**Liberia**, oficialmente **República de Liberia**, é un país de África Occidental. Liberia significa "Terra dos libres" en latín. Limita ao norte con Serra Leoa e coa Guinea, ao leste con Costa do Marfil e ao suroeste co océano Atlántico. Abrangue unha área de 111 369 km² e está habitado por 4 503 000 de persoas (2015). O inglés é a lingua oficial, e outras 20 linguas indíxenas son faladas por diferentes tribos que representan máis do 95% da poboación. A súa capital é Monrovia.

Os bosques da costa están compostos na súa maioría por mangleirais tolerantes do sol, mentres que as terras menos poboadas do interior teñen bosques que se abren a unha meseta de pasteiros. O clima é ecuatorial, con abondosas chuvias durante a estación húmida dende maio a outubro e o vento harmattan que lembra o paso do ano. Liberia posúe arredor do 40% da selva húmida guineana. Foi un importante produtor de caucho a comezos do século XX.

A República de Liberia comezou como un asentamento da *American Colonization Society* (ACS), pero declarou a súa independencia o 26 de xullo de 1847. Os Estados Unidos non recoñeceron a independencia de Liberia até a Guerra Civil Estadounidense o 5 de febreiro de 1862. Entre o 7 de xaneiro de 1822 e a Guerra Civil, máis de 15 000 escravos americanos liberados foron enviados dende os Estados Unidos e 3 198 afrocaribeños foron recolocados no asentamento.

Os colonos afroamericanos levaron canda si a súa cultura a Liberia. A constitución liberiana e a súa bandeira foron creadas a semellanza dos Estados Unidos. O 3 de xaneiro de 1848, Joseph Jenkins Roberts, un rico afroamericano nado libre en Virxinia, foi elixido como o primeiro presidente de Liberia despois de que o pobo proclamara a independencia. Ó contrario que o resto dos países africanos, Liberia é a única república que autoproclamou a independencia sen rebelarse e loitar con outra nación, sendo a primeira e máis antiga república do continente. Liberia mantivo e preservou a súa independencia durante a era colonial europea.

Durante a segunda guerra mundial, Liberia apoiou os esforzos dos Estados Unidos na loita contra Alemaña, e en troques, os Estados Unidos investiron unha infraestrutura considerable en Liberia para axudar os seus esforzos bélicos. Isto axudou ó país a modernizarse e a mellor as súas redes de transporte. Ademais, o presidente William Tubman foi o responsable de grandes reformas económicas que transformaron o país. Internationalmente, Liberia foi un membro fundador da Sociedade de Nacións, da Organización das Nacións Unidas e da Organización para a Unidade Africana.

As tensións políticas duradeiras por mor do goberno durante 27 anos de William Tubman deveron nun golpe de estado militar en 1980, marcando o comezo dunha política de inestabilidade. Cinco anos de goberno do *People's Redemption Council* e outros cinco anos de goberno civil do National Democratic Party of Liberia foron seguidos pola Primeira e Segunda Guerra Civil Liberianas. Os resultados foron a morte e o desprazamento de máis de medio millón de persoas e a devastación da economía. O acordo de paz de 2003 conseguiu unhas eleccións democráticas no 2005. A recuperación do país avanza, pero arredor dun 85% da poboación vive por debaixo do limiar de pobreza.

A estabilidade económica e política de Liberia estivo ameazada na década de 2010 pola epidemia do ébola. Orixinouse na Guinea en decembro de 2013, entrou en Liberia en marzo de 2014 e foi declarada oficialmente rematada o 8 de maio de 2015.

Historia
--------

Mapa europeo de África Occidental e da Costa do Gran, en 1736. É unha representación arcaica de Negroland.
A Costa da Pementa, tamén coñecida como costa do gran, estivo habitada por pobos indíxenas africanos polo menos dende o século XII, ou se cadra antes. Os mende expandíronse cara ao oeste dende a rexión do Sudán, forzando a outros grupos étnicos máis pequenos a moverse cara ao sur e o Océano Atlántico. Os dei, bassa, kru, gola e Kissi foron algúns dos primeiros pobos documentados nesta área.

Este fluxo viuse agravado polo decline Imperio de Malí en 1375 e do Imperio Songhai en 1591. Ademais, como as rexións interiores estaban a padecer desertificación, os seus habitantes movéronse cara a costa húmida. Estes novos habitantes trouxeron con eles avances como fiado de algodón, o tecido da roupa, a fundición do ferro, o cultivo do arroz e do sorgo, e institucións políticas e sociais dos Imperios de Malí e Songhai. Pouco despois de que os mane conquistaran a rexión, os vai do antigo imperio de Malí inmigraron cara a rexión de Grand Cape Mount. A etnia Kru opúxose á chegada dos vai, formando unha alianza cos mane para detelos.

Os pobos que habitaban na costa construíron canoas e comerciaron con outros pobos do occidente africano dende a Península de Cabo Verde até a Costa do Ouro. Os comerciantes árabes entraron na rexión dende o norte, e crearon un comercio de escravos de longa duración, tomando persoas a áreas cara ao norte e o leste do continente.

Entre 1461 e finais do século XVII, comerciantes portugueses, neerlandeses e británicos tiveron contactos e comerciaron na rexión. Os portugueses chamaron á área *Costa da Pimenta* ("Costa da Pementa") pero máis tarde sería coñecida como Costa do Gran pola abundancia de grans de pementa da Guinea ou grans do paraíso. Os comerciantes europeos intercambiaron diversos bens e produtos coa poboación local.

### 1815 - Colonización afroamericana

A emigración a Liberia foi un proceso diferenciado doutros países do Globo. A mediados de 1815 discutíase nos Estados Unidos sobre o destino dos ex-escravos. Dous grupos manifestaban as súas ideas: o primeiro composto por representantes do goberno que querían dar liberdade aos escravos e consideraban que estes se desenvolverían mellor se volvesen para a África. E o segundo grupo composto polos propios cidadáns brancos que consideraban que os negros non tiñan condicións de se encadrar no sistema capitalista. É bo lembrar que a escravitude nos Estados Unidos só foi abolida na década de 1860, e que eses ex-escravos eran apenas unha minoría.

Non hai rexistros correctos, mais foi nese período cando un caker e emprendedor afroamericano chamado Paul Cuffe investiu na primeira leva de inmigrantes que desembarcaron en Serra Leoa (a Liberia aínda non existía). Mais Paul Cuffe morreu e para completar a traxedia, os inmigrantes que el levara ata a África caeron debido a unha febre amarela en función da precaria situación do país.

Mais as mortes dos negros non abalaron o presidente James Monroe, polo contrario, inspirárono a criar unha colonia na África para se librar dos ex-escravos. No 1816 reúnese con representantes da burguesía para criar unha colonia na África. Coa axuda de Robert Finley fundase a Sociedade Americana de Colonización. Esa sociedade tiña por obxectivo xuntar fondos para enviar os negros para a nova colonia.

En 1820 os burgueses xa tiñan xuntado diñeiro dabondo. Ata que en xaneiro o navío Elizabeth parte con tres axentes brancos e 88 emigrantes. Para a insatisfacción de Monroe os axentes e 22 emigrantes morreron de Febre Amarela.

Mais iso tampouco desmotivou a Monroe, e en 1821 o navío Sail chega con outra quenda máis de emigrantes.

### O erro xeográfico-social dos americanos

Cando a Sociedade Americana de Colonización definiu o territorio liberiano, non pensou nas graves consecuencias que virían: Os antigos escravos terían que compartir o territorio do país cos pobos que alí vivían; e os conflitos entre eses pobos e os novos inmigrantes foron constantes.

Joseph Jenkins Roberts, primeiro presidente de Liberia.
No 1822 fundouse a capital Monrovia, en homenaxe a James Monroe. En 1847, Joseph Jenkins Roberts, gobernador da colonia, proclamou a independencia. Con ese acontecemento, a Liberia converteuse nun dos primeiros países independentes de África.

### Feitos interesantes da emigración

Os emigrantes forman actualmente o 5% da poboación de Liberia e son a elite do país.

Liberia quedou devastada por unha guerra civil que durou ata 2003. Formalmente é o país coa maior mariña mercante do mundo, pois un réxime fiscal vantaxoso fai que os armadores rexistren os seus navíos como liberianos.

Política
--------

*Artigo principal**:* Política de Liberia.
Liberia é unha república con réxime presidencial. O país vive actualmente unha fase de transición da guerra civil cara a unha democracia. O goberno baséase no modelo dos Estados Unidos con tres ramas iguais, aínda que o presidente ocupa en realidade un lugar preponderante dentro do ámbito político. Despois da disolución do Partido Republicano en 1876, o partido True Whig ten o poder dende o golpe de Estado de 1980. Actualmente, ningún partido posúe a maioría no parlamento.

Tralo último golpe de Estado en 2003, un goberno provisional exerceu o poder executivo do país até que nas eleccións do 8 de novembro de 2005, Ellen Johnson-Sirleaf converteuse na presidenta electa do país; a primeira muller que dirixe un país africano.

Subdivisións
------------

*Artigo principal**:* Subdivisións de Liberia.
Mapa de Liberia.
**Liberia** está dividida en quince condados:

* Bomi – capital Tubmanburg
* Bong – capital Gbarnga
* Gbarpolu – capital Bopolu
* Grand Basa – capital Buchanan
* Grand Cape Moun – capital Robertsport
* Grand Jedeh – capital Zwedru
* Grand Kru – capital Barclayville
* Lofa – capital Voinxama
* Marjibi – capital Kakata
* Maryland – capital Harper
* Montserrado – capital Bensonville
* Nimba – capital Sanniquellie
* River Ces – capital Riverces
* River Gee – capital Fish Town
* Sinoe – capital Greenville

Xeografía
---------

*Artigo principal**:* Xeografía de Liberia.

Economía
--------

*Artigo principal**:* Economía de Liberia.

Demografía
----------

*Artigo principal**:* Demografía de Liberia.
A poboación de máis de tres millóns de habitantes comprende dezaseis grupos étnicos nativos e varias minorías estranxeiras. Os kpelle no centro e oeste de Liberia son o grupo étnico máis numeroso. Os americo-liberianos, decendentes de escravos liberados que chegaron a Liberia en 1821 representan aproximadamente o 5% da poboación. Tamén hai un número importante de libaneses, indios e inmigrantes doutros países de África Occidental que contribúen en gran medida ao comercio de Liberia. Unha minoría de raza branca (estimada en 18.000 habitantes en 1999; posibelmente agora sexan menos) reside no país.

Cultura
-------

*Artigo principal**:* Cultura de Liberia.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *liberiano*.
2. ↑  Bayor, Ronald (31 de xullo de 2011). ABC-CLIO,, ed. *Multicultural America: An Encyclopedia of the Newest Americans, Volume 2*. p. 1462.
3. ↑  The World Bank country page for Liberia, ed. (2015). "Liberia". Consultado o 4 de setembro de 2014.
4. 1 2  "July 26, 1847 Liberian independence proclaimed", This Day In History, History website.
5. ↑  "Help in the time of Ebola". *The Economist*. 20 de setembro de 2014. Consultado o 3 de outubro de 2014.
6. ↑  "Ebola in west Africa". *The Economist*. 9 de maio de 2015. Consultado o 10 de maio de 2015.
7. ↑  World Health Organization (ed.). "WHO - Latest Ebola outbreak over in Liberia; West Africa is at zero, but new flare-ups are likely to occur". Consultado o 14 de xaneiro de 2016.
8. ↑  Dunn-Marcos, Robin; Kollehlon, Konia T.; Ngovo, Bernard; Russ, Emily (abril de 2005). Center for Applied Linguistics, ed. "Liberians: An Introduction to their History and Culture" (PDF). *Culture Profile* (19): 5. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 25 de xuño de 2008. Consultado o 23 de xullo de 2011.
9. ↑  Dunn-Marcos, Robin; Kollehlon, Konia T.; Ngovo, Bernard; Russ, Emily (abril de 2005). Center for Applied Linguistics, ed. "Liberians: An Introduction to Their History and Culture" (PDF). *Culture Profile* (19): 6. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 25 de xuño de 2008. Consultado o 23 de xullo de 2011.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Liberia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Xefe do Estado e Membros do Goberno Arquivado 17 de outubro de 2020 en Wayback Machine. *(en inglés)*
* Liberia en *UCB Libraries GovPubs*.
* Perfil de Liberia en BBC News.
* "Liberia Maps", Perry-Castañeda Library, Universidade de Texas, Austin.

| * v
* c
* e
Países membros da Unión Africana |
| --- |
| Alxeria - Angola - Benín - Botswana - Burkina Faso - Burundi - Cabo Verde - Camerún - Chad - Cimbabue - República do Congo - Costa do Marfil - Djibuti - Eritrea - Eswatini - Etiopía - Exipto - Gabón - Gambia - Ghana - Guinea - Guinea-Bissau - Guinea Ecuatorial - Lesoto - Liberia - Libia - Madagascar - Malaui - Malí - Mauricio - Mauritania - Mozambique - Namibia - Níxer - Nixeria - Kenya - República Centroafricana - República Democrática do Congo - Ruanda - Sáhara Occidental - San Tomé e Príncipe - Senegal - Serra Leona - Seychelles - Somalia - Suráfrica - Sudán - Sudán do Sur - Tanzania - Togo - Tunisia - Uganda - Zambia |

| * v
* c
* e
Países e dependencias de África |
| --- |
| Estados soberanos | 

|  |  |
| --- | --- |
| Enteiramenteen Africa | 
* Alxeria
* Angola
* Benín
* Botswana
* Burkina Faso
* Burundi
* Cabo Verde
* Camerún
* Chad
* Cimbabue
* Comores
* Costa do Marfil
* Djibuti
* Eritrea
* Eswatini
* Etiopía
* Exipto
* Gabón
* Gambia
* Ghana
* Guinea
* Guinea-Bissau
* Guinea Ecuatorial
* Kenya
* Lesoto
* Liberia
* Libia
* Madagascar
* Malaui
* Malí
* Marrocos
* Mauricio
* Mauritania
* Mozambique
* Namibia
* Níxer
* Nixeria
* República Centroafricana
* República Democrática do Congo
* República do Congo
* Ruanda
* San Tomé e Príncipe
* Senegal
* Seychelles
* Serra Leoa
* Somalia
* Sudán
* Sudán do Sur
* Suráfrica
* Tanzania
* Togo
* Tunisia
* Uganda
* Zambia

 |
| Parcialmenteen Africa | 
* España
	+ Ceuta
	+ Illas Canarias
	+ Melilla
	+ Prazas de soberanía
* Francia
	+ Mayotte
	+ Reunión
* Italia
	+ Illas Peláxicas
	+ Pantelleria
* Portugal
	+ Madeira
* Iemen
	+ Socotra

 |

 |  |
| Estados conrecoñemento limitado | 
* República Árabe Saharauí Democrática
* Somalilandia

 |
| Territorios edependencias | 
* Illas Dispersas
	+ Francia
* Santa Helena, Ascensión e Tristan da Cunha
	+ Reino Unido

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1014
* WorldCat
* VIAF: 135582643
* BMT: 180889
* BNE: XX4575458
* BNF: 11864751q
* BRE: 2649384
* EBID: ID
* FAST: 1205331
* GEC: 0037156
* GeoNames: 2275384
* GeoNLP: CkRrla
* GND: 4035583-4
* HDS: 003451
* ISNI: 0000000121813754
* LCCN: n79060233
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00569439
* NKC: ge129814
* OBP: ID
* OSM: 192780
* Orthodox Encyclopedia: 2463651
* SUDOC: 02740675X
* TGN: 1000171
* Treccani: liberia

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ISC: 108487

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D007988
* MeSH: Z01.058.290.190.425
* UMLS: C0023617

 |