Os mexillóns son os típicos moluscos que acumulan a toxina paralizante.
A **toxina paralizante dos moluscos** (tamén chamada polo acrónimo inglés **PSP**, de *Paralytic Shellfish Poisoning*, ou, impropiamente, *toxina paralítica*) é un grupo de biotoxinas mariñas representadas principalmente pola *saxitoxina* (STX) e os seus derivados, as *goniatoxinas* ou *goniautoxinas* (GNTX).

Antecedentes históricos
-----------------------

A intoxicación por toxina paralizante dos moluscos foi descrita por vez primeira en 1793 na Columbia Británica, Canadá. A toxina foi identificada e estudada en 1975. Casos de intoxicación, moitos con resultados mortais, están documentados en diferentes países de Europa, América, África, Asia e Oceanía.

En 1976 produciuse un grave abrocho de intoxicación que afectou a unhas 120 persoas en toda Europa, por consumir mexillóns galegos. Outros casos, de menor gravidade, producíronse en 1993 (con presenza simultánea de DSP) e no 2000.

Tipos de toxina e especies responsables
---------------------------------------

Estrutura molecular da saxitoxina.
Coñécense polo de agora 21 variantes destas toxinas. As principais son a **saxitoxina** (STX) e as **goniautoxinas** (GNTX) e o resto son isómeros destas dúas con presenza de distintos radicais.

A toxina está producida por diferentes especies de dinoflaxelados dos xéneros *Alexandrium* (antes *Gonyaulax*) (*A. minutum*), *Gymnodinium* (*G. catenatum*) e *Pyrodinium*.

Síntomas da intoxicación
------------------------

As saxitoxinas son neurotoxinas hidrosolubles e termoestables que afectan ó sistema nervioso central, provocando parálise muscular. O mecanismo de actuación consiste no bloqueo dos impulsos nerviosos no punto de contacto entre as neuronas e as fibras musculares.

O período de incubación da intoxicación por toxinas **PSP** é duns 30 minutos despois da inxestión dos moluscos, ás veces menos. Os cadro clínico comeza con proído ou quemazón nos labios, lingua e cara. Logo aparece un entumecemento muscular que afecta ó pescozo, brazos e pernas, con dificultade nos movementos e afasia (dificultade para falar). A intoxicación pode rematar na morte por parada cardiorespiratoria. Meniños e anciáns son os máis sensibles.
En ocasións tamén coexisten síntomas dixestivos, como náusea, vómitos e diarrea.

Análise
-------

A normativa vixente (Regulamento CE nº 853/2004 polo que se establecen normas específicas de hixiene dos alimentos de orixe animal) fixa un **límite máximo** para a toxina paralizante do molusco de 80 microgramos por 100 gramos de vianda (corpo enteiro do molusco ou calquera parte cosumible por separado).

O método oficial internacionalmente aceptado para a determinación da toxina é o do bioensaio en rato. Están desenvolvéndose outros métodos químicos por cromatografía.

Control
-------

A única medida de control contra a intoxicación por biotoxinas é a vixilancia da evolución dos dinoflaxelados na auga de mar e as mostraxes periódicas de moluscos nas distintas zonas de produción. Cando os resultados destes controis indican que os niveis de toxina superan os límites considerados seguros, dítase a prohibición de extracción de moluscos ata que sucesivos controis analíticos demostren o descenso da toxina e garantan a súa aptitude para o consumo.

Estes controis analíticos son realizados, de modo oficial, polas Consellerías de Pesca e Asuntos Marítimos e mais pola de Sanidade. Simultaneamente, os establecementos que comercialicen os moluscos (centros de depuración, cocedoiros ou fábricas de conservas), deben tamén realiza-los seus propios controis dentro dos seus programas de autocontrol (APPCC) como responsables que son da seguridade dos produtos que poñen no mercado.

A distribución da toxina nos moluscos é irregular, con maior concentración nas vísceras (**hepatopáncreas**) que nos músculos. Así mesmo, tamén se observan diferenzas na bioacumulación nas distintas especies de moluscos, sendo maior nos mexillóns que nas ostras.

En xeral, a eliminación da toxina nos moluscos contaminados, unha vez que desaparecen as algas responsables é bastante rápida, pero adoitan quedar niveis residuais de toxina durante meses.

Este proceso natural de detoxificación resulta especialmente lento en moluscos como a vieira ou o corruco (ou *langostillo*, *Acanthocardia tuberculatum*). Nesta última especie, ausente en Galicia pero que constitúe un recurso abundante e cotizado en Andalucía, o problema era que a redución da toxina chegaba a solaparse con episodios tóxicos posteriores, de modo que a súa extracción estaba prohibida durante longos períodos de tempo. En consecuencia, a Comunidade Europea autorizou en 1996 a España a regula-la extracción deste molusco con cifras de toxina superiores ó límite estándar de 80 microgramos por 100 gramos, pero inferiores a un máximo de 300 microgramos, se previamente á comercialización se sometían a un proceso de lavado previo, evisceración (para eliminar as vísceras, onde se acumulaba a toxina) e esterilización posterior, proceso sometido a estritos controis oficiais.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Biotoxinas
* ASP (*Amnesic Sellfish Poisoning*, toxina amnésica dos moluscos)
* Toxina diarreica dos moluscos (*Diarrhetic Sellfish Poisoning*)
* 

### Ligazóns externas

* *Marine biotoxins. 2. Paralytic Shellfish Poisoning (PSP)* *(en inglés)*
* Calvo, M.: *Toxinas de dinoflagelados* *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2283583
* EBID: ID
* MAG: 2779792404

 |