Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lémure (homónimos).

| Lemuriformes*Lemuriformes*LémuresRango fósil: paleoceno - actualidade |
| --- |
| Lémure (*Lemur catta*) |
| Estado de conservación |
| Apéndice I da CITES  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Superreino: | Eukaryota |
| Reino: | Animalia |
| Subreino: | Eumetazoa |
| Superfilo: | Deuterostomia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Superclase: | Tetrapoda |
| Clase: | Mammalia |
| Subclase: | Eutheria |
| Infraclase: | Placentalia |
| Superorde: | Euarchontoglires |
| Orde: | Primates |
| Suborde: | Strepsirrhini |
| Infraorde: | **Lemuriformes**Gray, 1821 |

 |
| Superfamilias |
| * *Cheirogaleoidea*
* *Lemuroidea*
 |

A dos **lemuriformes** (*Lemuriformes*) é unha infraorde de mamíferos da orde dos primates e a suborde dos estrepsirrinos, endémicos da illa de Madagascar.

Coñécense co nome vulgar de **lémures**, derivado dos *lemures* ou *larvae*, fantasmas o espíritos da morte da mitoloxía romana, debido ás estrepitosas vocalizacións que emiten estes animais, os seus ollos brillantes e os hábitos nocturnos dalgunhas das súas especies.

Aínda que moitas veces se confundan con primates ancestrais, os primates antropoides (monos, hominoides e seres humanos) non evolucionaron dos lémures, aínda que comparten trazos morfolóxicos e de comportamento con primates basalis.

Na actualidade perviven unhas cen especies de lémures, a maior parte delas descubertas ou promovidas ao status de especie a partir dos anos 1990.

Características
---------------

Cun peso que vai desde os trinta gramos ata os nove quilogramos, os lémures comparten moitos dos trazos básicos dos primates, como mans e pés con cinco dedos e polgar opoñíbel, e uñas en lugar de garras (que presentan a maioría das especies). Porén, a súa proporción cerebro-masa corporal é menor que nos primates antropoides e, ao igual que os demais primates estrepsirrinos, teñen o «nariz húmido» (rinario). Os lémures son xeralmente os estrepsirrinos máis sociais, e comunícanse entre eles máis con olores e vocalizacións que con sinais visuais. Teñen un metabolismo basal relativamente baixo, moitos reprodúcense estacionalmente, teñen períodos de dormencia (como hibernación ou letargo), e algúns mostran un dominio social das femias. A maioría aliméntanse cunha ampla variedade de froitas e follas, mentres que outros son especialistas. Aínda que moitos comparten dietas similares, especies distintas comparten os mesmos bosques a través dun proceso de diferenciación de nicho.

Descubrimentos tardíos
----------------------

A investigación sobre estes primates centrouse na súa taxonomía e na recollida de espécimes durante os séculos XVIII e XIX. Aínda que as observacións achegadas polos primeiros investigadors de campo foron abundantes, os estudos modernos sobre a ecoloxía e o comportamento destes animais non se desenvolveron até os anos 1950 e 1960. Ante as dificultades xurdidas pola inestabilidade política e a confusión reinante en Madagascar a mediados dos anos 1970, os traballos de campo detivéronse, pero retomáronse nos anos 1980 e supuxeron un grande avance no coñecemento destes primates. Instalacións de investigación como o Duke Lemur Center da Universidade Duke proporcionaron a oportunidade de avanzar no seu estudo nun ambiente controlado.

Os lémures son importantes para a investigación porque a mestura que presentan de características primitivas e trazos compartidos cos primates antropoides pode subministrar un maior coñecemento sobre a evolución dos primates e dos humanos. Porén, moitas especies de lémur están en perigo de extinción debido á perda dos seus hábitats e á caza. Pese a que, polo xeral, as tradicións locais axudan a protexer aos lémures e os seus bosques, a talla forestal ilegal, a xeneralización da pobreza e a inestabilidade política dificultan os esforzos pola conservación destes primates. Debido a estas ameazas e á diminución constante das súas poboacións, a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) considera que os lémures son os mamíferos en maior perigo de extinción, considerando, no ano 2013, que máis do 90 % das especies de lémures estaban ameazadas.

Taxonomía
---------

A clasificación taxonómica dos lemuriformes está controvertida e depende de que concepto de especie se utilice. Incluso discútese a taxonomía de nivel máis alto, e algúns expertos sitúan a maior parte dos lémures na infraorde dos lemuriformes, mentres que outros prefiren que o grupo dos *Lemuriformes* conteña a todos os estrepsirrinos existentes, colocando a todos os lémures na superfamilia dos *Lemuroidea* e as familias dos *Lorisidae* e *Galagidae* na superfamilia dos *Lorisoidea*.

### Etimoloxía

Linneo, o fundador da nomenclatura binomial moderna, deulles o nome de lémures xa en 1758 na 10ª edición do sey *Systema Naturae*. Linneo situou tres especies baixo o xénero *Lemur*: *L. tardigradus* (o loris esvelto vermello, actualmente *Loris tardigradus*), *L. catta* (o lémure) e *L. volans* (o lémur voador de Filipinas, hoxe *Cynocephalus volans*). Aínda que o termo *lémure* se aplicara inicialmente aos loris, pronto foi asociado a todos os primates endémicos de Madagascar, que son coñecidos desde entón como lémures.

O nome provén do latín *lemŭres*, espectros ou espíritos da morte coñecidos como *larvae* ou *lemures* na Roma Antiga. Linneo coñecía os hábitos nocturnos e o aspecto fantasmal de lémures e loris, así como os seus movementos silenciosos pola noite, os seus tamén fantasmais ollos reflectintes e os seus gritos. Tamén é posíbel que os poboadores malgaches lle contaran algunhas lendas que falaban dos lémures como as almas dos seus antepasados. Estando familiarizado cos traballos de Virxilio e Ovidio a as súas referencias ás *Lemuralia* ou festival de Lemuria, e vendo unha analoxía que encaixaba no seu esquema de nomenclatura, Linneo asignou o termo *lemur* a estes primates nocturnos.

### Clasificación

A infraorde dos *Lemuriformes* foi descrita en 1821 polo zoólogo inglés John Edward Gray, aínda que algúns autores atribúena ao paleontólogo estadounidense William King Gregory, en 1915.

Segundo Wilson e Reeder en *Mammal Species of the World*, a clasificación da infraorde, dentro dos primates, comprende as superfamilias e familias seguintes:

* Orde *Primates* Linnaeus, 1758
	+ Suborde *Strepsirrhini* É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812
		- Infraorde ***Lemuriformes*** Gray, 1821
			* Superfamilia *Cheirogaleoidea* Gray, 1873
				+ Familia *Cheirogaleidae* Gray, 1873
			* Superfamilia *Lemuroidea* Gray, 1821
				+ Familia *Lemuridae* Gray, 1821
				+ Familia *Lepilemuridae* Gray, 1870
				+ Familia *Indridae* Burnett, 1828

#### Exemplos doutras clasificacións

Dúas clasificacións dos *Strepsirrhini* en infraordes, superfamilias e familias| 3 infraordes, 2 superfamilias | 1 infraorde, 2 superfamilias |
| --- | --- |
| * Orde *Primates*
	+ Suborde *Strepsirrhini*: prosimios non tarseiros
		- **Infraorde *Chiromyiformes***: aie aie
		- **Infraorde *Lemuriformes***
			* **Superfamilia *Cheirogaleoidea***
				+ Familia *Cheirogaleidae*
			* **Superfamilia *Lemuroidea***: lémures
				+ Familia *Archaeolemuridae* (†)
				+ Familia *Indriidae*
				+ Familia *Lemuridae*
				+ Familia *Lepilemuridae*
				+ Familia *Megaladapidae* (†)
				+ Familia *Palaeopropithecidae* (†)
		- **Infraorde *Lorisiformes***: gálagos e loris
	+ Suborde *Haplorrhini*: tarseiros e simios
 | * Orde *Primates*
	+ Suborde *Strepsirrhini* prosimios non tarseiros
		- **Infraorde *Lemuriformes***
			* **Superfamilia *Lemuroidea***: lémures
				+ Familia *Archaeolemuridae* (†)
				+ Familia *Cheirogaleidae*
				+ Familia *Daubentoniidae*: aie aie
				+ Familia *Indriidae*
				+ Familia *Lemuridae*
				+ Familia *Lepilemuridae*
				+ Familia *Megaladapidae* *(†)*
				+ Familia *Palaeopropithecidae* (†)
			* **Superfamilia *Lorisoidea***: gálagos e loris
	+ Suborde *Haplorrhini*: tarseiros, simios
 |

### Evolución e filoxenia

Os lorisiformes chegaron a Madagascar hai aproximadamente entre 62 e 65 millóns de anos por *rafting* (dispersión biolóxica por balsas de vexetación) nalgún momento en que as correntes oceánicas favoreceron a dispersión cara á illa. Desde entón, os lémures evolucionaron para enfrontarse a un ambiente sumamente estacional e as súas adaptacións lles dan un nivel de diversidade que rivaliza cos demais grupos de primates. Até a chegada dos humanos á illa, hai aproximadamente 2 000 anos, existían lémures tan grandes como un gorila macho.

#### Cladograma

**Filoxenia dos *Lemuriformes***



|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *Euarchonta*  | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Scandentia* |
|   |
|   | *Dermoptera* |
|   |
|   | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | † *Plesiadapiformes* |
|   |
|  *Primates* | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Haplorrhini* |
|   |
|  *Strepsirrhini*  | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | † *Adapiformes* |
|   |
|  ***Lemuriformes***  | 

|  |  |
| --- | --- |
|   | *Lorisoidea* |
|   |
|   | *Lemuroidea* |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

 |
|   |

Notas
-----

1. ↑  Harcourt, C. (1990), pp. 7–13
2. ↑  "UNEP-WCMC Species Database: CITES-Listed Species". UNEP-WCMC. Consultado o 23 de setermbro de 2015. [*Ligazón morta*]
3. 1 2  *Lemuriformes* en *MSW*.
4. ↑  Linnaeus, Carlous (1758). *Systema Naturae* (en latín) **1** (Holmiae ed.). Imprensis Direct. Laurentii Salvii. pp. 29–30.
5. ↑  Tattersall, I. (1982), pp. 43–44.
6. ↑  *lémur* no DRAE.
7. ↑  Lux, J. (2008). "What are lemures?" (PDF). *Humanitas* **32** (1): 7–14. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de decembro de 2010. Consultado o 23 de setembro de 2015.
8. ↑  Flower, W. H. & Lydekker, R. (1891), p. 682.
9. ↑  Nield, T. (2007), p. 41.
10. ↑  Blunt, W. & Stearn, W. T. (2002), p. 252.
11. ↑  Infraorder Lemuriformes Gregory 1915 Arquivado 25 de setembro de 2015 en Wayback Machine. en Fossilworks.
12. ↑  *Cheirogaleoidea* en *MSW*.
13. ↑  *Lemuroidea* en *MSW*.
14. ↑  Groves, Colin P. (2005).
15. ↑  Godinot, M. (2006).
16. ↑  Cartmill, M. (2010).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Lemuriformes Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Lemuriformes*** |

### Bibliografía

* Blunt, W. & Stearn, W. T. (2002): *Linnaeus: the compleat naturalist*. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-09636-0.
* Cartmill, M. (2010): "Primate Classification and Diversity". En Platt, M. & Ghazanfar, A. *Primate Neuroethology*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-532659-8, pp. 10–30.
* Flower, W. H. & Lydekker, R. (1891): *An introduction to the study of mammals living and extinct*. Londres: A. e C. Black. ISBN 978-1-110-76857-8.
* Godinot, M. (2006): "Lemuriform Origins as Viewed from the Fossil Record", *Folia Primatologica* **77** (6): 446–464.
* Groves, Colin P. (2005): *Strepsirrhini*, en Wilson, D. E. & Reeder, D. M. eds. *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*.
* Harcourt, C. (1990): "Introduction". En: Thornback, J. *Lemurs of Madagascar and the Comoros: The IUCN Red Data Book*. World Conservation Union. ISBN 978-2-88032-957-0.
* Hartwig, W. (2011): "Chapter 3: Primate evolution". En Campbell, C. J.; Fuentes, A.; MacKinnon, K. C.; Bearder, S. K. & Stumpf, R. M. *Primates in Perspective* (2nd ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-539043-8, pp. 19–31.
* Nield, T. (2007): *Supercontinent: Ten Billion Years in the Life of Our Planet*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-02659-9.
* Szalay, F. S. & Delson, E. (1980): *Evolutionary History of the Primates*. Academic Press. ISBN 978-0-12-680150-7.
* Tattersall, I. (1982): *The Primates of Madagascar*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 978-0-2310-4704-5.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Primates
* Estrepsirrinos

### Ligazóns externas

* *Lemuriformes* na ADW *(en inglés)*.
* *Lemuriformes* na EOL *(en inglés)*.
* Infraorder Lemuriformes Gregory 1915 Arquivado 25 de setembro de 2015 en Wayback Machine. en Fossilworks.
* LemursArquivado 31 de agosto de 2018 en Wayback Machine. en BBC. Nature Wildlife *(en inglés)*
* Lemurs of Madagascar en wildmadagascar.org *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q37212
* AAT: 300310398
* BNCF: 52845
* BNF: 11952086x
* EBID: ID
* GEC: 0119087
* LCCN: sh85075968
* NKC: ph1128400

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Lemuriformes
* EOL: 10489837
* Fossilworks: 40771
* ITIS: 943776
* MSW: 12100003
* NCBI: 376915

 |