|  |
| --- |
| **Mesopotamia** |
| Río Éufrates – Tigris |
| **Cidades / Imperios** |
| **Sumeria**: Uruk – Ur – Eridu |
| Kish – Lagash – Nippur |
| **Imperio acadio**: Agadé |
| Babilonia – Isín – Larsa – Susa |
| **Asiria**: Asur – Nínive |
| Nuzi – Nimrud |
| **Imperio Babilónico** – **Caldea** – |
| **Elam** – **Amorreos** |
| **Mitanni** – **Casitas** |
| **Cronoloxía** |
| Reis sumerios |
| Reis de Asiria |
| Reis de Babilonia |
| **Lingua** |
| **Escrita cuneiforme** |
| Lingua sumeria – Acadio |
| Elamita |
| **Mitoloxía** |
| Gilgamesh – Marduk |

Esfinxe de Darío I de Persia no palacio de Susa
**Susa** foi unha antiga cidade, que foi capital de Elam e residencia do Señor Supremo do país. Está situada ao sueste de Irán, e hoxe en día é unha cidade en ruínas, a pesar de que moi preto hai unha cidade moderna co mesmo nome.

Historia
--------

Susa foi fundada sobre o -4000. Estivo baixo control político sumerio e logo elamita. As escavacións mostraron nos niveis primeiros unha cerámica diferente á de Súmer e nos niveis seguintes unha cerámica idéntica (especialmente do período de Uruk). A influencia protoelamita está presente desde finais do cuarto milenio (antes do -3000); as inscricións protoelamitas (que non puideron ser descifradas) foron usadas ata o -2900.

Despois do -2500 estivo baixo influencia de Awan, reino que se formara sobre o suroeste e sur, e que era de cultura elamita, diferente á cultura sumeria. Conquistado Awan por Sargón I de Akkad sobre o -2330, en Susa estableceuse un gobernador. Sobre o -2221 Awan recuperou a independencia en relación a Akkad. Neste tempo Awan anexionou a rexión de Susa (Susiana) cando Puzur-Inaunainak de Awan conquistou Susa sobre o -2200. Os elamitas invadiron o nordeste de Mesopotamia sobre o -2200 e provocaron o movemento dos Gutis cara a Acadia.

Puzur-Inauainak deixou diversos documentos co seu nome en Susa, algúns en acadio e outros en escritura elamita lineal, da que só se deron descifrado algunhas firmas e que probabelmente derivan do protoelamita.

Urnammu de Ur enfrontouse aos reinos elamitas e o seu sucesor Shulgi (reinou sobre -2094 – -2046), derrotounos en Susiana e púxoos baixo dependencia de Ur como unha provincia con capital na cidade de Susa. Permaneceu en mans da dinastía de Ur ata a súa caída sobre o -2004. Un dos reinos elamitas vasalos, Simash ou Simashki, dirixirá a recuperación nacional e o -2003 derrotaron a Ur, a cuxo rei, Ibisin ou Ibbisin, fixeron prisioneiro e trasladaron a Anshan (outro reino elamita, onde a dinastía de Shimashki se impuxera), onde morrerá. Susa sublevouse contra Ur e fíxose independente cara ao -2004, e aliouse a Simash, pero finalmente a Susiana incorporouse ao reino e estableceuse Susa como capital principal do país. Un príncipe, normalmente o herdeiro, levou a miúdo o título de "sukkal de Susa" (rei de Susa, posiblemente título de orixe relixiosa); é posíbel que o goberno fose exercido polos príncipes o verán, cando o rei deixaba Susa, moi calorosa, para ir á meseta de clima máis morno. Susa foi a capital de Elam ou polo menos unha das cidades principais nos seguintes séculos.

Sobre o -1900 Larsa dirixiu expedicións contra o reino ata a rexión de Anshan. Pero os reis elamitas conservaron Anshan baixo o seu dominio e en xeral todos os seus territorios. Elam chegou á súa máxima expansión co rei Siwe-palar-huppak, que será aliado (a pesar de que el se chama soberano e non aliado) de Hammurabi de Babilonia (-1792 – -1750), e de Zimrilim de Mari. Esta alianza combateu contra Eshunna, pero despois Mari e Babilonia xiraron a alianza e enfrontáronse a Elam, que desapareceu temporalmente polo menos como estado unificado.

A partir de -1455 o reino de Anshan volve a unirse ao reino de Susa e volve constituír un poder considerábel. (1) O -1405 os babilonios establecen en Elam unha nova dinastía, o que inicia unha era de cooperación. Pero despois do -1250 unha mudanza dinástica en Elam rompe o período de paz e cooperación. Os elamitas, na súa loita chegan a Babilonia o -1155 e instalaron un rei da dinastía elamita. A influencia elamita esténdese a Acadia e as cidades da zona e a Nippur. Nabucodonosor I, rei de Babilonia orixinario de Isin, expulsa aos elamitas e devástalles o país.

Elam desaparece e non se mencionan reis elamitas ata avanzado o século VII a.C. cando axudan a Babilonia contra Asiria; os reinos elamitas serán conquistados por causa diso polo rei de Asiria Assurbanipal (-668--627) que entra en Susa o -646.

Pero pouco despois o rei de Susa volve a ser independente e menciónase un rei en Anshan. O 536 a.C. a Susiana foi conquistada por Ciro II o grande, que fixo prisioneira a Pantheia muller do rei Abradates, e o seu sucesor Darío I o grande faraa capital do Imperio persa, ata que a capital se trasladou a Persépole.

No 331 a.C. cando gobernaba o sátrapa Abulites, Susa foi conquistada por Alexandre o Grande e inicia unha decadencia acelerada. O elamita vaise deixar de escribir no século IV a.C. pero séguese a falar ata o século XIII.

Escavacións
-----------

Susa foi escavada desde 1897 ata o 1978. As primeiras escavacións fixéronas Jacques de Morgan e Robert de Mecquenem (1897-1946). Seguiu Roman Ghirshman (1946-1967), que cambiou os métodos, igualmente pouco axeitados, ata que o 1967 comezaron as escavacións por J. Steve e despois Jean Perrot, directores da misión francesa. A revolución parou os traballos.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Susa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Susa
* Livius.org fotos de Susa Arquivado 25 de decembro de 2018 en Wayback Machine.
* Vistas aéreas de Susa Arquivado 03 de maio de 2006 en Wayback Machine.
* Susa na web Patrimonio Mundial (UNESCO)
* Digital Images of Cuneiform Tablets from Susa - CDLI
* Hamid-Reza Hosseini, *Shush at the foot of Louvre* (*Shush dar dāman-e Louvre*), in Persian, Jadid Online, 10 March 2009.
* Audio slideshow at Jadidonline.com (6 min 31 sec)
* Wikisource: "Susa", The New Student's Reference Work. 1914.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Susa*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q180773
* WorldCat
* VIAF: 122821601
* BRE: 4172364
* DARE: 22221
* EBID: ID
* GEC: 0064684
* GeoNames: 6687956
* GND: 4118912-7
* NKC: ge351924
* Pleiades: 912936
* WHC: 1455-001

 |