Deseño da Terra amosando as latitudes en graos.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Latitude (homónimos).
**Latitude** é un termo usado na xeografía e cartografía. No globo terrestre, é o ángulo que establece, co plano do ecuador terrestre, un raio que vaia dun determinado observador ou lugar ao centro da Terra. Na Liña do Ecuador a latitude é de 0º, no polo Norte é 90º (indicado 90º N) e no polo Sur é -90º (indicado 90ºS). Así, as latitudes positivas, 'por riba' do ecuador, corresponden ó hemisferio norte (chamado tamén hemisferio boreal), e as negativas, 'por baixo' do ecuador, ó hemisferio sur (ou austral).

A latitude e o clima
--------------------

A **latitude** é medida en graos, e corresponde ó ángulo formado pola liña que une calquera punto situado sobre un paralelo e o centro da Terra co plano do ecuador. Así pois, calquera punto dun paralelo ten a mesma latitude.

Os **paralelos** son liñas imaxinarias que cortan a Terra en *franxas horizontais* paralelas á liña do Ecuador. Os paralelos máis coñecidos son o Trópico de Capricornio, Trópico de Cáncer, Círculo Polar Ártico, Círculo Polar Antártico, e a propia Liña do Ecuador.

O que determina o lugar da Terra por onde pasan esas liñas é a medida do ángulo de incidencia dos raios de Sol na superficie. Así, cando o raio de Sol incide na superficie da Terra co seu maior ángulo de inclinación teremos a marca dun trópico. O nome do trópico vén dado pola constelación que estea detrás do Sol nesa época (Cáncer ou Capricornio).

O raio de Sol son enerxía en forma luminosa. Así, un raio que incida en ángulo recto (90 graos) terá unha área de incidencia pequena, ou sexa, a dispersión desa enerxía no chan estará máis concentrada. Cando un raio de Sol incide na superficie da Terra nun ángulo menor (aproximadamente 23 graos, que é a mesma medida dos Trópicos), terá unha área de incidencia moito maior para distribuír a súa enerxía, e por este motivo transfire menos calor por centímetro cadrado de chan.

Desta forma, no Ecuador, onde o raio de sol chega ó chan máis concentrado, o clima é máis quente. Nos trópicos, onde o raio de Sol chega ao chan máis espallado, o clima é menos quente. Nos polos, onde o raio de Sol chega moito máis espallado, o clima é moito menos quente. Así e todo, os puntos máis fríos da superficie terrestre non son os polos, senón a estación científica sobre o Lago Vostok, na Antártida, e a aldea de Oymyakon, en Siberia (á latitude de 63º 15').

Lonxitude dun grao de latitude
------------------------------

Nos textos de referencia    amósase que a distancia ao longo dun meridiano desde a latitude φ ata o ecuador vén dada por (φ en radiáns)

{\displaystyle m(\phi )=\int \_{0}^{\phi }M(\phi ')\,d\phi '=a\left(1-e^{2}\right)\int \_{0}^{\phi }\left(1-e^{2}\sin ^{2}\phi '\right)^{-{\frac {3}{2}}}\,d\phi '}
onde  *M*  ( *φ* ) é o raio de curvatura meridional.

A distancia do ecuador ao polo é

{\displaystyle m\_{\mathrm {p} }=m\left({\frac {\pi }{2}}\right)\,}
Para WGS84 esta distancia é 10001.965729 km.

A avaliación da integral da distancia meridiana é fundamental para moitos estudos de xeodesia e proxección de mapas. Pode avaliarse expandindo a integral pola serie binomial e integrando termo por termo. A lonxitude do arco meridiano entre dúas latitudes determinadas vén dada substituíndo os límites da integral polas latitudes correspondentes. A lonxitude dun arco de meridiano "pequeno" vén dada por  

{\displaystyle \delta m(\phi )=M(\phi )\,\delta \phi =a\left(1-e^{2}\right)\left(1-e^{2}\sin ^{2}\phi \right)^{-{\frac {3}{2}}}\,\delta \phi }

| {\displaystyle \phi } |  Δ 1lat |  Δ 1long |
| --- | --- | --- |
| 0 ° | 110,574 km | 111,320 km |
| 15 ° | 110.649 km | 107,550 km |
| 30 ° | 110,852 km | 96,486 km |
| 45 ° | 111.132 km | 78,847 km |
| 60 ° | 111,412 km | 55,800 km |
| 75 ° | 111.618 km | 28,902 km |
| 90 ° | 111.694 km | 0,000 km |

Cando a diferenza entre latitudes é de 1 grao, correspondente a {\displaystyle {\frac {\pi }{180}}} radianes, a distancia do arco é de aproximadamente

{\displaystyle \Delta \_{\text{lat}}^{1}={\frac {\pi a\left(1-e^{2}\right)}{180^{\circ }\left(1-e^{2}\sin ^{2}\phi \right)^{\frac {3}{2}}}}}
A distancia en metros (redondeada a 0,01 metros) entre as latitudes {\displaystyle phi} - 0,5 graos e {\displaystyle phi} + 0,5 graos no esferoide WGS84 é

{\displaystyle \Delta \_{\text{lat}}^{1}=111\,132.954-559.822\cos 2\phi +1.175\cos 4\phi }
A variación desta distancia coa latitude (en WGS84) achégase na táboa xunto coa distancia dun grao de lonxitude (distancia leste-oeste):

{\displaystyle \Delta \_{\text{long}}^{1}={\frac {\pi a\cos \phi }{180^{\circ }{\sqrt {1-e^{2}\sin ^{2}\phi }}}}\,}
Unha calculadora de calquera latitude está dispoñible na web da NGA (*National Geospatial-Intelligence Agency*) .

O seguinte gráfico ilustra as variacións dun grao de latitude e dun grao de lonxitude en función da latitude.

 Definición de latitude xeodésica (φ) e latitude xeocéntrica (θ)

Notas
-----

1. ↑   Torge, W. (2001). *Geodesy* (3rd ed.). De Gruyter. ISBN 3-11-017072-8.
2. 1 2   Osborne, Peter (2013). "Capítulos 5,6". *The Mercator Projections*. doi:10.5281/zenodo.35392.  para o código e as figuras de LaTeX.
3. 1 2   Rapp, Richard H. (1991). "Chapter 3". En Dept. of Geodetic Science and Surveying, Ohio State Univ. *Geodesy Geometric, Parte I*. Columbus, OH. hdl:1811/24333.
4. ↑  O elipsoide IERS de 2003, máis recente pero pouco usado, proporciona semi-eixes ecuatoriais e polares de 6378136.6 e 6356751.9 m e un aplanamento inverso de 298.25642. As lonxitudes de graos nos elipsoides WGS84 e IERS 2003 son os mesmos cando se redondean a seis díxitos significativos. Máis información en: "Convencións IERS". 2003. p. 1-12. Arquivado dende o orixinal o 01 de febreiro de 2010. Consultado o 11 de abril de 2021.
5. ↑  National Geospatial-Intelligence Agency (ed.). "Duración da calculadora do título". Arquivado dende o orixinal o 28 de xaneiro de 2013. Consultado o 2011-02-08.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Latitude Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Coordenadas xeográficas

* Lonxitude

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q34027
* AAT: 300387565
* BNCF: 30425
* BNE: XX4576413
* BNF: 11978073f
* EBID: ID
* GEC: 0190416
* GND: 4020220-3
* JSTOR: latitude
* LCCN: sh85074980
* MAG: 122523270
* PSH: 4246

 |