Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Allo (homónimos).

| Allo |
| --- |
| Ilustración de William Woodville, en *Medical botany*, Vol. 3, Londres, 1793, |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Liliopsida |
| Orde: | Asparagales |
| Familia: | Amaryllidaceae |
| Subfamilia: | Allioideae |
| Tribo: | Allieae |
| Xénero: | *Allium* |
| Especie: | *A. sativum* |

 |
| Nome binomial |
| *Allium sativum*L. *Sp. Pl.*, 1: 296, 1753  |

O **allo** é unha hortaliza que posúe un bulbo moi empregado na cociña. É de sabor forte, especialmente en cru e lixeiramente picante. A variedade máis común é a ***Allium sativum***.

A localidade española da provincia de Cuenca, Las Pedroñeras, é coñecida como a *capital mundial do allo* ao celebrar a *Feira internacional do allo* (FIDA)

Características
---------------

É unha planta perenne da familia da cebola. As follas son planas e delgadas, de até 30 cm de lonxitude. As raíces atinxen facilmente profundidades de 50 cm ou máis. O bulbo, de pel branca, forma unha *cabeza* dividida en partes comunmente chamados *dentes*. Cada cabeza pode conter de 6 a 12 dentes, envoltos nunha delgada película de cor branca ou rosácea. Cada un dos dentes pode dar orixe a unha nova planta de allo, xa que posúen na súa base unha xema terminal que é capaz de xermolar incluso sen necesidade de plantarse previamente. Este gromo comeza a aparecer despois dos tres meses de ser colleitado, dependendo da variedade e condicións de conservación. As flores son brancas, e nalgunhas especies o talo tamén produce pequenos bulbos ou fillos.

Unha característica particular do bulbo é o forte olor que bota ao ser cortado. Isto débese a dúas substancias altamente volátiles, denominadas aliina e disulfuro de alilo.

Variedades
----------

Segundo o tipo de talo:

* **Allo de colo duro**: o talo posúe floración e bota fillos.
* **Allo de colo mol**: debido a que non produce fillos, teñen mellor rendemento, xa que só utilizan a enerxía para a produción do bulbo. Tamén resisten períodos de almacenamento máis prolongados en comparación co allo de colo duro.

Segundo a coloración:

* *Allo branco*: aptos para o consumo en seco.
* *Allo rosado*: xeralmente son de cedo.

Orixe e historia
----------------

Aínda que posúe unha orixe incerta, considérase oriúndo de Asia, desde onde se estendeu a toda Europa, e desde alí cara América, por medio dos conquistadores españois.

En Exipto consumíano os escravos que traballaban na construción das pirámides, xa que se lle atribuían propiedades fortificantes e revigorizantes.

Durante os tempos da Grecia e Roma antigas, era consumido principalmente por soldados, navegantes e campesiños.

Na Idade Media xa se empregaba con fins terapéuticos, xeralmente para combater enfermidades bacterianas.

Durante a primeira guerra mundial empregouse como antiséptico externo para desinfectar feridas cando non se dispuña dos antisépticos habituais.

Na actualidade cultívase e consómese en todo o mundo, e tamén se usa como compoñente de moitas receitas farmacéuticas.

Cultivo
-------

Restra de allos
Os requirimentos ambientais para o seu cultivo son:

* solos con boa drenaxe, preferentemente francos ou algo arxilosos, ricos en materia orgánica e con humidade. Adáptanse con facilidade en solos cultivados previamente con cereais.
* rega permanente até o período anterior á colleita.
* fertilización superior a outras hortalizas.
* terra sen herbas, principalmente durante o primeiro período de xermolación.
* temperaturas inferiores aos 17 °C.

A *plantación* realízase no inverno ou principios da primavera, cando o dente xa abrollou e o novo talo atinxe un 50% da lonxitude do dente. É importante seleccionar os dentes destinados a plantarse, debendo escollerse os máis sans e representativos da variedade para conservar as súas cualidades.

A sementeira pode realizarse manualmente ou con maquinaria, depositando o dente no chan a unha profundidade entre os 3 e 6 cm (unha ou dúas veces o tamaño do dente). Debe poñerse coa punta cara arriba, para evitar deformacións na nova planta. Outro aspecto a ter en conta para obter unha produción considerábel é o distanciamento axeitado entre filas e entre unha planta e outra. Aínda que non é un cultivo que requira de grandes superficies, a separación é importante para o bo desenvolvemento dos bulbos.

O allo cultivado en climas fríos adquire un gusto máis picante.

O momento axeitado para a *recolección* está determinado polo uso posterior que se lle dará aos bulbos. Se o obxectivo é obter sementes para unha sementeira posterior, deben recollerse cando as follas comezan a murchar. En cambio, se van destinarse para consumir, hai que esperar a que as follas sequen completamente. O ciclo completo, desde a xerminación até a recolección dos novos bulbos tarda aproximadamente oito meses.

Unha vez finalizada a colleita, os bulbos deben depositarse nun lugar morno, soleado e con boa ventilación durante dous ou tres semanas, para que *sequen* ou *curen*.

Os cultivos de allo deben rotarse despois de tres anos como máximo, para evitar o esgotamento do solo.

Uso gastronómico
----------------

Os gromos tenros das follas acostuman estar incluídos nalgúns pratos. Estes gromos poden prepararse como se fosen espárragos, aínda que o consumo do bulbo é moito máis habitual. Xeralmente aprovéitanse secos ou semisecos.

Uso medicinal
-------------

Na actualidade, o allo ten unha ampla utilización farmacolóxica:

* É eficaz como antibiótico, combatendo numerosos fungos, bacterias e virus;
* É moi bo no control de enfermidades cardíacas, xa que reduce o bloqueo das arterias;
* Reduce a presión arterial e o colesterol;
* Incrementa o nivel de insulina no corpo, polo que combate a diabetes;
* Controla os danos causados pola arteriosclerose e a reuma;
* Tamén se relaciona coa prevención de certos tipos de cancro e na reversión do estrés e a depresión.

De acordo aos efectos medicinais buscados, varía a forma en que deben ser inxeridos, xa que o allo posúe diferentes propiedades se é consumido en cru ou cocido. Cando o allo cru se corta ou esmaga, prodúcese a combinación da **aliina** coa **alinasa**, o que produce unha substancia denominada **alicina**. Esta ten varios efectos benéficos, mais se o allo se cociña, este composto destrúese. No proceso de cocción libéranse compostos diferentes, como a **adenosina** e o **alloeno**, que posúen cualidades anticoagulantes e reducen o nivel de colesterol.

O allo na cultura popular
-------------------------

* O que non comeu allos, non cheira a eles.
* Onde allos ha, cebolas se collen.
* Onde allos ha, viño haberá.

Notas
-----

1. ↑

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Atlas das variedades de allo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Allium sativum*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23400
* BNCF: 21839
* BNE: XX529521
* BRE: 4684092
* EBID: ID
* GEA: 381
* GND: 4031311-6
* JSTOR: garlic
* LCCN: sh85053172
* NKC: ph191025

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 14043
* BioLib: 41996
* Dyntaxa: 232977
* Ecocrop: 367
* EOL: 1084926
* EPPO: ALLSA
* EUNIS: 189214
* FNA: 200027526
* FoC: 200027526
* GBIF: 2856681
* iNaturalist: 75363
* IPNI: 528796-1
* IRMNG: 11358087
* ITIS: 42652
* NBN: NHMSYS0100000446
* NCBI: 4682
* Plantarium: 2161
* PlantList: kew-296499
* POWO: ID
* Soortenregister: 180164
* TAXREF: 81505
* Tela Botanica: 3195
* Tropicos: 18401720
* PLANTS: ALSA2
* VASCAN: 2486
* WCSPF: 296499

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D005737
* MeSH: B01.650.940.800.575.912.250.618.100.050.060.300
* UMLS: C0993630
* UNII: IIF21WT8O3

 |