**Leydy Araceli Pech Marín**, coñecida como **Leydy Pech**, nada en Hopelchén, Campeche, 1965, é unha apicultora e activista mexicana de orixe maia. En 2020 foi galardoada co Premio Ambiental Goldman polo seu traballo en contra da sementa de soia transxénica na Península de Iucatán.

Traxectoria
-----------

### Traballo apícola

Colmea de *Melipona* nun tronco oco.
Pech dedícase principalmente á apicultura, utilizando unha variedade de abella sen aguillón denominada *Melipona beecheii*, que foi parte da cultura das comunidades maias desde hai varios séculos. Esta abella realiza as súas colmeas dentro de troncos ocos, e aínda que a maioría dos apicultores utilizan á *Apis mellifera*, Pech e a súa comunidade empeñáronse en conservar a tradición coa variedade melipona, á cal chaman Xunáan Kab, "a dama do mel".

Pech ten unha parcela de dúas hectáreas, na cal se dedica ao cultivo de mel de abella de maneira artesanal, como sinalou en 2014.

Para Pech, as abellas son máis que un medio de sustento; "son parte do meu ser", afirma. E tanto é o coidado que lles dá, que mesmo as alimenta con doce de cabaza. Así mesmo sinala que a organización e traballo colectivo das abellas para producir mel, fai que se afiance a súa confianza na acción colectiva, de maneira similar a como se fai na súa comunidade Ich Eq (en galego "ollo de estrela") na que as familias se apoian para sobrevivir.

### Activismo ambientalista

Pech comezou o seu activismo no ano 2000, cando Monsanto comezou a instalar parcelas de cultivo de soia transxénica en Campeche. Esta actividade foi incrementándose, e para 2012, comezaron traballos de agroindustria nunha escala maior. Isto ocasionou que o mel que se producía no estado tivese problemas, pois o produto diminuíu e estaba contaminado. A actividade agroindustrial puña en risco a alimentación das comunidades, a contorna natural e o acceso a medios para que as comunidades maias gañaran o sustento.

Por esta razón, Pech encabezou a coalición Muuch Kambal e o Colectivo Apícola de los Chenes, quen demandaron ao goberno para que detivese este tipo de cultivos transxénicos. En 2015, a Suprema Corte de Xustiza da Nación chegou á conclusión de que o goberno debía realizar consultas ás comunidades indíxenas antes de realizar calquera cultivo de sementes transxénicas. En 2017 revogouse a Monsanto-Bayern o permiso para cultivar sementes xeneticamente modificadas en Campeche, Iucatán e outros cinco estados do país.

Debido ao seu activismo, e aos logros de Pech e a súa comunidade, recibiu o Premio Goldman de medio ambiente, considerado como o Nobel ambiental. A organización que outorga o premio sinalou que Pech foi obxecto de discriminación por parte de Monsanto e os seus avogados, quen facían alusión á incredulidade que lles causaba que unha pequena muller os derrotara. Para Pech o premio "representa un recoñecemento ao traballo das comunidades maias dos Chenes (unha rexión de Campeche) e da unidade do territorio maia." Durante a cerimonia, que se celebrou de forma virtual, sinalou:

> O premio dáme a oportunidade de dicirlle ao mundo que os territorios dos pobos indíxenas están a ser obxecto de refugallo para a imposición de megaproxectos, de extractivismo, agroindustria, turismo e outros que fortalecen un modelo capitalista que afecta os recursos naturais e os nosos medios de vida.
> 
>

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Rodríguez, Darinka (2020-11-30). "Leydy Pech, la apicultora indígena que detuvo la siembra de soya transgénica de Monsanto" (en castelán). Consultado o 2020-12-11.
2. ↑  "Leydy Pech" (en inglés). Consultado o 2020-12-12.
3. 1 2  Pastrana, Daniela (2020-12-06). ""Los pueblos indígenas tenemos una forma distinta de mirar el desarrollo": Leydy Pech" (en castelán). Consultado o 2020-12-11.
4. ↑  "México: esto sucede cuando se tumba selva en el territorio maya" (en castelán). 2020-11-28. Arquivado dende o orixinal o 19 de abril de 2021. Consultado o 2020-12-11.
5. ↑  Pérez Salazar, Juan Carlos (2014-07-31). "Los indígenas mexicanos que le ganaron una batalla al gigante Monsanto" (en castelán). Consultado o 2020-12-11.
6. ↑  Quintanilla Sangüeza, Víctor (2018-12-10). "Leydy Pech, the guardian of the bees" (en inglés). Consultado o 2020-12-11.
7. ↑  "Premio Goldman, resultado del trabajo colectivo comunitario en defensa del territorio y el ambiente sano en la región de los Chenes, Campeche – Indignación". 30 de novembro de 2020. Consultado o 2020-12-11.
8. ↑  "Leydy Pech, la «guardiana de las abejas» contra los transgénicos" (en castelán). 2020-12-09. Consultado o 2020-12-11.
9. ↑  "Leydy Pech: the queen bee of a Mayan hive against Monsanto's GMOs in Mexico". *Digis Mak* (en inglés). Consultado o 2021-06-01. [*Ligazón morta*]
10. ↑  ""Hoy es un día histórico para el pueblo maya": Leydy Pech al recibir el premio de Fundación Goldman". 1 de decembro de 2020. Consultado o 2020-12-11.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* Leydy Pech, 2020 Goldman Environmental Prize, Mexico no YouTube
* 

* Leydy Pech, 2020 Goldman Environmental Prize, Mexico (Español) no YouTube