recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ricardo García Suárez**, coñecido co nome artístico de **Xohán Ledo**, nado en Ferrol o 15 de outubro de 1917 e finado en Vigo o 10 de xuño de 2006, foi un médico e ilustrador galego.

Traxectoria
-----------

SEG en 1934: Entre outros: Otero Pedrayo, Iglesias Vilarelle, Parga Pondal, Ferreiro Panadeiro, Fernández Osorio, Fernández Cochón, Vicente Risco, González García-Paz, Antón Taboada Roca, Paulino Pedret, Xesús Carro, Antón Fraguas, **Xohán Ledo**, Isla Couto, Ferreirós Espinosa, López Cuevillas e Ramos Colemán
Fillo dun militar de artillaría, fixo o bacharelato na Coruña. En 1933 comezou a estudar Medicina na Universidade de Santiago de Compostela. Durante a guerra civil española serviu de sanitario en varias frontes, e rematou a carreira en 1943. Especializouse en cirurxía torácica, e traballou en Bilbao nun hospital antituberculoso. En 1950 instalouse en Vigo e abriu unha consulta privada, que despois abandonou ao entrar a traballar para a Seguridade Social.

En Vigo retomou o contacto co galeguismo, e comezou a colaborar coa Editorial Galaxia e a revista *Grial* entre 1951 e 1983. Fixo as capas, o deseño interior e as ilustracións de case todas as coleccións da editorial, o que o converteu -con Luís Seoane no exilio- no renovador da imaxe gráfica do libro galego. Fixo as portadas de *Á lus do candil* (Ánxel Fole, 1954), *Si o vello Sinbad volvese ás illas...* (Álvaro Cunqueiro, 1961) ou *Os biosbardos* (Eduardo Blanco Amor, 1962) e ilustrou obras como *Terra brava* (Ánxel Fole, 1955), *As crónicas do sochantre* (Á. Cunqueiro, 1956), *Dos arquivos do trasno* (Rafael Dieste, 1962) ou *Xente no rodicio* (Xosé Neira Vilas, 1971). Tamén realizou folletos, almanaques e carteis, como os primeiros que se fixeron sobre o Día das Letras Galegas.

Escribiu numerosos textos sobre arte, tanto na vertente pictórica como arquitectónica, que espallou en revistas, prólogos e volumes colectivos. Entre eles cómpre salientar os dedicados a Luís Seoane e Carlos Maside, seus grandes amigos da mocidade, sobre a pintura de Manuel Colmeiro ou a personalidade e obra do arquitecto Manuel Gómez Román.

Logo da súa xubilación retomou a súa faceta de tradutor, vertendo ao galego dous textos de William Shakespeare: *Ricardo III* (Fundación Otero Pedrayo, 1998; Premio Trasalba), e *Xulio César* (Ediciós do Castro, 1998).

En 1956 casou con Mimí Alonso da Cuña, coa que tivo tres fillas e un fillo.

Notas
-----

1. ↑  *Como Shakespeare dignificou a lingua galega*, *Galicia Confidencial*, 18 de xaneiro de 2018.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Xohán Ledo". *Gran Enciclopedia Galega* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.

### Ligazóns externas

* Ficha Arquivado 26 de decembro de 2017 en Wayback Machine. na páxina web de Editorial Galaxia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4121543
* WorldCat
* VIAF: 51410996
* BNE: XX1009237
* FAST: 1600704
* GND: 1057345768
* ISNI: 0000000066347913
* LCCN: no2004119031
* PTBNP: 452051
* SUDOC: 129382558

 |
**Henry McCarty**, nado posiblemente en Nova York o 23 de novembro de 1859 e finado en Fort Sumner, Novo México o 14 de xullo de 1881 foi un pistoleiro estadounidense coñecido como **William H. Bonney** e máis popularmente como **Billy the Kid** ("Billy o neno"), que participou na guerra do condado de Lincoln. É coñecido por matar oito homes.

Antes de comezar a empregar o pseudónimo "William Bonney", o primeiro arresto de McCarty foi por roubar comida a finais de 1875 e cinco meses despois foi detido por roubar roupa e armas. Dous días despois escapou da prisión e marchou dende o territorio de Novo México ao de Arizona, converténdose entón en foraxido e fuxitivo federal. Tras asasinar un ferreiro nun altercado en agosto de 1877, Bonney pasou a ser un home buscado en Arizona e volveu a Novo México, onde se uniu a un grupo de ladróns de gando. Fíxose célebre na rexión cando se uniu aos *Regulators* e tomou parte na guerra do condado de Lincoln. En abril de 1878, os *Regulators* mataron tres homes, incluíndo o shériff do condado William J. Brady e un dos seus axudantes. Bonney e dous outros *Regulators* doron acusados da morte dos tres homes.

A fama de Bonney aumentou en decembro de 1880 cando o *Las Vegas Gazette* en Las Vegas, Novo México, e *The Sun* en Nova York publicaron historias dos seus crimes. O shériff Pat Garrett capturou a Bonney ese mesmo mes. En abril de 1881, Bonney foi xulgado e condenado polo asasinato de Brady, e foi sentenciado á forca en maio dese ano. Fuxiu do cárcere o 28 de abril de 1881, matando dous axudantes do shériff e permaneceu escapado durante máis de dous meses. Garret disparou e matou a Bonney en Fort Sumner o 14 de xullo de 1881. Durante as seguintes décadas, houbo lendas que dicían que Bonney sobrevivira a aquela noite e varios homes afirmaron ser el.

Notas
-----

1. ↑  Rasch 1995, pp. 23–35.
2. ↑  Wallis 2007, pp. 244–245.
3. ↑  Utley 1989, pp. 145–146.
4. ↑  "The Old Man Who Claimed to Be Billy the Kid". *Atlas Obscura* (en inglés). 30 de marzo de 2017. Arquivado dende o orixinal o 08 de xullo de 2017. Consultado o 19 de xullo de 2017.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Rasch, Philip J. (1995). *Trailing Billy the Kid*. Stillwater, Oklahoma: Western Publications. ISBN 978-0-935269-19-2.
* Utley, Robert M. (1989). *Billy the Kid: A Short and Violent Life*. Lincoln, Nebraska: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-9558-2. OCLC 37868038. Consultado o 12 de maio de 2016.
* Wallis, Michael (2007). *Billy the Kid: The Endless Ride*. New York: W. W. Norton & Co. ISBN 978-0-393-06068-3. OCLC 77270750. Consultado o 21 de novembro de 2017.

### Ligazóns externas

* Billy the Kid Territory – guía do departamento de turismo de Novo México

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44200
* WorldCat
* VIAF: 84074643
* BNE: XX1089619
* BNF: 11985181t
* CERL: cnp00582884
* DeutscheBio: 118661558
* EBID: ID
* FAST: 35575
* GiantBomb: 3005-27074
* GND: 118661558
* IMDb: ch0011663
* ISNI: 0000000355163344
* LCCN: n79055264
* NKC: jn20010525043
* NLA: 35018675
* NNDB: 000108786
* NTA: 074319124
* SELIBR: 334249
* SNAC: w6mq841s
* SUDOC: 027911470
* WikiTree: McCarty-931

 |
**José Carballeira Fraga**, nado en Vilalba cara a 1865 e finado no mesmo concello o 21 de febreiro de 1953, foi un comerciante e político galego.

Traxectoria
-----------

Comerciante, foi presidente da Unión Comercial Villalbesa. O 12 de marzo de 1930 foi elixido presidente do Comité Republicano de Vilalba adherido á ORGA. Foi o primeiro alcalde da Segunda República de Vilalba presidindo a Comisión Xestora. Afiliado a Izquierda Republicana, logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi expedientado e sancionado por responsabilidades civís ou políticas. Finou en Vilalba o 21 de febreiro de 1953.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Manuel Fraga Bello** |  **Alcalde de Vilalba** 1931 | Sucesor:**Andrés Vázquez Martínez** |

Vida persoal
------------

Casou con Josefa Goldeiros García, e foi pai de Rosendo, Carmen, José, María, Remedios, Irene, Manuel e Josefa Carballeira Goldeiros.

Notas
-----

1. ↑  *El Progreso*, 22-2-1953, p. 3.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* José Carballeira Fraga na páxina web *Nomes e Voces*.
Os **fotosistemas** son grandes complexos macromoleculares formados por proteínas e pigmentos (clorofilas, carotenoides) encargados de captar a enerxía electromagnética da luz e ceder electróns, procedentes da clorofila, aos transportadores de electróns da cadea tilacoidal.
Son macromoléculas ancoradas na membrana do tilacoide e intimamente asociados a aceptores de electróns da membrana tilacoidal.

Nas plantas hai dous fotosistemas, fotosistema I e fotosistema II. O fotosistema II está asociado co complexo liberador de osíxeno, onde ten lugar a fotólise da auga que dá inicio á fase luminosa ou clara da fotosíntese, e ademais cede electróns. O fotosistema I só cede electróns.

Os fotosistemas constan dun **complexo antena**, onde están os pigmentos que captan a luz, vanse pasando a excitación uns a outros sen perderen electróns e canalizan a enerxía cara ao **centro de reacción**, que é a segunda parte do fotosistema, onde hai un dímero de clorofilas especial que perde electróns.

Excitación e transferencia de enerxía
-------------------------------------

1. Atrápase un fotón no complexo antena, e o electrón promociona de orbital
2. Transfírese por resonancia, esta enerxía, promocionando, coma unha onda do mar, os electróns cara ao centro de reacción
3. No CdR, a clorofila pasa o seu electrón a un aceptor que se reduce, quedando ela empobrecida electronicamente, é dicir oxidada. Prodúcese unha reacción redox. O aceptor de electróns é a feofitina
4. No fotosistema II prodúcese a fotólise da molécula de auga, os electróns sobrantes reducirán a molécula de clorofila oxidada no paso 3

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q22327806
* MAG: 206865886

 |
A **Teoría de Grande Unificación** (TGU, ou GUT por "Grand Unification Theory") é unha teoría que unifica nunha tres das catro forzas fundamentais na natureza: a forza nuclear débil, forza nuclear forte e a forza electromagnética. A forza de gravidade non é considerada nas teorías de Grande Unificación, pero si nunha eventual Teoría do Todo (TOE), que consideraría as catro interaccións fundamentais.

Características
---------------

Como exemplos exitosos de "unificación", atópanse a demostración, por parte de Newton, de que a forza que mantén óss planetas xirando en torno ao Sol e a forza que nos mantén pegados á superficie da Terra é a mesma. Tamén Maxwell levou a cabo a unificación dos campos eléctricos e magnéticos, que ata antes da súa teoría (Teoría electromagnética de Maxwell), eran considerados fenómenos separados e diferentes.

Steven Weinberg e Abdus Salam descubriron en 1967-1968, unha teoría relativista do campo cuántico, que permitía expresar as interaccións electromagnéticas e débiles dun xeito unificado (a chamada interacción electrodébil), e que predixo feitos que logo foron comprobados experimentalmente. Logo, Howard Georgi e Sheldom Glashow desenvolveron unha teoría que achegaba novas características e corrixía algúns erros e omisións da anterior teoría. Con todo, das ecuacións desprendíase o decaemento do protón. Isto levou a algúns famosos experimentos para detectar este efecto: pero como o tempo de vida dun protón é moi longo, da orde de 1031 anos, non é posible observar a partícula o tempo abondo como para presenciar a descomposición. Por contra, quizais o efecto podería ser observado se se examinan suficientes protóns. Algúns intentos de medición coñecidos realizáronse en piscinas subterráneas (para protexer o experimento de radiacións) de grandes dimensións, nas que o decaemento do protón sería visualizado como un escintileo nunha serie de fotosensores.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Modelo electrodébil
* Física teórica

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q382037
* BRE: 1905807
* GND: 4158251-2
* JSTOR: grand-unified-theory
* LCCN: sh85056400
* MAG: 150522085
* NDL: 00576326

 |
| Bokak |
| --- |
|  |
| Atol Bokak - imaxe de satélite da NASA (NLT Landsat 7) |
| Datos |
| País | Illas Marshall Illas Marshall |
| Illa principal | Sibylla |
| Linguas |  |
| Poboación (2009) | Deshabitado |
| Superficie | 3´24 km² |
| Superficie lagoa | 78´04 km² |
| Nº de illas | 10 |
| Coordenadas | 14°32′N 169°00′L﻿ / ﻿14.533, -169.000 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
| Localización do atol Bokak |
|

O **Bokak** (tamén coñecido como **Taongi Atoll**) é un atol deshabitado de 3,2 km² situado no océano Pacífico en 14º32N 169º00E. Atópase na Cadea Ratak.

O primeiro europeo en descubrir Bokak foi Alonso de Salazar, un explorador español o 21 de agosto de 1526.

Bokak é o máis seco dos atois das Illas Marshall, cun carácter semi-árido. A temperatura media anual é de aproximadamente 28 °C.. A media de precipitación anual é inferior a 1.000 mm, e corresponde principalmente a finais de verán. Os ventos predominantes son de norte a nordeste.

A dureza, o clima seco, a falta de auga potable, e a pobreza dos chans indican que o atol permaneceu deshabitado. O atol foi tradicionalmente utilizado para a caza e a recolección, especialmente aves mariñas, por parte dos habitantes doutros atois, no norte da cadea de Ratak. A explotación das abundantes tartarugas mariñas, aves, ovos e réxese polo costume.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q700138
* WorldCat
* VIAF: 74148570488924310769
* GeoNames: 7303513
* GNIS: 1888526

 |
**Fanny Cochrane Smith**, nada cara ao 1834 e finada o 24 de febreiro de 1905, foi unha aborixe tasmaniana, a primeira en nacer tralo traslado da poboación indíxena de Tasmania a Wybalena, na Illa Flinders. É famosa polas súas gravacións de cancións aborixes en cilindros de fonógrafo, que representan as únicas gravacións sonoras dunha lingua tasmaniana.

Tivo 11 fillos e unha porcentaxe alta da poboación aborixe actual de Tasmania é descendente súa. Existe algunha polémica sobre a data exacta da súa morte e se foi ela ou Truganini a derradeira aborixe de ascendencia totalmente indíxena. Morreu de pneumonía e pleurite o 24 de febreiro de 1905, en Port Cygnet.

A gravación das cancións de Smith serviu de inspiración ó cantante australiano de folk Bruce Watson, que escribiu *"O home e a muller e o fonógrafo de Edison"*. O avó de Watson, chamado Horace, colaborara na gravación de Fanny Cochrane Smith, e no museo nacional de Australia atópase unha fotografía de Watson con ela.

Notas
-----

1. ↑  "Musicological Society of Australia". Arquivado dende o orixinal o 19 de xullo de 2008. Consultado o 02 de abril de 2012.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Aborixes tasmanianos
* Tasmania
* Guerra Negra

### Ligazóns externas

* Gravacións de Fanny Cochrane Smith
* Sounds of Australia Registry do National Film and Sound Archive
* State Library of Tasmania Images Fotos de Fanny Cochrane Smith
* Artigo do ATSIC sobre Fanny Cochrane Smith *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q444357
* WorldCat
* VIAF: 1659147727684964710006

 |
Retrato robot do santo Paulo de Tarso elaborado pola Landeskriminalamt alemá.
Un **retrato robot** é unha reconstrución plástica dunha persoa da que se carecen imaxes fidedignas. O retrato robot realízase a través da descrición de alguén que a coñece. Utilízase habitualmente para investigacións policiais, co fin de poder identificar a delincuentes ou a persoas.

Uso policial
------------

Este recurso comezouse a utilizar na década de 1950. A policía valíase de retratistas expertos que debuxaban os trazos destas persoas a partir de testemuños orais. Posteriormente a Smith & Wesson, a maior empresa de armas de fogo dos Estados Unidos elaborou o seu sistema consistente nunha serie de case dúas mil follas de triacetato de celulosa que se proxectaban sobre unha lousa luminosa. Dispúñase dun repertorio exhaustivo de cada trazo facial (nariz, ollos, beizos, queixo, fronte, cabelos, ollos) e de posibles elementos complementarios (lentes, barba, bigotes, cicatrices) que se sobrepuñan nunha folla ata a reconstrución aproximada do rostro da persoa que se desexaba identificar. Actualmente existen programas informáticos que facilitan este labor.

Ligazóns externas
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Retrato robot*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q615777
* MAG: 2777574233

 |
| Ailuk |
| --- |
|  |
| Atol Ailuk |
| Datos |
| País | Illas Marshall Illas Marshall |
| Illa principal | Ailuk |
| Linguas |  |
| Poboación (2006) | 488 |
| Superficie | 2´07 km² |
| Superficie lagoa | 68´47 km² |
| Nº de illas | 57 |
| Coordenadas | 10°19′40″N 169°56′00″L﻿ / ﻿10.32778, -169.93333 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
| Localización do atol de Ailuk |
|

**Ailuk** é un atol de 57 illas no océano Pacífico, e forma un distrito lexislativo da cadea Ratak nas Illas Marshall. Atópase aproximadamente a 72 km. ao norte de Wotje. A súa superficie total é de só 5´4 km², pero encerra unha lagoa cunha superficie de 177´45 km². Os illotes principais son: Ajelep, Aliej, Ailuk, Alkilwe, Barorkan, Biken, Enejabrok, Enejelar, Kapen e Marib. A maioría dos illotes están no lado oriental do atol. Os lados oeste e sur do atol teñen un continuo arrecife de coral mergullado, con tres pasos principais que conducen á lagoa: a canle Erappu, a canle Marok e a canle Eneneman no lado oeste.

Ailuk tiña unha poboación de 488 habitantes (a principios de 2006) aproximadamente.

Historia
--------

Ailuk foi reclamada polo Imperio Alemán xunto co resto das Illas Marshall en 1884, e os alemáns crearon un posto comercial. Despois da primeira guerra mundial, a illa caeu baixo o Mandato do Pacífico Sur do Imperio Xaponés. Tras o final da segunda guerra mundial, quedou baixo o control dos Estados Unidos, como parte do Territorio en Fideicomiso das Illas do Pacífico ata a independencia das Illas Marshall en 1986.

Ligazóns externas
-----------------

* Sitio das Illas Marshall
* Oceandots entry for Ailuk

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q405378
* GeoNames: 7303493
* GNIS: 1888521

 |
| Ebon |
| --- |
|  |
| Atol Ebon |
| Datos |
| País | Illas Marshall Illas Marshall |
| Illa principal | Jitoen |
| Linguas |  |
| Poboación (1999) | 741 hab. |
| Superficie | 5´7 km² |
| Superficie lagoa | 108´4 km² |
| Nº de illas | 22 |
| Coordenadas | 04°38′00″N 168°43′00″L﻿ / ﻿4.63333, -168.71667 |
| Maior Altura | 25 m.
  |
| Localización |
| Localización do atol Ebon |
|

**Ebon** é un atol, de 22 illas no océano Pacífico, e forma un distrito lexislativo da cadea Ralik nas Illas Marshall. A súa superficie total é de só 5´75 km², pero encerra unha profunda lagoa cunha superficie de 104 km², a poboación ascende a 741 persoas. Unha pasaxe conduce á lagoa desde o extremo suroeste do atol. A tortuosa pasaxe chámase "Canle Ebon". Ebon está situado aproximadamente a 155 km. ao sur de Jaluit, e é a masa de terra máis ao sur das Illas Marshall, xa que se atopa no extremo meridional da cadea Ralik.

Historia
--------

Ebon era un centro de comercio de baleas no século XIX, así como das actividades misioneiras europeas desde 1857. Foi reclamado polo Imperio Alemán xunto co resto das Illas Marshall en 1884, e os alemáns crearon un posto comercial. Despois da primeira guerra mundial, a illa caeu baixo o Mandato do Pacífico Sur do Imperio xaponés. Tras o final da segunda guerra mundial, quedou baixo o control dos Estados Unidos, como parte do Territorio en Fideicomiso das Illas do Pacífico ata a independencia das Illas Marshall en 1986.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Visit of Brig Vision to Ebon in 1874
* Sitio illas Marshall
* Oceandots entry for Ebon

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q152754
* GeoNames: 7303498
* GNIS: 1888527

 |
**Manuel Pavía y Rodríguez de Alburquerque**, nado en Cádiz o 2 de agosto de 1827 e finado en Madrid o 4 de xaneiro de 1895, foi un xeneral español autor do golpe de Estado que acabou coa Primeira República Española en 1874. Non debe ser confundido co xeneral Manuel Pavía y Lacy -como acontece, por exemplo, na novela de Ian Gibson "La berlina de Prim" onde de forma reiterada é cualificado como "o perdedor de Alcolea"-, marqués de Novaliches e xefe das tropas isabelinas derrotadas en Alcolea (1868).
.

Traxectoria
-----------

Soldados dirixidos por Pavía entran no Congreso dos Deputados.
Pavía ingresou na Escola Real de Artillaría de Segovia en 1841. Ascendeu a tenente en 1846, a capitán en 1855 e a maior en 1862. Tres anos máis tarde uniuse ó Xeneral Prim e tomou parte nos movementos revolucionarios de 1866, e tras dous anos de exilio, na Gloriosa de 1868 que destronou a raíña Isabel II. 
Non debe ser confundido este militar -como si acontece, por exemplo, na novela de Ian Gibson, "La berlina de Prim", onde reiteradamente é considerado "el perdedor de Alcolea"- con Manuel Pavía y Lacy, marqués de Novaliches, xefe das tropas fieis a Isabel II, derrotadas polo xeneral Serrano na batalla da ponte de Alcolea (1868).
Durante a Primeira República combateu contra os carlistas en Navarra e contra os movementos cantonais en Andalucía. Sendo designado durante a presidencia de Emilio Castelar, Capitán Xeneral de Castela a Nova.

O 3 de xaneiro de 1874, cando Castelar perde unha moción de confianza, o xeneral Pavía enviou unha dotación ás Cortes, disolvéndoas e acabando co réxime parlamentario. Tras o golpe de Estado, Pavía convocou a todos os partidos políticos, coa excepción de cantonalistas e carlistas, para formar un goberno de concentración nacional, que deu o poder ó xeneral Serrano.

Durante o reinado de Afonso XII foi nomeado Capitán Xeneral de Cataluña, cargo que ostentou ata 1881

Lenda
-----

A lenda conta que entrou no Congreso dos Deputados subido no seu cabalo, o *cabalo de Pavía*.

Notas
-----

1. ↑  Palomero Caro, Rafael i Pérez Rodríguez, Josep Maria: *Histocard 2. Història contemporània de Catalunya i d'Espanya*. Castellnou Edicions. Barcelona, abril del 2006. Col·lecció Minimanual, núm. 14. ISBN 84-9804-211-9. Plana 46.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Manuel Pavía Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Biografía do xeneral Manuel Pavía. *(en castelán)*
* Biografía de Manuel Pavía. *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q704603
* WorldCat
* VIAF: 65407574
* ARAE: pavia-rodriguez-de-alburquerque-manuel-1828-1895
* Auñamendi: 123080
* BNE: XX1062833
* CANTIC: a10732664
* DBE: manuel-maria-pavia-y-rodriguez-de-albuquerque
* EBID: ID
* FAST: 129613
* GEC: 0049535
* GND: 1104726602
* ISNI: 0000000444604084
* LCCN: n84090192
* PARES: 47215
* SUDOC: 182352544
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 86120
* Senadores de España (1834-1923): 2164

 |
**Crackers** é o nome que reciben aqueles que empregan os seus coñecementos técnicos para a perturbación de procesos informáticos.

Temidos e criticados duramente pola maior parte da comunidade hacker debido ao desprestixio que lles supón a ante da opinión pública e as empresas, poden considerarse un subgrupo marxinal da comunidade informática, xa que a maioría deles teñen coñecementos técnicos limitados e non crean ningunha innovación.

Outros crackers, máis sofisticados, penetran en sistemas informáticos para desafiar persoalmente aos poderes establecidos, por exemplo a Microsoft ou ás grandes empresas. E algúns empregan a súa capacidade tecnolóxica como forma de protesta social ou política, como expresión da súa crítica á orde establecida.

Estes son os que se introducen en sistemas militares, administracións públicas, bancos ou empresas para reprocharlles algunha fechoría. Entre os ataques de crackers con motivación política hai que sitúar os practicados por movementos políticos ou por sevizos de intelixencia dos gobernos, como a guerra informática desenvolta entre países.

Os ladróns de guante branco
---------------------------

Hai moi distintos tipos de crackers, pero non se considera entre eles a aqueles que penetran en ordenadores ou redes de xeito ilegal para roubar. Estes son ladróns de guante branco, unha vella tradición criminal.

Script kiddies
--------------

Moitos crackers pertencen á categoría de script kiddies, é dicir, bromistas de mal gusto. Moitos deles son adolescentes que penetran sen autorización nos sistemas, ou crean e difunden virus informáticos para sentir o seu poder, para medirse cos outros, para desafiar o mundo dos adultos ou para chulearse cos seus amigos ou cos seus referentes da rede.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Hacker
* Virus informático
* Sniffer
* Phishing
* Pharming
* Keylogger
* Seguridade Informática
* Rootkit
* Troiano

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q32554
* GND: 4675192-0
* Treccani: cracker

 |
Galeaza española do século XVI.
A **galeaza** (do italiano *galeazza*, aumentativo de *galea* (galera) é un tipo de galera grande que se construíu durante os séculos XV a XVII.

Construción
-----------

Os venecianos foron os primeiros en construílas; as dimensións tipo dunha galeaza do século XVII podían ser 59 m de eslora, 9 m de manga e 3,35 m de calado, cun puntal de 6,5 m. Tiñan cuberta corrida, polo que os remeiros ían a cuberto, non como nas galeras, nas que ían á intemperie. Podían levar uns 20 canóns e uns 30 pedreiros. Levaban ata 32 remos por banda, e os remos podían chegar a ser de 15 m de longo, o que esixía sete ou oito homes por remo. Eran de proa redonda como as naves. A proporción de eslora a manga era menor que nas galeras, sendo de 6 a 1 e ata de 5 a 1.

Con elas pretendíase ter unha nave con máis artillaría ca as galeras e que soportase mellor a navegación en mar aberto. Eran máis lentas ca as galeras ordinarias e tiñan unhas condicións mariñeiras bastante pobres.

A época de maior utilización foi a segunda metade do século XVI. Algunha destas naves formaron parte da batalla de Lepanto e da Armada Invencible.

Notas
-----

1. ↑  LA GALEAZA*(en castelán)*
2. ↑  La Galeaza Arquivado 28 de xaneiro de 2011 en Wayback Machine. Atlas enciclopédico de barcos de guerra *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Enciclopedia General del Mar. Ediciones Garriga. Madrid-Barcelona 1957.

### Ligazóns externas

* As Galeazas na batalla de Lepanto *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q897941
* EBID: ID
* GEC: 0110977
* GND: 7712774-2

 |
**Ilícito**, **ilegal**, ou **ilexítimo**, é todo acto que non estea permitido legal ou moralmente. Trátase, polo tanto, dun delito (un quebrantamento da lei) ou dunha falta ética. Coñécese, por tanto, como **acto ilícito** todo acto contrario a dereito. A *causa ilícita*, por outra parte, é aquela que se opón ás leis ou á moral.

Non hai que esquecer que tamén existe o que se coñece como **ilícito administrativo**, que se define como o acto ou a conduta que é totalmente contraria ao que establece o dereito, é dicir, o ilícito administrativo é unha infracción a calquera do conxunto de prohibicións que se organizan dentro dos ordenamentos xurídicos ou administrativos, como poden ser as leis o ordenamentos que regulan os impostos, o tráfico de vehículos ou o goberno das administracións públicas.

Do mesmo xeito, tamén está o **ilícito tributario**, que é unha violación das leis financeiras existentes. Esta acción dá lugar a que a persoa infractora teña que "compensar" aquel acto mediante o pago dunha cantidade de diñeiro, ben ao Estado ou a outra entidade pública (Goberno da Comunidade Autónoma, Deputación Provincial ou Concello). Outras sancións que se poden establecer son a clausura temporal do establecemento comercial, inhabilitación ou mesmo prisión.

O **enriquecemento ilícito** é un concepto que fai referencia ao acto de enriquecerse por medios contrarios á lei. Esta noción adoita utilizarse para sinalar ao funcionario público que aproveita o seu poder e autoridade para realizar negocios ilegais ou que obtén diñeiro grazas a subornos.

Porén, tampouco podemos pasarmos por alto que existen outros actos, igualmente delitivos, de comercio ilícito, algúns deles verdadeiramente repugnantes, como o narcotráfico ou o tráfico de persoas (de nenos, mulleres, inmigrantes etc,) así como como o de obras de arte que, aínda que menos repulsivos, do mesmo xeito levan a moitas persoas a seren xulgadas e condenadas con penas de cárcere.

Notas
-----

1. ↑  **Ilícito**, do latín *illicĭtus, -a, -um*, "ilícito", "lilexítimo".
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *ilícito*..
3. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *ilegal*..
4. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *ilexítimo*..

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Tráfico ilegal

### Ligazóns externas

* Ilícito en Definición.de *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q896677
* GND: 4117292-9
* MAG: 2777930997

 |
**José Luis Pérez Añón**, nado en Santa Comba en 1957, é un político galego do PPdeG, que foi alcalde de Laxe.

Traxectoria
-----------

De profesión anestesista, o primeiro contacto coa política foi en 1983, cando foi incluído na lista de Arufe Rieiro por Alianza Popular foi electo concelleiro en Santa Comba. Aos poucos, tivo como destino profesional Curtis, e nas eleccións de 1991, foi un dos tres concelleiros do Partido Popular.

Posteriormente, estivo en Laxe e foi captado polo alcalde popular Antonio Castro Lema. Tras dous mandatos, Pérez Añón, abandonou o PP e montou unha candidatura independente, Independentes por Laxe (IxL) e nas eleccións de 2007, saíu como único concelleiro da candidatura independente e revalidou a elección nas municipais de 2011. Nas eleccións de 2015, volveu como candidato do PP e foi o candidato máis votado mais perdeu a alcaldía a mans do PSdeG-PSOE, apoiado polo BNG e tivo que permanecer na oposición. Nas eleccións de 2019, conseguiu a alcaldía con maioría absoluta que revalidou nas de 2023, malia perder 200 votos. O 21 de febreiro de 2004 presentou a súa renuncia por problemas coronarios.

Notas
-----

1. ↑  Viu, Cristina (26 de xaneiro de 2020). "José Luis Pérez Añón o la personificación del munícipe errante". *lavozdegalicia.es* (en castelán). Consultado o 18 de decembro de 2023.
2. ↑  Longueira, Toni (30 de maio de 2019). "A la sexta fue la vencida para José Luis Pérez Añón". *lavozdegalicia.es* (en castelán). Consultado o 18 de decembro de 2023.
3. ↑  Redacción (17 de xuño de 2023). "José Luis Pérez Añón, investido en Laxe". *diariodebergantinos.com* (en castelán). Consultado o 18 de de decembro de 2023.
4. ↑  Longueira, Toni. "Casi la mitad de los ediles se estrenan en Laxe". *lavozdegalicia.es* (en castelán). Consultado o 18 de decembro de 2023.
5. ↑  El corazón obliga a José Luis Pérez a dejar la alcaldía de Laxe: «Hoxe é un día moi complicado para min»

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Laxe

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**José Manuel Mouzo Castiñeira** |  **Alcalde de Laxe** 2019 - 2024 | Sucesor:**Francisco Charlín Oróns** |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Tráfico.
O **tráfico ilícito**, o **tráfico ilegal**, ou **tráfico ilexítimo**, é calquera forma de comercio que non estea permitido legal ou moralmente. Trátase, polo tanto, dun delito (un quebrantamento da lei) ou dunha falta ética. Coñécese como *acto ilícito* todo acto contrario a dereito. A *causa ilícita*, por outra parte, é aquela que se opón ás leis ou á moral.

Non hai que esquecer que tamén existe o que se coñece como *ilícito administrativo*, que se define como o acto ou a conduta que é totalmente contraria ao que establece o dereito, é dicir, o ilícito administrativo é unha infracción a calquera do conxunto de prohibicións que se organizan dentro dos ordenamentos xurídicos ou administrativos, como poden ser as leis o ordenamentos que regulan os impostos, o tráfico de vehículos ou o goberno das administracións públicas. A este respecto destacan, nos últimos tempos, delitos como o tráfico de influencias, o tráfico de persoas ou o tráfico de bens culturais, entre outros.

Notas
-----

1. ↑  Ilícito, do latín *illicĭtus, -a, -um*, "ilícito", "ilexítimo".
2. ↑  ilícito no dicionario da RAG.
3. ↑  ilegal no dicionario da RAG.
4. ↑  ilexítimo no dicionario da RAG.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Contrabando
* Ilícito
* Narcotráfico
* Tráfico de persoas
* Tráfico negreiro ou trata de negros

### Ligazóns externas

* Ilícito en Definición.de *(en castelán)*.
| Tabuaeran |
| --- |
|  |
| Atol Tabuaeran |
| Datos |
| País | Kiribati |
| Illa principal | Kiritimati |
| Linguas |  |
| Poboación (2005) | 2.539 hab. |
| Superficie | 33´7 km² |
| Superficie lagoa | km² |
| Nº de illas | >12 |
| Coordenadas | 3°51′36″N 159°21′52″O﻿ / ﻿3.86000, -159.36444 |
| Maior Altura | 3 m.
  |
| Localización |
| Localización do atol Tabuaeran |
|

**Tabueran**, tamén coñecido como **Illa Fanning**, é un atol de coral do grupo das illas da Liña, pertencentes á República de Kiribati, no Océano Pacífico central. Ten unha altitude máxima de 3 metros sobre a marea alta, e unha superficie aproximada de 33,7 km² cunha lonxitude duns 18 km e uns 11 km de ancho. O atol inclúe 3 illas principais e varias illas pequenas.

Foi descuberto polo norteamericano Edmund Fanning en 1798, mentres negociaba entre Chile e a China. O nome, derivado do polinesio Tapuaerangi, recorda a súa forma de pisada. Tamén se coñeceu como illa American.

Hai algúns restos que indican que fora habitado por polinesios de Tonga no século XV. Hoxe en día ten unha poboación de 2.539 habitantes, que se estableceron para a produción de copra, repartidos en 9 pobos Napari (capital), Aontenaa, Aramari, Betania, Mwanuku, Paelau, Tenenebo, Tereitaki e Tereitannano. Con terra importada de Hawai hoxe tamén se cultivan froitas.

| Nº | Vila | Poboación(Censo 2005) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Napari (Nabari) | 194 |
| 2 | Tereitaki | 438 |
| 3 | Betania | 260 |
| 4 | Paelau (Napia, English Harbour) | 250 |
| 5 | Aontenaa (Aontena) | 177 |
| 6 | Tenenebo | 461 |
| 7 | Tereitannano (Tereitaki) | 249 |
| 8 | Aramari | 358 |
| 9 | Mwanuku (Manuku) | 152 |
|   | **Tabuaeran** | 2539 |
|

* Galería
* A entrada á lagoa polo oeste do atolA entrada á lagoa polo oeste do atol
* Cocos en TabuaeranCocos en Tabuaeran
* Nativos na praiaNativos na praia
* Un banco de area cunha pedra calcaria de coralUn banco de area cunha pedra calcaria de coral
* Tabuaeran no PacificoTabuaeran no Pacifico

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q127335
* WorldCat
* VIAF: 235663914
* GEC: 0064861
* GeoNames: 7521609
* GND: 4508616-3
* TGN: 7014655

 |
O **britpop** foi un xénero de rock alternativo británico e un movemento que foi moi popular sobre todo en Gran Bretaña a mediados dos anos 90. O britpop emerxeu da escena indie aprincipios da década dos 90 e estaba caracterizado por bandas influenciadas polo pop guitar británico dos anos 60 e 70. O movemento desenvolveuse como unha reacción contra varias tendencias musicais e culturais de finais dos 80 e principios dos 90, particularmente o fenómeno grunge dos Estados Unidos.

A pesar de que as bandas de britpop non tiñan un son unificado elas foron agrupadas xuntas polos medios primeiramente como unha *escena musical*, máis que como un xénero propiamente, e posteriormente como un movemento cultural nacional. Blur, Oasis e Pulp son considerados os grupos máis representativos do britpop, e outras bandas asociadas a este movemento son Suede, Elastica, Ocean Colour Scene, Supergrass e The Verve. Esas bandas levaron o rock alternativo británico cara ao *mainstream* e formaron a espiña dorsal dun movemento cultural británico aínda maior denominado "Cool Britannia".

A pesar de que as súas bandas máis populares foron capaces de manter o seu éxito comercial internacionalmente, sobre todo en Norteamérica, o movemento en gran parte se disolveu cara finais da década dos 90.

Estilo, raíces e influencias
----------------------------

As bandas de britpop estiveron fortemente influenciadas pola música inglesa dos anos 60 e 70, especialmente polas bandas de British Invasion coma The Beatles, The Rolling Stones, The Who, The Kinks e The Small Faces; por artistas de glam rock coma David Bowie e T. Rex; e grupos de punk rock como os Sex Pistols, The Jam, os Buzzcocks e Wire. As influencias específicas de cada banda varían: Blur e Oasis beben dos Kinks e dos Beatles respectivamente; mentres que Elastica está máis influenciada polo arty punk rock.

As bandas de rock alternativo da escena *indie* dos 80 e de principios dos 90 foron on antecesores directos do movemento britpop. A influencia de The Smiths foi común na maioría dos artistas britpop. A escena Madchester, encabezada por The Stone Roses, Happy Mondays e Inspiral Carpets (para quen Noel Gallagher de Oasis traballara de *roadie*), foi a raíz máis inmediata do britpop.

En termos de estilo, as bandas de britpop confiaban en temas pegadizos e escribían letras con temáticas afíns á mocidade británica da súa xeración. Estas bandas denunciaban que os grupos de shoegazing e grunge eran irrelevantes e non lle dicían nada ás súas vidas. Damon Albarn de Blur resumiu a súa actitude en 1993 cando despois de que lle preguntasen se Blur era unha "banda anti-grunge" dixo, "se o punk tratábase de desfacerso dos hippies, entón esu estou desfacéndome do grunge". A pesar da declarada inimizade entre os xéneros, algúns elementos eran comúns a ambos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q189045
* EBID: ID
* GND: 4418311-2

 |
**Ramón Robles Pazos**, nado en Santiago de Compostela en 1899 e finado en Madrid en marzo de 1968, foi un militar galego.

Traxectoria
-----------

Ingresou na Academia Infantaría de Toledo en 1916. Participou na campañas de Marrocos, ascendeu a capitán por méritos de guerra e foi profesor na Academia de Infantaría. Ao iniciarse o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estaba de permiso en Madrid coa súa muller e fillos. Foi apresado e grazas á influencia do seu irmán José Robles Pazos que traballaba para o goberno leal, facilitáronlle un permiso especial e foi absolto no xuízo. Mentres, estivo refuxiado na Embaixada de Chile e traballaba como quintacolumnista. Ao finalizar a guerra participou na División Azul como Teniente Coronel. En outubro de 1961 foi nomeado tenente xeneral. Foi Gobernador Militar de Sevilla e do Campo de Xibraltar, estivo ao mando da VII Rexión Militar e en novembro de 1962 foi nomeado capitán xeneral da IX Rexión.

Vida persoal
------------

Casou con Adelaida Segura Guijarro.

Notas
-----

1. ↑  *ABC*, 28-3-1968, p. 77.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* El trágico final de José Robles, el mejor amigo de John Dos Passos
O **Codex Euricianus** ou **Código de Eurico** foi un código de leis promulgadas polo rei visigodo Eurico cara ao 476 ou 483 en Tolosa ou ben en Arles é a colección existente máis antiga de leis escritas dunha poboación bárbara.

Realizouse para que servise de norma aos visigodos e regulase ás súas relacións con Roma. A obra de compilación foi obra de León de Narbona, un xurisconsulto romano e conselleiro do rei quen no seu contido, no que incluíu 350 cláusulas, está constituído non só por material xurídico xermánico senón que se reelaboran con apartados do dereito romano.

O códice Euriciano non só serviu de base para as codificacións posteriores dos reis visigodos, senón que tamén influíu na lei das liñaxes francas, burgundias, alamanas e bávaras, desempeñando un papel importante como mediador entre a lei vulgar romana e o mundo xermánico da Alta Idade Media.

Notas
-----

1. ↑  "Romanization". *britannica.com* (en inglés). Consultado o 2-1-2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q167297
* EBID: ID

 |
| Beru |
| --- |
|  |
| Atol Beru |
| Datos |
| País | Kiribati |
| Illa principal |  |
| Linguas |  |
| Poboación (2005) | 2.169 hab. |
| Superficie | 16´6 km² |
| Superficie lagoa | km² |
| Nº de illas |  |
| Coordenadas | 1°19′S 175°58′L﻿ / ﻿-1.317, -175.967 |
| Maior Altura |  |
| Localización |
| Localización do atol Beru |
|

**Beru** (tamén coñecida como **Eliza**, **Illa Francis**, **Maria**, **Peroat**, **Illa Peru** e **Sunday**) é un atol coralino localizado ao sur das illas Gilbert, pertencentes á República de Kiribati, no Océano Pacífico.

Ten ao redor de 15 km de longo (de noroeste a sueste) e 4.75 km de ancho no seu punto máis ancho (de nordés a suroeste). O centro do arrecife é unha depresión pouco profunda, chamada Nuka. Atópase 96 km ao leste de Tabiteuea e 426 km ao sueste de Tarawa, preto da liña ecuatorial.

Xeografía
---------

A masa de terra ocupa máis dun terzo da estrutura do arrecife, e está maiormente situada cara ao extremo nordés da illa. Na súa máxima dimensión, a illa ten 13,9 km de longo, e varía entre 0,5 e 2,9 km de anchura. As súas aldeas son Rongorongo e Tabukinberu.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q613386
* WorldCat
* VIAF: 44145602394901360691
* GeoNames: 2110250
* GND: 4508632-1

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O **Mitsubishi Ki-67 Hiryu** (飛龍, dragón voador) foi un bombardeiro pesado xaponés da segunda guerra mundial. Foi deseñado en 1941 para substituír o Ki-49 e voou por primeira vez en decembro de 1942. Foi o mellor bombardeiro pesado do Exército Imperial do Xapón, pero só estivo en servizo os últimos 11 meses de guerra, entregándose 698 exemplares. Os aliados alcumárono "Peggy".

Operacións
----------

O Ki-67 foi usado para bombardeos de nivel, e torpedeiro. Foi inicialmente empregado pola Armada Xaponesa e o Servizo Aéreo da Armada contra a 3ª Frota estadounidense durante os seus ataques contra Formosa e as illas Ryukyu. Posteriormente utilizouse en Okinawa, China, Indochina Francesa, Karafuto e contra os aeródromos de B-29 en Saipan, Tinian e Guam, apoiando os ataque da *Giretsu* (unha unidade especial do Exército Imperial Xaponés). Unha versión especial de ataque ao chan foi empregada nas misións da *Giretsu*, equipada con tres canóns de 20 mm dirixidos por control remoto para disparar cara ao chan, tiña tamén outro canón de 20 mm na cola, metralladoras de 13.2 mm no lateral e na zona superior e máis capacidade de combustible. Incluso con máis combustible, estas misións eran dun só sentido debido ás longas distancias que os avións tiñan que percorrer. Na súltimas fases da guerra, versións especiais de ataque usáronse en misións kamikaze.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q696528
* LCCN: sh97007484

 |
**Vicente Otero Cao**, nado na Maciñeira Pequena (O Burgo, Muras) o 9 de febreiro de 1890 e finado en Vilalba o 4 de decembro de 1972, foi un escritor e historiador galego.

Traxectoria
-----------

Emigrou a Cuba sendo mozo e case analfabeto en 1905. Traballou como dependente de comercio na Habana e Matanzas. Formouse na illa e publicou poemas e colaboracións en *Diario Español*, *La Antorcha Gallega*, *Galicia Sueva*, *La Alborada*, *Vivero en Cuba* e *Pro-Galicia*. Foi correspondente en Cuba de *Heraldo de Vivero*, *El Eco Murense* e *El Progreso Murés*. Formou parte da directiva da Sociedade Vivero y su Comarca e dirixiu un tempo *Vivero en Cuba*. Foi secretario de propaganda da Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia Gallega.

En 1916 regresou a Galicia e instalouse en Vilalba onde abriu un comercio. Foi secretario da Unión Comercial Villalbesa e formou parte da ORGA vilalbesa cando se constituíu en 1930. Na Segunda República militou no Partido Republicano Gallego e foi fundador e administrador de *Faro Villalbés*. En 1934 foi elixido secretario do comité local de Izquierda Republicana de Vilalba. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 3 de agosto, pero foi posto en liberdade o 8 de decembro. No franquismo foi correspondente de *La Voz de Galicia* en Vilalba. Finou en Vilalba o 4 de decembro de 1972.

Obras
-----

* *Apuntes históricos de la Comarca de Muras*, 1953.
* *Pazos señoriales, castillos y fortalezas de la jurisdicción*, 1958.
* *Villalba y su Jurisdicción. Paginas historicas*, 1958-1963.
* *Páginas del deporte villabés: desde el año 1925 al 1966*, 1966.

Vida persoal
------------

Casou en Santa María do Burgo (Muras) con Josefa Bouza Vellas en 1917.

Notas
-----

1. ↑  Izquierda Republicana. Galicia
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 5-12-1972, p. 14.
3. ↑  *El Progreso*, 18-9-1917, p. 3.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domingo Cuadriello, Jorge (2002). *Los españoles en las letras cubanas durante el siglo XX. Diccionario Bio-Bibliográfico*. Sevilla: Renacimiento. ISBN 84-8472-069-1. Consultado o 6 de marzo de 2014.

### Ligazóns externas

* Ínsua López, E. X. (26 de xullo de 2014). "A sociedade de instrucción "Vivero y su Comarca"". *A ínsua do Ínsua*.
* Vicente Otero Cao na páxina web *Nomes e Voces*.
* Souto Blanco, M. J.. "Vicente Otero Cao". *A represión franquista e as súas zonas de penumbra. Vítimas confirmadas e posibles en Lugo. (1936-1940)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20532841
* WorldCat
* VIAF: 87131243
* BNE: XX1366383
* GND: 120391962X
* ISNI: 0000000061093336

 |
| Tamana |
| --- |
|  |
| Vista da illa |
|  |
| Datos |
| Capital |  |
| País | Kiribati |
| Localización | Océano Pacífico |
| Arquipélago | Illas Gilbert |
| Linguas |  |
| Poboación (2005) | 875 hab. |
| Superficie | 4´8 km² |
| Densidade |  |
| Coordenadas | 2°30′S 175°59′L﻿ / ﻿-2.500, -175.983 |
| Maior Altura |  |
|  |
| Localización |
| Tamana |
|

**Tamana** é a illa mais pequena do conxunto das Illas Gilbert, pertencentes á República de Kiribati, no océano Pacífico centroccidental. Ten 4´8 km² de superficie (a máis pequena das Illas Gilbert) e unha poboación de 875 habitantes en 2005, Tamana é a única illa das Gilbert que non ten lagoa (con Arorae que ten unha pequena lagoa externa). En censos anteriores, a poboación superou os mil habitantes.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tamana Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q944319
* GEC: 0505040
* GeoNames: 7521610

 |
As **Linguas cananeas** son unha subfamilia das linguas semíticas, que foron faladas polos antigos pobos da rexión de Canaán, incluíndo cananeos, hebreos, fenicios, e eventualmente filisteos. Todas elas extinguíronse como linguas nativas ao principio do primeiro milenio da nosa era, aínda que o hebreo permaneceu no uso literario e relixioso entre os xudeus, e foi revivida como lingua habitual falada a fins do século XIX por Eliezer Ben-Yehuda. Os fenicios (e especialmente a expansión cartaxinesa) difundiron a súa lingua cananea cara ao Mediterráneo occidental durante un tempo, pero alí tamén desapareceu, aínda que parece ter sobrevivido algo máis que na Fenicia mesma.

As linguas cananeas
-------------------

* Linguas fenicias – extintas.
	+ Púnico – extinto.
* Filisteo (?) extinta (p. ex, o dialecto de Ekron).
* Amonita – extinta.
* Moabita – extinta.
* Edomita – extinta.
* Linguas hebreas.
	+ Hebreo bíblico – litúrxica.
		- Hebreo samaritano – litúrxica.
		- Hebreo misnaico – litúrxica.
			* Hebreo tiberiano – litúrxica.
			* Hebreo mizrahi – litúrxica.
				+ Hebreo iemenita – litúrxica.
			* Hebreo sefardita – litúrxica.
			* Hebreo ashkenazi – litúrxica.
			* Hebreo moderno - En uso en Israel.

Fontes das linguas cananeas
---------------------------

As principais fontes para o estudo das linguas cananeas son a Biblia hebrea (Tanakh), e inscricións tales como:

* en moabita: a estela de Mesha, a estela de El-Kerak
* en hebreo bíblico: o calendario de Gezer
* en linguas fenicias: a inscrición de Ahiram, o sarcófago de Eshmunazar, a inscrición de Kilamuwa, a inscrición de Biblos
* en púnico tardío: en Poenulus - de Plauto - ao comezo do quinto acto.

As inscricións cananeas extrabíblicas están recolleitas xunto coas arameas nas edicións do libro "Kanaanäische und Aramäische Inschriften", do cal poden ser referidas como **KAI *n*** (para un número *n*); por exemplo, a Estela de Mesha é "**KAI 181**".

Trazos das linguas cananeas
---------------------------

As linguas cananeas, xunto coas arameas e o ugarítico, forman o subgrupo das linguas semíticas noroccidentais. Algúns trazos distintivos do cananeo en relación co arameo son:

* O prefixo 'h-' usado como artigo definido (mentres que o arameo ten un -a final). Isto parece ser unha innovación do cananeo.
* O pronome de primeira persoa é 'ʼnk' (אנכ - anok(i)) (fronte ao arameo - ʼnʼ/ʼny) - que é similar ao acadio e ao antigo exipcio.

Ligazóns externas
-----------------

* Algunhas inscricións semíticas occidentais

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q747547
* AAT: 300388061
* BNCF: 33375
* BNF: 12304210s
* EBID: ID
* Glottolog: cana1267
* GND: 4226414-5
* LCCN: sh85019277
* LINGUIST: cana

 |