recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O castigo de Ixion: Néfele sentada ao pés de Mercurio
Na mitoloxía grega, **Néfele** era a deusa das nubes que aparecía prominentemente na historia de Frixo e Hele. Casou con Atamante, pero este divorciouse dela por Ino.

Frixo, fillo de Atamente e Néfele, xunto a súa xemelga Hele, eran odiados pola súa madrastra, Ino, quen urdíu unha malvada trama para librarse deles, torrando todas as sementes das cidades para que non medrasen. Os granxeiros, temerosos da fame, pediron axuda a un oráculo próximo. Ino subornou aos homes enviados ao oráculo para que mentisen e lles dixesen aos demais que este esixía o sacrificio de Frixo. Porén, antes de que este fose sacrificado, el e Hele foron rescatados por un carneiro dourado voador enviado por Néfele, a súa nai natural. Hele caeu do carneiro no Helesponto (bautizado así na súa honra, xa que significa "Mar de Hele") e afogou, pero Frixo resistiu todo o camiño ata a Cólquida, onde o rei Eetes o acolleu e o tratou amablemente, dándolle á súa filla, Calcíope, en matrimonio. Como agradecemento, Frixo deu ao rei o vélaro de ouro do carneiro, que Eetes colgou dunha árbore.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q624551
* EBID: ID
* LCCN: sh2003003514

 |
O **Nakajima Kikka** (中島 橘花 *azar*) foi o primeiro reactor de combate xaponés. Foi un prototipo de caza bombardeiro de ataque desenvolvido a finais da segunda guerra mundial que só voou unha única vez.

Comezouse a deseñar en setembro de 1944 tras recibirse no Xapón informes do Me 262 alemán. O deseño seguiu as mesmas pautas, pero foi pensado como bombardeiro de ataque e tiña as ás pregables para poder agachalo en túneles e covas. Fixo o seu primeiro voo o 7 de agosto de 1945, un día despois do ataque a Hiroshima.

Historia
--------

O seu primeiro prototipo comezou as probas en terra na fábrica de Nakajima o 30 de xuño de 1945. Durante o seguinte mes foi desmontado e enviado á base naval de Kisarazu, onde foi montado novamente e preparouse para as probas de voo. O seu primeiro voo tivo lugar o 7 de agosto de 1945, co capitán de corveta Susumu Takaoka aos mandos. O avión comportouse ben durante esta primeira proba de 20 minutos, e a única preocupación foi a distancia da súa carreira de engalaxe. Para o segundo voo, catro días despois, instaláronse unidades de foguetes para asistencia á engalaxe (RATO). Debido a que o seu aliñamento se calculou mal, o piloto erroneamente pensou que non se activaran e apagou os motores principais para abortar a engalaxe. Como resultado, o avión non engalou de todo e danouse ao saír da pista. Antes de que puidese ser reparado, Xapón rendeuse e a guerra rematou.

Nesas datas o segundo prototipo estaba case rematado, e entre 18 e 25 fuselaxes estaban en construción; un deles era un adestrador de dous asentos. Outras versións propostas para o modelo eran un avión de recoñecemento e un caza armado con dous canóns de 30 mm Type 5, con 50 proxectís cada un. Agardábase que estes fosen impulsados por versións máis avanzadas do motor Ne-20, coñecidas como Ne-20-Kai ou Ne-120, das cales se agardaba entre un 20 % e un 30 % máis de potencia que o Ne-20.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Nakajima Kikka*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q534773
* LCCN: sh85072306

 |
***O inimigo coñece o sistema*** (título orixinal en castelán: *El enemigo conoce el sistema*) é un ensaio de Marta Peirano no que "fala do control e do poder grazas á esculca e interpretación de cal é o fin último da enorme cantidade de información que xeramos ao usarmos os nosos móbiles, tabletas e ordenadores, sobre todo cando descargamos aplicacións ou interactuamos nas redes sociais". 

Nesta obra, a autora explícanos o funcionamento da rede, os seus baleiros lexislativos e a falta de protección dos usuarios "ante a grande manipulación que supón formar parte deste *grande irmán".* Como sinala a autora, mentres nós o ignoramos as compañías "espremen os nosos datos para producir e alimentar técnicas de intelixencia artificial; ou as axencias de desinformación que explotan estes datos para crear o caos e manipular á xente en moitas partes do mundo."

Notas
-----

1. ↑  "O inimigo coñece o sistema". *www.kalandraka.com* (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 24 de xuño de 2021. Consultado o 2021-06-20.
2. ↑  Nicolás, Ramón (2020-02-15). "O inimigo coñece o sistema, de Marta Peirano". *Caderno da crítica*. Consultado o 2021-06-20.
3. ↑  "O inimigo coñece o sistema, Marta Peirano (Kalandraka)". *El baile de las palabras* (en castelán). 2020-04-23. Consultado o 2021-06-20.
4. ↑  Rey, Manuel (2019-11-28). "Marta Peirano: "Estamos adestrando algoritmos que se usan para cazar xente"". *GCiencia*. Consultado o 2021-06-20.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Marta Peirano
Interior do pavillón Lanxess Arena durante un encontro do Kölner Haie.
O **Kölner Haie** é un equipo profesional alemán de hóckey sobre xeo da cidade de Colonia. O equipo compite na Deutsche Eishockey Liga, a máxima categoría da liga profesional alemá, saíndo campión nos anos 1995 e 2002.

O equipo naceu en 1972 cando a sección de hóckey sobre xeo do club polideportivo Kölner EK e o propio club Kölner EK separaron os seus camiños. O club mantén unha forte rivalidade co Düsseldorfer EG, co cal compartiu até os anos 90 o dominio do hóckey sobre xeo alemán.

"*Haie*" tradúcese como "tiburón", de xeito que o nome do club traducido ó galego é "Os Tiburóns de Colonia".

Palmarés
--------

En liga nacional
* Alemaña **Deutsche Eishockey Liga (2):**

1994-95, 2001-02
* Subcampión (5):

1995-96, 1999-00, 2002-03, 2007-08, 2012-13
* República Federal Alemá **Eishockey-Bundesliga (6):**

1976-77, 1978-79, 1983-84, 1985-86, 1986-87, 1987-88
* Subcampión (2):

1990-91, 1992-93
En competicións europeas
* Unión Europea **IIHF European Champions Cup (0):**

* Subcampión (2):

1984-85, 1995-96

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey sobre xeo*** |

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do Kölner Haie *(en alemán)*
* Páxina oficial da Deutsche Eishockey Liga *(en alemán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q697902
* WorldCat
* VIAF: 148433853

 |
Cartel da Königgrätzer Marsch
**Königgrätzer Marsch** é unha marcha militar alemá composta polo músico prusiano Johann Gottfried Piefke con ocasión da vitoria de Prusia sobre as tropas do Imperio Austríaco na Batalla de Königgrätz o 3 de xullo de 1866, que foi o enfrontamento decisivo da Guerra Austro-Prusiana. Tal vitoria abriu camiño para a supremacía de Prusia na Confederación Xermánica e, finalmente, para a fundación do Imperio Alemán en 1871. Por razóns obvias, é oído raramente en Austria.

Notas
-----

1. 1 2 3  das Wort: Piefke *Arte.tv* 17.02.2013. Consultado o 21.01.2016. *(en alemán)*

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre música é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1796010
* WorldCat
* VIAF: 183529508
* GND: 300891199
* MusicBrainz: ID

 |
Situación de La Seca na provincia de Valladolid
**La Seca** é unha localidade e municipio español da provincia de Valladolid, comunidade de Castela e León.

Situada a unha altitude de 731 m sobre o nivel do mar, dista 32 km da capital provincial. O municipio ten unha extensión de 65,9 km2. A súa poboación no ano 2006 era de 1.066
habitantes.

O seu xentilicio é lasecano/a.

Toponimia
---------

Escudo de La Seca.
O termo "seca" deriva da raíz prerromana *sik-*, *sek-* que significa fonte ou río.

O seu nome débese a que era o lugar onde se realizaba *a seca* das árbores taladas. Non por casualidade o seu escudo é un piñeiro e un home cunha machada.

Economía
--------

A economía do municipio está baseada na produción de viño. A maior parte do seu termo municipal encóntrase cultivado con viñedos (*majuelos* mna súa denominación local). Pertence á Denominación de Orixe Rueda.

Curiosidade
-----------

Eusebio Sacristán, exfutbolista internacional e adestrador, naceu na Seca en 1964.

Referencias
-----------

1. ↑  Celdrán, Pancracio (2006): *Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios*. Espasa. ISBN 84-670-0146-1.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Suárez Aláez, Ángel (1997): *Historia de La Seca*. Valladolid: Editoral provincial de la Exclma. Diputación de Valladolid. ISBN 84-7852-972-1.

### Ligazóns externas

* Botarga Antigua. Información sobre o entroido, bodegas, viños e heráldica local. *(en castelán)* Consultada o 9/5/2012.
* Deputación de Valladolid. Datos de interese sobre a poboación.
* Vista aérea
* Web do Concello

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1771162
* código INE: 47158
* GeoNames: 6362280
* OSM: 343458

 |
A **nefrita** é un mineral do grupo VIII (silicatos) de acordo coa clasificación de Strunz. É unha variedade dura e de gran fino da actinolita, e é o máis común e menos valioso dos dous tipos de xade que existen, sendo o outro a xadeíta.

Trala chegada da nefrita de América a Europa, asociáronselle á nefrita propiedades curativas para os cólicos e as dores de costas ou de riles, polo que recibiu o nome de *lapis nephriticus* que significa "pedra do ril".

*Pounamu* é o nome maorí da nefrita verde que se dá na costa occidental de Nova Zelandia e coa que se adoitan confeccionar hei tikis e armas tradicionais maorís como os meres.

Características
---------------

É un silicato cálcico de magnesio ou de ferro propio de rochas metamórficas. Adoita aparecer como agregados compactos de fibras entrelazadas que poden ser translúcidos ou opacos e, normalmente, de cor verde e puntos de tons máis escuros. Distínguese da xadeíta polo seu brillo aceitoso e porque se fai estelas ao fracturar.

Depósitos
---------

Encóntrase con certa abundancia no Canadá, a China, Nova Zelandia, os Estados Unidos, Taiwán e Asia Central.

Notas
-----

1. ↑  Mindat.org - Nefrita *(en inglés)*

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Actinolita
* Xade
* Xadeíta

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q138979
* AAT: 300011120
* BRE: 2263992
* EBID: ID
* GEC: 0273581
* Mindat: 4011

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Laranxa.
Laranxas de Teaño (Cuntis).
Laranxas nunha árbore de Oleiros.
Laranxas.
A **laranxa** é o froito da laranxeira (Citrus x sinensis), de forma esférica. O grosor da súa pel é moi variable (duns poucos milímetros a case un centímetro). A parte exterior desta é, unha vez madura, de cor laranxa (de aí o nome da froita) e a parte interior é de cor branca. É habitual comela (retirándolle a pel) ou beber o seu zume.

Así, unha clasificación habitual desta froita faise en funcións de para que se considera mellor, tendo laranxas de zume e laranxas de mesa, aínda que é moi normal distinguilas tamén pola súa procedencia. Pode utilizarse como ingrediente en cociña e repostería.

Orixe
-----

Esta froita é orixinaria da India, aínda que ás veces dise que é Vietnam o país de orixe. A froita orixinal é ácida cando se compara coas variedades modernas. É dubidoso que a laranxa ácida é a orixinal, e pode darse o caso de non existiren verdadeiramente especies selvaxes.

O cultivo da laranxa
--------------------

O cultivo da laranxa é un negocio significativo, e unha importante parte das economías de varios países e rexións europeas, entre os cales podemos salientar España, Italia, Romanía, e a rexión do Algarve en Portugal. Noutros continentes hai produción significativa en Suráfrica, nos estados da Florida e California nos EUA, e o distrito 'Riverina' en Murray River en Australia.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Laranxa*** |

* laranjas ceasaminas.com.br *(en portugués)*
* Sweet Oranges: The Biogeography of Citrus sinensis aquapulse.net *(en inglés)*
* Nutrition data nutritiondata.com *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q13191
* AAT: 300266271
* BNCF: 40298
* BNE: XX524785
* BNF: 11976495c
* EBID: ID
* GND: 4172698-4
* LCCN: sh85095257
* NKC: ph527103

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: 5EVU04N5QU

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre botánica é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
***La Iberia*** foi un xornal español de carácter liberal que se publicou entre 1854 e 1898, fundado por Pedro Calvo Asensio. Entre xaneiro e setembro de 1868 recibiu o nome de *La Nueva Iberia*.

Historia
--------

*La Iberia* creouse en Madrid por Pedro Calvo Asensio en xuño de 1854, no seu desexo de facer un novo xornal político de carácter liberal e progresista en España. O título do diario correspondía á aspiración de alcanzar a 'unidade ibérica', é dicir, a unión de España e Portugal.

Desde as súas páxinas apoiouse a Revolución de 1854 e a figura de Baldomero Espartero para dirixir o goberno mentres que se atacaba a Leopoldo O'Donnell.

*La Iberia. Diario liberal de la mañana*, xunto coa súa atención preferente á política, destacaba, segundo os autores, pola rica e variada información cultural, literaria ou científica que tódolos días ofrecía nas súas páxinas, e que distaba moito da proporcionada por outros xornais madrileños do seu tempo. Estamos ante un xornal, primeiro matutino e de aparición diaria, e despois vespertino e publicado de luns a sábado, en cuxa redacción colaboraron escritores da categoría de Juan de la Rosa, Concepción Arenal, Patricio da Escosura, Gaspar Núñez de Arce ou Manuel Murguía, entre moitos outros, e cuxa principal etapa se desenvolve entre os anos 1860 e 1863, cun equipo xa consolidado, corresponsalías internacionais en Londres e París e unha actividade que, como apuntan os autores, conduciría a *La Iberia* ao liderado na prensa política e converteríaa en punta de lanza de iniciativas tan significativas para a vida literaria do século XIX como foi a coroación do poeta Manuel José Quintana en 1855.

En 1863 é adquirido por Práxedes Mateo Sagasta, xunto con José Abascal y Carredano, quen o dirixirá até xuño de 1866, alcanzando a súa máxima difusión e servíndolle para criticar ao goberno e preparar a Revolución de 1868.

Notas
-----

1. 1 2  "Ficha de catálogo. Biblioteca Nacional de España". Arquivado dende o orixinal o 07 de xuño de 2012. Consultado o 19 de marzo de 2017.
2. ↑  "arteHistoria". Arquivado dende o orixinal o 18 de febreiro de 2012. Consultado o 19 de marzo de 2017.
3. ↑  "Práxedes Mateo Sagasta: ingeniero y periodista". Arquivado dende o orixinal o 17 de marzo de 2012. Consultado o 19 de marzo de 2017.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***La Iberia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Evaristo Escaleira; Manuel González Chaira (1865). *La España del siglo XIX: sus hombres y acontecimientos más notables, Volumen 1*.

### Ligazóns externas

* La Iberia (1854-1866) Hemeroteca Digital, Biblioteca Nacional de España.
* La Iberia (1868-1898) Hemeroteca Digital, Biblioteca Nacional de España.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2838028
* HemBNE: 0001125620
* ISSN: 1130-7536

 |
A **lingua kalhíphona** (tamén coñecida como **kalinago**, **ingeri**, **iñeri** ou **inyeri**), foi unha lingua arauaca falada historicamente polo pobo caribe nas Antillas Menores do Caribe. O kalinago extinguiuse arredor do ano 1920 por mor do xenocidio colonial, mais unha das súas variedades sobrevive como garífuna, principalmente en América Central.

Malia o seu nome, o kalhíphona non está relacionado coas linguas caribes. Pola contra, evolucionou das linguas arauacas faladas polos habitantes insulares, ou igneri, que os pobos caribes dominaron durante a era precolombiana. Durante o período colonial francés, os caribes tamén falaron un pidgin derivado do caribe.

Historia
--------

Durante a época do contacto europeo, os kalinago viviron nas illas de Barlovento das Antillas Menores, dende Guadalupe até Granada. A tradición contemporánea indica que os caribes (ou kaliphuna) conquistaron estas illas ós seus habitantes anteriores, os igneri. Debido ó feito de que os kalinago descenden dos caribes continentais (kalina) de América do Sur, asumiuse durante moito tempo que era unha lingua caribe ou relacionada co caribe. Porén, os estudos realizados no século XX determinaron que a lingua dos caribes antillanos non era caribe, senón arauaca, relacionada co lokono e co taíno das Antillas Maiores.

Notas
-----

1. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
2. ↑  Rouse, Irving (1992). *The Tainos*. Yale University Press. p. 21. ISBN 0300051816. Consultado o 17 de xuño de 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3450735
* Glottolog: isla1278

 |
**La Jambre** é unha formación de música folk, creada no 2003 en Xerez da Fronteira. As súas composicións tratan de recuperar e actualizar a música tradicional andaluza que coexistiu co flamenco ata ser desprazada pola vitalidade deste e doutras músicas máis modernas. A súa gran riqueza melódica e a variada temática das súas letras, denota a súa orixe ancestral e a súa procedencia de culturas variadas.

No 2007 participaron no Festival Internacional do Mundo Celta de Ortigueira.

Membros
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| \* | José Cabral | Guitarra, ud, baglamá, cumbus, gandana, voz |
| \* | Antonio de Magdalena | Voz, dulzaina, gaita, gaita gastoreña, xaphoon, punteiros e zurna |
| \* | Hendo | Frautas traveseiras, frauta de tres buratos e tamboril, acordeón e coros |
| \* | Ismael Colón | Batería, percusións |
| \* | Jesús Cabral | Baixo eléctrico, contrabaixo e percusións |
| \* | Pepe Torres | Clarinete, saxofón e duduk |
| \* | David Guillén | Trompeta, fliscorno. |
| \* | Marcos Plada | Técnico de son |

Historia
--------

A formación foi creada a principios do 2003. Nese mesmo ano gañaron o I Certame Internacional de Música Étnica (FIMEC) de Chiclana, así como un dos certames máis prestixiosos a nivel peninsular de música folk: o Concurso Folk "Cuartu de los Valles" de Navelgas (Asturias), celebrado en xullo do mesmo ano.

Participaron en importantes festivais de España e do estranxeiro, e colaboraron na banda sonora para o documental de Canal+ La Montañas del Lobo.

A principios do 2005 saíu á luz o seu primeiro álbum, *Saltalindes*, sendo preseleccionado na categoría a "mellor álbum de música tradicional" para a X Edición dos Premios da Música da Academia das Artes e as Ciencias da Música. Ese mesmo ano foron invitados a participar en "The World Performing & Visual Arts Festival Pakistan" de Lahore (Paquistán) para representar a España en tal evento cultural e musical.

Na gravación de *Saltalindes* contaron coa colaboración de músicos tan recoñecidos como Vincent Molino (Radio Tarifa), Sebastián Rubio (La Musgaña e Radio Tarifa) e Manuel Mateo (Lombarda).

No 2007 foron proclamados gañadores do Proxecto Runas '07, dentro do Festival de Ortigueira.

Recentemente sacaron á luz o seu novo traballo, *La Lunas de Astarté*.

Discografía
-----------

### Álbums

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| \* | *Saltalindes* | (2005) |
| \* | *La Lunas de Astarté* | (2007) |

Ligazóns externas
-----------------

* Páxina oficial do grupo (en español)
***La Revue de Catalogne*** foi unha revista que se publicou en Marsella en 1929 centrada na cultura catalá.

Características
---------------

Fundouse en marzo de 1929 dirixida e editada por Pierre Rouquette e artellábase en oito seccións: "Revue des Revue catalanes", "Les Lettres", "L'Érudition", "L'Humanisme", "La Musique catalane", "Le Théatre", "Les Arts"  e "La Catalogne à l'étranger". A meirande parte dos colaboradores eran franceses, mais tamén participaron xornalistas e escritores cataláns. Importante foi o apoio do escritor e político mallorquí Joan Estelrich, moi ligado ao líder da Lliga Regionalista Francesc Cambó. A intención era publicala mensualmente pero só saíron cinco números, o derradeiro o 1 de agosto. 

A revista centrábase na cultura catalá en todos os seus aspectos, dende a literatura á música pasando polas artes. Publicada integramente en lingua francesa, Roquette quería que fose o trazo de unión entre Cataluña e a elite internacional. Tecnicamente a revista inspirábase no formato de  *La Nova Revista* (1927-1929), revista cultural dirixida por Josep Maria Junoy.

Bibliografía
------------

* Coll-Vinent, Sílvia: *Joan Estelrich i la cultura europea del seu temps, dins de Jornades d’estudi sobre Joan Estelrich*. Palma, 2008.
* Grau, Pierre, *L’aide des Occitants aux intellectuels catalans, dins de Les exils catalans en France*. París, 2005.
* ARCA:
* Biografía Joan Estelrich. Wikipedia: Joan Estelrich i Artigues
**Jørgen Strand Larsen**, nado en Halden o 6 de febreiro de 2000, é un futbolista noruegués que xoga como dianteiro no Celta de Vigo da Primeira División de España.

Traxectoria
-----------

Tras destacar coma nova promesa no Sarpsborg 08 do seu país natal, o 9 de setembro de 2020 fíxose oficial a súa incorporación ao F. C. Groningen da Eredivisie asinando un contrato por 4 tempadas.

Na tempada 2021-22 foi quen de anotar 14 goles nas filas do F. C. Groningen.

O 1 de setembro de 2022, tras dúas tempadas no club neerlandés, asinou a poucas horas da finalización do mercado de fichaxes polo Real Club Celta de Vigo da Primeira División de España por seis tempadas a cambio de 11 millóns de euros.

Selección nacional
------------------

Internacional con Noruega en categorías inferiores, debutou coa selección absoluta en 2020.

Clubs
-----

 *Actualizado co último partido disputado p 2 de setembro de 2022 .*

| Club | País | Ano | Partidos | Goles |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sarpsborg 08 | Noruega Noruega | 2017-2020 | 61 | 9 |
| F. C. Groningen | Países Baixos Países Baixos | 2020-2022 | 71 | 27 |
| Celta de Vigo | Galicia Galicia | 2022-act. | 1 | 0 |

Notas
-----

1. ↑  "El delantero noruego Strand Larsen al FC Groningen". *FC Groningen* (en neerlandés). Consultado o 1 de setembro de 2022.
2. ↑  "El RC Celta suma calidad y remate a su ataque con el delantero internacional Strand Larsen". *RC Celta*. Consultado o 1 de septiembre de 2022.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Jørgen Strand Larsen en NFF

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q28933132
* EUfootballInfo: 31290
* NFT: 80632
* Soccerway: 461807
* Transfermarkt: 429983
* UEFA: 250103755
* Worldfootball: joergen-strand-larsen

 |
**José Luis Fernández Mouriño**, nado en Carral en 1962, é un político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Foi empresario do sector da panadería. Foi concelleiro en Carral polo PPdeG dende 1991. En agosto de 2003 foi elixido alcalde de Carral por unha moción de censura contra o exalcalde socialista, Juan Manuel Vales co apoio de dous concelleiros nacionalistas. Posteriormente destituíu aos concelleiros do BNG. En maio de 2004 o PPdeG readmitiuno para encabezar a lista electoral en Carral. Nas eleccións municipais de 2007 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Carral e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Nas municipais de 2011 volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta. Foi deputado provincial entre 1997 e 2003, e volveu ocupar un escano na Deputación en 2011.

Nas eleccións municipais de 2019 perdeu a alcaldía en favor de Javier Gestal de Alternativa dos Veciños.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Juan Manuel Vales** |  **Alcalde de Carral** 2003 - 2019 | Sucesor:**Javier Gestal** |

Notas
-----

1. ↑  Javier Gestal, nuevo alcalde de Carral

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Carral

### Ligazóns externas

* Ficha en galegos.info
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: O bosque animado.

***O bosque animado*** (en castelán: *El bosque animado, sentirás su magia*) é unha película de animación estreada en 2001. Baseada na novela *O bosque animado* de Wenceslao Fernández Flórez, foi a primeira película de animación 3D realizada en Europa. A novela xa fora adaptada ao cinema por José Luis Cuerda en 1987.

Características
---------------

Producida por Dygra Films e dirixida por Ángel de la Cruz e Manolo Gómez, realizouse en 3D tras un traballo de 4 anos no que participaron máis de 400 profesionais. Contou cun orzamento de 550 millóns de pesetas.

Galardóns e nomeamentos
-----------------------

A película gañou os premios ao mellor filme de animación e á mellor canción nos Premios Goya 2002. Ademais, conseguiu os seguintes galardóns: mellor longametraxe de animación no Chicago International Children´s Film Festival en 2002, Premio da Crític no Fantasporto en 2002, mellor Película no Carrousel International du Film de Rimousky en 2002 (Québec), mellor película segundo o xurado infantil do festival de ZLIN en 2002 (República Checa), sete premios Chano Piñeiro do audiovisual galego (mellor película, mellor dirección, mellor guión, mellor Banda Sonora Orixinal, mellor iluminación, mellor dirección artística e mellor dirección de produción), Premio Galicia de Comunicación da Xunta de Galicia en 2001, Premio AGAPI 2000 á mellor multimedia pola web do filme e Premio Rosa do Deserto no I Festival Internacional de Cine do Sáhara, Tinduf, Alxeria, 2003.

A cantante Luz Casal interpretou dúas das cancións da Banda Sonora da cinta.

Os actores de dobraxe en castelán que participaron na película foron: Mar Bordallo, Claudio Rodríguez, Juan Miguel Cuesta, Nacho Aldeguer, Héctor Cantolla, Javier Franquello, María Romero, María Teresa Neila, Lucía Esteban, Roberto Cuenca, Rafael Azcárraga, Pilar Martín, José Padilla, Miguel Zúñiga, Pablo Sevilla, Ricardo Escobar e Anabel Alborg entre outros.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* *O soño dunha noite de San Xoán*
* *O espírito do bosque*
* *El bosque animado*, filme de 1987 de José Luis Cuerda.

### Ligazóns externas

* Zinema
* IMDb
* El doblaje.com
* Consello da Cultura Galega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1773191
* Allmovie: v493500
* AlloCiné: 50431
* BCDB: 55680
* BNE: bivi0000041266
* FilmAffinity: 998226
* IMDb: tt0310790
* LUMIERE: 20063
* OFDb: 43526
* Rotten Tomatoes: the-living-forest
* TMDb: 49612

 |
**José Luis González Bernal**, nado en Zaragoza (comarca de Zaragoza) o 30 de marzo de 1908 e finado en París (Francia) o 18 de novembro de 1939, foi un pintor e debuxante aragonés do movemento surrealista.

Fixo a súa formación artística na Escola de Artes e Oficios de Zaragoza, que completou dende 1929 en París, e onde coñeceu o surrealismo. De ideoloxía anarquista, ó estoupar a Guerra Civil española volveu á pensínsula a defender a Segunda República Española malia a súa fráxil saúde, morrendo pouco despois de rematar a guerra no exilio en París.

A súa obra foi descoñecida en España por motivos políticos até a metade dos anos 1970, cando remataba a ditadura franquista, momento no que se recoñeceu o seu papel destacado nas vangardas artísticas aragonesas dos anos 30.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *Juan José Luis González Bernal* Arquivado 11 de decembro de 2011 en Wayback Machine. na *Gran Enciclopedia Aragonesa* *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q13049239
* WorldCat
* VIAF: 33137901
* BNE: XX1673784
* DBE: juan-jose-luis-gonzalez-bernal
* FAST: 466561
* GEA: 6418
* GND: 131670239
* ISNI: 0000 0000 6686 809X
* LCCN: nr2001030417
* MNCARS: gonzalez-bernal-juan-jose-luis
* SUDOC: 072247401
* ULAN: 500038992

 |
**José Luis Iglesias Lago**, nado en Vigo o 23 de novembro de 1934 e finado en Punto Fijo, Venezuela, o 21 de setembro de 2015, foi un futbolista galego, que xogaba de dianteiro.

Traxectoria
-----------

Nacido en Vigo emigrou coa súa familia a Venezuela, instalándose en Punto Fijo, Falcón. No país caribeño xogou no Falcón e logo no Deportivo Portugués, co que conquistou a Primeira División de Venezuela en 1960, sendo ademais o máximo goleador do campionato.

Volveu a Galicia en 1960 fichando polo Pontevedra CF, que acababa de ascender a Segunda División. Tres anos despois conseguiu o ascenso a Primeira División, o primeiro na historia do club. 

Na tempada 1963–64 debutou en Primeira División co Pontevedra, participando en 15 partidos de liga e marcando 3 goles. Foi o primeiro xogador do Pontevedra en marcarlle un gol ao Real Madrid. Ocorreu na xornada 8 no Estadio Santiago Bernabéu, cando Iglesias bateu a Araquistain no minuto 53, aínda que o equipo madrileño acabou gañando o partido por 3-1 con goles de Di Stéfano, Puskás e Gento. Ese ano o equipo galego descendeu a Segunda División.

Volveu participar dun novo ascenso na tempada 1964/65, na que anotou 8 goles, e ao remate da 1965–66 deixou o equipo. Disputou un total de 112 partidos co equipo granate e marcou 26 goles.

Regresou a Venezuela, onde rexentou en Punto Fijo unha tenda de xoias e regalos chamada Regalos Iberia. Faleceu en dita cidade o 21 de setembro de 2015, aos 80 anos de idade.

Vida persoal
------------

Casou o 7 de xuño de 1964 con María Esther Barreiro Vega na igrexa de San Bartolomeu de Pontevedra.

Notas
-----

1. ↑  Pérez, Eliézer. "Falcón gritó campeón en Punto Fijo y Barcelona" (en castelán). Consultado o 31 de marzo de 2021.
2. ↑  Salcedo Leal, Carla (8 de novembro de 2014). "Deportivo Portugués: el equipo de los récords" (en castelán). Consultado o 31 de marzo de 2021.
3. 1 2  "Fallece en Venezuela la leyenda granate José Luis Iglesias a los 80 años" (en castelán). 22 de setembro de 2015. Consultado o 31 de marzo de 2021.
4. ↑  "Real Madrid - Pontevedra 1963". *BDFutbol* (en castelán). Consultado o 31 de marzo de 2021.
5. ↑  "Iglesias y Ribada contraen Matrimonio". *El Pueblo Gallego* (en castelán). 9 de xuño de 1964. Consultado o 31 de marzo de 2021.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Pontevedra CF – 1963–64 (Debut en Primeira División) |
| --- |
| 
* 1 Gato
* 2 Calleja
* 3 Cholo
* 4 Batalla
* 5 Azcueta
* 6 Vallejo
* 7 Recalde
* 8 José Jorge
* 9 Martín-Esperanza
* 10 Ribada
* 11 Iglesias
* 12 Fermín
* 13 Ceresuela
* 14 Pastor
* 15 Marcaida
* 16 Deza
* 17 Múgica
* 18 Sosa
* 19 Carlos
* Adestrador: Rafa

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20535587
* Transfermarkt: 349457

 |
Minarete de Kutlug Timur.
**Kunya-Urgench** (Vella-Urgench) era a antiga capital do estado de Corasmia, actualmente dentro de Turkmenistán, na provincia de Daşoguz. **Urgench**, en persa *Gurgandj*, en árabe *Jurjâniya*, deu seguramente o seu nome ao organdí.

Presérvanse varios monumentos en Kunya-Urgench, os mausoleos de Fahrad-din Razi (século XIII), Tekesh Khorezmshakh (século XIII) e Turabek-khanum Kala (século XIV); a fortaleza de Ak-Kala e o minarete da mesquita (con 62 metros de altura), son exemplos da escola de arquitectura e construción urgench.

No ano 2005, as ruínas de Kunya-Urgench foron inscritas como Patrimonio da Humanidade pola Unesco.

Foi devastada en 1220 polos mongois de Xenxis Kan, logo foi abandonada a causa do cambio do curso do río Amu Daria; e a moderna Urgench renaceu a uns 150 km da antiga, no actual Uzbekistán.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Kunya-Urgench*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q48472
* WorldCat
* VIAF: 141100703
* BRE: 2122253
* EBID: ID
* GeoNames: 601608
* LCCN: no2007136705
* NKC: ge1001135
* SUDOC: 166804207
* WHC: 1199

 |
**Kunan Kiribati**, coñecido antes de 1989 como **Teirake kaini Kiribati**, é o himno nacional de Kiribati. Foi escrito e composto por Tamuera Ioteba Uriam, e adoptouse en 1979.

Letra oficial, en kiribatiano
-----------------------------

*Kunan Kiribati*

Teirake kaaini Kiribati, Anene ma te kakatonga,  
 
Tauraoi nakon te mwioko, Ma ni buokia aomata.   

Tauaninne nte raoiroi, Tangiria aomata nako.   

Tauaninne nte raoiroi, Tangiria aomata.

Reken te kabaia ma te rau Ibuakoia kaain abara Bon reken abara Bon reken te nano ae banin Ma te i-tangitangiri naba.   

Ma ni wakina te kabaia, Ma n neboa abara.  
 
Ma ni wakina te kabaia, Ma n neboa abara.

Ti butiko ngkoe Atuara Kawakinira ao kairika Nakon taai aika i maira.  
 
Buokira ni baim ae akoi.   

Kakabaia ara Tautaeka Ma ake a makuri iai.  
 
Kakabaia ara Tautaeka Ma aomata ni bane.

**Tradución:**

Érguete, Kiribati!  

Canta con alegría!  

Prepárate para aceptar a responsabilidade  

e para axudar aos demais!  

Sé firmemente xusto!  

Ama a toda a xente!  

Sé firmemente xusto!  

Ama a toda a xente!

O logro da satisfacción  

E a paz do noso pobo  

Conseguiremos que os nosos corazóns latexen como un só,  

Ama aos demais!  

Promove a felicidade e a unidade!  

Ama aos demais!  

Promove a felicidade e a unidade!

Rogámosche, oh deus, que nos protexas e nos guíes nos días vindeiros.  

Axúdanos coa túa amorosa man.  

Bendí o noso goberno e a toda a nosa xente!  

Bendí o noso goberno e a toda a nosa xente!

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Son de *Teirake Kaini Kiribati*, coa letra e máis información *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1045701
* MusicBrainz: ID

 |
**La Maravillosa Orquesta del Alcohol**, é un sexteto acústico español con influencias folk, blues, rock & roll e punk procedente de Burgos. Son coñecidos tamén co acrónimo do nome do grupo, **La M.O.D.A.**.

O grupo formouse no ano 2011 e os seus compoñentes son Adán R&R Marabillas (guitarra e mandolina), Alvar de Pablo (saxofón e coros), *El Maravilloso Caleb* (batería e percusión), Joselito Maravillas *El reverendo del blues* (acordeón e coros), 'Wonder' Juan Mariscal (baixo) e David Ruiz (voz, banjo e guitarra). Nalgúns concertos, contan coa colaboración do galego Jacobo Naya (piano, guitarra e percusión).

**La M.O.D.A** leva dous anos editando cancións e actuando por todo o país: en festivais, con artistas internacionais como Dropkick Murphys e Frank Turner, en salas, bares ou na rúa.

Discografía
-----------

* *No Easy Road* (EP; 2011)
* *The Shape Of Folk To Come* (EP; 2012)
* *¿Quien nos va a salvar?* (CD; 2013)
* *La Primavera del Invierno* (CD; 2017)

Videografía
-----------

* "Gasoline" (2012)
* "Nómadas" (2012)
* "Los hijos de Johnny Cash" (2013)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q15091389
* WorldCat
* VIAF: 310537611
* AllMusic: mn0003383174
* Discogs: 3598919
* MusicBrainz: ID

 |
**José Luis Coedo Novo**, nado en 1949, é un político e empresario galego, que foi alcalde das Nogais durante dúas décadas.

Traxectoria
-----------

Foi elixido alcalde das Nogais logo das eleccións de 1987. Renovou o cargo repetidas veces (1991, 1995, 1999, 2003), sempre con maioría absoluta, pero nas eleccións de 2007 conservou o bastón de mando malia perder a absoluta. Nos comicios de 2011 foi derrotado por primeira vez en 24 anos polo candidato do Partido Popular, Jesús Núñez Díaz.

En 2011 foi xulgado porque o vertedoiro municipal carecía de licenza, pero resultou absolto. En 2013 foi xulgado de novo, desta volta por malversación de fondos no seu tempo como alcalde, e el mesmo recoñeceuse culpable. Foi condenado a dous anos de prisión, ademais de a unha pena de inhabilitación.

Empresarialmente é propietario de establecementos de hostalaría. É o autor da guía *Os Ancares: turismo rural*, publicada en 1997.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Xosé Espín Mejía** |  **Alcalde das Nogais** 1987 - 2011 | Sucesor:**Jesús Núñez Díaz** |

Notas
-----

1. ↑  Absuelto de un delito ecológico el ex alcalde de As Nogais, *La Voz de Galicia*, 7/9/2011.
2. ↑  O anterior alcalde das Nogais recoñece ter prevaricado e malversado, *El Progreso*, 17/7/2013.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais nas Nogais
**José María Blanco Gerpe**, nado en Silleda o 17 de novembro de 1878 e finado en Buenos Aires o 9 de agosto de 1957, foi un sacerdote e antropólogo galego.

Traxectoria
-----------

Emigrou á Arxentina, onde comezou os estudos sacerdotais. Regresou a España en 1898 e estudou linguas clásicas. Estudou Filosofía en Tortosa e dedicouse ao ensino no Colexio de San Salvador de Zaragoza. En 1908 continuou cos seus estudos de Teoloxía e foi catedrático de Elocuencia Sagrada e Hebreo. Volveu a América, e en 1913 obtivo a cátedra de Física Experimental en Montevideo e as de Psicoloxía, Cosmoloxía e Ciencias Físicas e Naturais na Universidade Pontificia de Buenos Aires. Fundou a revista *El Salvador* (1926) e publicou traballos de investigación na revista *Estudios*. Editou un *Canto*, en hexámetros e en grego, e un ensaio sobre *A Ilíada*. Organizou a Academia de Filosofía arxentina e dirixiu a Academia Literaria de La Plata.

Obras
-----

* *La evolución antropológica y Ameghino*, 1916.
* *Las ideas preconcebidas y la ciencia*, 1919.
* *El diprothomo y la orientación frente-glabelar*, 1919.
* *La Antropología y la Ciencia*, 1921.
* *Los mártires del Caaró e Yjuhí*, 1931.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Universidad Pontificia de Comillas, ed. (2001). *Diccionario histórico de la Compañía de Jesús*. p. 459. ISBN 84-8468-037-1.
* *Dicionario biográfico de Galicia* **1**. Ir Indo Edicións. 2010-2011. p. 118.

### Ligazóns externas

* Biografía na web do concello de Silleda

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20534857
* WorldCat
* VIAF: 87944269
* BNA: 000046580
* BNE: XX957042
* GND: 13296676X
* NTA: 166146749
* SUDOC: 116402059

 |
**José María Fonseca Moretón**, nado en Ourense o 9 de marzo de 1950, é un economista e empresario galego.

Traxectoria
-----------

Licenciado en Ciencias Económicas pola Universidade de Santiago de Compostela. En 1989 participou na fundación de Viñedos do Rosal e Adegas das Eiras, fusionadas posteriormente en Bodegas Terras Gauda, empresa que preside xunto con Viñedos e Bodegas Pittacum. Foi presidente da Fundación Galicia-Empresa (1996-1998) e membro do consello de administración da Editorial Galaxia, da Irmandade dos Viños Galegos e do Capítulo Serenísimo do Viño Albariño. Foi galardoado co Premio San Martiño (1995) e Centro Galego de Barcelona (2001). Pertence ao consello rexedor da Fundación Carlos Casares. En 2010 foi nomeado presidente da Fundación para la Cultura del Vino.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Entrevista Arquivado 11 de maio de 2012 en Wayback Machine. en *El Correo Gallego*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12391109
* Dialnet: 1963610

 |
**José Luís Elkoro Unamuno**, nado en Elgeta, Guipúscoa, en 1935, é un histórico dirixente político abertzale.

Traxectoria
-----------

Comeza a súa andaina como activista social participando nunha das abondosas asociacións culturais do seu pobo, Bergara. Ante a inoperancia do concello franquista, estas agrúpanse baixo o nome de Alkartunai para traballar pola mellora dos servizos sociais do pobo, centrándose nos máis desfavorecidos (xordos, mudos, viúvas, enfermos mentais...). En xaneiro de 1976 Arias Navarro introduce un cambio na lexislación sobre o nomeamento do alcalde que permite que o 2 de febreiro de 1976 Elkoro, co apoio da maioría do consistorio, sexa elixido alcalde de Vergara.

Mentres tanto, nas vilas adxacentes tamén se produciron movementos semellantes, e a partir deles, un grupo de alcaldes con inquedanzas nacionalistas comeza a reunirse co obxectivo de impulsar a reivindicación da identidade nacional de Euskal Herria desde o interior do mesmo réxime. Esta iniciativa nace do pobo, polo que recibe un apoio popular crecente que, con ritmo acelerado, consecuencia das ansias de cambio político que se viven na sociedade, incide notablemente no panorama político.

Entre outros logros, as xestións favorables para a legalización da ikurriña en toda Hego Euskal Herria, dan conta da importancia que adquire tamén para o goberno central o movemento que para entón é coñecido como o Grupo de Vergara ou o Movemento de Alcaldes.

No curto pero intenso percorrido do movemento desenvólvense as conversacións de Txiberta, encamiñadas a consolidar unha alianza entre todas as forzas políticas de Euskal Herria. Elkoro participa en representación do Grupo nas conversacións auspiciadas polo histórico dirixente nacionalista Telesforo Monzón. Durante estas forma parte da comisión negociadora que se entrevista co presidente Suárez para tratar a declaración dunha amnistía, que finalmente se traduce nos coñecidos como "extrañamentos", medida que non contenta a todas as forzas e agrava o desentendimiento entre elas. Tras o anuncio do Partido Nacionalista Vasco de presentarse ás eleccións sen condición previa algunha, sobrevén o fracaso da oportunidade para presentarse ante o Estado como un único bloque, e unha vez legalizados a maioría dos partidos, celébranse as primeiras eleccións xerais "democráticas" en xuño de 1977.

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***País Vasco*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3755166
* Auñamendi: 37732

 |
**José Luis Evangelista**, tamén coñecido como **Pepe Evangelista**, é un compositor, guitarrista e director de jazz. Toca habitualmente co seu trío, cuarteto e quinteto. Tocou en grupos como Filloa Express, entre outros. Na súa faceta compositiva cabe destacar non só a jazzística senón a clásica, con obras de difusión internacional como "O peregrino enamorado" e as "Variacións sobre un tema de Charlie Parker". En 1992 creou a Big Band do Conservatorio da Coruña que acompañou a George Coleman e coa que realizou un traballo discográfico no 2005. Na actualidade traballa en diferentes proxectos Jazzísticos, entre os que destaca o Pepe Evangelista Cuarteto.

Pepe Evangelista Cuarteto
-------------------------

* Kin García (contrabaixo)
* Miguel Cabana (batería)
* Roberto Somoza (saxo)

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre música é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**José Luis Gavilanes Losada**, nado en Xunqueira de Ambía o 31 de maio de 1953, é un empresario e político galego do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Dono de varias empresas, entre elas unha de transportes (Coporsa), é alcalde de Xunqueira de Ambía dende as primeiras eleccións democráticas, primeiro pola UCD, en 1983 por Coalición Galega, en 1987 por AP e a partir de 1991 polo PPdeG, sempre con maioría absoluta.

En xaneiro de 2000 foi acusado de prevaricación, polo derribo dun muro para ensanchar un camiño, e foi absolto. En 2001 como empresario enfrontouse a unha petición fiscal de quince meses de prisión por un suposto delito de falsidade documental.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**?** |  **Alcalde de Xunqueira de Ambía** 1979 - actualidade | Sucesor:**no cargo** |

Notas
-----

1. ↑  "El alcalde de Xunqueira de Ambía se enfrenta a una acusación de falsedad". Arquivado dende o orixinal o 18 de maio de 2014. Consultado o 06 de outubro de 2011.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, Feliciano, ed. (2002). "Gavilanes Losada, José Luis". *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI* (en castelán). Santiago de Compostela: *El Correo Gallego*. ISBN 84-8064-113-4.

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Xunqueira de Ambía
**María Calvo Nodarse**, coñecida como ***La Macorina***, nada en Guanajay en 1892 e finada na Habana o 15 de xuño de 1977, foi a primeira muller chofer da capital cubana, así como a primeira muller que tivo licenza para conducir a principios do século XX.

Traxectoria
-----------

### Primeiros anos

Da súa infancia non se coñece moitos datos, só se sabe con exactitude que aos 15 anos fuxiu da súa casa en dirección á Habana en compaña do seu mozo, e único amor, e que máis tarde, froito dunha mala situación financeira, entrou a traballar como prostituta.

### O nacemento de La Macorina

A audacia e beleza que posuía esta muller fixérona penetrarse nos círculos máis selectos da sociedade cubana da época; non foi unha prostituta no sentido indiscriminado que leva esta profesión, nin tampouco traballou nun bordel, senón que se prostituía selectivamente. E comezou a súa carreira rápida cara á opulencia, segundo declarou nunha entrevista que lle fixo Guillermo Villarronda para a revista *Bohemia* o 26 de outubro de 1958:

> 
> 
> *Máis dunha ducia de homes permanecían rendidos aos meus pés, fartos de diñeiro, suplicantes de amor.*
> 
> 

Foi amiga de ricos habaneiros dedicados á política e os negocios, entre eles José Miguel Gómez (coñecido popularmente como "Tiburón").

### Decadencia e morte

Aos poucas, como resultado dunha época económica mala para ela e para o país en xeral, foi vendendo todas as súas pertenzas, dende xoias até casas e coches. La Macorina acabou na máis absoluta pobreza, vivindo nun cuarto alugado nunha casa familiar habanera. Morreu case na miseria.

### Personaxe de Lenda

Foi tan popular La Macorina que non só ten na súa honra dúas composicións musicais e unha pintura de Cundo Bermúdez, senón que foi inmortalizada nas charangas de Bejucal. Sobre ela escribiu o asturiano Alfonso Camín o seu soado poema "Macorina" que a cantante mexicana Chavela Vargas transformou nunha das cancións máis coñecidas da súa carreira.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Historia de La Macorina Arquivado 09 de xaneiro de 2016 en Wayback Machine. *(en castelán)*
* Tema *La Macorina*, interpretado po Chavela Vargas. *(en castelán)*
***Latas de sopa Campbell*** (en inglés: *Campbell's Soup Cans*), tamén coñecida como ***32 latas de sopa Campbell***, é unha obra de arte producida en 1962 polo artista estadounidense Andy Warhol. Consiste en trinta e dous lenzos, cada un de 50,8 cm de altura e 40,6 cm de largura, nos que hai pintada unha lata de sopa Campbell que reproduce tódalas variedades de sopa enlatada que a compañía ofrecía daquela. As pinturas individuais foron realizadas cun proceso semimecanizado de serigrafía. O apoio de *Campbell's Soup Cans* respecto dos temas da cultura popular axudou á arte pop a converterse nun movemento artístico de transcendencia.

Para Warhol, un ilustrador comercial que se convertería nun autor de éxito, pintor e director de cinema, esta obra supuxo a súa primeira exposición individual nunha galería de arte como artista profesional. A obra, exposta por vez primeira na Galería Ferus de Os Ánxeles, marcou o comezo da arte pop na costa oeste dos Estados Unidos. Ó comezo, a mestura do proceso semimecanizado, o estilo e o tema comercial provocaron anoxo, xa que o evidente comercialismo mundano representaba unha aldraxa directa á técnica e filosofía do expresionismo abstracto, un movemento artístico que foi dominante durante o período posterior á segunda guerra mundial e que se aferrabaa, non só ós valores e á estética das «Belas Artes», senón tamén a unha inclinación mística. Esta controversia conducíu a un gran debate sobre a ética e os méritos que supoñían este traballo. Os motivos de Warhol como artista foron postos en cuestión, e continúan a día de hoxe. A gran conmoción pública axudar a transformar a Warhol dende un experimentado ilustrador comercial dos anos 1950 a un notable artista de belas artes, e distinguíuno doutros artistas pop emerxentes. Aínda que a demanda comercial polas súas pinturas no foi immediata, a relación de Warhol co tema fixo que o seu nome se convertese en sinónimo das pinturas de *Latas de sopa Campbell*.

Notas
-----

1. ↑  Frazier, páx. 708.
2. ↑  "Andy Warhol. Campbell’s Soup Cans. 1962". *The Museum of Modern Art* (en inglés). Consultado o 2020-03-30.
3. ↑  Angell, páx. 38.
4. ↑  Livingstone, páx. 32.
5. ↑  Lippard, páx. 158.