**Cronista Xeral de Galicia** ou **Cronista Oficial do Reino de Galicia** é un posto oficial vitalicio, sen remuneración económica, designado por Decreto da Xunta de Galicia que se lle asigna a historiadores para definir a versión oficial da historia contemporánea de Galicia. O último persoeiro que o ocupou foi Antonio Eiras Roel e desde o seu pasamento en 2017 o cargo está vacante.

O título remóntase ó Antigo Réxime, cando se nomearon varias personalidades coa intención de elaborar unha historia xeral de Galicia, mais con pouco éxito. O primeiro cronista foi Felipe da Gándara, designado en 1654 pola Xunta do Reino. No século XIX tamén ostentou o título Manuel Murguía. Seguindo a tradición antiga e dentro da política de autoidentificación de Manuel Fraga, restabeleceuse en 1991 e co paso dos anos e a morte de cada persoa fóronse producindo novos nomeamentos.

Historia
--------

*Armas i triunfos*, publicado por Felipe da Gándara como Cronista Xeral do Reino, 1662.
O primeiro cronista oficial do reino de Galicia foi Felipe da Gándara. A Xunta do Reino nomeouno no ano 1654, aínda que o título non se fixo efectivo até 1656. Anteriormente, no século precedente, Álvaro de Cadaval (1505-1575) tivera a pretensión de ocupar o posto en cuestión, mais esta non chegara a se materializar. A creación da figura do cronista oficial, con remuneración económica, insírese en pleno auxe apoloxético de Galicia por parte da historiografía galega, encadrado á súa vez nunha época de gran galegofobia nos reinos da Monarquía Católica. Deste xeito, a Xunta tiña como obxectivo, tal como consta nas súas Actas, compilar os feitos memorábeis da historia de Galicia e contribuír así ó «maior lustre e grandeza deste Reino». Porén, a realidade é que desde 1644 Pedro Fernández de Boán levaba tentando insistentemente e sen éxito, inclusive coa intercesión da cidade de Ourense, que a *Historia y general descripción del Reyno de Galizia* del e do seu difunto irmán Juan fose impresa á conta da Xunta. E a pesar de en 1649 se lle aprobar a concesión de 1500 ducados procedentes de condenacións, a cantidade, alén de estar lonxe dos 9000 ducados necesarios, era moi difícil de tornar real, polo que nin sequera a debeu recibir, ficando o traballo inédito. No caso de Gándara, malia a intención existente de publicar a Historia Xeral e Eclesiástica de Galicia que o autor tiña tamén ―segundo el mesmo sinala― xa practicamente concluída, en 1658 aínda se estaba a executar o repartimento do diñeiro para tal fin. A resistencia ó pagamento dos subsidios e axudas de custa por parte das cidades que compuñan a Xunta provocou que o cronista, nunha carta datada cara a 1662 e dirixida a un capitular compostelán, se queixase da actitude ruín que recibía e mesmo rematase acendidamente dicindo que «quen quixer historia que a merque». Finalmente, a obra non chegou a saír á luz, presumibelmente pola falta de financiamento, e tampouco se conserva o manuscrito. Malia todo, mesmo sen esta axuda, o erudito deu publicado nese 1662 *Armas i triunfos. Hechos heroicos de los hijos de Galicia*, para o cal tivo que recorrer a custeadores, de xeito que se imprimiu en Madrid á custa do comerciante de libros Antonio de Riero Tejada. Obra de carácter apoloxético en relación á nobreza galega e á súa orixe, tivo unha nova edición publicada postumamente en 1677 so o título *Nobiliario, armas y triunfos de Galicia*. Nas dúas edicións o autor aparece como cronista xeral do reino.

O tomo II dos *Anales* foi publicado por Huerta en 1736 como «Cronista Xeral do Reino de Galicia».
Foi preciso agardar até o século seguinte para ver un novo cronista. Antes del, xa en 1715, o presbítero Antonio Paredes Ponte e Andrade solicitara á Coruña o nomeamento coa fin de poder desenvolver exaltadamente a historia galega e contrarrestar a galegofobia; no entanto, o apoio da propia cidade non fora dabondo para obter o cargo. O sucesor foi Juan Pacheco Troncoso en 1718: apoiado tamén pola cidade herculina, a cidade de Tui ―non a Xunta― outorgoulle o título en 23 de novembro. Tiña o encargo de elaborar unha historia de Galicia, tarefa que viña realizando desde polo menos 1716, cando pedira ó concello coruñés que lle permitisen acceder á documentación dos seus arquivos e que o dotasen dun experto en paleografía para as transcricións. Dos tres volumes que proxectaba, só se coñece a existencia dun primeiro manuscrito que, igual có texto de Gándara, tampouco se conserva.

O seguinte persoeiro que desempeñou o cargo foi Francisco Xavier Manuel de la Huerta y Vega, a quen o deputado do Reino designou cronista en Madrid no ano 1737 á instancia das sete cidades. Huerta, que primeiramente fora nomeado cronista da cidade de Santiago de Compostela, xa publicara dous volumes dos seus *Anales de el Reyno de Galicia* en 1733 e 1736. Non obstante, malia a datación do seu nomeamento nese ano, concretamente en 31 de agosto, dada habitualmente pola historiografía, o autor no segundo tomo xa figura como «Cronista Xeral do Reino de Galicia», o cal permite atrasar a data do devandito nomeamento até arredor de 1735. Sexa como for, o propósito da designación é posíbel que fose incitar o eclesiástico a finalizar os *Anales*, pois o segundo volume só atinxe até o século IX. Coa publicación destes dous volumes, a súa condición foránea, de orixe ourensá mais nado na toledana Alcalá de Henares, implicoulle o recibimento de importantes críticas, relacionadas tamén coa obtención do posto de cronista, que puido impedir algún proxecto destinado xustamente a acadar tal ocupación. Aínda en 1736, Huerta, que levaba vivindo en Galicia desde 1723, trasladouse a Madrid, onde precisamente o título lle serviu de axuda para entrar nos círculos cortesáns. En 1742 a Xunta, nunha acción promovida pola cidade de Betanzos, solicitou ó rei o cesamento do cronista por o considerar pouco útil e gravoso para o reino, mesmo aducindo que a titulación se lle outorgara por honra e non por salario, unha petición que lle foi concedida. Deste xeito, tanto pola ida a Madrid como pola propia destitución do cargo, a obra de Huerta ficou sen rematar. Así e todo, mesmo sen concluír, ten o mérito de ser a única historia de Galicia de índole xeral que deu saído do prelo en todo o Antigo Réxime, feito que a converteu nunha obra de referencia dentro e fóra de Galicia.

Posteriormente exerceu o posto Ignacio Benito Avalle, pois solicitou o título en 1760 comprometéndose a non recibir salario ou lucro ningún. Comezou en 29 de maio e sábese que tiña desde 1746 o proxecto de desenvolver unhas *Memorias Historicas del Reyno de Galicia*, mais todo apunta a que non superou ese estadio inicial.



Murguía publicou os tomos III e IV da súa *Historia de Galicia* en calidade de «cronista xeral do Reino» (1888 e 1891).
Tivo que pasar máis dun século para que houbese continuación na institución de cronista. Manuel Murguía editara en 1865 e 1866 os dous primeiros volumes da súa *Historia de Galicia*; porén, esta ficara interrompida por diversos motivos. Isto motivou que en 1884 a Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, por iniciativa de José Antonio Parga Sanjurjo, comezase as xestións para nomear a Murguía cronista de Galicia, de xeito que recibise un salario que lle permitise proseguir coa obra. Con este obxectivo procurouse a contribución económica das deputacións provinciais, as cales, agás a de Lugo, se acabaron comprometendo co emprendemento antes de finalizar 1885. Meses antes, en abril do mesmo ano, xa se anunciara na prensa o seu nomeamento por parte da Económica, aínda cando non había acordo ningún para o fornecemento dos fondos necesarios. De feito, o aparente apoio das deputacións resultou moi insuficiente; así pois, os novos tomos tiveron que ser impresos á custa do Centro Galego da Habana. Efectivamente, Murguía publicou por fin en 1888 e 1891 os volumes III e IV da súa *Historia*, nos cales se intitulaba como «cronista xeral do Reino». En 1889 tamén publicou *El regionalismo gallego*, aparecendo neste caso co título de «cronista do reino de Galicia».

Outra centuria sen cronistas decorreu. Dentro da política de autoidentificación de Manuel Fraga, creouse en 1991 mediante decreto de 4 de outubro a figura de cronista xeral de Galicia, unha distinción de carácter honorífico sen remuneración económica ningunha para ser entregada pola Xunta de Galicia como recompensa polos méritos singulares debidos a unha salientábel actividade e servizo en prol dos intereses da investigación histórica de Galicia. O primeiro persoeiro desta nova etapa en ostentar o título foi Emilio González López. Co seu pasamento xa en decembro, designouse a Antón Fraguas antes de finalizar o primeiro mes do novo ano. A este último, finado en 1999, sudeceuno Antonio Eiras Roel.

Cronistas
---------

### Reino de Galicia

* Felipe da Gándara (1654-?)
* Juan Pacheco Troncoso (1718-?)
* Francisco Xavier Manuel de la Huerta y Vega (c. 1735/1737-1742)
* Ignacio Benito Avalle (1760-?)

### Rexión de Galicia

* Manuel Murguía (1885-?)

### Comunidade autónoma de Galicia

* Emilio González López (1991)
* Antón Fraguas (1992-1999)
* Antonio Eiras Roel (1999-2017)

Notas
-----

1. 1 2 3  Álvarez Ruiz de Ojeda 2000, p. 415.
2. 1 2 3 4 5 6 7  De Artaza Montero, Manuel M.ª (1993). "La junta del reino y la autonomía de Galicia" (PDF). *Ohm: Obradoiro de historia moderna* (en castelán) (Universidade de Santiago de Compostela) (2): 143–150, en 145. ISSN 1133-0481.
3. ↑  Fernández Vilalba, Xosé Isidro (6 de setembro de 2011). "Os cronistas da cidade de Mondoñedo". *Terra e Tempo*. Arquivado dende o orixinal o 07 de agosto de 2021. Consultado o 07 de agosto de 2021.
4. ↑  Barreiro Barreiro, Xosé Luís (2008). "Hacia la configuración de una conciencia propia: de los problemas de Galicia a Galicia como problema" (PDF). *Galicia y Japón: del sol naciente al sol poniente. IX Encontros internacionais de filosofía no Camiño de Santiago* (en castelán). Universidade da Coruña. pp. 87–114, en 100. ISBN 978-84-9749-308-6.
5. ↑  Murado, Miguel-Anxo (2013). *Outra idea de Galicia*. Debate. pp. 70–71. ISBN 978-84-9992-346-8.
6. ↑  Pereira González 2017, p. 128.
7. ↑  Bouza 2009, pp. 23-24.
8. 1 2  Pereira González 2017, p. 178.
9. ↑  Bouza 2009, p. 24.
10. ↑  "‘Armas i triunfos. Hechos heroicos de los hijos de Galicia’ (1662)". *Real Academia Galega*. 25 de abril de 2013.
11. ↑  Castro López, Manuel (1926). "Gallego....." (PDF). *Almanaque Gallego* (en castelán) (Bos Aires) (29): 14.
12. ↑  Merino Álvarez, Abelardo (1927). "Notas viejas galicianas, por don Pablo Pérez Costanti". *Boletín de la Real Academia de la Historia* (en castelán) **90**: 42–46, en 42. ISSN 0034-0626. ¿Hemos de ser nosotros menos que las otras provincias del Orbe, teniendo por ventura que hablar si no más, tanto como ellas?… Alentémonos a hacer lo que todos, porque no se diga que somos como ninguno; desterremos aquella vulgaridad castellana que dice *no somos gente*; borremos ya con nuestra pluma aquella indecorosa nota de *bárbaros* que el erudito Mariana nos impuso
13. 1 2 3 4 5  Núñez-Varela Lendoiro, José Raimundo (25 de agosto de 2019). "Toma de posesión como Cronista Oficial de Betanzos". *Cronista Oficial de Betanzos*.
14. 1 2 3 4  Pereira González 2017, p. 217.
15. ↑  Gutiérrez, José Manuel (24 de setembro de 2009). "Cronista Pacheco: Un historiador poco riguroso". *La Opinión A Coruña* (en castelán).
16. 1 2  Monteagudo Romero, Henrique (1996). "Noticia dun texto prosístico en galego do século XVII: ‘Memoria da fundación da Confraría de Cambeadores’" (PDF). *Homenaxe á profesora Pilar Vázquez Cuesta*. Universidade de Santiago de Compostela. pp. 351–375, en 352. ISBN 84-8121-476-0. …Couceiro Freijomil, e tras el tódolos estudiosos que o seguen, ofrecen 1737 como data do seu nomeamento de Cronista Oficial do Reino de Galicia, pero xa deixamos sinalado que hai que corrixir este dato
17. ↑  Pereira González 2017, p. 258.
18. ↑  García Vega, José Carlos (curso 2017/2018). "Historia moderna de Galicia". *StuDocu* (en castelán). Universidade de Santiago de Compostela. …la obra de Huerta resultó molesta porque sin ser gallego, fue nombrado cronista y frustró varios proyectos encaminados a la obtención de ese cargo
19. ↑  Rey Castelao, Ofelia. "Francisco Javier Manuel de la Huerta y Vega". *Real Academia de la Historia* (en castelán).
20. ↑  Pereira González 2017, pp. 217 e 258.
21. ↑  Álvarez Ruiz de Ojeda 2000.
22. ↑  Murguía, Manuel (1889). *El regionalismo gallego* (en castelán). A Habana.
23. ↑  "DECRETO 323/1991, do 4 de outubro, polo que se establece a figura de cronista xeral de Galicia" (PDF). *DOG* (Xunta de Galicia) (198): 8828. Luns, 14 de outubro de 1991.
24. ↑  "DECRETO 329/1991, do 4 de outubro, polo que se nomea a Emilio González López cronista xeral de Galicia" (PDF). *DOG* (Xunta de Galicia) (199): 8870. Martes, 15 de outubro de 1991.
25. ↑  "DECRETO 9/1992, do 23 de xaneiro, polo que se nomea a Antonio Fraguas Fraguas cronista xeral de Galicia". *DOG* (Xunta de Galicia) (19): 859. Mércores, 29 de xaneiro de 1992.
26. ↑  "DECRETO 292/1999, do 11 de novembro, polo que se nomea a Antonio Eiras Roel cronista xeral de Galicia". *DOG* (Xunta de Galicia) (220): 13395. Luns, 15 de novembro de 1999.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cronista Xeral de Galicia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Álvarez Ruiz de Ojeda, Victoria (2000). "Manuel Murguía e a Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago" (PDF). *Grial* (Galaxia). XXXVIII (147): 399–429. ISSN 0017-4181.
* Bouza, Fernando (2009). "Dar Galicia y el gallego a la imprenta. *As Galegadas* y *A História de Galicia* de Lobariñas Feijoo, la *Verdadera Descripción* de Ojea y algunas iniciativas historiográficas de la primera mitad del siglo XVII" (PDF). *Ohm: Obradoiro de historia moderna* (en castelán) (Universidade de Santiago de Compostela) (18): 9–44. ISSN 1133-0481. doi:10.15304/ohm.18.454.
* Fernández-Villamil, Enrique (1962). "Los cronistas oficiales". *Juntas del Reino de Galicia* (en castelán) **I**. Madrid: Instituto de Estudios Políticos. pp. 73–91.
* Pereira González, Fernando (2017). *Nas Orixes do Celtismo Galego. Os celtas na historiografía dos séculos XVII e XVIII*. A Coruña. ISBN 978-84-697-5921-9.