha viaxe máis suave. Desenvolveu a idea e patentou o pneumático con cámara o 7 de decembro de 1889. Porén, dous anos despois de que lle concederan a patente, Dunlop foi informado oficialmente de que a patente foi invalidada polo inventor escocés Robert William Thomson, quen patentara a idea en Francia en 1847 e nos Estados Unidos en 1891. Dunlop gañou unha batalla legal contra Robert William Thomson e revalidou a súa patente.

Notas
-----

1. ↑  Biografía de Robert William Thomson Arquivado 29 de setembro de 2007 en Wayback Machine. *(en inglés)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pneumático Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q169545
* AAT: 300266412
* BNCF: 26408
* BNF: 119427979
* EBID: ID
* GEC: 0202051
* GiantBomb: 3055-433
* GND: 4137152-5
* JSTOR: tires
* LCCN: sh85135565
* NDL: 00572582
* NKC: ph124143
* PSH: 11036
* Treccani: pneumatico

 |
**Eliseo Loriga Parra**, III conde do Grove, nado na Coruña en 1869 e finado en Madrid o 16 de novembro de 1959, foi un militar e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Joaquín Loriga Taboada e irmán de Josefa Loriga Parra. Capitán de artillaría e profesor da Escola Nacional de Tiro. En 1906 foi nomeado mordomo de semana de S. M. el Rei. Foi profesor do príncipe de Asturias. A finais de 1926 foi destinado como coronel de artillaría ao terceiro rexemento de Montaña da gornición da Coruña. En 1928 foi nomeado director do Colexio de Orfos de Santa Bárbara. Ascendeu a xeneral de brigada a principios de 1931, e pouco despois foi nomeado director da Escola Central de Tiro. Pasou á segunda reserva en 1935 por ter alcanzado a idade. Instalado en Madrid, foi declarado sospeitoso de desafección ao réxime republicano, polo que estivo preso no cárcere de San Antón dende agosto de 1936 ata maio de 1937, cando foi declarado inocente e liberado. Ao rematar a guerra foi nomeado gobernador militar de Biscaia, cesando o 23 de xaneiro de 1942.

Vida persoal
------------

Casou no pazo de Liñares con Esperanza Taboada Bugallo, filla de Carlos Taboada Rada, o 8 de setembro de 1892, e foi pai de Araceli e Joaquín Loriga Taboada.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *ABC*, 18-11-1959, p. 89.
2. ↑  *El Eco de Santiago*, 20-1-1931, p. 1.
3. ↑  *BOE* núm. 29 (29 de xaneiro de 1942)

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Bértolo Ballesteros, José M.; Ferro Pego, Luis (2018). "A saga dos Loriga" (PDF). *Nalgures* **XIV**: 109–156.
* González Alén, Daniel (1997). *Loriga. O home que baixou do ceo*. Pontevedra: Deputación Provincial.
* Gómez Buxán, César (2006). "Os Taboada de Deza. A casa de Brenzos". *Cuadernos de Estudios Gallegos* **LIII** (119): 421–449.
Alegoría do outono no pazo de Lóngora.
Follas secas.
O **outono** é unha das catro estacións do ano das zonas temperadas. Astronomicamente, comeza co equinoccio de outono (entre o 22 e o 23 de setembro no hemisferio norte e entre o 20 e o 21 de marzo no hemisferio sur), e remata co solsticio de inverno (arredor do 21 de decembro no hemisferio norte e o 21 de xuño no hemisferio sur). Aínda que ás veces é considerado como os meses enteiros de setembro, outubro e novembro no hemisferio norte e marzo, abril e maio no hemisferio sur.

Outono na cultura galega
------------------------

Na sociedade tradicional galega "outono" era en moitos puntos propiamente o nome que recibía o mes de outubro, mentres a estación denominábase nos primeiros meses **primavera de outono** ou **verán de San Martiño** para o comezo do mes de novembro.

Notas
-----

1. ↑  Fernández Rei, F. (2002): "As estacións do ano en galego: o inverno, o verán e as primaveras", en *Homenaxe a R. Tato Plaza*, Universidade de Santiago de Compostela, pp. 134 e ss. ISBN 978-84-8121-972-2.

Galería de Imaxes
-----------------

* Cogumelos e castañasCogumelos e castañas

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Outono Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Inverno
* Primavera
* Verán

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre ciencias é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1314
* AAT: 300133093
* BNCF: 68155
* BNE: XX526011
* BNF: 121435445
* BRE: 2696176
* EBID: ID
* GND: 4024461-1
* JSTOR: autumn
* LCCN: sh85010475
* NKC: ph412845
* Treccani: autunno

 |
**Débora Arango Pérez**, nada en Medellín o 11 de novembro de 1907 e finada en Envigado o 4 de decembro de 2005, fue una pintora expresionista e acuarelista colombiana. Transgresora na súa pintura, abordou a crítica social e política ademais de ser a primeira pintora colombiana en pintar espidos femininos.

Traxectoria
-----------

Era filla de Castor María Arango Díaz e Elvira Pérez. A súa rebeldía comezou desde moi nena, cando en "complicidade" con algúns familiares vestía de home e saía a cabalgar, actividade censurada para as mulleres da época porque "iso era cousa de homes". Tamén dende nena mostrou boas actitudes pola pintura e a arte, anos despois ingresou ao Instituto de Belas Artes de Medellín. Foi alumna do mestre Eladio Vélez, quen lle ensinou os segredos do debuxo e do mestre Pedro Nel Gómez con quen aprendeu a dinámica da forma, a vitalidade do movemento e o colorido. Mentres tanto, na biblioteca da súa tía, descubriu os filósofos e escritores de todas as tendencias; por intermedio dos seus irmáns, estudantes de medicina, accedeu a libros de anatomía que lle permitiron o estudo do corpo humano.

En 1937, expuxo acuarelas de paisaxes, animais e natureza morta, xunto ás súas compañeiras do taller de Nel Gómez. En 1938, apartouse do seu mestre e comezou a traballar soa, experimentando con espidos de tamaño natural e pintando escenas da vida real. Un ano despois participou na "Exposición de Artistas Profesionais" no Club Unión de Medellínonde expuxo acuarelas e óleos, incluíndo dous espidos, un deles "*Cantarina de Rosa*": gañou o primeiro premio e o escándalo estalou. A sociedade política e intelectual repudiou a súa obra e cualificouna de sórdida, impúdica e pornográfica.

En 1946 viaxou a México para perfeccionar e estudar os muralistas; de regreso, en 1948, expuxo en Medellín, pero o seu espido, esta vez "La adolescencia" volveu escandalizar á sociedade e estivo a piques de ser excomungada polas reiteradas queixas que a liga da Decencia de Medellín elevou polo "inmoral" dos seus cadros.

Notas
-----

1. 1 2  "Débora Arango, pintora colombiana que escandalizó con sus cuadros de desnudos". *elmundo.es* (en castelán). 05 de decembro de 2005. Consultado o 13 de febreiro de 2016.
2. ↑  Muñoz López, Pilar (xaneiro 2018). "Justicia. Débora Arango". *Revista con la A* (en castelán) (55). Arquivado dende o orixinal o 22 de abril de 2019. Consultado o 22 de abril de 2019.
3. ↑  Cortés (8 de marzo de 2018). "La mujer que marcó la diferencia en el arte colombiano". *Colombia Aprende* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 07 de marzo de 2019. Consultado o 6 de marzo de 2019.

* Portal:Feminismo
* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3821922
* WorldCat
* VIAF: 65208610
* BLBNB: 000395887
* BNE: XX1393119
* BNF: 13328815p
* CANTIC: a11392435
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 192805
* GND: 123850665
* ISNI: 0000000116602979
* LCCN: n86077760
* NKC: jn19981000132
* NTA: 198678207
* SELIBR: 398150
* SNAC: w6k67804
* SUDOC: 154738786
* ULAN: 500117676

 |
**Luis Sánchez Cantón**, nado en Pontevedra e finado nos anos setenta, foi un militar galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Javier Sánchez Cervela. Ingresou na Academia de Artillaría de Segovia onde se graduou como alférez en 1919. Foi destinado como tenente a Ferrol en 1921. Participou na guerra de Marrocos. Destinado en Pontevedra, ascendeu a capitán en 1926. Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi un dos militares sublevados, detivo no goberno civil de Pontevedra ao gobernador Gonzalo Acosta Pan e a Alexandre Bóveda. Foi un dos militares que xulgaron a Alexandre Bóveda. Na guerra foi ascendido a comandante. Ascendeu a tenente coronel en 1943, e foi destinado ao Rexemento de Artillaría número 28 de Santiago de Compostela. Ascendeu a coronel en 1953, e foi comandante militar de Santiago de Compostela. Herdou do seu pai o pazo de Marza en Oleiros.

Recoñecementos
--------------

* Cruz de San Hermenegildo en 1942.

Vida persoal
------------

Casou en Poio con María del Pilar Lenard Quintana, filla de Jesús Lenard Larrea, en outubro de 1926, e foi pai de María del Pilar e Luis Sánchez-Cantón Lenard. Pilar Lenard finou en Oleiros en setembro de 1965.

Notas
-----

1. ↑  *El Diario de Pontevedra*, 15-7-1919, p. 2.
2. ↑  *El Diario de Pontevedra*, 30-7-1921, p. 3.
3. ↑  *El Progreso*, 30-7-1926, p. 3.
4. ↑  Pontevedra, catro días de xullo por Xosé Álvarez Castro
5. ↑  *El Pueblo Gallego*, 21-2-1943, p. 6.
6. ↑  *La Noche*, 25-11-1953, p. 2.
7. ↑  *El Pueblo Gallego*, 14-1-1942, p. 3.
8. ↑  *El Progreso*, 31-10-1926, p. 2.
9. ↑  *El Pueblo Gallego*, 2-9-1965, p. 2.
**Haika** (do éuscaro *levantarse*, *porse en pé*) foi unha organización xuvenil socialista abertzale de Euskal Herria, que comprende os territorios de Euskadi, Navarra e Iparralde. Foi ilegalizada no Estado español, mais non no francés.
Fundouse en 2000, trala fusión de Jarrai, que actuaba en Euskadi e Navarra, con Gazteriak, en Iparralde. Ambas organizacións asumían un papel referencial na mocidade abertzale de Euskal Herria, cunha militancia fortemente cohesionada. Pola súa parte, Gazteriak socializárase politicamente á marxe das diferenzas históricas do movemento abertzale.

En 2001, o xuíz Baltasar Garzón considerou a organización como canteira de militantes de Euskadi Ta Askatasuna (ETA) e parte da estrutura da mesma, polo que foi ilegalizada. A súa continuadora foi Segi, tamén ilegalizada en España e non en Francia.

O 19 de xaneiro de 2007, o Tribunal Supremo declarouna "organización terrorista vinculada a ETA". Corrixía así a sentenza da Audiencia Nacional de xuño de 2005, que considerara a organización como *«asociación ilícita»*.

O 4 de febreiro de 2007 entregáronse á Ertzaintza 18 dos 19 membros de Jarrai, Haika e Segi fuxidos da xustiza desde a declaración do Tribunal Supremo. Sucedeu despois dun acto no Frontón da Esperanza de Bilbao.

Referencias
-----------

1. ↑  Igor Ahedo Gurrutxaga (2004). *Pasado y presente del nacionalismo en Iparralde*. Bilbao: Manu Robles-Arangiz Institutua. ISBN 84-688-6340-8.
2. ↑  El Supremo enmienda a la Audiencia Nacional y considera terroristas a Jarrai-Haika-Segi, *Noticias de Navarra*, 20 de enero de 2007.
3. ↑  Ingresan en la cárcel de Basauri los 18 prófugos de Jarrai detenidos hoy por la Ertzaintza, *20 minutos*, 4 de febrero de 2007.

Ligazóns externas
-----------------

* Jarrai-Haika-Segi, polo Mundo.
**Berdeak** (*Verdes* en éuscaro) foi un partido ecoloxista que actuaba na Comunidade Autónoma Vasca e Navarra, aínda que na práctica só tiña infraestrutura en Biscaia e Guipúscoa.

Traxectoria
-----------

Fundouse en 1992 como escisión dirixida por Juantxo Domínguez de Euskal Herriko Berdeak, foi ás eleccións autonómicas de 1994 en coalición con Ezker Batua. En 1995 participa no Congreso de refundación dos Verdes do Estado Español integrando a Confederación de los Verdes del Estado Español. En 1999 asínase a federación entre Berdeak e Ezker Batua que rompe no ano 2003, aínda así Ezker Batua rexistrara o nome Ezker Batua Berdeak co que se presentará a diferentes eleccións a pesar de non ter xa ningunha relación con Berdeak. O partido disolveuse en 2011.

Eleccións
---------

* Xerais 1993: 12.247 votos (1.04%)
* Autonómicas 1994: integrados en Ezker Batua, Berdeak consegue 1 deputado.
* Xerais 2000: 10.121 votos (0.91%)
* Autonómicas 2005: 4.049 votos (0.33%), en coalición co Partido Antitaurino Contra el Maltrato Animal
**Ángela María Mariño Varela**, coñecida como **Ánxela Mariño**, nada en Vilagarcía de Arousa en 1969, é unha arista, pintora e profesa galega.

Traxectoria
-----------

Desenvolve a súa actividade principalmente no campo das artes pictóricas. Estudou na Facultade de Formación do Profesorado en Pontevedra, na UNED e na Facultade de BBAA de Pontevedra. É membro da Asociación Profesional de Artistas de Galicia, A Colectiva.
En 1998 instálase na Estrada, e alí a súa pintura deriva na procura de novas vías artísticas con obras de diverso tipo: expresionistas como *soños* (2000);  cubistas como *sombreiros* (2002), *cabelo (*2003);  fauvistas, como *dedos* (2000), *Ría de Ferrol* (2001); ou postimpresionistas. como *bodega* (2004) *caracois (*2005), *cunchas* e *charco* (2006). A  súa traxectoria artística inclúe tamén gravados como  *momentos da túa vida* (2005-2006); relevos, como *liñas de area* (2005); alén de debuxos impresionistas, como *rostros (*2010- 2011), *De muller* (2010); e pezas surrealistas, como *Serie oníricos* (2011), ou *erótica (*2016). Ademais, a pintora tense adentrado nos campos da escultura, con *liñas (*2010), e da fotografía conceptual, con *Lyrics (*2012), *Orgánico* ou *What about the room* (2015).  

Alén de artista, a pintora é docente no IES de Pontepedriña, especialista en pedagoxía terapéutica, e promove e participa en varias asociacións ecoloxistas.
A obra da artista está realizada utilizando técnicas variadas tanto en pintura, como en debuxo, e tamén escultura. 

A artista realizou xa varias exposicións na cidade ao longo da súa carreira, nos Centros Socioculturais de A Rocha, Sar e Conxo, onde expuxo a colección de gravados. Tamén ten participado en exposicións colectivas como *Tiene un algo que es un no sé qué*, dirixida por Chelo Matesanz, na Cidade da Cultura, así como na *Walking Gallery* *2016* celebrada na cidade.

Unha das series foi presentada na exposición *Co-existencias* no Claustro do Colexio de Fonseca da Universidade de Santiago de Compostela, programada pola Área de Cultura da USC.

Notas
-----

1. ↑  "A Colectiva - Ánxela Mariño". *acolectiva.org*. Consultado o 2024-03-01.
2. ↑  Arteinformado (18/05/2022). "Ánxela Mariño - LEIREM. Artista". *Arteinformado* (en castelán). Consultado o 2024-03-01.
3. ↑  "'Co-existencias', de Ánxela Mariño, Universidade de Santiago de Compostela". *www.usc.gal*. Consultado o 2024-03-01.
4. ↑  Rey, Lorena (2023-06-20). "Pinturas de Ánxela Mariño amosan en Fonseca o aspecto relacional e reflexivo da vida". *El Correo Gallego* (en castelán). Consultado o 2024-03-01.
5. ↑  "Co-existencias, Web Oficial de Turismo de Santiago de Compostela e os seus Arredores". *www.santiagoturismo.com*. Consultado o 2024-03-01.
6. ↑  "Exposición de pintura de Ánxela Mariño en el Colexio de Fonseca". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2023-06-20. Consultado o 2024-03-01.
**Ascensión Hernández Triviño** ou **Ascensión Hernández de León-Portilla**, nada en Villanueva de la Serena (Badaxoz) o 2 de maio do 1940, é unha lingüista, filóloga, catedrática, investigadora e académica española radicada en México. As súas investigacións céntranse no estudo filolóxico das linguas mesoamericanas, especialmente do náhuatl.

Traxectoria
-----------

Licenciouse pola Universidade de Sevilla, e obtivo o seu doutoramento pola Universidade Complutense de Madrid no 1986. Dende 1975, colabora co Instituto de Investigacións Filolóxicas da Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM). É catedrática da Facultade de Filosofía e Letras da UNAM dende o 1987.

No 1964, durante o Congreso Internacional de Americanistas celebrado en Barcelona e Sevilla, coñeceu ao historiador mexicano Miguel León Portilla, co que casou o 3 de maio do ano seguinte no Real Mosteiro de Santa María de Guadalupe (Estremadura).

Hernández Triviño foi membro do Seminario de Cultura Náhuatl entre o 1978 e o 1995. Tamén pertence á Asociación de Lingüística e Filoloxía de América Latina, á Asociación Internacional de Hispanistas e á Asociación Mexicana de Lingüística Aplicada. Foi fundadora da Sociedade Mexicana de Historiografía Lingüística. O 23 de agosto do 2007, elixírona membro de número da Academia Mexicana da Lingua, tomando posesión da cadeira XXI o 22 de xaneiro do 2009. Fai parte da Comisión de Lexicografía da institución.

Obra
----

Hernández Triviño escribiu estudos introdutorios, glosarios, capítulos en obras colectivas e artigos en revistas especializadas, publicadas en España, os Estados Unidos, Francia, Países Baixos e México. Entre os seus títulos, destacan:

* *España desde México: vida y testimonio de trasnterrados* (1978)
* *Tepuztlahcuilolli, impresos en náhuatl: historia y bibliografía* (1988)

Notas
-----

1. ↑  "Academia Mexicana de la Lengua - Miembros". *Academia Mexicana de la Lengua* (en castelán). 2011-01-10. Arquivado dende o orixinal o 10 de xaneiro de 2011. Consultado o 2023-12-26.
2. ↑  "Miguel León Portilla". *Toltecayotl* (en castelán). 2011-09-13. Archived from the original on 13 de setembro de 2011. Consultado o 2023-12-26.
3. ↑  "Anuario. Reseña histórica" (PDF). *Academia Mexicana de la Lengua* (en castelán). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 11 de xaneiro de 2012. Consultado o 2023-12-26.

Véxase tamén
------------

* "Doña Ascensión Hernández Triviño es elegida académica de número". *Academia Mexicana de la Lengua*. Arquivado dende o orixinal o 12 de decembro de 2010. Consultado o 24 de abril de 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5707928
* WorldCat
* VIAF: 106969287
* BAV: ADV11481702
* BIBSYS: 90833905
* BNE: XX960698
* BNF: 120329737
* CANTIC: a11488918
* GND: 131593277
* ISNI: 0000000115796775
* LCCN: n79010433
* NTA: 067531849
* Persée: 232453
* PTBNP: 997009
* SUDOC: 028507428

 |
**Ángel Lázaro Machado**, nado en Velle (Ourense) o 27 de xaneiro de 1900 e finado en Madrid o 22 de febreiro de 1985, foi un escritor e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Emigrou a Cuba aos trece anos. Comezou a colaborar en *El Comercio* e noutras publicacións da Habana. En 1919 escribiu en *El Nacionalista* co pseudónimo de **Olán Clarín**. Publicou poemas en *Diario de la Marina*, *Galicia*, *Eco de Galicia*, *Chic* e *Diario Español*. En 1923 estableceuse en Madrid obtendo éxito como dramaturgo, onde foi redactor de *La Libertad* e escribiu artigos para *Blanco y Negro*. Coa Guerra Civil marchou de novo a Cuba. Colaborou no diario *Pueblo* e foi director da antifranquista *Revista de España*. Pasou unha tempada en México como crítico teatral e xornalista. Despois escribiu en Cuba o programa de radio *Páginas de España* (1947) con Manuel Millares Vázquez. Co triunfo da Revolución cubana regresou a Madrid onde morreu en 1985.

Obras
-----

### Poesía

* *El remanso gris*, 1920.
* *Confesión*, 1927.
* *Antología poética*, 1940.
* *Canción de Martí*, 1953.

### Teatro

* *El circo de la verbena*, 1933.
* *La casada sin marido*, 1936.

### Ensaio

* *Biografía de Jacinto Benavente*, 1930.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domingo Cuadriello, Jorge (2009). *El exilio republicano español en Cuba*. Madrid: Siglo XXI. pp. 439–440. ISBN 978-84-323-1387-5. Consultado o 16 de xaneiro de 2013.

### Ligazóns externas

* "Ángel Lázaro". *Álbum da Emigración* do Consello da Cultura Galega.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12403074
* WorldCat
* VIAF: 14394293
* BNE: XX957631
* BNF: 114607810
* DBE: angel-lazaro-machado
* FAST: 423530
* ISNI: 0000000108716490
* LCCN: no98111416
* NTA: 067515665
* SUDOC: 114025584

 |