recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Abecedario |
| Aa | Bb | Cc | Dd | Ee |
| Ff | Gg | Hh | Ii | Ll |
| Mm | Nn | Ññ | Oo | Pp |
| Qq | Rr | Ss | Tt | Uu |
| Vv | Xx | Zz |
|  **Non galego:** Çç - Jj - Kk - Ww - Yy  |

O **A** é a primeira letra do alfabeto galego, e representa a vogal máis aberta da lingua galega.

Pode ter a función de artigo determinado feminino singular (*a bolboreta*), ou de preposición con distintos valores (*axudar a alguén*, *ir a Santiago*).

Tamén pode ser un prefixo de orixe latina con valor de aproximación ou dirección (*achegar*, *asentar*), ou un prefixo de orixe grega con valor de negación (*apolítico*, *anormalidade*).

Historia
--------

A letra **A** ten a súa orixe nun pictograma dunha cabeza de boi da escrita xeroglífica exipcia ou do alfabeto ugarítico. Cara ao ano 1600 a.C. os fenicios déronlle unha forma liñal que serviu de base para todas as formas posteriores da letra.

Usos
----

### Astronomía

**A** indica, segundo a clasificación de Harvard, unha clase espectral de estrela de gran luminosidade, cor azul e temperatura entre 8.000 e 12 000 °C. O seu compoñente principal é o hidróxeno. Estrelas deste tipo son Sirio, Altair e Vega.

**A** indica que un asteroide foi descuberto entre o 1 e o 15 de xaneiro.

### Bioquímica

Na codificación dos aminoácidos ordinarios, **A** é a abreviatura de alanina.  

Na codificación dos ácidos nucleicos, **A** é a abreviatura da adenina.  

**A** indica o grupo sanguíneo no que os glóbulos vermellos só portan aglutinas A.

### Electrónica

**A** é o símbolo do amperio, unidade de medida da corrente eléctrica.  

**A** é o tamaño estándar da batería.

### Filosofía

**A** é o símbolo da proposición universal afirmativa.  

Coa fórmula "A = A" indícase o principio de identidade.  

Coa fórmula "A = non A" indícase o principio de contradición.

### Física

**A** representa o número de masa do átomo.  

Coeficiente A de Einstein da emisión espontánea de radiación.  

**a** é o símbolo da área, unidade de superficie, e tamén símbolo da aceleración.

### Informática

En Unicode o **A** é U+0041 e o **a** é U+0061.  

En ASCII o **A** é 65 e o **a** é 97.  

En código binario **A** é 01000001 e **a** é 01100001.

### Mecánica

**a** é o símbolo da aceleración (vectorial).

### Química

O ácido **A** é un derivado sulfúrico da naftalina.

Tamén é a abreviatura en bioquímica da adenosina, unha base dos ácidos nucleicos (ADN ou ARN).

### Xeografía

**A** é símbolo de Austria.

Véxase tamén
------------

Entradas da enciclopedia que comezan por A

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***A*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***A*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9659
* EBID: ID
* GEC: 0073501
* LCCN: sh2015000917
* Orthodox Encyclopedia: 71893

 |
Vista panorámica dende os outeiros de Nelspruit.
**Mbombela** (oficialmente **Nelspruit** ata 2009) é unha cidade de 221.474 habitantes (2000) situada no nordeste de Suráfrica. É a capital da Provincia de Mpumalanga (antigamente Transvaal oriental). Situada sobre o Río Crocodilo (chamada *Krokodil* en afrikaans), Nelspruit atópase a uns 100 quilómetros (60 millas) ao oeste do límite Mozambique e a 330 quilómetros (205 millas) ao leste de Johannesburgo. A cidade máis próxima é KaNyamazane, uns poucos quilómetros ao leste de Nelspruit.

Datos
-----

Nelspruit foi fundada en 1905 por tres irmáns da familia Nel que pastaban ao seu gañado ao redor do sitio de Nelspruit durante os meses de inverno. É o centro manufactureiro e agrícola do nordés de Suráfrica. As industrias principais inclúen o enlatado de cítricos, produción de papel, fabricación de mobiliario e madeireira. Os seus fértiles chans e clima subtropical proporcionan condicións perfectas para o crecemento de froitas cítricas e tropicais, principalmente manga, plátano, palta ou aguacate e tamén moitas variedades de noces. Hai moitas granxas de laranxa na área ao redor de Nelspruit.

A cidade ten un aeroporto, o Aeroporto Internacional Kruger Mpumalanga, que é usado principalmente para voos de e a Johannesburgo, pero que tamén ten voos frecuentes a Cidade do Cabo e outras cidades. É tamén de sede do Instituto de Investigación do Goberno para Froitas Cítricas e Subtropicais, e os Xardíns Botánicos Lowveld. Nelspruit é unha escala importante para os turistas que se dirixen ao Parque Nacional Kruger e a Mozambique. O turismo de Mozambique tamén estimula considerablemente a economía da cidade. Durante a Guerra dos Bóers, Nelspruit serviu brevemente como sede de goberno da República de Suráfrica, un estado Afrikaner independente. Nelspruit planeou un novo estadio de fútbol para a Copa Mundial de Fútbol de 2010. O seu nome é o Estadio Mbombela e terá unha capacidade de 40.000. En Nelspruit atópase o casino Emnotweni situado no camiño a Whiteriver.

Nota
----

1. ↑  Government Gazette, 16 de outubro 2009

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web de Nelspruit
* Nelspruit en Google Maps

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170313
* WorldCat
* VIAF: 143496362
* EBID: ID
* GeoNames: 971534
* GND: 4260808-9
* MusicBrainz: ID
* WOEID: 1585727

 |
O **evento de Vitim** foi unha explosión aérea de moi alta potencia ocorrida en Siberia o 25 de setembro de 2002 e que chegou a ser detectado polos satélites de alerta temperá. Na mesma zona, cen anos antes, producírase o chamado evento de Tunguska.

Foi unha explosión de medio quilotón onde se acharon importantes cantidades de actividade radioactiva residual en forma de tricio e isótopos radioactivos de cobalto e cesio. Un avión de transporte Antonov An-2 que voaba na área estampouse por causas descoñecidas[]. Tamén se observaron auroras boreais e enfermidades asociadas á radiación.

Tanta similitude cunha explosión nuclear resultaba estraña para as autoridades rusas, que estudaron o fenómeno a fondo nas expedicións VITIM-2003 e VITIM-2005. Polo momento pénsase que se tratou do núcleo dun cometa pequeno composto de metais pesados que entraron en fisión ó penetrar na atmosfera terrestre. Ó igual que no evento do Mediterráneo Oriental, este obxecto tampouco foi detectado durante a súa aproximación á Terra.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Rusia*** |

### Outros artigos

* Asteroide
Imaxe de Aethelberht II nun prato de bronce na Catedral de Hereford.
**Aethelberht II**, tamén chamado Etelberto ou **Adalberto** (do inglés antigo: **Æthelberht**) foi rei de Anglia Oriental a finais do século VIII. É venerado como santo na igrexa católica e na anglicana, a súa festa celébrase o 20 de maio.

Traxectoria
-----------

Descoñécese a data de nacemento. Fillo de Aethelred, rei de Anglia Oriental, e a súa esposa Leofrana. Foi un mozo piadoso e cheo de humildade, inclinado á vida relixiosa, con todo, estaba destinado a suceder ao seu pai. Accedeu ao trono cara a 779. Igualmente preferiuse manterse célibe pero tivo que tomar a man de Ælfryth, filla de Offa, rei de Mercia, a fin de unir as liñaxes. No entanto, cara a 794, Aethelberht foi asasinado por un home chamado Grimbert, co que Offa se apoderou do reino de Anglia Oriental.

Ao aparecer representado coa súa cabeza entre as súas mans, forma parte das filas de santos cefalóforos. Os seus restos foron enterrados en Hereford, de feito, a catedral anglicana en Hereford atópase dedicada a el.

Notas
-----

1. ↑  "Catholic Encyclopedia" (en inglés). 1913. Consultado o 19 de maio de 2010.
2. ↑  "Saint Ethelbert" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 14 de outubro de 2008. Consultado o 19 de maio de 2010.
3. 1 2  "Some Early English (and Other) Saints, Kings and Queens" (en inglés). Paradoxplace. Arquivado dende o orixinal o 22 de maio de 2010. Consultado o 19 de maio de 2010.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* "The Story of St Ethelbert" (en inglés). Consultado o 19 de maio de 2010.

| * v
* c
* e
Reis de Anglia Oriental |
| --- |
| Orixes | 
* Wehha
* Wuffa
* Tyttla

 |
| século VII | 
* Raedwald
* Eni ?
* Earpwald
* Ricberht ?
* Sigeberht
* Ecgric
* Anna
* Æthelhere
* Æthelwald
* Ealdwulf

 |
| século VIII | 
* Ælfwald
* Beonna
* Æthelberht I
* Hun ?
* Æthelred I
* Æthelberht II
* Offa de Mercia
* Eadwald

 |
| século IX | 
* Cenwulf de Mercia
* Ceolwulf de Mercia
* Beornwulf de Mercia
* Æthelstan
* Æthelweard
* Eadmund o Mártir

 |
| Dominio danés | 
* Oswald
* Æthelred II
* Guthrum I
* Eohric
* Aethelwold de Wessex
* *Guthrum II*

 |
Localización de Luhansk
**Luhansk** (en ucraíno Луга́нськ /lu'ɦɑnʲsʲk/, en ruso Луга́нск /lu'gɑnsk/), (antiga Voroshilovgrado), é unha cidade do leste de Ucraína, na confluencia dos ríos Luhan e Oljóvaia.

É un centro industrial situado na conca mineira do Dónets. Aquí fabrícanse produtos como equipamento para minería e ferrocarrís, alimentos procesados e ferramentas. A cidade conta cunha escola de medicamento e un instituto de agricultura. Fundada en 1795 como núcleo siderúrxico, Luhansk creceu cando a minería de carbón a grande escala comezou na rexión, ao redor de 1890. Durante 43 anos (1935-1958, 1970-1990) a cidade chamouse Voroshilovgrado en honra ao dirixente soviético Clemente Voroshilov. A súa poboación segundo estimacións para 2004 é de 445.900 habitantes.

Notas
-----

1. ↑  "O Seminario de Onomástica aproba a adaptación dos nomes da capital e doutras cidades ucraínas". *Real Academia Galega*. 8 de marzo de 2022.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Luhansk Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q134279
* WorldCat
* VIAF: 130221774
* BRE: 2149684
* EBID: ID
* FAST: 1314111
* GEC: 0038705
* GeoNames: 702658
* GND: 4468817-9
* LCCN: n83052584
* NKC: ge264608
* OSM: 2171253
* SUDOC: 140832106

 |
Coordenadas: 27°05′45″S 52°37′04″O﻿ / ﻿-27.09583, -52.61778

**Chapecó** é un municipio brasileiro do estado de Santa Catarina. Está situado na rexión Oeste do estado, na fronteira co estado de Rio Grande do Sul separado polo río Uruguai. Ten unha poboación de 209.553 habitantes (2016).

Fundouse en 1917 e o seu nome provén do tupí *Xapeco* que significa "lugar desde onde se ve o camiño da plantación". Ao principio o poboado era un distrito agrícola, pero co pasar dos anos afirmouse como un polo económico nacional baseado na cría de porcos e a avicultura. As principais etnias presentes en Chapecó son a alemá, italiana e polaca.

O turismo está basicamente dirixido ás feiras agrícolas e agroindustriais. A principal realízase cada dous anos, a EFAPI (Exposición-Feira Agropecuaria e Industrial), no parque de exposicións Tancredo Neves, que conta cunha estrutura de catro pavillóns de exposición xeral, comercial e outras áreas para a exposición gandeira e agrícola, como un lago, unha instalación para diversións e rodeo, ademais dun escenario para a presentación de espectáculos, onde poden entrar ata 80 mil persoas.

A economía de Chapecó está enfocada na agroindustria e prestación de servizos, tendo grandes empresas como Aurora e Sadia. Dentro do mundo deportivo, destaca o Chapecoense, o cal milita no Campionato Brasileiro Série A.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q817387
* WorldCat
* VIAF: 124198135
* GeoNames: 6323103
* GND: 10347539-4
* LCCN: n00900272
* OSM: 296501

 |
O **condado de Alameda** (en inglés **Alameda County**) é un dos 58 condados de California. Foi fundado en 1853 e conta cunha poboación de 1,474.368 habitantes (2008). A súa capital é a cidade de Oakland.

O condado de Alameda é un dos 9 condados que integran a populosa área da Baía de San Francisco.

Historia
--------

O condado fundouse o 25 de marzo de 1853 a partir dunha gran porción do condado de Contra Costa e dunha máis pequena do condado de Santa Clara.

O nome procede dun regato chamado rego da Alameda (en español Arroyo de la Alameda, en inglés Alameda Creek), que cruza o condado. Os salgueiros e platanáceas ao longo das ribeiras do rego lembráronlle aos primeiros exploradores españois o aspecto das alamedas, e de aí o nome.

A capital do condado no momento da fundación estaba localizada en Alvarado, hoxe un lugar abandonado. Moveuse a San Leandro en 1856, onde o pazo de xustiza quedou destruído por un devastador tremor de terra en 1868. A capital volveu mudar para a vila de Brooklyn dende 1872 ata 1875. Brooklyn é na actualidade parte de Oakland, que vén sendo a sede do condado dende 1873.

Gran parte do que agora se considera unha rexión intensamente urbana, con grandes cidades, desenvolveuse a partir de arrabaldes de San Francisco a finais do século XIX e principios do século XX. A progresión histórica dende as terras de nativos americanos aos españois, e de aí aos ranchos mexicanos, ás granxas e hortas, e de aí ás cidades e urbanizacións, foi compartida co veciño condado de Contra Costa.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina do Condado de Alameda *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Bandeira de California Condados de California |
| --- |
| 
* Alameda
* Alpine
* Amador
* Os Ánxeles
* Butte
* Calaveras
* Colusa
* Contra Costa
* Del Norte
* El Dorado
* Fresno
* Glenn
* Humboldt
* Imperial
* Inyo
* Kern
* Kings
* Lake
* Lassen
* Madera
* Marin
* Mariposa
* Mendocino
* Merced
* Modoc
* Mono
* Monterey
* Napa
* Nevada
* Orange
* Placer
* Plumas
* Riverside
* Sacramento
* San Benito
* San Bernardino
* San Diego
* San Francisco
* San Joaquin
* San Luis Obispo
* San Mateo
* Santa Bárbara
* Santa Clara
* Santa Cruz
* Shasta
* Sierra
* Siskiyou
* Solano
* Sonoma
* Stanislaus
* Sutter
* Tehama
* Trinity
* Tulare
* Tuolumne
* Ventura
* Yolo
* Yuba

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q107146
* WorldCat
* VIAF: 234680498
* GeoNames: 5322745
* GND: 4243505-5
* GNIS: 1675839
* Google Maps: 7549940701615848819
* ISNI: 0000 0004 0582 675X
* LCCN: n79068414
* MusicBrainz: ID
* OSM: 396499
* TGN: 1002138

 |
Debuxo dun festón simple.
Un **festón** (do francés *feston*, italiano *festone*, do latín tardío *festo*, orixinalmente unha grilanda festiva, latín *festum*, festa) é unha coroa ou grilanda que pendura de dous puntos, e en deseño e arquitectura adoita ser un adorno tallado que representa unha disposición de flores, follaxe ou froita unida e suspendida por cintas.

Orixes e deseño
---------------

A súa orixe débese probablemente á representación en pedra das guirlandas de flores naturais, etc. que se colgaban sobre a porta da entrada os días de festa ou que se colgaban arredor dun altar.

O deseño foi empregado en gran medida tanto polos antigos gregos como polos romanos e formou a principal decoración de altares, frisos e paneis. Nos extremoso festón ven atado ás veces con lazos retorcidos; cando ademais o extremo do follaxe queda suspendido, denomínase *margent*.

O motivo utilizouse máis tarde na arquitectura neoclásica e nas artes decorativas, especialmente na cerámica e na obra dos prateiros. As variacións sobre o deseño exacto son abundantes; por exemplo, as cintas poden estar suspendidas dun nó decorado, ou suxeitadas nas bocas duns leóns, ou suspendidas sobre os cornos dos bucráneos.

Galería
-------

* Templo de Vesta, Tívoli (século I a.C.)Templo de Vesta, Tívoli (século I a.C.)
* Museo do Éfeso, TurquíaMuseo do Éfeso, Turquía
* Sartego romano (125-130)Sartego romano (125-130)
* Pintura de Jan van Kessel (1656)Pintura de Jan van Kessel (1656)
* Pintura de Jan Brueghel (1615)Pintura de Jan Brueghel (1615)

Notas
-----

1. 1 2 3  Chisholm, Hugh, (1911). "Festoon". *Encyclopædia Britannica* (Cambridge University Press) **10** (11): 294.
2. 1 2  Sturgis, Russell (1901). *A Dictionary of Architecture and Building*. Macmillan.
**Cholpon-Ata** (en lingua kirguiz: Чолпон-ата, pronunciado [tʃolponɑtɑ́], literalmente *Pai de Venus*, o nome dun espirito protector mitolóxico) é unha cidade na costa do lago Issyk-Kul, no Kirguizistán cunha poboación que rolda os 12 000 habitantes. É o centro administrativo do Distrito de Issyk Kul da Rexión Issyk Kul; este distrito ocupa a meirande parte da costa do lago. No oeste da cidade atópase Tamchy e no leste Bosteri.

Turismo
-------

A cidade ten numerosos grandes e pequenos spas, hoteis e pensións para acomodar os moitos visitantes que van ao lago no verán. Durante a era soviética foi unha cidade moi frecuentada por turistas de todas as partes da URSS. Na actualidade, a maioría dos turistas proceden principalmente do Kirguizistán, Casaquistán e Uzbekistán. Hai un bo museo local e un lugar a ceo aberto que ten 2000 petroglíficos datados dende o 800 AEC até o 1200 EC.

Foi sede dos Xogos Mundiais Nómades nas dúas primeiras edicións, nos XMN 2014 e nos XMN 2016.

Notas
-----

1. ↑  Hermann, Luc (2010). *Les pétroglyphes de Tcholpon-Ata*. París.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cholpon-Ata Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1017314
* WorldCat
* VIAF: 125681113
* GeoNames: 1528512
* LCCN: n2002035240
* TGN: 1051408

 |
Coordenadas: 46°26′31.2″N 6°53′38.4″L﻿ / ﻿46.442000, -6.894000

**Clarens** é unha pequena vila do concello de Montreux, no cantón de Vaud (Suíza).

Clarens fíxose famosa en Europa polo grande éxito do libro *La Nouvelle Héloïse* de Jean-Jacques Rousseau.

En Clarens, o compositor ruso Igor Stravinskii escribiu os seus ballets *Le Sacre du printemps* e Pulcinella*, e en marzo de 1878, Tchaikovski o seu* Concerto para violín*.*

Paul Kruger, heroe da independencia de Suráfrica do Reino Unido, morreu nesta localidade. Por este motivo, unha vila de Suráfrica recibiu o seu mesmo nome.

O anarquista e xeógrafo Élisée Reclus residiu en Clarens.

O escritor Vladimir Nabokov está enterrado na vila.

O escritor, diplomático e parlamentario escocés do século XIX David Urquhart de Braelangwell, que introduciu o baño turco no Reino Unido, está enterrado en Clarens.

Clarens conta cunha estación ferroviaria na que fan parada trens de proximidades da rede 'RER Vaud'.

Galería de imaxes
-----------------

* Castelo de Châtelard próximo a Clarens.Castelo de Châtelard próximo a Clarens.
* Clarens dende Dent de Jaman.Clarens dende Dent de Jaman.
* Clarens en torno a 1882.Clarens en torno a 1882.

Notas
-----

1. ↑  Robinson, Gertrude (1920) David Urquhart: Some Chapters in the Life of a Victorian Knight-Errant of Justice and Liberty.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Clarens, Suíza Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Castelo de Crêtes
* Île de Salagnon

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178508
* WorldCat
* VIAF: 129099083
* GeoNames: 6692189
* GND: 4634802-5
* HDS: 011355
* LCCN: n87816590
* MusicBrainz: ID

 |
**Chanthaburi** (en tailandés: จันทบุรี) é unha poboación (*thesaban mueang*) do leste de Tailandia, na ribeira do río Chanthaburi. É a capital da Provincia Chanthaburi, como tamén do distrito de Chanthaburi.

A localidade cobre os *tambon* Talat e Wat Mai, pertencentes ao propio distrito de Chanthaburi. No 2005, tiña unha poboación de 27.602 habitantes.

A Catedral da Inmaculada Concepción, o templo principal da Diocese de Chanthaburi, sendo a igrexa máis grande de Tailandia.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Chanthaburi*** |

Coordenadas: 12°36′31″N 102°06′14″L﻿ / ﻿12.60861, -102.10389

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1015899
* EBID: ID
* GeoNames: 1611269
* GND: 4681445-0
* WOEID: 1225950

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Parakou** é a maior cidade no norte de Benín, cunha poboación de preto de 255.478 persoas (2013), e capital do Departamento Borgou. Encóntrase na principal estrada norte-sur e no final dunha vía ferroviaria a Cotonou. Isto tornouna nunha importante cidade mercado, mentres que as industrias principais inclúen a manufactura de aceite de cacahuete e unha cervexaría.

Demografía
----------

Rotonda en Parakou
O nome de Parakou provén da palabra dendi que significa "a cidade de todos", debido á diversidade étnica do asentamento. Debido a que e unha cidade comercial que atrae a moita xente, Parakou ten unha grande mestura de etnias africanas, incluíndo os fula, dendi, somba, fon, mina, bariba, djerma, yoruba, hausa, tuareg, entre outros.

En 1979 a cidade contaba cunhas 60.915 persoas e segundo o censo oficial de 1992, Parakou xa contaba con 103.577 habitantes. Nos últimos 15-20 anos a poboación de Parakou duplicouse, pasando de 149.819 persoas en 2002 a 255.478 en 2013, o censo máis recente.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Matthews, Ronald (1966). *African Powder Keg: Revolt and Dissent in Six Emergent Nations*. Londres: The Bodley Head. OCLC 246401461. .

Notas
-----

1. 1 2  INSAE, *Effectifs de la population des villages et quartiers de ville du Bénin*, (RGPH-4, 2013), febreiro 2016,
2. 1 2  "Parakou". Benintourism.com.
3. ↑  "Parakou Population 2021". Consultado o 22 xullo, 2021. [*Ligazón morta*]
Coordenadas: 40°41′0″N 14°46′0″L﻿ / ﻿40.68333, -14.76667

**Salerno** é unha cidade e comuna italiana da rexión de Campania (no suroeste de Italia) e é a capital da provincia homónima. Localízase no Golfo de Salerno do Mar Tirreno.

Historia
--------

Foi unha antiga cidade na costa norte do golfo de Paestum, no actual golfo de Salerno. A súa orixe é descoñecida e non se sabe nada do seu período anterior ó romano.

A colonia romana estabeleceuse no -197. Tito Livio menciónaa como *Castrum Salerni*, o que indica que xa existía unha fortaleza. Algúns picenos (supostamente os das cidades de Picenum que estiveran a prol de Aníbal) estabelecéronse alí. A cidade non acadou demasiada importancia e o territorio foi coñecido como *Ager Picentinus* e o pobo asentado alí como *"picentes".*

Salerno.
Na Guerra Social foi ocupada polo xeneral samnita C. Papius, pero é a única vez que o seu nome volve a aparecer na historia. Tiña un bo clima e Horacio di que lla recomendaron pola súa saúde. Foi municipio baixo o Imperio pero conservou o título de colonia de acordo coas inscricións.

Despois da caída do imperio, pasou sucesivamente a mans de Odoacro, os ostrogodos e os bizantinos, e conquistada polos longobardos formou parte do Ducado de Benevento (646). Nesta época foi sede dun bispado.

A guerra civil no ducado de Benevento levou á división do país e ó estabelecemento do Principado de Salern oficializado en 849. Existiu até a conquista normanda en 1077.

No século X tivo unha famosa escola de medicina (*Schola Salernitana*). A cidade formou parte despois de 1077 do ducado normando de Pulla-Calabria. Posteriormente foi doada ós Colonna, Orsini e Sanseverino, e seguiu o mesmo destino de Nápoles e Dúas Sicilias pasando a Italia en 1861.

Os aliados desembarcaron na cidade en setembro de 1943 e en febreiro de 1944 instaurouse na cidade o goberno do mariscal Pietro Badoglio.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *salernitano*.
2. ↑  Packard, David W. (1968). *A Concordance to Livy* (en inglés). vol.1. Harvard University Press. pp. 134, 837.
3. ↑  Rosser, John H. (2001). *Historical Dictionary of Byzantium* (en inglés). Scarecrow Press. p. 54. ISBN 9780810866218.
4. ↑  Emerick, Judson. *The Tempietto del Clitunno near Spoleto* (en anglès). Penn State Press. p. 404. ISBN 0271044500.
5. ↑  Partner, Peter (1972). *The Lands of St. Peter: The Papal State in the Middle Ages and the Early Renaissance* (en inglés). University of California Press. p. 130. ISBN 0520021819.
6. ↑  Finkelstein, Monte S. (1998). *Separatism, the Allies and the Mafia: The Struggle for Sicilian Independence, 1943-1948* (en inglés). Lehigh University Press. p. 32. ISBN 9780934223515.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial de Salerno *(en italiano)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1083
* WorldCat
* VIAF: 305114843
* BRE: 3528939
* DARE: 1523
* EBID: ID
* GEC: 0058104
* GeoNames: 6542117
* GND: 4051362-2
* LCCN: n79023297
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge417094
* OSM: 40671
* Pleiades: 433075
* Treccani: salerno

 |
Vista aérea de Keflavík
**Keflavík** é unha das cidades máis poboadas de Islandia, cuns 13.000 habitantes, e está situada a aproximadamente 40 quilómetros ao sur de Reiquiavik.

Fundada no século XVI, Keflavík desenvolveuse grazas á súa industria pesqueira e do peixe. Nos anos corenta do século XX os Estados Unidos construíron o Aeroporto Internacional de Keflavík, o que axudou á zona a medrar aínda máis. O aeroporto adoitou ter unha importante base militar da OTAN e foi un importante posto de recarga dos antigos voos transoceánicos que necesitaban repostaxe.

Durante a segunda guerra mundial e a guerra fría, a estación aeronáutica de Keflavik xogou un papel moi importante como controlador do trafico mariño e submarino dende os mares de Noruega e de Groenlandia ata o océano Atlántico. Durante a guerra fría engadíronse tropas aéreas dos Estados Unidos para proporcionar control por radar, captación de inimigos, reposición de combustíbel no aire e rescates aéreos e mariños.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Keflavík Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Islandia*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170693
* WorldCat
* VIAF: 157167097
* BRE: 2058708
* GeoNames: 3415496
* GND: 4393308-7
* LCCN: n85081662
* MusicBrainz: ID
* WOEID: 980275

 |
**San Miguel de Tucumán** é a capital da Provincia de Tucumán, situada no noroeste da República Arxentina a 1.311 km da Cidade de Bos Aires. Coñecida como "El Jardín de la República", é a quinta maior cidade da Arxentina , tras Buenos Aires, Córdoba, Rosario e Mendoza. Ademais é a máis importante do Norte arxentino. O crecemento da cidade superou os límites orixinais, levándoa a ocupar territorios dos departamentos circundantes en todas direccións, dando así orixe á conurbación do Gran San Miguel de Tucumán. A súa importancia histórica reside maiormente, entre outras cousas, porque foi nesta cidade onde se produciu a Declaración de independencia da Arxentina o día 9 de xullo de 1816.

Notas
-----

1. ↑  "San Miguel de Tucumán". *Diciopedia do século 21* **3**. Edicións do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 1873.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44255
* WorldCat
* VIAF: 146588145
* BNF: 119491004
* BRE: 3533390
* EBID: ID
* GEC: 0058793
* GeoNames: 3836873
* GND: 4119736-7
* LCCN: n81035218
* MusicBrainz: ID
* OSM: 3486117
* SUDOC: 153804653

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Atrapasoños.
Nalgunhas cultura nativas americanas, os **atrapasoños** (en ojibwa: asabikeshiinh, a forma inanimada da palabra "araña", en lakota: *iháŋbla gmunka*) son aros feitos de salgueiro, en cuxo oco hai unha rede ou arañeira. O atrapasoños tamén pode incluír obxectos sagrados como certas plumas ou contas. Traditionalmente pendúranse nos berces como xeito de protección.

Os atrapasoños son orixinarios do pobo ojibwa e foron adoptados gradualmente por pobos veciños a través da matrimonio mixto e o comercio. Non foi até o movemento panindianista da década de 1960 e 1970 cando foron adoptados por nativos americanos de diversos pobos e culturas. Algúns considérano como un símbolo de unidade das diferentes nacións indias, e un símbolo xeral de identificación cos nativos americanos e as Primeiras Nacións. Porén, outros nativos americanos consideran que os atrapasoños están sobreexplotados comercialmente e que foron apropiados ofensivamente por non nativos.

Notas
-----

1. ↑  Freelang Ojibwe Dictionary
2. ↑  Densmore, Frances (1929, 1979) *Chippewa Customs*. Minn. Hist. Soc. Press; pg. 113.
3. ↑  Jenkins, Philip (setembro de 2004). *Dream Catchers: How Mainstream America Discovered Native Spirituality*. Nova York: Oxford University Press. ISBN 0-19-516115-7.
4. ↑  "Native American Dream catchers", Native-Languages

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Atrapasoños Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* The Indian Arts and Crafts Act of 1990

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q257179
* BNCF: 67194
* BNF: 16634559n
* GND: 4699326-5
* LCCN: sh99003991
* MAG: 2775957720

 |
Akhisar; city center
**Akhisar** é unha cidade de 90.000 habitantes, localizada na provincia de Manisa, Turquía, coñecida nos templos bíblicos como **Thyatira**, unha das sete igrexas da Apocalipse.

As investigacións arqueolóxicas proban a existencia dun asentamento cando menos dende o 3.000 a.C. situado nunha importante encrucillada comercial, foi unha das primeiras cidades lidias en usar moeda. Arredor do 500 a.C. os persas conquistan a cidade. Alexandre Magno tamén se fai co seu control, e no 80 a.C. serán os romanos os que a gobernen. No ano 214, Akhisar, convértese na capital dun conventus romano. En 1307 os turcos controlan a cidade.

Actualmente, é o centro dunha rexión produtora de tabaco e aceite

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Akhisar*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q209905
* WorldCat
* VIAF: 157176492
* EBID: ID
* GeoNames: 324698
* GND: 4521560-1
* LCCN: n85260214
* OSM: 1822655

 |
**Santa Fe de la Vera Cruz** é a capital da Provincia de Santa Fe e a novena cidade máis poboada da Arxentina. Está situada na rexión centro-leste do país, a beiras da lagoa Setúbal, do río Santa Fe e do río Salado.

Esta rexión recibe unha marcada influencia climática do río Paraná. No verán predomina unha masa de aire tropical cálida e húmida con ventos persistentes desde o norte con altas temperaturas, mentres que no inverno unha masa de aire polar que produce arrefriamento e xeadas afecta a rexión. A temperatura media anual oscila entre os 17 °C e os 21 °C.

Administrativamente está organizada en 8 distritos que a descentralizan en 100 barrios.
Segundo o censo de 2010 Santa Fe ten unha poboación de 415.345 habitantes, e a súa área metropolitana ascende a 526.073 habitantes. Xunto ao Gran Paraná conforma unha área urbana de máis de 850.000 habitantes, unidas por un túnel que atravesa o río Paraná.

Por parte da educación, Santa Fe é un polo educativo na Arxentina. Unha das súas universidades máis recoñecidas é a Universidade Nacional do Litoral.

Santa Fe foi fundada por Juan de Garay o 15 de novembro de 1573 na área da actual Cayastá, mais ao non encontrarse nun bo lugar polos constantes ataques dos indíxenas, as pragas de lagostas e as inundacións, foi trasladada á súa localización actual o 21 de abril de 1649.

En Santa Fe ocorreron feitos de relevancia histórica, como a sinatura da Constitución Arxentina e todas as súas reformas.

A Ponte colgante de Santa Fe é un importante símbolo da cidade.

Notas
-----

1. ↑  Welcome Argentina (ed.). "Santa Fe" (en castelán). Consultado o 24 de outubro de 2013.
2. ↑  Municipalidade de Santa Fe (ed.). "Distritos" (en español). Arquivado dende o orixinal o 29 de outubro de 2013. Consultado o 24 de outubro de 2013.
3. ↑  INDEC (2010). "Provincia de Santa Fe por departamento. Total de población. Año 2010" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 01 de setembro de 2012. Consultado o 24 de outubro de 2013.
4. ↑  Muncipalidade de Santa Fe (ed.). "Historia" (en castelán). Consultado o 24 de outubro de 2013.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Santa Fe, Arxentina Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44244
* WorldCat
* VIAF: 150091689
* BNE: XX452096
* BNF: 12045265m
* BRE: 3533864
* FAST: 1207931
* GEC: 0059046
* GeoNames: 3836277
* GND: 4051649-0
* LCCN: n80024385
* MusicBrainz: ID
* SUDOC: 084665904
* WOEID: 332470

 |
Un **replicón** é unha molécula ou rexión de ácido nucleico (ADN ou ARN) que se replica a partir dunha soa orixe de replicación.

Procariontes
------------

Na maioría dos cromosomas procariotas, o replicón é o cromosoma enteiro. Unha notable excepción encóntrase nas arqueas, nas que dúas especies de *Sulfolobus* conteñen tres replicóns. Tamén hai exemplos de especies bacterianas que teñen múltiples replicóns, como: *Rhodobacter sphaeroides*, *Vibrio cholerae*, e *Burkholderia multivorans*. Estes cromosomas "secundarios" (ou terciarios) son a miúdo descritos como unha molécula que é unha mestura entre un verdadeiro cromosoma e un plásmido e son ás veces denominados "crómidos". Varias especies de *Azospirillum* posúen 7 replicóns, *Azospirillum lipoferum*, por exemplo, ten 1 cromosoma bacteriano, 5 crómidos, e 1 plásmido.
Os plásmidos e os bacteriófagos replícanse xeralmente como un só replicón, pero os plásmidos grandes de bacterias gramnegativas posúen varios replicóns.

Eucariontes
-----------

Nos cromosomas eucariotas hai múltiples replicóns por cromosoma. No caso do ADN mitocondrial a definición de replicón é algo confusa, xa que nelas se realiza unha replicación unidirecional con dúas orixes separadas.

Notas
-----

1. ↑  Tagomori, K.; Iida, T.; Honda, T. (2002). "Comparison of genome structures of vibrios, bacteria possessing two chromosomes". *Journal of Bacteriology* **184** (16): 4351–4358. PMC 135242. PMID 12142404. doi:10.1128/JB.184.16.4351-4358.2002.
2. ↑  Wisniewski-Dyé, F.; Borziak, K.; Khalsa-Moyers, G.; Alexandre, G.; Sukharnikov, L. O.; Wuichet, K.; Hurst, G. B.; McDonald, W. H.; Robertson, J. S.; Barbe, V.; Calteau, A.; Rouy, Z.; Mangenot, S.; Prigent-Combaret, C.; Normand, P.; Boyer, M.; Siguier, P.; Dessaux, Y.; Elmerich, C.; Condemine, G.; Krishnen, G.; Kennedy, I.; Paterson, A. H.; González, V.; Mavingui, P.; Zhulin, I. B. (2011). Richardson, Paul M, ed. "Azospirillum Genomes Reveal Transition of Bacteria from Aquatic to Terrestrial Environments". *PLoS Genetics* **7** (12): e1002430. PMC 3245306. PMID 22216014. doi:10.1371/journal.pgen.1002430.
3. ↑  Thomas, Christopher M. (2000-05-01). *Horizontal Gene Pool: Bacterial Plasmids and Gene Spread* (1 ed.). CRC Press. ISBN 9057024624.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Orixe de replicación


---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre bioloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
O teatro grecorromano de Enoanda.
**Enoanda** (grego: *τὰ Οἰνόανδα, en plural*, *tà Oinóanda*) foi unha cidade da Grecia antiga situada na rexión de Licia, na parte alta do val do río Xanto. É coñecida pola inscrición filosófica do filósofo epicúreo Dióxenes de Enoanda. As ruínas da cidade están ao oeste da cidade moderna de İncealiler no distrito de Fethiye da provincia de Muğla, Turquía, que está parcialmente construída sobre a cidade antiga.

Historia
--------

En época dos hititas chamábase Wiyanawanda. Durante o período helenístico foi a cidade máis meridional do tetrápole de Cibira, que foi disolta por Lucio Licinio Murena no -84 cando Enoanda pasou a formar parte da liga licia, segundo demostran numerosas inscricións. A historia anterior da cidade descoñécese, a pesar dunha misión levada a cabo polo *British Institute at Ankara* en 1974–76. Parece que Enoanda se converteu nunha colonia de Termeso en torno ao -200 ou -190 e que ademais a chamaron chamou *Termessos Minor* ou *Termessos he pros Oinoanda*.

O lugar foi identificado primeiro por Hoskyns e Forbes en 1841, e publicado no *Journal of the Royal Geographical Society*, XII (1843). A inscrición filosófica de Dióxenes de Enoanda, identificouse máis tarde a partir de fragmentos, procedentes ao parecer da stoá, que probabelmente erixiu el mesmo. A stoá de Dióxenes desmantelouse na segunda metade do século III para facer sitio a un muro defensivo; antes o lugar carecía de fortificación. En 2012 identificáronse uns 300 fragmentos de distintos tamaños (dunhas poucas letras a varias frases que cubrían máis dun bloque).

Nos anos 1990 atopáronse probas de que houbo unha antiga ponte romana.

O Instituto Arqueolóxico Alemán está a levar a cabo novas escavacións.

Enoanda é unha diocese da Igrexa católica.

Notas
-----

1. ↑  Estrabón, XIII 4.17.
2. ↑  Alan Hall, "The Oenoanda Survey: 1974-76", *Anatolian Studies* **26** (1976:191-197).
3. ↑  Rousset D. *De Lycie en Cabalide, fouilles de Xanthos X*, Droz, Genève 2010
4. ↑  C.W. Chilton, *Diogenes of Oenoanda: The Fragments* (1971); Hall 1976:196 note 23.
5. ↑  Hall 1976:196.
6. ↑  "The Oinoanda campaign of 2012", German Archaeological Institute (DAI) website (accessed 27 June, 2014)
7. ↑  N. P. Milner: "A Roman Bridge at Oinoanda", *Anatolian Studies*, **48** (1998), pp.117–123
8. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 21 de febreiro de 2009. Consultado o 21 de febreiro de 2009.
9. ↑  Catholic Hierarchy

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Enoanda Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Livius.org: Oenoanda

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q186373
* WorldCat
* VIAF: 238418014
* DARE: 21468
* GeoNames: 8224701
* GND: 4198986-7
* NKC: ge130295
* Pleiades: 639013

 |
Coordenadas: 42°46′0.72″N 8°05′22.2″O﻿ / ﻿42.7668667, -8.089500

| Sobreiral do Arnego |
| --- |
| Sobreira do Arnego coa cortiza densa |
|
|
| Marco Legal |
| **Figura de Protección:** | ZEC, Árbore senlleira |
|
| **Ano de constitución:** | Decreto 37/2014 |
| **Superficie:** | 1.537 Ha. |
| **Lexislación:** |  |
|
| Datos de interese |
| **País:** | Galicia Galicia |
| **Provincias:** | Pontevedra |
|
| **Concellos:** | Agolada, Lalín, Vila de Cruces |
| **Ríos:** | Arnego |
| **Picos** |  |
|
| **Direccións de interese:** |  |
| **Teléfonos:** |  |
|

O **Sobreiral do Arnego** é unha área forestal no val do río Arnego formada principalmente por sobreiras (*Quercus Suber*), especie propia dun clima máis suave que logrou prosperar grazas ás condicións climatolóxicas que presenta este enclave. No curso do río Arnego e no val de Carmoega dáse un microclima específico con temperaturas mornas ao longo de todo o ano, que resulta ser un hábitat propicio para as sobreiras. É un espazo natural declarado Zona especial de conservación (ZEC) dentro da Rede Natura 2000.

Descrición
----------

Ten unha extensión de 1537 ha e abarca os concellos de Agolada, Lalín e Vila de Cruces. Esténdese polas ladeiras do treito medio e inferior do val do río Arnego ata a súa desembocadura no encoro de Portodemouros, no río Ulla.

Configúrase como principal masa forestal representativa da fraga atlántica con influencia mediterránea presente na conca do río Ulla. Como especies máis representativas destacan o carballo e a sobreira. Tamén ao longo do río hai presenza de amieiros. A zona acolle unha fauna rica e diversa na que está presente un amplo abano de especies asociadas a áreas de mato e bosque de ribeira.

Nesta área está a praia da Ponte Vilariño, cunha área de recreo e un manancial de augas termais entre as ruínas dun antigo balneario.

Exposición a riscos
-------------------

O sobreiral está amparado polas medidas de protección asociadas ás figuras da Rede Natura 2000 e os LIC. Tamén se aprecia o traballo desenvolvido pola chamada rede de custodia Ulloa-Arnego. Aínda así, persisten as ameazas a este contorno. Por unha banda o proxecto -actualmente paralizado- de construción de varios encoros que anegarían boa parte do sobreiral. Por outra banda, as sobreiras presentaron diversas doenzas a consecuencia do contaxio a través das ferramentas dos recolectores de cortiza.

Galería de imaxes
-----------------

* Sobreirais do Arnego, recente incendio, maio de 2018.Sobreirais do Arnego, recente incendio, maio de 2018.
* Canón do río Arnego en Toiriz.Canón do río Arnego en Toiriz.

Notas
-----

1. ↑  Santiago Turismo, Sobreiral do Arnego *(en galego)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Sobreiral do Arnego*** |

### Ligazóns externas

* Deza Rutas, Sobreirais do Arnego
Coordenadas: 36°37′0″S 64°17′0″O﻿ / ﻿-36.61667, -64.28333

**Santa Rosa** é a capital de La Pampa e a cidade cabeceira do Departamento Capital. Constituída por 54 barrios, está situada xeograficamente no centro de país, nun contexto de transición, entre a estepa temperada e a estepa seca (a pampa seca e a pampa húmida).

Contaba no ano 2001 cunha área metropolitana de 102.399 habitantes, sendo 94.340 habitantes da capital provincial e de Toay os 8.059 habitantes restantes, o que fai esta área a 26º aglomeración da Arxentina, segundo o censo nacional do 2001. O censo de 2010 deu 124.101 habitantes para o Gran Santa Rosa composto pola súa cidade satélite Toay e arredores.

Fundada o 22 de abril de 1892 como "Santa Rosa del Toay", Santa Rosa foi sucesivamente capital do Territorio Nacional de La Pampa (1900-1951), da Provincia Eva Perón (1951–1956) e finalmente da Provincia de La Pampa (1956–actualidade). O nome "Santa Rosa del Toay" estivo vixente até o 1 de maio de 1916.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Santa Rosa, Arxentina*** |

### Ligazóns externas

* Sitio web municipal
* Coord. xeográficas e imaxes satélite

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44215
* WorldCat
* VIAF: 134942741
* EBID: ID
* GEC: 0455763
* GeoNames: 3835994
* GND: 4798442-9
* LCCN: n85308489
* MusicBrainz: ID

 |
Localizacíon de Bosaso en Somalia e en Puntland
**Bosaso**, en somalí **Boosaaso** e antes chamada **Bender Qassim**, é unha importante cidade portuaria do norte de Somalia.

Xeografía
---------

Bosaso está situada na costa meridional do golfo de Adén, no norte de Somalia, na desembocadura do wadi Baalade. É a capital da rexión de Bari, e exerce de capital económica de Puntlandia, un territorio oficialmente pertencente a Somalia, pero independente de feito.

Cunha poboación estimada en 2006 de 450.000, é unha cidade que multiplicou por dez a súa poboación nas últimas dúas décadas grazas á inmigración de persoas procedentes doutras zonas do estado. A maioría da poboación pertence ao subclán Harti dos Darood, se ben tamén existen outras etnias, entre as que destacan os árabes mehrís.

Está conectada por autovía con Garoowe e ten un aeroporto, o Aeroporto Bender Qassim e o maior porto de Somalia, en particular dende o estoupido da guerra civil en 1991. O porto ten un gran negocio de mercadorías e de repostaxe de combustible, pero tamén está considerado a base principal da pirataría no Corno de África, do comercio ilegal de qat e un punto clave da emigración ilegal ao Iemen e a Arabia Saudita. A pesca é tamén unha das actividades máis importantes.

Historia
--------

É posible que Bosaso se corresponda co *Mosylon* que aparece citado no *Periplus Maris Erythraei*, unha obra romana do século I, xa daquela como un porto de importancia. Conta a lenda que no século XIV un comerciante chamado Qassim se estableceu aquí. Así ao comezo a cidade chamouse Bender Qassim (Vilaqassim), aínda que logo mudaría para Bosaso, que disque era o nome do camelo do propio Qassim.

Nos anos oitenta o réxime de Siad Barre industrializou a cidade ao construír un porto moderno e mais a autovía que o une co resto do país. Durante a guerra civil que asolou Somalia na década dos do século XX, Bosaso foi un dos lugares menos afectados polos combates e medrou en importancia económica e en poboación. Con todo, os enfrontamentos armados foron correntes e en maio de 2002 o coronel Abdullahi Yusuf Ahmed deu un golpe violento en Bosaso que substituíu a Jama Ali Jama da presidencia de Puntlandia.

Bosaso e Galicia
----------------

O 26 de novembro de 2008 o fotoxornalista galego Xosé Cendón foi secuestrado na cidade mentres facía unha reportaxe sobre pirataría.

Notas
-----

1. ↑  Bosaso falls to Somali warlord, *BBC*, 8/5/2002 *(en inglés)*
2. ↑  "Cendón e o seu colega foron secuestrados polos intérpretes que os acompañaban". *www.vieiros.com*. Consultado o 2020-01-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q331556
* WorldCat
* VIAF: 131502522
* EBID: ID
* GeoNames: 64013
* LCCN: n94025640

 |
**Hüseyin Aygün**, nado en Tunceli o 20 de outubro de 1970, é un escritor, avogado e político turco da minoría zaza aleví. Foi representante da provincia de Tunceli no parlamento entre 2011 e 2015 polo CHP.

Traxectoria
-----------

Ihsaniye Aygün traballou como avogado na súa cidade natal, despois de se formar na Facultade de Dereito da Universidade de Ancara. Escribiu varios libros, principalmente sobre o masacre de Dersim contra os zaza alevís. *Dersim 1938 ve Zorlu İskan* (2009) , *0.0.1938 Resmiyet ve Hakikat* (2010), *Dersim 1938 ve Hacı Hıdır Ataç’ın Defteri* (2012), *Fişlemenin Kısa Tarihi* (2014). Mais tamén é autor dun libro en zazaki, *Eve tarixe ho teri Amaene* (2007).

### Secuestro

Militantes do PKK secuestrárono arredor das 19:00, hora local, o 12 de agosto de 2012, cando volvía de visitar a localidade de Ovacik (Tunceli) acompañado dun reporteiro dun xornal e do seu asesor. Os militantes saíronlle ao paso e tras pararen o seu coche na autoestrada levárono a un bosque, ameazándoo con dispararlle se opuña resistencia.

Os secuestradores liberárono o 14 de agosto de 2012. Nas súas primeiras declaracións afirmou que estaba ben de saúde e que o trataran con respecto, asegurando que pretendían realizar unha chamada ao cesamento das hostilidades. As súas declaracións xeraron controversia no seo do seu partido, e así Metin Feyzioğlu criticou a simpatía que desprendían por unha organización terrorista mentres o voceiro Haluk Koç subliñou o chamamento á paz expresado por Aygün.

Conflitos co seu partido
------------------------

Aygün fixo declaracións sobre a responsabilidade do seu partido no masacre de Dersim e máis tarde sobre o status do alevismo, causando polémica co resto dos deputados e co líder do partido Kemal Kılıçdaroğlu. Debido a estas declaracións contrarias á política do seu partido, algúns membros do CHP solicitaron a súa expulsión.

En 2014, Aygün participou na fundación do Movemento Xuño Unido, unha organización progresista formada despois das protestas de Gez e mostrouse partidario da súa conversión nun partido político.

Nas eleccións de xuño de 2015 non se presentou á reelección.

Notas
-----

1. ↑  "Kurdish rebels free Turkish lawmaker". Reuters. 14 de agosto de 2012.
2. ↑  "Kidnapping aimed at propaganda, says released MP". *Hürriyet Daily News*. 15 de agosto de 2012.
3. ↑  "Freed MP’s remarks on peace show rift in party". *Hürriyet Daily News*. 16 de agosto de 2015.
4. ↑  Kabir Tambar (2014). *The Reckoning of Pluralism: Political Belonging and the Demands of History in Turkey*. Stanford University Pres. p. 134.
5. ↑  "Interview with Hüseyin Aygün: The Political Dynamics of Turkey: The Legacy of the Past and the Increasing Challenges of Today – Part II". *Research Turkey*. 11 de marzo de 2015. Arquivado dende o orixinal o 23 de agosto de 2017. Consultado o 23 de agosto de 2017.
6. ↑  "Main opposition CHP faces low numbers of candidate nominees". *Daily Sabah*. 3 de marzo de 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q563156
* WorldCat
* VIAF: 58520127
* ISNI: 0000 0000 3634 9571
* LCCN: n2006204841

 |