Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Afonso III.

**Afonso III de Portugal**, nado en Coímbra o 5 de maio de 1210 e finado en Lisboa o 16 de febreiro de 1279, alcumado *O Boloñés* por casar coa condesa Matilde II de Boloña e vivir naquela rexión, foi o quinto rei de Portugal. Afonso III era o segundo fillo do rei Afonso II e da súa muller Urraca de Castela, e sucedeu o seu irmán Sancho II en 1248.

Taxectoria
----------

Como segundo fillo, Afonso non debería herdar o trono destinado a Sancho e por iso viviu en Francia, onde casou con Matilde II de Boloña en 1235, tornándose así conde iure uxoris de Boloña. Porén, en 1246, os conflitos entre Sancho II e a Igrexa tornáronse insostibles e o Papa Inocencio IV ordenou a substitución do rei polo conde de Boloña. Afonso non ignorou a orde papal e dirixiu-se a Portugal, onde se fixo coroar rei en 1248 tras o exilio e morte de Sancho II, en Toledo.

Ata a morte de D. Sancho e a súa consecuente coroación, D. Afonso só usou os títulos de *Visitador*, *Curador* e *Defensor do Reino*.

### Reinado

Para acceder ao trono, Afonso abdicou de Boloña e repudiou Matilde para casar coa Beatriz de Castela. Decidido a non cometer os mesmos erros do irmán, o novo rei prestou especial atención á clase media de comerciantes e pequenos propietarios, escoitando as súas queixas.

En 1254, na cidade de Leiria convocou a primeira reunión das Cortes, a asemblea xeral do reino, con representantes de todos os espectros da sociedade. Afonso preparou unha lexislación que restrinxia a posibilidade de que ás clases altas cometan abusos sobre a poboación menos favorecida e concedeu numerosos privilexios á Igrexa. Recordado como excelente administrador, Afonso III organizou a administración pública, fundou varias vilas e concedeu o privilexio de cidade a través do edicto de varias cartas de foral.

Foron pola súa orde feitas as Inquirições Xerais, iniciadas en 1258, como forma do rei controlar, non só o gran poder da Nobreza, pero tamén para saber se lle estaban a ser usurpador bens que, por dereito, pertencían á Coroa.

### Guerras con Al-Ándalus

Co trono seguro e a situación interna pacificada, Afonso volveu a súa atención ás guerras cos reinos de Al-Ándalus, das comunidades musulmás no sur da Península Ibérica. Durante o seu reinado, Faro foi tomada con éxito en 1249 e o Algarve incorporado no reino de Portugal.

Tras esta campaña de éxito, Afonso tivo que afrontar un conflito diplomático con Castela, que consideraba que o Algarve lle pertencía. Seguiu un período de guerra entre os dous países, ata que, en 1267, foi asinado un tratado en Badaxoz que determina a fronteira no río Guadiana desde a confluencia do Caia ata a desembocadura a fronteira luso-castelá.

Casamentos
----------

En 1253, o rei desposou D. Beatriz, coñecida por D. Brites por distorsión do pobo, filla de D. Afonso X de Castela, O Sabio. Dende logo isto constituíu polémica pois D. Afonso era xa casado con Matilde II de Boloña.

O papa Alexandre IV respondeu a unha queixa de D. Matilde, ordenou ao rei Afonso que abandone D. Beatriz con respecto ao seu matrimonio con D. Matilde. O rei non obedeceu, pero buscou gañar tempo neste tema delicado, e o problema quedou resolto coa morte de D. Matilde en 1258. O infante, D. Dinís, nacido durante a situación irregular dos pais, foi entón lexitimado en 1263.

O matrimonio funciona como unha alianza que puxo termo á loita entre Portugal e Castela o Reino do Algarve. Tamén resultou en máis riqueza a Portugal cando D. Beatriz, despois da morte do rei, recibe do seu pai, Afonso X, unha fermosa rexión a leste do río Guadiana, onde se incluían as vilas de Moura, Serpa, Noudar, Mourão e Niebla. Tamaña dádiva debeuse ao apoio que D. Brites prestoulle durante o seu exilio na cidade de Sevilla.

Excomuñón
---------

No final da súa vida, viuse envolto en conflito coa Igrexa e foi excomungado en 1268 polo arcebispo de Braga, os bispos de Coímbra e Porto e o propio papa Clemente IV, a semellanza dos reis que o precederon. O clero aprobara un libelo que contiña corenta e tres queixas contra o monarca, entre as que se achaban o impedimento aos bispos de cobraren os décimos, utilización dos fondos destinados á construción de templos, obriga dos cregos a traballaren nas obras das murallas das vilas, prisión e execución de cregos sen autorización dos bispos, ameazas de morte ao arcebispo e aos bispos e, aínda, o nomeamento de xudeus para cargos de grande importancia.

O rei, que era moi querido polos portugueses por decisións como a da abolición da *anúduva* (imposto do traballo manual gratuíto, que obrigaba ás xentes a traballar na construción e reparación de castelos e pazos, muros, foxos e outras obras militares), recibiu apoio dos tribunais de Santarém en xaneiro de 1274, onde foi nomeada unha comisión para facer unha enquisa ás acusacións que os bispos facían ao rei. A comisión, composta maioritariamente por adeptos do rei, absólveo. O papa Gregorio X, porén, non aceptou a resolución tomada nas cortes de Santarém e mandou que se excomungase o rei e fose lanzado un interdito sobre o reino en 1277.

Á súa morte, en 1279, don Afonso III xurou obediencia á Igrexa e a restitución de todo o que lle tiña tirado. Fronte a esta actitude do rei, o abade de Alcobaça levantoulle a excomuñón e o rei foi enterrado no Mosteiro de Alcobaça.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Afonso III de Portugal*** |

* *(en portugués)* *Chronica do muito alto e muito esclarecido principe D. Afonso III, quinto rey de Portugal*, Rui de Pina (1440-1522), Lisboa Occidental, 1728, na Biblioteca Nacional Digital
* *(en portugués)* *Chronica d'El-Rei D. Affonso III*, Rui de Pina (1440-1522), Lisboa: Escriptorio, 1907, na Biblioteca Nacional Digital

| Rei de Portugal |
| --- |
| *Segue a:* Sancho II de Portugal | **Afonso III de Portugal**(1248-1279) | *Precede a:* Dinis de Portugal |
| Dinastía de Borgoña |

| * v
* c
* e
Monarcas de Portugal |
| --- |
| Casa de Borgoña (1139–1383) | 
* Afonso I
* Sancho I
* Afonso II
* Sancho II
* Afonso III
* Dinís I
* Afonso IV
* Pedro I
* Fernando I
* *Beatriz I*
	+ Disputada

 |  |
| Casa de Avis (1385–1580) | 
* Xoán I
* Duarte I
* Afonso V
* Xoán II
* Manuel I
* Xoán III
* Sebastián I
* Henrique I
* *Antonio I*
	+ Disputado

 |
| Casa de Habsburgo (1581–1640) | 
* Filipe I
* Filipe II
* Filipe III

 |
| Casa de Braganza (1640–1910) | 
* Xoán IV
* Afonso VI
* Pedro II
* Xoán V
* Xosé I
* María I con Pedro III
* Xoán VI
* Pedro IV
* María II
* Miguel I
* María II con Fernando II
* Pedro V
* Luís I
* Carlos I
* Manuel II

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q295850
* WorldCat
* VIAF: 262906554
* BAV: ADV10009823
* BMT: 102667
* BNF: 166333931
* BRE: 1841211
* CERL: cnp01224829
* DBE: alfonso-iii-de-portugal
* DeutscheBio: 14137005X
* EBID: ID
* FAST: 1688537
* GEC: 0002476
* GND: 14137005X
* ICCU: NAPV101200
* ISNI: 0000000115590814
* LCCN: no2007128513
* NKC: jo2017968981
* SUDOC: 081173318
* WikiTree: Portugal-76

 |