Exemplo de medición do litro empregando un volume cúbico, segundo a definición baseada no decímetro cúbico.
Recipiente con indicacións do volume de contido líquido até 1 litro.
Probeta de laboratorio con capacidade dun litro.
Un **litro** é unha unidade de volume equivalente a un espazo de 1 dm³ (1000 cm³). O seu símbolo é **l**, se ben en moitas ocasións se usa **L** para distinguir entre 'l' e '1' nalgunhas grafías, sendo aceptado o seu uso.

Porén, a unidade de volume do Sistema Internacional de Unidades (SI) é o metro cúbico (m³), e o litro equivale a unha milésima de metro cúbico. O símbolo **L** foi adoptado en 1979 na 16a Conferencia Xeral de Pesos e Medidas. Aínda que non é unha unidade de medida do Sistema Internacional, o SI acepta o seu emprego, se ben recomenda a utilización das unidades do SI no campo da ciencia.

Trátase dunha unidade moi empregada na vida diaria e adoita usarse xunto con unidades do SI, tal e como se fai actualmente coas unidades da hora e do día.

Un litro de auga líquida ten unha masa de case exactamente un quilogramo, xa que o quilogramo foi definido orixinariamente en 1795 como a masa dun decímetro cúbico de auga á temperatura de fusión do xeo. Definicións posteriores do metro e do quilogramo fixeron que esta relación deixara de ser exacta.

Historia
--------

### Etimoloxía

O nome da unidade deriva dunha antiga unidade de volume francesa, o *litron*, que evolucionou a través da unidade medieval *litra* (do latín). Este último termo provén á súa vez da *litra* como unidade grega de masa que equivale a 12 onzas (*onkia*). O sistema métrico francés tomou o litro como unidade básica na creación dun sistema propio de medidas.

### Invención e evolución da medida

O suízo Charles Edouard Guillaume, director da Oficina Internacional de Pesos e Medidas dende 1915 ata 1936.
A orixe do litro ten lugar trala unificación de medidas propulsada durante a Revolución Francesa pola Asemblea Constituínte de 1791. Esta unificación foi debida á gran diversidade de medidas que daquela había. O litro apareceu por vez primeira como medida de capacidade na lei do *18 germinal an 3* (7 de abril de 1795), definido en función do metro como "a medida de volume, tanto para líquidos como para sólidos, dun cubo de aresta igual a unha décima parte dun metro" (art. 5).

No ano 1879, o Comité Internacional de Pesos e Medidas adoptou o litro e a súa abreviatura, a **l** minúscula En 1901, a terceira Conferencia Xeral de Pesos e Medidas definiu o litro como "o volume ocupado pola masa dun quilogramo de auga pura na súa máxima densidade e baixo presión atmosférica normal", isto quería dicir: auga pura a 1 atm e a unha temperatura lixeiramente por enriba de 3,98 °C. O litro era, segundo esta definición, equivalente a 1.000028 dm³ (inicialmente 1.000027 dm³), aceptando deste xeito a discrepancia detectada segundo a definición co centímetro cúbico.

Máis tarde, especificouse que 4 °C sería a temperatura que serviría como punto de referencia da densidade da auga, cunha densidade da auga pura lixeiramente inferior a 1,0000 kg/litro.

Un dos investigadores que comprobou as desviacións da medida do litro con estes cambios foi o físico Charles Edouard Guillaume, que en 1904 probou experimentalmente que a densidade da auga a 4 °C era de 1.000028 dm³.

Finalmente, a causa da complexa definición do litro, no ano 1964 vaise recuperar a definición de 1793, na 12a reunión do CGPM tras constatarse en 1960 que había unha diferenza de 28 millonésimas con respecto ó decímetro cúbico, o litro pasou a ser só un nome especial para o decímetro cúbico.

### Distintos símbolos usados para representar o litro

Orixinariamente o único símbolo para o litro era **l** (L minúsculo), seguindo a convención do Sistema Internacional de que só as unidades que abrevian un nome de persoa empregan como símbolo unha letra maiúscula. Porén, en moitos lugares, a forma máis común do díxito arábigo manuscrito 1 é unicamente un trazo vertical e polo tanto o algarismo "1" pode ser confundido coa letra "l". Ademais, nalgunhas máquinas de escribir antigas a tecla do L era empregada tamén para o numeral 1. Mesmo nalgunhas fontes informáticas os dous caracteres son apenas distinguibles. Isto causou problemas, especialmente na comunidade médica.

Antes de 1979, o símbolo ℓ (l pequeno manuscrito, U+2113), fíxose de uso común en varios países; por exemplo, era recomendado pola publicación M33 da *South African Bureau of Standards* en Suráfrica na década de 1970, e pode atoparse aínda nalgúns países de fala inglesa. O seu uso é ocasional nalgúns países europeos, e habitual no Xapón e Corea do Sur. Algunhas fontes non só empregan o carácter ℓ senón que tamén o usan en caracteres compostos: ㎕, ㎖, ㎗ e ㎘ (do U+3395 ao U+3398) para o microlitro, mililitro, decilitro e quilolitro. Noutros países como Canadá, recomendaban utilizar a minúscula ℓ sempre que fose posíbel, ou por defecto, cando non houbera confusión co número 1. Este uso entra en contradición coas principais organizacións internacionais (ISO, NIST, NPL, IAU, IUPAC e IUPAP), que establecen que os símbolos deben imprimirse en tipografía romana independentemente da fonte empregada no resto do texto. Na actualidade, este símbolo non se emprega na maioría dos países e nunca foi recoñecido pola CGPM nin pola Organización Internacional para a Estandarización (ISO).

Na 16a reunión do CGPM celebrada en 1979, decidiuse utilizar tanto a abreviatura en minúscula **l** como a **L** maiúscula para evitar confusións entre a letra e o número 1, ou coa letra "i" maiúscula. Aínda que había a intención de restrinxir nun futuro a abreviatura a un dos dous símbolos, esta dualidade persiste na actualidade. O Instituto Nacional de Estándares e Tecnoloxía (NIST) dos Estados Unidos recomenda o emprego deste símbolo, práctica estendida tamén no Canadá e Australia. Nestes países tamén se emprega o símbolo L con prefixos, como en mL e μL, en lugar dos tradicionais ml e μl. No Reino Unido e Irlanda, así como no resto de Europa, a letra minúscula *l* adoita empregarse con prefixos, mentres que os litros completos a miúdo aparecen coa palabra completa (é dicir, "750 ml" pero "1 litro" en recipientes de líquidos). A L maiúscula é a que se utiliza na práctica.

Hoxe en día non hai razón técnica algunha para esta excepción na nomenclatura dos sistemas de medidas, xa que nos sistemas de escritura informáticos é doada a utilización de sistemas de codificación máis distinguíbeis. Porén, en 1990, o CIPM considerou que aínda era demasiado pronto para elixir un único símbolo para o litro.

Múltiplos e submúltiplos
------------------------

Xeringa con medida en ml, un dos submúltiplos do litro máis empregados.
Ós múltiplos e submúltiplos do litro aplícanselles os prefixos do Sistema Internacional de Unidades. O máis utilizado é o mililitro, que equivale a unha milésima parte dun litro. Na seguinte táboa atópanse os múltiplos e submúltiplos do litro coas súas respectivas equivalencias en volume. É destacábel que tanto os múltiplos como os submúltiplos aumentan e diminúen respectivamente nunha orde de magnitude en base dez. Os de uso máis frecuente están marcados en negra.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Múltiplo | Nome | Símbolos | Volume equivalente |  | Submúltiplo | Nome | Símbolos | Volume equivalente |
| 100 L | **litro** | l | L | dm³ | decímetro cúbico |   |   |
| 101 L | decalitro | dal | daL |   | 10−1 L | **decilitro** | dl | dL |   |
| 102 L | **hectolitro** | hl | hL |   | 10−2 L | **centilitro** | cl | cL |   |
| 10³ L | **quilolitro** | kl | kL | m³ | **metro cúbico** | 10−3 L | **mililitro** | ml | mL | cm³ | **centímetro cúbico** (cc) |
| 106 L | **megalitro** | Ml | ML | dam³ | decámetro cúbico | 10−6 L | **microlitro** | µl | µL | mm³ | milímetro cúbico |
| 109 L | **xigalitro** | Gl | GL | hm³ | hectómetro cúbico | 10−9 L | nanolitro | nl | nL | 106 µm³ | 1 millón de micrómetros cúbicos |
| 1012 L | teralitro | Tl | TL |  km³ | quilómetro cúbico | 10−12 L | picolitro | pl | pL | 10³ µm³ | 1 millar de micrómetros cúbicos |
| 1015 L | petalitro | Pl | PL | 10³ km³ | 1 millar de quilómetros cúbicos | 10−15 L | femtolitro | fl | fL | µm³ | micrómetro cúbico |
| 1018 L | exalitro | El | EL | 106 km³ | 1 millón de quilómetros cúbicos | 10−18 L | attolitro | al | aL | 106 nm³ | 1 millón de nanómetros cúbicos |
| 1021 L | zettalitro | Zl | ZL | Mm³ | megámetro cúbico | 10−21 L | zeptolitro | zl | zL | 10³ nm³ | 1 millar de nanómetros cúbicos |
| 1024 L | yottalitro | Yl | YL | 10³ Mm³ | 1 millar de megámetros cúbicos | 10−24 L | yoctolitro | yl | yL | nm³ | nanómetro cúbico |

### Mililitro

Dosificador en cm³.
O **mililitro**, de símbolo **ml**, ou o que é o mesmo, un **centímetro cúbico** de símbolo **cm³**, é unha unidade de volume que equivale a unha millonésima parte dun metro cúbico. É o volume ocupado por un cubo que ten as arestas dun centímetro de lonxitude. Ás veces tamén se abrevia (incorrectamente) como **cc** (sobre todo no eido automobilístico) e como **ccm**.

Aínda que non é unha unidade de medida do Sistema Internacional, é unha unidade moi empregada na ciencia. A unidade de medida do volume no SI é o metro cúbico (m³). É a unidade base de volume no antigo sistema de medidas CGS.

* 1 **mililitro** = 1 **centímetro cúbico** = 0,1 cl
* 1 **mililitro** = 1 **centímetro cúbico** = 0,01 dl
* 1 **mililitro** = 1 **centímetro cúbico** = 0,001 litros
* 1 **mililitro** = 1 **centímetro cúbico** = 0,000 001 m³

### Centilitro

O **centilitro** (abreviado cL) é o segundo submúltiplo do litro. Trátase dunha orde de magnitude que foi usada, nalgúns casos, para medir pequenos consumos, como os da auga en caso de perdas, ou ben o consumo de combustíbel nalgúns vehículos. Con todo, a súa utilización depende da orde de magnitude das cantidades volumétricas que se describen.

### Decilitro

O **decilitro** (abreviado dL) é o primeiro submúltiplo do litro. Adóitase empregar para taxas de contido de substancias en análises médicos, dando os resultados en cantidades por decilitro de sangue.

### Decalitro

O **decalitro** (abreviado daL) é unha unidade para líquidos que a súa medida equivale a dez litros. Non adoita utilizarse na vida cotiá.

### Hectolitro

Construción dun tanque de 100 qL para recoller auga dos tellados das casas e aproveitala na xardinaxe.
O **hectolitro** (abreviado hL) é unha unidade para líquidos cuxa medida equivale a cen litros. Utilízase habitualmente na industria de bebidas.

### Quilolitro

O **quilolitro** (abreviado qL) é unha unidade de medida para líquidos cuxa medida equivale a mil litros. Emprégase para medir ou dar resultados de grandes cantidades de auga como a que se pode atopar en encoros, ríos, lagoas, lagos, mares ou océanos.

Equivalencias co litro das medidas tradicionais galegas de capacidade para líquidos
-----------------------------------------------------------------------------------

Na seguinte táboa amósanse os valores en litros das medidas tradicionais galegas de capacidade de líquidos. Tamén aparecen as variantes do nome principal, e os nomes de medidas homónimas en portugués e en castelán, se os houbese. Cando as medidas portuguesa e castelá non coincidan en valor coa galega, indícase entre paréntese o seu valor, exacto ou aproximado, en litros.

Equivalencias co litro das medidas galegas de capacidade para líquidos| **Nome da medida** | **Variante** | **Nome portugués** | **Nome castelán** | **Equivalencia en litros** | **Comentarios** |
| **Moio** |  |  |  | 128 | Uniforme en toda Galicia (1 moio = 8 olas) |
| **Canado** |  |  | Cañado (37 l) | 32 | Bastante uniforme en toda Galicia (1 canado = 2 olas), porén pode variar nalgunhas zonas. |
| **Ola** |  |  |  | 16 | Equivalente á cántara, á arroa e ao cabazo. Uniforme e maioritaria en toda Galicia. |
| **Cántara** | Cántaro | Cántaro({\displaystyle \approx 12l}) | Cántara(16,13 l) | 16 | Equivalente á ola, á arroa e ao cabazo. Uniforme e maioritaria en toda Galicia, aínda que se poden achar pequenas variacións. |
| **Arroa** | Arroba |  | Arroba | 16 | Equivalente á ola, á cántara e ao cabazo. Moi pouco usada, se cadra pola coincidencia no nome coa medida de peso. Usada fundamentalmente como medida para o viño. |
| **Cabazo** | Calabazo |  |  | 16 | Equivalente á ola, á cántara e á arroa. Moi antiga e aínda menos usada cá arroa. Constantino García identifícaa nun só lugar (Goián) e Eladio Rodríguez nalgunhas comarcas da provincia de Ourense. |
| **Carta** | Cuarta |  |  | 8 | Valor variante, segundo as zonas, entre 8 e 10 litros. Defínese como a cuarta parte do canado, de aí o seu nome e polo cal se escolle o valor de 8 l. |
| **Canada** |  | Canada (2 l) | CañadaColodra | 4 | Moi variable, segundo as zonas. Eladio Rodríguez dálle un valor de 2 litros equiparándoa á medida portuguesa homónima. Constantino García recolle medidas de 1, 2, 4 e ata 32 litros. Sarmiento documenta valores dos 4 ata os 24 litros. Dáselle o valor de 4 litros por ser este o maioritario (70%) nas enquisas do ALGa. |
| **Cuartilla** |  |  | Cuartilla | 4 | Definida como a cuarta parte da ola. É bastante uniforme en toda Galicia. |
| **Azume** |  |  | Azumbre | 2 | É igual a catro netos. Está moi en desuso, aínda que é moi antigo, o pai Sarmiento documenta a súa existencia no século XIII. Eladio Rodríguez dálle un valor de 2,016 litros. |
| **Neto** |  |  |  | 1/2 | Bastante uniforme en toda Galicia, aínda que nalgunhas zonas ten un valor dun litro. Contén dous carteiróns. |
| **Cuartillo** |  | Quartilho | Cuartillo | 1/2 | Practicamente uniforme en toda Galicia, probablemente por derivar do cuartillo castelán. |
| **Carteirón** | Cuarteirón |  |  | 1/4 | Equivalente a medio neto. Practicamente uniforme en toda Galicia. As enquisas do ALGa só documentan dous lugares cun valor dun cuarto de neto, é dicir, 1/8 de litro. |

Conversións non métricas
------------------------

A adopción do Sistema Internacional de medidas fixo que moitas das anteriores unidades de medida de volume ficasen obsoletas. Ó quedar nun status de aceptación por parte da CGPM tras considerarse a súa equivalencia co decímetro cúbico, á hora de trazar as antigas medidas tómase o litro como base. Nos seguintes apartados e táboas atópanse algunhas equivalencias de unidades.

### Sistema Convencional Estadounidense

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Unidade métrica** | Valor aproximado | Unidade non métrica | Sistema | Unidade non métrica | Equivalencia métrica |
| 1 L | ≈ 0.87987699 | cuarto | Imperial | 1 quart | ≡ 1.1365225 L |
| 1 L | ≈ 1.056688 | cuarto (fluído) | U.S. | 1 cuarto (fluído) | ≡ 0.946352946 L |
| 1 L | ≈ 1.75975326 | pinta | Imperial | 1 pinta | ≡ 0.56826125 L |
| 1 L | ≈ 2.11337641 | pinta (fluído) | U.S. | 1 pinta (fluído) | ≡ 0.473176473 L |
| 1 L | ≈ 0.2641720523 | galón líquido | U.S. | 1 galón líquido | ≡ 3.785411784 L |
| 1 L | ≈ 0.21997 | galón | Imperial | 1 galón | ≡ 4.54609 L |
| 1 L | ≈ 0.0353146667 | pé cúbico |   | pé cúbico | ≡ 28.316846592 L |
| 1 L | ≈ 61.0237441 | polgada cúbica |   | 1 polgada cúbica | ≡ 0.01638706 L |
| 1 L | ≈ 33.8140 | onza líquida convencional | U.S. | 1 onza líquida convencional | ≡ 29.5735295625 mL |
| 1 L | ≈ 35.1950 | onza líquida | Imperial | 1 onza líquida | ≡ 28.4130625 mL |
|
Véxase tamén: Unidades Imperiais e Sistema Convencional Estadounidense

### Relación co *litron*

O *litron* é unha antiga unidade francesa de volume que se empregaba para medir áridos de construción. Desta unidade deriva etimoloxicamente o nome do litro. O volume dun litron é equivalente a 0,813 l.

### Relación co *cuartillo*

Un litro é equivalente a 1,984 *cuartillos* de líquido, unidade de medida castelá tamén coñecida como *neto*, pola que se estendeu o emprego do *cuartillo* en Castela como equivalencia do medio litro. Na medida de áridos, o litro equivale a 0,865 partes de cuartillo, ou ben á cantidade de áridos ou líquidos que collen nesta medida.

Notas
-----

1. ↑  "The International System of Units" (PDF). Oficina Internacional de Pesos e Medidas, 2006. Consultado o 6 de agosto de 2013.
2. ↑  ""Days" and "hours" are examples of other non-SI units that SI accepts." (PDF). Bureau International des Poids et Mesures.
3. ↑  Association Métrodiff, ed. (7 de abril de 1795). "Décret relatif aux poids et aux mesures du 18 germinal an 3 (7 avril 1795)" [Decreto relativo aos pesos e medidas do 18 de xerminal do ano 3 (7 de abril de 1795)] (en francés). Arquivado dende o orixinal o 17 de agosto de 2016. Consultado o 19 de setembro de 2018. *Gramme*, le poids absolu d'un volume d'eau pure égal au cube de la centième partie du mètre , et à la température de la glace fondante (art. 5).  Tradución ao galego: *Gramo*, o peso absoluto dun volume de auga pura igual ao cubo da centésima parte do metro, e á temperatura de fusión do xeo (art. 5).
4. 1 2  "Décret relatif aux poids et aux mesures" (en francés). Consultado o 20 de setembro de 2018.
5. ↑  Schwarzman, Steven (1994). *The words of mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English*. MAA. p. 128. ISBN 0883855119.
6. ↑  O texto orixinal era: *Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixièrne partie du mètre (art. 5).* *(en francés)*
7. ↑  BIPM:Unidades que non son do SI, mais son aceptadas para o seu emprego polo SI Arquivado 01 de outubro de 2009 en Wayback Machine..
8. ↑  Definición do litro na Resolución número 1 da 3ª reunión da CGPM en 1901.
9. ↑  *Enciclopedia Universal Ilustrada* (en castelán). Espasa-Calpe, S.A. 1920.
10. ↑  Heilbron, J. L.; Bynum, W. F. (13). "1904 and all that". *Nature, International weekly journal of science* (en inglés): 761–764. Consultado o 8 de agosto de 2013.
11. ↑  Resolución número 6 da 12a reunión da CGPM de 1964 derrogando a definición do litro, establecendo que o litro é un nome especial para o decímetro cúbico e recomendando non empregar esta unidade en medidas de precisión.
12. ↑  Resolución número 13 da 11a reunión da CGPM de 1960 constatando a diferenza entre o litro e o decímetro cúbico.
13. ↑  Bureau International des Poids et Mesures (ed.). "Criteria for membership of a Consultative Committee" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 17 de abril de 2012. Consultado o 20 de setembro de 2018.
14. ↑  Bureau International des Poids et Mesures (ed.). "Criteria for membership of a Consultative Committee" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 17 de abril de 2012. Consultado o 8 de agosto de 2013.
15. ↑  Resolución número 6 da 16a reunión do CGPM de 1979
16. ↑  Non-SI units accepted for use with the SI by the CIPM – NIST
17. ↑  Bureau International des Poids et Mesures, ed. (2006). "The International System of Units (SI)" (PDF) (en inglés). p. 67. Consultado o 20 de setembro de 2018. The CIPM, in 1990, considered that it was still too early to choose a single symbol for the litre.
18. ↑  VIK - EAD Bourgas (ed.). "Water Usage at home". Arquivado dende o orixinal o 11 de outubro de 2012. Consultado o 6 de agosto de 2013.
19. ↑  Rowlett, Russ. University of North Carolina at Chapel Hill, ed. "Units: L". *Liter per 100 kilometers (L/100 km)*. Arquivado dende o orixinal o 16 de outubro de 2013. Consultado o 6 de agosto de 2013.
20. ↑  Xosé Antón López Dobao (1988). Consellería de Educación e Ordenación Universitaria, ed. *Vocabulario das pesas e medidas*. pp. 19–24.
21. ↑  *Gran Enciclopedia Larousse*. Planeta. 1967. p. 638. ISBN 84-320-2036-2.
22. ↑  pixiland.info (ed.). "Antigas Unidades: Volume". Consultado o 6 de agosto de 2013.
23. ↑  *Diccionario enciclopédico EDAF*. LAM-NAT. 1972.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Litro Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Barril
* Galón
* Pinta

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11582
* AAT: 300379227
* BRE: 2147957
* EBID: ID
* GEA: 8059
* MAG: 176674119

 |