Os **Pireneos** (en aragonés: *Pireneus*, en castelán: *Pirineos*, en catalán: *Pirineus*, en éuscaro: *Pirinioak*, en francés: *Pyrénées*, en occitano: *Pirenèus*) ou o **Pireneo** constitúen unha cordilleira no suroeste da Europa que forma unha fronteira natural entre a Península Ibérica e Francia, e esténdense entre o mar Cantábrico (golfo de Biscaia) e o mar Mediterráneo (cabo de Creus) durante aproximadamente 415 km. Na súa parte central chega a ter uns 150 km de largo.

Na súa maior parte, a súa crista principal forma a fronteira franco-española, co principado de Andorra entre os seus dous grandes veciños. A principal excepción a esa regra constitúea o Val de Arán, que pertence a España mais se localiza na cara norte da cordilleira. Outra anomalía orográfica inclúe a catarata de Cerdanya e o enclave español de Llívia.

A súa orixe está no pregamento alpino. Os materiais predominantes son calcarias, cuarcitas e lousas. O seu relevo é máis abrupto na parte central, con altitudes máximas de 3.356 m no Monte Perdido e 3.404 m no Aneto.

Formación
---------

Está formada a partir de sedimentos costeiros as eras Paleozoica e Mesozoica, coa colisión das placas ibérica e eurasiática hai entre uns 100 e 150 millóns de anos, seguida de intensa erosión de xeo e auga.

Montes
------

Os montes dos Pireneos que superan os 3.200 metros de altitude, ordenados segundo altitude, recóllense na seguinte táboa.

|  |
| --- |
| **Principais montañas dos Pireneos** |
|  |
|  | Nome | Cordilleira | Altitude (msnm) |
| 01 | Pico Aneto | Macizo da Maladeta | 3.404 |
| 02 | Punta de Llardana | Macizo de Posets | 3.375 |
| 03 | Monte Perdido | Macizo do Monte Perdido | 3.355 |
| 04 | Pico Maldito | Macizo da Maladeta | 3.350 |
| 05 | Pico Espadas | Macizo de Posets | 3.332 |
| 06 | Cilindro de Marboré | Macizo do Monte Perdido | 3.328 |
| 07 | Pico da Maladeta | Macizo da Maladeta | 3.309 |
| 08 | Viñamala |  | 3.298 |
| 09 | Pico Tempestades | Macizo da Maladeta | 3.290 |
| 10 | Soum de Ramond | Macizo do Monte Perdido | 3.259 |
| 11 | Marboré | Macizo do Monte Perdido | 3.252 |
| 12 | Margalida |  | 3.241 |
| 13 | Perdiguero |  | 3.222 |
| 14 | Pico Russell | Macizo da Maladeta | 3.205 |
| Fonte: Dirección Xeral do Instituto Xeográfico Nacional (España) |

Réxime pluvial
--------------

Os Pireneos Occidentais reciben máis precipitación que os orientais, ó chegar a masas nubosas dende o océano Atlántico e atoparse primeiro as alturas occidentais.

Glaciares
---------

Debido a que a glaciación da Era cuaternaria afectou aos Pireneos de modo máis decisivo que ás outras cordilleiras españolas, existen pegadas de modelaxe glaciar desde o Canigó ata o pico de Adi. A maioría dos actuais lagos son de orixe glaciar. Hoxe en día os Pireneos só posúen glaciares de circo ou con pequenas linguas por encima dos 2.700 metros: Aneto, Balaitus, Viñamala, Monte Perdido e Maladeta no lado español e Ossue ou Troumouse no lado francés.

Ríos
----

Nesta cordilleira nacen importantes ríos:

* Na vertente francesa, os ríos Adur, Garona, Nivelle, Tec, Têt, Aglí e Aude.
* Na vertente española, os ríos Bidasoa, Aragón-Subordán, Aragón, Gállego, Ara, Cinca, Ésera, Noguera Ribagorzana, Noguera Pallaresa, Valira, Segre, Ter, Llobregat, Muga e Fluvià.

A inclinación das cuncas dá lugar a algunhas ds fervenzas máis altas de Europa, como a Fervenza de Gavarnie, que con 422 m de desnivel é a máis alta de Francia.

Estacións de esquí
------------------

Pistas da estación de esquí de Candanchú.
Circo de Gavarnie, no Pireneo Francés.
Conta esta cordilleira con grandes espazos acondicionados para o lecer, ao ofrecer grandes posibilidades polo seu clima. As instalacións para a práctica do esquí son as que precisan dun espazo máis extenso e modificaron profundamente o uso do solo na alta montaña. A continuación móstranse as estacións de esquí que existen nos Pireneos.

Na parte española:

Candanchú, Astún, Formigal, Panticosa-Los Lagos, Cerler, Boí Taüll, Baqueira Beret, Port Ainé, Port del Comte, Espot Esquí, Tavascan, La Molina, Masella, Port del Comte, Vall de Núria, Vallter, Rasos de Peguera.

En Andorra:

Ordino Arcalis, Pal Arinsal, Pas de la Casa-Grau Roig, Soldeu el Tarter, La Rabassa.

Na parte francesa:

La Pierre-st Martín, Artouste, Gourette, Luz Ardiden, Cauterets, Hautacam, Bareges, Gavarnie-Gèdre, La Mongie, Piau Engaly, Saint Lary, Val Louron, Peyragudes, Luchon Superbagneres, Porte Puimorens, Ax-les-Thermes, Font-Romeu, Les Angles, Puyvalador, Formigueres, Puigmal, Cambré d´Aze, Guzet, Les Mont d´Olmes, Ascou-Pailheres, Mijanes-Donezan.

Flora e fauna
-------------

Parque nacional de Ordesa e Monte Perdido.
Quebraosos.
Os Encantados, dous picos emblemáticos do Pireneo Catalán, e o estanque San Mauricio.O macizo acolle o Parque Nacional de Ordesa e Monte Perdido e o Parque Natural de Potsets-Maladeta.

#### Flora

A icona por excelencia da flora pirenaica foi dende sempre o Edelweiss ou flor de neve, na actualidade só se atopa en certas zonas de difícil acceso, como na baixada entre Canón de Añisclo e Pineta, ou nas zonas altas do val de Ordesa.

O pino negro e as faias nas zonas húmidas tamén son moi comúns.

#### Fauna

O Pireneo supón un lugar único para a contemplación de varias especies animais, polo escarpado do terreo, que limitou a presenza humana, factor que sempre é un perigo para a biodiversidade. Entre as case 200 especies animais que sobreviven na cordilleira, destaca sobre todas a presenza do mítico oso pardo, o cal parece recuperarse moi lentamente do seu declive, mais a súa poboación apenas alcanza os 20-25 exemplares.

Entre os mamíferos destaca a camurza, que estivo ao bordo da extinción a comezos do século XIX até os 45.000 exemplares actuais, historia igualmente repetida no caso do cervo ou o corzo, estendidos por todo o monte baixo, así como o omnipresente xabarín. Non ocorre o mesmo co *bucardo* ou cabra montesa dos Pireneos que se extinguiu no ano 2000. Abundan as marmotas, ás que se observa con frecuencia entre os pastos alpinos. Moito máis difícil de mirar é a auganeira ou desmán dos Pireneos (*Galemys pyrenaicus*), un pequeno e estraño insectívoro nocturno, endémico desta cordilleira e algunhas áreas do Sistema Central. En total existen 42 especies de mamíferos no Pireneo.

Entre as aves, o rei indiscutíbel e o quebraosos. Extinguido en case toda Europa, é no Pireneo onde a especie encontrou o seu último refuxio, actualmente en expansión e provendo exemplares para proxectos de cría e recuperación nos Alpes. Crese que existen unhas 90-95 parellas e 500-600 quebraosos. O gran depredador dos aires pirenaicos é a aguia real, seguida dunha amálgama de especies nocturnas e diúrnas como son os abelleiros, miñatos reais ou negros, falcóns, lagarteiros, bufos reais ou o rarísimo moucho boreal que pasou de considerarse extinto a ofrecer unha poboación en torno ás 80 parellas, así como aves necrófagas, como o voitre leonado, os voitres pequenos e ultimamente un recentemente chegado en expansión, o voitre negro.

No bosque a pita do monte atópase en perigo de extinción. Xunto a ela, unhas 120 especies de pequenas aves entre as que destacan o peto negro e o peto real. Na alta montaña vive unha das grandes xoias pirenaicas, a *Lagopus muta*.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *pirenaico*.
2. ↑  "Pireneos". *Diciopedia do século 21* **3**. Edicións do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 1639.
3. 1 2 3  "Earth from Space: Snowy Pyrenees". *www.esa.int* (en inglés). Consultado o 2022-03-04.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Pireneos*** |

* Información turística dos Pireneos *(en castelán)*
* Guía de aloxamento no Pireneo *(en castelán)*
* Revista Dixital do Pireneo Aragonés *(en castelán)*
* Pireneo Catalán *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12431
* WorldCat
* VIAF: 241428861
* BNF: 11981535s
* DARE: 41584
* EBID: ID
* GEA: 10237
* GeoNames: 3112616
* GND: 4047911-0
* NDL: 00629076
* NKC: ge130556
* Pleiades: 246582
* SummitPost: 154815
* TGN: 7016876
* Treccani: pirenei

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---