Coordenadas: 5°00′N 58°45′O﻿ / ﻿5, -58.75

A **Güiana** (en inglés: *Guyana*) é un país de América do Sur limitado ó norte polo océano Atlántico, ó leste por Suriname, ó sur polo Brasil e ó oeste por Venezuela.

Etimoloxía
----------

O nome "Güiana" deriva de *Guiana*, o nome orixinal da rexión que antes incluía a Güiana (Güiana Británica), Suriname (Güiana Holandesa), a Güiana Francesa e partes de Güiana provén dunha lingua indíxena amerindia e significa "terra de moitas augas"..

Historia
--------

*Artigo principal**:* Historia de Güiana.
Un mapa da Güiana Holandesa de 1667 a 1814.
Nove tribos indíxenas residen en Güiana: o Wai Wai: Macushi; Patamona; Lokono; Kalina; Wapishana; Pemon; Akawaio; e Warao.

Historicamente, as tribos Lokono e Kalina dominaron a Güiana. Aínda que Cristoforo Colón foi o primeiro europeo en avistar a Güiana durante a súa terceira viaxe (en 1498), e Sir Walter Raleigh escribiu un relato en 1596, os Holandeses foron os primeiros europeos en establecer colonias: Pomeroon (1581), Essequibo (1616), Berbice (1627) e Demerara (1752). Despois de que os británicos asumisen o control en 1796, os holandeses cederon formalmente a zona en 1814.

En 1831, as colonias unidas de Demerara-Essequibo e a colonia separada de Berbice convertéronse xuntas nunha única colonia británica coñecida como Güiana Británica.[]

Desde a súa independencia en 1824, Venezuela reivindicou a área de terra ao oeste do río Essequibo. Simón Bolívar escribiu ao goberno británico advertíndolle contra os colonos de Berbice e Demerara que se instalasen en terras que os venezolanos, como presuntos herdeiros das reivindicacións españolas sobre a zona que datan do século XVI, afirmaban que eran súas. En 1899, un tribunal internacional determinou que a terra pertencía a Gran Bretaña. A reivindicación territorial británica derivou da participación e colonización holandesa da zona. tamén data do século XVI, que foi cedida aos británicos.[]

### Independencia

Güiana acadou a independencia do Reino Unido como dominio o 26 de maio de 1966 e converteuse nunha república o 23 de febreiro de 1970, sendo membro da Commonwealth. Pouco despois da independencia, Venezuela comezou a emprender accións diplomáticas, económicas e militares contra Güiana co fin de facer valer a súa pretensión territorial sobre a Guayana Esequiba. O Departamento de Estado dos Estados Unidos e a Central Intelligence Agency (CIA), xunto co goberno británico, tamén xogaron un papel importante ao influír no control político en Güiana durante este tempo. O goberno estadounidense apoiou a Forbes Burnham durante os primeiros anos da independencia porque Cheddi Jagan identificárono como marxista. Proporcionaron apoio financeiro secreto e consellos sobre campañas políticas ao Congreso Nacional Popular de Burnham, en detrimento do Partido Progresista do Pobo liderado por Jagan, que foi apoiado principalmente por guyaneses de orixe india oriental.[]

Güiana foi elixida dúas veces como membro do Consello de Seguridade da ONU en 1975-76 e máis tarde 1982-83.

### UNASUR

En maio de 2008, o presidente Bharrat Jagdeo asinou o Tratado Constitutivo UNASUR da Unión de Nacións Suramericanas. O goberno da Güiana ratificou oficialmente o tratado en 2010.

En marzo de 2020, o presidente David A. Granger perdeu por pouco as eleccións anticipadas, tras a perda do goberno de Granger nun voto de censura en 2018. Granger negouse a aceptar os resultados, pero finalmente, cinco meses máis tarde, Irfaan Ali do Partido Popular Progresista/Cívico xurou como novo presidente por mor das acusacións de fraude e irregularidades.

Subdivisións
------------

Subdivídese en 10 rexións administrativas:

* Barima-Waini
* Cuyuni-Mazaruni
* Demerara-Mahaica
* East Berbice-Corentyne
* Esequibo Islands-West Demerara
* Mahaica-Berbice
* Pomeroon-Supenaan
* Potaro-Siparuni
* Upper Demerara-Berbice
* Upper Takutu-Upper Esequibo

Economía
--------

*Artigo principal**:* Economía de Güiana.

Demografía
----------

Clique para ampliar
A poboación do país (comprendida entre os 760.000 e 780.000 habitantes) está dividida en tres grupos principais: 

* Hindús ou *Indo-güianeses* (arredor do 50%) que habitan nas zonas rurais.
* Africanos ou *afro-güianeses* (entre o 36 e o 43%) residentes nos centros urbanos.
* Os amerindios (entre o 4 e o 7%), poboadores das zonas do interior.

A poboación chinesa e europea (principalmente portugueses e británicos) forman o 2%.

O 90% da poboación vive na zona costeira, onde a densidade de poboación chega a 115 habitantes por km². Existe unha gran tensión entre as comunidades hindú e africana, o cal se reflicte na esfera política (onde os dous principais partidos políticos son uni-raciais).

A relixión tamén establece unha liña divisoria entre a poboación. Os cristiáns (50% da poboación), predominantemente adscritos á igrexa anglicana, son de etnia africana. A comunidade hindú procesa maioritariamente o hinduísmo, aínda que existe unha porcentaxe que se adscribe ó islam. Outro dato curioso a destacar é a presenza no país da comunidade máis extensa de Baha'ís do mundo (un 7%).

A emigración ten sido un problema persistente na historia do país, estimándose uns 500.000 nacionais vivindo fora do país. Desde a independencia, máis de 10.000 cidadáns ó ano téñense establecido nos Estados Unidos. Igualmente, Canadá, o Reino Unido e outros países caribeños de fala inglesa teñen sido o destino de ditos emigrantes.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *güianés*.
2. ↑  "Guyana". Oxford Dictionaries. Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2015. Consultado o 9 de maio de 2015.
3. ↑  "Guyana". Oxford Dictionaries. Arquivado dende o orixinal o 7 de xullo de 2015. Consultado o 9 de maio de 2015.
4. ↑  "Ministry of Amerindian Affairs – Georgetown, Guyana". Amerindian.gov.gy. Arquivado dende o orixinal o 2 de xuño de 2013. Consultado o 30 de marzo de 2014.
5. ↑  "South America 1744–1817 by Sanderson Beck". Arquivado dende o orixinal o 1 de xaneiro de 2017. Consultado o 24 de outubro de 2016.
6. ↑  "Premio sobre o límite entre a colonia da Güiana Británica e os Estados Unidos de Venezuela, decisión do 3 de outubro de 1899" (PDF).
7. ↑  Ince, Basil A. (1970). "The Venezuela-Guyana Boundary Dispute in the United Nations". *Caribbean Studies* **9** (4): 5–26.
8. ↑  US Declassified Documents (1964–1968). guyana.org Arquivado 12 de febreiro de 2007 en Wayback Machine.
9. ↑  "UNASUR indifference to Guyana". *Guyana Chronicle*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Güiana Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Office of the President of Guyana (en inglés).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Güiana*** |

| * v
* c
* e
Países e dependencias de América do Sur |
| --- |
| Estados soberanos | 

|  |  |
| --- | --- |
| Enteiros | 
* Arxentina
* Bolivia
* Brasil
* Chile
* Colombia
* Ecuador
* Güiana
* Paraguai
* Perú
* Suriname
* Uruguai
* Venezuela

 |
| En parte | 
* Francia
	+ Güiana Francesa

 |

 |  |
| Dependencias | 
* Illas Malvinas / Illas Xeorxia do Sur e Sandwich do Sur
	+ Reino Unido

 |

| * v
* c
* e
Países e dependencias de América |
| --- |
| Estados soberanos | 
* Antiga e Barbuda
* Arxentina
* Bahamas
* Barbados
* Belize
* Bolivia
* Brasil
* Canadá
* Chile
* Colombia
* Costa Rica
* Cuba
* Dominica
* Ecuador
* Estados Unidos
* Granada
* Guatemala
* Güiana
* Haití
* Honduras
* México
* Nicaragua
* O Salvador
* Panamá
* Paraguai
* Perú
* República Dominicana
* Saint Kitts e Nevis
* San Vicente e as Granadinas
* Santa Lucía
* Suriname
* Trinidad e Tobago
* Uruguai
* Venezuela
* Xamaica

 |
| Territorios dependentes | 

|  |  |
| --- | --- |
| Dinamarca | 
* Groenlandia

 |
| Estados Unidos | 
* Illa de Navassa
* Illas Virxes Estadounidenses
* Porto Rico

 |
| Francia | 
* Guadalupe
* Güiana Francesa
* Illa Clipperton
* Martinica
* Saint-Barthélemy
* San Martiño
* Saint-Pierre-et-Miquelon

 |
| Países Baixos | 
* Antillas Neerlandesas
* Aruba
* Bonaire
* Curaçao
* Saba
* San Eustaquio
* Sint Maarten

 |
| Reino Unido | 
* Anguila
* Bermudas
* Illas Caimán
* Illas Malvinas
* Illas Virxes Británicas
* Montserrat
* Turks e Caicos
* Illas Xeorxia do Sur e Sandwich do Sur

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q734
* WorldCat
* VIAF: 124902112
* BNE: XX451786
* BNF: 11880103n
* BRE: 2340517
* EBID: ID
* FAST: 1208722
* GEC: 0031881
* GeoNames: 3378535
* GeoNLP: cfCqDL
* GND: 4072186-3
* HDS: 032639
* ISNI: 0000 0001 2160 7790
* LAC: 0001G6245
* LCCN: n80061018
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00562099
* NKC: ge134195
* OSM: 287083
* Orthodox Encyclopedia: 161461
* SELIBR: 147228
* SUDOC: 027317188
* TGN: 1000054

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ISC: 108448

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D006172
* MeSH: Z01.107.757.488
* UMLS: C0018408

 |