**Fernando VI de España**, chamado **«o Prudente»** ou **«o Xusto»**, nado en Madrid, España, o 23 de setembro de 1713 e finado en Villaviciosa de Odón, España, o 10 de agosto de 1759, foi rei de España desde 1746 ata 1759. Foi o cuarto fillo de Filipe V e da súa primeira esposa María Luísa Gabriela de Savoia. Casou na igrexa de San Juan Bautista de Badaxoz con Bárbara de Braganza en 1729, que foi raíña de España ata a súa morte en 1758. Autorizou a Gran Redada que procuraba o xenocidio dos xitanos.

Príncipe de Asturias
--------------------

Cando Fernando naceu o 23 de setembro de 1713, que foi bautizado sen gran solemnidade na igrexa franciscana de San Gil, o 4 de decembro, tiña por diante na sucesión ao trono a dous irmáns máis vellos Lois e Felipe Pedro, nados en 1707 e 1712, respectivamente e un terceiro irmán, maior ca el, morrera en 1709 a pouco de nacer. Pero cando tiña seis anos faleceu Felipe Pedro, polo que Fernando quedou o segundo na sucesión tralo príncipe de Asturias, Luís, seis anos maior ca el.

A infancia de Fernando estivo marcada polo feito de que a súa nai, a raíña María Luísa Gabriela de Savoia, falecera aos cinco meses do seu nacemento, e de que o seu pai contraeu novas nupcias, sete meses logo de enviuvar, coa princesa do ducado de Parma, Isabel de Farnesio, que lle deu seis fillos que prosperaron, dos que o primeiro foi o infante Carlos nado o 20 de xaneiro de 1716. Así a nova raíña preocupouse máis pola sorte e o futuro dos seus propios fillos ca pola dos seus fillastros, adicando todos os seus esforzos en lles conseguir en Italia un estado propio sobre o que puidesen reinar, o que determinou en boa medida a política exterior da Monarquía de Filipe V durante as décadas seguintes. Ademais, o ríxido protocolo da corte impedía o contacto directo dos príncipes cos reis: nin comían xuntos, nin asistían a actos oficiais cos seus pais, así que Luís e Fernando comunicábanse co seu pai e coa súa madrasta a través de cartas escritas en francés, que era a lingua que utilizaba a familia.

En 1721, tras cumprir os sete anos, o infante Fernando foi dotado de «*cuarto separadamente para que nel sírvanlle e asistan só homes, e para o coidado da súa persoa, a súa asistencia e educación [o rei] resolveu nomear ao conde de Salazar, co título de gobernador da casa de S.A.*».

Retrato do infante Fernando cando tiña dez anos de idade, obra do pintor de cámara Jean Ranc (1723)
O que cambiou definitivamente o destino do infante Fernando foron os acontecementos ocorridos en 1724, durante os cales estivo preto de converterse en rei aos once anos de idade. O 10 de xaneiro de 1724 o rei Filipe V asinou un decreto polo que abdicaba no seu fillo Lois, de dezasete anos, casado con Luísa Isabel de Orleáns, dous anos menor ca el, pero Lois I de España reinou só durante oito meses xa que a mediados de agosto enfermou de varíola e morreu o 31. Ao abdicar Filipe V, o seu sucesor tería que ser Fernando, pero a rápida actuación da raíña Isabel de Farnesio impediuno. Tivo que facer fronte a certos sectores da nobreza castelá que apoiaban a opción do príncipe Fernando argumentando que non cabía a marcha atrás na abdicación dun rei e custoulle convencer ao propio rei para que volvese reinar, pero o 7 de setembro de 1724, unha semana despois da morte de Lois I, Filipe V volvía ostentar a Coroa de España, e Fernando era proclamado como o novo Príncipe de Asturias e xurado o 25 de novembro polas Cortes de Castela, convocadas con tal fin.

Durante a maior parte dos vinte e dous anos en que foi Príncipe de Asturias (1724-1746), Fernando e a súa esposa, a princesa portuguesa Bárbara de Braganza con quen casou en xaneiro de 1728, viviron illados da corte e coas visitas restrinxidas. A orde de 1733 de "esta especie de arresto domiciliario" dos príncipes, como a chamou o historiador Pedro Voltes, partiu da raíña Isabel de Farnesio que quería impedir que mantivesen contactos cos grupos "casticistas" e "contestatarios" da nobreza castelá e da corte que propugnaban unha nova abdicación de Filipe, cuxa saúde mental continuaba a deteriorarse.

Detalle do cadro *A familia de Filipe V* de Van Loo (1743), no que aparece de pe o príncipe de Asturias Fernando, xunto ao seu pai o rei Filipe V e a súa madrasta, a raíña Isabel de Farnesio, ambos sentados
Así o regulamento da conduta do príncipe de Asturias aprobado no verán de 1733, pouco despois da volta a Madrid da corte logo de deambular por Sevilla e outras poboacións andaluzas durante os cinco anos anteriores para intentar restablecer a saúde mental e física do rei, determinaba que "don Fernando e dona Bárbara poderían ser visitados cada un por só catro persoas, cuxo nome e cargo s indicábase. Non poderían recibir a outros embaixadores que os de Francia e Portugal. Os príncipes non debían comer en público nin saír de paseo nin ir a ningún templo ou convento. [...] Suprimiuse tamén a asistencia do príncipe ao Consello de Goberno e todo despacho con el, e en especial calquera trato co ["primeiro ministro"] Patiño e os ministros, e, en suma, toda visita súa aos seus pais".

Durante os últimos anos do seu reinado, a enfermidade mental e a deterioración física de Filipe V fóronse acentuando –"ata os pintores de cámara como Jean Ranc e Van Loo, habían ter que reflectir a decrepitude do rei, inchado e torpe, coas pernas arqueadas e a mirada perdida"–, ata que na noite do 9 de xullo de 1746 morreu dun ataque cerebrovascular. Apenas transcorrida unha semana da morte do seu pai, o novo rei Fernando VI ordenou á súa madrasta, a raíña viúva Isabel de Farnesio, que abandonase o palacio real do Bo Retiro, e marchásese a vivir a unha casa da duquesa de Osuna, acompañada dos seus fillos, os infantes Luís e María Vitoria. Ao ano seguinte foi desterrada de Madrid e a súa residencia quedou fixada no palacio de A Granxa de San Ildefonso. Cando a raíña viúva protestou por medio dunha carta na que lle dicía ao rei que «*desexaría saber se faltei en algo para emendalo*», Fernando VI respondeulle con outra misiva na que dicía: «*o que eu determino nos meus reinos non admite consulta de ninguén antes de ser executado e obedecido*».

Reinado
-------

Grandes armas de Filipe V con manto real, cimeira real de Castela e o lema *«A solis ortu usque ad occasum»* (*Desde a saída do sol ata o solpor*), derivado da famosa frase atribuída a Filipe II: *«Nos meus dominios non se pon o sol»*, facendo referencia a que o sol nunca se poñía nos territorios españois, pois abarcaban os dous hemisferios. Tamén se inclúe a palabra *Santiago*, en referencia ao Santo Patrón de España, Santiago o Maior, e máis concretamente ao lema tradicional *«Santiago y cierra España»*. Utilizadas por Fernando VI á morte do seu pai.

*Artigo principal**:* Reinado de Fernando VI.
Cando chegou ao trono, España atopábase na *Guerra de Sucesión Austríaca*, que terminou ao pouco tempo (Paz de Aquisgrán, 1748) sen ningún beneficio para España. Comezou o seu reinado eliminando a influencia da raíña viúva Isabel de Farnesio e do seu grupo de cortesáns italianos. Establecida a paz, o rei impulsou unha política de neutralidade e paz no exterior para posibilitar un conxunto de reformas internas. Os novos protagonistas destas reformas foron o Marqués da Ensenada, francófilo, e José de Carvajal y Lancaster, partidario da alianza con Gran Bretaña. A pugna entre ambos terminou en 1754 ao morrer Carvajal e caer Ensenada, pasando Ricardo Wall a ser o novo home forte da monarquía.

O 30 de agosto de 1749, Fernando VI autorizou unha persecución co fin de arrestar e extinguir aos xitanos do reino, coñecida como a Gran Redada.

Mediante a ordenanza do 2 de xullo de 1751 prohibiu a masonería.

### Os proxectos de Ensenada

Fernando VI de España
Algúns dos máis importantes proxectos durante o reinado foron levados a cabo polo marqués da Ensenada, secretario de Facenda, Mariña e Indias. Suscitou a participación do Estado para a modernización do país. Para iso era necesario manter unha posición de forza no exterior para que Francia e Gran Bretaña considerasen a España como aliada, sen que iso supuxese unha renuncia a Xibraltar.

Entre os proxectos do marqués da Ensenada están:

* O novo modelo da Facenda, suscitado por Ensenada en 1749. Intentou a substitución de impostos tradicionais por un imposto único, o catastro, que gravaba en proporción á capacidade económica de cada contribuínte. Propuxo tamén a redución da subvención económica por parte do Estado ás Cortes e ao exército. A oposición da nobreza fixo que se abandonase o proxecto.
* A creación do Xiro Real en 1752, un banco para favorecer as transferencias de fondos públicos e privados fóra de España. Así, todas as operacións de intercambio no estranxeiro quedaron en mans da Real Facenda, o que beneficiaba ao Estado. Pódese considerar o antecesor do Banco de San Carlos, que se instituíu durante o reinado de Carlos III.
* O impulso ao comercio americano, que pretendeu acabar co monopolio das Indias e eliminar as inxustizas do comercio colonial. Así se apoiou aos *navíos de rexistro* fronte ao sistema de frotas. O novo sistema consistía na substitución das frotas e galeóns para que un barco español, previa autorización, puidese comerciar libremente con América. Isto incrementou os ingresos e diminuíu a fraude. Aínda así, este sistema provocou moitas protestas dos comerciantes do sector privado.
* A modernización da mariña. Unha poderosa mariña era fundamental para unha potencia cun imperio en ultramar e aspiracións a ser respectada por Francia e Gran Bretaña. Para iso, o Marqués da Ensenada incrementou o orzamento e ampliou a capacidade dos estaleiros de Cádiz, Ferrol, Cartaxena e A Habana, o que supuxo o punto de partida do poder naval español no século XVIII.
* As relacións coa Igrexa, que foron moi tensas desde os inicios do reinado de Filipe V a causa do recoñecemento do arquiduque Carlos como rei de España polo Papa. Mantívose unha política regalista que perseguía tanto o obxectivo fiscal como político e cuxo logro decisivo foi o *Concordato de 1753*. Por este obtívose do papa Bieito XIV o dereito de *Patronato Universal*, que supuxo importantes beneficios económicos á Coroa e un gran control sobre o clero.
* Florecemento cultural coa creación en 1752 da Real Academia de Belas Artes de San Fernando.
* Prisión xeral de xitanos, un intento de exterminar os xitanos mediante o seu arresto e posterior separación dos homes e das mulleres, obrigándoos a traballar a eles en estaleiros e minas e ás mulleres en fábricas. Os menores de 14 anos foron internados en institucións relixiosas.

### A política exterior de Carvajal

Durante a Guerra de Sucesión Austríaca e a dos Sete Anos, España reforzou o seu poderío militar.

O principal conflito foi o enfrontamento con Portugal pola colonia de Sacramento, desde a que se facilitaba o contrabando británico polo Río da Prata. José de Carvajal conseguiu en 1750 que Portugal renunciase a tal colonia e á súa pretensión de libre navegación polo Río da Prata. A cambio, España cedeu a Portugal dúas zonas na fronteira brasileira, unha na Amazonia e a outra no sur, na que se atopaban sete das trinta reducións guaranís dos xesuítas. Os españois tiveron que expulsar aos misioneiros xesuítas, o que xerou un enfrontamento cos guaranís que durou once anos.

O conflito das reducións provocou unha crise na Corte española. Ensenada, favorable aos xesuítas, e o pai Rábago, confesor do Rei e membro da Compañía de Xesús, foron destituídos, acusados de entorpecer os acordos con Portugal.

### O último ano: o «ano sen rei» (agosto 1758 – agosto 1759)

Mausoleo do rei Fernando VI (Convento das Salesas Reais, en Madrid).
A raíña Bárbara de Braganza non gozaba de boa saúde. "Padecía especialmente unha tose continua, que a obrigaba ás veces a suspender as cultas veladas que se organizaban case diariamente en palacio". Na primavera de 1758 foi trasladada a Aranjuez pensando que alí se restablecería do asma, facendo a viaxe en etapas para que non se cansase. Aínda que ao principio pareceu mellorar, pronto volveron as dores e a fatiga. En xullo a súa saúde empeorou. Padecía febres altas que aumentaban pola tarde e a madrugada. O 25 de agosto perdeu a voz. A agonía durou dous días, falecendo na madrugada do 27 de agosto de 1758. O seu cadáver foi levado ao Convento das Salesas Reais en Madrid, que fora fundado por ela, e provisionalmente gardado baixo a cripta.

O falecemento da raíña produciu un agravamento na saúde do rei (os reis estaban profundamente unidos), ata chegar a un alto grado de tolemia.

Durante as periódicas recaídas da saúde da raíña, Fernando VI sempre estivo e sufriu xunto a ela, o que debilitou o seu estado de saúde. Algúns médicos actuais supuxeron que o rei padecía Alzheimer e que a morte da raíña acelerou o proceso da enfermidade. Fernando VI non participou no cortexo que conduciu o cadáver da raíña a Madrid, senón que abandonou Aranjuez o mesmo día en que morreu dona Bárbara para instalarse no castelo de Villaviciosa de Odón, acompañado polo seu medio irmán o infante don Luís. Pensouse que sería un bo lugar porque alí nada lle recordaría á raíña e podería distraerse coa súa afección favorita, a caza. Pero aos dez días apareceron os primeiros síntomas da enfermidade. *Sentía grandes temores de morrer ou de afogar e foi abandonando os asuntos e a caza. [...] O último documento que asinou é dun mes despois da defunción da súa esposa e o último despacho do rei co ministro Wall foi a principios de outubro de 1758, «de pé e en conversación». [...] O rei deixou de falar, e foi reducindo as súas comidas ata o punto de que non se alimentaba. As teimas fixeron a súa aparición e pouco despois encerrouse nunha habitación na que había sito escaso para unha cama, onde pasou os seus últimos meses*. Durante ese tempo mostrouse agresivo –«ten uns impulsos moi grandes de morder a todo o mundo», escribiu o infante Luís á súa nai Isabel de Farnesio– e para calmalo fornecíanlle opio; intentou suicidarse en varias ocasións e pediu veleno aos médicos ou armas de fogo aos membros da garda real; xogaba a finxir que estaba morto ou, envolvido nunha saba, a que era unha pantasma. Cada día estaba máis delgado e pálido, o que se unía ao deixamento no seu aseo persoal. Non durmía na cama senón sobre dúas cadeiras e unha banqueta. Mentres isto sucedía no castelo de Villaviciosa de Odón, pola "vila e corte" de Madrid circulaban versos como estes:

> 
> 
> ...Si este rey no tiene cura,  
>  ¿a qué esperáis o qué hacéis?  
>  Muy presto cumplirá un año  
>  que sin ver a vuestro rey,  
>  os sujetáis a una ley  
>  hija de un continuo engaño...
> 
> 

Fernando VI morreu o 10 de agosto de 1759, no décimo terceiro aniversario da súa proclamación como monarca. O seu cadáver foi trasladado ao Convento das Salesas Reais e do mesmo xeito que se fixera cos restos da súa esposa, os seus foron gardados nun sepulcro provisional debaixo do coro. Os mausoleos do rei e da raíña foron construídos durante o reinado do seu sucesor Carlos III e terminados en 1765. O de Fernando, deseñado por Francesco Sabatini e labrado en mármore por Francisco Gutiérrez Arribas, foi colocado no lado dereito do cruceiro da igrexa do Convento e o de dona Bárbara no coro baixo das monxas, detrás do do seu esposo.

Foi sucedido polo seu medio irmán, Carlos III, fillo de Filipe V e a súa segunda esposa Isabel de Farnesio, ao non ter descendencia propia.

Fernando VI na ficción
----------------------

Na película *Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides*, o rei Fernando VI é interpretado por Sebastián Armesto.

Devanceiros
-----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. Luís XIII de Francia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. Lois XIV de Francia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. Ana de Austria |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. Luís de Francia, o Gran Delfín |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. Filipe IV de España |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. María Tareixa de Austria |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. Isabel de Francia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. Filipe V de España |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. Maximiliano I de Wittelsbach |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. Fernando María de Baviera |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. María Ana de Habsburgo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. María Ana Cristina de Baviera |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. Vítor Amadeu I de Savoia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. Henriqueta Adelaida de Savoia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. Cristina de Francia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **Fernando VI de España** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. Vítor Amadeu I de Savoia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. Carlos Manuel II de Savoia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. Cristina de Francia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. Vítor Amadeu II de Savoia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. Carlos Amadeu de Savoia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. María Xoana Bautista de Savoia-Nemours |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. Isabel de Vendôme |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. María Luísa Gabriela de Savoia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. Luís XIII de Francia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. Filipe I de Orleáns |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. Ana de Austria |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. Ana María de Orleáns |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. Carlos I de Inglaterra |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. Henriqueta Ana Estuardo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. Henriqueta María de Francia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

Notas
-----

1. ↑  Voltes 1998, pp. 13-15.
2. ↑  Voltes 1998, pp. 16-19 e 22.
3. ↑  Voltes 1998, p. 19.
4. ↑  Voltes 1998, p. 25.
5. ↑  Voltes 1998, p. 27.
6. ↑  Voltes 1998, pp. 26-30 e 41.
7. ↑  Voltes 1998, pp. 39-45 e 68«[Nunha das poucas visitas que lle fixo o príncipe ao seu pai, que se recluíu no Pardo] puido captar cos seus propios ollos os traxicómicos desatinos do soberano: empeñouse en levar sempre unha camisa usada antes pola raíña, porque temía que o envelenasen cunha camisa; outras veces prescindía desa peza e andaba espido ante estraños; pasaba días enteiros na cama no medio da maior sucidade, facía mocas e mordíase a si mesmo, cantaba e gritaba desaforadamente, algunha vez pegou á raíña, coa cal pelexaba a voces e repetiu tanto os seus intentos de escapar que foi preciso poñer gardas na súa porta para o evitar. Peor aínda: en certo momento en que puido dispoñer de papel e pluma, compuxo rapidamente unha carta de abdicación e mandoulla ao presidente do Consello de Castela, supremo órgano de goberno, para que reunise os conselleiros e os avisase de que cedía a coroa ao príncipe Fernando, o seu herdeiro. O presidente, arcebispo de Valencia, era adicto á raíña e entretivo a carta ata lle informar a ela. Isabel Farnesio espantouse e encolerizou e mandou reforzar a vixilancia sobre o seu esposo»
8. ↑  Voltes 1998, pp. 67-68.
9. ↑  Voltes 1998, pp. 83-89.
10. ↑  «Extinción de los gitanos», Gómez Alfaro, op. cit. pág. 73.
11. ↑  Cronología antimasónica hasta 1962.
12. ↑  Gómez Alfaro, op. cit. pág. 73.
13. ↑  Voltes 1998, p. 203–Doña Bárbara non estaba dotada de beleza física, pero a súa innata coquetería levaba a coidar en extremo o seu aspecto. Presentábase en público, especialmente nos días de gala, cos seus mellores vestidos e xoias, procurando esquecerse das súas doenzas que eran moitas–
14. ↑  Voltes 1998, pp. 203-209.
15. ↑  *Discurso sobre la enfermedad del rey nuestro señor D. Fernando VI (que Dios guarde), escrito por D. Andrés Piquer, médico de cámara de S.M.*, en la colección de documentos inéditos para la historia de España, vol. XVIII, págs. 156–221.
16. ↑  Voltes 1998, pp. 213-215.
17. ↑  Voltes 1998, pp. 214-221.
18. ↑  Voltes 1998, p. 223.
19. ↑  Voltes 1998, pp. 231-233.
20. ↑  "King Ferdinand VI (Personaxe)". *IMDb*. Arquivado dende o orixinal o 29 de xuño de 2012. Consultado o 12 de febreiro de 2015.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fernando VI de España*** |

### Bibliografía

* LYNCH, John, *El siglo XVIII*, Crítica, Barcelona, 1991 (1989)
* OZANAM, D. (ed.), *La diplomacia de Fernando VI. Correspondencia entre Carvajal y Huéscar, 1746–1749*, Escuela de Historia Moderna, Madrid, 1975
* VOLTES, Pedro (1998). *La vida y la época de Fernando VI*. Barcelona: Planeta. ISBN 84-08-02617-8.

### Outros artigos

* Bárbara de Braganza

### Ligazóns externas

* Biografía de Fernando VI ofrecida pola Biblioteca M. Cervantes *(en castelán)*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Lois de Borbón** | **Príncipe de Asturias**1724 – 1746 | Sucesor:**Carlos de Borbón** |
| Predecesor:**Filipe V** | **Rei de España**1746 – 1759 | Sucesor:**Carlos III** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q193157
* WorldCat
* VIAF: 49346331
* AGORHA: 46502
* Auñamendi: 65398
* BMT: 84279
* BNE: XX1739862
* BNF: 12653677g
* BRE: 5820647
* BVMC: 25610
* CERL: cnp00559302
* DBE: fernando-vi
* DeutscheBio: 119560291
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 36983
* GEA: 5609
* GEC: 0026628
* GND: 119560291
* ICCU: PUVV463585
* ISNI: 0000000117623077
* LCCN: n79062843
* NKC: jx20071121002
* NNDB: 000097641
* NTA: 071999310
* PARES: 46889
* SELIBR: 173772
* SUDOC: 02776737X
* TePapa: 67559
* ULAN: 500122379
* WikiTree: Bourbon-114

 |