A **Asociación Cultural Club Xeitu de la Montaña Asturleonesa** é unha asociación cultural dedicada ao estudo, a protección e a divulgación da cultura e o patrimonio histórico, documental, antropolóxico, gráfico, folclórico e natural dos vales occidentais da montaña leonesa e asturiana, especialmente o val de Laciana en León. A presidenta honorífica da asociación é María Luisa Jorissen García e a asociación ten a súa sede no concello de Villablino (León).

Historia
--------

A asociación nace en 1999 fundada por unha serie de persoas ligadas ao val de Laciana en León, que desexaban divulgar a cultura tradicional así como tamén o patrimonio histórico e natural da Laciana e os vales veciños da montaña asturleonesa que comparten o dialecto pachuezo como fala propia, como son as bisbarras leonesas de Babia, Luna, Ribas de Sil, e as bisbarras asturianas de Degaña e o Alto Narcea. Aínda que a asociación estuda e divulga todo tipo de temas relacionados con Laciana e os vales veciños esta asociación destaca pola defensa, o estudo e a divulgación da variante local da lingua asturleonesa chamada pachuezo.

Logotipo
--------

O logotipo da asociación é o *Nacissus pseudonarcissus*, unha planta común en todo o norte cantábrico español, e que é coñecida na Laciana e nos vales lindeiros co nome de "gritsándana". Esta planta está bastante estendida no val de Laciana e nos vales veciños, e por esta razón, a asociación decidiu adoptala como símbolo propio.

Actividade
----------

A asociación dispón dun boletín periódico chamado *Xeitu* no que afonda naqueles temas de tipo cultural, folclórico, medioambiental, histórico, lingüístico e arquitectónico relacionados cos vales da montaña occidental asturleonesa.

Unha das principais actividades da asociación é a publicación de libros de temática diversa: dicionarios de pachuezo-castelán, guías de flores silvestres dos vales da montaña occidental asturleonesa, biografías de personaxes locais, historia local, discos de homenaxe etc.

A actividade principal da asociación é o estudo e a divulgación da variedade local da lingua asturleonesa chamada *pachuezo*. A asociación celebra de xeito anual dende o ano 2009 un certame literario chamado Certame Literario Guzmán Álvarez e tamén organiza dende o 2011 un concurso de recollida de toponimia tradicional chamado *Concha Lama*. De feito, publicou un dicionario de pachuezo, que foi recompilado por Manuel Gancedo en 2013. A asociación tamén celebra recitais de poesía en pachuezo, homenaxes ás figuras importantes da cultural local desas bisbarras leonesas e asturianas (como as homenaxes a Isabel Álvarez, Melchor R. Cosmen e Fernando Mayán) e charlas e exposicións de temas diversos relacionados cos vales da montaña occidental asturleonesa.

A asociación denunciou publicamente o mal estado de conservación de fitos históricos e naturais así como o dano aos espazos naturais ou xacementos históricos. Por exemplo a asociación denunciou o mal estado de conservación da *pedra furada de Carrasconte* ou o achado nun vertedoiro dunha placa commemorativa dos 100 anos de Sierra-Pambley.

Notas
-----

1. ↑  "Fines y objetivos". *www.xeitu.es*. Consultado o 2020-01-12.
2. 1 2  "Historia". *www.xeitu.es*. Consultado o 2020-01-12.
3. ↑  "Concursos de recogida de toponimia en Cangas del Narcea y Degaña, entre otros municipos. De acebo y jara" (en castelán). Consultado o 2020-01-12.
4. ↑  "El Club Xeitu graba un disco basado en la obra de Melchor Rodríguez Cosmen". *Diario de León* (en castelán). Consultado o 2020-01-12.
5. ↑  "El Club Xeitu edita 'Vida y milagros de San Justo del Villar'". *ileon* (en castelán). 2013-12-10. Consultado o 2020-01-12.
6. ↑
7. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 16 de abril de 2015. Consultado o 23 de xuño de 2014.
8. ↑  "Juan Alvarado y Albó (i): otro desconocido defensor de lo rural.". *La nuestra tierra* (en castelán). 2014-04-10. Consultado o 2020-01-12.
9. ↑  "2009Presentacion Riello Madrid". *xeitu.es*. Arquivado dende o orixinal o 04 de marzo de 2016. Consultado o 2020-01-12.
10. ↑  "Club Xeitu convoca el tercer certamen literario en patsuezu". *Diario de León* (en castelán). Consultado o 2020-01-12.
11. ↑  "Club Xeitu". *Tierra alantre, la mesma fala*. Consultado o 2020-01-12.
12. ↑  "2013 Xeitu publica 'Tseite, tsinu, tsume, tsana' de Manuel Gancedo". *xeitu.es*. Arquivado dende o orixinal o 26 de novembro de 2013. Consultado o 2020-01-12.
13. ↑  "Eduardo Carbajo en el homenaje del Club Xeitu a su madre Isabel Álvarez". Consultado o 2020-01-12.
14. ↑  "El Club Xeitu solicita medidas de protección urgente para la 'piedra furada' de Carrasconte". *www.leonoticias.com*. Consultado o 2020-01-12.

Véxase tamén
------------

* Lingua leonesa
* Provincia de León
* Asturleonés
* Villablino

Ligazóns externas
-----------------

Páxina Web da Asociación Club Xeitu