**Milón de Crotone** (en grego antigo Μίλων*)*, nado en Crotone no século VI a.C. foi un loitador da Magna Grecia e un dos atletas máis destacados da Grecia antiga. Foi seis veces campión dos Xogos Olímpicos, sete veces dos Xogos Píticos, dez dos Xogos Ístmicos e nove dos Xogos Nemeos. Ademais das súas vitorias deportivas, segundo o historiador Diodoro Sículo, liderou aos seus concidadáns a un triunfo militar sobre a veciña Sybaris no ano 510 a. C.

Descoñécese a data da súa morte, que segundo a lenda, aconteceu mentres intentaba desgarrar unha árbore coas súas mans, quedando estas atrapadas nunha fenda do seu tronco, e sendo devorado por unha manda de lobos (ou por un león nalgunhas versións posteriores). Esta historia foi representada en obras de arte de Pierre Puget, Étienne-Maurice Falconet e outros artistas. Alusións literarias desta historia aparecen en obras como *Gargantua e Pantagruel* de Rebelais, *Troilus e Cressida* de Shakespeare ou *Le Vicomte de Bragelonne* de Alexandre Dumas.

Traxectoria
-----------

### Carreira atlética

O seu pai chamábase Diotimo (Διοτίμος).

Milón foi seis veces campión olímpico. Gañou o seu primeiro título na proba de loita xuvenil, probablemente nos Xogos Olímpicos do 540 a.C. Xa como adulto, proclamouse campión olímpico en cinco ocasións consecutivas entre os anos 536 e 520 a.C. Tamén gañou sete coroas nos Xogos Píticos de Delfos (unha de neno), dez nos Xogos Ístmicos e nove nos Xogos Nemeos. Milón foi cinco veces *periodonikis*, isto é, campión dos catro xogos panhelénicos nun mesmo ciclo. A carreira de Milón ao máis alto nivel de competición durou uns 24 anos.

Segundo as crónicas, para intimidar aos seus adversarios, consumía diante deles carne de touro crúa e bebía sangue de touro para obter enerxía e vitalidade.

Foi derrotado (ou empatado) no seu intento de lograr un sétimo título olímpico no ano 516 a. C. por un novo loitador de Crotone que practicaba a técnica do *akrocheirismos*, coa que evitou o aplastante abrazo de Milón. O simple cansazo pasou factura a Milón.

A cidade natal de Milón tiña a reputación de producir excelentes atletas. Na Olimpíada do 576 BC, por exemplo, os primeiros sete clasificados na proba do estadio eran todos homes de Crotone. Despois da carreira de Milo, Crotone aparentemente non produciu outros atletas de renome.

### Experiencia militar

 Heracles cunha coroa de heroe, unha pel de león e unha porra. Milón apareceu de xeito semellante na batalla entre Crotone e Sybaris no 510 a.C.
Sobre o 510 a.C. xurdiron hostilidades entre Crotone e Sybaris cando Telys, un tirano sibarita, desterrou aos 500 cidadáns máis ricos de Sybaris despois de apoderarse das súas propiedades. Cando os sibaritas desprazados buscaron refuxio en Crotone e Telys esixiu o seu regreso, presentouse a oportunidade para os crotoniatos de destruír a un poderoso veciño. Nun relato aparecido cincocentos anos despois do suceso, Diodoro Sículo escribiu que o filósofo Pitágoras, que pasou gran parte da súa vida en Crotone, instou á asemblea de Crotone a protexer aos desterrados cidadáns de Sybaris. Cando se tomou a decisión de facelo, a disputa entre as dúas cidades agravouse, tomaron as armas, e Milón dirixiu a carga crotoniana contra Sybaris.

Diodoro indica que Milo dirixiu o ataque contra os sibaritas vestindo as súas coroas olímpicas, envolto nunha pel de león e brandindo unha porra, de xeito semellante ao mítico heroe Heracles.

### Morte

Os antigos gregos acostumaban a atribuír mortes notables a persoas célebres segundo os seus caracteres. Descoñécese a data da morte de Milón, pero segundo Estrabón e Pausanias, aconteceu un día que camiñaba por un bosque e atopou un tronco de árbore dividido con cuñas. No que probablemente pretendía ser unha mostra de forza, Milón introduciu as mans na fenda para arrincar a árbore. As cuñas caeron da fenda e a árbore pechouse darredor das súas mans, atrapándoo. Incapaz de liberarse, o loitador foi devorado por lobos. Un historiador moderno suxeriu que é máis probable que Milón estivese viaxando só, cando foi atacado por lobos. Incapaz de escapar, foi devorado por estes, sendo atopados os seus restos ao pé dunha árbore.

Vida persoal
------------

Segundo Pausanias era fillo de Diotimo. Os comentaristas antigos mencionan unha relación de amizade entre Milón e o filósofo Pitágoras, que viviu en Crotone ou preto, durante moitos anos. É posible que os comentaristas confundisen ao filósofo cun adestrador atlético chamado tamén Pitágoras, pero tamén é posible que o adestrador e o filósofo fosen a mesma persoa.

Cóntase que Milo salvou a vida de Pitágoras cando un piar dun salón de banquetes se derrubou. Milón sostivo o teito ata que Pitágoras puido poñerse a salvo. É posible que casase con Myia, unha pitagórica ou posiblemente filla de Pitágoras. Dióxenes Laercio afirmou que Pitágoras morrera nun incendio na casa de Milón, pero segundo Dicearco de Messina (citado por Dióxenes Laercio) faleceu no templo das Musas no Metapontum de fame autoimposta. O filósofo e historiador Porfírio escribiu que a casa de Milón en Crotone fora queimada e os pitagóricos lapidados.

Heródoto, que viviu algúns anos despois da morte de Milón, contaba que o loitador aceptou unha gran cantidade de diñeiro do distinguido médico Democedes polo privilexio de casar coa filla de Milón. Se Heródoto estaba no certo, entón Milón probablemente non fose membro da nobreza de Crotone porque tal acordo cun médico asalariado estaría baixo a dignidade dun nobre grego. Democedes era natural de Crotone e gozou dunha exitosa carreira como médico en Crotone, Exina, Atenas e Samos. Foi capturado por Darío na derrota do tirano samiano Polícrates e levado á capital persa de Susa como escravo. Alí coidou coidadosamente ao rei e á raíña e finalmente foi autorizado a visitar Crotone, pero baixo garda. Fuxiu dos seus gardas persas e dirixiuse el mesmo a Crotone, onde casou coa filla de Milón. O médico enviou unha mensaxe sobre o seu matrimonio a Darío, que era un admirador do loitador e que só puido saber del a través de Democedes durante o seu cativerio en Susa.

Representacións culturais
-------------------------

Milón de Crotone, de Pierre Puget
### Sitio de campións en cultura grega

Como os tráxicos protagonistas do teatro grego, os atletas gregos tiñan unha calidade "maior que a vida". En Olimpia, por exemplo, separáronse da poboación xeral durante longos períodos de adestramento e a observación dunha serie complexa de prohibicións que incluían a abstinencia do coito. Unha vez que se completou o adestramento e os atletas foron levados ante os seus concidadáns recortados, en forma, espidos e brillantes con aceite, deberon parecer semi-divinos.

A admiración reverencial que se tiña aos atletas en Grecia levou á esaxeración nos contos que rodeaban as súas vidas. No caso de Milón, Aristóteles na súa *Ética a Nicómaco*, iniciou o proceso de creación do mito comparando a Milón con Heracles polo seu enorme apetito, e Ateneo de Naucratis continuou o proceso coa historia de Milón carrexando un touro, unha fazaña tamén asociada a Heracles. Foi a súbita morte de Milón o que o asemellou máis aos heroes: hai un chisco de Hybris no seu intento de romper a árbore e un sorprendente contraste entre os seus gloriosos logros atléticos e a súa súbita morte innobre.

### Fazañas de forza

Son numerosas as anécdotas sobre a forza e o estilo de vida case sobrehumanos de Milón. A súa dieta diaria supostamente consistía en 9 kg de carne, 9 kg de pan e 10 litros de viño. Plinio o Vello e Solino atribúen a invencibilidade de Milón nas competicións ao consumo das *alectoriae*, os gastrólitos dos galos. As lendas din que carrexou el mesmo a súa propia estatua de bronce á súa localización en Olimpia, e que unha vez transportou un touro de catro anos sobre os ombreiros antes de matalo, asalo e devoralo nun día. Dise que logrou a fazaña de levantar o touro comezando mentres este era un becerro acabado de nacer, repetindo a operación a diario a medida que medraba.

Cóntase que o loitador foi capaz de soster na man unha granada sen danala mentres varias persoas intentaban quitarlle os dedos da froita, e tamén que podía romper unha cinta suxeita ao redor da súa fronte inhalando aire e facendo que as súas veas se inchasen. Dicíase que mantiña o seu pé nun disco aceitado mentres outros intentaban empuxalo. Estas fazañas son atribuídas a malas interpretacións das estatuas que representan a Milón coa cabeza atada nas cintas do vencedor, a man sostendo a mazá da vitoria e os pés colocados nun disco redondo que tería cabido nun pedestal ou nunha base.

Cando participou nos Xogos Olímpicos por sétima vez e lle tocou enfrontarse na final contra o loitador de dezaoito anos Timasiteo, que de neno admiraba a Milón e que aprendeu del moitos movementos, este inclinouse antes do comezo en sinal de respecto. Este foi o único caso da historia da antiga Grecia no que se recorda o nome do home que quedou segundo nunha competición atlética. Dameas de Crotone realizou unha estatua de Milón e colocouna no estadio de Olimpia, onde foi representado de pé nun disco cos pés unidos.

En contraposición a estas historias, Claudio Aeliano conta que unha vez desafiou a un campesiño chamado Titormus a unha proba de forza. O campesiño afirmou que tiña pouca forza, pero levantou unha rocha ata os ombreiros, moveuna varios metros e deixouna caer. Milón non foi quen de levantala.

### Arte moderna e literatura

 *Milón de Croton, intentando probar a súa forza, é capturado e devorado por un león*, de Charles Meynier (1795). Na arte deste período a miúdo represéntase sendo asasinado por un león en lugar de lobos.
A súa lendaria forza e a súa morte convertérono en tema habitual da arte e da literatura modernas. A súa morte foi un tema popular na arte do século XVIII, e en moitas imaxes deste período é retratado sendo devorado por un león en vez de lobos. Na escultura de Pierre Puget *Milón de Crotone*, de 1682, os temas da obra son a perda de forza coa idade e a efémera natureza da gloria, simbolizada por un trofeo olímpico tirado no po.

A escultura de mármore de Étienne-Maurice Falconet *Milón de Crotone*, de 1754, asegurou o seu ingreso na Academia de Belas Artes de París, pero máis tarde foi criticada por falta de nobreza. A obra chocou co ideal clásico que requiría un heroe moribundo para expresar a contención estoica. Da mesma época é unha escultura de mármore do atleta realizada por Edme Dumont.

Foi obxecto dun bronce de Alessandro Vittoria ao redor de 1590, e outro bronce que se atopa agora en Holland Park, Londres, por un artista descoñecido do século XIX. John Graham Lough realizou outra escultura que se exhibe na Royal Academy, e o propio artista inglés foi representado nunha pintura de Ralph Hedley realizando a escultura de Milón.

A súa morte foi tamén representada en pinturas do século XVIII do flamengo Joseph-Benoît Suvée e o irlandés James Barry.

Milón de Crotone ten aparecido tamén en obras literarias. François Rabelais compara a súa forza coa de Gargantua en *Gargantua e Pantagruel*, e Shakespeare menciona anacronisticamente a historia de Milón levantando o touro no acto 2 de *Troilus e Cressida*. Tamén se refiren a el Emily Brontë, en *Cumes Torboentos*, e Johann Wyss en *The Swiss Family Robinson*. En *Os tres mosqueteiros*, de Alexandre Dumas, a personaxe de Porthos afirma ter replicado todas as demostracións de forza de Milón, excepto a de romper un cordón atado á cabeza.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Spivey, Nigel Jonathan (2004). *The ancient Olympics* (en inglés). Oxford University Press. pp. 65–66, 100–101. ISBN 978-0-19-280433-4. Consultado o 20 de outubro de 2021.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Poliakoff, Michael B. (1987). *Combat Sports in the Ancient World* (en inglés). Yale University Press. pp. 117–119, 182–183. ISBN 978-0-300-03768-5. Consultado o 20 de outubro de 2021.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Harris, H. A. (1964). *Greek Athletes and Athletics* (en inglés). Hutchinson & Co. pp. 110–113. ISBN 978-0-313-20754-9.
4. 1 2  Pausanias. "VI, 14, 5" (en inglés). Consultado o 20 de outubro de 2021.
5. ↑  En Olimpia, a categoría xuvenil estaba entre os 17 e os 20 anos.
6. ↑  "History Lesson: Milo of Croton". *fight-library.com* (en inglés). 30 de decembro de 2019. Consultado o 20 de outubro de 2021.
7. ↑  Boardman, John; Hammond, N.G.L. (1982). *The Cambridge Ancient History* (en inglés). Cambridge University Press. p. 194. ISBN 978-0-521-23447-4.
8. ↑  Guthrie, William Keith Chambers (1962). *A History of Greek Philosophy* (en inglés). Cambridge University Press. p. 176. ISBN 978-0-521-05159-0.
9. ↑  Reidwig, Christoph; Rendall, Steven (2005). *Pythagoras* (en inglés). Cornell University Press. p. 10. ISBN 978-0-8014-4240-7. Consultado o 20 de outubro de 2021.
10. ↑  Guthrie, Kenneth Sylvan (1987). *The Pythagorean Sourcebook and Library* (en inglés). Phanes Press. pp. 134, 151–152. ISBN 978-0-933999-50-3. Consultado o 20 de outubro de 2021.
11. 1 2  Larmour, David Henry James (1999). *Stage and Stadium* (en inglés). Weidmann. pp. 56–58. ISBN 978-3-615-00209-6. Consultado o 20 de outubro de 2021.
12. ↑  Beagon, Mary (2005). *The Elder Pliny on the Human Animal* (en inglés). Oxford University Press. p. 266. ISBN 978-0-19-815065-7. Consultado o 20 de outubro de 2021.
13. ↑  Soles, Clyde (2008). *Climbing: Training for Peak Performance* (en inglés) (2ª ed.). The Mountaineers Books. p. 131. ISBN 978-1-59485-098-1. Consultado o 20 de outubro de 2021.
14. ↑  Chiras, Daniel D. (2005). *Human biology* (en inglés). Jones & Bartlett Publishers. p. 229. ISBN 978-0-7637-2899-1. Consultado o 20 de outubro de 2021.
15. ↑  Pausanias. "VI, 14, 6-7". *theoi.com* (en inglés). Consultado o 20 de outubro de 2021.
16. ↑  Pausanias. "Descrición de Grecia". *perseus.tufts.edu* (en grego). Consultado o 20 de outubro de 2021.
17. ↑  Harris, Harold Arthur (1972). *Sport in Greece and Rome* (en inglés). Cornell University Press. p. 143. ISBN 978-0-8014-0718-5. Consultado o 20 de outubro de 2021.
18. ↑  Montalbetti, Valerie. "Milón de Crotone de Pierre Puget". *Museo do Louvre* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 15 de xuño de 2011. Consultado o 20 de outubro de 2021.
19. ↑  Montalbetti, Valérie. "Milón de Crotone de Étienne-Maurice Falconet". *Museo do Louvre* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 8 de maio de 2008. Consultado o 20 de outubro de 2021.
20. ↑  "John Graham Lough". *chestofbooks.com* (en inglés). Consultado o 20 de outubro de 2021.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Abdo, John (2020). *Wolves of Croton: The Untold Story of Milo* (en inglés). Ja Publishing, Inc. ISBN 978-1-7356-8471-0.

### Ligazóns externas

* Representacións artísticas de Milón de Crotone por Vittoria, Puget, Falconet e Suvée na Web Gallery of Art *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q338948
* WorldCat
* VIAF: 42230423
* BMT: 132999
* CERL: cnp00285206
* DeutscheBio: 10239962X
* EBID: ID
* GEC: 0042554
* GND: 10239962X
* LCCN: n2016011560
* NLG: 59969
* SUDOC: 193423693
* Treccani: milone-di-crotone

 |