O **ketchup** (do inglés, e esta do chinés: *k'ē chap*, zume de tomate), é un mollo de tomate condimentado con vinagre, azucre e especias.

Ketchup.
Sobre monodose de ketchup.

Historia
--------

Ten coma orixe o *ketsiap*, chinés, un mollo picante que acompañaba o peixe e maila carne mais que non incluía o tomate entre os seus ingredientes. Os ingleses importárono do arquipélago malaio no século XVIII. O ketchup moderno foi ideado polo estadounidense Henry J. Heinz, quen en 1876 engadiu o tomate en dito mollo. Heinz comercializou por vez primeira o ketchup en 1876, anteriormente iniciara a súa actividade en 1869 vendendo ravos en conserva coa novidade do envasado: facíase en tarros de cristal, e era a primeira vez que se comercializaba así. Nun principio usáronse tomates frescos para a súa elaboración, porén máis tarde usáronse tomates en vinagre para unha mellor conserva. A fórmula de conservado procedía da súa nai. A empresa denominouse **Heinz & Noble** e creouno co seu socio L. Clarence Noble. A empresa foi estendéndose por todo o mundo de xeito que hoxe en día está intimamente asociada ao produto. En 1990 Heinz introduciu nos Estados Unidos o primeiro recipiente de ketchup de plástico reciclábel, espallándose mundialmente.

### Etimoloxía

Existen diversas teorías arredor da orixe da palabra «ketchup», mais o certo é que xa en 1711 utilizábase o termo en Inglaterra. O dicionario da Real Academia Galega non recolle o termo. Segundo o Dicionario da lingua española da Real Academia Española a palabra provén do chinés *kôechiap*, que significa ‘mollo de peixe en escabeche’. Outras teorías mencionan que a verba pode provir de «*ke-tsiap*» orixinaria da illa Amoy, achegada á China. Existen algunhas outras teorías que coinciden en atribuír a orixe na palabra «*kechap*» na lingua maia iucateca. A finais do século XVII o nome «ketchup» e mostras do produto chegaron a Inglaterra, onde apareceu publicado na prensa por vez primeira no ano 1690 como «catsup». Tras un século, en 1711, comezou a se empregar o concepto «ketchup».

Na década de 1690 unha beberaxe mesturada de peixe en salmoira foi chamado zume de carpa que en chinés amoi dise (鲑 汁) kê-chiap.

Contido
-------

O principal contido do ketchup é o tomate. A meirande parte do ketchup comercial emprega mollo de tomate concentrado. O *ketchup* tamén leva azucre, vinagre, sal, herbas aromáticas, cebolas e especias.

Aceptación cultural
-------------------

O ketchup tense feito moi popular en todos os países, incluído Galiza, e pode terse coma un indicador económico, por exemplo nos Estados Unidos a taxa de penetración nos fogares é do 97%, só por baixo do sal, o azucre e a pementa. Só nos Estados Unidos unha persoa consome tres envases ao ano (case un litro). Convén saber que os hare krishnas non comen encurtidos (coma o cogombro en vinagre) nin proban o *ketchup* porque contén vinagre, que é un produto fermentado.

Saúde
-----

O ketchup non é especialmente daniño, cómpre só vixiarmos a cantidade inxerida nalgúns períodos. Polas características e os seus contidos, debe terse en conta naquelas persoas que teñen problemas estomacais, tales como gastrite ou úlcera, por mor carácter acedo da fórmula. As persoas que teñen diabetes deben vixiar o consumo debido ao contido de azucres. As persoas con hipertensión deben saber que o contido normal de sales é do 2%. No apartado de calorías o *ketchup* aporta de media entre 70 e 100 calorías por cada 100 gramos, debe terse en conta que contén tomate concentrado (o tomate natural contén 18 calorías por cada 100 gramos) o tomate frixido aporta unhas 80 calorías por cada 100 gramos.

Algunhas compañías que fabrican este produto están lanzando ao mercado versións light do mesmo, empregando sucralosa ou *Stevia rebaudiana* no canto de azucre. Deste xeito as persoas con problemas de diabetes ou obesidade poden gozar do ketchup sen maiores preocupacións.

Especúlase que o ketchup podería conter vestixios de glute, o cal sería nocivo no caso dalgunhas persoas con intolerancia ao mesmo (principalmente os celíacos). Motivo polo que existen tamén versións de *ketchup* sen glute ideais para os mesmos.

Usos
----

Adoita empregarse polo xeral acompañando patacas frixidas, polo frixido, hamburguesas, hotdogs, sándwichs etcétera. Algunhas persoas emprégana tamén con arroz branco, pasta, cóctel de camaróns; entre outros.

Outros usos (non alimentarios)
------------------------------

Algunhas persoas úsano para limpar obxectos de cobre, como por exemplo os pratos dunha batería.

Notas
-----

1. ↑  Nome galego en VV. AA. (2012) *Dicionario de alimentación e restauración*, Santiago de Compostela, Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega
2. ↑  Definición no dicionario da Real Academia Española
3. ↑  Ketchup. Revista Nexos 01/09/2011
4. ↑  Lapham’s Quarterly, verano 2011
5. 1 2  In the Chinese Amoy dialect, "kôe-chiap" (Xiamen accented Amoy) or "kê-chiap" (probably Penang Hokkien, which is based on Zhangzhou accented Amoy) (part of the Ming Na language) signifies "brine of pickled fish or shell-fish" (The Oxford English Dictionary, Douglas Chinese Dict. 46/1, 242/1).
6. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 26/12/2013. Consultado o 16/02/2014.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Ketchup*** |

### Outros artigos

* Maionesa
* Mostaza (condimento)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178143
* BNF: 16601701j
* EBID: ID
* FAST: 986933
* GND: 4675095-2
* JSTOR: ketchup
* LCCN: sh85135917

 |