| Lats letón |
| --- |
| **Lats (plur. *lati/latu*)  en letón** |
|  |
| Código: | LVL |
| Ámbito: | Letonia Letonia |
| Símbolo: | Ls |
| Fracción: | Santims (100 santimu = 1 lats). |
| Moedas: | 1, 2, 5, 10, 20, 50 santimu.1, 2 lati. |
| Billetes: | 1, 2, 5, 10, 20, 50 e 100 dólares |
| Emisor: | Banco de Letonia (*Latvijas Banka*). |
| Taxa de troco:1-1-2014 | 1 EUR = 0,702804 LVL |
| *Troco actual* |

O **lats** (plural en letón: *lati* / *latu*) foi a unidade monetaria de Letonia desde entre 1922 e 1941, e novamente desde 1993 ata a súa substitución polo euro, o 1 de xaneiro de 2014. A súa unidade divisionaria era o *santims* (plural *santimi* / *santimu*).

O seu código ISO 4217 é LVL e o seu símbolo monetario é Ls.

Primeiro lats (1922-1941)
-------------------------

A moeda de 5 **lats** de 1931, deseñada por Rihards Zariņš, foi un símbolo da independencia letoa na época soviética.
O lats introduciuse como unidade monetaria letoa o 3 de agosto de 1922, en substitución do rublo letón, cunha paridade dun lats por cada 50 rublos. Desde ese momento ata 1940, o lats estivo vinculado ao padrón ouro.

O 17 de xuño de 1940, Letonia foi ocupada pola Unión Soviética. Logo do desmantelamento do Banco de Letonia e da súa substitución pola Oficina Republicana de Letonia do *Gosbank* (o banco estatal soviético) o 10 de outubro dese ano, o rublo soviético introduciuse o 25 de novembro para a súa circulación en Letonia paralelo ao lats. O valor de ambas as moedas igualouse, aínda que o valor real do rublo soviético era tres veces inferior, o que ocasionou que tanto os prezos como os salarios subisen progresivamente, coa conseguinte desvalorización do lats. Para atenuar o efecto do éxodo de mercadorías enviadas á URSS polos ocupantes aproveitando o novo tipo de cambio, introducíronse límites á adquisición de determinados bens.

Aínda que inicialmente as autoridades soviéticas se comprometeran a non abolir o lats, esta moeda foi retirada da circulación sen previo aviso ás 13:05 horas do 25 de marzo de 1941, e nese mesmo instante nacionalizáronse todos os depósitos superiores a 1.000 lats. Unha parte das reservas de ouro, de prata e de divisas de Letonia fora xa enviada a Moscova ao inicio da ocupación.

### Moedas

Moeda dun **lats** de 1924.
En 1922 puxéronse en circulación moedas de 1, 2 e 5 santims (bronce), e de 10, 20 e 50 santims (níquel). Nos anos seguintes completouse a serie coa introdución de moedas de prata de 835 milésimas con valores de 1 lats (1923), 2 lats (1925) e 5 lats (1929). As moedas de bronce e a de 5 lats foron deseñadas por Rihards Zariņš, e as de 1 e 2 lats son obra de Janis Tilbergs. A serie de cobre foi cuñada na ceca privada *Huguenin Frères*, de Le Locle (Suíza) e a de prata na *Royal Mint*, de Londres.

Entre 1937 e 1939 cuñáronse novamente os valores de 1 e de 2 santims, con novos deseños de Ludolfs Liberts.

Anverso do billete de 20 **lats** de 1935.
### Billetes

O Banco de Letonia introduciu en distintas emisións, entre 1922 e 1939, papel moeda cos valores faciais de 20, 25, 50, 100 e 500 lats. Pola súa banda, o Goberno letón puxo en circulación entre 1926 e 1927 unha serie de billetes de 5 e de 10 lats, e en 1940 unha nova serie composta polos valores de 5 e de 20 lats.

Segundo lats (1993–2013)
------------------------

Logo de restaurar a súa independencia en 1991, o lats foi reintroducido en Letonia o 5 de marzo de 1993, en substitución do rublo letón, que continuou circulando en paralelo e mantivo a súa validez ata o 30 de xuño de 1994, cunha equivalencia de 200 rublos por cada lats. O primeiro billete na nova denominación que se puxo en circulación foi o de 5 lats, e o derradeiro foi o de 500 lats, que non comezou a utilizarse ata o 20 de xullo de 1998.

Finalmente, logo dun período de transición de dúas semanas de convivencia co euro, foi substituído pola moeda da Eurozona o 14 de xaneiro de 2014, cunha paridade dun lats por 1,4229 euros.

Ata a fin da súa circulación, o lats era a cuarta unidade monetaria cun valor nominal máis alto, despois do dinar kuwaití, do dinar bahreiní e do rial omaní. O billete de 500 lats foi o terceiro máis valioso do mundo, despois do billete de 10.000 dólares de Singapur e do billete de 1.000 francos suízos.

### Moedas

Ademais das moedas circulantes, tamén hai emisións conmemorativas en ouro e en prata destinadas ao coleccionismo e ao investimento, como esta de 100 **lats** de 1998, cuñada na Casa da Moeda de Finlandia.
As moedas deste segundo lats cuñáronse cos valores faciais de 1, 2, 10, 20 e 50 santims, e de 1 e 2 lats. Paralelamente, comezaron a emitirse tamén outras series conmemorativas, dedicadas ao coleccionismo e ao investimento, en metais como o ouro e a prata.

A moeda de 2 lats desa primeira serie circulante só se emitiu unha ocasión, en 1992; era de cuproníquel, pesaba 6 gramos e medía 24,35 mm de diámetro. A partir de 1999 foise substituíndo gradualmente na circulación por outra bimetálica, para dificultar a súa falsificación.

A serie de moedas circulantes foi deñada por Gunars Lusis e Janis Strupulis, e as moedas foron cuñadas nas seguintes casas de moeda europeas: *Bayerisches Hauptmünzamt* (Alemaña), *Staatliche Münzen Baden-Württemberg* (Alemaña), *Den Kongelige Mynt* (Noruega), *Monnaie de Paris* (Francia), *Suomen Rahapaja* (Finlandia), *Münze Österreich* (Austria), *Royal Mint* (Reino Unido) e *Real Casa de la Moneda - FNMT* (España).

Esta é a derradeira serie de moedas en circulación antes da substitución do lats polo euro en 2014.

| Imaxe | Facial | Datas | Aliaxe | Diámetro | Peso | Canto | Descrición |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Anverso | Reverso |
|  | **1 santims** | 1992-2008 | Fe-Cu | 15,65 mm | 1,60 g | Liso | Escudo de Letonia.
LATVIJAS REPUBLIKA.
Data. | Ornamentos.
Valor |
|  | **2 santims** | 1992-2009 | 17,00 mm | 1,90 g |
|  | **5 santims** | 1992-2009 | Lat-Ni | 18,50 mm | 2,50 g |
|  | **10 santims** | 1992-2008 | 19,90 mm | 3,25 g |
|  | **20 santims** | 1992-2009 | 21,50 mm | 4,00 g |
|  | **50 santims** | 1992-2009 | Cu-Ni | 18,80 mm | 3,50 g | Estriado | Póla de piñeiro.
Valor. |
|  | **1 lats** | 1992-2008 | 21,75 mm | 4,80 g | LATVIJAS BANKA ? | Salmón.
Valor |
|  | **2 lats** | 1999-2009 | Centro: Lat-Ni
Aro: Cu-Ni
 | 26,30 mm | 9,50 g | LATVIJAS BANKA ? | Vaca.
Valor. |

Ademais desta serie regular, entre 2001 e 2013 fóronse producindo anualmente emisións conmemorativas de carácter circulante da moeda dun lats, coas mesmas características da moeda dese valor correspondente á serie regular:


Moedas dun lats conmemorativas circulantes| **2001** | **2003** | **2004** | **2005** |
|  |  |  |  |  |  |
| **2006** | **2007** | **2008** |
|  |  |  |  |  |  |
| **2009** | **2010** | **2011** |
|  |  |  |  |  |  |
| **2012** | **2013** |  |
|  |  |  |  |

As casas de moeda que produciron estas moedas conmemorativas foron: *Suomen Rahapaja (*Finalandia), *Koninklijke Nederlandse Munt* (Países Baixos), Royal Mint (Reino Unido), *Münze Österreich* (Austria), *Staatliche Münze Berlin* (Alemaña) e *Staatliche Münze Baden-Württemberg* (Alemaña).

### Billetes

Esta é a derradeira serie de billetes en circulación antes da substitución do lats polo euro en 2014. Todos os billetes teñen as mesmas dimensións (130 × 65 mm) e foron deseñados por Imants Žodžiks e Valdis Ošinš, e producidos pola compañía alemá *Giesecke & Devrient*.

| Imaxe | Facial |  | Dimensións | Cor | Descrición |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Anverso | Reverso | Anverso | Reverso |
|  |  | **5 lats** |  | 130 x 65 mm | Verde | Carballo | Talla de madeira |
|  |  | **10 lats** | 1992
2000
2008 | Púrpura | Río Dviná | Broche letón (*sakta*) |
|  |  | **20 lats** | 1992
2004
2007
2009 | Marrón | Casa tradicional | Tecido de liño |
|  |  | **50 lats** | 1992
2010 | Azul | Veleiro | Chaves (selo de Riga) |
|  |  | **100 lats** | 1992
2006
2007 | Vermello | Krišjanis Barons | Cinto tradicional |
|  |  | **500 lats** | 1992
2008 | Gris | Muller letoa | Ornamentos de latón |

Notas
-----

1. ↑  En letón, o plural de *lats* é *lati* para cantidades de 2 a 9 e *latu* para cantidades de 10 e máis (ex.: 3 *lati*, 18 *latu*). Neste artigo, en harmonía coas formas galegas do plural, úsase *lats* tanto para singular como para plural, do mesmo xeito que a forma *santims*.
2. 1 2  "Letonia convértese no país número 18 da zona euro". *La Voz de Galicia*. 31 de decembro de 2013.
3. ↑  "Lats". En *Dicionário Estraviz*
*.*
4. ↑  "[
 sauros/numismatica/1186855.html Lats]" e Alfaro Asins, C. et al. (2009). *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid. ISBN 978-84-8181-405-7
5. ↑  "World Currency Symbols". *Xe.com*
6. ↑  "Códigos de divisas por países". *Iban.com*
7. ↑  "5 Lati". *Colnect.com*
8. ↑  Ducmane, K.; Ozolina, A. (2013). Páxina 147.
9. ↑  Lucas, E. (2013). "Obituary: Lat it be". En *The Economist*. 18 de novembro.
10. ↑  Ducmane, K. (2008). "Sava nauda sava Latvijas Banka IV". En *LV* (*Lvportals.lv*). 3 de novembro.
11. ↑  "History of money in Latvia". *Eiro.lv*
12. ↑  "History of the Bank of Latvia Arquivado 09 de febreiro de 2021 en Wayback Machine.". *Latvijas Banka*.
13. 1 2  "Latvia • Old lats (1922-1940)". *Numista.com*
14. ↑  "Latvia. 20 Latu. Latvijas Valsts Kases". *Banknote.ws*
15. 1 2  "Latvia. Latvijas Banka". *Banknote.ws*
16. ↑  "Latvia: Latwijas Walsts / Latvijas Valsts". *Banknote.ws*
17. ↑  Vecinš, E. et al. (2002). Páxinas 61, 79, 81.
18. ↑  Karaian, J. (2013). "One of the most valuable banknotes in the world is about to vanish". En *Quartz*. 31 de decembro.
19. ↑  "100 Latu". *Numista.com*
20. 1 2 3 4  "Latvia • New lats (1993-2013)". *Numista.com*
21. ↑  Zebris, O.; Galzons, E. (1999). "Divlatniekus ar govs attelu vairs nedod apgroziba". En *Diena*. 22 de xaneiro.
22. ↑  *Lata naudas zimes. Lats Coins and Notes. 1993-2013*. Latvijas Banka. Páxinas 12-13.
23. ↑  *Lata naudas zimes. Lats Coins and Notes. 1993-2013*. Latvijas Banka. Páxinas 14-15.
24. ↑  *Lata naudas zimes. Lats Coins and Notes. 1993-2013*. Latvijas Banka. Páxinas 6-11.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lats letón Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Ducmane, K.; Ozolina, A. (2013). *Naudas Laiki Latvija* (en letón). Lauku Avize. ISBN 978-9984-878-84-3
* Krause, C. L.; Mishler, C. (1991). *Standard Catalog of World Coins: 1801-1991. (18ª ed.)*. Krause Publications. ISBN 0-87341-150-1
* Pick, A. (1994). *Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. (7th ed.)*. Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9
* Vecinš, E. et al. (2002). *Nauda Latvija XX gadsimta: Katalogs I dala 2. sejums*. Zvaigzne, Riga. ISBN 9984223450

### Outros artigos

* Economía de Letonia

### Ligazóns externas

* Banco Central de Letonia
* Vídeo: "The story of Latvia's "lats" currency" (*Latvian Public Broadcasting*)