O **efecto observador**, **efecto do observador** ou **nesgo** **do observador**, significa varias cousas en diferentes situacións, aínda que gardan certa relación.

Uso na ciencia
--------------

En ciencia, o termo **efecto observador** significa que o acto de observar influirá no fenómeno observado.

Por exemplo, para que "vexamos" un electrón, primeiro debe interactuar un fotón con el, e esta interacción cambiará o camiño dese electrón. Tamén é teoricamente posible que outros medios de medida menos directos afecten ao electrón; aínda que o electrón simplemente se poña nunha posición onde sexa *posible* observalo, sen que teña lugar unha observación real, aínda (teoricamente) alterará a súa posición.

En física, un efecto observador máis do mundo macroscópico pode ser o resultado de instrumentos que, por necesidade, alteran dalgunha maneira o estado do que miden. Por exemplo, en electrónica, os amperímetros e os voltímetros adoitan estar conectados ao circuíto, polo que pola súa mesma presenza afectan á corrente ou á tensión que están a medir. Así mesmo, un termómetro estándar de mercurio en vidro debe absorber algo de enerxía térmica para rexistrar unha temperatura e, polo tanto, cambia a temperatura do corpo que está a medir.

Un malentendido común do termo refírese á mecánica cuántica, onde, se non se observou o resultado dun evento, existe nun estado de "superposición", que é algo así como estar en todos os estados posibles á vez. No famoso experimento de pensamento coñecido como gato de Schrödinger, o gato non está empiricamente nin vivo nin morto até que se observa; até ese momento, o gato está *teoricamente* vivo e morto (tecnicamente medio vivo e medio morto en termos de probabilidade). Non obstante, a maioría dos físicos cuánticos, ao resolver o aparente paradoxo de Schrödinger, entenden agora que os actos de "observación" e "medición" tamén deben definirse en termos cuánticos antes de que a pregunta teña sentido. Desde este punto de vista, non hai un "efecto observador", só un sistema cuántico moi enredado. Unha minoría significativa aínda considera que as ecuacións apuntan a un observador; John Archibald Wheeler, quen probablemente traballou máis profundamente neste tema que ningún físico até agora, elaborou un gráfico no que o universo estaba representado por un "U" cun ollo nun extremo, xirando e observándose a si mesmo, para describir a súa comprensión.

O principio de indeterminación de Heisenberg tamén é frecuentemente confundido co "efecto observador". O principio de incerteza realmente describe con que precisión podemos medir a posición e o momento dunha partícula ao mesmo tempo: se aumentamos a precisión na medida dunha cantidade, vémonos obrigados a perder precisión na medida da outra. Así, o principio de incerteza trata sobre a *medición* e non coa *observación*. A idea de que o principio de incerteza é causado por perturbacións (e, polo tanto, pola observación) non é considerada válida por algúns, aínda que se discutiu nos primeiros anos da mecánica cuántica e adoita repetirse nos tratamentos populares.

Hai un problema relacionado na mecánica cuántica que se relaciona con se os sistemas teñen propiedades preexistentes, antes da medición, é dicir, propiedades correspondentes a medicións que posiblemente se puidesen facer neles. A suposición de que o fan é a miúdo referida como "realismo" na literatura, aínda que se argumentou que a palabra "realismo" está sendo usada nun sentido máis restrinxido que o realismo filosófico. Citou un experimento recente no ámbito da física cuántica que significa que temos que "despedirnos" do realismo, aínda que o autor do artigo só afirma que "[...] teriamos que renunciar a certas características intuitivas do realismo".  Estes experimentos demostran unha relación desconcertante entre o acto de medición e o sistema que se está a medir, pero non está claro se requiren un observador consciente ou non.

Uso nas tecnoloxías da información
----------------------------------

En tecnoloxía da información, o efecto observador refírese ao impacto potencial do acto de observar a saída dun proceso mentres o proceso está en execución. Por exemplo, se un proceso rexistra o seu progreso nun ficheiro de rexistro, o feito de ver o ficheiro mentres o proceso se está a executar pode provocar un erro de E/S no proceso, que á súa vez pode facer que se deteña.

Outro exemplo sería observar o rendemento dunha CPU executando tanto os programas observados como os de observación na mesma CPU. Isto levará a resultados inexactos porque o propio programa de observación afecta o rendemento da CPU (as CPU modernas, moi almacenadas en caché e canalizadas vense especialmente afectadas por este tipo de observación).

Observar (ou mellor dito, *debugging* ou *depurar*) un programa en execución modificando o seu código fonte (como engadir saída extra ou xerar ficheiros de rexistro) ou executalo nun depurador, ás veces pode provocar que certos erros diminúan ou cambien o seu comportamento. Isto dificulta máis a persoa que intenta illar o chamado "Heisenbug".

Uso nas ciencias sociais
------------------------

Nas ciencias sociais e no uso xeral, o efecto refírese a como as persoas cambian o seu comportamento cando son conscientes de ser observadas (ver efecto Hawthorne). Por exemplo, nas forzas armadas, utilízase unha inspección anunciada para ver o ben que poden facer os soldados cando se dedican ou concentran, mentres que unha inspección sorpresa úsase para ver o ben preparados que están en xeral.

Nesgo do observador
-------------------

O termo relacionado das ciencias sociais **nesgo** **do observador** é un erro introducido na medición cando os observadores enfatizan demasiado o comportamento que esperan atopar e non se dan conta do comportamento que non esperan. É por iso que os ensaios médicos se organizan normalmente como probas a dobre cego. O nesgo do observador tamén se pode introducir porque os investigadores ven un suxeito facendo algo e interprétano segundo o que significa para eles, mentres que pode significar outra cousa para o suxeito.

Notas
-----

1. ↑  "El efecto observador en física cuántica". *Universidad en Tu Casa* (en castelán). 2020-05-20. Consultado o 2022-08-19.
2. ↑  Norsen, Travis (2007-02-26). "Against `Realism'". *Foundations of Physics* **37** (3): 311–340. ISSN 0015-9018. doi:10.1007/s10701-007-9104-1.
3. ↑  "Home". *Physics World* (en inglés). Consultado o 2022-08-20.
4. ↑  Gröblacher, Simon; Paterek, Tomasz; Kaltenbaek, Rainer; Brukner, Časlav; Żukowski, Marek; Aspelmeyer, Markus; Zeilinger, Anton (2007-04). "An experimental test of non-local realism". *Nature* (en inglés) **446** (7138): 871–875. ISSN 1476-4687. doi:10.1038/nature05677.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Efecto do observador*** |

* Efecto do espectador

### Ligazóns externas

* Observer Effect Arquivado 28 de setembro de 2007 en Wayback Machine. Arquivado en Ciencias Sociais ; Asociación para a Investigación Cualitativa (*en inglés*)
* O efecto observador Arquivado 26 de abril de 2005 en Wayback Machine. Arquivado ; uso do termo na industria informática (*en inglés*)