Ilustracións de Benigno L. Sanmartín representando *La suerte del pajarito* e un bautismo anticipado na Ponte do Burgo, publicadas en *Extracto de Literatura* o 4/2/1893.
O **bautismo anticipado**, tamén chamado **bautismo prenatal** ou **bautismo no ventre da nai** é un rito supersticioso que se practicaba en distintos lugares de Galicia e que consistía en bautiza-lo feto, aínda no ventre da nai xestante, sobre unha ponte con poderes máxicos e ás 12 da noite, co fin de asegura-lo embarazo nas mulleres que sufriran anteriormente algún aborto. Tamén se realizaba no norte de Portugal.

Antonio Reigosa asegura que este costume estaba moi estendido por toda Galicia. E Eliseo Alonso escribía en 1990 que "*tal vez por esta creencia* [a da súa completa eficacia] *o vello rito higromántico aínda se mantén en vixencia*".

O ritual
--------

Coas lóxicas variantes locais que cabe esperar neste tipo de rituais populares, o bautismo prenatal comezaba coa chegada da nai á ponte pouco antes da medianoite, acompañada de, como mínimo, dúas persoas (o seu home –que non era realmente necesario-, familiares, amigos). A comitiva levaba consigo todo tipo de comidas e bebida, como se foran celebrar un bautizo normal. Tamén tiñan que levar un caldeiro e unha corda tan longa como a altura da ponte no seu punto medio.

A muller colocábase no centro da ponte, agardando, e os acompañantes nas dúas entradas á ponte. Estes debían impedir que ninguén, persoa ou animal, cruzase a ponte ata as doce en punto.

Chegada a hora, convidaban ó primeiro home ou muller que se achegara a se-lo padriño ou madriña neste particular bautizo: "*¡Home / muller de boa ventura, bautízame esta criatura!*". Fraguas recolleu unha variante na que se lle pedía "*enxéndrame esta criatura*", entendendo aquí por *enxendrar* a rexeneración por medio da auga bautismal.

Ponte da Ramallosa, a presenza dunha imaxe relixiosa na ponte, neste caso San Telmo, evidencia de ritos relixiosos ou máxicos, como o bautismo anticipado.
A invitación debía ser voluntaria, sen forzar nin obrigar a ninguén, pero se non aceptaba, non se lle permitía o paso. Cando un viandante aceptaba o encargo, o cal era o habitual por ser tido como unha obra de caridade, achegábase el só ata a muller, ó medio da ponte, e co caldeiro que esta lle entregaba, collía un pouco de auga do río. Logo verquía a auga sobre o ventre da muller, directamente ou, ás veces, cun hisopo feito dunha póla de oliveira, á vez que recitaba as mesmas palabras que pronunciaría o crego nun bautizo normal: "*No nome do Pai, do Fillo e do Espírito Santo*", pero coidando de non rematar, nin el nin ninguén, coa palabra "*Amén*" pois, se o fixera, o neno non nacería.

Eliseo Alonso recolle unha fórmula máis completa:

*Eu bautízote coa auga do Xordán como o señor San Xoán bautizou ó señor Xesucristo.*
*Se meniña has nacer, o nome da Virxe has ter.*
*Se de varón tiveres condición, tera-lo nome de San Amaro glorioso que se senta á mesa de Deus o Noso Señor Todopoderoso.*
Rematado o bautizo, deixábase libre o paso pola ponte e comezaba a celebración e a festa, agrupándose todos nunha das entradas da ponte ou na beira do río a comer todo o que levaran disposto (noutros casos, a comida celébrase na casa da futura nai). Por fin, cando xa non poidan comer nin beber máis, regresaban ó medio da ponte e guindaban ó río todo o sobrante, incluído o mantel, vasos e cubertos, a modo de pago ós poderes máxicos do río por asegura-lo feliz nacemento do meniño. Luís Bouza Brey, que recolleu esta tradición na *Ponte dos Padriños*, entre Cambados e Ribadumia, engade que isto de bota-lo sobrante ó río había que facelo de costas e por riba do ombreiro, fórmula eficaz para romper calquera maleficio .

Cando, por fin, chegaba o momento do nacemento repetíase a cerimonia do bautismo, pero desta volta xa na igrexa e co cura, asistindo como padriño ou madriña a persoa que realizou o bautismo na ponte. Usualmente, o meniño recibía o nome deste padriño.

As pontes
---------

Esta práctica supersticiosa realizábase sobre determinadas pontes que tivesen certas características. Tiñan que ser vellas, preferiblemente construídas polos romanos ou polos *mouros*. Outra característica da ponte para ser eficaz era que posuíra unha cruz ou cruceiro no centro ou estar ó pé dunha capela, aínda que o certo é que moitas pontes nas que se realizaba este bautismo non a cumpren.

Diferentes etnógrafos recolleron a práctica do bautismo no ventre da nai nas seguintes pontes:

Ponte dos Padriños, Ponte Arnelas.
* Ponte do Burgo (Pontevedra.
* Ponte das Partidas (Moreira, Ponteareas).
* Ponte de Cernadela (Riofrío, Mondariz), sobre o Tea.
* Ponte vella de Andón (Aciveiro, Forcarei).
* Ponte de Pedre (Pedre, Cerdedo-Cotobade), sobre o río Lérez.
* Ponte do Tamuxe (Tabagón, no Rosal).
* Ponte da Ramallosa (entre A Ramallosa e Santa Cristina da Ramallosa) sobre o río Miñor.
* Ponte de Fillaboa (Salvaterra de Miño), sobre o río Tea.
* Varias pontes sobre o Caselas, en Salceda de Caselas.
* Ponte de Mourentán (Mourentán, Arbo), sobre o Deva.
* Ponte de Ponte Sampaio (entre Ponte Sampaio e Arcade), sobre o Verdugo.
* Ponte dos Padriños ou de Ponte Arnelas (entre Leiro e Baión) sobre o río Umia.
* Ponte romana de Ourense, sobre o río Miño.
* Ponte do Porco, (entre Miño e Paderne), sobre o río Lambre.

Xosé María Álvarez Blázquez recolleu este rito na Ponte do Burgo, en Pontevedra, e Agustín Portela Paz ilustrou o momento ("O afillado", en *Pontevedra, boa vila*, Consellería da Presidencia da Xunta de Galicia, 1985).

O mesmo ritual, e coa mesma intención protectora do embarazo, tense recollido tamén en certas encrucilladas, como por exemplo no Alto do Caño, en Bornalle, Abelleira, Muros.

Risco tamén cita, sen especificar onde, a práctica destes bautismos á beira do río, debaixo dunha ponte.

A escritora inglesa Nina Epton conta no seu libro *Uvas e granito. Unha viaxe por Galicia* que asistiu a este rito preto de Corme, en Ponteceso

Notas
-----

1. ↑  *Extracto de Literatura*, 4/2/1893
2. ↑  Taboada Chivite dá unha denominación máis técnica: *bautismo intrauterino*.
3. ↑  Sobre o bautismo que se facía nesta ponte poden engadirse máis detalles: que o padriño só podía ser un home; se o primeiro home que chegara á ponte era un crego, había que suspende-la cerimonia e repetir todo outra noite; que a auga para o bautizo tiña que ser recollida persoalmente polo padriño; que o nome que lle daba ó futuro rapaz era sempre o de *Alberte*, aínda que, de ser niña, podía cambiarse a *Alberta*. O padriño no bautizo real, unha vez nacida a criatura, debía se-lo mesmo que actuou na ponte e, se estivese enfermo ou impedido, debíase esperar a que se recuperase; no caso de que morrese, podía ser substituído por outro home sempre que tamén estivese presente naquel acto (*La Voz de Galicia*, 8.08.1990).
4. ↑  Na mitoloxía galega, os mouros representaron sempre épocas antiquísimas e posuían poderes máxicos e sobrenaturais. Dunha das pontes nas que se realizaban estes bautismos, a *Ponte das Partidas*, en Moreira, Ponteareas, sobre o río Tea, cóntase que foi levantada polos mouros nunha soa noite. Tan habitual parecía ser este uso bautismal que se lle coñecía popularmente como *Ponte das Paridas*.
5. ↑  Formoso Lado, Xosé Antonio. "Bautizo prenatal en Bornalle". *Galicia encantada*. Arquivado dende o orixinal o 29 de xuño de 2013. Consultado o 22 de decembro de 2007.
6. ↑  Epton, N. (1993): *Uvas e granito. Unha viaxe por Galicia*. Ir Indo Edicións, páx. 148. ISBN 9788476801505.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Alonso, E. (20 de decembro de 1990). "Os bautismos da media noite". *La Voz de Galicia*.
* Fernández, M. (2002). *Ponteareas máxica. Mitos, ritos e lendas*. Asociación de Comerciantes de Ponteareas.
* Fraguas Fraguas, A. (1990). *La Galicia insólita. Tradiciones gallegas* (2ª ed.). Sada: Ediciós do Castro. pp. 25–27.
* Risco, V. (1962). "Etnografía: cultura espiritual". En Otero Pedrayo, R.. *Historia de Galiza* **I**. Buenos Aires: Nós. pp. 489–490.
* Vila Fariña, X. L. (8 de agosto de 1990). "A Ponte dos Padriños, testigo mudo del nacimiento de los 'Albertos' de O Salnés". *La Voz de Galicia*.

### Outros artigos

* Bautismo

### Ligazóns externas

* Fernández, Manrique. "O bautizo prenatal na ponte das Partidas, en Moreira (Ponteareas)". *Galciia Encantada*. Arquivado dende o orixinal o 29 de xuño de 2013. Consultado o 22 de decembro de 2007.
* O bautismo prenatal (Nigrán) (VTelevisión, 4.12.2011)
* Poesía na que a avoa lle explica á súa neta o que ten que facer para non perde-lo fillo, na ponte de Moreira (Ponteareas)