Coordenadas: 5°1′29″N 74°0′5″O﻿ / ﻿5.02472, -74.00139

**Zipaquirá** é un concello de Colombia que se atopa no departamento de Cundinamarca, na provincia de Sabana Centro, da que é a capital e sede da súa diocese. Atópase a 42 quilómetros de Bogotá. Cunha poboación de 126.409 habitantes, é o segundo meirande concello da provincia. É un dos centros de explotación de sal máis importantes en Colombia, razón pola cal tamén é coñecida como a "Cidade do Sal".

Zipaquirá é recoñecida a nivel internacional pola súa Catedral de Sal, a cal recibiu o recoñecemento como "Primeira marabilla de Colombia" o 4 de febreiro do 2007, ademais do seu centro urbano, o cal foi declarado patrimonio histórico e cultural de Colombia.

De fundación prehispánica, os seus poboadores asentábanse no sector hoxe coñecido como "Pueblo viejo" a case 200 metros da súa actual localización. Foi erixida como vila o 18 de xullo de 1600 por auto de poboamento proferido polo oidor español Luis Henríquez. Foi sucesivamente capital da Provincia de Cundinamarca (1851), da Provincia de Zipaquirá (1852-1855), do Estado Soberano de Cundinamarca (1861-1864), do Departamento de Quesada (1905-1908) e do Departamento de Zipaquirá (1908-1910).

Toponimia
---------

Do topónimo «Zipaquirá» hai tres posibles orixes en lingua muisca; a primeira, é extraído do pobo indíxena que habitou ao pé do Cerro do Zipa - *Chicaquicha*, que traduce «ó pé do cume» ou simplemente «pé de cume»". O segundo, segundo outras fontes, significa «Cidade do noso pai», e o último remóntase a unha historia sobre unha unión entre o Zipa e unha muller chamada Quira. Até o Século XIX, a ortografía máis usada era a que comezaba con «C» (Cipaquirá).

Historia
--------

Petróglifo atopado en val do Abra.
### Período pre-muisca

No val do Abra, nos límites entre Zipaquirá e Tocancipá, atopáronse uns dos restos humanos máis antigos de Colombia. A secuencia estratificada de instrumentos líticos alí presente con ósos de animais e fragmentos de carbón vexetal foron datados mediante C14 en 12.400 anos ± 160 AP.

As primeiras investigacións no sitio tiveron lugar en 1967, cando se obtivo por primeira vez en Colombia unha secuencia estratificada de instrumentos líticos, asociados con ósos de animais e fragmentos de carbón vexetal datados mediante C14 en 12.400 anos ± 160 AP.

A partir de 1969 realizáronse escavacións máis amplas coa colaboración da Universidade de Indiana e en 1970 co patrocinio da Fundación Neerlandesa de Estudos Tropicais (Wotro) e o apoio do Instituto Colombiano de Antropoloxía. Foron localizados na rexión outro catro sitios precerámicos estratificados. Sedimentos lacustres depositados permitiron precisas reconstrucións do clima e a vexetación baseados en estudos palinolóxicos.

Hai 15.000 a 12.500 anos, un período coñecido como estadial Fúquene, o clima era frío e seco e a vexetación era de páramo. Cortadores de pedra e refugallos de talla testemuñan a presenza humana, nunha unidade estratigráfica para a que se estiman 13.000 anos a.C.

### Período muisca

O Zipa Nemequene, quen derrotou a rebelión do Cacique de Zipaquirá.
O poboado indíxena situábanse na parte alta da mina chamada "Pueblo Viejo", a uns 200 metros por enriba do sitio que hoxe ocupa a cidade, onde á chegada dos españois «alzábanse un centenar de vivendas, cunha poboación de 1.200 persoas».

Estas terras pertencían ós dominios do Zipa de Bacatá, supremo gobernante do Zipazgo (rexión ó sur da Confederación Muisca). Esta zona da sabana de Bogotá era asucada naquela época por unha sucesión de pequenos lagos e arroios, que permitían o transporte dos seus habitantes en canoas, medio polo cal os habitantes de Nemocón, Gachancipá e Tocancipá chegaban a *Chicaquicha* para abastecerse do prezado sal, que intercambiaban por vasillas e tecidos. O sal era tamén intercambiado con pobos de toda a rexión andina de Colombia, incluíndo os panches, tolimas, pantágoras e muzos.

En tempos do Zipa Nemequene, o Cacique de Zipaquirá, alentado polos de Guatavita e Ubaté, decidiu aproveitar as difíciles condicións do comezo do reinado do Zipa para declararlle a guerra. Entre tanto Nemequene, decatado da rebelión, decidiu adiantarse ó seu inimigo e saírlle ó encontro, ó mando de dezaseis mil güechas (guerreiros muiscas). Os dous exércitos atopáronse entre Chía e Cajicá, onde as tropas de Bacatá venceron ás de Zipaquirá. De inmediato Nemequene regresou a Funza, capital do Zipazgo, onde entrou ó tempo co seu sobriño Tisquesusa, quen volvía triunfante logo de vencer e sometido ós sutagaos en Fusagasugá.

Notas
-----

1. ↑  "Información general de Zipaquirá". Alcaldía do concello. Arquivado dende o orixinal o 13 de xullo de 2017. Consultado o 1 de maio de 2015.  Arquivado 13 de xullo de 2017 en Wayback Machine.
2. ↑  "Resultados y proyecciones (2005-2020) del censo 2005". DANE. Consultado o 12 de xaneiro de 2017.
3. ↑  "Boletín Censo General 2005 - Perfil Zipaquirá" (PDF). *DANE*. Consultado o 7 de decembro de 2011.
4. ↑  Gómez Aldana D. F. *Diccionario muisca-español*. 2012. Chicaquicha

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Zipaquirá Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Páxina oficialArquivado 01 de xuño de 2018 en Wayback Machine. *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Concellos do Departamento de Cundinamarca |
| --- |
| 
* Agua de Dios
* Albán
* Anapoima
* Anolaima
* Apulo
* Arbeláez
* Beltrán
* Bituima
* Bogotá
* Bojacá
* Cabrera
* Cachipay
* Cajicá
* Caparrapí
* Cáqueza
* Carmen de Carupa
* Chaguaní
* Chía
* Chipaque
* Choachí
* Chocontá
* Cogua
* Cota
* Cucunubá
* El Colegio
* El Peñón
* El Rosal
* Facatativá
* Fómeque
* Fosca
* Funza
* Fusagasugá
* Fúquene
* Gachalá
* Gachancipá
* Gachetá
* Gama
* Girardot
* Granada
* Guachetá
* Guaduas
* Guasca
* Guataquí
* Guatavita
* Guayabal de Síquima
* Guayabetal
* Gutiérrez
* Jerusalén
* Junín
* La Calera
* La Mesa
* La Palma
* La Peña
* La Vega
* Lenguazaque
* Machetá
* Madrid
* Manta
* Medina
* Mosquera
* Nariño
* Nemocón
* Nilo
* Nimaima
* Nocaima
* Pacho
* Paime
* Pandi
* Paratebueno
* Pasca
* Puerto Salgar
* Pulí
* Quebradanegra
* Quetame
* Quipile
* Ricaurte
* San Antonio del Tequendama
* San Bernardo
* San Cayetano
* San Francisco de Sales
* San Juan de Rioseco
* Sasaima
* Sesquilé
* Sibaté
* Silvania
* Simijaca
* Soacha
* Sopó
* Subachoque
* Suesca
* Supatá
* Susa
* Sutatausa
* Tabio
* Tausa
* Tena
* Tenjo
* Tibacuy
* Tibirita
* Tocaima
* Tocancipá
* Topaipí
* Ubalá
* Ubaque
* Ubaté
* Une
* Útica
* Venecia
* Vergara
* Vianí
* Villagómez
* Villapinzón
* Villeta
* Viotá
* Yacopí
* Zipacón
* Zipaquirá

 |

* Portal:Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q205429
* BNF: 11993660z
* GeoNames: 3665543
* OSM: 1356172
* TGN: 1024073
* WOEID: 368248

 |