|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos hebraicos. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras árabes. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O río **Xordán** (en hebreo: *נְהַר הַיַּרְדֵּן* *nehar hayarden*; en árabe: *نَهْر الْأُرْدُنّ* *nahr al-urdun*) é unha corrente de auga que corre polo Oriente Próximo, na maior parte do seu curso entre terras dos estados de Israel e Xordania. É un río sen desembocadura en mar aberto, pois faino nun lago, o denominado mar Morto. A súa lonxitude é duns 360 km.

Nome
----

Mapa coa conca do Xordán
En hebreo denomínase: נהר הירדן *nehar hayarden*; en árabe: نهر الأردن *nahr al-urdun*. O nome hebreo parece significar "baixar; descender", o que concorda co seu traxecto, iniciado sobre arredor de 500 m o nivel do mar até case 400 m por baixo, un desnivel de arredor de 900 m.

A denominación árabe é o correlato da hebrea, porén popularmente é coñecido como *Ax-Xariat Al-Kabir* 'lugar para beber grande'.

Do río toman o seu nome Xordania e Cisxordania.

### Curso

O Xordán fórmase da confluencia doutros tres ríos, na rexión do monte Hermón, na cara norte dos Altos do Golán: o Banyas, que ven de Occidente; o Dan, confluente central e o Hasbani, que é o ramal oriental. A dirección do río logo desa unión é decididamente norte-sur. A uns 70 km de percorrido, o Xordán atravesa o pequeno lago Hula (en árabe *Bahr al-Hulah*), lixeiramente por encima do nivel do mar, e desde aí, continua durante uns poucos quilómetros, até o mar de Tiberíades ou Xenezaret, do cal rexorde para seguir a depresión de Ghor, que é a continuación asiática do Gran Val do Rift africano, sempre en dirección norte-sur até desembocar na parte setentrional do mar Morto, despois de 360 km de curso, do cal é practicamente a súa maior fonte de alimentación hídrica. En case a maior parte do curso, a pouco de deixar atrás o lago Hula, o leito está por debaixo do nivel do mar, alcanzando a máxima profundidade no mar Morto, cuxo nivel, por mor do desecamento sufrido nos últimos anos, está nuns -400 m. que constitúe a maior depresión terrestre.

Afluentes
---------

Á parte dos tres ríos que o orixinan, os tributarios principais do Xordán son:

* Pola esquerda:
	+ O Yarmuk, que é o máis importante dos seus afluentes,
	+ O Jabbok, o segundo en importancia,
* Pola dereita:
	+ O Arnon (en árabe *Wadi Mujib*).

Problemas ambientais
--------------------

En 1964, Israel puxo en servizo un encoro para extraer auga do Lago Tiberíades. No mesmo ano Xordania construíu unha canle para coller auga do río Yarmuk, o principal tributario do Xordán, e tamén Siria levantou presas neste mesmo río. En ambos dous casos para regadíos.

Na época contemporánea as augas da conca do Xordán, nunha proporción calculada en arredor do 70% ao 90%, son usadas para consumo humano, o que ten reducido o leito do río. Isto xunto coa elevada evaporación que sofre o mar Morto ten reducido o volume deste. As augas menos profundas deste lago desapareceron e no seu canto obsérvanse agora extensas placas de sal.

En setembro de 2006, o problema aumentou co aumento da contaminación. Tramos do Xordán foron acoutados só para usos bautismais. A maior contaminación obsérvase nos 105 km do tramo no val de Ghohr, o que media entre o mar de Tiberíades e o mar Morto. Os ecoloxistas afirman que a polución practicamente destruíu o ecosistema do río e reconstruílo pode levar décadas. En 2007, a sección de Amigos da Terra en Oriente Próximo declarou o río Xordán como un dos 100 lugares máis danados do mundo, en boa medido debido á falta de cooperación entre Israel e os países árabes circunveciños.

Notas
-----

1. ↑  As diversas fontes consultadas danlle ao Xordán unha lonxitude distinta; así dentro da Wikipedia o artigo en ingés outórgalle 251 km; en alemán dáselle 400 (e 175 en liña recta); en francés 360 etc; a vella enciclopedia Espasa asígnalle 215, pero di que a cifra se triplica ou cuadriplica "se se contan as súas inúmeras curvas"; mais o "Diccionario Enciclopédico Espasa, edición de 1998, dalle 320; a "Enciclopedia Universal Sopena", edición de 1963, dálle 260 km; pola súa parte a Encyclopaedia Britannica, Micropaedia, t. V, s.v. Jordan River, di que ten 360 km, cifra con a que nos quedamos dado o prestixio desta fonte
2. ↑  Ramit Plushnick-Masti. "Raw Sewage Taints Sacred Jordan River". Associated Press. Consultado o 2007-04-10.
3. ↑  "Endangered Jordan",*Dateline World Jewry*, World Jewish Congress, setembro de 2007

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Río Xordán*** |

### Ligazóns externas

* O Xordán na Enciclopedia Católica *(en castelán)*
* Artigo sobre o Xordán da Daily Bible Study[*Ligazón morta*] *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q40059
* WorldCat
* VIAF: 82144647638107715569
* BNF: 157254959
* BRE: 2018399
* EBID: ID
* FAST: 1244699
* GEC: 0034799
* GeoNames: 294624
* GND: 4096627-6
* ISNI: 0000 0004 0644 1982
* LCCN: sh85070703
* NKC: ge754904
* OSM: 2246907
* Orthodox Encyclopedia: 578378
* Pleiades: 687932
* SUDOC: 059298871
* Treccani: giordano

 |