Non confundir con Dermápteros.

| Dermópteros*Dermoptera*Rango fósil: eoceno - actualidade |
| --- |
| *Cynocephalus volans*
Galeopterus variegatus*Galeopterus variegatus* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Superreino: | Eukaryota |
| Reino: | Animalia |
| Subreino: | Eumetazoa |
| Superfilo: | Deuterostomia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Superclase: | Tetrapoda |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Eutheria |
| Infraclase: | Placentalia |
| Superorde: | EuarchontogliresClado *Euarchonta* |
| Orde: | **Dermoptera**Illiger, 1811 |
| Familia: | **Cynocephalidae**Simpson, 1945 |

 |
| Xéneros e Especies |
| * *Cynocephalus*
	+ *Cynocephalus volans*
* *Galeopterus*
	+ *Galeopterus variegatus*
 |

A dos **dermópteros** (*Dermoptera*) é unha orde de mamíferos placentarios que comprende unha
soa familia, a dos cinocefálidos (*Cynocephalidae*), que só alberga dous xéneros con cadansúa especie actual, propias do sueste asiático, coñecidas na bibliografía internacional como **cinocéfalos**, **colugos**, **galeopitecos** e **lémures voadores**.

Aínda que en ocasións se lles chama **lémures voadores**, os dermópteros non son primates. Modernos estudos do ADN destes animais realizados na Universidade de Texas, EE. UU. revelaron que os primates e os dermópteros tiveron un antepasado común hai uns 80 millóns de anos, durante o cretáceo.

Son animais arborícolas que se alimentan de froitos e follas, e que posúen unha membrana cutánea ou pataxio, que une o colo, as extremidades e a cola, que lles permite facer voos planados.

Taxonomía
---------

### Descricións

#### Orde

A orde dos *Dermoptera* foi descrita en 1811 polo zoólogo alemán Johann Karl Wilhelm Illiger, na súa obra *Prodromus Systematis Mammalium et Avium*. 

#### Familia

En canto á famnilia dos *Cynocephalidae* describiuna en 1945 o biólogo estadounidense George Gaylord Simpson, en *Bull. Am. Nat. Hist*. **85**: 54.

Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a familia coñeceuse tamén polos sinónimos:

* *Colugidae* Miller, 1906
* *Galeopithecidae* Gray, 1821
* *Galeopteridae* Thomas, 1908

### Etimoloxías

O nome científico da orde, *Dermoptera*, está formado polos elementos do latín científico *dermo-*, tirado do termo do grego antigo δέρμα *dérma*, "pel", e *-ptera*, forma neutra plural derivada do grego antigo πτερόν *pterón*, "á", "ala". Literalmente: "os de ás de pel".

O nome da familia, *Cynocephalidae* está formado, como é normal, sobre a base do nome de seu xénero tipo, *Cynocephalus*, coa desinencia *´-idae*, propia dos nomes das familias de animais.

E o nome *Cynocephalus* é a adaptación do termo do grego clásico κυνοκέφαλος *kinoképhalos*, derivcada de κύων *kýōn* (ou κυνός *kynós*), "can", e κεφαλή *kephlē*, "cabeza". Literalmente: "o de cabeza de can".

Nomes vulgares
O nome vulgar **cinocéfalos** é unha adaptación evidente do nome do xénero *Cynocephalus*.

**Colugos** deriva de *colugo*, dunha lingua indo-malaia, quizais dunha lingua de Filipinas.

**Galeopitecos**, nome empregado adoito na bibliografía internacional, é unha adaptación do nome do xénero *Galopithecus* Rüppell, 1842, o tipo da familia dos *Galeopithecidae* Gray, 1821, sinónimo de *Cynocephalidae*, cando se pensaba que estas animais formaban parte da orde dos *Primates* Linnaeus, 1758.

*Cynocephalus volans* taxidermizado.
### Clasificación

Na actualidade, a orde comprende tan só unha familia, con dous xéneros con cadansúa especie.

**Orde *Dermoptera*** Illiger, 1811

* Familia *Cynocephalidae* Simpson, 1945
	+ Xénero *Cynocephalus* Boddaert, 1768
		- *Cynocephalus volans* (Linnaeus, 1758)
	+ Xénero *Galeopterus* Thomas, 1908
		- *Galeopterus variegatus* (Audebert, 1799)

Anatomía e bioloxía
-------------------

### Características xerais

Debuxo de *G. variegatus*.
Esqueleto de *C. volans*.
Dentes dun dermóptero.
Os dermópteros, pouco maiores que un coello (a lonxitude da cabeza e o tronco é duns 40 cm —a cola mide uns 25 cm— e cun peso de aproximadamente quilo e medio), e *pousados*, non chaman demasiado a atención. Pendurados dunha póla polas mans e os pés, ou simplemente polas mans, provistas de fortes uñas, dedícanse a comer as follas, florres, abrochos, xemas e froitos que teñen ao seu alcance. Para beberen lamben a auga das follas, ou a buscan nas flores traopicais que poden almacenar gran cantidade dela.

Pero todo cambia, porén, cando un galeopiteco quere desprazarse a algunha distancia, ou fuxir dun perseguidor. Daquela, lánzase ao aire, estendendo as súas extremidades e a cola, co que se desprega unha gran membrana peluda ou *membrana voadora*, formada por pregaduras cutáneas aos lados do corpo, moito maior que ás dos esquíos e dos marsupiais voadores, que é a súa principal caracaterística e a que fai referencia ao seu nome de *dermópteros*. 
Esta membrana, que une o colo, cos membros anteriores e posteriores —incluíndo os dedos—, e os membros coa cola, está formada por dúas capas de pel con pelo. Grazas a ela, os dermópteros poden planar distancias máis longas que ningún outro mamífero, de xeito que, en base á súa capacidade para o desprazamento aéreo, estes animais foron considerados algunha vez, antigamente, como membros da orde dos quirópteros (morcegos).

Pero a súa estrutura anatómica indica, porén, que non existe unha relación próxima entres estas dúas ordes. As adaptacións e o modo de locomoción aérea, exclusivamente pasiva nos dermópteros, foron alcanzados independentemente por ambos os grupos, aínda que é posíbel que os morcegos atravesaran no curso da súa evolución por un estadio similar ao da presente estrutura dos dermópteros.

A pelaxe dos dermópteros é de cor parda ou parda-agrisada. Na súa pel existen glándulas sudoríparas e sebáceas, pero nunca forman agregados.

### Esqueleto

As fosas orbitais son grandes e abertas, pero están parcialmente separadas da temporal mediante procesos nos ósos frontal e zigomático. A estrutura de ambas as cinturas, escapular e pelviana, é a típica dos aniamais terrestres, e diferente, por tanto, á propia dos morcegos. O membro anterior ten unha gran mobilidade na articulación da cintura. O antebrazo é moito máis longo que o brazo. Ambas as patas, anteriores e posteriores, son pentadáctilas. Os dedos son longos e teñen garras afiadas. A súa fórmula dentaria é 2.1.2.3 / 2.1.2.3. Os incisivos inferiores están dirixidos cara a adiante, son comprimidos. O bordo anterior de cada incisivo inferior ten sucos profundos, o que lle dá a aparencia de peite; estes serven, como nos lémures, para limpar a pel. A forma serrada dos incisivos suporiores e dos molares e dos caninos está menis dsenvolvida. Os molares superiores son esencialmente trituberculares, aínda que hai, porén, unha tendencia á formación de cúspides adicionais, que agrandan a superficie da coroa.

### Aparello dixestivo

O estómago é simple, e o intestino presenta un cego grande. Os dermópteros están adaptados a unha dieta fitófaga, como quedou dito máis arriba.

### Sistema nervioso e órganos dos sentidos

Os hemisferios cerabrais son pequenos, e presentan só lixeiras circunvolucións. Os centros olfactivos están moi desenvolvidos, e o sentido do olfacto parece ser o máis importante de todos.

### Reprodución

Os machos teñen os testículos contiodos nun escroto. Teñen un *baculum* ou óso peneano. As femias teñen un útero bicorne, e cando quedan preñadas a súa placenta é discoidal. Teñen un par de mamas pectorais. Despois dun período de xestación de dous meses, a femia pare unha cría, ocasionalmente a dúas. Os xoves cólganse do pelo da nai, que os transporta no abdome.

### Costumes, hábitat e distribución

Costumes
Os dermópteros son nocturnos, e pasan a maior parte do día en ocos de árbores, onde dormen coa cabeza cara a arriba, ao contrario que os morcegos. Porén, algunhas veces dormen pendurados das ramas. Pasan a maior parte do seu tempo entre as árbores, e non lles gusta baixa ao solo, onde se moven moi trorpemente.

Distribución das dúas especies viventes:
*Cynocephalus volans* (verde)  

*Galeopterus variegatus* (vermello).
Hábitat
As dúas especies actualmente viventes habitan nas selvas tropicais húmidas do sueste asiático.

Distribución
A especie *Cynocephalus volans* é endémica de Filipinas, encontrándose nas illas de Mindanao, Bohol, Leyte, Palawan e ouras illas menores.

Pola súa parte, *Galeopterus variegatus* distribúese desde Indochina, polo norte (incluíndo Vietnam, Laos e Camboxa) e, a través de Tailandia, Myanmar oriental e Malaisia (a península Malaia, Sabah e Sarawak) chega polo sur até Indonesia (Kalimantan, Sumatra e Xava occidental.

Evolución
---------

Os dermópteros son un vello grupo de mamíferos placentarios que se diferenciou xa no paleoceno. Porén, non se coñece demasiado sobre o seu desenvolvemento ao longo de case todo o terciario. Parecen derivar de insectívoros primitivos que evolucionaron cara ao voo planado e cara a unha alimentación fitófaga. No paleoceno de Norteamérica viviu a familia dos *Plagiomedidae* †, que se extringuiu no eoceno. Os dentes das especies pertencentes a esta familia eran similares aos dos dermópteros; os seus incisivos tiñan unha estrutura incipiente de peite. Pero non se coñece nada respecto ao seu esqueleto.

Así mesmo, a especies da familia dos *Mixodectidae* † parecen seren fósiles dos *Dermoptera*. Aínda que outros mamíferos do paleoceno foron interpretados, como vimos, como relacionados cos dermópteros, a evidencia desta asociación é incerta, e moitos destes fósiles xa non se interpretan hoxe como mamíferos planadores. Na actualidade, o rexistro fósil de dermópteros considerados como certos limítase a dúas especies do xénero *Dermotherium* †, da familia dos cinocefálidos, do eoceno e o oligoceno.

Estudos filoxenéticos moleculares recentes demostraron que os dermópteros pertencen ao clado *Euarchonta*, xunto cos tupaias ou musarañas arborícolas (orde dos *Scandentia*) e os primates, cos cinocéfalos máis estreitamente vinculados aos primates. Nesta taxonomía, o clado dos *Euarchonta* é irmán dos *Glires* (roedores e lagomorfos), e estes dous grupos compoñen o clado dos *Euarchontoglires*.

### Filoxenia

Cladograma

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Euarchontoglires* | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Glires* | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Rodentia* (roedores) |
|   |
|   | *Lagomorpha* (coellos, lebres e picas) |
|   |

 |
|   |
| *Euarchonta* | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Scandentia* (tupaias) |
|   |
| *Primatomorpha* | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | ***Dermoptera*** |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Plesiadapiformes* (†) |
|   |
|   | *Primates* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Notas
-----

1. 1 2 3  *Dermpotara* no *MSW*.
2. 1 2 3 4  *Cynocephalidae* no *MSW*.
3. 1 2  Jan E. Janecka, Webb Miller, Thomas H. Pringle, Frank Wiens, Annette Zitzmann, Kristofer M. Helgen, Mark S. Springer, William J. Murphy (2007): «Molecular and Genomic Data Identify the Closest Living Relative of Primates» *Science* **318** (5851): 792-794. (Resumo). Consultado o 19 de setembro de 2015.
4. ↑  colugo no Merriam-Webster Dictionary.
5. ↑  *Galeopithecidae* Gray, 1821 en BioNames.
6. 1 2  Rodríguez de la Fuente, F. (1970), pp. 27-29.
7. ↑  Kowalski, Kazimierz (1981), pp. 284-285.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Kowalski, Kazimierz (1981), p. 285.
9. ↑  *Cynocephalus volans* na *Lista vermella* da UICN.
10. ↑  *Galeopterus variegatus* na *Lista vermella* da UICN.
11. ↑  Kowalski, Kazimierz (1981), p. 286.
12. ↑  Marivaux, L. L. Bocat, Y. Chaimanee, J.-J. Jaeger, B. Marandat, P. Srisuk, P. Tafforeau, C. Yamee, and J.-L. Welcomme (2006): "Cynocephalid dermopterans from the Palaeogene of South Asia (Thailand, Myanmar and Pakistan): systematic, evolutionary and palaeobiogeographic implications". (Resumo). *Zoologica Scripta* **35** (4): 395–420.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Dermópteros*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Dermópteros*** |

### Bibliografía

* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
* Kriegs, J. O. *et al*. (2007): "Evolutionary history of 7SL RNA-derived SINEs in Supraprimates". *Trends Genet*. **23** (4): 158–161.
* Madsen, O.; Scally, M.; Douady C. J. *et al.* (2001): "Parallel adaptive radiations in two major clades of placental mammals". *Nature* **409** (6820): 610–614.
* Murphy, W. J. *et al*. (2001): "Molecular phylogenetics and the origins of placental mammals". *Nature* **409** (6820): 614–618.
* Rodríguez de la Fuente, F. (1970): "La jungla y los planeadores" en: *Enciclopedia Salvat de la fauna*. Tomo 7. Asia tropical (Región oriental). Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 17–36.
* Vaughan, T. A. (1986): *Mammalogy*. Third Edition. Fort Worth, Texas, USA: Saunders College Publishing.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. eds. (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*, 3ª ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
* Yates, T. L. (1984): "Insectivores, elephant shrews, tree shrews, and dermopterans" en Anderson, S. & J. K. Jones, Jr. eds. *Orders and Families of Recent Mammals of the World*. Nova York: John Wiley and Sons, pp. 117–144.

### Outros artigos

* Mamíferos
* Euterios
* Euarcontogliros
* Euarcontos
* Taxonomía dos mamíferos

### Ligazóns externas

* *Dermoptera* na ADW.
* *Dermoptera* na EOL.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q183383
* AAT: 300310424
* BRE: 4942128
* EBID: ID
* LCCN: sh85049594
* MAG: 2777267287

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Dermoptera
* EOL: 7623
* EPPO: 1DRMPO
* Fossilworks: 40310
* GBIF: 737
* iNaturalist: 42535
* IRMNG: 10308
* ITIS: 179984
* MSW: 12000001
* NCBI: 30656
* uBio: 109206

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0324718

 |