O **Cantón dos Grisóns** (alemán: Graubünden, francés: *Grisons*, italiano: *Grigioni*, romanche: *Grischun*) é un cantón de Suíza. É o máis grande e máis oriental dos vinte e seis cantóns. É ademais o único cantón que ten tres linguas oficiais: alemán, italiano e romanche.

Xeografía
---------

A superficie do cantón é de 7.105 km². Só un terzo desta área é considerada produtiva. Os bosques cobren cerca do 20% da área total. O cantón é case enteiramente montañoso, comprende a parte superior dos vales do Rin e do Inn. O punto máis elevado é o Bernina con 4.048 m.

Os vales da parte central son moi profundos, algúns deles son considerados os máis profundos de Europa.

O cantón limita ao norte co principado de Liechtenstein e coa república de Austria, ao sueste coa república de Italia, ao nordés cos cantóns de Sankt Gallen e Glarus, ao noroeste co cantón de Uri e ao suroeste co cantón do Tesino. A capital é Coira (*Chur*). As universalmente coñecidas cidades de Klosters, Davos e Sankt Moritz atópanse tamén no cantón dos Grisóns, destacándose o val oriental da Engadina como a zona que en territorio suízo mantén o ambiente máis natural.

Historia
--------

Gran parte do territorio do cantón foi na antigüidade parte da provincia romana chamada *Recia*, que foi fundada o ano 15 a. C. Esta rexión formou parte logo da diocese de Coira.

En 1367 fundouse a Liga da Casa de Deus (*Ca' di Dio*, *Cadi*, *Gottes Haus*) co fin de resistir contra o crecente poder do bispo de Coira. Nesta data creouse outra liga, a liga Gris (*Grauer Bund*) ou tamén *Oberbund* en 1395 no val do río Rin. O nome de liga gris derívase da vestimenta gris da poboación autóctona, referencia que deu nome logo ao cantón. En 1436 fundouse unha terceira liga, a Liga das Dez Administracións (*Zehngerichtebung*), polos habitantes do ex condado de Toggenburg.

O primeiro paso cara á constitución cantonal deuse cando a Liga das Dez Administracións aliouse coa liga da Casa de Deus en 1450. En 1471 as dúas ligas aliáronse coa Liga Gris.

Coa extinción da dinastía dos Toggenburg, os Habsburgo herdaron en 1496 as posesións dos Toggenburg, o que contribuíu a que as tres ligas se aliasen coa Confederación Suíza. Os Habsburgo foron derrotados en dúas ocasións, o que axudou a confederación, e ás ligas aliadas do Cantón dos Grisóns que foron recoñecidas.

Os últimos restos da xurisdición do bispo de Coira foron abolidos en 1526. Os territorios do cantón pasaron a formar parte da República Helvética, pero só foi en 1803 que o territorio foi declarado cantón. A constitución cantonal data de 1892.

Economía
--------

A agricultura e o turismo son os alicerces da economía do cantón. A agricultura baséase principalmente na silvicultura. O turismo está concentrado na montaña, especialmente ao redor das cidades de Davos, Arosa, Laax, Sankt Moritz e Pontresina. Hai varios pobos que son coñecidos pola súa beleza e turismo, principalmente no estreito val da Engadina.

Ao redor de Coira hai unha industria vinícola importante.

Demografía
----------

As linguas faladas no Cantón dos Grisóns son: alemán 75%, romanche 15% e italiano 13%.
As dúas relixións máis importantes son: protestantismo e catolicismo. Desde o punto de vista relixioso, a poboación está practicamente dividida en dúas partes iguais.

Distritos
---------

O cantón esta dividido en 11 distritos (círculos comunais entre parénteses):

* Albula (Alvaschein, Belfort, Bergün, Surses)
* Bernina (Brusio, Poschiavo)
* Hinterrhein (Avers, Domleschg, Rheinwald, Schams, Thusis)
* Imboden (Trins, Rhäzüns)
* Inn (Ramosch, Sur Tasna, Suot Tasna, Val Müstair)
* Landquart (Maienfeld, Fünf Dörfer)
* Maloja (Bergell, Haute-Engadine)
* Moesa (Calanca, Misox, Rovedero)
* Plessur (Coire , Churwalden, Schanfigg)
* distrito Prättigau/Davos (Davos, Jenaz, Klosters, Küblis, Luzein, Schiers, Seewis)
* Surselva (Disentis, Ilanz, Lumnezia/Lugnez, Ruis, Safien)

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *grisón*.
2. ↑  López Martínez, María Cruz (2005). *Gran dicionario século 21 da lingua galega*. Editorial Galaxia. p. 1442. ISBN 9788482893419.
3. ↑  O condado "independizouse" tras a extinción da dinastía dos Toggenburg.
4. ↑  "Sprache, Religion" Amt für Wirtschaft und Tourismus

| * v
* c
* e
Cantóns de Suíza |
| --- |
| Bandeira de Suíza | 
* Escudo de Argovia Argovia
* Escudo de Appenzell Interior Appenzell Interior
* Escudo de Appenzell Exterior Appenzell Exterior
* Escudo de Basilea-Campo Basilea-Campo
* Escudo de Basilea-Cidade Basilea-Cidade
* Escudo de Berna Berna
* Escudo de Friburgo Friburgo
* Escudo de Glarus Glarus
* Escudo dos Grisóns Grisóns
* Escudo de Lucerna Lucerna
* Escudo de Neuchâtel Neuchâtel
* Escudo de Nidwalden Nidwalden
* Escudo de Obwalden Obwalden
* Escudo de Sankt Gallen Sankt Gallen
* Escudo de Schaffhausen Schaffhausen
* Escudo de Schwyz Schwyz
* Escudo de Soleura Soleura
* Escudo de Tesino Tesino
* Escudo de Tugovia Turgovia
* Escudo de Uri Uri
* Escudo de Valais Valais
* Escudo de Vaud Vaud
* Escudo de Xenebra Xenebra
* Escudo de Xura Xura
* Escudo de Zug Zug
* Escudo de Zúric Zúric

 | Escudo de Suíza |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11925
* WorldCat
* VIAF: 142538950
* BNF: 11931604r
* EBID: ID
* GEC: 0031171
* GeoNames: 2660522
* GND: 4021881-8
* GOV: object\_191069
* HDS: 007391
* ISNI: 0000000123481343
* LCCN: n81003377
* LIR: 1168
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge339113
* OSM: 1686631
* SELIBR: 147031
* SUDOC: 027228517
* Treccani: cantone-dei-grigioni

 |