recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A **Copa da Esperanza**, *Coupe de l'Espérance* en francés, foi unha competición francesa de rugby creada pola Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques en 1915. A causa da primeira guerra mundial, o Campionato de Francia de Rugby non es puido disputar, xa que moitos xogadores víronse directamente implicados no conflito. A Copa da Esperanza xogárona xa que logo os xogadores novos que non foran chamados a filas.

A Copa da Esperanza non se debe confundir co Challenge de l'Espérance creado en 1953.

Palmarés
--------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Data da final** | **Vencedor** | **Finalista** | **Resultado** | **Lugar da final** | **Espectadores** |
| 1916 | **Stade Toulousain** | Stade Français París | 8-0 |  |  |
| 29 de abril de 1917 | **Stade Nantais UC** | Stade Toulousain | 8-3 |  |  |
| 1918 | **Racing club de France** | FC Grenoble | 22-9 |  |  |
| 4 de abril de 1919 | **Stadoceste Tarbais** | Aviron Bayonnais | 4-3 | Route du Médoc, Le Bouscat |  |

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Top 14

### Ligazóns externas

* A actualidade do campionato de Francia de Rugby *(en francés)*
* Campionato de Francia en itsrugby.com *(en francés)*
* France Rugby *(en francés)*
O **cuadrivio** (*quadrivium*) comprendía as catro materias ensinadas nas universidades medievais despois do trivio. En latín *quadrivium* significa 'as catro vías', 'os catro camiños'. O cuadrivio supoñía completar o estudo das denominadas artes liberais.

Texto de cabeceira
------------------

Nas teorías educativas da Idade Media, o cuadrivio consistía en aritmética, xeometría, música e astronomía. Estas materias continuaban o traballo preparatorio do trivio, consistente en gramática, lóxica (chamada tamén elocuencia) e retórica. Pola súa parte, o cuadrivio era considerado como a preparación para o estudo da filosofía e teoloxía.

O *cuadrivio* podería ser considerado o estudo do número: a aritmética era o puro número; a xeometría era o número no espazo, a música, o número no tempo, e a astronomía, o número no espazo e no tempo.

Andreas Capellanus (século XII) é unha das fontes que fornece maior información sobre o trivio e cuadrivio no período medieval.

Notas
-----

1. ↑  "Cuadrivio". *Real Academia Galega*. Consultado o 24 de outubro de 2016.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q273822
* AAT: 300054583
* EBID: ID
* GEC: 0204842
* GND: 4176574-6
* MAG: 2780178242

 |
O **grupo de Bloomsbury** era un faladoiro de escritores e figuras da cultura británica que vivían no barrio de Bloomsbury, en Londres, antes, durante e após a primeira guerra mundial. As súas principais figuras eran Virginia Woolf, Leonard Woolf, Lytton Strachey, Clive Bell, Vanessa Bell, Roger Fry, Duncan Grant, John Maynard Keynes , E. M. Foster e David Garnet. Aínda que non constituíron unha "escola", influíron poderosamente no mundo das letras, a arte e a filosofía.

Comezaron a reunirse arredor do 1907 na casa de Virginia Woolf e da súa irmá Vanessa. A denominación estendeuse ao clima cultural instaurado polos membros do grupo, que dominou a literatura británica de entreguerras. Nunca publicaron un manifesto e a súa base ideolóxica era un elitismo ilustrado do movemento humanista desenvolvido en Cambridge no século XIX. De feito, moitos dos seus integrantes estudaran no Trinity College ou no King's College, onde participaran dunha "sociedade" de discusión semisecreta a finais do XIX. Víanse a si mesmos como unha aristocracia de intelectuais que pretendían a busca do coñecemento e do goce estético. Achegaron, nun momento de crecente intolerancia, uns ideais a favor do liberalismo e do anticonformismo político e moral.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Círculo de Bloomsbury Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q603529
* WorldCat
* VIAF: 152917697
* BNF: 16720024m
* EBID: ID
* GND: 4134653-1
* LCCN: sh85015043
* NKC: kn20051115030
* ODNB: 109601
* SUDOC: 174178875

 |
Círculo megalítico de Drombeg
O **Círculo Megalítico de Drombeg** (tamén denominado *O altar do Druida*), é unha das zonas megalíticas de Irlanda que máis visitantes recibe, atópase ao oeste de Glandore, condado de Cork.

Historia e características
--------------------------

Compúñase inicialmente de dezasete menhires de nove metros de diámetro, que datan de arredor do ano 150 a.C. e dos cales a día de hoxe quedan en pé trece. O círculo posúe un par de pedras sendo a máis occidental de 1.9 metros de altura. Así estando esta pedra situada en dirección suroeste a orientación propicia que durante o solsticio de inverno as raiolas do sol sexan proxectadas directamente no altar. Así e todo, malia que o aliñamento das pedras é sen dúbida bo, fáltalle precisión.

Durante uns traballos de campo no ano 1958 co gallo da restauración do monumento, atopouse unha vaixela que contiña os restos incinerados dun mozo. Estudos de mostras con carbono indican que houbo actividade no Sitio arqueolóxico entre os anos 945 e 830 a.C.

A uns corenta metros do círculo poden observarse aínda hoxe os cascallos de pedra do que deberon ser unhas cabanas contiguas de planta circular correspondentes á Idade de Ferro e que posibelmente estiveron en uso até o século V da nosa era.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Noonan, Damien (2001). *Castles & Ancient Monuments of Ireland*, Arum Press. ISBN 1-85410-752-6

### Outros artigos

* Megalitismo

### Ligazóns externas

* Ficha en megalithicireland.com *(en inglés)*
* Megalithomania - Plano do lugar e fotografías de Drombeg *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1260144
* WorldCat
* VIAF: 305184003
* Pleiades: 499284131

 |
O **Círcol Catòlic de Badalona**, coñecido por motivos de patrocinio como **El Círcol Cotonifici Badalona** e ás veces en castelán como **Círculo Católico**, é un club de baloncesto profesional español con sede en Badalona, Cataluña. Actualmente compite na Copa Catalunya, quinta categoría do baloncesto español. Fundado en 1941, chegou a competir múltiples temporadas na máxima categoría. En 1983 cede a súa licenza federativa ao CB Santa Coloma, xogando as tres últimas en Santa Coloma de Gramenet co nome de *Licor 43*.

Historia
--------

A sección de baloncesto do Círcol Catòlic foi fundada en 1941, competindo en Terceira División até 1958, cando ascende á Segunda División. O Círcol xogou dez temporadas nesta liga antes de descender novamente á Terceira en 1970. Con todo, en tan só dous anos, o equipo logrou o ascenso á Liga Nacional con Domènec Tallada como Presidente e cun equipo adestrado por Josep Xicart e formado por Ezequiel Barrios, Antoni Baqué, Josep Machado, Josep Mañosa, Ricard Horta, Enric Campos, Josep Cisa, Buñuel, Pere Suñol, Josep Vila e Joan Costa.

A mediados dos anos 1970 o Círcol Catòlic conseguiu o patrocinio da empresa badalonesa Cotonificio, o que significou un grande impulso económico e deportivo para o club. Desde entón, o equipo foi coñecido como Cotonificio de Badalona. En 1978 conseguiu a cuarta posición na liga española e clasificouse para disputar a Copa Korać da tempada seguinte, da que chegou a disputar as semifinais. Naqueles anos formaron parte do club xogadores e adestradores como Manel Comas, José María Oleart, Aíto García Reneses, Quim Costa, Andrés Jiménez, Héctor Perotas, Agustín Custa, Javier Mendiburu, Adolfo Sada ou Jack Schroeder entre outros.

O patrocinio da empresa Cotonificio mantívose até 1983. A retirada do patrocinador e a falta de liquidez económica obrigou ao Círculo Católico a renunciar a disputar a Liga ACB. En 1983 o club cede a súa licenza federativa ao CB Santa Coloma da veciña Santa Coloma de Gramenet, onde co patrocinio da empresa Licor 43 xoga tres temporadas na máxima categoría. O Círcol desmantelou a sección de baloncesto, aínda que volveuna a pór en marcha un ano despois, en 1984, mais nunha situación moi diferente á de anos anteriores: o primeiro equipo tivo que empezar a competir de novo na última categoría do baloncesto catalán,. Actualmente o primeiro equipo do Círcol compite na Copa Catalunya, nome que recibe en Cataluña a Primeira División autonómica inmediatamente inferior á Liga EBA.

Notas
-----

1. ↑  "Licor 43 de Santa Coloma". *feb.es* (en castelán).

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial do Círcol Catòlic
* Perfil do Círcol Catòlic en basquetcatala.cat
**Dimitri Yachvili**, nado o 19 de setembro de 1980 en Brive-la-Gaillarde, é un xogador francés de rugby. A súa posición no campo é *medio de melé*, xogaba en 2010 no Biarritz Olympique da liga francesa, e habitualmente tamén é titular na selección de rugby de Francia.

Traxectoria
-----------

O seu apelido é de orixe xeorxiano, dado que o seu avó foi unha vítima do nazismo que ó ser liberado loitou en Francia fronte ós alemáns, e despois quedou alí a vivir. Mais adiante, no seu tempo o pai de Dimitri tamén foi xogador de rugby e formou parte do *XV do Galo*. A pesar diso, Grégoire Yachvili, irmán mais vello de Dimitri, nado tamén en Brive-la-Gaillarde, xoga ó rugby representando á selección de rugby de Xeorxia.

O xogador comezou a súa carreira no club da súa cidade, o Club Athlétique Brive-Corrèze. En 1999 marchou a un club universitario de París, e xa no 2001 firmou o seu primeiro contrato profesional co Gloucester Rugby, onde votou un ano antes de firmar definitivamente co Biarritz Olympique no 2002. Dende entón é un xogador franquía neste club bascofrancés. **Dimitri Yachvili** é un bo lanzador a paus, e decote é o encargado de patear os *penalties* e as *conversións* no seu equipo.

O seu primeiro partido coa selección francesa foi no ano 2002. Dende ese ano ten xogado 7 veces o Torneo das Seis Nacións, gañándoo 4 veces, nos anos 2004, 2006, 2007 e 2010, ademais do mundial do ano 2003 no que Francia acabou cuarta.

Co equipo de Biarritz Olympique gañou dúas veces a liga francesa nos anos 2005 e 2006, e chegou outras dúas veces á final da copa de Europa nos anos 2006 e 2010, coa mala sorte de perder as dúas, fronte a Munster Rugby e Stade Toulousain.

Equipos
-------

* (.......) - (1999) Club Athlétique Brive-Corrèze
* (1999) - (2001) PUC
* (2001) - (2002) Gloucester Rugby
* (2002) - (.......) Biarritz Olympique

Títulos
-------

* Torneo das Seis Nacións = 2004, 2006, 2007, 2010
* Liga Francesa de Rugby = 2005, 2006

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Estatísticas de Dimitri Yachvili *(en francés)*
* Páxina oficial do seu club *(en francés)*
* Dimitri Yachvili en Sporting Heroes *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2608846
* IMDb: nm4270198
* TMDb: 1995986
* EPCR: DY998716
* ItsRugby: 402
* SCRUM: 14095

 |
A **distribución editorial en Galicia** de libros galegos ou en galego está controlada principalmente por dous grupos. O primeiro e maior chámase Distribucións Arnoia, e controla en exclusiva os títulos das seguintes editoriais (os números referidos son os principais ISBN de cada editorial, e poden verse máis no artigo referido a ISBN):

* Edicións do Cumio (8289);
* Ediciós do Castro (7492, 8485);
* Edicións Espiral Maior (88137, 89814, 95625);
* Rinoceronte Editora;
* Alvarellos Editora

Ademais, posuía a Librería Cervantes (pechada en 2007) na rúa Policarpo Sanz e a Librería Gran Vía case na Praza de América, as dúas en Vigo.

Ata o 2007, distribuía tamén:

* Edicións Laiovento (87847, 89896);
* Editorial Toxosoutos (605, 89129, 96259);
* Ir Indo Edicións (7680);

Destas tres, as dúas primeiras pasaron a ser distribuídas polo outro grupo, que é o Consorcio Editorial, que agrupa tamén de sempre a:

* Sotelo Blanco Edicións (7824);
* Baía Edicións (89803, 96128);
* Edicións A Nosa Terra (Promocións Culturais Galegas) (89976, 95350, 96203, 96403);

Pola súa banda, Ir Indo Edicións pasou a ser distribuída por Torre Libros.

Outras editoras teñen unha distribución propia. É o caso da Editorial Galaxia (7154, 8288) ou outras editoriais de menor tamaño: 

* Franka Editorial;
* Editorial Ronsel (88413);
* Edicións Positivas (87783);
* 3C3 (932667);
* Editorial Trifolium (932716), de Oleiros;
* Tristram (89377);
* Nigra (controlada pola asturiana Trea baixo a forma de Nigra Trea);
* a ourensá Linteo;
* Kalandraka Editora (8464) e Oqo Editora etc.

Pola contra, Edicións Xerais de Galicia (7507, 8302, 9782) está distribuída pola súa casa matriz, o Grupo Anaya, que tamén controla Editorial Obradoiro (8124), Rodeira-Edebé (8116), Everest (241 e 403), Luis Vives (263), SM (348) e Santillana en Galicia.

Caso á parte é a edición institucional: a Xunta de Galicia (453, 89231) é o principal editor de libros do país, tanto directamente das súas consellerías (Cultura ou Turismo pero tamén Medio Rural ou Industria) coma dos centros relacionados (Consello da Cultura Galega [87172], Museo do Pobo Galego, (CIRP) pero a súa distribución non é tan voluminosa. Tamén hai que contar coa importante edición das deputacións provinciais e dos concellos, así coma as Universidade da Coruña (9749), Universidade de Santiago (7191, 8121, 9750) e Universidade de Vigo (8158), da Real Academia Galega (87987) e da Fundación Pedro Barrié de la Maza (87819, 89748).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* ISBN
* Actividade editorial en Vigo
A **Dublin Metropolitan Police (DMP)** (en galego *Policía Metropolitana de Dublín*) foron as forzas de policía de Dublín entre 1836 e 1925, cando reconvertidas na nova *Garda Síochána*. Tiña unha estrutura e organización similar á Metropolitan Police Service. O seu recrutamento ata 1921 foi esencialmente protestante.

Historia
--------

O sistema de policía rural comezou cando Robert Peel (daquela Xefe de Secretaría de Irlanda) creou unha *"Forza de Preservación da Paz"* en 1816. Este rudimentario corpo de policía paramilitar deseñouse para prover a Irlanda dunha policía rural, substituíndo ao sistema de vixilantes do século XVIII, gardas, oficiais e o Exército Británico. Peel continuou ata fundar a *Metropolitan Police Service* (*Policía Metropolitana de Londres*).

En 1822 unha nova acta creou catro corpos policiais provinciais cuxa organización fundamentouse nas tradicionais provincias de Irlanda. Estes fusionáronse nun novo e centralizado corpo de policía en 1836, desaparecendo a chamada *Forza de Preservación da Paz*. Ao mesmo tempo creáronse forzas non paramilitares nas cidades máis grandes como; Dublín, Belfast e Derry. As forzas de Belfast e Derry foron absorbidas pola *Forza Nacional* por problemas disciplinarios e soamente Dublín mantivo as súas forzas policiais por separado.

A DMP deseñouse dun xeito moi similar á *Policía Metropolitana de Londres*, non só os uniformes eran indistinguibles, especialmente cando adoptaron o casco e a placa, senón que ámbalas dúas forzas tiñan unha estrutura de organización similar. Máis que por un xefe de policía, o cuerpo estaba comandado por un comisario que non era un oficial de policía, senón un maxistrado portando un comisionado de paz.

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1263099
* WorldCat
* VIAF: 144435491
* LCCN: n99275411

 |
A **Copa da Princesa de Voleibol 2009** foi a II edición desta competición española de voleibol. Celebrouse entre os días 10 e 11 de xaneiro do 2009 no Pavillón Municipal de A Pinguela da localidade galega de Monforte de Lemos (Lugo). O campión desta edición foi o equipo rioxán do PDR Miranda, que venceu na final ao equipo local, o Ribeira Sacra por 2 a 3 (25-27, 25-15, 21-25, 25-15 e 13-15).

Participantes
-------------

Esta edición foi disputada polos catro mellores equipos da Superliga 2, que buscaron suceder ao Haro Rioja Voley no palmarés da competición.

* Ribeira Sacra
* Praias de Finestrat
* Cantabria Infinita
* Promociones Diez Rical Miranda

Resultados
----------

### Semifinais

* **Ribeira Sacra 3** vs Praias de Finestrat 0
	+ 25-21, 27-25 e 25-23
* **PDR Miranda 3** vs Cantabria Infinita 2
	+ 20-25, 11-25, 25-20, 25-20 e 15-7

### Final

* Ribeira Sacra 2 vs **PDR Miranda 3**
	+ 25-27, 25-15, 21-25, 25-15 e 13-15

|  |
| --- |
|  |
| **Campión PDR Miranda** |

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Información da Copa da Princesa 2009 na web da Real Federación Española de Voleibol
Struthidea cinerea
***Corcoracidae*** é unha rara familia de passeriformes que está formada por dúas especies superficialmente diferentes: *Corcorax melanorhamphos* e *Struthidea cinerea*. Ámbalas as dúas son endémicas de Australia. Non existe acordo en canto a un nome común para designar a familia pero ás veces úsase o de "construtoras de niños de barro australianas".

No campo do parentesco coas *Corcorax* e *Struthidea* faise evidente de inmediato: ambas especies son moi sociais, pasan moito do seu tempo buscando alimento entre a follaxe cun andar moi distintivo, chamándose constantemente unhas a outras, e ambas especies responden a intrusos humanos voando pesadamente a unha árbore próxima, onde esperan que a intromisión termine, a miúdo pousándose en pares ou tríos e compoñéndose entre si as plumas.
Chámaselles paxaros apóstolos porque se di: "¡sempre hai doce de eles!". De feito, tipicamente o tamaño dos grupos varía ao redor de 6 ata 20.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Corcoracidae***  |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* EOL: 7558
* GBIF: 5234
* iNaturalist: 71314
* IRMNG: 105909
* ITIS: 726093
* NCBI: 9143

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
|  |  *Este artigo sobre aves é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Dúas corcheas (abaixo e encima da terceira liña) e a súa pausa correspondente
**Corchea** é o nome da nota musical cuxa duración é de 1/8 dunha redonda ou metade dunha negra.

A corchea represéntase por un círculo preenchido con hasta e unha bandeirola. Cando a nota se escribe até a terceira liña da partitura a hasta fica á dereita da nota e virada para enriba. Cando a nota está encima da terceira liña, a hasta fica á esquerda da nota e virada para baixo. A bandeirola sempre fica á dereita da hasta.

A pausa con duración de corchea é unha liña curta na diagonal cunha bandeirola.

Catro corcheas agrupadas
Cando hai máis dunha corchea na secuencia, estas agrúpanse para facilitar a lectura. O agrupamento faise mantendo a figura e a súa hasta e substituíndo a bandeirola por unha liña de unión entre as hastas. Cando a maior parte das notas do grupo está abaixo da terceira liña, o agrupamento faise por enriba da nota. Cando a maior parte está por riba da terceira liña o agrupamento faise abaixo das notas. En xeral o agrupamento faise para compor unha unidade de tempo (dúas corcheas en compases 2/4, 3/4 ou 4/4, tres corcheas en compases compostos - 6/8, 9/8 ou 12/8 e catro corcheas en compases 2/2 ou 4/2).

| * v
* c
* e
Notación musical |
| --- |
| Pentagrama | 
* Armadura
* Becuadro
* Bemol
* Clave
* Compás
* Da capo
* Dal segno
* Díese
* Escala
* Intervalo
* Instrumento transpositor
* Letras
* Liñas adicionais
* Modo
* Tempo
* Ton
* Tonalidade
* Transposición
* Semitón
* Signo de repetición

 |  |
| Figuras | 
* Alteración
* Branca
* Cadrada
* Corchea
* Cuartifusa
* Fusa
* Ligadura
* Negra
* Punto
* Redonda
* Semicorchea
* Semicuartifusa
* Semifusa
* Silencio
* Tercina

 |
| Marcas de expresión | 
* Acorde
* Arpexo
* Articulación
* Dinámica
* Harmonía
* Oitava
* Ornamento
* Tempo

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q339575
* GEC: 0094418
* MAG: 15606402

 |
O **coulomb** ou **culombio**, con símbolo **C**, é unha unidade derivada do SI para a medida da magnitude física carga eléctrica. Defínese como a cantidade de electricidade transportada nun segundo por unha corrente dun amperio de intensidade: 

{\displaystyle 1\ \mathrm {C} =1\ \mathrm {A} \cdot \mathrm {s} }
É arredor de 6.24×1018 veces a carga dun electrón. Nomeada en honor de Charles-Augustin de Coulomb (1736 - 1806). O seu plural é **coulombs**.

Tamén pode expresarse en relación a capacidade e a voltaxe a partir da definición de faradio:

{\displaystyle 1\ \mathrm {C} =1\ \mathrm {F} \cdot \mathrm {V} }

Notas
-----

1. ↑  "Definición da palabra coulomb". *academia.gal*. Consultado o 2020-02-05.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Electrostática
* Lei de Coulomb
* Culombimetría
* Amperio
* Lei de Ampere
* Faradio
* Constante de Faraday
* Corrente eléctrica
* Sistema Internacional de Unidades

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25406
* BRE: 2120676
* EBID: ID
* MAG: 9342510

 |
***Den afrikanske Farm*** é unha novela resultante de relatos persoais da escritora dinamarquesa Karen Blixen, publicado en 1937. Blixen, escribiuno, baixo o pseudónimo de Isak Dinesen, primeiro en inglés e logo traduciuno ao dinamarqués.

Nesta obra de non ficción, a escritora conta como foron os anos vividos en Kenya, convivindo cos nativos e outros amigos colonos que acabou coñecendo neste período. Blixen viviu 17 anos nunha plantación de café (de 1914 a 1931), retornando a Dinamarca despois por problemas financeiros e pola perda do seu compañeiro, Denys Finch-Hatton .

Neste libro, alén de o lector entrar en contacto co universo social que rodeaba a rutina da facenda en Kenya, é posible coñecer o universo da propia escritora. As súas impresións sobre os nativos e os incidentes que acontecían en viaxes e safaris son relatados calorosamente por Blixen.

En 1985 fíxose unha película, *Memorias de África*, dirixida por Sydney Pollack e con actores tipo Meryl Streep e Robert Redford.

Notas
-----

1. ↑  Libros de Karen Blixen*(en inglés)*
2. ↑  Fotos da primeira edición nos EUA *(en inglés)*
3. ↑  Información e imaxes da casa da escritora en Quenia *(en inglés)*
4. ↑  Datos chave da obra *(en inglés)*
5. ↑  Información e imaxes sobre o túmulo de Denys Finch Hatton *(en inglés)*
6. ↑  "Personaxes e resumo dos capítulos do libro". Arquivado dende o orixinal o 20 de xaneiro de 2010. Consultado o 07 de decembro de 2009.
7. ↑  Descrición dos personaxes do libro *(en* *inglés)*
8. ↑  Resumo do libro *(en* *inglés)*
9. ↑  Temas, motivos e símbolos *(en* *inglés)*
10. ↑  Datos do filme *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1756234
* ISBN: 978-85-7503-449-1
* OCLC: 25747758
* OL: OL9164407M

 |
Imaxe típica dun *cowboy.* Cadro de Charles Marion Russell (1864-1926).
Un ***cowboy*** (en galego **vaqueiro**) é o encargado das tarefas relacionadas coa gandaría en gran parte de América do Norte, tradicionalmente a cabalo, e que moitas veces realiza outras moitas tarefas relacionadas co rancho. O histórico cowboy estadounidense de finais do século XIX xurdiu das tradicións de *vaqueiros* do norte de México e converteuse nunha figura de especial significado e lenda. Ademais do traballo do rancho, algúns cowboys traballan ou participan en rodeos. As **cowgirls**, definidas como tal a finais do século XIX, tiveron un papel histórico menos documentado, pero no mundo moderno establecéronse a capacidade de traballar en tarefas practicamente idénticas e obtiveron un considerable respecto polos seus logros. Tamén hai traballadores do gando en moitas outras partes do mundo, particularmente en América do Sur e Australia, que realizan un traballo semellante ó do cowboy nos seus respectivos países.

O seu estilo de vida e traballo foi herdado dos mexicanos que viviron no actual territorio texano e a súa crianza do gando introducido polos españois dende o século XVI. Foi idealizado como o protagonista de numerosas historias románticas que se inclúen no chamado xénero wéstern. A súa figura adquiriu transcendencia na segunda metade do século XIX co xurdimento das rutas gandeiras dende Texas e Chihuahua cara ó norte dos Estados Unidos despois da guerra civil, cando o transporte dos animais por terra requiría de xinetes de gran destreza e resistencia.

Notas
-----

1. ↑  Definición de cowboy\* no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
2. ↑  Malone, J. p. 1.
3. ↑  Cowgirl Hall of Fame website Arquivado 03 de maio de 2009 en Wayback Machine..

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178521
* BNCF: 18142
* BNF: 119318049
* EBID: ID
* GND: 4135875-2
* LCCN: sh85033638
* NDL: 00575851

 |
**Cristina Torre Cervigón**, nada en Madrid en 1942, é unha xeóloga, coleccionista e presidenta da Fundación Torres-Pujales.

Traxectoria
-----------

Cristina Torre, de familia coruñesa, estudou o bacharelato no Instituto Eusebio da Guarda da Coruña, e posteriormente trasladouse a Madrid licenciándose na Facultade de Ciencias ( Xeoloxía) pola Universidade Complutense de Madrid (UCM). Traballou como profesora axudante da UCM, e na Universidade Autónoma de Madrid. Acadou o número un da oposición a profesorado de Ensino Medio e exerceu como catedrática de bioloxía-xeoloxía no IES Beatriz Galindo de Madrid.

En 1977 casou co pintor Julio Pujales, con quen comezou a súa afección á arte moderna. En 2006 tras a morte do seu marido creou a Fundación Torre-Pujales, e posteriormente o Museo de Arte Contemporánea Costa da Morte en Corme. En 2020 a Fundación doou case mil libros ao Xeoparque da Costa da Morte, depositados nunha estancia da biblioteca municipal de Laxe, que se denominará colección Uxío Torre Enciso.

Notas
-----

1. 1 2 3  Alvarez, Almudena García-Orea (2013). "La geóloga Cristina Torre, promotora y presidenta de la Fundación Torre-Pujales de Corme, La Coruña". *Tierra y tecnología: revista de información geológica* (43): 4. ISSN 1131-5016.
2. ↑  "«El percebe do Roncudo no puede faltar en una cena de Navidad»". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2020-01-05. Consultado o 2021-01-06.
3. ↑  "Cristina Torre Cervigón: «Todo mi patrimonio está en el museo, pero cumplí un sueño»". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2013-06-11. Consultado o 2021-01-06.
4. ↑  "Un tesoro geológico en Laxe en forma de colección de libros". *La Voz de Galicia* (en castelán). 2020-01-04. Consultado o 2021-01-06.
5. ↑  "Laxe acoge una colección única sobre libros de geología". *Cámara Minera* (en castelán). 2020-01-09. Consultado o 2021-01-06.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Fundación Torre-Pujales en Camiños do Mar
Asociación de animais en Ekain, consonte as teses de Leroi-Gourhan
A **cova de Ekain** é unha caverna con figuracións prehistóricas sita no País Vasco, preto da cidade de Donostia, no concello de Deba. Non está aberta ao público, mais pode visitarse unha réplica próxima. Xunto con outras grutas paleolíticas asturianas, cántabras e vascas, Ekain foi declarada Patrimonio Mundial da Humanidade pola UNESCO o 13 de agosto de 2008.

Características xerais
----------------------

Ekain foi descuberta en 1969 por Andoni Albizuri e Rafael Rezabal. A análise das pinturas outórgalle unha antigüidade de entre 14.500 e 10.000 anos, o que as sitúa no período Magdaleniano do Paleolítico Superior.

As pinturas rupestres e os gravados rupestres mostran sobre todo figuras animais: 10 de cabalos, 4 de cápridos, 10 de bisontes, 2 de cervos, 2 de osos e un salmónido, que compoñen un delicado panel de figuras. As cores básicas son negros e ocres. Como noutras cavernas, o artista utilizou as protuberancias e cavidades naturais da rocha para suxerir a terceira dimensión.

Nas proximidades (a uns 10 km de distancia) atópase outra cova con pinturas: Altxerri.

Réplica
-------

Construíuse unha reprodución da cova, denominada "Ekainberri" (Nova Ekain) en Zestoa, para facilitar o acceso do público a visión das representacións artísticas de Ekain, como xa existe para Lascaux e Altamira.

A réplica foi inaugurada o 11 de setembro de 2008. Está situada no val de Sastarrain, en Zestoa, a uns 600 m da gruta auténtica, nun edificio proxectado polo arquitecto José María Alberdi. A reprodución artística foi realizada polo equipo dirixido por Renaud Sanson, autor da réplica de Lascaux. Foi duplicada un 80 % da caverna orixinal. A réplica está aberta ao público.

Notas
-----

1. ↑  Páxina web de Ekainberri, a réplica da cova
2. ↑  Guillermo Esaín, "Caballitos rupestres", in *El Viajero: País Vasco*, extra do xornal *El País*. Madrid, 11-X-2008, páx. 5

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Arte prehistórica
* Arte rupestre
* Magdaleniano
* Cova de Santimamiñe

### Ligazóns externas

* Páxina oficial da cova de EkainArquivado 14 de decembro de 2011 en Wayback Machine.
* Páxina web de Ekainberri, réplica da cova

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1414019
* WorldCat
* VIAF: 239628557
* WHC: 310-017

 |
**María Cristina Narbona Ruiz**, nada en Madrid o 29 de xullo de 1951, é unha economista, profesora universitaria e política española que entre abril de 2004 e abril de 2008 foi Ministra de Medio Ambiente.

Biografía
---------

Viviu en Italia coa súa familia durante a ditadura franquista, licenciándose en Ciencias Económicas pola Universidade de Roma. Regresou a España en 1975, dedicándose á docencia na Universidade de Sevilla. Vinculada ó PSOE -aínda que non se afiliou ó mesmo ata 1993-, en 1982 foi nomeada Viceconselleira de Economía da Xunta de Andalucía no primeiro goberno autonómico. Nos sucesivos gobernos presididos por Felipe González ocupou postos de dirección no Banco Hipotecario, foi Directora Xeral da Vivenda do Ministerio de Obras Públicas en 1991 e Secretaria de Estado de Medio Ambiente e Vivenda en 1993.

Nas eleccións xerais de 1996 foi elixida Deputada ó Congreso pola provincia de Almería. En 1999 presentouse e foi elixida Concelleira polo PSOE no Concello de Madrid, ó tempo que se incorporou á Comisión Executiva Federal do PSOE da man de José Luis Rodríguez Zapatero. Elixida en 2004 de novo Deputada pola circunscrición de Madrid, a vitoria socialista nas eleccións xerais e o nomeamento de Rodríguez Zapatero como Presidente do Goberno permitíronlle ser nomeada Ministra de Medio Ambiente.

Á fronte do Ministerio propúxose como obxectivo o cumprimento por parte de España do Protocolo de Kyoto, suspendeu o proxecto do transvasamento de auga do río Ebro cara ó sueste peninsular a cambio de solucionar a escaseza de auga coa construción de desalgadoras e o aproveitamento dos recursos hídricos de cada territorio, modificou o transvasamento do río Xúcar ó Vinalopó e impulsou un proxecto de ampliación do uso das enerxías renovables. Foi partidaria do peche progresivo de todas as centrais nucleares existentes en España.

Notas
-----

1. ↑  O Congreso deroga o transvasamento do Ebro e ratifica o do Xúcar-Vinalopó, 22 de abril de 2005.*(en castelán)*
2. ↑  O custo da desalgación non recaerá sobre os agricultores Arquivado 21 de marzo de 2005 en Wayback Machine. 9 de marzo de 2005.*(en castelán)*
3. ↑  Cristina Narbona: "As enerxías renovables son o único futuro posible da Humanidade" Arquivado 08 de agosto de 2008 en Wayback Machine. 23 de novembro de 2005*(en castelán)*

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galicitas posúe citas sobre:  ***Cristina Narbona*** |

### Ligazóns externas

* Biografía no Diario El Mundo.
* Biografía en todopolitica.com
* Entrevista na revista *Fusión*
* Entrevista no Diario El País
* Entrevista en Tele Madrid

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Elvira Rodríguez** |  **Ministra de Medio Ambiente** 2004 – 2008 | Sucesor:***Ministra de Medio Ambiente e Medio Rural e Mariño*Elena Espinosa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2984396
* WorldCat
* VIAF: 86520251
* BNE: XX1001516
* CANTIC: a19321028
* Dialnet: 90723
* GEC: 0282239
* IMDb: nm2473272
* ISNI: 0000 0000 6105 7060
* SUDOC: 120704234

 |
**Dolores Vázquez Mosquera**, nada en Betanzos o 3 de decembro de 1951, é unha cidadá galega que acadou notoriedade por ser vítima dun erro xudicial nas primeiras décadas do século XXI en España.

O caso Wanninkhof
-----------------

Dolores Vázquez traballaba nun hotel de Mijas a finais do século XX, cando se produciu a desaparición de Rocío Wanninkhof, unha moza de dezanove anos desa localidade e filla da súa anterior parella, Alicia Hornos. A rapaza saíra de noite o 14 de outubro de 1999 para ir ás festas de Fuengirola despois de estar en casa do mozo. Ao día seguinte a nai atopou nas proximidades da casa as zapatillas deportivas e restos de sangue da filla, co que a desaparición pasa a ser investigada pola Garda Civil. Despois de varias semanas de busca, a mediados de novembro aparece preto de Marbella o cadáver de Rocío Wanninkhof, que falecera por acoitelamento e a quen posteriormente queimaran.

As pescudas de culpables do crime centráronse nun primeiro momento no mozo da rapaza, e posteriormente en Dolores Vázquez. A pesar de que non existían probas, Vázquez foi detida e denegóuselle a liberdade provisional en dúas ocasións. No xuízo, levado a cabo por un xurado popular, Dolores Vázquez foi condenada en 2001 por asasinato a quince anos de cárcere e a unha multa de máis de 100.000 €. As referencias ao seu carácter galego e á súa relación lésbica foron manexadas durante o xuízo, que tivo unha moi relevante repercusión nos medios e social. Os seus avogados solicitaron a revisión da condena e decidiuse a repetición do xuízo en 2003.

O caso Carabantes
-----------------

Pero antes da repetición do xuízo, volve producirse o asasinato dunha moza, Sonia Carabantes, en similares circunstancias e na mesma zona (neste caso, Coín). O ADN do asasino concidía co achado nunha cabicha de xunta o cadáver de Wanninkhof, pero que ata daquela non fora considerada como evidencia. Como consecuencia destas probas, a sentenza orixinal anúlase. Grazas á denuncia da súa exparella, a Garda Civil detivo a Tony Alexander King, un cidadán inglés que levaba dous anos establecido na Costa do Sol, e que tiña un historial de condenas no Reino Unido por violencia e delitos sexuais. King foi condenado tamén en España polos asasinatos de Sonia Carabantes e de Rocío Wanninkhof.

Dolores Vázquez permaneceu 17 meses no cárcere. Posteriormente exiliouse no Reino Unido.

Notas
-----

1. ↑  Justicia admite que hubo un error con Dolores Vázquez y propone 120.000 euros de indemnización, *Sur.*
2. ↑  Condena sin pruebas, artigo de Jesús Pérez Royo para *El País*, 23/9/2001.
3. ↑  El infierno de Alicia Hornos, *Libertad Digital*, 4/2/2005.
4. ↑  *Vázquez y Martínez*, artigo de Inmaculada Navarrete publicado en *ABC* o 24/9/2001.
5. ↑  El caso de Rocío Wanninkhof y la visión de túnel
6. ↑  El británico Tony King, condenado a 36 años de prisión por la muerte de Sonia Carabantes. *El Mundo*, 15/11/2005.
7. ↑  "Dolores Vázquez se refugia en Reino Unido diez años después del caso Wanninkhof". Arquivado dende o orixinal o 06 de xullo de 2013. Consultado o 03 de xuño de 2013.
**Edgar Chagwa Lungu**, nado en Ndola o 11 de novembro de 1956, é un avogado e político zambiano que foi presidente de Zambia, desde o 25 de xaneiro de 2015 até o 24 de agosto de 2021.

Carreira política
-----------------

Inicialmente uniuse ao Partido Unido para o Desenvolvemento Nacional, pero logo cambiouse á Fronte Patriótica, fundada por Michael Sata.

Durante a presidencia de Sata, Lungu desempeñouse como Ministro de Relacións Exteriores, Defensa e Xustiza. Tras a morte de Sata en outubro de 2014, Lungu converteuse no candidato da Fronte Patriótica para as eleccións presidenciais en xaneiro de 2015. Venceu por escasa marxe ao candidato opositor Hakainde Hichilema.

Presidencia
-----------

Edgar Lungu xurou o seu cargo de presidente de Zambia o 25 de xaneiro de 2015 no Estadio dos Heroes Nacionais da capital, Lusaka.

Foi reelixido para cumprir un mandato completo de cinco anos en agosto de 2016, derrotando novamente a Hichilema por unha estreita marxe.
Lungu contraeu matrimonio con Esther Lungu, son pais de 6 fillos.

Notas
-----

1. ↑  Matthew Hill, "Zambian Ruling Party's Edgar Lungu Inaugurated as President", Bloomberg, 25 de xaneiro de 2015.
2. ↑  "Presidente de Zambia Edgar Lungu reelecto en la primera vuelta". *T13*. 15 de agosto de 2016. Consultado o 22 de agosto de 2016.
3. ↑  Biografía por CIDOB

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Edgar Lungu*** |

| Presidente de Zambia |
| --- |
| *Segue a:* Guy Scott | **Edgar Lungu**(2015-2021) | *Precede a:* Hakainde Hichilema |
| *Patriotic Front* - PF |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q18352991
* WorldCat
* VIAF: 5891150033046211180004
* BRE: 5846525
* EBID: ID
* GND: 1195784376
* LCCN: n2017231196
* Munzinger: 00000030338
* Treccani: edgar-chagwa-lungu

 |
**Cristina Olea Fernández**, nada en Vigo en 1982, é unha xornalista galega.

Traxectoria
-----------

Realizou a súa formación inicial na Universidade de Santiago de Compostela, onde se licenciou en Xornalismo en 2004. Tamén fixo o máster en Xornalismo de Televisión do Instituto RTVE e o Diploma de Estudos Avanzados (DEA) en Humanidades pola Universidade Autónoma de Barcelona.

Dende o ano 2006 traballa en Televisión Española como cronista parlamentaria e posteriormente na sección de internacional. Foi enviada especial a diversos países do mundo, entre as que destaca a cobertura das eleccións dos Estados Unidos de 2012 cando Barack Obama saíu elixido presidente e o conclave de 2013 no que foi elixido Jorge Mario Bergoglio como novo Papa da Igrexa católica co nome de Francisco.

Dende 2018 é correspondente de Televisión Española en Washington, D.C. (nos Estados Unidos). En xaneiro de 2021 entrevistou o expresidente estadounidense Barack Obama para o programa Informe Semanal.

Recoñecementos
--------------

* 2013: Globo de Ouro do World Media Festival pola súa reportaxe "El desencanto de Europa" para o programa informativo En Portada.
* 2013: Gran Premio do Xurado do World Media Festival con ‘El desencanto de Europa’, reportaxe para o programa ‘En Portada’.

Notas
-----

1. ↑  "Desempeños profesionales de Cristina Olea". Consultado o 1 de febreiro de 2023.
2. ↑  "Cristina Olea. TVE en Washington". Consultado o 1 de febreiro de 2023.
3. ↑  "Nueva entrevista internacional de TVE: Cristina Olea conversará con Obama tras la investidura de Biden". Consultado o 1 de febreiro de 2023.
**Códec** é un acrónimo de «codificador/decodificador». Fai referencia a unha especificación implementada en software, en hardware ou en ambos que permite transformacións bidireccionais sobre datos e sinais. O obxectivo desas transformacións pode ser converter un sinal de analóxico a dixital e viceversa (transmisión), comprimir e descomprimir datos co obxectivo de aproveitar mellor a capacidade dos dispositivos de almacenaxe ou para facilitar a súa transmisión (compresión) ou para converter datos a un formato que só se pode ler se se escribe o contrasinal que restrinxe o acceso ao contido (encriptación).

Véxase tamén
------------

### Códecs de son

* AAC
* AIFF
* FLAC
* LAME
* MPEG 1-2 Audio Layer 3 (abreviadamente coñecido coma MP3)
* Mp3PRO
* MPC (tamén coñecido coma Musepack ou MPEGPlus/MP+)
* Ogg Vorbis
* RealAudio
* WAV
* Windows Media Audio (WMA)

### Códecs de vídeo

* ASF
* AVI
* DivX
* MPEG
* Ogg Theora
* Quick Time
* XviD

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q184748
* AAT: 300266282
* MAG: 161765866

 |
Os **Círculos José Antonio** (CJA) foi un partido falanxista español. Tiña como obxectivo mante-la ortodoxia falanxista, oporse ó capitalismo e reorganizar a FE de las JONS. Os CJS acusaron ó franquismo de terxiversar e deforma-lo nacionalsindicalismo.

Historia
--------

Foron fundados en 1960 como asociación. Editou o boletín *Es Así* (1962) que foi secuestrado e prohibido polo réxime franquista, e os Círculos entraron nun período de represión e crise do que non se recuperaron ata que en 1965 Diego Horrillo foi elixido xefe do Círculo de Madrid e se procedeu á reorganización. En 1970 organizou as denominadas Juntas Promotoras da Falange Española por se se aprobaba a regulamentación das asociacións políticas. En abril de 1972 constituíuse en Madrid a Xunta Nacional de Mando dos Círculos José Antonio e a Junta Promotora Nacional de Falange Española de las JONS baixo a presidencia de Diego Márquez Horrillo para dar unha estrutura ós diversos círculos locais, que en 1974 eran 82.

En marzo de 1977 constituíuse como partido político, e concorreron ás eleccións xerais do 15 de xuño dese ano como Asociación Círculos de José Antonio. Obtiveron só 8.184 votos (0,04 %), e non presentaron candidaturas en ningunha provincia galega. Xa en abril de 1979 integrouse na Falange Española de las JONS.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3395547
* WorldCat
* VIAF: 153582870
* LCCN: n78007173

 |
| *Coxa* |
| --- |
|  |
| Vista frontal e medial dunha coxa dereita masculina |
|
|
| Latín | *femur* |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

A **coxa** é unha parte do corpo humano, situada na perna, entre a virilla e o xeonllo. O soporte óseo está constituído polo fémur (que é o maior óso do corpo humano), e musculatura polos músculos pectíneo, iliopsoas, psoas menor, tensor da fascia lata, sartorio (que é o maior músculo do corpo humano), cuadríceps femoral; adutor longo, adutor curto, adutor magno, grácil, obturador externo; semitendinoso, semimembranoso e bíceps femoral.

Funcións
--------

As funcións básicas da coxa son permitir o movemento e o soporte dun indivuduo. Nótese, como proba, que a coxa só se despraza cara a adiante, nunca para atrás, evidenciando a función de desprazamento (que se realiza cara a adiante).

Fóra destas funcións, as coxas tamén se consideran como puntos de excitación sexual nunha relación deste tipo, podendo considerarse como zonas eróxenas.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Zona eróxena

| * v
* c
* e
Anatomía rexional humana (TA A01.1) |
| --- |
| Cabeza | cabelo ·  testa ·  ollo ·  orella ·  nariz ·  boca ·  lingua ·  dentes ·  mandíbula ·  face ·  fazula ·  queixo |
| Pescozo | gorxa ·  noz de Adán |
| Tronco | ombreiro ·  costas  ·  seo (mamila) ·  peito ·  abdome ·  embigo 
órganos sexuais (clítoris ·  vulva ·  pene ·  escroto) – cadril ·  ano ·  nádega |
| Membros superiores | brazo ·  cóbado ·  antebrazo ·  pulso ·  man ·  dedo (polgar ·  índice ·  maior ·  anular ·  maimiño) ·  axila |
| Membros inferiores | perna ·  coxa ·  xeonllo ·  papo da perna ·  talón ·  nocello ·  pé ·  deda |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q129757
* GEC: 0095382
* GND: 4128504-9
* JSTOR: thigh
* MAG: 2779018429

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* FMA: 24967
* MeSH: D013848
* MeSH: A01.378.610.750
* NCIt: C33763
* TA: A01.1.00.035
* Uberon: 0000376

 |
**Cristina Pol García**, nada en Madrid o 24 de xullo de 1893 e finada na Coruña o 23 de setembro de 1976, foi unha mestra e inspectora de educación galega.

Traxectoria
-----------

Estudou maxisterio na Escola Normal de Pontevedra, obtendo o título de grao superior en 1911. Foi nomeada inspectora de Ensino Primario da provincia da Coruña en 1920. Co seu marido Manuel Díaz Rozas e outros crearon en 1932 a Sociedad Paidológica Gallega e tamén co marido fixeron estudos para seguir o desenvolvemento de xemelgos univitelinos da provincia da Coruña nos anos trinta. Militante do Partido Galeguista, foi secretaria do Seminario de Estudos Galegos. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi separada do servizo e suspendida de emprego e soldo. Foi desterrada a Ávila co seu home. Rehabilitada, nos anos sesenta foi inspectora de ensino primario en Oviedo.

Vida persoal
------------

Casou con Manuel Díaz Rozas.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *La Voz de Galicia*, 24-9-1976, p. 27.
2. ↑  *El Diario de Pontevedra*, 6-10-1911, p. 2.
3. ↑  *El Compostelano*, 27-7-1920, p. 3.
4. ↑  "Antecedentes da psicoloxía infantil en Galicia: a Sección de Pedagoxía e o Laboratorio de Psicotecnia do Seminario de Estudos Galegos"

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Batanaz Palomares, Luis (2011). *La inspección de primera enseñanza durante la Guerra Civil y el primer franquismo (1936-1943): represalia y desgarramiento*. Universidad de Córdoba. p. 82.

### Ligazóns externas

* 

* Cristina Pol García na páxina web *Nomes e Voces*.
A **cromodinámica cuántica** (QCD) é a teoría física que describe unha das forzas fundamentais, a interacción forte. Debido á súa propiedade especial chamada liberdade asintótica, foi proposta a comezos dos anos 70 por David Politzer, Frank Wilczek e David Gross como teoría para entender a estrutura dos protóns, neutróns, e partículas semellantes (hadróns).

Características
---------------

Usaron teoría cuántica de campos para describir a interacción de quarks e gluóns. Polo seu traballo en cromodinámica cuántica, a Gross, Wilczek, e Politzer foilles concedido o Premio Nobel de Física do ano 2004.

Segundo esta teoría, o carácter da interacción forte está determinado por unha simetría especial entre as cargas de cor dos quarks. Coñécese a esta simetría como o grupo de gauge SU(3) e os quarks transfórmanse baixo este grupo como tripletes SU(3) de campos fermiónicos de Dirac. Aínda que as expansións perturbativas eran importantes para o desenvolvemento da QCD, esta tamén predí moitos efectos non perturbativos tales como confinamento, condensados fermiónicos e instantones.

A cromodinámica cuántica é unha parte importante do modelo estándar da física de partículas. O nome "cromodinámica" vén da palabra grega "chromos" (cor). Este nome é oportuno porque á carga dos quarks refírella generalmente como "cor" aínda que non está relacionada á percepción visual da cor.

Un enfoque particular á QCD, a saber os modelos de rede, permitiu ós investigadores obter algúns resultados e cantidades teóricas que eran previamente incalculables.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Teoría de gauge
* Teoría de gauge cuántica
* BRST
* Pantasma de Faddeev-Popov
* Interacción forte
* Modelo de rede de QCD
* Condensado fermiónico
* expansión 1/N
* Teoría cuántica de campos

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q238170
* BNCF: 36647
* BNF: 11976513g
* BRE: 2056681
* EBID: ID
* GND: 4128082-9
* JSTOR: quantum-chromodynamics
* LCCN: sh85109458
* MAG: 117137515
* NDL: 00576344
* NKC: ph122049

 |