**Isaac Fraga Penedo**, nado en Seoane de Arcos (O Carballiño) en 1888 e finado en Vigo en 1982, foi un produtor e empresario cinematográfico galego.

Traxectoria
-----------

Cursou estudos como seminarista antes de emigrar a Buenos Aires e foi alí onde coñeceu o cinematógrafo. Regresou a Galicia e converteuse nun dos primeiros exhibidores cinematográficos ambulantes que percorreron a xeografía galega. En 1909 estreouse como exhibidor cinematográfico en Santiago de Compostela cun pavillón situado no Paseo da Ferradura que foi o máis visitado da Exposición Rexional. Simultaneou este pavillón con outro instalado na Alameda, que funcionou baixo o nome de Gran Cine Fraga. En Compostela arrendou tamén os locais do Recreo Artístico e o Salón Apolo nese mesmo ano, ademais do Teatro Principal. Unha vez consolidada a súa posición en Compostela e en áreas estivais da cidade como Vilagarcía de Arousa en 1913 comezou a súa expansión, que o consolidou como o máis importante empresario do sector en Galicia.

Entre 1914 e 1919 fíxose coa xestión dos principais locais de Vigo, A Coruña, Ourense, Lugo, Pontevedra e Monforte de Lemos. Ademais nas sociedades recreativas e hoteis distribuíase a *Revista Fraga*. En 1920 instalou en Compostela o Taller de Arte e Propaganda da Empresa Fraga, dirixido por Camilo Díaz Baliño. Na década dos vinte instalouse en Madrid, e contaba con locais en Xixón, Castro Urdiales, Santander, Barakaldo, Bilbao, Salamanca, Burgos ou Valladolid. Tamén levou a representación comercial de aparatos cinematográficos e maquinaria das marcas máis prestixiosas do momento, como Pathé, Gaumont, AEG ou Ertel-Werke-Munich.

En 1921 debutou como produtor e presentou a serie documental *España en África*, tres entregas filmadas polo operador Enrique Franco sobre guións de Alejandro Pérez Lugín. Nesta faceta como produtor, mostrou interese polo cine bélico, realizando os documentais *Operaciones en Ras-Medua*, *Regimientos heroicos*, *Los novios de la muerte* ou *Las baterías gallegas*. Así coñeceu a Millán-Astray e Francisco Franco e tivo contacto con importantes membros dos círculos africanistas, o que explica o seu posterior posicionamento cando aconteceu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Neste período creou Films Patria e impulsou a realización da serie *Arriba España! La Reconquista de la Patria* (1936-1938).

Teatro Cine Fraga, na rúa Uruguai de Vigo. Obra de 1942, orixinal de Luis Gutiérrez Soto por encargo de Isaac Fraga. Restaurado por César Portela.
Froito da súa posición dominante, a Empresa Fraga era a mellor preparada para abordar a chegada do cine sonoro. O 14 de marzo de 1930 presentou no cine Tamberlick vigués *The Singing Fool* (*O tolo cantor*, 1928), o primeiro filme sonoro de ficción proxectado en Galicia. Posteriormente a Empresa Fraga saíu moi potenciada, e desde os anos 40, o cine coñeceu unha época moi boa como negocio. En 1940 decidiu construír un local que fose o emblema da empresa e o 27 de marzo de 1948, inaugurouse oficialmente o Teatro Cine Fraga en Vigo. Despois duns anos de recesión chegou a época dourada dos anos 70. A partir de entón, a Empresa Fraga iniciou un declive progresivo que culminou coa morte do empresario e fundador.

Notas
-----

1. ↑  Cabo Villaverde, José Luis; et al. eds. (2001). *Diccionario do cine en Galicia (1896-2000)*. Xunta de Galicia. p. 169. ISBN 84-453-3152-3.
2. 1 2 3  Cabo Villaverde, José Luis; et al. eds. (2001). *Diccionario do cine en Galicia (1896-2000)*. Xunta de Galicia. p. 170. ISBN 84-453-3152-3.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Isaac Fraga Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Madrid Álvarez, Juan Carlos de la (1997). *Primeros tiempos del cinematógrafo en España*. Trea. ISBN 978-84-89427-81-5.

### Outros artigos

* Teatro Cine Fraga