A **dor nas extremidades fantasma** ou **pantasma, síndrome do membro pantasma**, ou **dor pantasma** é unha síndromes de dor clínica e un dos exemplos máis relevantes de dor crónica.

O amputado menciona a percepción dun membro fantasma, até dun órgano,    case inmediatamente despois da amputación do membro. Normalmente descríbese como unha forma precisa do membro real desaparecido.

Características da síndrome
---------------------------

Ambroise Paré describiuna:

"*Na verdade, é unha cousa marabillosamente estraña e prodixiosa, que sería difícil de crer (salvo para aqueles que a viran cos seus propios ollos e o escoitaran cos seus propios ouvidos) que os pacientes se queixan amargamente, varios meses despois da amputación, de aínda estaren a sentir unha dor excesivamente forte no membro xa amputado".*

Esta "pantasma" debe ser producida pola ausencia de impulsos nerviosos do membro. Cando se corta un nervio, produce unha descarga lesiónal violenta en todo tipo de fibras. Esta excitación diminúe rapidamente e o nervio cortado queda en silencio, até que comezan a crecer novas terminacións nerviosas. Isto implica que o sistema nervioso central dá conta da falta de influxo normal.

Algúns amputados teñen tan pouca dor, ou a senten tan esporádicamente, que negan ter un membro pantasma doloroso. Outros sofren dores periódicas, que van desde algúns ataques diarios, ata só un á semana ou quince días. Outros aínda teñen dor continua que varía en calidade e intensidade. Descríbese como fogosa ou abafadora. Pode comezar inmediatamente despois da amputación ou semanas, meses e mesmo anos despois. Séntese en puntos precisos do membro fantasma.

Se a dor persiste durante moito tempo, outras rexións do corpo poden volverse sensibles e o simple toque destas "zonas de gatillo "pode causar dor intensa no membro fantasma. Ademais, a dor adoita ser causada por impulsos viscerais derivados da micción e da defecación. Mesmo os trastornos emocionais poden aumentar notabelmente a dor. Peor aínda é que os métodos cirúrxicos convencionais moitas veces non proporcionan un alivio permanente e estes pacientes poden recorrer a unha serie de operacións sen diminuír a intensidade da dor. Con todo, o descubrimento da "teoría do portón" para o control da dor aferente ou central desenvolve unha nova tecnoloxía neurocirúrxica, a microcirurxía, capaz de ferir só as fibras finas, sen comprometer a inhibición das fibras grosas.

### Características da dor

* A dor pode persistir moito tempo despois de que os tecidos do corpo feridos curasen e cicatrizasen, xa que a dor está relacionada coa rexeneración defectuosa dos nervios do coto, que pode formar neuromas. Ás veces, a dor pode parecerse á que estaba presente antes da amputación.
* As "zonas de activación" poden estenderse a rexións do mesmo ou dos lados opostos do corpo. A dor nunha zona afastada do coto pode causar dor no membro fantasma.
* A diminución temporal da entrada somática pode levar a un alivio prolongado da dor. O tratamento máis obvio é reducir os fluxos de entrada, mediante a infiltración dun anestésico local, en puntos sensibles ou nos nervios do coto.
* O aumento da entrada sensorial pode levar a un alivio prolongado da dor. A inxección de pequenas doses dunha solución salina hipertónica no tecido invertebral dos amputados produce unha dor aguda e localizada que se irradia ao membro fantasma, dura uns 10 minutos e pode proporcionar alivio durante horas, semanas, ás veces indefinidamente. Porén, esta teoría é só un control temporal e precario, que se foi substituíndo aos poucos pola microcirurxía.

### Terapia de espellos

Ramachandran (dereita) coa súa caixa de espellos orixinal
A terapia Mirror box (caixa de espellos) permite ilusións de movemento e tacto nun membro fantasma inducendo o acoplamento da vía somatosensorial e motora entre o membro fantasma e o membro real. Moitos pacientes experimentan dor como resultado dun membro fantasma apertado, non estando os membros fantasma están baixo control voluntario. Esta teoría propón que o membro fantasma se sente paralizado porque non hai ningunha retroalimentación do fantasma de volta ao cerebro para informarlle do contrario. Vilayanur S. Ramachandran cre que se o cerebro recibise *feedback* visual de que o membro se moveu, entón o membro fantasma quedaría sen paralizar.

Aínda que se demostrou que o uso da terapia de espello é eficaz nalgúns casos, aínda non existe unha teoría amplamente aceptada de como funciona. Segundo o documento de 2017 que revisou unha ampla gama de estudos sobre a terapia con espello, *"A evidencia da investigación suxire que un curso de tratamento (catro semanas) de terapia con espello pode reducir a dor crónica. As contraindicacións e os efectos secundarios son poucos. O mecanismo de acción da terapia con espello segue sendo incerto, coa reintegración dos sistemas motores e sensoriais, a imaxe corporal restaurada e o control sobre a evitación do medo susceptible de influír no resultado. A evidencia da eficacia clínica da terapia con espello é alentadora, pero aínda non definitiva. Non obstante, a terapia con espello é barata, segura e fácil de autoadministrar para o paciente".*

Pouca investigación foi publicada antes de 2009, e gran parte da investigación desde entón foi de baixa calidade. De 115 publicacións entre 2012 e 2017 sobre o uso da terapia de espello para tratar a dor das extremidades fantasmas, unha revisión de 2018, atopou só 15 estudos cuxos resultados científicos deberían ser considerados. A partir destes 15 estudos, os revisores concluíron que *"a MT parece ser eficaz para aliviar a PLP, reducindo a intensidade e a duración dos episodios diarios de dor. É un tratamento válido, sinxelo e económico para o síndrome do membro pantasma".*

Notas
-----

1. ↑  "bUSCatermos; síndrome do membro pantasma". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2022-07-25.
2. ↑  "bUSCatermos; dor pantasma". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2022-07-25.
3. ↑  Mitchell, S. W. (1871). "Phantom limbs". *Lippincott's Magazine of Popular Literature and Science* **8**: 563–569.
4. ↑  Melzack, R. (1992). "Phantom limbs" (PDF). *Scientific American*: 120–126.
5. ↑  "The perception of phantom limbs" (PDF). *Brain* **121**: 1603–1630. 1998. PMID 9762952. doi:10.1093/brain/121.9.1603.
6. ↑  "bUSCatermos; neuroma de amputación". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2022-07-25.
7. ↑  Ramachandran, V. S.; Rogers-Ramachandran, D. (1996-04-22). "Synaesthesia in phantom limbs induced with mirrors". *Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences* **263** (1369): 377–386. doi:10.1098/rspb.1996.0058.
8. ↑  Ramachandran, V. S.; Rogers-Ramachandran, D. (1996-04-22). "Synaesthesia in phantom limbs induced with mirrors". *Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences* **263** (1369): 377–386. doi:10.1098/rspb.1996.0058.
9. ↑  Wittkopf, Priscilla G.; Johnson, Mark I. (2017-11). "Mirror therapy: A potential intervention for pain management". *Revista Da Associacao Medica Brasileira (1992)* **63** (11): 1000–1005. ISSN 1806-9282. PMID 29451665. doi:10.1590/1806-9282.63.11.1000.
10. ↑  Barbin, J.; Seetha, V.; Casillas, J. M.; Paysant, J.; Pérennou, D. (2016-09-01). "The effects of mirror therapy on pain and motor control of phantom limb in amputees: A systematic review". *Annals of Physical and Rehabilitation Medicine* (en inglés) **59** (4): 270–275. ISSN 1877-0657. doi:10.1016/j.rehab.2016.04.001.
11. ↑  Campo-Prieto, P.; Rodríguez-Fuentes, G. (2018-11-14). "Efectividad de la terapia de espejo en el dolor del miembro fantasma. Una revisión actual de la literatura". *Neurología* (en castelán). ISSN 0213-4853. doi:10.1016/j.nrl.2018.08.003.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Membro pantasma Modificar a ligazón no Wikidata*** |

* Amputación
* Dor
* Extremidades
* Neuroloxía
* Neurociencia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1191062
* EBID: ID
* GND: 4174127-4
* JSTOR: phantom-limb
* MAG: 2778100702

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* DiseasesDB: 29431
* ICD-9: 353.6
* ICD-10: G54.6
* MeSH: D010591
* MeSH: C10.597.606.762.700
* UMLS: C0031315

 |