**Michele Angiolillo Lombardi**, nado en Foggia, na rexión de Puglia, Italia, o 5 de xuño de 1871, e finado en Bergara, no País Vasco, o 20 de agosto de 1897, foi un xornalista e anarquista italiano, coñecido por asasinar o Presidente do Consello de Ministros de España Antonio Cánovas del Castilllo.

Contexto
--------

O 7 de xuño de 1896 houbo un atentado terrorista en Barcelona, de autoría presumiblemente anarquista. Alguén lanzou unha bomba sobre o público que asistía ao paso da procesión do Corpus, que, segundo o xornal *La Vanguardia*, causou a morte de doce persoas e feridas a varias decenas. Con todo, existen discrepancias sobre o número de persoas falecidas. Este atentado terrorista tiña como antecedentes a bomba lanzada polo anarquista Paulino Pallàs contra o capitán xeneral de Cataluña, Martínez Campos, a cal matou o garda civil Jaime Tous, e o atentado do Liceu, no que morreron 22 persoas e outras 35 resultaron feridas.

Os ataques terroristas contra a poboación civil espertaron unha crecente indignación social que esixía unha firme resposta represora contra anarquistas, socialistas e revolucionarios. Preto de catrocentas persoas consideradas revolucionarias ou subversivas foron encarceradas no castelo de Montjuïc. Destas, 87 foron levadas a xuízo por causar a morte a 12 persoas e lesións a 35. O fiscal solicitou 28 penas de morte e 59 cadeas perpetuas, aínda que finalmente só foron executados cinco acusados e impuxéronse varias cadeas perpetuas. Outros imputados, aínda que absolvidos polo tribunal, foron deportados a Río de Oro por orde do Goberno de Cánovas del Castilllo. O proceso levouno a cabo por un tribunal militar e, malia sucederse nel graves irregularidades, o Goberno non admitiu as acusacións de tortura denunciadas por presos e os seus familiares, e motivo de axitación e propaganda por parte de certos sectores.

O asasinato de Cánovas
----------------------

Debuxo da época, que reconstrúe o asasinato de Cánovas.
Ilustración de *Le Petit Journal* que amosa unha escena do xuízo de Angiolillo.
Fotografía da execución de Michele Angiolillo, na prisión vasca de Bergara.
Algúns historiadores e a propia confesión do anarquista italiano Angiolillo antes de ser executado suxiren que as torturas denunciadas e as condenas excesivas impostas a militantes anarquistas foron a razón que o moveu a embarcar desde París a España a través de Londres para matar o Presidente do Goberno de entón, Antonio Cánovas del Castillo. Aparentemente, Angiolillo tiña intencións de asasinar, polo menos, un membro da familia real española, a raíña rexente ou ao seu fillo de once anos, pero foi persuadido polo revolucionario portorriqueño Ramón Emeterio Betances para non o facer porque sería contraproducente e para atentar contra Cánovas. Existe algunha evidencia de que Betances tramitou o paso libre de Angiolillo a España mediante o uso dunha identidade falsa, e mesmo se especula que chegou a financiar a súa viaxe cunha cantidade de mil francos.

Con todo, Angiolillo tiña vínculos con círculos de independentistas cubanos exiliados en Londres, que tamén poderían financiar o atentado. A política de Cánovas de "ata o derradeiro home e ata a derradeira peseta" causara daquela medio millón de mortos en Cuba. En todo caso, cando Angiolillo chegou a París proveniente de Londres, xa estaba na rede dos independentistas antillanos.

Angiolillo chegou a Madrid pouco despois da súa reunión con Betances, na procura do paradoiro do primeiro ministro. Este atopábase de vacacións na estación termal de Santa Águeda, en Mondragón, Guipúscoa. A primeiros de agosto, Angiolillo tomou o tren na estación do Norte de Madrid e apeouse na vila de Zumarraga. Alí tomou un carro que o conduciu ao balneario de Santa Águeda. Presentouse co alcume de Emilio Rinaldi, contable e correspondente do xornal italiano *Il Popolo*. Poucos días despois, o 8 de agosto de 1897, matou a Cánovas del Castillo de tres tiros, mentres este lía un xornal.

Angiolillo foi detido inmediatamente, xulgado e executado axiña mediante garrote vil o 20 de aosto dese mesmo ano. A execución levouna a cabo Gregorio Mayoral Sendino na cadea de Bergara (actual *gaztetxe* ou Casa da Xuventude).

Notas
-----

1. ↑  A autoría directa do atentado é discutida. Consonte o xulgado no Proceso de Montjuïc, os autores materiais foron os anarquistas Ascheri, Nogués, Molas, Mas e Joan Alsina, polo que foron condenados a morte. Porén, algúns anos máis tarde, destacados anarquistas como Charles Malato e Luis Bonafoux aseguraron que o autor foi o anarquista Girault.
2. ↑  Avilés Farré (2006), p. 83.
3. ↑  Romero Maura (2000), p. 16.
4. ↑  Diario La Vanguardia, Barcelona. 8-19/VI/1896
5. ↑  Avilés Farré, 2002 & na páxina 107, menciona seis persoas mortas e 45 feridas.
6. 1 2  Avilés Farré, Elizalde Pérez-Grueso & Sueiro Seoane (2002), p. 107.
7. ↑  Avilés Farré & Herrerín López (2008), p. 128.
8. ↑  Ramos Pérez (1997), p. 253.
9. ↑  Ojeda Reyes (2001), pp. 356-359.
10. ↑  Cervera, César. *La peligrosa incógnita del asesinato de Cánovas del Castillo por un anarquista italiano*. ABC Historia. 8 de febreiro de 2015.Neste artigo danse claves sobre a posible axuda recibida por Michele Angiolillo por parte dos independentistas cubanos ou do Goberno dos Estados Unidos.
11. ↑  *Angiolillo died brevely*. En *The New York Times*. 21 de agosto de 1897.
12. ↑  *Michele Angiolillo*. En *CNT Gipuzkoa*. 2005.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Michele Angiolillo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Avilés Farré, Juan; Elizalde Pérez-Grueso, María Dolores; Sueiro Seoane, Susana (2002). *Historia política de España, 1875-1939* (en castelán). Madrid: Istmo. ISBN 84-7090-320-9.
* Avilés Farré, Juan (2006). *Francisco Ferrer y Guardia: pedagogo, anarquista y mártir* (en castelán). Madrid: Marcial Pons Historia. ISBN 8496467198.
* Avilés Farré, Juan; Herrerín López, Ángel, eds. (2008). *El nacimiento del terrorismo en Occidente anarquía, nihilismo y violencia revolucionaria* (en castelán). Madrid: Siglo XXI. ISBN 978-84-323-1310-3.
* Gualano, Michele (2004). *Angiolillo Anarchico*. Colección: Il tempo e la memoria (en italiano). Foggia: Edizioni Il Castello. ISBN 888802123X.
* Gualano, Michele (2004). *Questionario per il destino. Storia di un anarchico giustiziere*. Colección: La nostra storia (en italiano). Foggia: Edizioni Il Castello. ISBN 9788865721001.
* Ojeda Reyes, Félix (2001). *El desterrado de París: biografía del Dr. Ramón Emeterio Betances (1827-1898)* (en castelán). San Juan (Porto rico): Puerto. ISBN 978-0942347487.
* Ramos Pérez, Demetrio (1997). "El "Sólido Núcleo" de Betances en París y el asesinato de Cánovas". *Boletín de la Real Academia de la Historia* (en castelán) **194** (2): 239–254. ISSN 0034-0626.
* Romero Maura, Joaquín (2000). *La romana del diablo: ensayos sobre la violencia política en España, 1900-1950* (en castelán). Madrid: Marcial Pons Historia. ISBN 9788495379177.
* Tamburini, Francesco (1996). "Michele Angiolillo e l'assassinio di Canovas del Castillo". *Spagna contemporanea* (en italiano) (Alessandria: Istituto di studi storici "Gaetano Salvemini") **4** (9): 101–130. ISSN 1121-7480.
* Tamburini, Francesco (1997). "Michele Angiolillo, el anarquista que asasinó a Cánovas del Castillo". *Historia 16*.
* Tamburini: "Betances, los mambises italianos y Michele Angiolillo", en *Pasión por la libertad.* Actas do coloquio internacional "El independentismo puertorriqueño de Betances a nuestros días". San Juan, Porto Rico, 2000.

### Outros artigos

* Anarquismo en España
* Proceso de Montjuïc

### Ligazóns externas

* Van den Brule, A. *El gran misterio del asesinato de Cánovas*. En *El confidencial*, 15 de novembro de 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1235804
* WorldCat
* VIAF: 41082945
* CANTIC: a19338120
* DBI: ID
* FAST: 1595075
* GEC: 0004044
* GND: 129463450
* ISNI: 0000 0000 5173 198X
* LCCN: n2004140472
* SUDOC: 081847467
* Treccani: michele-angiolillo

 |