**Celia Gámez Carrasco**, nada en Buenos Aires o 25 de agosto de 1905 e finada na mesma cidade o 10 de decembro de 1992, foi unha actriz e bailarina hispano-arxentina. Foi unha das máis populares estrelas da España na primeira metade do século XX e a ela débese gran parte do esplendor da revista musical española.

Traxectoria
-----------

A súa primeira actuación sobre os escenarios produciuse á temperá idade de catorce anos, participando como vicetiple na montaxe da revista *Las corsarias* que pouco antes se estreou en Madrid. Con motivo da baixa da actriz principal do espectáculo, Rosario Pacheco, tivo ocasión de substituíla. Nos seguintes anos, continuo a súa carreira na capital arxentina ata que en 1925 se trasladou a España xunto ao seu pai para cobrar unha herdanza.

Co patrocinio da marquesa de La Corona actuou no Teatro Pavón de Madrid nun espectáculo de tangos. Seguidamente foi contratada para o Teatro Romea polo empresario José Campúa e en 1926 debutou como vedete no Teatro Eslava. Seguiron as súas actuacións en *Las burladoras del amor* de José Padilla e *Carnet de Eslava*, a comedia musical *Las castigadoras* (1927), de Francisco Alonso e outras pezas sicalípticas como *Las lloronas* (1928), no teatro Romea, *Roxana, la cortesana* (1928), *¡Por si las moscas!* (1929), *Luna*, *El antojo* (1929), *La Martingala* (1929), *Las cariñosas* (1930), *Las pantorrillas* (1930), *Las guapas* (1930) e *Me acuesto a las ocho* (1931).

Considerouse que a cima da súa popularidade foi a estrea, o 12 de novembro de 1931, de *Las leandras*, da que se fixeron especialmente populares números como "El Pichi" ou "Los nardos".

Durante os seguintes anos, sucedéronse as montaxes que tiñan a Celia Gámez como cabeza de cartel, sempre dentro do xénero da revista musical española: *Los laureanos* (1932), *Las tentaciones* (1932), de Jacinto Guerrero, *¿Qué pasa en Cádiz?* (1933), *Las de Villadiego* (1933), a opereta *El baile del Savoy* (1934), *La ronda de las brujas* (1934), de Franz Lehár, *Las siete en punto* (1935) ou *Ki-kí* (1936), de Enrique Ronsel e Guillermo Cases.

Durante a guerra civil española regresou ao seu país natal levando alí algúns dos éxitos que alcanzara previamente en España e debutou no cinema rodando dous filmes: *Murió el sargento Laprida* (1937) e *El diablo con faldas* (1938). Regresou a España a finais de 1938 antes de que finalizase a guerra, instalándose na zona controlada polo exército franquista. Trala toma de Madrid, gravou para ese bando a canción "Ya hemos pasao" ("Xa pasamos"), como réplica á consigna da República "Non pasarán".

Limitado o seu perfil de vedete sicalíptica polos imperativos relixiosos do novo réxime, e tras unha pequena xira polo país con operetas como *El conde de Luxemburgo* ou *La viuda alegre*, instalouse de novo en Madrid a finais de 1939. Despois de repor *El baile del Savoy*, volveu ao xénero da comedia musical con *La Cenicienta del Palace* (1940), con libreto do dramaturgo Luis Escobar e música de Fernando Moraleda. Despois de rodar o filme *Rápteme usted*, regresou aos escenarios madrileños coa comedia *Yola* (1941), que se converteu nun dos maiores triunfos da súa carreira artística, sendo especialmente lembrado o número "Mírame".

Durante o resto da década de 1940 e a de 1950, sucedéronse novos éxitos como: *Si Fausto fuera Faustina* (1942), *Hoy como ayer* (1945); *La estrella de Egipto* (1947), co soado tema "El beso (La española cuando besa)", *La hechicera en palacio* (1950) ou *El águila de fuego* (1956).

A pesar de que o xénero da revista iniciaba na década de 1960 un certo declive, a artista aínda levou aos escenarios montaxes como *La estrella trae cola* (1960), a modo de recompilación da súa carreira, ou *Colomba* (1961), *¡Aquí, la verdade desnuda!* (1965) ou *A las diez en la cama estés* (1966), coa que se retirou como cabeza de cartel dos escenarios.

Con posterioridade interveu en pequenos papeis en comedias como *La miniviuda* (1967), de Juan José Alonso Millán, *Es mejor en otoño* (1968), de Alfonso Paso ou *El último de Filipinas* (1972), de Manuel Baz. Tamén interveu na versión cinematográfica de *Las Leandras*, protagonizada por Rocío Dúrcal. A súa última aparición sobre un escenario foi no espectáculo *Nostalgia* (1984), xunto a Olga Guillot e Sara Montiel.

Regresou a Buenos Aires, onde faleceu dunha insuficiencia cardíaca, tras padecer a enfermidade de Alzheimer. Foi enterrada no cemiterio de La Chacarita da capital arxentina.

Vida privada
------------

A súa vida privada sempre deu moito que falar na sociedade española da época, dende os seus rumoreados amores de mocidade co rei Afonso XIII, ata a súa longa colección de amantes reais ou supostos. Un dos máis famosos foi o xeneral José Millán-Astray. Ao comezar a guerra civil, Gámez atopábase de xira coa súa compañía por territorio baixo control da sublevación, ao que apoiou durante a contenda. Isto permitiulle continuar cos seus éxitos e popularidade e creáronlle indubidable mala fama entre os opositores ao réxime. Unha canción súa, "Ya hemos pasao", búrlase do "Non pasarán" das milicias republicanas, e con sarcasmo cara aos derrotados chámaos "miserables" á vez que se autoproclama "facciosa".

Tal como pedían os tempos do nacionalcatolicismo, nos seus espectáculos era coidadosa coa exhibición carnal das súas vedetes e dela mesma, recorrendo á malla axustada e á moderación en escotes e "shorts". Aspiraba a que a revista fose tamén frecuentada polas mulleres, co que daba un cambio en canto ao seu público. Talvez por garantirse un estatuto de respetabilidade nos puritanos tempos da posguerra, casou o 1 de xullo de 1944 na igrexa dos Xerónimos de Madrid cun médico chamado José Manuel Goenaga, nunha voda que no canto de respectable resultou en extremo escandalosa, tanto pola afluencia e a actitude dos curiosos como polo feito de que o padriño fose o mesmo xeneral Millán-Astray. O matrimonio foi de moi curta duración e a parella separouse, aínda que non houbo divorcio, que era entón legalmente imposible. De feito, sempre se rumoreou tamén o suposto lesbianismo da estrela, alentado por unha certa ambigüidade que se compracía en cultivar: aparecía vestida de home en moitos números e facía que cortexaba as coristas ou que as bicaba. Sexa como for, sempre fixo por ter amantes e acompañantes masculinos ata idade moi avanzada.

Como tantas outras vedetes da súa época, o xenio de Celia para montar espectáculos e entreter o público non ía acompañado do mesmo xenio financeiro: tiña fama de desbaldidora e extravagante e parece que se viu en dificultades económicas ao final da súa vida, complicadas pola amargura de ser practicamente esquecida, especialmente nas circunstancias da transición española á democracia, durante a que as súas anteriores amizades non a facían especialmente popular. A penuria económica e a antipatía de moitos fixérona retornar a Buenos Aires. Os seus últimos anos viviunos modestamente nunha residencia de anciáns coa razón perdida por mor dun progresivo mal de Alzheimer.

Notas
-----

1. ↑  Julia María Labrador Ben y Alberto Sánchez Álvarez-Insúa, ed. (2005). "Teatro frívolo y Teatro selecto" (en castelán). Consultado o 6 de maio de 2015.
2. 1 2  José María Zavala, ed. (2011). "Bastardos y Borbones: Los hijos desconocidos de la dinastía" (en castelán). Consultado o 9 de setembro de 2015.
3. ↑  Martínez Olmedilla, Augusto (1947). *Los Teatros de Madrid* (en castelán). p. 258. OCLC 568723216. Consultado o 18 de setembro de 2015.
4. ↑  Pedro Manuel Víllora, ed. (2007). "Teatro frívolo" (en castelán). Consultado o 9 de setembro de 2015.
5. 1 2 3  Daniel Arasa, ed. (2008). "Historias curiosas del franquismo" (en castelán). Consultado o 9 de setembro de 2015.
6. ↑  Ricardo de la Cierva, ed. (1992). "Victoria Eugenia, el veneno en la sangre". Consultado o 9 de setembro de 2015.
7. ↑  Sílvia Martínez y Héctor Fouce, ed. (2013). "Made in Spain: Studies in Popular Music" (en inglés). Consultado o 9 de setembro de 2015.
8. ↑  Sergio del Molino, ed. (2014). "Lo que a nadie le importa" (en castelán). Consultado o 9 de setembro de 2015.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Información sobre Celia Gámez

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3815091
* WorldCat
* VIAF: 121854205
* BNE: XX872522
* BNF: 169623065
* Cinenacional: celia-gamez
* DBE: celia-gamez-carrasco
* Discogs: 2250165
* GEC: 0247550
* GND: 1056230827
* IMDb: nm0350644
* ISNI: 0000000117019582
* LCCN: nr2005011909
* MusicBrainz: ID
* TMDb: 1918138

 |