Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: A Coruña (homónimos).

**Coruña del Conde** é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León), comarca da Ribeira del Duero, partido xudicial de Aranda de Duero. A súa poboación é de 125 habitantes (INE 2012).

Xeografía
---------

Situada ao sueste da provincia de Burgos, no val do río Arandilla, que transcorre polo municipio, nunha paisaxe chairega, monte baixo e outeiros redondeados (coñecidas como *altos* ou *muelas*).

Economía
--------

A súa economía baséase na agricultura. Os principais cultivos de explotación son os cereais (destacando o trigo e a cebada), a vide e a remolacha azucreira. O cultivo de hortas e froiteiros é de menor escala, e xeralmente enfocado ao autoconsumo.

A gandería perdeu importancia nos últimos anos. Actualmente é unha actividade complementaria cuxa produción limitase ao autoconsumo na maioría dos casos. Os tipos de gandería predominante son a lanar, a porcina e a avicultura.

Existen na localidade algunhas industrias de transformación, destacando as da madeira e, especialmente, as do viño. Unha pequena porcentaxe de poboación dedícase ás actividades hostaleiras, contando o pobo cun único bar.

Historia
--------

A chamada *Ponte Barrusio*, xunto con outro similar situado augas arriba sobre o río Arandilla, é un dos vestixios do pasado romano de Coruña del Conde.
Tanto en Coruña del Conde como nas súas localidades veciñas existían diversos asentamentos celtiberos, máis concretamente arévacos (paraxe de El Castro en Arauzo de Torre, Alto del Cuerno e Alto de Castro en Peñalba de Castro). Existen dúbidas sobre en cal destas dúas últimas localizacións se situaba a cidade prerromana de Clunia que Livio cita como refuxio de Sertorio ante o sitio de Pompeio no ano 75 a.C. Pompeio a ocupa no 72 a.C.. Finalmente, no ano 56 a.C. a cidade participa da alianza entre arévacos e vacceos pola independencia fronte a Roma. Metelo sitia a cidade tras conquistar Numancia e un ano máis tarde, no 55 a.C. Afranio, legado de Pompeio, somete definitivamente a arévacos e vacceos e romaniza a zona. Os romanos manterán o nome de Clunia, do cal deriva o do municipio, e desenvolverán a súa cidade no Alto de Castro, xunto á actual Peñalba de Castro.

A cidade romana, capital do *conventus iuridicum* e á que o emperador Galba rebautizou como *Colonia Clunia Sulpicia*, tivo grande importancia na romanización do norte de España e un destacado papel na Historia. Calcúlase que a súa poboación chegou a ser duns 32.000 habitantes (consúltese o artigo Clunia para máis información sobre esta etapa).

Trala etapa romana, o pobo visigodo ocupa o municipio. Téñense poucas referencias desta época, pero na zona quedaron restos como unha necrópole no veciño Hinojar del Rey e as trazas da ermida do Santo Cristo de San Sebastián.

No ano 712 a invasión árabe chega ata as terras de Coruña del Conde. As tropas de Tariq arrasan Clunia, supoñendo o fin da cidade. Durante anos o municipio foi terra de disputas entre árabes e cristiáns. A mediados do século VIII o rei Afonso I de Asturias reconquista os restos da cidade, liberando ós seus poboadores do dominio musulmán. O mesmo rei decide trasladalos ás terras cristiás do norte de España, deixando deserta a zona para crear unha *terra de ninguén* na rexión do Duero entre os seus dominios e os musulmáns.

O rei García I de León encomenda ao Conde de Castela Gonzalo Fernández de Burgos (pai de Fernán González) no ano 912 a repoboación da zona do Duero, concretamente Haza, San Esteban de Gormaz e Clunia. É neste momento cando se funda a nova fortaleza de Clunia, nun alto ao sur da cidade primitiva, na actual localización de Coruña del Conde. A razón do traslado é que desde este lugar tíñase un mellor control da calzada que subía desde o Duero cara ao norte e das dúas pontes que cruzan o río Arandilla. Constitúese en cidade de Castilla, cabeza do *Alfoz de Clunia*, o máis extenso do condado, abarcando terras desde o río Arlanza ata o río Duero.

Ao ser unha das portas de Castilla e estar situada na primeira liña de defensa fronte aos musulmáns, Coruña del Conde, aínda coñecida como Clunia, sofre varias acometidas destes últimos. No ano 920 o califa omeya de Córdoba Abd al-Rahman III manda arrasar a cidade, considerada de grande importancia para os cristiáns polos cronistas árabes. Os musulmáns matan aos seus poboadores, destrúen os cultivos e saquean as casas, onde toman un gran botín. Os cristiáns reconstrúen a cidade, pero no ano 994, durante o reinado de Bermudo II de León, o caudillo Almanzor conquista persoalmente a cidade e a súa fortaleza. Realiza obras nela e dótaa dunha gornición permanente. Na primavera do ano 1002, Almanzor parte desde Coruña del Conde para realizar a súa última algarada triunfal contra os cristiáns, que o levará ata San Millán de la Cogolla, en A Rioxa. Acompáñanlle 33.000 xinetes, 20.000 soldados de a pé e 100 portadores dos famosos tambores, aos que se lles dá a orde de non cesar de tocalos. Á volta desta algarada, Almanzor é ferido de morte nun encontro cos cristiáns en Calatañazor (véxase batalla de Calatañazor).

Os cristiáns volven tomar a cidade, xa de forma definitiva, no ano 1011, tras unha sanguenta batalla nun paraxe do municipio hoxe coñecido como *La Matanza*. A liña do Duero asegúrase e queda establecida como fronteira definitiva entre cristiáns e musulmáns. Nesta época o nome da cidade comeza a corromperse, aparecendo en documentos como *Cluña*, *Crunnia*, *Crunna*, *Cruña*, *Curuña* e xa o actual *Coruña*. A cidade continúa sendo cabeza xurisdicional de varias aldeas e vilas: Arandilla, Arauzo de Miel, Arauzo de Salce, Arauzo de Torre, Bahabón de Esgueva, Baños de Valdearados, Caleruega, Cilleruelo de Arriba, Guimara, Hontoria de Valdearados, Mercadillo, Oquillas, Peñaranda de Duero, Pinillos de Esgueva, Quintanilla, Rebeche, Santa María de Mercadillo, Torrecilla de Peñaranda, Valdeande e Villatuelda. A cidade medieval está amurallada e conta coa xudería máis numerosa da Ribeira del Duero. Nela habitan tamén mouriscos, polo que goza dunha intensa actividade mercantil e conta cun concorrido mercado. Rodrigo Díaz de Vivar, o Cid, transitará polo municipio na ruta do seu desterro no ano 1080 ou 1081. Os Cabaleiros do Santo Sepulcro establécense na vila no ano 1128 e fanse cargo da igrexa de San Andrés.

Monumento conmemorativo do voo de Diego Marín Aguilera en 1793.
Coruña del Conde foi vila realenga desde un principio. Pero, o rei Afonso XI de Castela decide transformala en señorío para doarlla a Juan Martínez de Leyva como premio pola súa lealdade e os seus servizos. Henrique II de Castela a confiscará máis tarde, retornándoa á súa condición de realenga. Finalmente, Henrique IV de Castela convértea en condado e a doa á familia Mendoza na persoa de Lorenzo López de Mendoza e Suárez de Figueroa. Desde entón, a vila de *Coruña* pasa a chamarse *Coruña del Conde*.

A cidade é escenario das convulsións políticas da época. No ano 1449 fórmase en Castilla unha liga nobiliaria que conta cos apoios do rei Xoán II de Aragón e do Príncipe de Asturias, o futuro Henrique IV de Castela. Dita liga reúnese en Coruña del Conde para conspirar contra o Condestable de Castilla, Álvaro de Luna.

A Inquisición xoga un importante e negativo papel no desenvolvemento da poboación. Mouriscos e hebreos son expulsados, e a persecución contra conversos é feroz. Moitos deles son apresados e xulgados, algún ata executado na praza maior da localidade. Como testemuño desta escura etapa quedan na localidade o rolo de xustiza na praza e un lenzo na igrexa de San Martín no que se reflicten os nomes, oficios e delitos de seis condenados pola Inquisición a finais do século XV e comezos do XVI, dos cales cinco foron reconciliados e un (Maestre Juan, cirurxián) condenado á fogueira por *herexe apóstata xudaizante* en 1490.

Durante o Renacemento a importancia de Coruña del Conde vai decrecendo paulatinamente e son poucas as noticias que vai deixando na Historia. Con todo, aínda cabe citala como lugar de orixe en 1508 de Agustín Gormaz Velasco, importante figura na historia de América Latina, e como berce da aviación trala fazaña do pastor da localidade Diego Marín Aguilera no ano 1793.

Foi vila encadrada na categoría de 'pobos sos do partido de Aranda de Duero, xurisdición de señorío exercida polo Conde de Coruña quen nomeaba o seu Alcalde Ordinario.

Á caída do Antigo Réxime queda constituído como concello constitucional do mesmo nome, no partido de Aranda, pertencente á rexión de Castela a Vella. Contaba entón con 209 habitantes.

Notas
-----

1. ↑  Un dos catorce partidos que formaban a Intendencia de Burgos durante o período comprendido entre 1785 e 1833, tal como se recolle no Censo de Floridablanca de 1787

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do concello *(en castelán)*

| * v
* c
* e
Castela e León Castela e León  ·  Concellos da provincia de Burgos |
| --- |
| 100 000+ | 
* Burgos

 |  |
| 10 000+ | 
* Aranda de Duero
* Miranda de Ebro

 |
| 1000+ | 
* Alfoz de Quintanadueñas
* Arcos de la Llana
* Belorado
* Briviesca
* Cardeñadijo
* Condado de Treviño
* Espinosa de los Monteros
* Huerta de Rey
* Ibeas de Juarros
* Lerma
* Medina de Pomar
* Melgar de Fernamental
* Merindad de Río Ubierna
* Oña
* Pradoluengo
* Quintanar de la Sierra
* Roa
* Salas de los Infantes
* Sasamón
* Trespaderne
* Valle de Mena
* Valle de Tobalina
* Villadiego
* Villagonzalo Pedernales
* Villalbilla de Burgos
* Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja

 |
| Menos de  1000 | 
* Abajas
* Adrada de Haza
* Aguas Cándidas
* Aguilar de Bureba
* Albillos
* Alcocero de Mola
* Alfoz de Bricia
* Alfoz de Santa Gadea
* Altable
* Los Altos
* Ameyugo
* Anguix
* Arandilla
* Arauzo de Miel
* Arauzo de Salce
* Arauzo de Torre
* Arenillas de Riopisuerga
* Arija
* Arlanzón
* Arraya de Oca
* Atapuerca
* Los Ausines
* Avellanosa de Muñó
* Bahabón de Esgueva
* Los Balbases
* Baños de Valdearados
* Bañuelos de Bureba
* Barbadillo de Herreros
* Barbadillo del Mercado
* Barbadillo del Pez
* Barrio de Muñó
* Los Barrios de Bureba
* Barrios de Colina
* Basconcillos del Tozo
* Bascuñana
* Belbimbre
* Berberana
* Berlangas de Roa
* Berzosa de Bureba
* Bozoó
* Brazacorta
* Bugedo
* Buniel
* Busto de Bureba
* Cabañes de Esgueva
* Cabezón de la Sierra
* Caleruega
* Campillo de Aranda
* Campolara
* Canicosa de la Sierra
* Cantabrana
* Carazo
* Carcedo de Bureba
* Carcedo de Burgos
* Cardeñajimeno
* Cardeñuela Riopico
* Carrias
* Cascajares de Bureba
* Cascajares de la Sierra
* Castellanos de Castro
* Castil de Peones
* Castildelgado
* Castrillo de la Reina
* Castrillo de la Vega
* Castrillo de Riopisuerga
* Castrillo del Val
* Castrillo Mota de Judíos
* Castrojeriz
* Cavia
* Cayuela
* Cebrecos
* Celada del Camino
* Cerezo de Río Tirón
* Cerratón de Juarros
* Ciadoncha
* Cillaperlata
* Cilleruelo de Abajo
* Cilleruelo de Arriba
* Ciruelos de Cervera
* Cogollos
* Contreras
* Coruña del Conde
* Covarrubias
* Cubillo del Campo
* Cubo de Bureba
* La Cueva de Roa
* Cuevas de San Clemente
* Encío
* Espinosa de Cervera
* Espinosa del Camino
* Estépar
* Fontioso
* Frandovínez
* Fresneda de la Sierra Tirón
* Fresneña
* Fresnillo de las Dueñas
* Fresno de Río Tirón
* Fresno de Rodilla
* Frías
* Fuentebureba
* Fuentecén
* Fuentelcésped
* Fuentelisendo
* Fuentemolinos
* Fuentenebro
* Fuentespina
* Galbarros
* La Gallega
* Grijalba
* Grisaleña
* Gumiel de Izán
* Gumiel de Mercado
* Hacinas
* Haza
* Hontanas
* Hontangas
* Hontoria de la Cantera
* Hontoria de Valdearados
* Hontoria del Pinar
* Las Hormazas
* Hornillos del Camino
* La Horra
* Hortigüela
* Hoyales de Roa
* Huérmeces
* Huerta de Arriba
* Humada
* Hurones
* Ibrillos
* Iglesiarrubia
* Iglesias
* Isar
* Itero del Castillo
* Jaramillo de la Fuente
* Jaramillo Quemado
* Junta de Traslaloma
* Junta de Villalba de Losa
* Jurisdicción de Lara
* Jurisdicción de San Zadornil
* Llano de Bureba
* Madrigal del Monte
* Madrigalejo del Monte
* Mahamud
* Mambrilla de Castrejón
* Mambrillas de Lara
* Mamolar
* Manciles
* Mazuela
* Mecerreyes
* Merindad de Cuesta-Urria
* Merindad de Montija
* Merindad de Sotoscueva
* Merindad de Valdeporres
* Merindad de Valdivielso
* Milagros
* Miraveche
* Modúbar de la Emparedada
* Monasterio de la Sierra
* Monasterio de Rodilla
* Moncalvillo
* Monterrubio de la Demanda
* Montorio
* Moradillo de Roa
* Nava de Roa
* Navas de Bureba
* Nebreda
* Neila
* Olmedillo de Roa
* Olmillos de Muñó
* Oquillas
* Orbaneja Riopico
* Padilla de Abajo
* Padilla de Arriba
* Padrones de Bureba
* Palacios de la Sierra
* Palacios de Riopisuerga
* Palazuelos de la Sierra
* Palazuelos de Muñó
* Pampliega
* Pancorbo
* Pardilla
* Partido de la Sierra en Tobalina
* Pedrosa de Duero
* Pedrosa de Río Úrbel
* Pedrosa del Páramo
* Pedrosa del Príncipe
* Peñaranda de Duero
* Peral de Arlanza
* Piérnigas
* Pineda de la Sierra
* Pineda Trasmonte
* Pinilla de los Barruecos
* Pinilla de los Moros
* Pinilla Trasmonte
* Poza de la Sal
* Prádanos de Bureba
* Presencio
* La Puebla de Arganzón
* Puentedura
* Quemada
* Quintana del Pidio
* Quintanabureba
* Quintanaélez
* Quintanaortuño
* Quintanapalla
* Quintanavides
* Quintanilla de la Mata
* Quintanilla del Agua y Tordueles
* Quintanilla del Coco
* Quintanilla San García
* Quintanilla Vivar
* Las Quintanillas
* Rabanera del Pinar
* Rábanos
* Rabé de las Calzadas
* Rebolledo de la Torre
* Redecilla del Camino
* Redecilla del Campo
* Regumiel de la Sierra
* Reinoso
* Retuerta
* Revilla del Campo
* Revilla Vallejera
* La Revilla y Ahedo
* Revillarruz
* Rezmondo
* Riocavado de la Sierra
* Rojas
* Royuela de Río Franco
* Rubena
* Rublacedo de Abajo
* Rucandio
* Salas de Bureba
* Saldaña de Burgos
* Salinillas de Bureba
* San Adrián de Juarros
* San Juan del Monte
* San Mamés de Burgos
* San Martín de Rubiales
* San Millán de Lara
* San Vicente del Valle
* Santa Cecilia
* Santa Cruz de la Salceda
* Santa Cruz del Valle Urbión
* Santa Gadea del Cid
* Santa Inés
* Santa María del Campo
* Santa María del Invierno
* Santa María del Mercadillo
* Santa María Rivarredonda
* Santa Olalla de Bureba
* Santibáñez de Esgueva
* Santibáñez del Val
* Santo Domingo de Silos
* Sargentes de la Lora
* Sarracín
* La Sequera de Haza
* Solarana
* Sordillos
* Sotillo de la Ribera
* Sotragero
* Sotresgudo
* Susinos del Páramo
* Tamarón
* Tardajos
* Tejada
* Terradillos de Esgueva
* Tinieblas de la Sierra
* Tobar
* Tordómar
* Torrecilla del Monte
* Torregalindo
* Torrelara
* Torrepadre
* Torresandino
* Tórtoles de Esgueva
* Tosantos
* Tubilla del Agua
* Tubilla del Lago
* Úrbel del Castillo
* Vadocondes
* Valdeande
* Valdezate
* Valdorros
* Vallarta de Bureba
* Valle de las Navas
* Valle de Losa
* Valle de Manzanedo
* Valle de Oca
* Valle de Santibáñez
* Valle de Sedano
* Valle de Valdebezana
* Valle de Valdelaguna
* Valle de Valdelucio
* Valle de Zamanzas
* Vallejera
* Valles de Palenzuela
* Valluércanes
* Valmala
* La Vid de Bureba
* La Vid y Barrios
* Vileña
* Villaescusa de Roa
* Villaescusa la Sombría
* Villaespasa
* Villafranca Montes de Oca
* Villafruela
* Villagalijo
* Villahoz
* Villalba de Duero
* Villalbilla de Gumiel
* Villaldemiro
* Villalmanzo
* Villamayor de los Montes
* Villamayor de Treviño
* Villambistia
* Villamedianilla
* Villamiel de la Sierra
* Villangómez
* Villanueva de Argaño
* Villanueva de Carazo
* Villanueva de Gumiel
* Villanueva de Teba
* Villaquirán de la Puebla
* Villaquirán de los Infantes
* Villariezo
* Villasandino
* Villasur de Herreros
* Villatuelda
* Villaverde del Monte
* Villaverde-Mogina
* Villayerno Morquillas
* Villazopeque
* Villegas
* Villoruebo
* Viloria de Rioja
* Vilviestre del Pinar
* Vizcaínos
* Zael
* Zarzosa de Río Pisuerga
* Zazuar
* Zuñeda

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1613822
* WorldCat
* VIAF: 316735904
* código INE: 09112
* GeoNames: 6356417
* OSM: 346752
* WOEID: 758207

 |