Teclado con caracteres hebreos e latinos.

A **transliteración** é o cambio de sistema de escrita e mesmo só ortográfico nun texto, aplicado tanto ó léxico común coma para nomes propios (principalmente topónimos e antropónimos). Para ter en conta a complexidade deste cambio débese comprender a fondo as regras que utilizan os sistemas de escrita orixinario e final. Tendo en conta que os sistemas de escrita poden ser alfabetos, abxades, sistemas rasgais ou pictográficos, os cambios poden ser dende moi lenes a moi importantes segundo a combinación.

Criterios de transliteración
----------------------------

Como na terminoloxía, os principais criterios de transcrición son os seguintes:

* uso da tradición anterior (non necesariamente transliteración)
* coherencia coas formas normativas estabelecidas
* uso dun método sistemático avalado polo uso ou pola norma
* concordancia co portugués (como lingua romance máis próxima, tal e como se di nas NOMIG)
* harmonía co resto das linguas románicas
* adaptación
* calco

A continuación faise unha clasificación e unha discusión da transliteración xenérica e para o galego

### Clasificación segundo a fonte lingüística

En principio pódese partir de que a fonte textual da lingua orixinaria é escrita, pero isto non sempre é así: dende o caso no que as linguas non teñen sistema de escrita ata a imposibilidade ou impracticidade de utilizar este sistema substitutorio, ás veces cómpre basearse na lingua oral (que dificilmente coincide coa escrita). Outras veces o imposible é acceder a rexistros orais (por exemplo, nos libros ou en Internet). A escolla entre unha fonte ou outra é importante á hora de determinar como se vai transliterar debido a que a escrita non sempre se corresponde coa oralidade ou (se se corresponde) non sempre o fai do mesmo xeito.

### Clasificación segundo a regra de transliteración

Outro aspecto é que regras aplicar cando se realiza a transcrición. Para poder ofrecer a mesma solución cando aparezan orixes idénticas, debe haber unhas normas que rixan a transliteración: o problema é cal é a lingua que marca as regras. Cando a lingua orixe determina a orientación das regras fálase de fidelidade e cando a lingua destino inflúe no resultado fálase de adaptación.

#### Clasificación combinada

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Orientación**\FONTE | FONTE ORAL | FONTE ESCRITA |
| **Adaptación** | **ADAPTACIÓN ORAL (1)** | **ADAPTACIÓN ESCRITA (2)** |
| **Fidelidade** | **FIDELIDADE ORAL (3)** | **FIDELIDADE ESCRITA (4)** |

### Exemplo explicativo

Para ir comprendendo esta teoría, nada mellor que unha batería de exemplos. Chamándolle ós estilos de transliteración cos números asignados no apartado anterior, teríamos que o que en inglés é New York en galego debería ser:

1. ADAPTACIÓN ORAL: *Niu Ioc* (porque é así como se escribiría en galego o que pronuncia un inglés);
2. ADAPTACIÓN ESCRITA: *Neu Iorc* (porque o galego evita o uso de *w* e *k*);
3. FIDELIDADE ORAL: *Niu Iorc* (porque é o máis parecido á súa pronuncia);
4. FIDELIDADE ESCRITA: *New York* (porque é o que escriben eles);

E todo isto tendo en conta que o inglés se escribe con caracteres latinos coma o galego. Pódese observar que as filosofías 1 e 3 producen resultados moi parecidos, pero o certo é que non sempre ten por que ser así. A maior diferenza aparece cando o sistema fonético do galego é moi diferente do da outra lingua:

### Máis exemplos problemáticos

* En alemán B pronúnciase /b/, W pronúnciase /v/ e V ou F pronúncianse /f/. O normal é manter fidelidade escrita e escribir Leverkusen (e non Leferkusen) ou. Entón, ¿por que traducir *Mainz* por Maguncia ou Aachen por Aquisgrán? ¿E as belgas Liège por Liexa, Gant por Gante ou Bruxelles por Bruxelas, cando outras máis pequenas non se opta por traducilas?
* En portugués hai certos grafemas (til de nasalidade, LH, NH) distintos dos nosos, por moito que pronuncien o mesmo có galego (ou moi semellante). Débense conservar ou vertelos ó galego?
* En castelán existe un fonema con son /x/ (escrito J) que non aparece en galego. Ás veces hai quen prefire traducilo por X mentres que outros o deixan no orixinal coma co alemán. Á parte está que o ensino en Galicia permítenos a todos recoñecer e pronunciar correctamente os lugares castelanfalantes: Badajoz, La Rioja ou Guadalajara (en España ou Hispanoamérica) son nomes que un galego sabe pronunciar ben, pero débese partir desa base?;
* Este son aspirado aparece máis suave no inglés e no alemán (pero escríbense respectivamente H e CH). ¿Pódese utilizar a solución de adaptación da oralidade en castelán mentres usar a fidelidade á escrita noutras linguas?
* En francés a capital de Burkina Faso escríbese Ouagadougou pero pronúnciase /uagadu'gu/. É ilóxico escribilo en galego coma en francés xa que este non é a lingua orixinal que deu nome á cidade: nós deberiamos pór Uagadugú. O mesmo S do nome do país responde a unha necesidade do francés de distinguir /s/ de /z/. En galego, onde non existe /z/, pódese obviar o dobre S cando exista, pero a fidelidade oral ou escrita obrigan ó seu uso (Guiné-Bissau).

Costume
-------

Estraño ver estes xeitos de escribir New York, ¿nonsí? Isto débese a que hai algo máis que inflúe sobre estas regras e a súa aplicación: o peso da tradición. No galego a tradición escrita procede do peso do castelán coma lingua de transmisión de cultura, polo tanto non estamos afeitos a ver nomes estranxeiros escritós á galega. Ademais, a estima da propia tradición aínda é tan baixa ou tan pouco establecida que pouca xente se atrevería a escribir esta grande metrópole dos Estados Unidos tal e coma a coñecen moitísimos mariñeiros galegos que por alí navegaron: Nuarca.

Calco
-----

Outro tipo de tradición moi frecuente nas linguas minorizadas ou con pouca tradición escrita (coma o galego) é a importación de tradicións alleas. Ás veces se realizan copias de textos estranxeiros e con eles os seus nomes. Isto dáse tamén no castelán, fronte ás tradicións transcritoras dos principais imperios coloniais: o francés e o inglés. Por exemplo, a cidade africana transcrita fonéticamente /tombuk'tu/ pode escribirse en galego de dous (ou tres) xeitos:

* Tombouctou;
* Tombuctú (ou Tombuctu);

O primeiro non é máis ca unha importación do francés xa que alí se utiliza o grafema "ou" para o son [u] e o fonema /u/. Pero co inglés pasa igual:

* New Hampshire
* Nova Hampshire (adaptando semanticamente o primeiro formante)
* Niu Ghampxair (adaptando fonoloxicamente)
* Nova Ghampxair (facendo as dúas adaptacións)

Isto obriga a falar dun principio básico da transliteración.

Cohesión da solución
--------------------

O exemplo de Nova Ghampxair fai necesario falar dunha característica asumida implicitamente e que se debe cumprir na decisión final: os resultados deben ser coherentes. Esta estruturación debe aparecer a dous niveis:

* entre as distintas opcións escollidas para ser usadas no galego (se se quere dicir así, sintagmaticamente);
* das opcións galegas en comparación coas das linguas veciñas (románicas) en xeral e co portugués en particular (asumido polo prólogo das "Normas ortográficas e morfolóxicas da lingua galega" de 1982 e 2003).

Convenios preexistentes
-----------------------

Toponimia

Kanji

ISO

Galipedia

Sensibilidade das linguas minorizadas

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* transcrición

### Ligazóns externas

* *Transliteración e adaptación do árabe: aplicación terminolóxica* de Víctor Fresco Barbeito (2008), *Cadernos de Lingua* 29.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q134550
* BNCF: 29891
* BNF: 11976808q
* EBID: ID
* GND: 4170223-2
* JSTOR: transliteration
* LCCN: sh85136977
* MAG: 520968082
* NDL: 00563411
* NKC: ph120084
* Treccani: traslitterazione

 |