recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Os restos desecados de Dolly son exhibidos no Museo Real de Escocia.
A **ovella Dolly**, nada o 5 de xullo de 1996 e finada o 14 de febreiro de 2003, foi o primeiro mamífero clonado a partir dunha célula adulta. Os seus creadores foron os científicos do Instituto Roslin de Edimburgo (Escocia), Ian Wilmut e Keith Campbell.

Vida de Dolly
-------------

O seu nacemento non foi anunciado até sete meses despois, o 23 de febreiro de 1997.

*Dolly* foi o resultado dunha transferencia nuclear dende unha célula doante diferenciada a un óvulo non fecundado e anucleado, implantado despois nunha femia portadora. A célula da que viña *Dolly* era unha célula xa diferenciada ou especializada, procedente dun tecido concreto, a glándula mamaria, dun animal adulto (unha ovella Fin Dorset de seis anos), o cal supuña unha novidade. Até ese momento críase que só se podían obter clons dunha célula embrionaria, é dicir, non especializada. Cinco meses despois naceu Dolly, que foi o único cordeiro resultante de 277 fusións de óvulos conformados con núcleos de células mamarias.

A modo de curiosidade, salientar que a irmá de Dolly, Monka, non puido ser clonada.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ovella Dolly Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q171433
* EBID: ID
* FAST: 896483
* GEC: 0244844
* GND: 7576882-3
* LCCN: sh98002838
* NNDB: 000028947

 |
Portada da primeira edición de *The Doctrine of Chances*.
***The Doctrine of Chances*** (en galego, *A Doutrina das Probabilidades*) foi a primeira obra sobre teoría da probabilidade, escrita polo matemático francés Abraham de Moivre e publicada por primeira vez en 1718. De Moivre escribiu en inglés xa que vivía en Inglaterra naquela época, pois abandonara Francia escapando da persecución dos hugonotes. O título da obra converteuse nun sinónimo de *teoría de probabilidades*, e así a frase foi usada na obra póstuma de Thomas Bayes, que de feito se titulada *An Essay towards solving a Problem in the Doctrine of Chances*. Nesta aparece por primeira vez o teorema de Bayes.

Edicións
--------

O título completo da primeira edición foi *The doctrine of chances: or, a method for calculating the probabilities of events in play* (A doutrina das probabilidades ou un método para calcular as probabilidades dos sucesos en xogo); foi publicada en 1718 por W. Pearson e constaba de 175 páxinas.

Publicada en 1738 por Woodfall e composta por 258 páxinas, a segunda edición da obra de De Moivre introducía o que posteriormente se chamaría distribución normal como aproximación da distribución binomial. De feito, De Moivre probou un caso especial do teorema central do límite, un resultado que ás veces é chamado teorema de De Moivre–Laplace.

A terceira edición foi publicada de xeito póstumo en 1756 por A. Millar e ocupou 348 páxinas, xa que se incluíu material adicional como unha aplicación da teoría da probabilidade ás ciencias actuariais no cálculo de anualidades.

Notas
-----

1. 1 2  Schneider, Ivor (2005). "Abraham De Moivre, *The Doctrine of Chances* (1718, 1738, 1756)". *Landmark Writings in Western Mathematics 1640–1940*. Amsterdam: Elsevier. pp. 105 a 120. ISBN 0-444-50871-6.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Terceira edición de The Doctrine of Chances.
* Texto completo da primeira edición de "The Doctrine of Chances" en books.google.com
* The Doctrine of Chance en MathPages.

### Bibliografía

* Hald, Anders (1990). "De Moivre and the *Doctrine of Chances*, 1718, 1738, and 1756". *History of Probability and Statistics and Their Applications before 1750*. Wiley Interscience. pp. 397 a 424.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2007756
* EBID: ID

 |
O **Tribunal Supremo de Virginia** (en inglés, *Supreme Court of Virginia*) é a máxima instancia xudicial do estado de Virxinia (Estados Unidos). Foi fundado en 1779 coa denominación de Tribunal Supremo de Apelacións (en inglés, *Supreme Court of Appeals*), e ten en a súa sede en Richmond, a capital estatal. Está conformado por sete maxistrados cuxos veredictos poden ser recorridos ante o Tribunal Supremo dos Estados Unidos.

Competencias
------------

O artigo VI da Constitución de Virxinia sitúa ao Supremo como o cumio do sistema xudicial do estado e confírelle garantir o hábeas corpus, exercer o *mandamus* (obrigar ao cumprimento) e o "*writ of prohibition*", é dicir, ordenar a un xuíz dun tribunal inferior o cesamento das súas accións sobre un caso. Ademais, é o competente para determinar a inocencia dos convictos segundo probas biolóxicas e exerce a función de supervisión dos tribunais inferiores, así como o control do réxime interior dos xuíces do estado.

A maior parte das causas civís poden ser recorridas directamente ao Tribunal Supremo unha vez hai fallo do xulgado, con todo, aquelas que impliquen dereito de familia (como o divorcio e a tutela de menores), dereito administrativo (incluíndo as sancións de tráfico) e penal (agás se foi imposta a pena de morte) deben pasar antes polo Tribunal de Apelacións de Virxinia.

Membros
-------

Son sete os maxistrados que integran o Tribunal Supremo. O número mudou en diferentes ocasións ao longo do tempo, variando entre tres e cinco ata que, en 1928, foi ampliado e fixado nos sete actuais. Os xuíces teñen mandatos de 12 anos e cada catro, entre eles, escollen o presidente do tribunal, quen recibe o nome en inglés de *chief justice*. Os maxistrados deben ser avogados residentes en Virxinia e rexistrados no Colexio de Avogados do estado (*Virginia State Bar*) dende hai, polo menos, cinco anos. A Asemblea Xeral de Virxinia é a competente para nomear aos membros do tribunal e faino se o candidato obtén a maioría de ambas cámaras lexislativas.

Notas
-----

1. ↑  "Article VI. Judiciary. Section 1. Judicial power; jurisdiction". *Virginia Law*.
2. ↑  "Court of Appeals". *virginia.gov*.
3. ↑  "A Short History of the Supreme Court of Virginia". *Virginia Appellate Court History* (en inglés). 2014-05-06. Consultado o 2023-09-17.
4. ↑  "Constitution of Virginia: Article VI, Section 7. Selection and qualification of judges". *Virginia Law*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web do Tribunal Supremo de Virxinia (en inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2398783
* EBID: ID
* GRID: grid.427363.7
* ISNI: 0000 0004 0415 4015
* WorldCat
* LCCN: n78049102

 |
**Santa Perpetua e santa Felicidade** son dúas santas que sufriron martirio en Cartago no ano 203.

Biografía
---------

O seu martirio relátase na *Passio Perpetuae et Felicitatis*. No ano 203, durante a persecución do emperador Septimio Severo, unha moza rica de 22 anos, chamada **Perpetua**, foi arrestada e acusada de profesar o cristianismo, xunto coa súa escrava **Felicidade** (tamén coñecida como **Felícitas**), e outro tres acodes máis. Ante a súa negativa a adorar os deuses pagáns, foron condenadas á morte no anfiteatro.

Perpetua pertencía a unha rica e influente familia de Cartago que se iniciou na relixión cristiá por medio dun diácono chamado Sáturo. Con ela convertéronse tamén os seus escravos: **Felicidade**, Revocato, Saturnino e Segundo.

No ano 203 o emperador Septimio Severo ordenou unha dura persecución contra os cristiáns. A familia de Perpetua, incluída ela, foi arrestada. Os xuíces tentaron convencer a familia para que volvesen ao paganismo, pero ante a súa negativa decidiron deixalos en prisión ata que se organizasen os Xogos. Usaron o dereito dos condenados a unha cea de despedida (a chamada *cea libre*) á que deron un cariz de ágape cristián. Os tres escravos foron guindados aos leóns xunto co diácono, que lograra converter ao cristianismo a un dos carceleiros; mentres que as mulleres foron decapitadas.

A historia do seu martirio foi inmensamente popular nos séculos IV e V: Santo Agostiño di que a *Passio* se lía frecuentemente nas igrexas e reunións, para gran proveito dos crentes.

As súas vidas foron obxecto de dúas novelas históricas: *Perpetua: Unha noiva, unha mártir, unha paixón* escrita por Amy Peterson e *A escaleira de bronce* de Malcolm Lyon.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q771956
* BAV: ADV10076438

 |
**TRS-80** ou **TRS-80 Micro Computer System** é unha familia de ordenadores que foi fabricada pola compañía Tandy Corporation, sendo unha das pioneiras da computación persoal, polo lanzamento do TRS-80 Modelo I. A sigla TRS é orixinada do nome da compañía Tandy mailo da Radio Shack. A familia era composta de varios modelos de ordenadores, desde o Modelo I ata o Modelo II e, despois, polos modelos Color, e tivo moito éxito nas vendas, o que incentivou outras empresas a produciren varios clones noutros países e dentro dos Estados Unidos, como o Max-80 (Estados Unidos), Aster CT-80 (Países Baixos) ou CP 500 (Brasil).

A arquitectura do sistema era baseada nunha UCP formada polo microprocesador Zilog Z-80, que era mencionado polo número 80, do nome TRS-80. A velocidade de procesamento de datos era de 1,77 MHz e a capacidade de memoria RAM era de 4Kb. Como dispositivos periféricos de entrada e saída había un teclado de 53 teclas, porto serie e porto paralelo, conexión para fita casete e monitor monocromático, funcionando en modo texto de 64 x 16 en simultáneo co modo gráfico, é dicir, semigráfico de 128 x 48.

Notas
-----

1. ↑  "History of Computers and Computing, Birth of the modern computer, Personal computer, Tandy TRS-80" (en inglés). Consultado o 22 de febreiro de 2016.
2. 1 2  "CP 500" (en portugués). Museu da Computação e Informática - MCI. Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 22 de febreiro de 2016.
3. ↑  "The Electric Crayon" (en inglés). TRS-80.org. Consultado o 22 de febreiro de 2016.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre informática é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q610305
* EBID: ID
* LCCN: sh85138115

 |
**Maliha Zulfacar**, nada en 1961, é unha profesora universitaria afgá que foi a embaixadora de Afganistán en Alemaña de 2006 a 2010.

Traxectoria
-----------

Zulfacar naceu en 1961 en Cabul, a capital de Afganistán. O seu pai era diplomático. Despois de completar a súa educación escolar, mudouse a Alemaña e asistiu á Universidade de Técnica de Braunschweig. Fixo a súa licenciatura, mestría e doutoramento en socioloxía no Western College for Women, Universidade de Cincinnati e Universidade Paderborn respectivamente.

Zulfacar ensinou socioloxía na Universidade de Cabul até 1979. Deixou o país despois da invasión soviética e estableceuse en Alemaña por un pequeno período antes de trasladarse aos Estados Unidos. Nos Estados Unidos, uniuse á facultade da Universidade Estatal Politécnica de California. Tamén traballou como directora do Instituto Americano de Estudos de Afganistán e o seu libro, *Afghan Immigrants in the USA and Germany*, publicouse en 1998. Despois de regresar a Afganistán en 2001, Zulfacar participou na loya jirga de 2002 para elixir a administración de transición. En novembro de 2006 foi nomeada embaixadora de Afganistán en Alemaña, cargo que ocupou até 2010. Tamén produciu e dirixiu dous documentais sobre a vida en Afganistán.

Notas
-----

1. 1 2  Adamec, Ludwig W. (2012). *Historical Dictionary of Afghanistan*. Scarecrow Press. p. 459. ISBN 978-0-8108-7815-0.
2. ↑  "Maliha Zulfacar - Social Sciences Department - Cal Poly, San Luis Obispo". California Polytechnic State University. Consultado o 18 de novembro de 2017.
3. ↑  Gerner, Martin (2 de marzo de 2007). "Maliha Zulfacar, Afghanistan's Ambassador to Germany: "People in Afghanistan Need More Tangible Changes"". Qantara.de. Consultado o 18 de novembro de 2017.
4. ↑  Ludden, Jennifer (13 de xaneiro de 2006). "Afghan Returns to Collect the Stories of Her People". NPR. Consultado o 18 de novembro de 2017.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Maliha Zulfacar na IMDb *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q43289119
* WorldCat
* VIAF: 56788724
* FAST: 439771
* IMDb: nm2853306
* LCCN: no99076832
* SUDOC: 066991773
* TMDb: 1098613

 |
**Pedro Vera**, nado en San Pedro del Pinatar, Murcia, en 1967, é un debuxante español de banda deseñada.

Traxectoria
-----------

En 1993 recibiu o premio ó mellor guión no Concurso Murcia Joven, e en 1994 gañou o Concurso de Cómic Ciutat de Cornellà. Foi fundador da revista murciana *El Tío Saín*, e colaborou tamén en publicacións españolas da época: "La Comictiva", "Kovalsky Fly", "Annabel Lee" e "Subterfuge" (Subterfuge Records).

Pedro Vera foi nomeado a "Autor revelación" no Salón del Cómic de Barcelona. En 1996 volveu gañar no Concurso Murcia Joven e comezou a publicar a súa serie "Ortega y Pacheco" no xornal *La Opinión de Murcia*. Un ano despois colaborou na revista "Ruta 66" e continuou facendo historietas para "El Tío Saín", creando para esta a Nick Platino.

Desde 1998 debuxa para *El jueves* corrosivas páxinas, normalmente protagonizadas polas súas dúas creacións máis populares: Nick Platino e Ortega y Pacheco.

Tamén participou en numerosas charlas e exposicións, realizou carteis, portadas de discos (pack de "Los Reyes del crimen" para Manga Films) etc.

O seu estilo é o debuxo en branco e negro e trazo gordo, e ás veces inclúe montaxes entre fotos e debuxos. Na súa labor exorciza a sociedade actual, co telelixo nun lugar desatacado, a golpe de *gag* iconoclasta e surrealista.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* O cómic en Murcia: Pedro Vera (en castelán)
* Entrevista a Pedro Vera: na realidade tan besta como nos seus cómics (en castelán)
***Unha viaxe á lúa***, no orixinal inglés *A Voyage to the Moon: With Some Account of the Manners and Customs, Science and Philosophy of the People of Morosofia and Other Lunarians,* é unha novela de ciencia ficción escrita en 1827 polo estadounidense George Tucker. En galego foi publicada por Urco Editora en 2009 e a tradución correu a cargo do ourensán Xabier Cid.

Características
---------------

É principalmente unha sátira mesturada coa reflexión moral así como unha análise económica daquel tempo e unha predición do futuro. Lembra en certos aspectos ás *Viaxes de Gulliver*.

Cómpre sinalar o enorme interese de Tucker nos avances científicos, aos que se refire seguido. A teoría do *Big Splash* ou formación da Lúa a partir da Terra é unha das ideas sobre as que xira a obra o autor e que resulta ser unha teoría aceptada nos nosos tempos.

Notas
-----

1. ↑  "Ficha do libro". Arquivado dende o orixinal o 02 de febreiro de 2011. Consultado o 21 de xaneiro de 2011.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *A Voyage to the moon* en Google Books. *(en inglés)*
**Josu Anuzita Alegría**, nado en Bilbao o 13 de xaneiro de 1964, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de porteiro.

Traxectoria
-----------

Desde a campaña 1986–87 ata a 1989–90 foi porteiro do Sestao Sport, con quen debutou en Segunda División o 6 de decembro de 1987, nunha vitoria contra o Real Burgos (0–1).

Na tempada 1990–91 foi contratado polo Deportivo da Coruña, desplazando ao porteiro titular Jorge García Santos. Nesa campaña logrou o ascenso a Primeira División. Na tempada 1991–92, coa chegada de Francisco Liaño, estivo á sombra do meta cántabro, aínda que tivo a súa oportunidade na segunda volta do campionato, onde xogou 12 partidos (da xornada 20 á 31). Na tempada 1992–93 tan só xogou un encontro co conxunto galego, na derrota fronte ao Atlético de Madrid no estadio Vicente Calderón (2–1). Tras esa campaña rematou a súa vinculación co Deportivo.

Na tempada 1993–94 fichou polo Cádiz CF de Segunda División. No club andaluz, pese a cambiar de adestrador en tres ocasións, mantivo a titularidade practicamente todo o campionato, xogando 29 encontros. Ao final, o Cádiz CF descendeu a Segunda División B como último clasificado.

Na tempada 1994–95 foi contratado polo Atlético Marbella, nunha campaña na que trocou de adestrador en 7 ocasións. Yosu xogou 29 encontros e o equipo quedou na 13ª posición da táboa.

Na tempada 1995–96 fichou polo acabado de ascender UD Salamanca, como porteiro suplente de José Ignacio Aizpurúa. Nesta campaña participou tan só en 2 encontros.

Na actualidade é adestrador en Lezama, o campo de adestramento do Athletic Club. Anteriormente foi adestrador do Arenas Club de Getxo (2007–08).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Deportivo da Coruña – Tempada 1990–91 |
| --- |
| *8.º ascenso a Primeira División* |
| 
* 1 Yosu
* 2 Sabin Bilbao
* 3 Antonio Doncel
* 4 Albistegi
* 5 Lasarte
* 6 Fran
* 7 Gil
* 8 Aspiazu
* 9 Kanatlarovski
* 10 Joaquín Villa
* 11 Uralde
* 12 Jorge
* 13 José Ramón
* 14 Stojadinović
* 15 Albis
* 16 Mujika
* 17 Ares
* 18 Đukić
* 19 Molinos
* 20 Manuel
* 21 Gustavo
* 22 Modesto
* 23 Santi Francés
* 24 Busto
* 25 Arturo Patiño
* 26 Juanito
* Adestrador: Arsenio

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3392336
* BDFutbol: 1573
* Transfermarkt: 356516
* Worldfootball: josu

 |
Centro de interpretación de Caldoval.
O **xacemento romano de Caldoval** é un asentamento na ría de Ferrol, na enseada de Santa Lucía de orixe romana datado nos séculos I ou II da era actual e que permaneceu habitado ata os séculos V ou VI. Foi escavado e estudado de 2002 a 2006 antes do seu traslado. Atopábase situado en Punta Promontorio, onde foi construída Reganosa.

Descrición
----------

Foi descuberto en 1997. Ten unha superficie duns mil metros cadrados, distribuídos en dúas áreas. Está considerada como unha vila romana estando situada ao carón da vila romana de Noville. Nun primeiro estudo atopouse unha estrutura rectangular, duns trinta metros de longo por seis de ancho. Despois localizouse outra edificación, como parte habitacional. O complexo termal conta cunha palestra e un pórtico, únicos en Galicia, un vestiario, unha sala de auga fría, outra de auga temperá e auga quente. A súa actividade principal sería a pesca.

Os restos foron trasladados e convertidos nun museo de interpretación deseñado por Alfonso Penela.

Notas
-----

1. ↑  "museo caldoval".

Ligazóns internas
-----------------

* Caldoval, centro de interpretación
***O Mistério da Estrada de Sintra*** é unha obra literaria de Eça de Queirós, e Ramalho Ortigão, publicada no *Diário de Notícias*, entre 24 de xullo e o 27 de setembro de 1870 en formato de cartas anónimas. Foi editado en libro en 1884. É a primeira obra narrativa de cariz policial da literatura portuguesa.
Foi levada ao cine en 2007 por Jorge Paixão da Costa co título d' *O Mistério da Estrada de Sintra*.

Trama
-----

A historia comeza co secuestro dun médico (Dr. TTT) e do seu amigo escritor F. O rapto, realizado por catro enmascarados, ocorre na estrada de Sintra. O Dr. TTT e o seu compañeiro son levados para unha misteriosa casa, onde se encontraba o cadáver do inglés Rytmel. Sabendo que un deles era médico, os raptores pretendían verificar se, de facto, o home estaba morto. Entre tanto, son sorprendidos pola entrada dun mozo, A. M. C. que viría a esclarecer todo o misterio.

Rytmel era un oficial británico que morreu vítima dunha dose excesiva de opio que lle dera a amante (Luísa, condesa de W.), curmá do enmascarado alto. Esta simplemente quería adormecelo para confirmar nos seus papeis se estaba casado cunha irlandesa.

Luísa estaba casada cun home rico que non a facía feliz. Coñecera Rytmel nunha viaxe que fixera co marido e co curmán a Malta. Carmen disputara a Rytmel con Luísa. Cando Rytmel anuncia a Luísa a súa chegada, ao sospeitar da súa voda con outra muller, Miss Shorn, fica celosa e mátao involuntariamente.

A.M.C. estudante de Coímbra, honesto e provinciano, ouviu as confidencias da condesa e disponse a axudala na noite da morte de Rytmel, en que a encontrara entolecida e nerviosa. Cando volta ao lugar do crime, a pedimento de Luísa, atopa os bandidos, o médico e o seu amigo.

Todos xuntos xulgarían a actitude de Luísa e fan o enterro do pobre inglés. Luísa acaba por se illar nun convento.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *O Mistério da Estrada de Sintra*, dispoñíbel no Proxecto Gutenberg *(en portugués)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q10339438
* BNE: XX1956577

 |
**Carlos Fernández Santander**, nado na Coruña en 1944, é un periodista, historiador e escritor galego en lingua castelá.

Traxectoria
-----------

Fillo de militar, quedou orfo de pai de neno, marchando a estudar a Madrid ao Colexio de Orfos do Exército, onde estivo oito anos. Regresou á Coruña na década de 1960, estudando Naútica e obtendo o título de capitán da Mariña Civil.

Como periodista foi redactor de *La Voz de Galicia* e colaborou nas revistas *Defensa*, *Historia 16*, *Naval*, *Cambio 16*, *El Ciervo*, *La Aventura de la Historia* e *Diario 16*. Foi comentarista radiofónico en Antena 3 Galicia e Radiovoz.

No mundo do cinema foi director de documentais, recibindo premios como El Bosco de Oro, o primeiro premio do Festival Internacional de Cala D'Or ou o Gran Premio Castelo d'Ouro (Lisboa). Foi guionista de televisión d' *O monacato en Galicia* (TVG) e *¿Lembraste?* (crónica sentimental del franquismo).

Como historiador centrouse na Guerra Civil e o franquismo en Galiza. Dirixiu a reedición comentada de *Galicia Mártir - Episodios del terror blanco en las provincias gallegas*, en 2005, publicada como *Galicia bajo la bota de Franco*. *Galicia Mártir*, publicada en París e Argentina en 1938 co pseudónimo de Hernán Quijano, contando a sublevación militar e a represión nas provincias de Pontevedra e A Coruña entre agosto e decembro de 1936. Non se coñece a autoría real tralo pseudónimo de "Hernán Quijano", se ben Fernández fala de Luis Seoane e Manuel Domínguez Benavides.

Obtivo o premio Ejército do Ministerio de Defensa e os premios Wesceslao Fernández Flórez e Julio Camba de periodismo.

Obra
----

* *El Alzamiento de 1936 en Galicia: datos para una historia de la guerra civil* (1982)
* *Los militares en la transición política española* (1982)
* *Paracuellos del Jarama: ¿Carrillo culpable?* (1983)
* *Antología de cuarenta años (1936-1975)* (1983)
* *El almirante Carrero* (1985)
* *Tensiones militares durante el franquismo* (1985)
* *La persecución de Castelao durante el franquismo* (1986)
* *El franquismo y transición política en Galicia* (1986)
* *El fútbol durante la guerra civil y el franquismo* (1990)
* *El crucero en la Armada española* (1993)

* *Bibliografía de la novela de la guerra civil y el franquismo* (1996)
* *Alzamiento y Guerra Civil en Galicia* (2000)
* *Casares Quiroga, una pasión republicana* (2000)
* *El exilio gallego de la guerra civil* (2003)
* *El general Franco: un dictador en un tiempo de infamia* (2005)

Notas
-----

1. ↑  *Galicia mártir* Arquivado 02 de decembro de 2012 en Wayback Machine. edición en castelán de 1949.
2. ↑  Reseña de *Galicia bajo la bota de Franco*. na web da editorial *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8263913
* WorldCat
* VIAF: 38080427
* BNE: XX888547
* Dialnet: 1626590
* GND: 1047990113
* ISNI: 0000 0001 0889 1344
* LCCN: n83204476
* NKC: jx20060921004
* NTA: 069506779
* OL: OL5630292A
* SUDOC: 026655748

 |
***Costumari Català*** é a obra capital do folclorista catalán Joan Amades. Leva como subtítulo *El curs de l'any* (en galego, *O curso do ano*). Considérase como a obra etnográfica de referencia para calquera cuestión relacionada coas tradicións e os costumes das terras de lingua catalá.

Consta de cinco volumes ilustrados que ordenan os contidos seguindo o curso do ano, o paso das estacións. A primeira edición data de 1952, en cinco volumes, da Editorial Salvat. O 1982, as editoriais Salvat e Edicions 62, en colaboración, fixeron unha reedición en facsímile. Os cinco libros enchen máis de 5.000 páxinas.

Obxectivo, método e contido da obra
-----------------------------------

O obxectivo do *Costumari* era recoller e deixar constancia escrita de todo aquilo que os cataláns facían impulsados pola tradición. Amades móvese impulsado por dúas razóns: o interese etnográfico, é dicir dos costumes en si mesmos, e a percepción de que o saber tradicional estaba ameazado.

Proponse, pois, facer unha ampla recompilación, incluíndo: crenzas, preocupacións, supersticións, refráns, cancións, danzas, xogos, documentos gráficos, costumes, fábulas, entre outros. É moi consciente de que indirectamente está a facer un importante traballo de compilación lexicográfica. Contou coa colaboración de Joan Tomàs e Parés, que o axudou especialmente na investigación de cancións e músicas populares en todo o territorio de fala catalá.

Amades utiliza dous tipos de fontes: as bibliográficas e a entrevista directa a persoas de todo tipo, idade, estamento e ocupación.

Os datos recolleitos estruturáronse en dous eixos moi diferenciados:

* Costumes colectivos, que se organizan seguindo o curso do ano. As estacións e os meses do ano serven para estruturar os volumes. Estes contidos son os que recolle a obra que nos ocupa, o *Costumari Català*.
* Costumes individuais, seguindo o curso da vida, do nacemento á morte. Estes contidos formarían parte dunha obra posterior, *Folclore de Cataluña*.

Joan Amades dedicou 35 anos á coordinación do *Costumari*, incluíndo a compilación de información, a redacción, a integración dos diferentes documentos e a estruturación no cinco volumes mencionados.

Notas
-----

1. ↑  «Costumari català». *L'Enciclopèdia.cat*. Barcelona: Grup Enciclopèdia Català.
2. ↑  «Joan Amades i Gelats». *L'Enciclopèdia.cat*.  Barcelona:  Grup Enciclopèdia Catalana.
3. ↑  «Costumari Arquivado 10 de outubro de 2014 en Wayback Machine.». *Web*.   Generalitat de Cataluña, 2012. [Consultado o:1 de xullo de 2013].

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* 1ª edición: *Costumari Català.* *O curs de l'any.* Barcelona. 1956
* 2ª edición en facsímile: 'Costumari Català. *O curs de l'any.* Salvat Editores i Edicions 62, Barcelona, 1983, ISBN 84-345-3673-0 (obra completa).

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17300768
* GEC: 0020349

 |
Pancarta nunha manifestación pola oficialidade do asturiano.
O **Conceyu Abiertu pola Oficialidá** (**CAO**) é unha organización social, independente e apartidista fundada en xuño de 2004 por asociacións, sindicatos, partidos políticos e particulares que ten como fin lograr a oficialidade do idioma asturiano.

Historia e características
--------------------------

Esta plataforma xurdiu para traballar en pro de que o asturiano estea presente na próxima reforma do Estatuto de Autonomía de Asturias. Foi creado pola Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana e na actualidade está apoiado por máis dun centenar de organizacións políticas (IU, Bloque por Asturies, Unidá, Partíu Asturianista, Unión Renovadora Asturiana, Partíu Carlista d'Asturies...), sindicais (CCOO, UXT, USO, SUATEA...), culturais, profesionais, cívicas, deportivas etc.

Segundo declaran, o CAO deixará de existir o día no que o asturiano consiga a oficialidade. Mentres van desempeñar un traballo pedagóxico e de concienciación social para que a oficialidade se converta en inescusable e sexa levada a cabo dende un amplo consenso social.

No 2006, o CAO comeza unha iniciativa denominada *Caravana pola Oficialidá*, na que se despraza unha caravana polas principais localidades de cada concello asturiano explicando aos habitantes dos mesmas a situación da lingua e a postura da organización. A principal motivación da Caravana é expandir a reivindicación lingüística máis alá dos núcleos urbanos.

Ten como principal representante a Fernando Ornosa.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Seición dedicada ao CAO na páxina da Xunta pola defensa de la llingua asturiana] *(en asturiano)*.
* Doi la Cara pola Oficialidá *(en asturiano)*
**Metrotrén Asturias** é un proxecto que consiste na creación dunha rede de transporte ferroviario suburbano a través da homoxeneización das liñas actualmente existentes na comunidade autónoma de Asturias. Componse dunha unificación das liñas de ambos explotadores, Renfe Operadora e FEVE, a redución dos tempos de viaxe e enlace, o soterramento de liñas de ferrocarril e a creación de novas estacións.

Historia
--------

O proxecto de renovación da rede de ferrocarril suburbano de Asturias foi presentado en agosto de 2000 polo Ministerio de Fomento. Consistía principalmente na creación dun novo túnel de 3.858 metros de lonxitude entre a estación do Humedal e a glorieta de Viesques, que incluía tres novas estacións: Begoña, El Bibio e Viesques. A construción deste túnel iniciouse o 10 de xuño de 2003 e finalizou en decembro de 2006, aínda que só se construíu a estación de El Bibio e unha estación técnica na Avenida Justo del Castillo.

Ao proxecto, ao aumentar a densidade do transporte ferroviario en Xixón e ser soterrado, coñecéuselle como «*metro de Xixón*».

Durante a construción do túnel, o Ministerio de Fomento cambiou o seu criterio en canto ao resto das actuacións do proxecto, decidindo que se ampliase para chegar ata a contorna de Cabueñes, duplicando así a lonxitude da actuación. Ademais, incluiría a construción de dúas novas estacións, un intercambiador, e a substitución da prevista estación de Begoña por outra na praza de Europa.

Esta segunda fase permaneceu paralizada desde a finalización da anterior, permanecendo o túnel construído durante todo ese tempo sen uso. A definición completa da segunda fase finalizou en 2009, estimándose o custo restante en 360 millóns de euros, cunha actuación ao longo de 7 km entre o Humedal e Cabueñes. O desenvolvemento desta segunda parte iniciouse en 2011 mediante financiamento público-privado, e comporta o desvío provisional das liñas de FEVE desde a estación do Humedal á estación provisional de Sanz Crespo, que foi iniciado en febreiro de 2011. Este tramo terá vías de dobre vía para poder ser utilizado tanto por trens de Renfe Operadora como de FEVE.

O proxecto tamén se compón de melloras noutras estacións ferroviarias de Asturias, como as situadas en Avilés.

Notas
-----

1. 1 2  Todotrenes: «Metrotrén, a revolución nas proximidades Arquivado 12 de setembro de 2006 en Wayback Machine.»
2. 1 2 3  La Nueva España, [« Los destiempos del Metrotrén]»
3. ↑  La Voz de Asturias: «El túnel de metrotrén ve la luz Arquivado 16 de xaneiro de 2011 en Wayback Machine.»
4. ↑  La Voz de Asturias, «El Metro de Gijón Arquivado 30 de xuño de 2012 en Archive.is»
5. ↑  RTPA: «Fomento anuncia una inversión de 360 millones para el metrotrén Arquivado 04 de marzo de 2016 en Wayback Machine.»
6. ↑  La Voz de Asturias: «El metrotrén tendrá doble ancho Arquivado 30 de xuño de 2012 en Archive.is»
*Para outras moedas coa denominación de "real", véxase a páxina de homónimos **Real**.*
8 **reais da República Federal de Centroamérica** de 1831.
O **real** foi a moeda de curso legal da República de Centroamérica e da República Federal de Centroamérica a partir de 1824. O seu múltiplo en ouro era o escudo, que equivalía a dezaseis reais de prata. A derradeira cuñaxe a nome da Federación produciuse en 1851.

Moedas
------

Moeda de ouro de 1834 con valor de 4 escudos, como múltiplo do real de prata.
O real da República Federal de Centroamérica substituíu á par o real colonial español que circulaba ata entón e que seguiu circulando simultaneamente durante anos. As primeiras moedas da Federación foron cuñadas en 1824; un Decreto do 19 de abril dese ano autorizaba unicamente a Casa da Moeda de Guatemala para a produción do circulante que se utilizaría na Federación. Esa primeira serie guatemalteca compúñase de moedas de prata de 1/4, 1/2, 1 e 8 reais, e de ouro de 1/2, 1, 2, 4 e 8 escudos.

Posteriormente cuñaron tamén as cecas de Honduras (1/2, 1 e 2 reais) e Costa Rica (1/4, 1/2, 1 e 2 reais, e 1/2, 1, 2, 4 e 8 escudos), ata as derradeira cuñaxes de 1851 a nome da Federación.

Ao constituírense as Provincias Unidas do Centro de América foi expandindo o seu uso nos Estados constitutivos da República de Centroamérica, ata que foi substituíndose progresivamente polos respectivos reais de cada república independente: o real costarriqueño, o real salvadoreño, o peso guatemalteco, o peso nicaraguano e o real hondureño.

Notas
-----

1. ↑  "Época independiente y Federación Centroamericana". *Museo Numismático de Guatemala*.
2. ↑  Cuñaxes de Guatemala desde 1824: "1/4 real", "1/2 real", "1 real", "8 reais", "1/2 escudo", "1 escudo", "2 escudos", "4 escudos" e "8 escudos". En *Numista*.
3. ↑  Moedas cuñadas en Costa Rica: "1/4 real", "1/2 real", "1 real", "2 reais", "8 reais", "1/2 escudo", "1 escudo", "2 escudos", "4 escudos" e "8 escudos". En *Numista*.
4. ↑  Moedas cuñadas en Honduras: "1/2 real", "1 real" e "2 reais". En *Numista*.
5. ↑  Chacón Hidalgo, M. "Historia de la moneda en Costa Rica Arquivado 05 de febreiro de 2020 en Wayback Machine.". Museos BCCR.
6. ↑  Quintanilla, C. "El último suspiro del colón salvadoreño. Parte I: Un Poco de Historia". *Billetes y Monedas de El Salvador*.
7. ↑  "The History of Guatemalan currency Arquivado 08 de xuño de 2020 en Wayback Machine.". *Banco de Guatemala*.
8. ↑  "Reseña Histórica de la Moneda Nacional Arquivado 09 de novembro de 2019 en Wayback Machine.". *Banco Central de Nicaragua*.
9. ↑  "Lempira, peso y real, historias interesantes de nuestra moneda Arquivado 07 de febreiro de 2020 en Wayback Machine.". En *Honduras is Great*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Historia de América Central

### Bibliografía

* Jovel, J. R. 1999). *Historia numismática de El Salvador en el siglo XIX*. 3 volumes. San Salvador. ISBN 9789992376386
* Krause, C. L.; Mishler, C. (1991). *Standard Catalog of World Coins: 1801-1991 (18th ed.)*. Krause Publications. ISBN 0873411501
"La Pita", mascota da organización, nunha protesta.
A **Xunta Pola Defensa de la Llingua Asturiana** é unha organización asturiana que procura a oficialidade do asturiano e promove o seu uso e ensinanza.

Esta asociación creouse en 1984 e dende aquela vén realizando periodicamente diversas actividades para implicar á sociedade asturiana na defensa do idioma, como son as convocatorias de manifestacións, a publicación de discos ou libretos en asturiano ou diversas campañas como a da Pita, unha persoa disfrazada de galiña que acode aos actos públicos. Todos os anos celebra o *conciertu pola oficialidá* (concerto pola oficialidade).

Ten unha sección xuvenil denominada *Xunta Moza*.

A Xunta é a promotora do Conceyu Abiertu pola Oficialidá (CAO), unha plataforma creada en vistas á reforma do Estatuto de Autonomía de Asturias e que agrupa a un gran número de asociacións asturianas na defensa da oficialidade da lingua.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial
Imaxe de grans de pole.
A **esporopolenina** é un politerpeno impermeable resistente aos axentes químicos que se atopa na parede das esporas e a exina do gran de pole. É de feito o compoñente maioritario das mesmas.

Características
---------------

A súa estabilidade química é moi elevada polo que se conserva ben nos substratos e sedimentos onde poidan depositarse os grans de pole. A capa exterior de exina ten frecuentemente ligados patróns de deseño (ver imaxe á dereita), o que deixa empregar o material recuperado de sedimentos recentes ou antigos para o seu estudo palinolóxico sobre as poboacións de plantas e fungos no pasado.

A composición química da esporopolenina non se coñece con exactitude, debido á súa infrecuente estabilidade química e resistencia á degradación por enzimas e por axentes químicos fortes. As análises químicas revelan a existencia dunha mestura de biopolímeros, contendo principalmente cadeas longas de ácidos graxos, fenil-propanoides, fenois e trazas de carotenoides. Experimentos con marcadores revelaron á fenilalanina como o seu principal precursor pero ten carbón molecular proveniente doutras fontes. Pode dicirse que a esporolenina deriva de diversos precursores que que están vencellados quimicamente para formar unha estrutura ríxida.

Análise de microscopía electrónica revelan que as células superficiais que rodean o gran de pole en formación nas anteras teñen un sistema secretor altamente activo que contén vesículas lipófilas. Crese que estas vesículas conteñen os precursores da esporopolenina. Algúns inhibidores químicos do desenvolvemento dos grans de pole así como mutáxenenos que afectan á esterilidade do pole ten efectos probados sobre a secreción destas vesículas nas células.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1067743
* EBID: ID
* GEC: 0105881
* MAG: 167196801

 |
***The Demolished Man*** é unha novela de ciencia ficción do escritor estadounidense Alfred Bester, gañadora do primeiro premio Hugo en 1953. A historia primeiro foi publicada por entregas en 3 partes, empezando en xaneiro de 1952 na revista *Galaxy Science Fiction*, ao cal seguiu despois a publicación da novela ao ano seguinte.

Elementos da obra
-----------------

Está dedicado ao editor do *Galaxy Science Fiction*, H. L. Gold, que fixera as súas suxestións durante a escritura. O título escolleito orixinalmente por Bester era *Demolition!*, pero Gold disuadiuno desa idea.

A telepatía é unha das temáticas centrais da obra, estando indicada pola tipografía do texto. 
A novela emprega así mesmo xeróglifos e contén elementos premonitorios do cyberpunk.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* ISFdB *Bibliography: The Demolished Man*.*(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2350387
* EBID: ID
* ISFDB: 2122
* LibraryThing: 4079879
* OCLC: 3638143
* OL: OL16027965W

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Soichi Noguchi** (野口聡一 *Noguchi Sōichi*), nado o 15 de abril de 1965 en Iocoama, é un enxeñeiro aeronáutico e astronauta xaponés. Foi o quinto xaponés en viaxar ao espazo.

Traxectoria
-----------

Aínda que nado en Yokohama, pasou a súa infancia na cidade de Chigasaki. Entre 1984 e 1989 estudou na Universidade de Toquio onde se licenciou e doutorou en Enxeñería Aeronáutica. Despois de graduarse, Noguchi traballou para a empresa Ishikawajima-Harima, na área de I+D do seu departamento de aeronáutica e traballou no deseño de aerodinamicidade de avións comerciais.

A Noguchi seleccionárono como candidato a astronauta na Axencia Xaponesa de Exploración do Aerospazo en xuño de 1996. Dous meses despois comezou o seu adestramento nas instalacións da NASA en Johnson Space Center. Ao cabo de dous anos obtivo a cualificación de especialista de misión, e marchou a Rusia a proseguir a súa fomarción no Centro Gagarin de Adestramento de Cosmonautas en 1998. Incorporouse ao equipo técnico do módulo xaponés da Estación Espacial Internacional e en abril de 2001, como tripulante da STS-114.

Noguchi foi en 2009 na tripulación da Soiuz TMA-17. Cando estaba no espazo, en viaxes desenvolvidas en 2010, tomou diversas fotografías da Terra e publicounas en Twitter, a través de Twitpic. Entre esas fotos estaba unha da ría de Vigo.

Notas
-----

1. ↑  Astronaut Bio: Soichi Noguchi Arquivado 02 de xullo de 2012 en Wayback Machine. (5/2008), NASA, consultado o 9/9/2009
2. 1 2  Astronaut Bio: Soichi Noguchi (5/2008) Arquivado 02 de xullo de 2012 en Wayback Machine. NASA, consultado o 9/9/2009.
3. ↑  Soichi Noguchi, propuesto hijo adoptivo de Vigo Arquivado 25 de setembro de 2010 en Wayback Machine. *El Correo Gallego*, 23/9/2010

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* A súa conta de Twitter: Astro\_Soichi
* Biografía oficial na web da NASA
* Perfil de tripulante da STS-114

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q357450
* WorldCat
* VIAF: 251279841
* CiNii: DA15633791
* NDL: 01033706
* TMDb: 3854708
* WikiTree: 野口-14

 |
**Brent Ward Jett Jr.**, nado en Pontiac, Míchigan, o 5 de outubro de 1958, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-115, STS-72, STS-97 e STS-81.

Traxectoria
-----------

Jett graduouse en enxeñería aeroespacial pola Academia Naval dos Estados Unidos en 1981 e é máster en enxeñería aeronáutica pola Escola Naval de Posgraduados dos Estados Unidos en 1989.

Foi seleccionado como astronauta pola NASA en marzo de 1992. Participou nas misións STS-115, STS-72, STS-97 e STS-81. De novembro de 2007 a febreiro de 2011 foi director de operacións de voos tripulados no Centro Espacial Johnson e de marzo de 2010 a xaneiro de 2013 foi xerente adxunto do programa de voos comerciais tripulados da NASA. Deixou a NASA en xaneiro de 2013.

Notas
-----

1. 1 2 3  Mark Wade (2020). "Jett, Brent Ward Jr" (en inglés). Consultado o 25 de xullo de 2020.
2. 1 2 3  NASA, ed. (decembro de 2011). "Brent W. Jett" (en inglés). Consultado o 25 de xullo de 2020.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Brent Jett*** |

### Outros artigos

* STS-115
* STS-72
* STS-97
* STS-81

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q725339
* NASA: jett

 |
| Asturcón |
| --- |
| Asturcón no monte. |
| Estado de conservación |
| Domesticado |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Theria |
| Infraclase: | Eutheria |
| Orde: | Perissodactyla |
| Familia: | Equidae |
| Xénero: | *Equus* |
| Especie: | '**Equus ferus'** |
| Subespecie: | ***E. f. caballus*** |

 |
| Nome trinomial |
| *Equus ferus caballus*Linnaeus, 1758 |
| Orixe da razaOrixe da razaOrixe da raza |

O **asturcón** ou poni asturiano é unha raza de cabalo rústico e de pequeno tamaño de orixe asturiano. Son pequenos animais cunha alzada media de 1,20 m.

Forma parte das razas que habitan dende a antigüidade os territorios montañosos da Cordilleira Cantábrica. Nestas razas cántabro-pirenaicas distínguense polo menos seis subtipos: o garrano de Portugal, o cabalo galaico en Galicia, o asturcón en Asturias, o monchino en Cantabria, o losino no norte de Burgos e Palencia e o pottoka do histórico País Vasco.

Historia
--------

Os ástures empregáronos como animais de monta e tiro, e nalgúns casos puideron ser usados con fins alimenticios ou de sacrificio, como así se constatou nos restos atopados nas escavacións arqueolóxicas do castro de Noega en Xixón (Asturias). Os romanos apreciaron as súas características e utilizáronos nas minas.

O asturcón estivo a piques de perecer polo avance do industrialismo. Hoxe en día, os últimos asturcóns viven na Serra do Sueve, no oriente asturiano, entre os concellos de Parres, Piloña, Caravia e Colunga, e están protexidos polo ACAS.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cabalo ibérico
* Cabalo de pura raza galega
* Cabalo monchino
* Pottoka

### Ligazóns externas

* Granxa Escola Conlleu
* Ecomuséu Ca l'asturcón Páxina do Ecomuseo do Asturcón en Villaviciosa - Asturias.
* Fauna Ibérica: o asturcón
* El Corru Páxina de criadores de cabalos asturcóns.
Baixo da marca Rickenbacker
**Rickenbacker** é unha empresa fabricante de guitarras e baixos elécticos. Toda a súa produción lévase a cabo na súa sede en Santa Ana (California. Rickenbacker é a maior fabricante de guitarras que fabrica todos os seus intrumentos en Estados Unidos.

Historia
--------

### Fundación

A compañía fundouse como a "Ro-Pat-In Corporation" por Adolph Rickenbacher e George Beauchamp en 1931 para vender guitarras eléctricas hawaianas deseñadas por Beauchamp. Eles elixiron o nome comercial Rickenbacher (posteriormente cambiado a Rickenbacker) para esas guitarras, aínda que os primeiros exemplares levaban a marca "Electro".

Eses instrumentos, alcumados *frying pans* (tixolas) debido ao seu longo mastro e corpo circular, foron as primeiras guitarras eléctricas de corpo sólido. Cando a súa produción rematou en 1939, fabricáranlle varios milleiros destes instrumentos.

A compañía tamén vendía amplificadores para as súas guitarras eléctricas. Un fabricante de radios dos Ánxeles chamado Van Nest deseñou o primeiro modelo de amplificador producido pola empresa. Pouco despois, o enxeñeiro Ralph Robertson seguiu desenvolvendo os amplificadores, e na década dos 40 polo menos 4 modelos distintos estiveron dispoñibles. James B. Lansing, da Lansing Manufacturing Company, deseñou o altofalante do modelo profesional de Rickenbacker. Durante o principio dos anos 40 os amplificadores da compañía eran ás veces reparados por Leo Fender, que tiña unha tenda de reparacións que evolucionou na Fender Electric Instrument Manufacturing Company.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial
***The Odessa File*** é unha novela de intriga escrita por Frederick Forsyth, publicada en 1972, sobre unha loita entre un reporteiro alemán e ODESSA, unha organización secreta para nazis.

Sinopse
-------

A historia comeza o 22 de novembro de 1963, o día no que John F. Kennedy foi asasinado. Un reporteiro de 29 anos alemán mira unha ambulancia nunha estrada. Persegue á ambulancia e descobre que leva a un ancián xudeu, sobrevivente do holocausto, que se acababa de suicidar. O reporteiro obtén o diario do home, que contén información sobre a súa vida nos campos de concentración da segunda guerra mundial, e os nomes dos membros das SS que controlaron os campos. Propúxose cazar un nazi mencionado no diario, non só para ter tema para unha portada sensacionalista, senón tamén por unha razón persoal máis seria: seu pai, un capitán sumamente condecorado da Wehrmacht, fora executado a tiros por un oficial das SS durante un altercado de guerra.

Simon Wiesenthal, investigador histórico da vida de criminais nazis de guerra, ten unha breve aparición como personaxe na novela.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1211006
* OL: OL14860725W

 |
Cráter Stickney, imaxe tomada pola sonda Mars Reconnaissance Orbiter en marzo do 2008
O **cráter Stickney** é o cráter máis grande da lúa de Marte, Fobos. Esta localizado a 5°S 55°E en Fobos e ten 9 km de diámetro, ocupando así unha boa porción da superficie da lúa.

Foi nomeada deste xeito en honra á matemática Chloe Angeline Stickney Hall, a muller do descubridor de Fobos, Asaph Hall. En 1878 Hall escribiría que probablemente tería abandonado a busca dos satélites de Marte de non ser polo apoio da súa muller. O cráter foi nomeado no 1973, baseándose en imaxes do Mariner 9 , polo comité de nomenclatura da UAI encabezado por Carl Sagan.

Stickney ten un cráter dentro del, do redor de 2 km, resultado dun impacto posterior. No 2006 déuselle o nome de Limtoc, unha das personaxes das viaxes de Gulliver.

Fisuras e catenas aparecen irradiando dende Stickney, deixando teorías onde existe a alta probabilidade de que o impacto que formou este cráter, puidese ter destruído a lúa de Fobos. Por outra banda, evidencias obtidas pola sonda orbital *Mars Express* parecen indicar que non hai relación estre estas fisuras e catenas e o cráter Stickney, estas catenas e fisuras poderían estar formadas por materiais expulsados de impactos en Marte. O cráter ten unha visible textura de liñas nas súas paredes interiores, causadas pola caída de materiais cara ó interior do cráter.

E posible que Stickney poida ser visto dende Marte a simple vista. Esta localizado no medio da cara oeste de Fobos, visto dende Marte.

Galería
-------

* O cráter Stickney (á esquerda), con fisuras irradiando dende o cráter
* Stickney arriba dentro a parte soleada, imaxe da sonda Mars Global Surveyor
* Montaxe de 3 imaxes separadas tomadas pola Viking 1 o 19 de Outubro do 1978.

Notas
-----

1. 1 2  Blue, Jennifer. "Phobos Nomenclature: Crater". Gazetteer of Planetary Nomenclature. Consultado o 2009-07-24.
2. ↑  Hall, Asaph, *Observations and orbits of the satellites of Mars*, Washington: Government Printing Office, 1878 (quoted in Hall, Angelo, *An astronomer's wife*, Baltimore: Nunn and Company, 1908, p. 112).
3. ↑  Veverka, Joseph et al. "A Mariner 9 atlas of the moons of Mars," *Icarus* 23, 206-289 (1974).
4. ↑  "Phobos from 6,800 Kilometers (Color)". NASA/JPL-Caltech/University of Arizona. 2008-04-09. Consultado o 2008-04-09.
5. ↑  Calculando o diámetro angular dun obxecto cun diámetro de 9 km a unha distancia de 9250 km, da coma resultado 9/9250 \* 206265 = 200 arcsegundos. Un obxecto precisa de 60 arcsegundos para ser visto a simple vista.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Fobos
* Deimos
* Cráter de impacto

### Ligazóns externas

* Flight around Phobos (animación)
* Fotos en gran resolución de Stickney

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1983616
* EBID: ID
* GPN: 5707

 |