Pedra de Rosetta.
A **tradución** (do latín *traducere*: facer pasar dun lugar a outro) é unha actividade que comprende a interpretación do significado dun texto nun idioma, o *texto orixe*, a un texto equivalente noutro idioma, o *texto meta*. Tamén o produto desta actividade, o texto meta, denomínase *tradución*.

Tradicionalmente, a tradución foi unha actividade desenvolvida por humanos. Porén, hai numerosos intentos de automatizar a tarefa de traducir textos naturais (tradución automática) ou de utilizar ordenadores para apoiar esta tarefa (tradución asistida por ordenador). Un exemplo de tradución asistida sería o uso dunha memoria de tradución.

O obxectivo da tradución é crear unha relación entre o texto orixe e o texto meta, é dicir, que ambos textos comuniquen unha mensaxe equivalente. Cómpre, xa que logo, ter en conta aspectos coma o xénero textual, o contexto, as regras gramáticais de cada idioma, as convencións estilísticas ou a fraseoloxía, entre outros.

É importante diferenciar a tradución da interpretación. No primeiro caso, a mensaxe transmítese por escrito, mentres que na interpretación, a mensaxe exprésase de xeito oral ou mediante xesticulación, como acontece na lingua de signos.

O proceso tradutolóxico
-----------------------

Na súa obra, *Teoría y práctica de la traducción*, Valentín García Yebra recoñece dúas fases no proceso tradutolóxico: "a fase da comprensión do texto orixinal, e a fase da expresión da súa mensaxe, do seu contido, na lingua receptora ou terminal".

Na etapa de comprensión, decodifícase o sentido do texto orixe, nunha actividade denominada semasiolóxica (do grego, *sema*, sentido ou significado). Na etapa de expresión, recodifícase este sentido na lingua meta; etapa tamén chamada onomasiolóxica (do grego, *onoma*, nome).

Na etapa de decodificación do sentido do texto, cómpre identificar en primeiro lugar os segmentos que compoñen o texto orixinal, é dicir, as unidades mínimas con sentido. O segmento pode ser unha palabra, unha frase, unha ou máis oracións ou mesmo un texto completo.

Na etapa de recodificación na lingua meta, débese manter o sentido do segmento orixinal nun segmento da lingua meta, respectando o xenio da mesma. A reunión do segmento orixe co segmento meta é o que se denomina *unidade de tradución*.

Ambas etapas son de índole recursiva e non necesariamente sucesivas. É dicir, pódese volver desentrañar o sentido do texto orixe unha vez recodificado o sentido na lingua meta.

Após este procedemento, sinxelo a primeira vista, agóchase unha operación cognitiva complexa. Para decodificar o sentido completo do texto orixe, cómpre interpretar e analizar todas as súas características de forma consciente e metódica. Este proceso require un coñecemento profundo da gramática, semántica, sintaxe e fraseoloxía da lingua orixe, así como dos elementos culturais. É esencial contar con estes coñecementos para recodificar o sentido na lingua meta. De feito, estes adoitan ser máis importantes e, polo tanto, máis fondos cós da lingua orixe. Por ese motivo, a práctica máis habitual é traducir á lingua materna. Ademais, é esencial coñecer a área que se está tratando.

Os estudos realizados nos últimos anos en lingüística cognitiva permitiron comprender mellor o proceso cognitivo da tradución.

Historia da tradución
---------------------

As primeiras traducións foron da Biblia, xa que como os xudeus levaban moito tempo sen fala-la súa lingua (o hebreo), esta perdeuse e as Santas Escrituras debéronse traducir para que as entendesen os xudeus que non falaban a súa lingua orixinal. Tolomeo Filadelfo no século III a.C. mandou traducir do hebreo ó grego as Sagradas Escrituras a 72 sabios que dominaban o hebreo e o grego. Esta versión coñécese como versión Alejandrina ou versión dos 70.
No século II D.C. a Biblia traduciuse do grego ó latín (Antigo e Novo Testamento). A esta versión chamóuselle Vetus Latina.

Estratexias de tradución
------------------------

A **traducibilidade**, un dos primeiros problemas da tradución, é a posibilidade de traducir con éxito un enunciado nun idioma a un equivalente noutro idioma. Isto non sempre é posíbel, polo que existen varias estratexias de tradución.

### Adaptación

A **adaptación** ou **tradución libre** consiste en substituír unha realidade cultural ou social no texto orixinal por unha realidade equivalente no texto meta. Esta nova realidade resulta máis común para a audiencia do texto meta. Resulta acotío de utilidade, por exemplo, na tradución de poesía, teatro ou publicidade.

### Préstamo

O préstamo consiste en utilizar unha palabra ou expresión do texto orixinal no texto meta. Adóitase escribir en cursiva.

### Calco

O decalco léxico é a creación de neoloxismos seguindo a estrutura da lingua de orixe, como *fútbol*, da palabra inglesa football.

### Modulación

Consiste en traducir unha palabra por unha frase explicativa ou unha descrición desta. É común nalgúns casos nos que hai diferenzas culturais.

### Equivalencia

É a correspondencia en significado dunha palabra nun idioma fronte a outro. Dúas palabras son equivalentes se teñen o mesmo significado.

### Tradución literal

Refírese ao paso da lingua de orixe á lingua meta sen emprego de estratexias de tradución máis cá conversión dos termos, sempre que o resultado sexa correcto en termos gramaticais. É unha tradución *palabra por palabra*:

> 
> 
> Mon Dieu pardonnez-moi cette méprisable prière,  
> mais je ne puis écarter son nom de mes lèvres, nin oublier a peite de mon coeur
> 
> 

> 
> 
> Deus meu, perdóame esta desprezable oración,  
> pero non podo apartar o seu nome dos meus beizos, nin esquece-la pena do meu corazón
> 
> 

Segundo Vinay e Dalbernet, a tradución literal é lícita sobre todo entre linguas que comparten unha mesma cultura.

Principais asociacións de tradución e interpretación de Galicia
---------------------------------------------------------------

* ATG, Asociación de Tradutores Galegos, fundada en 1985. Realiza o seu labor fundamentalmente no ámbito literario. É responsable de BIVIR, un proxecto de biblioteca virtual. A ATG e o Departamento de Filoloxía Galega e Latina da Universidade de Vigo publican conxuntamente *Viceversa* dende 1995, unha revista académica centrada na tradución desde a perspectiva galega.
* AGPTI, Asociación Galega de Profesionais da Tradución e a Interpretación, fundada en 2001.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tradución*** |

### Bibliografía

* Bassnett, Susan (1990). *Translation studies*. London & New York: Routledge. ISBN 0-415-06528-3.
* Berman, Antoine, *Pour une critique des traductions: John Donne*. París: Gallimard, 1995. Translated into English by Françoise Massardier-Kenney as *Toward a Translation Criticism: John Donne*. Kent, OH: Kent State University Press, 2009.
* Billiani, Francesca, *Ethics.* In: *Routledge Encyclopedia of Translation Studies.* Nova York e Londres: Routledge, 2001.
* Cohen, J.M. "Translation", *Encyclopedia Americana*, 1986, vol. 27, pp. 12–15.
* Darwish, Ali, "Towards a Theory of Constraints in Translation," 1999. (@turjuman Online)
* Gouadec, Daniel, *Translation as a Profession*, Amsterdam, John Benjamins, 2007, ISBN 978-90-272-1681-6.
* Kelly, L.G. (1979). *The True Interpreter: a History of Translation Theory and Practice in the West*. New York, St. Martin's Press. ISBN 0-312-82057-7.
* Miłosz, Czesław, *The History of Polish Literature*, 2nd ed. Berkeley, University of California Press, 1983, ISBN 0-520-04477-0.
* Najder, Zdzisław, *Joseph Conrad: A Life*, translated by Halina Najder, Rochester, Nova York, Camden House, 2007, ISBN 1-57113-347-X.
* Parks, Tim, *Translating Style: A Literary Approach to Translation—A Translation Approach to Literature*, Manchester, St. Jerome, 2007, ISBN 1-905763-04-2.
* Rose, Marilyn Gaddis, guest editor, *Translation: Agent of Communication* (a special issue of *Pacific Moana Quarterly*, 5:1), 1980.
* Routledge Encyclopedia of Translation Studies (2008), ed. Mona Baker, Gabriela Saldanha, Routledge ISBN 978-0-415-36930-5
* Simms, Norman, editor (1983). *Nimrod's Sin: Treason and Translation in a Multilingual World*.
* Venuti, Lawrence (1994). *The Translator's Invisibility*. Routledge. ISBN 0-415-11538-8.

### Outros artigos

* Dobraxe

### Ligazóns externas

* Universidade de Vigo
* Universidade de Málaga
* Universidade de Salamanca
* Universidade de Valladolid
* Universidade de Vic
* Universidade Pompeu Fabra Arquivado 11 de febreiro de 2009 en Wayback Machine.
* ATG - Asociación de Tradutores Galegos Arquivado 03 de febreiro de 2015 en Wayback Machine.
* AGPTI - Asociación Galega de Profesionais da Tradución e da Interpretación

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7553
* AAT: 300069831
* BNCF: 5492
* BNE: XX534583
* BNF: 119336910
* BRE: 2711891
* EBID: ID
* GEC: 0214681
* GND: 4061418-9
* HDS: 030728
* JSTOR: language-translation
* LCCN: sh85136958
* NDL: 00563405
* NKC: ph124891
* PSH: 6735

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D014177
* MeSH: L01.178.682.920

 |