recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Coordenadas: 39°29′14″N 6°24′44″O﻿ / ﻿39.487130555556, -6.4123472222222

O **Estadio Príncipe Felipe** é un recinto deportivo para a práctica do fútbol situado na cidade de Cáceres, España, na estrada de Salamanca. Foi inaugurado o 26 de marzo de 1977.

O estadio acolle os partidos como local do Club Polideportivo Cacereño, nos que pasou pola Copa do Rei, Segunda División B e Terceira División de España.

O estadio inaugurouse cun partido entre os equipos da Selección Estremeña e o CP Cacereño. O primeiro partido ligueiro que rexistrou o novo estadio foi o 10 de abril de 1977, partido no que o Cacereño venceu por 3-1 ao Ceuta. Ata o 29 de maio de 1981 o estadio non inaugurou iluminación artificial.

Historia
--------

O estadio acolleu partidos de gran nivel como un amigable entre España e Romanía en abril de 1991 onde se colocaron bancadas supletorias nos dous fondos e nos laterais da tribuna para a ocasión, tendo un cheo absoluto de 15.000 espectadores. Tamén se celebrou un partido oficial de 1ª División entre o Atlético de Madrid e o Deportivo da Coruña en xaneiro de 1992 onde houbo cheo completo de 7.000 espectadores, como tamén no partido contra o Cádiz en 2002 en Segunda B. Acolleu o partido sub-18 entre España e Alemaña en maio de 1992. Ademais foi sede de concertos de primeiro nivel como os de Dire Straits ou Sting.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Club Polideportivo Cacereño
**Jmol** é un visor de código aberto de estruturas químicas en 3D.
Jmol devolve unha representación tridimensional dunha molécula que pode usarse como ferramenta de ensino ou para a investigación, por exemplo en química e bioquímica. 
É software libre e de código aberto, escrito en Java e por iso pódese executar en Windows, Mac OS X, Linux e sistemas Unix. 
Existe unha **aplicación independente** e un kit de ferramentas de desenvolvemento que pode integrarse noutras aplicacións Java. 
A característica máis notable é unha miniaplicación (**applet**) que se pode integrar en páxinas web para mostrar as moléculas de moitas formas. 
Por exemplo, as moléculas pódense mostrar como modelos de "bóla e pau", modelos "que enchen o espazo", modelos de "cinta" etc.
Jmol é compatible cunha ampla gama de formatos de ficheiro moleculares, incluíndo Protein Data Bank (PDB), ficheiro de información cristalográfica (CIF), MDL Molfile (mol) e Chemical Markup \*Language (CML).

A miniaplicación Jmol, entre outras capacidades, ofrece unha alternativa á aplicación (*plug-in*) Chime, que xa non está baixo desenvolvemento activo. Aínda que Jmol ten moitas características que non están dispoñibles en Chime, non pretende reproducir toda a funcionalidade de Chime (en particular, o modo de Sculpt ou esculpir). Chime require instalar un *plug-in* en Internet Explorer 6.0 ou Firefox 2.0 de Microsoft Windows, ou en Netscape Communicator 4.8 en MacintoshVOS/9. Jmol require instalar Java e funciona nunha ampla variedade de plataformas. Por exemplo, Jmol é completamente funcional en Mozilla Firefox, Internet Explorer, Opera, Google Chrome e Safari.

Galería de imaxes
-----------------

* Estrutura cristalina dunha ribonucleproteína con caixa H/ACA de *Pyrococcus furiosus*.
* Dúas pontes salinas no tetrámero de hemoglobina (o grupo hemo móstrase como varas na parte inferior dereita).
* Un fragmento do factor de transcrición TFIIIA con tres motivos dedo de zinc consecutivos, unido a un segmento de ADN.
* Ribosoma bacteriano 70S de *Thermus thermophilus*.

Notas
-----

1. ↑  Chen, Jim X. (2008). Springer, ed. *Guide to Graphics Software Tools*. ISBN 978-1-84800-900-4.
2. ↑  Herráez, A (2006). "Biomolecules in the Computer: Jmol to the Rescue". *Biochemistry and Molecular Biology Education* **34** (4). doi:10.1002/bmb.2006.494034042644.
3. ↑  Herráez, A (2007). Lulu, ed. *How to Use Jmol to Study and Present Molecular Structures, Volume 1*. ISBN 978-1-84799-259-8.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Sitio web oficial de Jmol
* Wiki de Jmol onde hai unha lista de sitios web, wikis e moodles que usan Jmol *(en inglés)*
**Ilona Elek**, tamén coñecida como **Ilona Schacherer** ou **Ilona Elek-Schacherer** (en húngaro, **Elek Ilona**), nada en Budapest o 17 de maio de 1907 e finada na mesma cidade o 24 de xullo de 1988, foi unha tiradora de esgrima húngara, gañadora de tres medallas olímpicas.

Traxectoria
-----------

Estudou piano na Academia Franz Liszt pero deixou os seus estudos para competir profesionalmente na esgrima. En 1929 foi segunda no Campionato de Hungría e quinta no Europeo. En 1933 repetiu a segunda praza nos campionatos nacionais e nos europeos foi quinta pero logrou o primeiro lugar co equipo húngaro. En 1934 e 1935 nos europeos gañou tanto en individual como por equipos. Participou con 29 anos nos Xogos Olímpicos de 1936 celebrados en Berlín gañando a medalla de ouro na proba individual de florete. Nos Xogos Olímpicos de 1948 de Londres revalidou o seu título olímpico, converténdose na primeira tiradora en conseguir dous títulos olímpicos. Nos Xogos Olímpicos de 1952 de Helsinqui, e con 45 anos, logrou a medalla de prata na mesma proba.

Ilona Elek no podio (no centro) dos Xogos Olímpicos de Berlín, 1936 con Ellen Müller-Preis e Helene Mayer, todas as tres de orixe xudía recibindo medallas na Alemaña nazi, onde os xudeus alemáns non podían competir. Mayer recibira un permiso especial logo que os Estados Unidos ameazaran cun boicot.
Ao longo da súa carreira gañou dezasete medallas no Campionato do Mundo de Esgrima, entre elas dez de ouro.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Ilona Elek*** |

### Ligazóns externas

* Ilona Elek en olympic.org *(en inglés)*
* Ilona Elek en sports-reference.com *(en inglés)*


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q241341
* WorldCat
* VIAF: 121443220
* EBID: ID
* ISNI: 0000 0000 7943 4776
* Munzinger: 01000002649
* OCID: ilona-elek
* Sports Reference: ilona-elek-schacherer-1

 |
Esquema dos satélites KH-2.
**KH-2** (*Keyhole-2*) ou **Discoverer**, parte do programa Corona, foi unha serie de satélites de recoñecemento operados pola CIA.

Historia
--------

Os KH-2 foron a segunda versión dos satélites KH-1, o primeiro intento por parte dos Estados Unidos de poñer en marcha unha serie de satélites de recoñecemento óptico. A carga útil de cada KH-1 consistía nunha cámara Corona panorámica mellorada e unha cápsula de retorno para enviar a terra a película fotográfica usada pola cámara. A cámara, construída por Fairchild Camera Co. tiña unha apertura de f/5.0 e unha lonxitude focal de 61 cm, cunha resolución de 10,7 m.

Os satélites estaban baseados na etapa superior do foguete Agena B, que proporcionaba control de actitude unha vez en órbita. A cápsula de retorno da película tiña o seu propio retrofoguete de propelente sólido para regresar á Terra. A cápsula era recollida mentres estaba aínda no aire mediante un avión especialmente equipado.

Lanzáronse dez KH-2 entre 1960 e 1961, todos mediante foguetes Thor Agena B. Catro fallaron durante o lanzamento e dos restantes e catro dos que chegaron a órbita devolveron a película fotográfica con éxito.

Historial de lanzamentos
------------------------

| Misión | Data de lanzamento | Foguete lanzador | Notas |
| --- | --- | --- | --- |
| KH-2 1 | 26 de outubro de 1960 | Thor Agena B | Fallo |
| KH-2 2 | 12 de novembro de 1960 | Thor Agena B | Éxito |
| KH-2 3 | 7 de decembro de 1960 | Thor Agena B | Éxito |
| KH-2 4 | 30 de marzo de 1961 | Thor Agena B | Fallo |
| KH-2 5 | 16 de xuño de 1961 | Thor Agena B | Éxito |
| KH-2 6 | 7 de xullo de 1961 | Thor Agena B | Fallo |
| KH-2 7 | 4 de agosto de 1961 | Thor Agena B | Fallo |
| KH-2 8 | 23 de outubro de 1961 | Thor Agena B | Fallo |
| KH-2 9 | 5 de novembro de 1961 | Thor Agena B | Éxito |
| KH-2 10 | 15 de novembro de 1961 | Thor Agena B | Éxito |

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Mark Wade (2020). "KH-2" (en inglés). Consultado o 8 de agosto de 2020.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Gunter Dirk Krebs (2020). Gunter's Space Page, ed. "KH-2 Corona" (en inglés). Consultado o 8 de agosto de 2020.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***KH-2*** |

### Outros artigos

* KH-1
* KH-3
* KH-4
* KH-5
* KH-6
* KH-7
* KH-8
* KH-9
* KH-10
* KH-11
* Thor Agena B

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q256812
* EBID: ID
* LCCN: sh85038365

 |
Un **filón** de cuarzo, deixada destacada como resultado da meteorización da rocha circundante.Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Filón.
**Filón**, **vea** ou **veta** é a designación que se dá en xeoloxía e petroloxía aos corpos foliares de diferentes materiais, ás veces duns poucos milímetros de espesor, incrustados nunha masa rochosa ou rocha.

Composición e formación
-----------------------

O filón está formado xeralmente por minerais distintos dos presentes na rocha hóspede. Fórmanse cando os constituíntes minerais transportados por unha solución acuosa que se filtran (percolación) a través da rocha son depositados por precipitación. O fluxo hidráulico subxacente ao proceso adoita ser debido á circulación hidrotermal.

Etimoloxía
----------

**Filón** provén do latín *filum* (fío) e este da raíz indoeuropea \*gwhi (filamento).

**Vea** provén, o mesmo que a acepción biolóxica de **vea**, do latín *vena*, que designaba a todo tipo de condutos.

**Veta** provén do latín *vitta* (lazo, banda). A palabra latina provén da raíz indoeuropea *\*wei* (dobrar, torcer).

  


---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeoloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---

Notas
-----

1. ↑  "bUSCatermos; filón". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2022-07-20.
2. ↑  "Vein Deposits". Arquivado dende o orixinal o 2013-08-05. Consultado o 1 de novembro de 2013.
3. ↑  "VETA". *Etimologías de Chile - Diccionario que explica el origen de las palabras* (en castelán). Consultado o 2022-07-20.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Filón Modificar a ligazón no Wikidata*** |
**Jesús Barros Martínez**, nado na Gudiña en 1940 e finado na mesma vila o 4 de outubro de 2015, foi un político galego de centro-dereita, alcalde da Gudiña e deputado.

Traxectoria
-----------

Fillo dos donos dunha tenda de ultramarinos na Gudiña, estudou no Colexio Cardenal Cisneros de Ourense. Profesionalmente foi empresario e empregado de banca, onde chegou a dirixir unha oficina do Banco Central Hispano.

Durante o franquismo foi designado alcalde da Gudiña en 1973. Nas primeiras eleccións democráticas de 1979 encabezou a candidatura de UCD á alcaldía da Gudiña e foi elixido alcalde por maioría absoluta. En 1983 volveuse presentar, neste caso encabezando a candidatura de Coalición Galega, e de novo resultou elixido alcalde, se ben desta volta con maioría simple. Durante esa lexislatura simultaneou o cargo co de deputado provincial.

Nas eleccións de 1987 foi relevado por Guillermo Lago, se ben continuou como concelleiro e como tenente de alcalde. Despois de abandonar a corporación municipal afiliouse ao PPdeG, formación política á que continuou vencellado ata o remate da súa vida. Nas elección xerais de 1993 figurou na candidatura do PP ao Congreso dos Deputados, como número 3, e se ben non resultou elixido inicialmente, accedeu á Cámara Baixa en 1995 en substitución de Manuel Cabezas. Nas seguintes eleccións, en 1996 sucedeulle algo parecido: figurou de número 3, non foi elixido, pero acabou substituíndo, xa dende xuño de 1996 a Jesús de Juana. Durante o seu paso polo Congreso foi un dos poñentes do cambio de denominación oficial das provincias de Ourense e da Coruña

Nicho no cemiterio da Gudiña.
Vinculado durante moitos anos á Cruz Vermella como voluntario, logo da súa retirada da política foi vicepresidente da entidade na provincia de Ourense.

Galardóns
---------

Recibiu a Medalla de Galicia (categoría de bronce) en 2002.

Vida persoal
------------

Casou e tivo tres fillos.

Notas
-----

1. ↑  "Fallece Jesús Barros, exalcalde de A Gudiña y exdiputado". *La Región*. 5 de outubro de 2015.
2. ↑  Álvarez Fernández, Guillermo (2019). *El Colegio Cardenal Cisneros de Ourense (Entre los años 1954 y 1959)*. Autoedición. p. 144-145.
3. ↑  "Fallece el exalcalde de A Gudiña y exsenador del Partido Popular, Jesús Barros". *Faro de Vigo*. 5 de outubro de 2015.
4. ↑  "Ficha na web do Congreso dos Diputados".

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais na Gudiña

### Ligazóns externas

* Ficha no Congreso dos Deputados

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:' |  **Alcalde da Gudiña** 1973 - 1987 | Sucesor:**Guillermo Lago** |
**Philippikos Bardanes** (Φιλιππικός Βαρδάνης), en galego **Filípico Bardanes** ou **Fílipico** foi un emperador bizantino que reinou a principios do século VIII durante uns poucos anos e tratou de restaurar o monotelismo.

Bardanes era fillo do patricio Nicéforo e converteuse nun distinguido soldado baixo o reinado de Xustiniano II. O seu nome indica unha orixe armenia. Co apoio dos monotelistas tivo algún tipo de pretensión ao trono na primeira gran revolta que derrocou a Xustiniano; o emperador Tiberio III desterrouno a Cefalonia e posteriormente Xustiniano, cando recuperou o poder, deportouno a Querson, en Crimea. Aquí Bardanes, tomou o nome de Filípico e incitou con éxito aos habitantes desta colonia á rebelión. Os rebeldes tomaron Constantinopla e executaron tanto a Xustiniano II como ao seu fillo e herdeiro Tiberio. Filípico foi coroado emperador en 711.

O seu reinado (711-713) deu comezo a unha serie de breves reinados nos que uns xenerais foron substituíndo a outros á fronte do Imperio, uns reinados que deron lugar a confusión política, a perda de territorios e a un desprestixio da figura imperial.

Entre os seus primeiros actos, atopouse o de depoñer a Ciro, o patriarca ortodoxo de Constantinopla, en favor de Xoán, un membro da seita monotelista. Filípico destacouse no campo relixioso como defensor do monotelismo, doutrina que predicaba que Cristo tiña unha única vontade e que deixaba de lado a cuestión da súa natureza e da súa enerxía. O monotelismo trataba de ser unha solución de compromiso entre a ortodoxia cristiá e o monofisitismo. A aposta de Filípico polo monotelismo entraba en contradición coa política dos seus predecesores que se distanciaron desta doutrina e apostara pola ortodoxia como forma de congraciarse co cristianismo occidental e o Papado. Crese que a aposta de Filípico polo monotelismo foi un intento de atraerse á poboación armenia, maioritariamente monofisita, á órbita do Imperio.

No plano militar Filípico tívose que enfrontar, por unha banda, á perda do control bizantino sobre a rexión de Cilicia que caeu en mans dos árabes, mentres que nos Balcáns, os búlgaros atacaron ao Imperio e chegaron case ata as portas de Constantinopla. Cando Filípico trataba de reorganizar as súas forzas para repeler eses ataques; foi deposto por un motín protagonizado polos soldados da *thema* (distrito militar) de Opsikion (rexión de Constantinopla), que o deixaron cego.. Sucedeuno ao mando do estado Artemio, un oficial do palacio que tomou o nome de Anastasio II e que derrogou todos os edictos favorecedores do monotelismo que aprobara o seu predecesor.

| Imperio Bizantino |
| --- |
| *Segue a:* Xustiniano II | **Filípico**(711-713) | *Precede a:* Anastasio II |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q44560
* WorldCat
* VIAF: 308201710
* BAV: ADV10924824
* BMT: 96696
* EBID: ID
* GND: 1050420950
* NNDB: 000097568
* ULAN: 500355400

 |
**Joaquina Muñoz Domínguez**, nada en Tarancón en 1828 e finada en Madrid o 28 de maio de 1864, tamén coñecida como **Joaquina Muñoz de Fontán**, foi unha aristócrata e pianista.

Traxectoria
-----------

Era filla de José Antonio Muñoz e Josefa Domínguez, II condes de Retamoso e ambos naturais de Tarancón. Sobrina do duque de Riánsares e da SM a raíña e dos marqueses de Remisa. Neta do primeiro conde de Retamoso Juan Antonio Muñoz e Funes, Carrillo de Torres e de Burgh/ Burgo e descendente de familias da nobreza española como os Messía de Figueroa, os Gasco, os de Frías os de Lara, de familias da nobreza italiana como os Passalacqua, os Monaco di Cosenza, os Carafa e os Caracciolo e de familias da nobreza irlandesa como os de Burgh (condes de Clanricarde), os FitzGerald (condes de Kildare), os O'Brien (condes de Thomond) e os Butler (condes de Ormond). 

No eido musical, foi discípula de Juan María Güelbenzu. Segundo Baltasar Saldoni, que asistiu a varios concertos nos que tocaba a Muñoz, normalmente organizados polos condes de Retamoso na súa casa -ao que asistía boa parte da aristocracia- foi unha das pianistas máis destacados da época, a pesar de non dedicarse a el profesionalmente, gozaba dunha grande habilidade e expresividade en todos os xéneros que tocaba. Após a súa morte Guelbenzu dedicoulle a obra "La velada del recluta". Fundou con Barbieri a Sociedad de Cuartetos. 

A nivel persoal, rexeitou o matrimonio co primoxénito do marqués de Acapulco, Mariano de Prado e Messía de la Cerda e casou co escritor e bibliotecario Joaquín Fontán Rodríguez Marcó del Pont Domènech (1825-1864), con quen tivo seis fillos: Fernando, Cristina, Matilde, María Dolores, José e Milagros, vizcondesa de San Javier.

Notas
-----

1. 1 2  Fernández García, Matías (2004). *Parroquías madrileñas de San Martín y San Pedro el Real* (en castelán). Madrid: Caparrós Editores. p. 132.
2. 1 2 3  Ballesteros Robles, Luis (1912). *Diccionario biográfico matritense* (en castelán). Madrid: Concello de Madrid. p. 470.
3. 1 2  Saldoni, Baltasar (1880). *Diccionario biográfico-bibliográfico de efemérides de músicos españoles* (en castelán). Madrid: Imprenta de A. Pérez Dubrull. p. 470.
**Joaquín José Víctor Bernardo Giménez-Arnau Puente**, nado no Brasil o 1 de setembro de 1944, popularmente coñecido como **Jimmy Giménez-Arnau**, é un novelista, poeta e xornalista español.

Traxectoria
-----------

Fillo do diplomático e escritor José Antonio Giménez-Arnau Gran, Jimmy Giménez-Arnau naceu a bordo do transatlántico español *Cabo de Hornos* mentres navegaba por augas brasileiras. Licenciouse en dereito e diplomouse en xornalismo. Durante a súa mocidade practicou a nivel afeccionado fútbol e boxeo e, entre outras actividades, foi vendedor (ou marchand) de obras de arte.

Como xornalista, foi correspondente de guerra e cofundador da revista *Hermano Lobo*, onde escribía baixo o seudónimo de «Jimmy Corso».. En 1980 escribiu e dirixiu xunto a Julio Wizuete, *Cocaína*, unha película na que ademais tivo unha participación como actor. En 1983 creou a televisión clandestina «Onda Blúmini»..

Como escritor, empezou facendo poesía e publicou *Cuya selva* e *La soledad distinta*. En 1977 escribiu a súa primeira novela, *Las islas transparentes*, coa que quedou finalista do Premio Nadal. Outras obras súas son: *Yo, Jimmy. Mi vida entre los Franco*, *Neón en vena. Enfermos en el paraíso*, *Los insatisfechos* (a súa segunda novela), *Las malas compañías. Hipótesis íntimas sobre la muerte de los marqueses de Urquijo*, *Como forrarse y flipar con la gente guapa*, *Camaleones y lagartas*, *Zelos* (a súa terceira novela) e *España me pone*.

### Personaxe popular

Debido ao seu matrimonio en 1977 con María del Mar «Merry» Martínez Bordiú, neta do ditador Francisco Franco, con quen tivo unha filla, Leticia, Jimmy Giménez Arnau converteuse nun personaxe popular. Uniuse dez anos despois cunha modelo. O seu anterior matrimonio disolveuse cunha sentenza do Tribunal da Rota o 28 de abril de 1993. Este feito colocouno inmediatamente no punto de mira da prensa do corazón, coa que desde entón vén colaborando e realizando polémicas aparicións. Esta relación viuse especialmente fomentada e explotada a raíz do auxe en España da televisión especializada na vida privada dos famosos. Giménez-Arnau non tivo problemas en expoñer a súa vida fronte aos medios, aproveitándose da súa condición de exparente dos Franco para criticar a familia.

Nos últimos anos, mercé á súa controvertida personalidade e o seu carácter polémico, pasou a formar parte indiscutible do que se deu en chamar, con maior ou menor acerto crítico, como telelixo.

Notas
-----

1. ↑  *El Mundo*, 30 de xuño de 1994
2. ↑  *Hermano Lobo* (1972-1976) Arquivado 24 de outubro de 2007 en Wayback Machine. "La Ciberniz. Páxina web da Academia de Humor"
3. ↑  La televisión clandestina Onda Blúmini inauguró sus emisiones desde Mallorca, *El País*, 16 de xullo de 1983
4. ↑  *El Mundo*, 3 de xullo de 1994
5. ↑  El «gentleman» de la telebasura, *El Mundo*, 14 de novembro de 2004

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* "Los placeres y los días: Jimmy Giménez-Arnau" Columna de Francisco Limiar dedicada a Jimmy Giménez-Arnau, *El Mundo*, 1 de xullo de 1994 *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9011766
* IMDb: nm0319887
* TMDb: 1459202

 |
**Jesús Bernárdez Gómez**, nado en Redondela o 24 de agosto de 1915 e finado en Cidade de México o 15 de outubro de 2009, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Telmo Bernárdez Santomé e Isabel Gómez. Cando rematou o bacharelato ingresou na Escola Normal de Maxisterio de Pontevedra en 1931, igual que os seus irmáns Isabel e Telmo. Cando estudante militou na Federación Universitaria Escolar, da que foi secretario en 1933. Aos 18 anos integróuse na Organización Republicana Gallega Autónoma (ORGA), pasando despois a militar en Izquierda Republicana, organización da que foi presidente de Redondela. Foi mestre no Pósito de mariñeiros de Cangas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido co seu pai e o seu irmán Telmo e estiveron presos na Illa de San Simón. Escapou do cárcre de Redondela e refuxiouse en Porto grazas á axuda do socialista portugués Mario Cal Brandao. Logo dunhas semanas marchou a Francia nun mercante noruegués, e regresou á zona leal. Foi soldado e oficial de Enxeñeiros, combateu na Batalla do Ebro, e conseguiu o grao de tenente na Escola Popular de Guerra de Barcelona. Ao rematar da guerra pasou a Francia e estivo no campo nº 5 bis de Argelès-sur-Mer. De alí marchou a México chegando a Veracruz a bordo do Buque Ipanema. Recibiu ayuda do JARE e SERE. En México foi presidente do Centro Republicano Español de México e da Comisión Pro-monumento da emigración republicana española a Lázaro Cárdenas. Asinou o manifesto "A la emigración republicana española y a los republicanos gallegos" xunto cos galegos de Izquierda Republicana Laureano Poza Juncal, Elías Arias Parga e Ramón Padín, no folleto "Conducta seguida a causa de la representación gallega en el Gobierno". Formou parte do cadro de profesores do Colegio Madrid, do Instituto Hispano-Mexicano Ruiz de Alarcón e foi catedrático de Análise Alxebraica na Escuela Normal Superior. En 1976 regresou a España onde pasou tempadas durante os últimos anos da súa vida e foi un dos fundadores do Centro de Investigaciones y Estudios Republicanos (CIERE).

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 22-10-1933, p. 8.
2. ↑  Sixirei Paredes, Carlos (1987). *Alfredo Somoza. Encadramento histórico dunha figura esquecida do galeguismo*. Sada: Do Castro. p. 94.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biografía en Cátedra del Exilio.
* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego,
* Ficha no PARES
* 

* Jesús Bernárdez Gómez na páxina web *Nomes e Voces*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q107863382
* PARES: 124868

 |
O **escudo da República Federal Socialista de Iugoslavia** consite en seis fachos, rodeados de trigo, ardendo xuntos nunha soa chama, o que representou a *fraternidade e unidade* das seis repúblicas que formaron Iugoslavia: Bosnia e Hercegovina, Croacia, Eslovenia, Macedonia do Norte, Montenegroe Serbia. O escudo tamén conta cunha data impresa, o 29 de novembro de 1943, día no que o Consello Antifascista de Liberación Nacional de Iugoslavia (*Antifašističko Vijeće Narodnog Oslobođenja Jugoslavije*) se xuntou en Jajce por segunda ocasión, establecendo a base para a posterior organización da posguerra e o establecemento dunha federación (esta data celebrouse como Día da República despois da segunda guerra mundial).

No escudo de armas orixinal (1943-1963) aparecen cinco fachos, en representación das cinco nacións da República Federal Socialista de Iugoslavia, croatas, macedonios, montenegrinos, serbios e eslovenos. O bosnñiacos musulmáns non estiveron representados como nación e tampouco os moitos outros grupos étnicos como os albaneses, alemáns, húngaros, rusinos e turcos, de modo que o escudo de armas foi redeseñado en 1963 para representar repúblicas iugoslavas en lugar de nacións.
**Joaquim Amat-Piniella**, nado en Manresa o 22 de novembro de 1913 e finado en L'Hospitalet de Llobregat o 3 de agosto de 1974, foi un escritor catalán sobrevivente do campo de concentración de Mauthausen na segunda guerra mundial.

Joaquim Amat-Piniella participou en diversas actividades culturais e políticas durante os anos 30, e foi dirixente de Esquerra Republicana de Catalunya. Loitou na fronte de Andalucía durante a guerra civil española. Acabada a guerra, fuxiu a Francia, onde foi internado no Campo de concentración de Argelès-sur-Mer e no de Sant Cebrià, e despois foi mobilizado como traballador forzoso.

Como moitos republicanos españois, en 1940 foi deportado polos alemáns aó Campo de exterminio de Mauthausen, onde pasou cinco anos, ata que foi liberado polas tropas estadounidenses e puido retornar a Cataluña en 1946. Relatou a súa experiencia e as atrocidades do nazismo en forma novelada no libro K.L. Reich (*Konzentrationslager Reich*), que non conseguiu publicar até 1962. En 1962, xunto con outros compañeiros exdeportados, fundou o Amical de Mauthausen.

* Portal:Cataluña
* Portal:Segunda Guerra Mundial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3032581
* WorldCat
* VIAF: 25520691
* BNE: XX841764
* BNF: 12868609r
* CANTIC: a10039569
* GEC: 0003367
* GND: 1045262307
* ISNI: 0000 0001 2124 9102
* LCCN: no2002041864
* NTA: 133107647
* OL: OL2216511A
* SUDOC: 071454454

 |
**Jimmy Preston** (18 de agosto de 1913, Chester, Pensilvania – decembro de 1984, Filadelfia, Pensilvania) foi un saxofonista alto e vocalista estadounidense que realizou unha importante contribución nos primeiros tempos do rock and roll.

O seu priemiros éxito R&B foi "Hucklebuck Daddy", pero o feito que o fixo máis famoso foi a gravación, como Jimmy Preston and His Prestonians, da versión orixinal de "Rock the Joint" para Gotham Records en Filadelfia en 1949. "Rock The Joint" sería regravada por Bill Haley and the Saddlemen en 1952.

En 1950 o saxofonista tenor Benny Golson e o pianista Billy Gaines uníronse á súa nova formación e gravaron cancións como "Early Morning Blues" e "Hayride". Preston pasouse a Derby Records e tivo un último éxito R&B cunha versión do tema de Louis Prima "Oh Babe". Deixou de tocar no ano 1952 sen decatarse de que posteriormente sería identificado como un dos creadores do rock and roll.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q784875
* AllMusic: mn0000769251
* Discogs: 1166751
* Europeana: ID
* MusicBrainz: ID
* Songkick: 71515

 |
**Jesús Andreu Lázaro**, finado en Madrid o 2 de novembro de 1962, foi un enxeñeiro agrónomo español.

Traxectoria
-----------

Enxeñeiro agrónomo. Destinado a Lleida en 1908. Cara 1910 foi axudante do Servizo Agronómico Provincial de Pontevedra e ao pouco tempo pasou a xefe do mesmo Servizo, no que permaneceu até 1925. Iniciou programas de mellora gandeira, do vacún e do porcino en colaboración coa Deputación de Pontevedra. A memoria elaborada polo Servizo Agronómico Provincial para o comité de mellora pecuaria da Deputación foi a orixe do seu opúsculo *La mejora de la ganadería*. En 1927 publicou *Sobre la mejora del ganado bovino* en relación coa mellora xenética. Colaborou en *Agricultura Práctica* e publicou artigos de divulgación en *El Pueblo Gallego*.

Puxo en práctica un programa para a mellora xenérica do porcino, baseado no cruzamento xeneralizado da raza do país coa Large-White. Considera ao porco como o animal máis importante da economía labrega xa que a relación entre o que produce e o que gasta é favorable ao produtor. Mide a cantidade idónea de alimentos que o animal debía inxerir para establecer unha relación adecuada entre peso e tempo de mantenza. Tamén establece a relación entre alimentación e patoloxías do porco. Aplica a mesma experimentación ao gando bovino, establecendo unha relación entre a alimentación dos animais e a carne que produce.

Unha das portas do Pazo da Carballeira de Gandarón.
En 1925 pasou a ocupar un cargo na Dirección xeral de Agricultura do Ministerio de Fomento, en 1933 foi nomeado enxeñeiro xefe do corpo de enxeñeiros agrónomos do Ministerio. Apoiou ao asentamento da Misión Biolóxica de Galicia en Salcedo, animando á Deputación de Pontevedra. Mantivo unha colaboración fluída con Cruz Gallástegui. Mentres estivo en Pontevedra, traballou nos diferentes proxectos da Misión e colaborou no *Boletín do Sindicato de Productores de Semillas*. Desde o ministerio procurou apoio orzamentario para a Misión e os seus proxectos. No franquismo foi presidente do Consello Superior Agronómico.

Vida persoal
------------

Casou en Pontevedra con Carmen Peón Carrera en 1922. Carmén Peón era mestra, foi tamén enfermeira, e despois aprobou as oposicións a contador do Estado, obtendo un posto na delegación de Facenda de Pontevedra.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *ABC*
2. ↑  *Diario de Pontevedra*, 29-10-1925, p. 3.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 9-12-1933, p. 2.
4. ↑  *Diario de Pontevedra*, 16-6-1922, p. 2.
5. ↑  "Hacienda hace mudanza" *Faro de Vigo* *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Fernández Prieto, Lourenzo (2012): "Jesús Andreu Lázaro", no Álbum da Ciencia do Consello da Cultura Galega.
* "Jesús Andreu Lázaro". *Álbum de Galicia* do Consello da Cultura Galega.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20533705
* DBE: jesus-andreu-lazaro

 |
**José María Garmendia Urdangarin**, nado en Legorreta en 1952, e finado o 25 de abril de 2007, foi un político comunista, historiador e catedrático universitario vasco, recoñecido autor de obras sobre a historia contemporánea do País Vasco.

Biografía
---------

Militante de primeira hora da organización Euskadi Ta Askatasuna (ETA) durante a ditadura franquista, no que cualificou despois como «o nacemento dun monstro», formou parte de VINA asemblea de ETA en 1970 e abandonou a organización en 1972 xunto co grupo minoritario encabezado por Roberto Lertxundi que terminaría confluíndo no Partido Comunista de Euskadi. Membro da dirección comunista no País Vasco, fíxose cargo da publicación do órgano do partido, *Berriak*, e chegou a ser membro da dirección no Partido Comunista de España (PCE). Ao comezo da Transición, e tras os malos resultados do PCE en primeiras eleccións democráticas de 1977, participou do proxecto de aproximación ao grupo de políticos abertzales encabezado por Mario Onaindia no intento de conformar unha nova forza política de esquerda vasca non violenta. Finalmente Garmendia desenganouse do PCE, como moitos outros militantes comunistas vascos, co achegamento do mesmo a Euskadiko Ezkerra a comezos dos anos 1980. Dedicou entón plenamente o seu tempo á historia. Xa a finais dos anos 1970 publicara *Historia de ETA* —obra que ampliaría nos anos 2000 con Antonio Elorza como coordinador, na historia de ETA—, *La resistencia vasca* (1982), *La Guerra Civil en el País Vasco* (1988) e *La posguerra en el País Vasco: política, acumulación, miseria* (1988), entre outros. En 1997 gañou por oposición a cátedra de Historia Contemporánea na Universidade do País Vasco, onde traballou e investigou até o seu pasamento.

Notas
-----

1. ↑  Antonio Elorza. "In memoriam: José María Garmendia, historiador vasco".
2. ↑  Cristina Ayuso Sánchez. Enciclopedia Auñamendi, ed. "José María Garmendia Urdangarín".
3. 1 2  Manuel Montero. "José María Garmendia Urdangarín, historiador".

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16397044
* WorldCat
* VIAF: 66496994
* Auñamendi: 149640
* BNE: XX943225
* BNF: 12106474q
* CiNii: DA12911763
* Dialnet: 276295
* GND: 1056652047
* ISNI: 0000 0000 8145 7352
* LCCN: n82137994
* NLA: 35246604
* NTA: 069875499
* SUDOC: 029437059

 |
**Joana Masó Illamola**, nada en 1978, é unha filóloga, investigadora, tradutora, editora e profesora universitaria española.

Traxectoria
-----------

Licenciada en Letras modernas pola Universidade de París VII Denis Diderot e en Letras clásicas pola Universidade de París IV París-Sorbonne, cursou o doutoramento na Universidade de París 8 e a Universidade de Barcelona. É profesora de literatura francesa na Universidade de Barcelona e investigadora da Cátedra UNESCO *Mulleres, desenvolvemento e culturas*. Traduciu textos de crítica e filosofía francesa contemporánea de Hélène Cixous, Jacques Derrida, Catherine Malabou, Jean-Luc Marion e Jean-Luc Nancy, e publicou artigos e edicións sobre algúns destes autores. Entre outros, editou os seguintes libros: *La llengua m’és l’únic refugi*, de Hélène Cixous (Lleonard Muntaner, 2009), os textos de Jacques Derrida sobre arte e estética, *Penser à ne pas voir. Écrits sur lles arts du visible 1979-2004* con G. Michaud (La Différence, 2013) e *Lles Arts de l’Espace. Écrits et interventions sur l’architecture* (La Différence, 2015). Traballou no comisariado de exposicións e codirixido a colección *Ensayo* en Ellago Ediciones.

Notas
-----

1. 1 2 3  ISNI (ed.). "Masó Illamola, Joana". Consultado o 23/12/2018.
2. 1 2 3 4  Centro de Cultura Contemporánea de Barcelona, ed. (4/12/2017). "Joana Masó". con licencia CC-BY-SA, vía OTRS. Consultado o 23/12/2018.
3. ↑  Masó, Joana (2008). *Escrituras de la sexualidad*. Akadēmeia: Mujeres y culturas. 102 pp. Editorial Icaria. pp. 220–221. ISBN 9788498880366.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q60050204
* WorldCat
* VIAF: 120604185
* BNF: 162025753
* CANTIC: a11929406
* DeutscheBio: 1074549759
* Dialnet: 2531988
* GND: 1074549759
* ISNI: 0000 0000 7854 9993
* LCCN: no2010070515
* NTA: 327584920
* openMLOL: 335801
* ORCID: 0000-0003-2032-7097
* SUDOC: 142687472

 |
**Jesús Ares Vázquez**, nado Vilamor (Toques) o 26 de abril de 1933, é un político galego.

Traxectoria
-----------

Traballou como taxista e gandeiro. Concelleiro en Toques dende 1974. Membro de UCD, foi o número 2 da candidatura Independentes de Souto nas primeiras eleccións democráticas, sendo a única que se presentou, e foi elixido concelleiro. Trala dimisión de Victorino Sánchez Rodríguez en 1982 foi elixido novo alcalde. Revalidou a alcaldía con maioría absoluta nas sucesivas eleccións, por CP (1983), pola CPG (1987) e polo PPdeG (1991, 1995, 1999 e 2003).

### Condena

En xaneiro de 2001 foi denunciado por abusos sexuais a unha rapaza de 15 anos, filla dun compañeiro de partido e membro das súas listas. Por estes feitos foi condenado en xaneiro de 2004, e negouse a dimitir tralo cal foi expulsado do PPdeG. Concorreu ás municipais de 2007 encabezando a formación *Xuntos Cara o Progreso de Toques*, a cal resultou ser a máis votada pero sen maioría absoluta, polo que se uniron PSdeG, PPdeG, con 2 concelleiros cada partido, e o BNG cun único concelleiro, para formar un goberno conxunto e apartalo da alcaldía, o cal levou á súa retirada da primeira liña política nese mandato.

Polémicas
---------

Ademais da denuncia e condena xa nomeadas, en 1995 quixo instalar unha fábrica de explosivos no municipio, o cal levou a un levantamento veciñal que chegou a ocupar o consistorio e supuxo que desistise da idea.

Vida persoal
------------

Casou e tivo 2 fillos.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia* A Coruña, 1-4-1979, p.38
2. ↑  D. L. (27 de xaneiro de 2004). "El alcalde de Toques se enfrenta al PP de Galicia y anuncia que no dimitirá de su cargo". *libertaddigital.com* (en castelán). Consultado o 22 de xuño de 2023.
3. ↑  EFE (28 de xaneiro de 2004). "El alcalde de Toques se niega a dimitir en un pleno en el que se empujó e insultó a los periodistas". *elmundo.es* (en castelán). Consultado o 22 de xuño de 2023.
4. ↑  Redacción (28 de maio de 2007). "Complicado panorama Toques con pérdida de mayoría del alcalde condenado por abusos". *elcorreogallego.es* (en castelán). Consultado o 22 de xuño de 2023.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Toques

### Ligazóns externas

* Amistad con final amargo en Toques en *La Voz de Galicia*
* Crónica da súa condena en *El Mundo*
* PSOE y PP se turnarán en la alcaldía de Toques en un tripartito con el BNG en *La Voz de Galicia*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Victorino Sánchez Rodríguez** |  **Alcalde de Toques** 1982 - 2007 | Sucesor:**Miguel Ángel Buján Varela** |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: José María López.

**José María López Rodríguez**, nado en Ribadeo o 5 de xuño de 1844 e finado en Xixón o 6 de marzo de 1913, foi un escultor galego.

Traxectoria
-----------

Estatua de Don Pelayo en Xixón.
Xa de neno esculpia imáxes relixiosas. Recibiu clases de debuxo de José María del Valle e de talla de Pedro Sela. Estudou nun centro da Academia de Belas Artes de San Fernando de Madrid, baixo a dirección dos escultores Jerónimo López e Pedro Collado. Estableceuse en Xixón en 1864 aconsellado polo seu amigo médico Manuel Rúa, ao padecer unha grave enfermidade. Alí dedicouse a unha variada actividade artística. Exerceu a docencia e foi mestre de Xosé María Cao Luaces.

Recoñecementos
--------------

En 1932 o Concello de Ribadeo puxo o seu nome a unha praza da vila.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* José María López RodríguezArquivado 01 de xuño de 2020 en Wayback Machine. en Escultura urbana.
* José María López, el escultor de Ribadeo que talló la estatua de Don Pelayo en Gijón
**Jean Rei**, nado en Le Bugue (Dordoña) en 1583 e finado na mesma vila en 1645, foi un médico e químico francés.

Traxectoria
-----------

Estudou medicina na Universidade de Montpellier e despois practicou a medicina na súa cidade nativa, tivo correspondencia con René Descartes e Marin Mersenne. Descubriu que o peso do chumbo e do estaño aumentaba ó ser queimado, atribuíu este fenómeno ó peso de aire, xa que cría que era máis denso cando estaba quente (*Essays*, 1630) e que se introducía no estaño e no chumbo facendo que aumentase o seu peso. Esta hipótese sería confirmada máis adiante por Antoine Lavoisier, case un século máis adiante. O seu descubrimento do peso de aire tamén fixo posible a invención do barómetro de Evangelista Torricelli en 1643.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3174290
* WorldCat
* VIAF: 23205874
* BNF: 102874030
* CERL: cnp00955207
* FAST: 1843733
* GND: 12895292X
* ISNI: 0000 0000 3061 2877
* LCCN: n87134994
* NTA: 156164159
* OL: OL5812772A
* SUDOC: 079375502

 |
**Jesús Couto Fernández**, nado en Santiago de Compostela en 1864 e finado na mesma cidade o 2 de maio de 1942, foi un tipógrafo e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Irmán de Ramón Couto Fernández. Emigrou a Arxentina e colaborou na prensa galega da capital bonaerense. Regresou a Galicia e foi administrador da *Revista de Ciencias Pedagógicas*, correspondente de *Nova Galicia* e outros periódicos da emigración galega. Volveu a Bos Aires e colaborou en *El Eco de Galicia* (entre 1893 e 1901) con retratos e biografías de persoeiros galegos, e *Almanaque Gallego*. Retornado de novo a Compostela en 1903, relacionouse con círculos católicos e colaborou en *Galicia Nueva*, *El Noticiero Gallego*, *Gaceta de Galicia* e *El Correo de Galicia*. Foi representante en Galicia da revista *Galicia* da Habana. Asinaba ás veces co pseudónimo **Jecoufer**. Finou en Santiago de Compostela o 2 de maio de 1942.

Vida persoal
------------

Casou con Rosalía Couto Devesa en 1924.

Notas
-----

1. ↑  *Galicia*, 22-4-1928, p. 1.
2. ↑  *El Compostelano*, 2-5-1942, p. 2.
3. ↑  *El Compostelano*, 25-9-1924, p. 2.
**José María Gallo Gallo**, nado na Pontenova cara a 1911 e finado en Lugo o 29 de abril de 1937, foi un mestre e político galego.

Traxectoria
-----------

Mestre na Pontenova. Foi tesoureiro do Sindicato Minero de Vilaodriz en 1933 e presidente do Partido Republicano Radical Socialista de Vilaodriz. Foi depositario interino do concello de Vilaodriz ata novembro de 1933.
Foi nomeado alcalde de Vilaodriz en 1936. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e xulgado en Lugo por rebelión militar. Condenado a pena de morte, foi executado nas tapias do cuartel da Garda Civil de Lugo o 29 de abril de 1937 con Manuel Enríquez Fernández, Eduardo Suárez García, Daniel Fernández López, Marcelino Alba Meicín, Antonio García Gómez, Emilio Timiraos Cervo e Faustino Fernández Cartategui.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**José Rivas López** |  **Alcalde de Vilaoudriz** 1936 | Sucesor:**José Rivas López** |

Notas
-----

1. ↑  *BOP Lugo*, 8-11-1933, p. 3-4.
2. ↑  *El Compostelano*, 30-4-1937, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* 

* José María Gallo Gallo na páxina web *Nomes e Voces*.
* Ficha en Represión franquista en Lugo
**Jaime Garrido Vila**, nado en Vigo o 6 de febreiro de 1940, é un delineante e sindicalista galego.

Traxectoria
-----------

En abril de 1960 participou con Víctor Francisco Cáceres, Manuel Rodríguez González e Augusto Docampo Soto nunha reunión en Vigo na que se constituíu un grupo anarquista denominado Frente Democrático Juvenil (FDJ), do que foi nomeado secretario ao pouco tempo substituíndo a Manuel Rodriguez. Despois da participación do grupo nunha folga en solidariedade cos mineiros asturianos, unha serie de arrestos en agosto de 1962 desmantelan a CNT e o grupo. Jaime Garrido foi arrestado o 4 de agosto e condenado en consello de guerra o 23 de novembro a nove anos de prisión, acusado de ser o representante da CNT no Frente Juvenil Democrático. Preso en Bilbao, foi despois transferido á prisión de Burgos onde asumiu responsabilidades no Comité interior da prisión con Enrique Marco Nadal e Víctor Francisco Cáceres. En febreiro de 1964 beneficiouse dunha redución dun cuarto da pena e foi posto en liberdade en 1965. Continuou militando na CNT de Vigo e mantendo os contactos co exilio.

En 1972 foi un dos fundadores das Comisións Obreiras no Porriño e participou na folga de Vigo que lle valeu ser encarcerado máis de seis meses. Cando foi liberado, traballou nunha fábrica azucreira en Áraba onde foi novamente arrestado en 1973. Regresou a Vigo o ano seguinte e participou con José Luís Quintas Figueroa na reorganización da CNT, o que lle valeu un novo arresto.

Despois da morte de Franco, seguiu participando nos anos oitenta nas actividades da CNT.

Notas
-----

1. ↑  *ABC*, 24-11-1962, p. 70.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 22-9-1972, p. 14.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Fernández Fernández, Eliseo; Pereira González, Dionisio (2001). "Os libertarios galegos e o seu exilio". *Actas do Congreso Internacional "O exilio galego"* (PDF). Santiago de Compostela. pp. 160–201. ISBN 84-505-7699-7.
* Fernández, Eliseo; Pereira, Dionisio (2004). *O anarquismo na Galiza*. Santiago de Compostela: Positivas. pp. 130–131. ISBN 84-87783-79-1.

### Ligazóns externas

* Ficha en Los de la sierra *(en francés)*
**José María Gabriel y Galán**, nado en Frades de la Sierra (Salamanca) o 28 de xuño de 1870 e finado en Guijo de Granadilla (Cáceres) o 6 de xaneiro de 1905, foi un poeta que escribiu en castelán e estremeño.

Traxectoria
-----------

Fillo de campesiños propietarios das súas terras, pasou a infancia na súa localidade natal, asistindo á escola. Aos 15 anos trasladouse a Salamanca para continuar os seus estudos, sendo nesta época cando escribe os primeiros versos. Ao tempo traballa nun almacén de tecidos. En 1888 obtén o título de mestre de escola, sendo destinado a Guijuelo, a uns 20 quilómetros do seu lugar natal.

Ao pouco tempo vaise para Madrid a fin de continuar estudos na "Escola Normal Central". Non ficou alí moito, pois a cidade producíulle noxo (dío nalgunhas cartas de *Modernópolis* ).

É logo destinado para Piedrahita (Ávila). O seu estado de ánimo é baixo, asinando as cartas aos seus irmáns como *O Solitario*.

O xove mestre está a se perfilar xa como un mozo triste, melancólico, moi sensíbel e de profundas convicións relixiosas (recibidas da súa mai, Bernarda), que se translocen nos seus poemas. Coñece á que será súa dona, Desideria, e a que chama cariñosamente *mi vaquerilla*, en 1893. Desde entón sofre un cambio radical. Casan o 26 de xaneiro de 1898 en Plasencia.

Abandona o seu posto de mestre, para trasladarse a Guijo de Granadilla, onde pasa a administrar a *dehesa* "El Tejar", propiedade dun seu tío e a súa esposa. Aló encontra o tempo e sosego que precisa para madurar a súa poesía.

Estatua de José María Gabriel y Galán.
Cando nace seu primeiro fillo (Jesús, 1898) compón *El Cristu benditu*, a primeira das súas famosas *Estremeñas*.

Falece o 6 de xaneiro de 1905, a consecuencia dunha pulmonía mal curada.

O concello de Guijo de Granadilla mantén a casa que habitou, como museo, no que se mostran obxectos persoais do poeta, doados polos seus herdeiros.

Obra
----

A súa obra poética apártase do modernismo, pois é conservadora en estrutura e temática: defende a tradición, a familia, a estirpe, o dogma católico ou a descansada vida campestre.

Poemarios:

* *Castellanas* (1902)
* *Estremeñas* (1902)
* *Campesinas* (1904)
* *Nuevas Castellanas* (1905)
* *Religiosas* (1906)

Influxos
--------

A obra de Gabriel y Galán influíu noutros poetas estremeños especialmente en Luis Chamizo Trigueros e Mario Simón Arias-Camisón.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***José María Gabriel y Galán Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Portal I consagrado a Gabriel y Galán
* Portal II consagrado a Gabriel y Galán

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2472454
* WorldCat
* VIAF: 32014917
* BAV: ADV10149701
* BIBSYS: 9032049
* BNE: XX1161916
* BNF: 12045972t
* BVMC: 231
* CANTIC: a10088994
* CiNii: DA08884565
* DBE: jose-maria-gabriel-y-galan
* Dialnet: 1475842
* FAST: 103066
* GEC: 0028606
* GND: 118958518
* ISNI: 0000 0000 8342 6840
* LCCN: n82161803
* NLA: 35659306
* NTA: 070251223
* OL: OL4786028A
* PTBNP: 63778
* SNAC: w69k68gb
* SUDOC: 028672534

 |
Plantas nativas do novo mundo: 1. Millo (*Zea mays*) 2. Tomate (*Solanum lycopersicum*) 3. Pataca (*Solanum tuberosum*) 4. Vainilla (*Vanilla*) 5. Pará (*Hevea brasiliensis*) 6. Cacao (Theobroma cacao) 7. Tabaco (*Nicotiana rustica*)
Plantas nativas do vello mundo: 1. Cítricos (Rutaceae); 2. Mazá (*Malus domestica*); 3. Banana (*Musa*); 4. Mango (*Mangifera*); 5. Cebola (*Allium*); 6. Café (*Coffea*); 7. Trigo (*Triticum* spp.); 8. Arroz (*Oryza sativa*)
O **intercambio colombiano** foi unha transferencia xeneralizada de plantas, animais, cultura, poboacións humanas, tecnoloxía e ideas entre as Américas e o Vello Mundo nos séculos XV e XVI, relacionado co comercio e a colonización europea após o descubrimento de Cristovo Colón. Especies invasoras de flora e fauna e enfermidades infecciosas tamén foron produto do intercambio.

O contacto entre as dúas áreas xerou unha gran circulación de gando e cultivos novos, o cal impulsou o crecemento da poboación en ambos os dous hemisferios, malia que nun comezo as enfermidades precipitaron o esmorecemento da poboación de indíxenas americanos. Os comerciantes regresaron a Europa con millo, patacas e tomates, que se converteron en cultivos moi importantes en Europa no século XVIII.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *colombiano*.
2. ↑  Nunn, Nathan; Qian, Nancy (2010). "The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas". *Journal of Economic Perspectives* **24** (2): 163–188. JSTOR 25703506. doi:10.1257/jep.24.2.163.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q767253
* EBID: ID
* MAG: 2778241337

 |