**Fulvio Bernardini**, nado en Roma o 28 de decembro de 1905 e finado na mesma cidade o 13 de xaneiro de 1984, foi un futbolista, adestrador e director deportivo italiano. Debutou como futbolista nas filas da Lazio con só 13 anos de idade, xogando inicialmente como porteiro, e pasando logo a ser dianteiro e finalmente centrocampista. Foi capitán do equipo ata 1926, e tras pasar polo Inter de Milán recalou na Roma, club no que xogou durante os seguintes 11 anos, e ao que tamén capitaneou entre 1934 e 1939. Colgou as botas no MATER, onde exerceu varios anos como xogador-adestrador.

Entre 1953 e 1958 adestrou a Fiorentina, á que guiou ata a conquista do seu primeiro título da Serie A, así como á final da Copa de Europa de 1957, onde caeu ante o Real Madrid. Posteriormente dirixiu a Lazio, gañando o primeiro título da historia do club, a Copa Italia de 1958, e o Bologna, co que conquistou un novo campionato de liga, converténdose así no primeiro adestrador italiano en gañar o *scudetto* con dous equipos diferentes. Pasou tamén polos bancos da Sampdoria e a Roma entre outros, e entre 1974 a 1977 foi adestrador da selección italiana, na que sucedeu a Ferruccio Valcareggi.

Era alcumado polos afeccionados como *Fuffo*, *Professor*e ou *Dottor*e, pois era licenciado en Ciencias Económicas.

Traxectoria
-----------

### Como futbolista

#### Lazio

Naceu o 28 de decembro de 1905, pero o seu nacemento foi rexistrado o 1 de xaneiro de 1906. Comezou a xogar ao fútbol nun equipo de barrio, o Exquilia, onde xogaba como porteiro. Tras tentar sen éxito ingresar no Fortitudo, acabou formando parte da Lazio, coa que debutou o 19 de outubro de 1919 cando o adestrador Guido Baccani o aliñou nun partido do Torneo Canalini ante o Audace.

 Bernardini (no centro), coa Roma na tempada 1931/32.Un mes despois, o 23 de novembro de 1919, debutou no Campionato Nacional (grupo lacial), no posto de porteiro, ante o Pro-Roma. Tiña só 13 anos e 327 días. A partir de 1921 cambiou de posición e pasou a ser dianteiro. Existen discrepancias sobre os motivos da súa elección para cambiar de posición. Segundo algunhas fontes, Bernardini tería decidido cambiar o seu papel debido aos catro goles que encaixou nun partido ante o Naples (4-2), mentres que segundo outros, decidiu xogar como dianteiro debido a un duro golpe que sufriu nun encontro ante o Fortitudo, que lle fixo perder o coñecemento, e polas conseguintes presións da súa preocupada familia.

Axiña comezou a destacar no ataque, e disputou máis dun cento de partidos ata 1926, portando na súa última tempada o brazalete de capitán. Na tempada 1922/23 chegou co seu equipo á *finalissima*, a final do campionato italiano, onde se enfrontou ao Genoa. O equipo lígur, naquel momento o máis forte a nivel nacional, gañou 4-1 na ida e 2-0 na volta, pero os xogadores do Genoa quedaron abraiados pola clase de Bernardini. O capitán do equipo *rossoblu* e da selección italiana, Renzo De Vecchi, eloxiou o seu xogo e auguroulle un gran futuro.

#### Inter de Milán

No verán de 1926 deixou Roma e trasladouse a Milán, onde fichou polo Inter de Luigi Cevenini. Tiña tamén unha oferta da Juventus, pero elixiu aos *nerazzurri*, pois tamén lle ofreceron un traballo nun banco e a posibilidade de estudar economía na Universidade Bocconi. Para poder abandonar a Lazio, Bernardini pagou 20.000 liras ao club romano, coa axuda do seu irmán máis vello Vittorio.

Xogou dous anos no Inter, marcando 10 goles no primeiro deles, e 17 no segundo. Foi o propio Bernardini quen descubriu a Giuseppe Meazza. En moitas ocasións, despois dos adestramentos, paraba a ver os partidos dos xuvenís, e foi deste xeito que quedou profundamente impresionado polo talento de Meazza. Insistiulle ao adestrador do primeiro equipo, Árpád Weisz, para que o incluíse no primeiro equipo. Weisz decidiu entón ver a Meazza e quedou convencido de que o seu centrocampista non esaxerara. Así, en 1927 o novo dianteiro de 16 anos foi incorporado ao primeiro equipo. Por isto, Meazza sempre recoñeceu estar en débeda con Bernardini.

 Bernardini, adestrador do Bologna, conversa co dinamarqués Harald Nielsen e co alemán Helmut Haller.
#### Roma

En 1928, *Fuffo*, como era alcumado, foi traspasado á Roma, club que acababa de ser fundado o ano anterior pola fusión de tres equipos romanos. Militou no club durante os seguintes once anos, exercendo nos cinco últimos como capitán, o segundo da historia do club, sucedendo ao seu compañeiro Attilio Ferraris, co que formou durante anos unha carismática parella de centrocampistas. 

Estivo preto de gañar o *scudetto* e venceu en dúas edicións a copa internacional Cappelli. Disputou un total de 286 partidos coa camiseta da Roma, marcando 47 goles.

#### MATER

En 1939 fichou polo MATER de Roma como xogador-adestrador. Militou neste club durante os anos da Segunda guerra mundial, disputando máis dun cento de partidos e guiándoo ata a Serie B. Pechou a súa carreira como futbolista en 1945.

#### Selección italiana

Debutou na selección italiana o 22 de marzo de 1925, nun partido amigable ante Francia en Turín que acabou con goleada italiana por 7-0. Foi o primeiro xogador romano e centro-meridional en vestir a camisola azul da selección. Disputou os Xogos Olímpicos de 1928 en Ámsterdam, participando en tódolos partidos excepto un e marcando un gol na goleada por 7-1 sobre España. Caeu en semifinais ante o Uruguai, e finalmente goleou por 11-3 á selección saudita, gañando así a medalla de bronce. 

Con todo, quedou excluído das seleccións italianas que participaron nas vitoriosas Copas do Mundo de 1934 e 1938, xa que o seleccionador Vittorio Pozzo considerouno inadecuado para o proxecto técnico que tiña en mente. A este respecto Bernardini contou na súa autobiografía as palabras coas que o técnico o excluíu da selección: «Mire, Bernardini, vostede xoga actualmente de xeito superior, dun xeito perfecto desde o punto de vista das prestacións individuais. Os demais non poden chegar á concepción que vostede ten do xogo e acaban por atoparse intimidados, debería pedirlle que xogue peor. Sacrificalo a vostede ou sacrificar a todos os demais? Que faría vostede no meu lugar?». Deste modo, a súa cifra de partidos coa camisola azul quedou en 26 partidos.

### Como adestrador e director deportivo

Comezou a súa carreira como técnico no MATER, no que exerceu varios anos como xogador-adestrador. O 27 de xullo de 1944, co nomeamento do avogado Giulio Onesti como Comisario Extraordinario do CONI, Fulvio Bernardini foi nomeado rexente da FIGC, cargo que ocupou xunto co coronel Ventura (secretario) desde o 28 de xullo de 1944 ata o 4 de decembro de 1944, data da súa renuncia irrevogable. 

En 1949 Bernardini volveu a Roma como adestrador e dirixiu o equipo xuvenil dos *giallorossi* ata a final do Torneo de Viareggio de 1950, onde perdeu ante a Sampdoria. A súa aventura no club viuse interrompida por unha brusca destitución. Durante a tempada 1950/51 adestrou a Reggina na Serie C, como substituto do cesado Italo Zamberletti, e a continuación dirixiu o Vicenza na Serie B, de 1951 a 1953.

#### Fiorentina

Posteriormente adestrou durante cinco anos a Fiorentina, á que levou a gañar o primeiro *scudetto* da súa historia na tempada 1955/56, cun equipo no que destacaban futbolistas como Giuliano Sarti, Ardico Magnini, Sergio Cervato, Giuseppe Chiappella, Guido Gratton, Armando Segato, Julinho ou Giuseppe Virgili. Ao ano seguinte acadou a final da Copa de Europa, despois de eliminar polo camiño o Norrköping, o Grasshopper e o Estrela Vermella de Belgrado. Na final enfrontouse no Santiago Bernabéu ao Real Madrid adestrado por José Villalonga, sendo a vitoria para o equipo español por 2-0, con goles de Di Stéfano e Gento. Ademais, gañou a a única edición da Copa Grasshoppers, que enfrontou a equipos de varios países europeos entre 1952 e 1957.

#### Lazio

En 1958 regresou ao seu primeiro club como futbolista, a Lazio, á que adestrou ata 1960. Na súa primeira tempada conquistou a Copa de Italia, o primeiro título oficial da historia do club, despois de derrotar na final á Fiorentina, á que agora adestraba Luigi Ferrero. A final disputouse no Stadio Olimpico e decidiuse grazas a un solitario gol de Maurilio Prini.

#### Bologna

 Bernardini como adestrador da selección italiana en 1974, durante unha viaxe aos Países Baixos.
Entre 1961 e 1965 dirixiu o Bologna, co que gañou na súa primeira tempada a Copa Mitropa, derrotando na final ao Slovan Nitra checoslovaco. Na campaña 1963/64 proclamouse campión da Serie A, converténdose no primeiro adestrador italiano en gañar o *scudetto* con dous clubs diferentes. No equipo boloñés campión de liga, destacaban xogadores como Carlo Furlanis, Mirko Pavinato, Paride Tumburus, Francesco Janich, Romano Fogli, Marino Perani, Giacomo Bulgarelli, Helmut Haller ou o máximo goleador do campionato, o dinamarqués Harald Nielsen.

Con todo, o camiño cara á vitoria final non foi doado, pois durante a segunda volta do campionato, cinco xogadores do equipo *rossoblù* (Fogli, Pascutti, Pavinato, Perani e Tumburus) deron positivo por dopaxe nun teste realizado despois dunha vitoria por 4-1 sobre o Torino. Bernardini foi acusado de administrar as substancias prohibidas aos xogadores sen o coñecemento destes, e foi sancionado por un ano e medio, mentres que ao equipo déuselle por perdido o encontro ante o Torino, ademais de recibir unha penalización dun punto.

O recurso do club, que demostrou non estar relacionado co caso, fixo que se anulase a sanción e se lle devolvesen os puntos, polo que o Bologna puido alcanzar ao Inter de Helenio Herrera no liderado da táboa a tres xornadas para o final. A situación non cambiou e os equipos mantivéronse emparellados ata a última xornada, sendo polo tanto necesario un partido de desempate para resolver o título (por primeira e única vez na historia da Serie A). Catro días antes do partido decisivo, o Bologna perdeu ao presidente Renato Dall'Ara, morto por problemas cardíacos. Pero xa en Roma, o 7 de xuño de 1964, venceu ao Inter por 2-0, gañando así o campionato. Unha das claves da vitoria foi a decisión de Bernardini de despregar ao lateral Capra pola banda, para marcar ao atacante rival Mario Corso, que foi neutralizado con efectividade.

#### Sampdoria

En 1965 Bernardini comezou unha longa carreira en Xénova como adestrador da Sampdoria, á que chegou para acompañar ao técnico Giuseppe Baldini. A súa chegada non foi suficiente para evitar o descenso do equipo esa mesma tempada. Ao ano seguinte, xa como adestrador en solitario, conseguiu devolver o equipo xenovés á máxima categoría, na que se mantivo durante o resto dos seus anos no club. 

Deixou a Sampdoria e 1971 e converteuse no director deportivo do Brescia, cargo que desempeñou durante dous anos, descubrindo entre outros a Alessandro Altobelli. 

#### Selección italiana

En 1974 a Federación Italiana encargoulle a dirección da selección nacional, que viña de quedar eliminada na primeira fase do Mundial de 1974 con Ferruccio Valcareggi no banco. Durante o seu tempo como seleccionador, levou a cabo unha importante renovación por mor dun cambio xeracional. Adestrou o combinado nacional ata 1977, cando foi substituído por Enzo Bearzot.

#### Últimos anos e morte

En 1977 regresou á Sampdoria, desta volta como director deportivo, ata 1979. Morreu en 1984, aos 78 anos de idade, no Hospital Villa San Pietro de Roma debido a unha esclerose lateral amiotrófica diagnosticada tres anos antes. O seu funeral celebrouse na Igrexa de Santa Chiara a Vigna Clara e o seu cadaleito foi soterrado no Cemiterio do Verano.

Recoñecementos
--------------

O Centro Deportivo Trigoria, a sede oficial da Roma, leva o seu nome. En 2011 obtivo un recoñecemento conmemorativo no Salón da Fama do fútbol italiano.

Palmarés
--------

### Futbolista

MATER
* **Serie C (1):** 1941/42.

Selección italiana
* **Medalla de bronce nos Xogos Olímpicos (1):** 1928.
* **Copa Internacional (1):** 1927/30.

### Adestrador

MATER
* **Serie C (1):** 1941/42.

Fiorentina
* **Serie A (1):** 1955/56.
* **Copa Grasshoppers (1):** 1952/57.

Lazio
* **Copa Italia (1):** 1958.

Bologna
* **Serie A (1):** 1963/64.
* **Copa Mitropa (1):** 1961.

Notas
-----

1. ↑  Filacchione, Marco (2009). *La storia della Roma, uomini immagini e numeri dal 1927* (en italiano). Edizioni Eraclea. ISBN 978-8888771304.
2. 1 2 3 4 5 6  "Arriva Bernardini". *enciclopediadelcalcio.com* (en italiano). Arquivado dende o orixinal o 14 de outubro de 2008. Consultado o 8 de xuño de 2022.
3. ↑  Maffei, Fabrizio (2002). "BERNARDINI, Fulvio". *Enciclopedia dello Sport* (en italiano). Consultado o 8 de xuño de 2022.
4. ↑  Pacileo & Gargano 2006, p. 11.
5. 1 2 3 4 5 6  "Fulvio Bernardini, un talento coltivato in nerazzurro". *Football Club Internazionale Milano* (en italiano). 17 de xaneiro de 2017. Consultado o 8 de xuño de 2022.
6. ↑  Fulvio Bernardini - parte 1 - Storie di Calcio
7. ↑  "Grasshoppers Trophy 1952-57". *rsssf.com* (en inglés). Consultado o 8 de xuño de 2022.
8. ↑  "La conquista della prima Coppa Italia". *www.sslazio.it* (en italiano). Consultado o 2023-11-08. [*Ligazón morta*]
9. ↑  Polo tanto os puntos restados ao Bologna foron tres, en base aos criterios de puntuación da época.
10. ↑  Bovolenta, Germano (17 de xullo de 2007). "L' ultimo Bologna il primo spareggio". *La Gazzetta dello Sport* (en italiano). Consultado o 8 de xuño de 2022.
11. ↑  Vernazza, Sebastiano (11 de setembro de 2004). "Anche Bernardini è morto di Sla". *La Gazzetta dello Sport* (en italiano). Consultado o 8 de xuño de 2022.
12. ↑  "Hall of fame, 10 new entry: con Vialli e Mancini anche Facchetti e Ronaldo". *La Gazzetta dello Sport* (en italiano). 27 de outubro de 2015. Consultado o 8 de xuño de 2022.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Pacileo, Giuseppe; Gargano, Pietro (2006). *80 anni di passione: la storia del Napoli dal 1926 al 2006, p. 11.* (en italiano). Il Mattino.

| * v
* c
* e
Selección de Italia - Xogos Olímpicos de 1928 - Medalla de bronce |
| --- |
| 
* PO Combi
* PO Degani
* PO De Prà
* DF Bellini
* DF Caligaris
* DF Gasperi
* DF Pietroboni
* DF Rosetta
* CC Baloncieri
* CC Bernardini
* CC Ferraris
* CC Genovesi
* CC Janni
* CC Pitto
* CC Rivolta
* CC Rossetti
* DI Banchero
* DI Levratto
* DI Magnozzi
* DI Pastore
* DI Schiavio
* DI Viviano
* Adestrador: Rangone

 | Italia |

| * v
* c
* e
Adestradores gañadores da Serie A |
| --- |
| 
* 1930: Weisz
* 1931: Carcano
* 1932: Carcano
* 1933: Carcano
* 1934: Carcano
* 1935: Bigatto
* 1936: Weisz
* 1937: Weisz
* 1938: Castellazzi
* 1939: Felsner
* 1940: Peruchetti
* 1941: Felsner
* 1942: Schaffer
* 1943: Kuttik
* 1946: Ferrero
* 1947: Ferrero
* 1948: Sperone
* 1949: Lievesley
* 1950: Carver
* 1951: Czeizler
* 1952: Sárosi
* 1953: Foni
* 1954: Foni
* 1955: Puricelli
* 1956: Bernardini
* 1957: Viani
* 1958: Broćić
* 1959: Viani
* 1960: Parola
* 1961: Parola
* 1962: Rocco
* 1963: Hel. Herrera
* 1964: Bernardini
* 1965: Hel. Herrera
* 1966: Hel. Herrera
* 1967: Her. Herrera
* 1968: Rocco
* 1969: Pesaola
* 1970: Scopigno
* 1971: Invernizzi
* 1972: Vycpálek
* 1973: Vycpálek
* 1974: Maestrelli
* 1975: Parola
* 1976: Radice
* 1977: Trapattoni
* 1978: Trapattoni
* 1979: Liedholm
* 1980: Bersellini
* 1981: Trapattoni
* 1982: Trapattoni
* 1983: Liedholm
* 1984: Trapattoni
* 1985: Bagnoli
* 1986: Trapattoni
* 1987: Bianchi
* 1988: Sacchi
* 1989: Trapattoni
* 1990: Bigon
* 1991: Boškov
* 1992: Capello
* 1993: Capello
* 1994: Capello
* 1995: Lippi
* 1996: Capello
* 1997: Lippi
* 1998: Lippi
* 1999: Zaccheroni
* 2000: Eriksson
* 2001: Capello
* 2002: Lippi
* 2003: Lippi
* 2004: Ancelotti
* 2005: ~~Capello~~
* 2006: Mancini
* 2007: Mancini
* 2008: Mancini
* 2009: Mourinho
* 2010: Mourinho
* 2011: Allegri
* 2012: Conte
* 2013: Conte
* 2014: Conte
* 2015: Allegri
* 2016: Allegri
* 2017: Allegri
* 2018: Allegri
* 2019: Allegri
* 2020: Sarri
* 2021: Conte
* 2022: Pioli
* 2023: Spalletti

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q963445
* WorldCat
* VIAF: 90350661
* Discogs: 4802575
* ICCU: SBNV003591
* Treccani: fulvio-bernardini
* EUfootballInfo: 1763
* NFT: 28001
* Sports Reference: fulvio-bernardini-1
* Transfermarkt: 310464
* Worldfootball: fulvio-bernardini

 |