Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: A Cañiza (homónimos).

**A Cañiza** é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca da Paradanta. Segundo o IGE no 2020 tiña 5122 habitantes (6719 en 2003). O xentilicios é (véxase no Galizionario) canizán ou canicense.

Toponimia
---------

*A Cañiza* é un dos poucos topónimos castelanizados de Galicia aínda vixente e que así consta no *Nomenclátor de Galicia*. Desta forma deriva o xentilicio (véxase no Galizionario) cañicense. A Comisión de Toponimia da Xunta de Galicia estableceu que o nome correcto e orixinal era **A Caniza**, forma aínda viva entre algúns habitantes das parroquias do concello. Non obstante, aínda non se executou a aprobación por parte do Consello da Xunta de dita modificación.

O topónimo orixinal fai referencia ás primeiras construcións na zona: casetas ou canastros feitas de canas entrelazadas e colmados (coñecidos na zona coma canizos ou canizas) e ergueitas polos veciños de Valeixe.

Poboación
---------

|  |  |
| --- | --- |
| **Censo total (habitantes)** | 5342 (2014) |
| **Menores de 15 anos** | 632 (11,83 %) |
| **Entre 15 e 64 anos** | 3159 (59,13 %) |
| **Maiores de 65 anos** | 1551 (29,03 %) |


|  |
| --- |
| **Evolución da poboación da Cañiza**   Fontes: INE e IGE. |
| **1900** | **1930** | **1950** | **1981** | **2004** | **2009** | **2011** | **2012** | **2013** | **2014** | **2015** | **2016** | **2017** | **2018** | **2019** | **2020** | **2021** | **2022** | **2023** |
| 7923 | 7655 | 8186 | 7810 | 6782 | 6583 | 6461 | 5511 | 5416 | 5342 | 5230 | 5234 | 5233 | 5173 | 5180 | 5122 | 5115 | {{{18}}} | {{{19}}} |
| *(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)* |

Xeografía
---------

Limita ao norte cos concellos de Covelo e Melón (leste da provincia de Ourense), ao sur con Crecente, Arbo e As Neves, e ao oeste con Salvaterra de Miño, Mondariz e Covelo.

O seu relevo é accidentado, pois está situado entre unha zona de monte baixo da serra do Faro de Avión (situada ao nordeste) e o val do río Deva (ao sur). A maior altitude acádase no Alto da Cruz (1095 m).

A súa rede hidrográfica está formada polos ríos Uma (afluente do Tea), Ribadil e Deva (afluentes do Miño).

Climatoloxicamente está situada en transición entre o clima oceánico e o mediterráneo, segundo a zona.

Historia
--------

Na zona habitou a tribo dos oestrimnios, que foron expulsados polos celtas. Da cultura megalítica quedan diversos restos, como os complexos rupestres de Laxiña das Cruces, Coto da Regueira do Valiño e Casiñas dos Mouros, os complexos megalíticos con gravados de Tomada de Estremadoiro e Coto da Vella, e os complexos megalíticos de Guntín, Aráns, Casiñas dos Mouros e A Cañiza.

Durante a Idade de Ferro o lugar estivo posiblemente habitado polos grovios. Daquela época quedan o castro de Grades, o castro de Monte Coto do Castro, o castro de Coto das Cavadas e o castro de Barreiros.

Logo da romanización as terras do concello foron enmarcadas no *conventus Bracarensis*. Na Idade Antiga, tralo I Concilio de Braga, as terras quedaron adscritas á diocese de Tui. O mosteiro da Franqueira posiblemente teña a súa orixe nunha ermida do século VI, da época de Martiño de Dumio.

No século IX, durante o reinado de Afonso II de Asturias, as terras do castelo de Sobroso, ao que pertencía o val de Achas, foron incluídas no reino de Galicia.

En 1056 Fernando I dá un privilexio do mosteiro da Franqueira, as súas terras e moradores ao abade Alvito e os monxes beneditinos. En 1147 Afonso VII outorga ao abade Odoario e aos monxes o dereito de coto. En 1293 a orde do Císter constrúe a igrexa de Santa María. Paio de Soutomaior, señor de Salvaterra, doou as terras dos cotos da Franqueira, O Cebreiro, Uma, Sendín e Pintelos, doazón que confirmaron Xoán I e Henrique III. O mosteiro desapareceu como tal en 1835, trala desamortización de Mendizábal.

A vila da Cañiza aparece documentada por primeira vez en 1583. As primeiras edificacións foron canastros (que nesta zona reciben o nome de **canizos**) feitas polos veciños de Valeixe para atender os cultivos da zona. Logo de construírse a capela do Doce Nome de Xesús, en 1790 o bispo de Tui, Domingo Fernández Angulo, erixiu A Cañiza como parroquia adxunta á de Valeixe, separándose definitivamente en 1815.

Bosquexo da Vila de Sta. Teresa de A Cañiza 1838
No ministerio de Defensa consérvase un bosquexo da vila en 1838 por Fernando de Castro

Na Cañiza editáronse os periódicos *Nueva Cañiza* (1927-1933) e *La Cañiza* (1932-1934).

Símbolos
--------

O escudo heráldico oficial do concello da Cañiza foi aprobado mediante decreto en 2007, e ten o seguinte brasonamento:

> 
> 
> De prata, un carballo sobre terreiro de sinople, follado e froitado de nove landras de goles; bordura xadrezada de goles e prata.
> 
> 

Ademais, na mesma data aprobouse tamén a bandeira do concello, *pano de verde cunha franxa vertical de branco no terzo do centro e, nesta, un carballo de verde follado e froitado de nove landras de vermello.*

A Cañiza na literatura popular
------------------------------

* *Batalláns xa chega/ coa súa santiña,/ e cara a Franqueira/ connosco camiña* .
* *Vinme triste en Ponteareas,/ e da Cañiza a Melón,/ mais cheguei a Ribadavia/ e ensanchouse o corazón*.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes da Cañiza.
* Mosteiro de Santa María da FranqueiraMosteiro de Santa María da Franqueira
* 
* Fonte de San LuísFonte de San Luís
* Vista aérea.Vista aérea.
* Pazo.Pazo.
* Xamón, típico da Cañiza.Xamón, típico da Cañiza.
* Muíño tradicional.Muíño tradicional.
* Muíño.Muíño.
* Capela dos arredores.Capela dos arredores.

Parroquias
----------

| Galicia | Provincia de Pontevedra | Parroquias da Cañiza |  |
| --- | --- |
| As Achas (San Sebastián) | A Cañiza (Santa Teresa) | O Couto (San Bartolomeu) | A Franqueira (Santa María) | Luneda (Santa María) | Oroso (Santa María) | Parada das Achas (Santiago) | Petán (San Xián) | Valeixe (Santa Cristina) |

Lugares da Cañiza
-----------------

Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Cañiza vexa: Lugares da Cañiza.

Notas
-----

1. 1 2 3  Costas González, Xosé-Henrique (2016). *Os xentilicios de Galicia e dos outros territorios de lingua galega* (PDF). Vigo: Universidade de Vigo. p. 44. ISBN 978-84-8158-706-7.
2. ↑  "A Cañiza e Riveira". *dubidasdogalego.wordpress.com*. 26 de xaneiro de 2015. Consultado o 13 de xaneiro de 2021.
3. 1 2  Navaza Blanco, Gonzalo (2006). *Fitotoponimia galega* (PDF). A Coruña: Fundación Barrié. p. 137. ISBN 84-95892-53-7.
4. ↑  "A Cañiza e Riveira". *Dúbidas do galego*. Consultado o 26 de agosto de 2016.
5. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *canizo*.
6. ↑  "Historia da vila na web do Concello" (en castelán). Consultado o 26 de agosto de 2016.
7. ↑  DOG, ed. (24 de maio de 2007). "DECRETO 110/2007, do 24 de maio, polo que se aproba o escudo do Concello da Cañiza (Pontevedra).". Consultado o 9 de abril de 2014.
8. ↑  DOG, ed. (24 de maio de 2007). "DECRETO 111/2007, do 24 de maio, polo que se aproba a bandeira do Concello da Cañiza (Pontevedra).". Consultado o 9 de abril de 2014.
9. ↑  Santa Eulalia de Batalláns é parroquia das Neves lindeira coa da Franqueira, na Cañiza. Vicente Risco: "Cultura espritual", en *Historia de Galiza* I, 1962 (reed. Akal 1979, 255-777, px. 393.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***A Cañiza Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Rodríguez Gómez, G. (coord.): *A Cañiza*. Pontevedra, 2002. Deputación de Pontevedra. ISBN 84-8457-123-8.

### Outros artigos

* Eleccións municipais na Cañiza

| * v
* c
* e
Concellos da comarca da Paradanta |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
ArboArbo
 | 
A CañizaA Cañiza
 | 
CoveloCovelo
 | 
CrecenteCrecente
 |

 | Comarca da Paradanta |

| * v
* c
* e
Galicia Galicia  ·  Concellos da provincia de Pontevedra |
| --- |
| 
* Agolada
* Arbo
* Baiona
* Barro
* Bueu
* Caldas de Reis
* Cambados
* Campo Lameiro
* Cangas
* A Cañiza
* Catoira
* Cerdedo-Cotobade
* Covelo
* Crecente
* Cuntis
* Dozón
* A Estrada
* Forcarei
* Fornelos de Montes
* Gondomar
* O Grove
* A Guarda
* A Illa de Arousa
* Lalín
* A Lama
* Marín
* Meaño
* Meis
* Moaña
* Mondariz
* Mondariz-Balneario
* Moraña
* Mos
* As Neves
* Nigrán
* Oia
* Pazos de Borbén
* Poio
* Ponte Caldelas
* Ponteareas
* Pontecesures
* Pontevedra
* O Porriño
* Portas
* Redondela
* Ribadumia
* Rodeiro
* O Rosal
* Salceda de Caselas
* Salvaterra de Miño
* Sanxenxo
* Silleda
* Soutomaior
* Tomiño
* Tui
* Valga
* Vigo
* Vila de Cruces
* Vilaboa
* Vilagarcía de Arousa
* Vilanova de Arousa

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q969445
* WorldCat
* VIAF: 316734709
* BNE: XX460389
* código INE: 36009
* GEC: 0264543
* GeoNames: 6360212
* OSM: 346572

 |