Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Rus.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras cirílicas. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

A **Rus de Kíiv** (en ucraíno: *Київська Русь*, *"Kiivska Rus"*; en ruso: *Киевская Русь*, *"Kievskaia Rus"*; en belaruso: *Кіеўская Русь*, *"Kieǔskaja Rus"*) ou **Rus' de Kíiv**, foi unha federación de tribos eslavas orientais desde finais do século IX até mediados do século XIII, baixo o reinado da dinastía Rúrika.

Os estados modernos de Belarús, Ucraína e Rusia reivindican o Rus de Kíiv como legado cultural.

Este Estado alcanzou a súa maior extensión a mediados do século XI. Daquela estendíase dende o mar Báltico no norte até o mar Negro no sur, e dende a cabeceira do río Vístula no oeste até a península de Tamán, no actual krai de Krasnodar (Rusia) no leste, co que unía a maioría das tribos eslavas orientais.

A Rus de Kíiv comezou co reinado do príncipe Oleg de Nóvgorod (ca. 882–912). Oleg estendeu o seu control desde Nóvgorod até o val do río Dniéper co fin de protexer o comercio das incursións kházaras no leste, e trasladou a súa capital, Nóvgord, a Kíiv, máis estratéxica.

Sviatoslav I de Kíiv (?-972) levou a cabo unha grande expansión territorial da Rus de Kíiv. Vladimir o Grande (980–1015) introduciu o cristianismo co seu propio bautismo e, por decreto, a toda a poboación de Kíiv e alén. A Rus de Kíiv alcanzou a súa maior extensión baixo Iaroslav I o Sabio (1019–1054). A súa descendencia preparou e publicou o primeiro código legal escrito, o *Rússkaia Pravda*, pouco despois da súa morte.

O declive do Estado empezou a finais do século XI, e durante todo o século XII foise desintegrando en varios poderes rexionais rivais.

Amais da fragmentación territorial, a Rus debilitouse aínda máis por causas económicas como o colapso das relacións comerciais con Bizancio pola decadencia de Constantinopla e a subseguinte diminución das rotas comerciais entre as tribos varegas e Grecia no seu territorio.

O Estado caeu finalmente coa invasión mongol de Rusia en 1240.

Orixes da Rus de Kíiv
---------------------

De acordo coa *Crónica de Néstor*, a máis antiga da Rus, un varego chamado Hrörekr (Rúrik, en ruso), **O Falcón**, estabeleceuse na cidade de Nóvgorod. Foi elixido líder por varios pobos eslavos e fineses) contra o ano 860, antes de trasladarse ao sur e estender a súa autoridade a Kíiv.

A Crónica refírese a el como o patriarca da dinastía Rúrika.

Di así:

> 
> 
> No ano 6367 (859) os pobos varegos de ultramar recibiron tributo dos pobos chudos, eslavos, merias, veses, kríviches, (...)  
> 
> No ano 6370 (862) provocaron que os pobos varegos volveran do outro lado do mar, negáronse a pagarlles tributo e acordaron gobernarse de seu. Pero non houbo lei entre eles, e cada tribo levantouse contra a outra. A discordia cebouse así entre eles, e empezaron a guerra entre si. Dixéronse: «elixamos un príncipe que mande sobre nós e que xulgue de acordo co costume». Así acudiron alén dos mares aos varegos, aos rus. Estes varegos chamábanse rus, como outros se chamaban suecos, outros normandos, outros anglos e outros godos. Os chudos, eslavos, kríviches e os ves dixeron aos rus: «A nosa terra é grande e rica, pero non hai orde nela. Que veñan logo reinar e gobernar príncipes sobre nós». E tres irmáns xuntáronse coa súa parentela e tomaron consigo a todos os rus e viñeron.
> Crónica de Néstor
> 

Mapa da Rus de Kíiv, século XI.
Estes pobos asentáronse primeiro nas proximidades do lago Ládoga. Posteriormente trasladándose a Nóvgorod e chegaron finalmente a Kíiv, onde acabaron co tributo que a poboación da cidade lle pagaba ao pobo kházaro.

A Rus de Kíiv foi fundada polo príncipe Oleg de Kíiv (chamado Helgu nas crónicas kházaras) contra o ano 880. Durante os seguintes trinta e cinco anos, Oleg e o seu exército dominou distintas tribos eslavas e finesas. En 907, Oleg dirixiu un ataque contra Constantinopla e, en 911, asinou un tratado comercial co Imperio bizantino en igualdade de condicións. O novo Estado de Kíiv prosperou polo seu control sobre a rota desde o mar Báltico até o mar Negro e a Oriente, amais de pola súa exportación de peles, cera de abella e mel.

Debido á tendencia favorábel a Escandinavia na Primeira Crónica Rusa ou *Crónica de Néstor*, nalgúns documentos eslavos tense discutido o papel dos pobos varegos no estabelecemento da Rus de Kíiv. Durante o reinado de Sviatoslav I de Kíiv (945-972) adoptouse a relixión ortodoxa e os nomes eslavos, mais a súa *druzhina* seguiu formada principalmente por pobos escandinavos.

As conquistas militares de Sviatoslav infrinxiron impactos mortais aos seus dous veciños máis poderosos, Khaganato kházaro e o Imperio búlgaro, que caeron pouco despois das súas incursións.

A idade de ouro da Rus de Kíiv
------------------------------

Mapa dos principados da Rus de Kíiv (1054-1132).
A rexión de Kíiv dominou o estado durante os seguintes dous séculos. O gran príncipe de Kíiv (*veliki knyaz*) controlaba as terras arredor da cidade, e membros da súa familia, en teoría subordinados a el, gobernaban outras cidades e pagábanlle tributos. O seu apoxeo chegou durante os reinados do príncipe Vladimiro I de Kíiv ou *Vladimiro o Grande* (980-1015) e Iaroslav I o Sabio (1019-1054). Ambos continuaron a expansión do principado que comezara Oleg.

Vladimir chegou ao poder tras a morte de seu pai Sviatoslav I de Kíiv en 972, ao derrotar ao su medio irmán Iaropolk en 980. Como príncipe de Kíiv, o maior logro de Vladímir foi a cristianización da Rus de Kíiv que emprendeu en 988. A Crónica indica que cando Vladimir aceptou a fe cristiá  sobre o paganismo idólatra eslavo, mandou algúns dos seus conselleiros e guerreiros máis achegados a distintos países de Europa.

Tras visitaren territorios do cristianismo occidental, do xudaísmo e do islam, chegaron a Constantinopla. Alí causoulles gran abraio a catedral de Santa Sofía (Άγια Σοφία. *Hahía Sophía*) e os seus servizos litúrxicos. Nese momento, decidiron que esa sería a fe oficial do Estado kievano. Tras o seu regreso, convenceron a Vladímir de que a fe grega era a mellor opción. Vladímir, entón, emprendeu unha viaxe a Constantinopla, onde casaría coa princesa Ana, irmá do emperador bizantino Basilio II.

A opción polo culto oriental tamén reflectiu posibelmente os vínculos estreitos con Bizancio, que dominaba o mar Negro e, por ende, a rota comercial máis importante para Kíiv: o río Dniéper. A adhesión á Igrexa Ortodoxa oriental tivo importantes consecuencias políticas, culturais e relixiosas a longo prazo. A igrexa tiña unha liturxia escrita en cirílico e unha colección de escrituras traducidas do grego para os pobos eslavos.

A existencia desta literatura facilitou a conversión ao cristianismo dos eslavos orientais e iniciounos nunha rudimentaria filosofía grega, na ciencia e na historiografía sen necesidade de aprenderen grego antigo, a diferenza da poboación culta da Europa Occidental e Central, que continuaba empregando o latín. Este feito, xunto coa independencia da autoridade romana, fixeron que os pobos eslavos orientais desenvolvesen unha literatura propia e unhas belas artes substancialmente distintas das encontradas noutros países ortodoxos.

Iaroslav *O Sabio* pugnou cos seus irmáns polo poder. Aínda que logrou impoñerse en Kíiv no ano 1019, non foi recoñecido en todo o principado até 1036. Como Vladímir, Iaroslav o Sabio preocupouse por emprender relacións amistosas co resto de Europa. Iaroslav casou tres das súas fillas con príncipes estranxeiros exiliados, que viviron no seu palacio: Elizaveta con Harald III de Noruega (polas súas fazañas militares no Imperio bizantino); Agmunda co futuro André I de Hungría, e a menor, Ana de Kíiv, con Henrique I de Francia, quen foi rexente nese país durante a minoría de idade do seu fillo. Outra filla talvez foi Águeda de Kíiv, que casou con Eduardo o Exiliado, herdeiro do trono de Inglaterra, e que foi nai de Edgar Atheling e Santa Margarida de Escocia. A súa filla máis vella, Dobroniega (segundo outras fontes, a súa irmá), contraeu matrimonio con Casimiro I o Restaurador, rei de Polonia. Unha neta de Iaroslav, Adelaida, filla do seu fillo Vsévolod I de Kíiv, casou con Henrique IV do Sacro Imperio Romano Xermánico. 

Iaroslav tamén pactou matrimonios para a súa irmá e as tres fillas dela cos reis de Polonia, Francia, Hungría e Noruega. Mandou construír en Kíiv o primeiro grande edificio do principado, a Igrexa Desiatínnaia, así como a Catedral de Santa Sofía de Kíiv e a Catedral de Santa Sofía de Nóvgorod. Patrocinou o clero autóctono e o monacato, ademais de serlle atribuída a fundación dun sistema educativo. Os fillos de Yaroslav levantaron o gran Mosteiro das Covas de Kíiv, que funcionou como academia eclesiástica.

Decadencia: o apoxeo dos centros rexionais
------------------------------------------

*Impartindo xustiza na Rus de Kíiv*.  
Pintura de Ivan Bilibin.
A Rus de Kíiv non conseguiu manter o seu status de potencia próspera e dominante, en parte polo aglutinamento de dominios moi dispares rexidos por un clan. A medida que os membros do clan foron crecendo en número, identificáronse máis cos intereses rexionais que cun patrimonio común máis grande. Así, os príncipes enfrontáronse entre si, e en ocasións formaron alianzas con grupos externos, como o pobo polaco ou o pobo maxiar. Durante o período 1054-1224, polo menos 64 principados tiveron unha existencia efémera, 293 príncipes reivindicaron dereitos sucesorios e as súas disputas provocaron 83 guerras civís.

As cruzadas causaron cambios nas rotas comerciais europeas, o que acelerou o declive de Kíiv. En 1204, as forzas da Cuarta Cruzada saquearon Constantinopla, co que conseguiron a decadencia da rota comercial do Dniéper. Kíiv escindiuse en varios principados e algúns centros rexionais, como a república de Novgorod, o Gran Ducado de Vladimir ou os principados de Galicia-Volinia, Polotsk, Smolensk, Chernigov e Pereiaslav.

A poboación destes centros evolucionaría en tres nacionalidades: ucraína no sueste e suroeste, belarusa no noroeste e rusa no norte e nordeste.

Notas
-----

1. ↑  "O Seminario de Onomástica aproba a adaptación dos nomes da capital e doutras cidades ucraínas". *Real Academia Galega*. 8 de marzo de 2022.
2. ↑  Ás veces dise tamén en masculino, o *Rus de Kíiv*.
3. ↑  Segundo se utilice, ou non, o signo ruso e ucraíno **ь** (no caso de facer uso del, utilízase o apóstofo [']). Moitos idiomas que se escriben con caracteres latinos utilízano: por exemplo, croata, Kijevska Rus'; francés Rus' de Kiev; inglés Kievan Rus'; italiano, Rus' di Kiev; portugués, Rus' de Kiev).
4. 1 2 3  John Channon & Robert Hudson, *Penguin Historical Atlas of Russia* (Penguin, 1995), p. 16.
5. ↑  Kievan Rus, Encyclopædia Britannica Online.
6. ↑  Plokhy, Serhii (2006). *The Origins of the Slavic Nations: Premodern Identities in Russia, Ukraine, and Belarus* (PDF). New York: Cambridge University Press. pp. 10–15. ISBN 978-0-521-86403-9. Consultado o 2010-04-27. Pese a todas as notábeis diferenzas entre estes tres países postsoviéticos, teñen moito en común cando se trata da súa cultura e historia, que se remonta ao Rus de Kíiv, o estado medieval eslavo oriental con sede na capital da Ucraína actual
7. ↑  Kyivan Rus’, Encyclopedia of Ukraine, vol. 2 (1988), Canadian Institute of Ukrainian Studies.
8. ↑  *See* Historical map of Kievan Rus' from 980 to 1054.
9. ↑  Bushkovitch, Paul. *A Concise History of Russia.* Cambridge University Press. 2011.
10. ↑  Paul Robert Magocsi, *Historical Atlas of East Central Europe*, 1993, p. 15.
11. ↑  "Civilization in Eastern Europe Byzantium and Orthodox Europe". Arquivado dende o orixinal o 26 de xullo de 2013. Consultado o 10 de marzo de 2014.
12. ↑  En idioma serbo-lucitano *Rurk* é falcón. Tamén *Rarog* na mitoloxía eslava é un falcón de fogo. Aos obodritas, confederación de eslavos do mar Báltico, chamábanos asé mesmo *Reregi*, e a súa capital, *Rerik*. Moedas medievais encontradas en Rusia levan o símbolo que actualmente usa a República de Ucraína, que representa un falcón caendo sobre a súa presa; ese era o emblema da dinastía ruríkida dos eslavos bálticos. Ademais, o falcón é o motivo folclórico eslavo por antonomasia. Aínda hoxe en Polonia, na República Checa e en Eslovaquia utilízanse os nomes *Rérik* e *Rírik*, absolutamente autóctonos.
13. ↑  Traducido desde o castelán
14. ↑  E a obrigar mediente decreto a conversión dos seus súbditos.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Rus de Kíiv Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Fennell, John (1983). Harold Shukman, ed. *The Crisis of Medieval Russia, 1200–1304*. *Longman History of Russia* (Londres: Longman). ISBN 0-582-48150-3.
* Franklin, Simon; Shepard, Jonathon (1996). Harold Shukman, ed. *The Emergence of Rus, 750–1200*. *Longman History of Russia* (Londres: Longman). ISBN 0-582-49091-X.
* Martin, Janet (1993). *Medieval Russia 980–1584*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36832-4.
* Vernadsky, George (1973). *Kievan Russia*. New Haven e Londres: Yale University Press. ISBN 0-300-01647-6.

### Outros artigos

* Belarús
* Historia de Ucraína
* Pobo rus'
* Dinastía Rurícovich

### Ligazóns externas

* Historical map of Kiev Rus' from 980. to 1054.
* Historical map of Rus'-Ukraine from 1220. to 1240.
* Rus', Encyclopedia of Ukraine *(en inglés)*
* Ancient Rus: trade and crafts *(en inglés)*

| * v
* c
* e
Historia de Rusia |
| --- |
| 
* Primeiros eslavos orientais
* Cázaros
* Rus de Kíiv
* Principado de Vladimir-Súzdal
* República de Novgorod
* Bulgaria do Volga
* Invasión mongola de Rusia
* Horda de Ouro
* Gran Ducado de Moscova
* Kanato de Kazán
* Imperio Ruso
* Guerra ruso-xaponesa
* Revolución de 1905
* Revolución de 1917
	+ Revolución de Febreiro
	+ Revolución de Outubro
* Guerra civil rusa
* República Soviética Federativa Socialista de Rusia
* Federación Rusa

 |  |

* Portal:Historia
* Portal:Ucraína
* Portal:Rusia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1108445
* WorldCat
* VIAF: 138321696
* BNF: 12357159m
* BRE: 2631504
* EBID: ID
* GND: 4073393-2
* LCCN: n91052954
* NKC: ge129725
* Orthodox Encyclopedia: 180439

 |