Non confundir con Helena Cantacuzena, emperatriz de Trebisonda.

**Helena Cantacuzena** (en grego: Έλενα Καντακουζηνή), nada en 1333 e finada o 10 de decembro de 1396, foi a emperatriz consorte de Xoán V Paleólogo no Imperio bizantino.

Traxectoria
-----------

### Familia

Era filla de Xoán VI Cantacuzeno e Irene Asanina.

Foi a irmá de Mateo Cantacuzeno e Manuel Cantacuzeno. As súas irmás María e Teodora eran as respectivas esposas de Nicéforo II Orsini e Orhan I.

### Emperatriz

Xoán V e Xoán VI foron emperadores rivais nunha guerra civil que se desatou desde 1341 até 1347. As dúas partes por fin chegaron a un acordo. Segundo os seus termos Xoán VI sería recoñecido como principal coemperador con Xoán V máis novo que el. O matrimonio foi selado co matrimonio de Helena con Xoán V. 

O matrimonio tivo lugar o 28 de maio de 1347 ou o 29 de maio de 1347. Helena tiña uns trece anos, mentres que ao seu noivo lle faltaba un mes para cumprir o seu décimo quinto aniversario. A paz só durou até 1352 cando o seu esposo renovou as hostilidades contra o seu pai. Xoán VI viuse obrigado a renunciar ao trono o 4 de decembro de 1354. O seu irmán Mateo retería o seu título de coemperador até a súa propia derrota en 1357.

Helena e Xoán V tiveron polo menos nove fillos:

* Andrónico IV Paleólogo (2 de abril de 1348 - 28 de xuño de1385).
* Irene Paleóloga (aprox. 1349 - despois de 1362). casou co seu primo irmán Şehzade Halil de Bitinia. O seu esposo era un fillo de Orhan I e a irmá de Helena Teodora Cantacuzena.
* Manuel II Paleólogo (27 de xuño de 1350 - 21 de xullo de 1425).
* Teodoro I Paleólogo, señor de Morea (aprox. 1355 - 24 de xuño de 1407).
* Miguel Paleólogo (morreu en 1376/1377). Reclamou o trono do Imperio de Trebisonda de Aleixo III. Foi asasinado mentres a súa campaña estaba en curso.
* María Paleóloga (morreu en 1376). Prometida a Murad I. Morreu antes de que o matrimonio puidese realizarse.
* Unha filla prometida a Pedro II de Chipre.
* Unha das dúas fillas anónimas que se informou que entrou nun mosteiro en 1373.
* A segunda das dúas fillas anónimas que se informou que entrou nun mosteiro en 1373.

### Últimos anos

O 12 de agosto de 1376, Xoán V foi deposto nun golpe de estado polo seu fillo Andrónico IV. Helena foi tomada cativa xunto coa maioría da familia imperial. Andrónico IV foi apoiado principalmente pola República de Xénova. A súa principal oposición proveu da República de Venecia, o inimigo tradicional de Xénova, e Murad I. Andrónico IV cooperara con Savci Bey, un fillo de Murad, nun intento conxunto para depor aos seus respectivos pais en 1373. Murad mantívose hostil cara a el e apoiou a Xoán V.

Murad foi o responsábel da restauración de Xoán V o 1 de xullo de 1379. Andrónico retirouse a Gálata, que estaba baixo control xenovés. Helena foi tomada como refén e permaneceu en cativerio até 1381.

O conflito de Xoán V e Andrónico IV continuou até a morte deste último en 1385. Andrónico IV foi substituído polo seu fillo Xoán VII Paleólogo que logrou derrocar brevemente ao seu avó en 1390. O papel de Helena no conflito foi mínimo xa que poucas fontes aínda a mencionan.

Xoán V foi restaurado no trono pero morreu o 16 de febreiro de 1391. Helena sobreviviulle e retirouse ao convento de Santa Marta adoptando o nome monástico de Hipomona (Paciencia). Morreu aí como monxa.

Notas
-----

1. ↑  Ducæ Michælis Nepotis, 5 e 10, pp. 20 e 39.
2. ↑  Nicol (1972), pp. 292-3.
3. ↑  Nicol (1972), p. 305.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2658379
* WorldCat
* VIAF: 97896460
* CERL: cnp02098386
* GND: 1048440605
* ISNI: 0000 0000 7038 6130

 |