Un home ienisei-ostiaco (keta) en Rusia.
Os **ieniseianos** son un pobo de Siberia. O pobo ieniseiano habitou en tempos pasados gran parte de Siberia, partes do norte de Mongolia e da China. Formaron parte da Xiongnu, unha confederación de pobos nómades das estepas orientais distribuídos sobre todo ao longo do territorio da actual Mongolia; rexistros legados por Sima Qian mostran como xa desde o século III a. C. controlaban un vasto *guó* (estado ou territorio controlado por un líder ou soberano), e crearon polo menos unha dinastía chinesa. Pero, hoxe en día, de todos aqueles pobos só perviven os ketas; os ketas modernos viven ao longo do tramo medio oriental do río Ienisei. Segundo o censo de 2010, había 1 220 ketas en Rusia.

Historia
--------

O khaganato Rouran.
Zhao posterior (gris claro) coa su capital, Ye.
Non se sabe moito sobre a historia do pobo ieniseiano. Segundo varios historiadores, os ieniseianos formaban parte da Xiongnu e, posibelmente eran a elite gobernante desta confederación. Tamén se suxire que xogaron un papel importante entre os hunos, na Xiongnu e no posterior khaganato Rouran (330-555), e que os mesmos rouran eran de orixe ieniseiana.

O pobo jie, un grupo ieniseiano, creou a dinastía Zhao posterior e conquistou partes do norte da China. Despois dun tempo foron derrotados e asimilados na súa maioría á sociedade han.

Ao igual que o pobo jie, a maioría dos outros grupos ienienanos, exclíndo aos ketas a ao pobo yugh, asimiláronse a outras etnias. Na súa maioría, pobos turcos e mongois substituíron e asimilaron aos ieniseianos.

Os últimos superviventes, o pobo keta, foron conquistados polos rusos e hoxe son un grupo minoritario recoñecido en Rusia.

Algúns autores suxiren tamén que os ienisenianos están directamente relacionados cos pobos indíxenas de América. Especialmente, os pobos na-dené moitas veces se asegura que están vinculados a eles.

Lingua
------

*Artigo principal**:* Linguas ieniseianas.
A das linguas ieniseianas é unha familia lingüística en perigo de extinción, cunha soa rama sobrevivente, a lingua keta, que tiña tan só uns 213 falantes nativos no ano 2010. A vila de Kellog, en Rusia, é o único lugar onde o keta aínda se ensina nas escolas. Aos alumnos subminístranselle libros especiais para os graos de segundo a cuarto, pero despois deses graos só hai bibliografía rusa para estudar a cultura keta. A día de hoxe, non se coñecen falantes monolingües.

Xenética
--------

Os ieniseianos están estreitamente relacionados con outros siberianos, asiáticos orientais e cos pobos indíxenas de América. Son unha poboación mongoloide e pertencen na súa maioría exclusivamente ao haplogrupo Q-M242 do cromosoma Y humano (ADN-Y).

Segundo un estudo recente, o pobo keta e outros ieniseianos orixináronse probabelmente nalgún lugar preto das montañas Altai ou do lago Baikal. Moitos deles asimiláronse a pobos turcos de hoxe. Suxírese que os altais son ​​predominantemente de orixe ieniseiana e estreitamente relacionados co pobo keta. Outros grupos túrquicos siberianos tamén asimilaron moito ao pobo ieniseiano. O pobo keta tamén está intimamente relacionada con varios grupos de nativos americanos. Segundo este estudo, os ieniseianos están ligados a grupos paleo-esquimós.

Notas
-----

1. ↑  ieniseiano -na Arquivado 31 de marzo de 2019 en Wayback Machine. 2 acep. en Digalego.
2. 1 2  Beckwith, Christopher I. (2009): *Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present*. Princeton, Nova Jersey, USA: Princeton University Press. ISBN 978-0-6911-3589-2.
3. ↑  Vajda, Edward J. "The Ket and Other Yeniseian Peoples". Arquivado dende o orixinal o 06 de abril de 2019. Consultado o 31 de marzo de 2019.
4. ↑  Vajda, Edward J. 2013.
5. ↑  Vovin, Alexander (2010): Once Again on the Ruan-ruan Language. Ötüken’den İstanbul’a Türkçenin 1290 Yılı (720–2010) Sempozyumu From Ötüken to Istanbul, 1290 Years of Turkish (720–2010). 3–5 Aralık 2010, İstanbul / 3–5 December 2010, İstanbul: 1–10.
6. ↑  Vovin Aexander (2007): "Once again on the etymology of the title *qaγan*". *Studia Etymologica Cracoviensia* **12**: 177-187.
7. ↑  Vovin, Alexander (2000). "Did the Xiongnu speak a Yeniseian language?". *Central Asiatic Journal* **44** (1): 87–104. JSTOR 41928223.
8. ↑  Taskin, V. S. (1990): Цзе [*Jie*]. Материалы по истории кочевых народов в Китае III-V вв. [Materials on the history of nomadic peoples in China. 3rd–5th cc. AD] *(en ruso)*. Moscova: Nauka. ISBN 5-0201-6543-3.
9. ↑  Comrie, Bernard (2008). *Why the Dene-Yeniseic Hypothesis is Exciting*. Dene-Yeniseic Symposium. Fairbanks and Anchorage, Alaska.
10. ↑  Kryukova, Elena (2013). "The Ket Language: from descriptive linguistic to interdisciplinary research". *Tomsk Journal of Linguistics & Anthropology* **1**: 39.
11. ↑  Vajda, Edward J. (2006). *Loanwords in the World's Languages: a Comparative Handbook*. Berlin: De Gruyter Mouton. pp. 471–500.
12. ↑  Karafet, Tatiana M.; Osipova, Ludmila P.; Gubina, Marina A.; Posukh, Olga L.; Zegura, Stephen L.; Hammer, Michael F. (2002). "High Levels of Y-Chromosome Differentiation among Native Siberian Populations and the Genetic Signature of a Boreal Hunter-Gatherer Way of Life". *Human Biology* **74** (6): 761–789. doi:10.1353/hub.2003.0006.
13. ↑  Flegontov, Pavel; Changmai, Piya; Zidkova, Anastassiya; Logacheva, Maria D.; Altınışık, N. Ezgi; Flegontova, Olga; Gelfand, Mikhail S.; Gerasimov, Evgeny S.; Khrameeva, Ekaterina E. (2016-02-11). "Genomic study of the Ket: a Paleo-Eskimo-related ethnic group with significant ancient North Eurasian ancestry". *Scientific Reports* **6**: 20768. Bibcode:2016NatSR...620768F. PMC 4750364. PMID 26865217. arXiv:1508.03097. doi:10.1038/srep20768.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Vajda, Edward J. (2013): *Yeniseian Peoples and Languages: A History of Yeniseian Studies with an Annotated Bibliography and a Source Guide*. Londres, Reino Unido: Routledge. ISBN 978-1-1368-3740-1.

### Outros artigos

* Linguas ieniseianas