Coordenadas: 60°N 90°L﻿ / ﻿60, -90


|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

**Rusia** (en ruso: *Россия*, transliteración: *Rossiia*), oficialmente **Federación Rusa** (en ruso: *Российская Федерация*, transliteración: *Rossiiskaia Federatsiia*), é o maior país do mundo, estendéndose por case a metade de Europa e por preto dun terzo da Asia. Comprende, alén da porción continental, o enclave de Kaliningrado, no mar Báltico, e unha serie de illas e arquipélagos árticos, entre os cales os máis importantes son a Terra de Francisco Xosé, as illas Nova Zembla, a illa de Kolguev, o arquipélago da Terra do Norte, as illas de Nova Siberia e a illa de Wrangel. Inclúe tamén varias illas e arquipélagos no Extremo Oriente, en particular a illa Sakhalin, as illas Kuriles e as illas do Comandante. A porción continental limita ao norte co mar Branco, o mar de Kara, o mar de Laptev, o mar da Siberia Oriental e o mar de Chukchi, ao leste co estreito de Bering e o mar de Bering, que establecen comunicación con Alasca, o océano Pacífico, o mar de Okhotsk e co mar do Xapón, a través do cal contacta co Xapón, ao sur con Corea do Norte, a China, Mongolia, Casaquistán, o mar Caspio, Acerbaixán, Xeorxia e co mar Negro, do outro lado do cal está Turquía, e a oeste limita co mar de Azov, Ucraína, Belarús, Letonia, Estonia, co golfo de Finlandia, Finlandia e Noruega. A capital de Rusia é a cidade de Moscova.

Historia
--------

*Artigo principal**:* Historia de Rusia.
### Imperio Ruso

O tsar Nicolao II foi o derradeiro tsar de Rusia.
O Imperio Ruso foi establecido en 1721 polo tsar Pedro o Grande. O imperio foi o inmediato sucesor do Tsarato de Rusia que fora creado polo tsar Iván o Terrible en 1547 coa súa coroación como tsar.

O Imperio Ruso era unha monarquía hereditaria liderada por un emperador autocrático (*tsar*) dende a dinastía Romanov. O cristianismo ortodoxo foi a relixión oficial do Imperio e era controlado polo monarca a través do Sagrado Concilio. Os habitantes do Imperio dividíanse en estratos (clases) tales como *dvorianstvo* (nobreza), clero, comerciantes, cosacos e campesiños. Os nativos de Siberia e a Asia central rexistráronse oficialmente como o estrato chamado *inorodsty* (estranxeiros).

En 1914 e tras o asasinato do arquiduque Francisco Fernando de Austria-Hungría, estala a primeira guerra mundial, na cal Rusia uniuse ao bando aliado. Daquela o Imperio tiña unha extensión de 23.000.000 km² e unha poboación de 171.000.000 habitantes, cun crecemento demográfico do 1,8% anual. O goberno tsarista mandou mobilizar a máis de 8.000.000 homes superando amplamente o exército alemán, que soamente tiña 3.000.000, dous terzos estaban na fronte francesa, polo cal quedaban para a fronte do oeste 1.000.000 persoas, ou sexa que o exército ruso superaba o alemán en 8 a 1, pero o exército ruso non estaba ben adestrado para a guerra, e iso quedou marcado na batalla de Tanneberg, onde 250.000 alemáns venceron a 700.000 soldados rusos. A partir dese momento, os rusos non fixeron máis que retroceder en número de efectivos.

En 1915 os alemáns volven a derrotar as forzas rusas na batalla dos Lagos Mazurianos, o que provocou un descontento social en Rusia. En 1917, tras varios fracasos na fronte, apareceron movementos revolucionarios marxistas. O goberno tivo que desprotexer a fronte para deter os insurrectos, e isto foi aproveitado polas forzas xermanas que avanzaron rapidamente polo territorio ruso. En 1917, tras a Revolución de Outubro, o goberno bolxevique firma un tratado de paz cos alemáns (Tratado de Brest-Litovsk), que puxo fin á participación rusa na primeira guerra mundial.

### Revolución de febreiro e Goberno provisional ruso

Cando a autoridade do goberno do tsar empezou a fallar en marzo de 1917, a Duma e o Soviet de Petrogrado competiron polo poder. Como compromiso, formouse o Goberno provisional ruso (composto maioritariamente por membros do Partido Democrático Constitucional) entre os partidos liberais burgueses e os moderados socialistas que debía dirixir o país ata as eleccións da asemblea constituínte. Cando o tsar Nicolao II abdicou o 15 de marzo de 1917 e o seu irmán, o gran duque Miguel, rexeitou o trono o día seguinte, o goberno provisional dirixiu Rusia de xeito formal, mais o seu poder estaba limitado pola crecente autoridade do Soviet de Petrogrado.

O novo goberno pareceu contar inicialmente cun apoio abafador e estivo formado por moitas das máis brillantes figuras dos liberais rusos, como o novo primeiro ministro Georgii Lvov, progresista e respectado veterano do traballo nos zemtsvos.

### República Socialista Soviética Federativa de Rusia

*Véxase tamén**:* República Democrática Federativa de Rusia.
Bandeira da RSSFR.
Repetidas e devastadoras derrotas das tropas rusas na primeira guerra mundial levaron a motíns xeneralizados nas principais cidades do Imperio Ruso e á derrota, en 1917, da dinastía dos Romanov, que reinou durante 300 anos. Os comunistas, baixo o comando de Vladimir Ilich Ulianov (coñecido como Lenin) conquistaron o poder deseguido, e formaron a URSS, na que Rusia ingresou como a República Socialista Soviética Federativa de Rusia. Baixo o goberno de Iosif Stalin (nado en Xeorxia) o dominio Ruso baixo a Unión Soviética fortaleceuse, ao custo de millóns de mortos e deportacións. A economía e a sociedade soviética ficaran atufadas nos anos posteriores até que o Secretario Xeral do Partido Comunista Mikhail Gorbachev introduciu a chamada *glasnost* (abertura, transparencia) e a perestroika (reestruturación) nunha tentativa de modernizar o comunismo, mais as súas iniciativas, sen que o desexase, estimularon forzas que, máis tarde, en 1991 provocaron a independencia das 15 repúblicas. Aínda que as constitucións soviéticas establecesen o dereito dunha república a separarse, quedou en teórico e moi improbable dado o centralismo soviético. Naquel momento, as repúblicas chegaron a ser países independentes, con algunha aínda frouxa organización baixo o título de Comunidade de Estados Independentes.

Dende entón, Rusia leva feito esforzos para construír un sistema político democrático e unha economía de mercado, para substituír o ríxido plan e control social, político e económico do período comunista. Un conflito de guerrillas forte aínda ocorre na rexión do Cáucaso ruso, na república da Chechenia.

### Federación Rusa

Boris Eltsin, primeiro Presidente da Rusia postsoviética.
Coa independencia en 1991 da Unión Soviética creouse a actual Federación Rusa. Rusia era a máis grande das 15 repúblicas que formaban a Unión Soviética, acumulaba máis do 60% do PIB e máis da metade da poboación. Os rusos tamén dominaban o exército soviético e o Partido Comunista. Por isto, Rusia foi amplamente aceptada como o estado sucesor da antiga URSS en canto ós asuntos diplomáticos se refire, e pasou a formar parte como membro permanente do Consello de Seguridade das Nacións Unidas.

A pesar desa aceptación, a Rusia postsoviética carecía do poder militar, político e económico da URSS. Rusia conseguiu que as demais ex Repúblicas Soviéticas entregasen voluntariamente as armas nucleares, concentrándoas así baixo o mando das aínda efectivas forzas aéreas, pero a maior parte do exército e a frota rusa estaban inmersos na confusión en 1991. Antes da disolución formal da Unión Soviética, Boris Eltsin fora elixido Presidente de Rusia en xuño de 1991 na primeira elección presidencial directa da historia rusa. En outubro de 1991, cando Rusia estaba ao bordo da independencia, Eltsin anunciou que o país procedería cunha reforma radical cara á economía de mercado seguindo as directrices do "big bang" polaco, tamén coñecido como terapia de choque.

Hoxe en día Rusia aínda ten parte da cultura política e a estrutura social do seu pasado soviético.

Organización político-administrativa
------------------------------------

*Artigo principal**:* Subdivisións de Rusia.
A Federación Rusa estrutúrase en 89 subdivisións. Dentro da federación existen 21 repúblicas que gozan dun alto grao de autonomía sobre a maior parte das cuestións internas e estas corresponden a algunhas minorías étnicas de Rusia (aínda que non sempre sexan maioritarias nese territorio). Cada república ten a súa propia constitución. O territorio restante consiste en 9 krais (territorios), 46 provincias coñecidas como óblasts, 4 distritos autónomos e un óblast autónomo. A parte destes hai dúas cidades federais, Moscova e San Petersburgo. Recentemente, engadíronse sete distritos federais extensos como unha nova capa entre as subdivisións e o nivel nacional.


|  |  |
| --- | --- |
| Mapa das subdivisións da Federación Rusa. | Mapa das repúblicas de Rusia. |

Xeografía
---------

*Artigo principal**:* Xeografía de Rusia.
Mapa topográfico de Rusia
O relevo de Rusia é variado: dominan chairas e vales (3/4 do territorio). As chairas Leste-Europea e Oeste-Siberiana, divididas polos montes Urais, son as maiores do planeta. Punto máis elevado: monte Elbrus (5.642 m).

Catro zonas climáticas -ártica, subártica, temperada e subtropical- determinan o clima da Rusia con 4 seguintes estacións no ano: inverno longo e nevoso, primavera temperada, verán curto e quente e outono chuvioso. As temperaturas medias varían en todo o territorio: en xaneiro -de -1 °C a -50 °C, en xullo- de 1 °C a 25 °C. Preto do 14 % do territorio (Siberia Norte e Norte do Oriente Extremo) fican alén do círculo polar co chan perennemente conxelado. A noite alá é de 60 días. As paisaxes severas dos desertos árticos do Norte sucédeas a tundra con mofo e lique. O inverno na tundra conta con 8-9 meses por ano. Máis para o Sur están espalladas as famosas forestas rusas que ocupan por volta de 43% do territorio do país. Os bosques densos de coníferas de difícil acceso chámanse "taigas".

Os bosques rusos supoñen máis da quinta parte das árbores do planeta, estimándose o seu volume en 111 miles de millóns de m3 (cada m3 ten unha masa de arredor de 1 tm). Na zona central da Rusia atópanse as fragas máis claras, mixtas, dominadas por bidueiros, ameneiros, carballos. As fragas das zonas centrais están divididas por estepas. A maior parte de estepas é labrada e sementada con trigo, centeo, millo, xirasois etc. No Sur do país, principalmente na costa do Mar Negro, o clima é subtropical co inverno curto e húmido e verán longo e quente. Praias bonitas, sol e augas cristalinas atraen aos turistas de todo o país.

En Rusia hai preto de 120 mil ríos. A maioría están conxelados no inverno.

Economía
--------

*Artigo principal**:* Economía de Rusia.
Rusia ten pasado por importantes transformacións desde o fin da Unión Soviética, saíndo dunha economía illada e planeada centralmente, para unha economía de mercado globalmente integrada. As reformas económicas dos anos 1990 privatizaron gran parte da industria, coa notable excepción dos sectores de enerxía e militar.

Con todo, o rápido proceso de privatización, incluíndo un sistema de *imprestimo* para a compra de accións, permitiu a formación de "oligarquías" económicas con fortes relacións políticas, que deixaron a propiedade das empresas privatizadas altamente concentrada en poucas mans. A protección aos dereitos de propiedade é pequena e o sector privado está suxeito a intervencións do Estado.

O 2006 a economía de Rusia creceu polo oitavo ano consecutivo despois da crise de 1998. O petróleo e os seus derivados, así como o gas natural son hoxe os seus principais produtos de exportación. A súa industria pode ser dividida en dous bloques: un con grandes produtoras de materias primas, que teñen competitividade global -en 2009 Rusia transformouse no principal exportador de petróleo e gas natural do mundo, así como o terceiro exportador mundial de aceiro e aluminio primario- e outro con outras industrias pesadas menos eficientes, altamente dependentes dos mercados consumidores locais.

O país asinou un acordo bilateral cos Estados Unidos como un preludio a unha futura adhesión á OMC.

Política
--------

O Presidente de Rusia Vladimir Putin e o Primeiro ministro Dmitrii Medvedev.
Segundo a Constitución, que foi adoptada en referendo nacional o 12 de decembro de 1993 logo da crise constitucional rusa de 1993, Rusia é unha federación e unha república semipresidencialista, onde o Presidente é o Xefe do Estado e o Presidente do Goberno (primeiro ministro) é o Xefe de Goberno. A Federación Rusa está constituída como unha democracia representativa. O poder executivo exérceo o goberno. O poder lexislativo é responsabilidade das dúas cámaras da Asemblea Federal. O goberno está regulado por un sistema de controis e balances definidos pola Constitución da Federación Rusa, a Constitución do país é o contrato social para o pobo ruso.

O goberno federal está composto por tres ramas:

* Lexislativa: a Asemblea Federal de Rusia é bicameral, está formada pola Duma Estatal (cámara baixa) e o Consello da Federación Rusa (cámara alta), adopta leis federais, declaracións de guerra, aproba tratados, manexa as finanzas e pode destituír o Presidente.
* Executiva: o Presidente de Rusia é o Comandante en Xefe do exército, pode vetar os proxectos de lei, designa o Gabinete e outros funcionarios, quen administran e fan cumprir as leis federais.
* Xudicial: a Corte Constitucional, a Corte Suprema, a Corte Suprema de Arbitraxe e as cortes federais de menor nivel, cuxos xuíces son nomeados pola Asemblea Federal por recomendación do Presidente, interpretan as leis e poden abolir leis se estiman que son inconstitucionais.

Segundo a Constitución, a xustiza constitucional na corte está baseada na igualdade de todos os cidadáns, os xuíces son independentes e están sometidos só a lei. Os xuízos son abertos e o acusado ten garantida a defensa. Desde 1996, Rusia estableceu unha moratoria sobre a aplicación da Pena de morte, aínda que esta non foi abolida por lei.

O Presidente elíxese por votación popular para un mandato de seis anos (desde as modificacións constitucionais de 2008) coa opción de ser elixido para un segundo mandato consecutivo (no hai restrición sobre o número total de veces que a mesma persoa pode ser elixida). Os ministerios do goberno están compostos polo Presidente do Goberno (primeiro ministro) e os seus viceprimeiros ministros, ministros e outros individuos; todos son designados polo Presidente por recomendación do primeiro ministro co requirimento do consentimento da Duma. Os principais partidos de Rusia están representados na Duma Estatal, estes son: Rusia Unida, o Partido Comunista da Federación Rusa, o Partido Liberal Democrático de Rusia e Rusia Xusta.


|  |  |
| --- | --- |
| Fachada do edificio no que se atopan as dependencias da Corte Constitucional rusa. | O Kremlin de Moscova, residencia oficial do Presidente. |

### Relacións exteriores

Líderes do BRIC en 2008 (da esquerda para a dereita): Manmohan Singh da India, Dmitrii Medvedev de Rusia, Hu Jintao da China e Luiz Inácio Lula da Silva do Brasil.
A Federación Rusa é recoñecida no Dereito internacional como continuidade da personalidade xurídica da antiga Unión Soviética. Rusia continúa incorporando os compromisos da URSS, asumindo o asento permanente da URSS no Consello de Seguridade de Nacións Unidas, así como a afiliación noutras organizacións internacionais, ademais dos dereitos e obrigacións baixo os tratados internacionais, as propiedades e débedas. A política exterior rusa é polifacética, mantén relacións diplomáticas con 178 países e ten 140 embaixadas. Esta política está dirixida polo Presidente da Federación e está incorporada polo Ministro de Asuntos Exteriores.

Como un dos cinco membros permanentes do Consello de Seguridade das Nacións Undia, Rusia ten un importante papel no mantemento da paz e seguridade internacionais, así mesmo ten un rol moi importante na resolución de conflitos internacionais, participando no Cuarteto de Madrid, nas conversas a seis bandas con Corea do Norte, promovendo unha solución ó conflito de Kosovo e resolvendo asuntos sobre a proliferación nuclear. Rusia é membro do G8, o Consello de Europa, a OSCE e o APEC, ademais de liderar organizacións como a CEI, a EurAsEC, a OTSC, e a OCS. Rusia, xunto con Belarús, forman o chamado Estado da Unión. O expresidente Vladimir Putin avogou por unha alianza estratéxica con maior integración en varias dimensións incluíndo o establecemento dos catro espazos comúns entre Rusia e a Unión Europea.

### Forzas Armadas

Desfile do Día da Vitoria do 2010.
A defensa de Rusia está garantida polas Forzas Armadas da Federación de Rusia, unha organización militar estatal que segundo a lei federal № 61-ФЗ do 31 de maio de 1996 «Sobre a defensa» serve para rexeitar as agresións dirixidas contra a Federación Rusa, para a defensa armada da integridade e inviolabilidade do territorio da Federación, así coma a realización das tarefas de acordo coas leis constituíntes.

O comandante en xefe das Forzas Armadas é o Presidente da Federación Rusa e o Ministerio de Defensa serve como corpo administrativo destas. Hoxe en día, o número de efectivos activos que compoñen as Forzas Armadas son 1.037.000 e todos os homes dispoñibles suman 3.037.000.

As Forzas Armadas da Federación Rusa teñen tres ramas principais: as Forza terrestre, a Armada e a Forza Aérea.

### Dereitos humanos

En materia de dereitos humanos, respecto á pertenza nos sete organismos da Carta Internacional de Dereitos Humanos, que inclúen o Comité de Dereitos Humanos (HRC), Rusia firmou ou ratificou:


|
|  |
| Rusia Rusia |  Status dos principais instrumentos internacionais de dereitos humanos |
| CESCR | CCPR | CERD | CED | CEDAW | CAT | CRC | MWC | CRPD |
| CESCR | CESCR-OP | CCPR | CCPR-OP1 | CCPR-OP2-DP | CEDAW | CEDAW-OP | CAT | CAT-OP | CRC | CRC-OP-AC | CRC-OP-SC | CRPD | CRPD-OP |
| Pertenza | Firmado e ratificado | Sen información | Firmado e ratificado | Rusia recoñeceu a competencia de recibir e procesar comunicacións individuais por parte dos órganos competentes | Nin firmado nin ratificado | Firmado e ratificado | Sen información | Firmado e ratificado | Firmado pero non ratificado | Firmado e ratificado | Sen información | Firmado e ratificado | Firmado pero non ratificado | Nin firmado nin ratificado | Nin firmado nin ratificado | Firmado pero non ratificado | Nin firmado nin ratificado |
|  Firmado e ratificado,  firmado pero non ratificado,  nin firmado nin ratificado,  sen información,  accedeu a firmar e ratificar o órgano en cuestión, pero tamén recoñece a competencia de recibir e procesar comunicacións individuais por parte dos órganos competentes. |

Demografía
----------

Segundo as estimacións preliminares ao censo de 2010, a poboación residente na Federación Rusa o 1 de xaneiro de 2010 era de 142,905 millóns de persoas. A inmigración creceu nun 50,2% en 2007 ata acadar 274.000. A maior parte dos inmigrantes chegaron desde a CEI e eran rusos ou rusoparlantes. A densidade de poboación é maior na parte europea de Rusia, preto dos montes Urais e ó suroeste de Siberia.

Cultura
-------

### Breves antecedentes da cultura rusa

As tradicionais Matryoshkas.
**Idade Media**

|  |  |
| --- | --- |
| (988) | Adopción do cristianismo. |
| (1001-1100) | Influencia artística e ideolóxica do Imperio bizantino. |
| (1237-1240) | Batu Khan invade Rusia, impoñendo o autoritarismo na rexión. |
| (1480) | Nace o *estado soberano ruso*. |

**Século XVIII**

|  |
| --- |
| Occidentalización da cultura rusa a través das reformas de Pedro I. |

**Século XIX**

|  |  |
| --- | --- |
| (1801-1914) | As clases altas de Rusia falan francés, algúns incluso como lingua materna.
Idade de Ouro da literatura rusa. |

**Século XX**

|  |  |
| --- | --- |
| (1914-1932) | Avant Garde ruso. |
| (1917-1932) | Construtivismo. |
| (1932–1953) | Período estalinista (realismo socialista). |
| (1953-1991) | Período pos-estalinista, aparece unha cultura máis liberal e aberta. |

Ovo de Fabergé de 1906.
### A cultura rusa

A cultura rusa é un híbrido xerado a partir dos costumes propios de tantas civilizacións, que conformaron este grande estado multicultural e o resultado do seu desenvolvemento durante varias épocas. Está fortemente arraigada na cultura dos primeiros pobos eslavos.

Historicamente, a condición dominante en Rusia foi ocupada pola *cultura rusa*, a cultura do idioma ruso e a nacionalidade rusa. Isto é parcialmente, porque os rusos constitúen a maioría da poboación do país e porque moitas veces na historia de Rusia, as culturas doutras nacionalidades foron aculturadas a través da rusificación, por exemplo o Ucase de Ems.

A cultura da antiga Rusia viuse involucrada na conversión ó cristianismo ortodoxo e a acollida da arte e arquitectura bizantinas. A Igrexa tiña recursos para encomendar grandes obras de arte, así como a vontade e intención de conservalas.

En 1890, unha nova forma de arte tivo o seu auxe, as vangardas. Porén, foron desenvoltas dentro do réxime da Unión Soviética cando o goberno tomou o control de toda actividade artística.

A política da URSS respecto da cultura, foi controvertida: por un lado, estivo o desexo (motivado politicamente) de crear un pobo exclusivamente "soviético", expresado na noción da cultura soviética e exemplificado polo Realismo socialista. Pola outra banda, houbo campañas recorrentes de preservación das culturas nacionais: cada etnicidade tiña os seus propios "grandes escritores autóctonos" e as prácticas culturais folclóricas foron oficialmente apoiadas.

Dentro da literatura Rusa atópanse grandes mestres da literatura universal, rusos coma Alexander Pushkin, Fiódor Dostoievski, Lev Tolstoi, Anton Chekhov etc.

### Lingua

O ruso é a lingua oficial da Federación Rusa. Falado por case o 99% dos seus habitantes. O seu uso está amplamente estendido en moitas outras áreas adxacentes de Asia e Europa Oriental. Algunhas subdivisións de Rusia teñen outras linguas adicionais á parte da oficial.

### Relixión

Patriarca Filaret (Feodor Romanov).
Catedral de San Basilio, Moscova.
Rusia é un Estado laico. A liberdade de culto está garantida pola Constitución.

Segundo o Centro de Investigacións Sociolóxicas da Universidade Estatal de Lomonosov (Moscova), o 43.3% dos adultos considérase adherente da Igrexa Ortodoxa Rusa, mentres o 50.6% se considera simplemente cristián. Aínda que os ortodoxos rusos son predominantes (90 millóns, o 63% da poboación), outras comunidades cristiás, como os ortodoxos armenios, católicos, protestantes, mormóns e testemuñas de Xehová tamén existen en cantidades menores. 
Segundo a Lei do Parlamento Ruso de 1997 sobre a relixión, as catro relixións de Rusia son a Igrexa Ortodoxa Rusa, o islam, o budismo e o xudaísmo. Todas as demais relixións deben cumprir unha serie de requisitos para a súa inscrición e dereito de predicar. Calcúlase que hai arredor de 15 a 20 millóns de musulmáns rusos, sendo así o islam a segunda relixión con máis seguidores do país. Rusia é o cuarto país con maior cantidade de xudeus logo de Israel, os Estados Unidos e a Arxentina. Ademais hai unha gran porcentaxe de ateísmo, en parte como consecuencia do pasado soviético que, en base ós textos de Karl Marx, desalentaba as relixións.

Notas
-----

1. ↑  Rabinowitch (1991), p. 29
2. ↑  Rabinowitch (1978), p. XXI
3. ↑  "Russia’s forests store more carbon than previously thought". *www.esa.int* (en inglés). Consultado o 2021-08-04.
4. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 04 de xuño de 2011. Consultado o 07 de abril de 2012.
5. ↑  "Country Profile: Russia". Arquivado dende o orixinal o 08 de abril de 2008. Consultado o 08 de abril de 2008.
6. ↑
7. ↑  Oficina do Alto Comisionado para os Dereitos Humanos. "Status by country" (en inglés). Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. Arquivado dende o orixinal o 14 de agosto de 2013.
8. ↑  Convención contra la Tortura y Otros Tratos o Penas Crueles, Inhumanos o Degradantes (Resolución) (en castelán). Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. 10 de decembro de 1984. 39/46. Arquivado dende o orixinal o 7 de marzo de 2013.
9. ↑  Protocolo Facultativo del Pacto Internacional de Derechos Económicos, Sociales y Culturales (PDF) (Resolución) (en castelán). Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. 10 de decembro de 2008. A/RES/63/117. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 9 de febreiro de 2014.
10. ↑  Protocolo Facultativo de la Convención sobre la eliminación de todas las formas de discriminación contra la mujer (Resolución) (en castelán). Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. 6 de outubro de 1999. A/54/4. Arquivado dende o orixinal o 7 de marzo de 2013.
11. ↑  Protocolo facultativo de la Convención sobre los derechos de las personas con discapacidad (Resolución) (en castelán). Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos. Arquivado dende o orixinal o 2 de agosto de 2014.
12. ↑  "Censo ruso de 2010". Servizo Xeral de Estatísticas.
13. ↑  Artículo 14 del capítulo 1 de la Constitución de Rusia
14. ↑  Artigo 28 do capítulo 2 da Constitución de Rusia
15. ↑  "Overview of religious oppression and discrimination in Russia". Arquivado dende o orixinal o 22 de outubro de 2012. Consultado o 07 de abril de 2012.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rusia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Rusia*** |

### Bibliografía

* Crónica del Siglo XX. Ed. Plaza & Janés
* Atlas histórico mundial. Ed. Akal

### Outros artigos

* Perestroika
* Unión Soviética
* Lista de tsares de Rusia

### Ligazóns externas

* Goberno da Rusia *(en inglés)* *(en ruso)*
* Sitio de noticias rusas *(en portugués)*
* Economic data of Russia *(en inglés)* *(en ruso)*
* Rusia no Open Directory Project *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Países e dependencias de Europa |
| --- |
| Estados soberanos | 
* Acerbaixán
* Albania
* Alemaña
* Andorra
* Armenia
* Austria
* Belarús
* Bélxica
* Bosnia e Hercegovina
* Bulgaria
* Casaquistán
* Chipre
* Cidade do Vaticano
* Croacia
* Dinamarca
* Eslovaquia
* Eslovenia
* España
* Estonia
* Finlandia
* Francia
* Grecia
* Hungría
* Islandia
* Irlanda
* Italia
* Letonia
* Liechtenstein
* Lituania
* Luxemburgo
* Macedonia do Norte
* Malta
* Moldavia
* Mónaco
* Montenegro
* Noruega
* Países Baixos
* Polonia
* Portugal
* Reino Unido
* República Checa
* Romanía
* Rusia
* San Marino
* Serbia
* Suecia
* Suíza
* Turquía
* Ucraína
* Xeorxia

 |  |
| Estados conrecoñemento limitado | 
* Abkhazia
* Artsakh
* Chipre do Norte
* Kosovo
* Osetia do Sur
* Transnistria

 |
| Dependencias | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dinamarca | 
* Illas Feroe
	+ país autónomo do Reino de Dinamarca

 |
| Reino Unido | 
* Akrotiri e Dhekelia
	+ bases soberanas
* Xibraltar
	+ Territorio Británico de Ultramar
* Guernsey
* Illa de Man
* Jersey
	+ dependencias da Coroa

 |

 |
| Áreas especiais desoberanía interna | 

|  |  |
| --- | --- |
| Finlandia | 
* Illas Åland
	+ rexión autónoma suxeita á convención de Åland de 1921

 |
| Noruega | 
* Svalbard
	+ área non incorporada suxeita ao Tratado de Svalbard

 |
| Reino Unido | 
* Irlanda do Norte
	+ país do Reino Unido suxeito ao Acordo de Belfast

 |

 |

| * v
* c
* e
Países e dependencias de Asia |
| --- |
| Estados soberanos | 
* Acerbaixán
* Afganistán
* Arabia Saudita
* Armenia
* Bahrain
* Bangladesh
* Brunei
* Bután
* Camboxa
* Casaquistán
* China
* Chipre
* Corea do Norte
* Corea do Sur
* Emiratos Árabes Unidos
* Exipto
* Filipinas
* Iemen
* India
* Indonesia
* Irán
* Iraq
* Israel
* Kirguizistán
* Kuwait
* Laos
* Líbano
* Malaisia
* Maldivas
* Mongolia
* Myanmar
* Nepal
* Omán
* Paquistán
* Qatar
* Rusia
* Singapur
* Siria
* Sri Lanka
* Tailandia
* Taxiquistán
* Timor Leste
* Turkmenistán
* Turquía
* Uzbekistán
* Vietnam
* Xapón
* Xeorxia
* Xordania

 |  |
| Estados con recoñemento limitado | 
* Abkhazia
* Artsakh
* Chipre do Norte
* Palestina
* Osetia do Sur
* Taiwán

 |
| Dependencias e rexiónsadministrativas especiais | 

|  |  |
| --- | --- |
| Australia | 
* Illas Cocos
* Illa de Nadal

 |
| China | 
* Hong Kong
* Macau

 |
| Reino Unido | 
* Akrotiri e Dhekelia
* Territorio Británico do Océano Índico

 |

 |

| * v
* c
* e
Historia de Rusia |
| --- |
| 
* Primeiros eslavos orientais
* Cázaros
* Rus de Kíiv
* Principado de Vladimir-Súzdal
* República de Novgorod
* Bulgaria do Volga
* Invasión mongola de Rusia
* Horda de Ouro
* Gran Ducado de Moscova
* Kanato de Kazán
* Imperio Ruso
* Guerra ruso-xaponesa
* Revolución de 1905
* Revolución de 1917
	+ Revolución de Febreiro
	+ Revolución de Outubro
* Guerra civil rusa
* República Soviética Federativa Socialista de Rusia
* Federación Rusa

 |  |

| * v
* c
* e
Países de lingua eslava |
| --- |
| Eslavos do oeste | 
* República Checa República Checa
* Polonia Polonia
* Eslovaquia Eslovaquia

 |
| Eslavos do sur | 
* Bosnia e Hercegovina Bosnia e Hercegovina
* Bulgaria Bulgaria
* Croacia Croacia
* Macedonia do Norte Macedonia do Norte
* Montenegro Montenegro
* Serbia Serbia
* Eslovenia Eslovenia

 |
| Eslavos do leste | 
* Belarús Belarús
* Rusia Rusia
* Ucraína Ucraína
* *Transnistria Transnistria*  (Non recoñecido)

 |

   Conflito árabe-israelí   

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Participantes** | **Persoeiros** | **Conflitos** | **Diplomacia / Propostas de paz** |
| **Primarios:**
Estados e autoridades:
Exipto Exipto
 Iraq
 Israel
 Xordania
Líbano Líbano
 Palestina/ Estado de Palestina
 Arabia Saudita
 Siria
 Iemen
Organizacións:
 Liga Árabe
 Partido Baaz
Al-Fatah
 Hamas
 Consello Lexislativo
Hesbulá
FPLP
PIJ
OLP
Antigos participantes:
Exército da Guerra Santa
Man Negra
Haganah
 Irgun
Lehi
Exército do Líbano do Sur
 Mandato de Palestina
**Outros:**
Estados:
 Canadá
 Francia
Alemaña Alemaña
 Irán
Noruega Noruega
Rusia Rusia
Reino Unido Reino Unido
Estados Unidos de América Estados Unidos
Organizacións:
Unión Europea Unión Europea
ONU ONU
Antigas organizacións:
Unión Soviética Unión Soviética
República Árabe Unida República Árabe Unida |  Lester B. Pearson
Exipto Hosni Mubarak
República Árabe Unida Gamal Abdel Nasser
Exipto Anwar Sadat
Alemaña Joschka Fischer
Irán Mahmoud Ahmadinejad
Irán Ali Khamenei
Irán Mohammad Khatami
Irán Ruhollah Khomeini
Reino de Iraq Faisal I de Iraq
 Saddam Husayn
 Ehud Barak
 Menachem Begin
 David Ben-Gurion
 Moshe Dayan
 Levi Eshkol
 Golda Meir
 Benjamin Netanyahu
 Ehud Olmert
 Shimon Peres
 Yitzhak Rabin
 Ariel Sharon
 Chaim Weizmann
 Abdullah II de Xordania
 Hussein I de Xordania
Líbano Hassan Nasrallah
Líbano Fouad Siniora 
 Mona Juul
 Johan Jørgen Holst
 Terje Rød-Larsen
 Mahmoud Abbas
 Yasser Arafat
 Salam Fayyad
 Marwan Barghouti
 Ismail Haniya
 Amin al-Husayni
 Khaled Mashal
 Ahmed Yassin
 Folke Bernadotte
 Hafez al-Assad
 Bashar al-Assad
 Idi Amin
 Arthur Balfour
 Ernest Bevin
 Madeleine Albright
 Ralph Bunche
 George W. Bush
 Jimmy Carter
 Bill Clinton
 Henry Kissinger
 Dennis Ross
 Cyrus R. Vance | 1920 Revoltas de Palestina
1921 Revoltas de Iafa
1929 Revoltas de Palestina
1936–1939 Gran Revolta Árabe
1947 Revoltas de Xerusalén
1948 Guerra árabe-israelí
1953 Operación Shoshana
1956 Guerra de Suez
1967 Guerra dos Seis Días
1968–1970 War of Attrition
1972 Masacre dos Xogos Olímpicos de Múnic
1972 Operación Cólera de Deus
1973 Operation Spring of Youth
1973 Guerra do Yom Kippur
1975–1990 Guerra civil libanesa
1976 Operación Entebbe
1978 Operación Lintani
1979 Revolución iraniana
1981 Operación Ópera
1982 Guerra do Líbano
1982–2000 Conflito do Líbano do Sur
1985 Operación Perna de Madeira
1987–1990 Primeira Intifada
1991 Guerra do Golfo
1993 Operación Contabilidade
1996 Operación Uvas da Ira
2000–2005 Intifada de Al-Aqsa
2002 Operación Defensive Shield
2004 Operación Arco da Vella
2004 Operación Días de Penitencia
2006 Conflito de Gaza e Israel
2006 Conflito do Líbano e Israel
2007 Batalla de Gaza
2008-2009 Operación chumbo fundido
2014 Operación Marxe Protectora
Conflito israelí-palestino de 2023 | Carta de Cambon
Declaración de Balfour de 1917
Acordo Faiçal-Weizmann de 1919
Conferencia de San Remo de 1920
Libro Branco de Churchill de 1922
Libro Branco de 1939
Plan da ONU para a partición de Palestina de 1947
Declaración de independencia de Israel
Resolución 194 da Asemblea Xeral da ONU de 1948
Acordos de armisticio de 1949
Carta Nacional Palestina de 1964
Resolución de Khartoum de 1967
Resolución 242 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 338 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 339 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 350 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 425 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Acordos de Camp David de 1978
Resolución 446 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Tratado de Paz exipcio-israelí de 1979
Resolución 452 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 478 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 497 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Acordos israelo-libaneses do 17 de maio de 1983
Conferencia de Madrid de 1991
Acordos de Oslo de 1993
Tratado de Paz xordano-israelí de 1994
Acordos de Wye River de 1998
Cume de Camp David de 2000
Cume de Taba de 2001
Iniciativa árabe de paz de 2002
Plan para a Paz de 2002
Resolución 1559 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 1583 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Cume de Sharm el-Sheikh Summit de 2005
Plan de retirada unilateral israelí
Documento dos prisioneiros palestinos de 2006
Resolución 1701 do Consello de Seguridade das Nacións Unidas
Resolución 67/19 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q159
* WorldCat
* VIAF: 168830626
* BNF: 122728378
* BRE: 3515565
* CiNii: DA08132311
* EBID: ID
* FAST: 1207312
* GEC: 0057409
* GeoNames: 2017370
* GeoNLP: RWKJBs
* GND: 4076899-5
* Google Maps: 1443964398855124499
* HDS: 003376
* ISNI: 0000 0001 2302 7140
* LCCN: n92056007
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00569699
* NKC: ge130512
* NLA: 36042648
* OSM: 60189
* SUDOC: 031531156
* TGN: 7002435
* Treccani: russia

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D012426
* UMLS: C0035970

 |