"Di 'Tchoupitoulas' ou *"Get the fuck out"* (marcha de aí): un residente de Nova Orleáns usa o nome de *Tchoupitoulas Street* como xibolete para etiquetar aos partidarios da demolición dunha estatua de Robert E. Lee como forasteiros.Un **xibolete**, tamén ***xibbólet*** ou ***shibboleth*** (שִׁבֹּלֶת) refírese a calquera uso da linguaxe indicativo da orixe social ou rexional dunha persoa. De forma máis ampla, pode apuntar a calquera práctica que identifique aos membros dun grupo, unha especie de *contrasinal*.

Etimoloxía
----------

A súa orixe é a palabra hebrea *«šibbóleth»* (שִׁבֹּלֶת (en hebreo: עברית)), que significa literalmente ‘espiga’ ou, segundo outras fontes, ‘torrente’. Deriva dunha historia do *Antigo testamento* na cal a pronuncia desta palabra foi utilizada para distinguir a membros dun grupo, a tribo de Efraím, cuxo dialecto carecía do son / ʃ /, a diferenza doutros, por exemplo os galaaditas, cuxo dialecto si o incluía. No capítulo 12 (versículo 6) do *Libro dos Xuíces*, nárrase o acontecido despois de que os habitantes de Galaad derrotasen a tribo de Efraím arredor do 1070 a. C. Cando os efraimitas superviventes tentaban cruzar o río Xordán, os seus enimigos vixiaban na beira para identificalos e matalos; os galaaditas puñan a cada viaxeiro unha proba sinxela:

> 
> 
> 4 Ocupou Galaad os baixíos do Xordán de diante de Efraím e aconteceu que, cando dicía un dos fuxitivos de Efraím "déixame pasar", preguntábanlle os homes de Galaad: ‑"Ti es efraimita". E respondía: ‑"Non". Daquela dicíanlle: ‑"Fai favor de repetir Xibbólet   
> 5. E dicía: Sibbólet (pois non conseguía pronuncialo ben)"  
> 6. Entón eles apreixábano e degolábano xunto ós areais do Xordán. E caeron naquel entón corenta e dous mil de Efraím.
> *Libro dos Xuíces*, capítulo 12, versículos 4 a 6
>

Usos actuais
------------

### En conflitos étnicos

#### Masacre das vésperas sicilianas

Durante o masacre das vésperas sicilianas, no século XIII, os franceses eran recoñecidos pola forma en que pronunciaban *cìciri* (garavanzos en siciliano).

#### Revolucións no Brasil

Durante as revolucións de 1893 e 1923, no sur do Brasil, os uruguaios foron identificados facéndolles pronunciar a letra *J* .

#### Masacre de haitianos de 1937

En diversos conflitos entre grupos con diferentes linguas ou dialectos, un deles utilizou xiboletes para descubrir membros ocultos do grupo contrario. O masacre de haitianos acontecido na República Dominicana en 1937 recibiu o nome dun suposto xibolete empregado polas forzas do ditador Trujillo. Os haitianos distinguíanse pola pronuncia da palabra *perejil* (é moi difícil para un haitiano esconder o *r* uvular en francés ou crioulo haitiano) (véxase Masacre do pirixel).

### Uso cultural ou dialectal

Os membros dunha comunidade lingüística, ou os falantes dunha variante dialectal da mesma lingua, poden descoñecer o feito de que pronuncian un termo de forma distintiva. Ao falar pode descoñecerse ou non o efecto creado no interlocutor; e serve para autoidentificarse ou identificar aos forasteiros. 

#### En galego

En Galiza hai palabras distintivas de lugares concretos, por exemplo *"caropa"* ou *"caripa"* para referirse á cortiza do piñeiro resaltarían a orixe da Illa de Arousa ou de Tirán respectivamente.

No Grove a palabra *"meu"* actúa como xibolete; por exemplo Yayo Daporta, nado en Cambados, para resaltar o seu vínculo cos grovenses (e a pesar de que do Grove a Cambados hai menos de 20km de distancia) empregouna no seu pregón da Festa do Marisco.

#### En portugués

Na lingua portuguesa ***xibolete*** asumiu un significado máis amplo, e tamén pode indicar o recoñecemento dun hábito ou dunha característica específica, que permite recoñecer que o individuo pertence a un grupo distinto. Aparece en varios dicionarios e manuais de gramática e ortografía, e tamén se pode escribir *xibolet, xibolé* ou *xibolê*.

#### En castelán

Na lingua castelá, alén da presenza na Biblia, foi introducido por Miguel de Unamuno en 1900, coa forma *chibolete* no seu ensaio *La fe,* adaptando a forma do *Libro dos Xuíces*. A RAE, porén, non incluíu no dicionario o termo, tampouco coa forma *shibboleth*.

#### En catalán

Segundo a lenda, durante a Revolta dos Segadores utilizábase o coñecido trabalinguas *«setze jutges d'un jutjat / mengen fetge d'un penjat»* ("dezaseis xuíces dun tribunal / comendo o fígado dun aforcado") para distinguir entre cataláns e casteláns. O «setze» contén a africada alveolar sonora ([d͡z]), un fonema ausente no castelán; segundo Joan Amades, *"que os non cataláns cústalles pronunciarse e foi aceptado en xeral como o noso 'zidgolep' [sic.]".*

Outra lenda explica que durante a guerra de independencia, os *Miquelets* do Empordán obrigaron aos cativos a pronunciar a palabra "marfega". Quen a pronunciou como unha palabra cortante, ao estilo dos franceses, foi guindado por un penedo preto de Colera coñecido como o *Salt dels Gavatxos* (salto dos franceses).

Os bergueses (de Berga) pronuncian o nome da cidade con [e] pechado; os que o pronuncian co [ɛ] aberto son identificados como forasteiros e son obxecto de burla.

Os habitantes do Tarragonès que conservan a distinción b/v usan como xibolete a frase *«beu vi bo de Valls»* ("bebe bo viño de Valls").

#### En inglés

Hoxe, na lingua inglesa un *shibboleth* tamén ten un significado máis amplo. Refírese a calquera palabra ou frase que se pode usar para distinguir os membros dun grupo dos alleos, sexan ou non hostís. A palabra tamén se usa para referirse ao argot, cuxo uso axeitado identifica a un como membro dun grupo ou subcultura en particular. Figuradamente tamén é sinónimo de tabú.

### Na masonería

A palabra *shiboleth* úsase na masonería simbólica como unha palabra pase do grao de *compañeiro.*

Notas
-----

1. ↑  Runciman, Steven (1997). *I vespri siciliani* (en italiano). ISBN 88-220-0508-2.
2. ↑  "Per un pugno di ceci" (en italiano). Consultado o 2018-12-11.
3. ↑  "xibolete – Sua Língua". *sualingua.com.br*. Consultado o 2022-05-01.
4. ↑  Redação (2017-08-17). "Não erre o xibolete!". *AMAZONAS ATUAL* (en portugués). Consultado o 2022-05-01.
5. ↑  "Dicionario de dicionarios". *sli.uvigo.es*. Consultado o 2022-05-01.
6. ↑  Grove, O. (2019-03-12). "Los vídeos de "Fala do Ghrove" ya están disponibles en las redes sociales". *Faro de Vigo* (en galego e castelán). Consultado o 2022-05-01.
7. ↑  "Daporta: «Eu son do Grove, meu»". *La Voz de Galicia*. 2015-10-04. Consultado o 2022-05-01.
8. ↑  "La técnica del chibolete". *Expansion*. Consultado o 2022-05-01.
9. ↑  "«Diccionario de la lengua española»". *dle.rae.es/* (en castelán). Consultado o 2022-05-01.
10. ↑  "shibboleth - Dicionário Inglês-Português (Brasil) WordReference.com". *www.wordreference.com* (en portugués). Consultado o 2022-05-01.
11. ↑  "Schibboleth". Consultado o 2022-05-01.

Véxase tamén
------------

* Xerga
* Acento prosódico
* Terminoloxía
* Tabú
* Signo
* Contrasinal

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Xibolete*** |

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***Xibolete*** |

* Capítulo 12 do *Libro dos Xuíces*, en Galifontes
* Relixión, mitos e símbolos
* Shibboleth, de Dardo Scavino