| Criptobránquidos*Cryptobranchidae*Rango fósil: paleoceno - actualidade 60 Ma - 0 Ma |
| --- |
| *Cryptobranchus alleganiensis* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Superclase: | Tetrapoda |
| Clase: | Amphibia |
| Subclase: | Lissamphibia |
| Orde: | Caudata |
| Suborde: | Cryptobranchoidea |
| Familia: | ***Cryptobranchidae***Fitzinger, 1826 |

 |
| Xéneros |
| * *Andrias*
* *Cryptobranchus*
 |

A dos **criptobránquidos** (*Cryptobranchidae*) é unha familia de anfibios da orde dos caudados ou urodelos, unha das dúas que compoñen a suborde dos criptobrancoideos. 

Debido ao seu gran tamaño as únicas tres especies que a compoñen son coñecidas vulgarmente como *salamántigas xigantes*.

Distribución
------------

As catro especies da familia distribúense pola China, o Xapón, o leste dos Estados Unidos e o sueste do Canadá.

As especies asiáticas son *Andrias davidianus* (a *salamántiga xigante chinesa*) e *Andrias japonicus* (a *salamántiga xigante xaponesa*), mentres que a única especie presnte en Norteamérica é *Cryptobranchus alleganiensis* (a *salamántiga americana xigante*).

Taxonomía
---------

### Descrición

A familia foi descrita en 1826 polo zoólogo austríaco Leopold Fitzinger, na súa obra:

Fitzinger, L. (1826): *Neue classification der reptilien nach ihren natürlichen verwandtschaften. Nebst einer verwandtschafts-tafel und einem verzeichnisse der reptilien-sammlung des K. K. zoologischen museum's zu Wien*, pp. 1-67. Ver en liña.
### Etimoloxía

*Andrias davidianus*.
*Andrias japonicus*.
Reconstrución do fósil dunha especie do xénero *Chunerpeton*.
O nome científico *Cryptobranchoidea* está formado polos elementos do latín científico *crypto-*, *-branch-* e *´-idea* (plural de *-ideus*, que o sufixo co que se forman as familias dos animais), tirados, respectivamente, dos termos do grego antigo κρυτός *cryptós*, 'oculto'; βράγχια *bránchia*, 'branquia' e εἴδος *eídos*, 'aspecto', 'aparencia', 'forma'. Literalmente: 'os que teñen as branquias aparentemente ocultas' (debido a que presentan fendeduras branquiais durante o estado adulto).

### Clasificación

Actualmente recoñécense dous xéneros con tres especies:

* Familia *Cryptobranchidae* Fitzinger, 1826
	+ Xénero *Andrias* Tschudi, 1837
		- *Andrias davidianus* (Blanchard, 1871) – salamántiga xigante chinesa
		- *Andrias japonicus* (Temminck, 1836) – salamántiga xigante xaponesa
	+ Xénero *Cryptobranchus* Leuckart, 1821
		- *Cryptobranchus alleganiensis* (Daudin, 1803)

Ademais, coñécense dous xéneros fósiles, *Chunerpeton †* Gao & Shubin, 2003 e *Pangerpeton †* Wang & Evans, 2006.

Evolución
---------

Os rexistros máis antigos deste grupo son os do xénero *Chunerpeton*, que datan do xurásico medio. *Chunerpeton* exhibe un gran número de similitudes morfolóxicas coas especies actuais do grupo, o que pon en evidencia o pouco que cambiaron as estruturas nestas especies ao longo de aprocimadamente 160 millóns de anos. Este fósil tamén apoia a hipótese que supón que a diverxencia entre os *Cryptobranchidae* e os *Hynobiidae* producíronse en Asia antes do xurásico medio. Ambas as familias forman un clado, sendo este o máis antigo entre os caudados. Por outra parte, a extensión de especies de dos *Cryptobranchidae* a Norteamérica explicaríase pola posterior formación dunha ponte de terra.

Por outra parte, as especies da familia dos *Hynobiidae* (comunmente coñecidas como *salamántigas asiáticas*) teríanse estendido desde Asia cata a Europa, quedando no holoceno restrixidas ao continente asiático.

Filoxenia
---------

As relacións filoxenéticas dos criptobráquidos son as que se expresan no seguinte cladograma, baesado en Frost *et al.* (2006).



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ***Cryptobranchidae*** | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Cryptobranchus alleganiensis* |
|   |
| *Andrias* | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Andrias davidianus* |
|   |
|   | *Andrias japonicus* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Notas
-----

1. ↑  **criptobránquido -da 1** *adx* Relativo ou pertencente aos criptobránquidos. **2** *s m ANIMAL* Anfibio da familia dos criptobránquidos. **3** *s m pl ANIMAL Familia de anfibios urodelos integrada por por individuos de grandes dimensións, de corpo cilíndrico ou deprimido, que se caractariza por posuír fendeduras branquiais durante o estado adulto. No* Dicionario de galego*. Ir Indo Edicións, Vigo, 2004, ISBN 84-7680-504-7.*
2. 1 2  Criptobránquidos. Lista de especies en AmphibianWeb.
3. ↑  Amphibian Species of the World.
4. ↑  Cryptobranchidae Fitzinger, 1826 no ITIS.
5. ↑  Andrias Tschudi, 1837 no ITIS.
6. ↑  *Cryptobranchus* Leuckart, 1821 no ITIS.
7. ↑  Cryptobranchidae en Mikko's Phylogeny Archive.
8. ↑  Gao, K. & Shubin, N. H. (2003): Earliest known crown-group salamanders. *Nature* **422**: 424-428.
9. ↑  Milner, A. R. (2000): *Amphibian Biology.* Vol. 4.
10. ↑  Milner, A. R. (1983): *Evolution, Time and Space: The Emergence of the Biosphere* (eds. Sims, R. W. Price, J. H. & Whalley, P. E. S.), pp. 431–468.
11. ↑  Frost *et al.* (2006) "The Amphibian Tree of Life" Arquivado 11 de agosto de 2016 en Wayback Machine.. *Bulletin of the American Museum of Natural History* 297: 1–291.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Criptobránquidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Criptobránquidos*** |

### Bibliografía

* Weisrock, D. W. *et al.* (2005): "Resolving deep phylogenetic relationships in salamanders: Analyses of mitochondrial and nuclear genomic data". *Systematic Biology* **54**: 758-777.

### Outros artigos

* Urodelos
* Criptobrancoideos

### Ligazóns externas

* Amphibian Species of the World
* Cryptobranchidae en AmphibianWeb *(en inglés)*.
* Criptobránquidos. Lista de especies en AmphibianWeb.
* Cryptobranchidae na ADW *(en inglés)*.
* Cryptobranchidae na EOL.
* Cryptobranchidae no ITIS.
* Cryptobranchidae no NCBI.
* Cryptobranchidae en Tree of Life
* Cryptobranchidae Arquivado 03 de marzo de 2016 en Wayback Machine. en Fossilworks.
* Especies de criptobránquidos na UICN.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q754032
* BRE: 3624647
* EBID: ID
* MAG: 2777474732

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Cryptobranchidae
* EOL: 7521
* Fossilworks: 37350
* GBIF: 6747
* iNaturalist: 26802
* IRMNG: 104230
* ITIS: 173585
* NCBI: 30365
* WoRMS: 1398061

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0326974

 |