**Palermo** (en siciliano: *Palermu*) é un concello italiano capital da provincia homónima, e da rexión de Sicilia. En 2009 tiña 658.112 habitantes e esténdese por unha área de 158,88 km², cunha densidade de poboación de 4.218 hab/km². Na súa zona metropolitana viven máis dun millón de persoas.

Historia
--------

Palermo
Pinturas rupestres na cova de Addaura.
Ao longo do tempo recibiu a influencia de numerosas culturas. A área da chaira de Palermo e as montañas que a rodean están habitadas desde época prehistórica. Consérvanse pinturas rupestres na cova de Addaura, no monte Pellegrino (ao norte da cidade), que estiveron habitadas no Paleolítico e o Mesolítico.

A poboación foi fundada polos fenicios cara ao século VIII a.C. nun porto natural, e déronlle o nome de Ziz («flor»). Cando o poboado se converteu en cidade déronlle o nome de Mabbonath (en fenicio, «aloxamentos», «lugar habitado»). Ao cabo, converteuse na poboación máis importante do triángulo fenicio de que fala Tucídides, por diante de Motia e Solunte:

> 
> 
> Tamén os fenicios estaban establecidos por toda a costa de Sicilia, pois se apoderaran dos promontorios sobre o mar e das pequenas illas próximas á costa con vistas ao seu comercio cos sículos; pero cando os gregos comezaron a arribar en gran número, abandonaron a maior parte dos seus asentamentos e, concentrándose, limitáronse a ocupar Motia, Solunte e Panormo, na veciñanza dos élimos, tanto porque confiaban na súa alianza con eles como polo feito de que aquel é o sitio desde onde é máis curta a travesía entre Cartago e Sicilia
> Tucídides, *Historia da guerra do Peloponeso* vi.2.6
> 

Da dominación fenicia quedan os muros antigos da cidade, que permanecen nalgunhas rúas e no centro do casco antigo, e o Pé Fenicio que está constituído pola vía principal, a Avenida de Vítor Manuel, e por unha serie de calellas perpendiculares a ela, amais dos restos arqueolóxicos das necrópoles da praza da Independencia ao norte, a «roca» de Monreale e Papireto.

Entre os séculos VIII e VI a. C. a cidade foi colonia de Grecia, e recibiu o nome de Panormos (Παν-όρμος "todo porto", "cómodo pata ancorar"), debido ao carácter xeográfico da península rodeada polas desembocaduras de dous ríos, e por tanto facilmente defendible. Mantiveron o comercio con Cartago. Durante a primeira guerra púnica Palermo foi tomada polos cartaxineses.

No ano 254 a. C. a cidade foi conquistada por Roma, e defendérona dos intentos de reconquista dos cartaxineses tres anos despois. Adaptaron o nome grego ao latín **Panormus**. Os lexionarios romanos establecéronse baixo o mandato do emperador romano César Augusto, e comezou a substitución do grego antigo polo latín.

### Idade Media

| Rexión = Europa e América do Norte
| Tipo = **Cultural**
| Criterios = II, IV
| ID = 1487
}}

Catedral de Palermo.
Trala caída do Imperio romano os vándalos fundaron o seu imperio no ano 439, coa súa capital en Cartago, e invadiron varias veces Sicilia ata conseguir conquistar Palermo. Despois a cidade foi tomada polo Imperio Bizantino, que a mantivo no seu poder durante tres séculos.

No ano 826 iniciouse unha batalla polo poder na illa logo dos desacordos entre Eufemio de Mesina, comandante da frota bizantina en Sicilia, e o emperador Miguel II de Sicilia. Na loita involucráronse os árabes, que foron ocupando a illa durante os séculos IX e X. Palermo foi conquistada no ano 831 logo dun longo asedio, converténdose na capital do emirato de Sicilia, nominalmente baixo poder aglabí. En Palermo establecéronse principalmente musulmáns de orixe árabe, a diferenza doutras zonas de Sicilia onde os bérberes formaron maiorías. Coa caída dos aglabies a illa obtivo unha maior autonomía, aínda que as revoltas e loitas internas entre árabes, bérberes e cristiáns deterioraron a situación. Tralo afianzamento do califato fatimí en Ifriqiya, o califa Ismail al-Mansur estabilizou a illa baixo o seu dominio, nomeando o seu lugartenente Hasan al Kalbi emir da illa no ano 948. Este estableeu a súa residencia en Palermo e instaurou a súa propia dinastía, a kalbida. Iniciouse entón un florecemento económico debido á mellora da agricultura e ao aumento da actividade comercial e artesanal.

Os cartos recadados por Ismail foron utilizados para obras públicas na cidade. Ampliouse o porto e construíronse un novo castelo, palacios, xardíns, mesquitas, (destacando a mesquita alxama) e o primeiro *qanat* de Palermo, que asegurou a subministración de auga e deu cobertura ao crecemento demográfico (estímase que por entón chegaron a vivir na cidade 300.000 persoas). Este aumento da poboación debeuse á migración desde outras partes de Sicilia e ao establecemento de comerciantes estranxeiros. Xurdiron novos barrios, protexidos coa construción dunha nova muralla.

Durante este período Palermo albergou comunidades cristiás e xudeas que convivían pacificamente cos musulmáns, tras aceptar o pago da *yizia*, imposto que se esixía aos non musulmáns. Numerosos topónimos de Palermo son de procedencia árabe, como os distritos históricos da cidade.

Panorámica desde Monreale.
En 1061 os normandos comezaron a conquista de Sicilia dirixidos por Roxerio de Altavilla e o seu irmán Roberto Guiscardo, co beneplácito do papa Nicolao II. En 1064 unha expedición de soldados de Pisa intentou tomar a cidade, provocando a destrución e a pillaxe nos arredores e no porto. Logo de varios intentos, finalmente en 1071 os normandos iniciaron un asedio que rematou o ano seguinte coa capitulación baixo a promesa de que os cidadáns serían libres de practicar cadansúa relixión e de rexerse polas súas propias leis.

Coa chegada do poder normando e posteriormente suabo a urbe mantivo a súa preponderancia en Sicilia. O máximo esplendor de Palermo chegou durante o reinado de Frederico II de Suabia. O historiador ceutí Al-Idrisi proporciona na súa obra probas deste rico período, como a construción dos edificios da Martorana ou a capela palatina no palacio real de Palermo.

En 1265 o Papa nomeou rei de Sicilia a Carlos de Anjou. Instaurou un réxime represivo e trasladou a capitalidade a Nápoles, co que a cidade entrou nunha etapa de decadencia. En 1282 o pobo de Palermo rebelouse contra os normandos nas Vésperas sicilianas, que deron lugar á expulsión de Carlos. Sicilia pasou a formar parte como reino independente até a súa anexión en 1409.

### Idade Moderna

Mapa da Coroa de Aragón.
A cidade pasou da Coroa de Aragón ao Imperio español. Dos 30.000 habitantes que tiña a mediados do século XV medrou até chegar aos 135.000 antes da Peste Negra de 1656. Nos séculos XVI e XVII construíronse en Palermo numerosos monumentos de estilo barroco. En 1734 Carlos III de España unificou Sicilia co Reino de Nápoles e a corte real deixou Palermo, co que a cidade e os seus palacios caeron en desuso.

### Idade contemporánea

O 12 de xaneiro de 1848 Palermo viviu unha das primeiras Revolucións de 1848 que tiveron lugar en toda Europa.

A partir de 1861 Palermo seguiu como centro administrativo de Sicilia. A familia Florio desenvolveu un certo crecemento económico e industrial. A principios do século XX Palermo expandiuse cara ao norte a través da *vía della Libertà*, na que se construíron numerosas vilas de estilo Art Nouveau, moitas delas do arquitecto Ernesto Basile, como o Grand Hotel Villa Igeia. O Teatro Massimo foi construído tamén por Basile e polo seu fillo, e foi inaugurado en 1897.

Palermo, como toda Sicilia, viviu a influencia da Mafia, creada a mediados do século XIX por Giuseppe Mazzini.

En xullo de 1943, no marco da segunda guerra mundial, os aliados bombardearon o porto e a periferia da cidade. En 1946 o Palazzo dei Normanni foi declarado sede do Parlamento rexional, como capital dun Estado da Rexión Especial (1947).

A migración masiva do rural cara ás cidades levou ao crecemento da cidade sen un plan regulador, e o alcalde Vito Ciancimino foi condenado por suborno. Nas décadas de 1980 e 1990 foron asasinados polas organizacións criminais moitos funcionarios públicos, como o *carabinieri* Carlo Alberto Dalla Chiesa, o presidente rexional Piersanti Mattarella, o sacerdote Don Giuliani ou os maxistrados Giovanni Falcone e Paolo Borsellino.

Demografía
----------

En 2007 vivían en Palermo 666.552 persoas, das cales o 52,4 % eran mulleres e o 47,6 % homes. A poboación menor de 18 anos era o 21,64 %, mentres que a poboación xubilada era o 16,54 %, cunha media de idade de 37 anos, por baixo dos 42 de media en Italia. A taxa de fecundidade é de 10,75 nacimientos por cada 1.000 habitantes, algo maior que a media nacional (9,45).

Vista panorámica de Palermo desde o Monte Pellegrino.
En 2006 o 97,79 % da poboación era de orixe italiana. Os habitantes procedentes do sueste asiático, principalmente de Sri Lanka, conformaban a principal minoría co 0,8 % da poboación, seguidos dos europeos (principalmente serbios e polacos), 0,3 %, e norteafricanos (principalmente tunnisinos), 0,28 %..

Cidades irmandadas
------------------

A cidade de Palermo está irmandada coas seguintes cidades:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Tunisia Bizerta
* Bukavu
* República Popular da China Chengdu
* Polonia Gdansk
 | * Hanoi
* Jan Yunis
* Italia Lecce
* Miami
 | * Monterey
* Palermo
* Cuba  Santiago de Cuba
* Italia Sestu
 | * Tiflis
* Romanía  Timişoara
* Yaroslavl
* Mérida
 |

Notas
-----

1. ↑  "Breve storia di Palermo" Arquivado 18 de decembro de 2008 en Wayback Machine. na web da cidade *(en italiano)*.
2. ↑  Correnti, Santo: *A Short History of Sicily*, Les Editions Musae, Montreal (2002); Scianò, Giuseppe: *Sicilia, Sicilia, Sicilia!*, Edizione Anteprima, Palermo (2004).
3. ↑  "Bilancio demografico anno 2007 e popolazione residente al 31 Dicembre" Arquivado 08 de marzo de 2013 en Wayback Machine. www.demo.istat.it *(en italiano)*.
4. ↑  "Cittadini Stranieri: Bilancio demografico anno 2006 e popolazione residente al 31 Dicembre" Arquivado 27 de setembro de 2011 en Wayback Machine. www.demo.istat.it *(en italiano)*.
5. ↑  Città di Palermo - Comunicati Stampa del 26 settembre 2000" Arquivado 01 de decembro de 2008 en Wayback Machine. na web do concello *(en italiano)*
6. ↑  "Italia·Polonia", na web do concello *(en italiano)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial do Concello

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Palermo*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2656
* WorldCat
* VIAF: 126655748
* BLBNB: 000067080
* BNE: XX452078
* BRE: 2704553
* DARE: 16879
* EBID: ID
* GEC: 0048530
* GeoNames: 6542127
* GND: 4044402-8
* LCCN: n79043751
* MusicBrainz: ID
* NKC: ge328449
* OSM: 39513
* SUDOC: 164376380
* TGN: 7003928
* Treccani: palermo

 |