A **batalla de Simancas** foi un enfrontamento bélico entre as tropas dunha coalición cristiá encabezada polo rei de León, Ramiro II, e os musulmáns asentados en Córdoba do califa Abd al-Rahman III, producida onda os muros da cidade de Simancas, na que, en parte, se afianzou o dominio sobre as terras do río Douro polos reinos cristiáns do norte, no ano 939.

Antecedentes
------------

No ano 937, o rei Ramiro II de León actuou en apoio de Muhammad ibn Hashim, gobernador de Zaragoza (tamén coñecido por Abu Yahya ou Abohaia), acusado polo califa de traidor e culpable principal do desastre de Osma, ocorrido 3 anos antes. O cronista Sampiro relata así os feitos:

> 
> 
> Ramiro reunindo ao seu exército dirixiuse a Zaragoza. Entón o rei dos sarracenos, Aboyaia, someteuse ao gran rei Ramiro e puxo toda a súa terra baixo a soberanía do noso rei. Enganando a Abdarrahmán, o seu soberano, entregouse con todos os seus dominios ao rei católico. E o noso rei, como era forte e poderoso, someteu os castelos de Aboyaia, que se lle sublevaran, e entregóullelos en regresando a León con gran triunfo.
> 
> 

Sampiro omite que o monarca leonés deixou guarnicións navarras nestes castelos, pois Ramiro contou co concurso e alianza do rei de Pamplona.

Despois da perda da estratéxica Zaragoza, a resposta de Abderramán III foi enerxética. Tras cercar e conquistar Calatayud, Abderramán conquistou un tras un todos os castelos da zona. Ao chegar ás portas de Zaragoza, Abu Yahya capitulou, acción que o califa aproveitou para empregalo nunha ofensiva contra Navarra que concluíu na capitulación da raíña Toda, que se declarou vasala do califa.

Ramiro II de León.
O califa omeia concibiu entón acabar dunha vez por todas co reino leonés, o que denominou *gazat al-kudra*, *Campaña do Supremo Poder* ou da *Omnipotencia*. O omeia reuniu un grande exército alentado pola chamada á xihad. Desde a súa saída de Córdoba dispúxose que todos os días se entoase na mesquita maior a *oración da campaña*, non con sentido deprecatorio, senón como anticipado agradecemento do que non podía ser menos que un éxito incontrovertible.

O califa formou, coa axuda do gobernador musulmán de Zaragoza (Abu Yahya), un exército de case 100.000 homes, formado por mercenarios andalusís, militares profesionais, tribos bérberes, soldados das provincias militarizadas (*yunds*), continxentes das Marcas e un bo número de voluntarios. Ben armada e abastecida, esta heteroxénea masa de combatentes emprendeu a marcha a finais de xuño de 939. Deixando atrás Toledo, o exército atravesou o Sistema Central por Guadarrama (porto de Tablada), internándose a continuación na "Terra de ninguén" situada ao sur do Douro. Despois de saquear e destruír os lugares que encontraron no seu camiño (Olmedo, Íscar, Alcazarén), os continxentes califais acampan cerca de Cega e instálanse no Castelo de Portillo a principios de agosto.

Entre tanto, o rei leonés Ramiro II logrou reunir ao seu lado, ademais de ás súas propias tropas, ás dos condes casteláns Fernán González e Ansur Fernández, ás do reino de Pamplona de García Sánchez I, así como a tropas galegas e asturianas.

Batalla
-------

Ponte medieval sobre o río Pisuerga en Simancas.
A batalla, que tivo lugar na marxe dereita do río Pisuerga, ao nordeste de Simancas, foi moi violenta e prolongouse durante varios días. As crónicas cristiás contan que se apareceu San Millán. E ademais, segundo contan as crónicas, tanto árabes como cristiás, houbo unha eclipse de sol uns días antes da batalla:

> 
> 
> Encontrándose o exército cerca de Simancas, houbo unha espantosa eclipse de sol, que no medio do día cubriu a terra dun amarelo escuro e encheu de terror aos nosos e aos infieis, que tampouco viran na súa vida cousa semellante. Dous días pasaron sen que nin uns nin outros fixeran movemento ningún.
> Kitab ar-Rawd 
> 

> 
> 
> O sol padeceu terrible eclipse, no día no que en España Abderramen rei dos sarracenos, foi vencido nunha batalla polo cristianísimo rei D. Ramiro.
>  Manuel Bachiller "Antigüedades de Simancas"
> 

Sábese que a eclipse previa aos días da batalla sucedeu o 19 de xullo de 939. 
Despois dalgunhas xornadas, a batalla decidiuse do lado dos cristiáns, que fixeron fuxir ás tropas musulmás que non deron tomado a fortaleza de Simancas. Abu Yahya foi apresado ao final da batalla.

> 
> 
> Despois disto tornou o rei D. Ramiro cos seus con grandes ganancias de ouro, e de prata, e pedras preciosas e con moitos cativos, e entre eles chegou Abenaya, que fora preso polo conde no de Haza.
>  Manuel Bachiller "Antigüedades de Simancas"
> 

Despois da batalla de Simancas aconteceu outro desastre para os musulmáns en terras sorianas, no que se denomina a xornada da *Alfándega* ou do *Barranco*. Os musulmáns, que na súa retirada de Simancas arrasaran a zona do río Aza (actual río Riaza) no seu camiño cara Atienza, en dita xornada sufriron unha emboscada nun barranco, onde foron derrotados e postos en fuga, conseguindo os cristiáns un gran botín.

> 
> 
> ...e na retirada o inimigo empuxounos cara un profundo cavorco, que deu nome ao encontro (Alfándega), do que non puideron escapar, despenándose moitos e pisándose de puro facinamento: o califa, que se viu forzado a entrar alí con eles, conseguiu pasar cos seus soldados, abandonando o seu real e o seu contido, do que se apoderou o inimigo...
> Al-Muqtabis
>

Consecuencias
-------------

Como consecuencia da batalla, a liña de repoboación do reino de León avanzou até o río Tormes, pasando o límite do río Douro. Non obstante, aínda que Abd al-Rahman III non volveu a dirixir persoalmente os seus exércitos en combate, estes seguiron facendo incursións dentro dos límites cristiáns.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Chalmeta Gendrón, Pedro (1976). *Simancas y Alhándega (revista Hispania, págs. 359-446)*. ISSN 0018-2141.
* Ibn Hayyân. *Muqtabis V, Crónica del Califa Abderrahmân III an-Nâsir entre los años 912 y 942*, ed. y trad. de Mª Jesús Viguera y Federico Corriente. Anubar, Zaragoza, 1981. ISBN 84-7013-185-0
* Martínez Díez, Gonzalo (2004). *El Condado de Castilla*. Valladolid: Junta de Castilla y León. ISBN 84-8718-275-8.
* Pérez de Urbel, Justo (1974). *El Condado de Castilla. Los 300 años en que se hizo Castilla*. Madrid: Fomento Editorial, S.A. ISBN 84-7301-005-1.
* Rodríguez Fernández, Justiniano (1998). *Ramiro II, rey de León*. Burgos: La Olmeda. ISBN 84-89915-01-6.

### Ligazóns externas

* Cadro da aparición de Santiago e San Millán na Batalla de Simancas Arquivado 27 de marzo de 2009 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1518266
* LCCN: sh2013001102

 |