recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Un **rabaño** ou **manda** é un grupo de animais de mesma especie que adoitan estar xuntos ou desprazarse xuntos. O termo **manda** adoita utilizarse para animais salvaxes, mentres que **rabaño** se emprega habitualmente para especies domesticadas.

Na antigüidade, cando o home case non poboaba a superficie da Terra, había inmensos espazos deshabitados, e os animais campaban libremente por esas grandes superficies; pero hoxe en día, entre o poboamento intensivo, a agricultura, a talla de bosques e outros procesos de modificación da superficie da Terra polo ser humano, reducíronse considerablemente as superficies antes poboadas por rabaños. Isto, sumado á caza indiscriminada que pon en perigo a varias especies, tamén foi un factor que levou á redución das mandas, tanto no número destas, como na cantidade de exemplares que as conforman. Co fin de limitar este proceso, creáronse reservas de fauna, onde ata certo grao, as mandas poden manter o seu anterior estilo de vida salvaxe.

A etoloxía defende que existen dous factores importantes que favorecen a existencia de grupos de animais cooperando: as vantaxes obtidas na defensa fronte a depredadores, e a facilidade da busca de alimento ou as vantaxes da caza en grupo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q209542
* AAT: 300250891
* EBID: ID
* GEC: 0136806
* GND: 4159591-9
* JSTOR: herds
* MAG: 194775826
* Treccani: branco

 |
**R136a1** ou **RMC 136a1** é unha estrela hiperxigante azul, coñecida actualmente como a estrela máis masiva, cunha cifra estimada de 265 masas solares. A estrela tamén ten o récord de ser a máis luminosa, cunha luminosidade de 8.700.000 veces a do sol. A estrela pertence a R136, un cúmulo estelar no centro do complexo "30 Doradus" (tamén coñecido como a Nebulosa da Tarántula), na Gran Nube de Magallanes.

Descuberta
----------

Un equipo de astrónomos británicos liderado por Paul Crowther, profesor de astrofísica na Universidade de Sheffield, utilizou o gran telescopio VLT (Very Large Telescope) da ESO en Chile, así como os datos do Telescopio Espacial Hubble, para o estudo de dous cúmulos de estrelas, NGC 3603 e R136. O cúmulo R136a algunha vez pensouse que podía ser un obxecto único supermasivo con 1000-3000 masas solares, ata que a dúbida foi resolta mediante holografía interferométrica e comprobouse que é un cúmulo de estrelas densas. O equipo de astrónomos descubriu varias estrelas con temperaturas superficiais de máis de 40000 K, cerca de 7 veces máis quentes que o sol, e millóns de veces máis brillantes. Polo menos tres estrelas presentan masas que superan as 150 veces a masa do sol, entre a que se encontra esta, **R136a1**.

Características físicas
-----------------------

De esquerda a dereita: Anana Vermella, O Sol, Anana Azul, **R136a1**
R136a1 é unha estrela de Wolf-Rayet cunha temperatura superficial de máis de 50000 K, e ao igual que outras estrelas achadas próximas ao límite de Eddington, R136a1 desprendeu gran parte da súa propia masa en estalidos violentos. Estímase que no seu nacemento a estrela puido ter unhas 320 masas solares e que estivo perdendo 50 masas solares periodicamente cada certa cantidade de decenas a centenas de miles de anos, en erupcións semellantes ás variables luminosas azuis.

Estrelas que teñen entre 8 e 150 masas solares, explotan ao final das súas vidas como supernovas, deixando atrás a estrelas de neutróns ou buratos negros. Consolidada xa a hipótese da existencia de estrelas cun peso comprendido entre 150 e 300 masas solares, os astrónomos sospeitan que esa enorme estrela podería estoupar como supernova antes de tempo, moito antes do colapso do seu núcleo da forma habitual. A fusión de núcleos de hidróxeno debería crear un gran número de pares electróns-positróns, o que fai caer a presión termal dentro da estrela, cun subsecuente colapso parcial. Se R136a1 sufrira tal explosión, debería xerar un burato negro e un remanente de supernova de poucas masas solares

Notas
-----

1. 1 2  O cúmulo estelar R136 alberga varias estrelas cuxas masas individuais superan os 150 aceptados como límite", Paul Un Crowther, Schnurr Olivier, Rafael Hirschi, Yusof Norhasliza, Richard Parker J, P Goodwin Simon , Hasan Abu Kassim, *(en inglés)*
2. 1 2  "Descuberta unha estrela con máis de 300 masas solares" (comunicado de prensa da ESO, 21 de xullo de 2010) *(en inglés)*
3. ↑  PDF (R136a e obxectos Centrais na Rexión HII NGC 3603 resoltos por Interferometría Holográfica) *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q815835
* EBID: ID
* SIMBAD: BAT99 108

 |
**RADIUS** (acrónimo en inglés de **R**emote **A**uthentication **D**ial-**I**n **U**ser **S**erver). É un protocolo de autenticación e autorización para aplicacións de acceso á rede ou mobilidade IP. Utiliza o porto 1813 UDP para establecer as súas conexións.

Cando se realiza a conexión cun ISP mediante módem, DSL, cablemódem, Ethernet ou Wi-Fi, envíase unha información que xeralmente é un nome de usuario e unha contrasinal. Esta información transfírese a un dispositivo NAS (Servidor de Acceso á Rede ou Network Access Server (NAS)) sobre o protocolo PPP, quen redirixe a petición a un servidor RADIUS sobre o protocolo RADIUS. O servidor RADIUS comproba que a información é correcta utilizando esquemas de autenticación como PAP, CHAP ou EAP. Se é aceptado, o servidor autorizará o acceso ao sistema do ISP e asígnalle os recursos de rede como un enderezo IP, e outros parámetros como L2TP etc.

Unha das características máis importantes do protocolo RADIUS é a súa capacidade de manexar sesións, notificando cando comeza e termina unha conexión, así que ao usuario poderáselle determinar o seu consumo e facturar en consecuencia; os datos pódense utilizar con propósitos estatísticos.

RADIUS foi desenvolvido orixinalmente por Livingston Enterprises para a serie PortMaster dos seus Servidores de Acceso á Rede (NAS), máis tarde publicouse como RFC 2138 e RFC 2139. Actualmente existen moitos servidores RADIUS, tanto comerciais como de código aberto. As prestacións poden variar, pero a maioría poden xestionar os usuarios en arquivos de texto, servidores LDAP, bases de datos varias etc. A miúdo utilízase SNMP para monitorear remotamente o servizo. Os servidores Proxy RADIUS utilízanse para unha administración centralizada e poden reescribir paquetes RADIUS ao voo (por razóns de seguridade, ou facer conversións entre dialectos de diferentes fabricantes).

RADIUS é extensible; a maioría de fabricantes de software e hardware RADIUS implementan os seus propios dialectos.

Estándares
----------

O protocolo RADIUS actualmente está definido nos RFC 2865 (autentificación e autorización) e RFC 2866 (accounting). Outros RFC relevantes son o RFC 2548, RFC 2607, RFC 2618, RFC 2619, RFC 2620, RFC 2621, RFC 2809, RFC 2867, RFC 2868, RFC 2869, RFC 2882, RFC 3162 e RFC 3576.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* DIAMETER
* TACACS
* TACACS+

### Ligazóns externas

* FreeRADIUS.org (servidor Radius de código aberto)
* Radiusdoc.com (Libro de RADIUS en castelán)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q747499
* GND: 4708071-1
* LCCN: sh2003003477
* MAG: 178635117

 |
**RAC1** (**R**àdio **A**ssociació de **C**atalunya **1**) é unha emisora de radio privada de Cataluña.

Historia e características
--------------------------

Comezou as emisións o 1 de maio de 2000, sendo a primeira cadea de radio privada despois da desaparecida Cadena 13 en emitir 24 horas ao día integramente en catalán e, desde os inicios, o seu números de oíntes aumentaron sempre, até situarse como a emisora líder en Cataluña.

Os seus estudios están situados na Torre Barcelona, no núm. 477 da Avenida Diagonal de Barcelona. A emisora está xestionada pola empresa RàdioCat XXI, propiedade do Grupo Godó e pola cooperativa Ràdio Associació de Catalunya, herdeira da primeira emisora que emitiu en catalán durante os anos 30, Ràdio Associació de Catalunya EAJ-15. O actual director de RàdioCat XXI, e por extensión de RAC1, é Ramon Rovira.

Notas
-----

1. ↑  RAC1 aconsegueix la millor xifra de la seva història amb 564.000 oients diaris i amb un share de 28,2 % 05/07/2010

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3323970
* WorldCat
* VIAF: 154237425

 |
**Rotgaudo** (ou **Hrodgaud**) (? – post 776) foi duque longobardo de Friúl do 774 ao 776, en asociación con Pedro.

Traxectoria
-----------

Son moi escasas as informacións sobre o seu ducado. Moi probabelmente era xa duque no reinado de Desiderio, mesmos e algunhas fontes francas (os *Einhardi annales*) refiren que na súa instalación no trono de Cividale tería estado Carlomagno, preto x ada súa conquista da *Langobardia Maior* (774). Pouco máis tarde, (775), o duque rebelouse contra o soberano, rompendo os xuramentos de fidelidade estreitados co rei franco. Se cadra esta acción teríamos que a encadrar nunha máis vasta conxura, denunciada polo Hadrián I, na que estarían tamén os bizantinos, Arechis II (duque de Benevento), Rexinbaldo (duque de Chiusi), Hildeprando (duque de Spoleto) e que buscaba devolver a Adelchis no trono longobardo. Carlomagno en todo caso pasou rapidamente os Alpes e conxurou a revolta, derrotando a Rotgaudo, que morre nun campo de batalla. Os únicos duques que apoiaron a Rotgaudo foron Gaido (duque de Vicenza) e Estabilinio (duque de Treviso). Xusto nesta última cidade, Carlomagno celebrou a Pascua o 14 de abril de 776, sancionando a derrota total dos revoltosos. Moitos nobres rebeldes foron deportados a Francia (entre eles Arichis, o irmán de Paulo Diácono), mentres os seus bens foron confiscados (como no caso de Waldando e Aión).

Tras a deposición de Rotgaudo o ducado foi entregado a personalidades fieis ao emperador, no cadro dunha máis ampla reordenación dos seus dominios co pase dos ducados longobardos a condados francos.

Fontes
------

* Paulo Diácono, *Historia Langobardorum* (*Historia dos longobardos*, Lorenzo Valla/Mondadori, Milán, 1992).
* Annales Regni Francorum, in Annales Regni Francorum qui dicuntur Annales Laurissenses Maiores et Einhardi, ed. F. Kurze, Monumenta Germaniae Historica, Scriptores rerum Germanicarum separatim editi 6, Hannoverae 1895 (rist. 1950)
* Codex Carolinus, ed. W. Gundlach, Monumenta Germaniae Historica, Epistolae III, Berolini 1892, pp. 469–657

Bibliografía
------------

* Jörg Jarnut, *Storia dei Longobardi* (Torino, Einaudi 2002)
* H. Krahwinkler, *Friaul im Frühmittelalter: Geschichte einer Region vom Ende des fünften bis zum Ende des zehnten Jahrhunderts*, Wien, 1992.
* S. Gasparri, *Il passaggio dai Longobardi ai Carolingi*, in *Il futuro dei Longobardi. L'Italia e la costruzione dell'Europa di Carlo Magno*, Catalogo della mostra, a cura di C. Bertelli, G. P. Brogiolo, Milán, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q984065
* DBI: ID

 |
Test de Snellen.

Unha **revisión oftalmolóxica** é unha serie das probas levadas a cabo por un oftalmólogo (doutor médico), optometrista, ou ortopedista, que avalía a visión e a habilidade para enfocar e discernir obxectos, así como outras probas e exames que implican ós ollos. Os profesionais do coidado da saúde a miúdo recomendan que todas as persoas fagan unha revisión periódica e minuciosa como parte do coidado primario rutineiro, especialmente polo feito de que moitas doenzas de ollo son asimtomáticas.

Os exames dos ollos poden detectar doenzas potenciais do ollo como a cegueira, manifestacións oculares dunha doenza sistémica ou sinais de tumores ou outras anomalías do cerebro.

O exame do ollo consiste nun exame externo, seguido de probas específicas da acuidade visual, a función das pupilas, mobilidade muscular, presión intraocular e unha oftalmoscopia a través da dilatación das pupilas.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q796207
* JSTOR: vision-tests
* MAG: 2777155141

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MedlinePlus: 003434

 |
Portada do nº1 da Revista Europea (1 de marzo de 1874), cun artigo de Castelar.
**Revista Europea** foi unha publicación periódica editada en Madrid, entre o 1 de marzo de 1874 e 20 de xuño de 1880, que sacou 319 números durante o período coñecido como Restauración.

Historia
--------

Foi fundada e dirixida segundo Sala Catalá polo cubano Tristán de Jesús Medina e Sánchez e na súa posta en marcha intervirían igualmente Eduardo Medina e Luís Navarro e Calvo. Os directores da publicación foron Ricardo Merino e, despois, Armando Palacio Valdés. A revista incluíu contido variado, tanto de vertente humanística (literatura, filosofía, antropoloxía...) como científica, tendo especial predilección pola historia natural. Tamén levou a cabo traducións de textos de autores estranxeiros como Herbert Spencer.

O carácter aberto e progresista da revista propiciou a presenza, nas súas páxinas, de interesantes polémicas como a mantida por Manuel de la Revilla e Juan de Vilanova sobre a teoría evolucionista, ou as polémicas mantidas por Marcelino Menéndez Pelayo, que recompilou posteriormente na súa obra "La Ciencia española".

Contou con colaboracións de firmas como as de Juan Vilanova, Augusto González de Linares, Ludovico Carrau, Enrique Serrano Fatigati, Luciano Navarro Izquierdo, José do Perojo, José Ustáriz, Ángel Lasso de la Vega e Argüelles, José María Esperanza e Soa, Heliodoro María Jalón, Marcelino Menéndez Pelayo, Rafael Montoro, Mariano Pardo de Figueroa, Manuel de Tolosa Latour, José Villaamil e Castro, Francisco María Tubino e Oliva ou Alfredo Calderón, entre outros.

Notas
-----

1. ↑  "Biblioteca virtual do Ateneo de Madrid". Consultado o 20-03-2017.
2. ↑  Sala Catalá, José. *op.cit*. pp. 32–33.
3. 1 2  Ortiz García, Carmen; Sánchez Gómez, Luis Ángel (1994). *op.cit*. p. 584.
4. ↑  "filosofía.org". Consultado o 26-03-2017.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Ortiz García, Carmen; Sánchez Gómez, Luis Ángel, eds. (1994). *Diccionario histórico de la antropología española*. Madrid: CSIC. pp. 587–588. ISBN 84-00-07443-2
* Ossorio y Bernard, Manuel (1903). *Ensayo de un catálogo de periodistas españoles del siglo XIX*. Madrid: Imprenta e litografía de J. Palacios. p. 222
* Pasamar Alzuria, Gonzalo; Peiró Martín, Ignacio (2002). *Diccionario Akal de Historiadores españoles contremporáneos*. Akal. ISBN 84-460-1489-0
* Sala Catalá, José (1987). *Ideología y ciencia biológica en España entre 1860 y 1881: la difusión de un paradigma*. Madrid: CSIC. ISBN 84-00-06633-2

### Ligazóns externas

* Ficha e exemplares da *Revista Europea* na Biblioteca Virtual de Prensa Histórica do Ministerio de Educación, Cultura e Deporte.
* Ficha e exemplares da *Revista Europea* na colección dixital da Biblioteca do Ateneo de Madrid

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q25041370
* BVPH: 4211
* HathiTrust: 009018887

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Radio.
Receptor de radio rectangular.
Receptor de radio.
Un **receptor de radio**, tamén chamado simplemente **radio**, é un dispositivo electrónico capaz de recibir sinais vocais emitidos por unha emisora de radio a través de ondas electromagnéticas.

Funcionamento
-------------

Basicamente, un receptor de radio consiste nun circuíto eléctrico, deseñado de tal forma que permita filtrar ou separar unha corrente pequenísima, que se xera na antena, por efecto das ondas electromagnéticas (o fenómeno coñécese como indución electromagnética) vidas polo aire (aínda que non necesariamente, pois poden viaxar por calquera medio, incluso no baleiro) para logo amplificalas selectivamente, miles de veces, e envialas cara a un elemento cun electroimán, que é o altofalante, onde se transforma a información eléctrica en son. Neste circuíto hai un condensador variábel, que nas radios antigas ía pegado a un botón de mando de modo que ao xirala variaba a capacidade do condensador. O efecto da variación da capacidade do condensador no circuíto é filtrar correntes de distinta frecuencia, e xa que logo escoitar o transmitido por distintas radioemisoras.

### Receptor de galena

O receptor de radio máis simple que podemos construír é o denominado nas orixes da radio *receptor de galena*. Chamábase así porque o material semicondutor que se empregaba como díodo detector era unha pequena pedra deste material sobre a que facía contacto un fino fío metálico ao que se denominaba barba de gato. Este compoñente é o antecesor inmediato dos díodos de xermanio ou silicio utilizados na actualidade. Este receptor rudimentario só permite a audición de emisoras potentes e non moi afastadas, xa que non dispón de amplificación de ningún tipo.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q159391
* AAT: 300248664
* EBID: ID
* GEC: 0136681
* GND: 4050974-6
* JSTOR: radio-receivers
* MAG: 77602650
* NKC: ph125381
* TESF: radio
* UAT: 1355

 |
**Ramón Antonio Artola Larrañaga**, nado en Tolosa o 31 de agosto de 1831 e finado en Donostia o 20 de agosto de 1906, foi un poeta vasco.

Traxectoria
-----------

Fillo de María Antonia Larrañaga Ganuza e de Antonio Artola Etxeberria, era o fillo máis novo dos cinco que tivo a parella e recibiu, como era costume na época, o nome dun irmán anterior que nacera morto. Casou a finais de 1858 con Manuela Elizetxea Altzelai, natural de Donostia, e o matrimonio instalouse na localidade natal dela. Tiveron dous fillos Rosario e Pepe, tamén poetas. Traballou como fontaneiro e pintor. Socio fundador en 1870 da Unión Artesana presidiuna en 1884. Foi voluntario liberal durante a terceira guerra carlista e defendeu a cidade do asedio carlista a Donostia, coincidindo entre outros con Bilintx ou Serafin Baroja.

### Obra

Debuxo de Victoriano Iraola no número 13 da revista *El Thun Thun*  (17 de xuño de 1894)
Os seus primeiros poemas publicounos no *Cancionero Vasco* de José Manterola e logo continuou a publicar ao longo da súa vida na prensa, principalmente en *Euskal-Erria*. Tamén escribiu moitas letras de cancións para as comparsas donostiarras.

Xa postumamente publicouse o seu primeiro, foi en 1909 *Gipuzkoa-ko Probintziaren kondaira laster bat Españiako beste zenbait pasarterekin. Itz neurtuzko moldaeran* e en 1961 Antonio Zavala publicou unha selección da súa obra, *Sagardoaren graziya ta beste bertso asko*. Nos dous volumes de *Ipuiak edo kontutxoak* recolléronse os seus contos e fábulas en verso.

Libros
------

* *Gipuzkoa-ko Probintziaren kondaira laster bat Españiako beste zenbait pasarterekin. Itz neurtuzko moldaeran* (1909, J. Baroja)
* *Sagardoaren graziya eta beste bertso asko* (1961, Auspoa)
* *Ipuiak edo kontutxoak I* (1995, Auspoa)
* *Ipuiak edo kontutxoak II* (1995, Auspoa)
* *Sagardoaren graziya II* (2003, Gipuzkoako Foru Aldundia)

Notas
-----

1. ↑  Tellería Tapia, Mikel Gotzon (2011) *Enciclopedia General de Tolosa*. Zazpiko Kultur Elkartea, p. 115
2. ↑  José María Sada (2002) *Historia de la ciudad de San Sebastián a través de sus personajes*. Alberdania, 2002, p. 53
3. ↑  "Artola Larrañaga, Ramón". *Auñamendi Eusko Entziklopedia*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12266448
* WorldCat
* VIAF: 87755112
* Auñamendi: 15095
* BNE: XX881720
* BNF: 16197829n
* ISNI: 0000 0000 7778 3374
* SUDOC: 107700875

 |
Os tres xuíces do Hades, Minos, Radamantis e Éaco, separando as almas dos benaventurados, á esquerda do espectador, e dos condenados ós infernos, á dereita
Na mitoloxía grega, **Radamantis** (ou **Radamanto**) foi un dos tres fillos de Zeus e Europa, princesa de Tiro. O rei de Creta Asterión, esposo de Europa, aceptouno como fillo propio, así como ós seus irmáns, Minos e Sarpedón. Existe unha tradición cretense que afirma que Radamantis era fillo de Hefesto, que neste caso non sería fillo de Zeus senón fillo de Talos e neto de Cres, o heroe fundador de Creta.

Foi expulsado de Creta cando o seu irmán, Minos, se fixo co poder (dise que o expulsou por celos da súa popularidade). Radamantis foi parar a Beocia, onde casou con Alcmena (a que fora nai de Heracles, xa viúva de Anfitrión).

Tivo dous fillos, Gortis (que fundou a cidade arcadia de Gortina, ó que outros fan fillo de Estínfalo, que fundou a cidade epónima, na Arcadia, cerca da cal estaba a lagoa do mesmo nome, famosa por Heracles) e Éritro (que fundou a cidade de Eritras, en Beocia).

Radamantis tiña sona de home prudente e xusto  e foi o autor da compilación dos códigos de Creta que serviron de modelo para outras cidades gregas. Por esta razón, á súa morte, foi nomeado xuíz do Hades, para decidir, xunto a Minos e Éaco, o destino das almas dos mortos. Segundo Platón, Radamantis xulgaba as almas dos orientais e Éaco xulgaba ós occidentais, reservándose Minos o voto decisivo.

> 
> 
> "*Radamantis lexislou para os habitantes da illa e, tras exiliarse de novo a Beocia, desposou a Alcmena. Desde o paso á outra vida administra xustiza no Hades xunto con Minos*".
> (Pseudo-Apolodoro: *Biblioteca mitológica* III, 1, 2)
> 

> 
> 
> "*Manda nestes reinos desapiadados Radamanto de Cnosos / e castiga e escoita os fraudes e a declarar obriga / o que cada quen entre os vivos, as culpas cometidas / deixou para a morte tardía contento cun fraude van*".
> (Virxilio: *Eneida* VI, 566-569)
>

Notas
-----

1. ↑  Pseudo-Apolodoro (II, 4, 9) conta que Heracles, adolescente, matou dun golpe coa cítara a Lico, ó seu profesor de canto, a quen acusaba de malos tratos. Heracles foi xulgado por asasinato pero resultou absolto porque aduciu na súa defensa unha lei de Radamantis, que decalaraba inocente a aquel que se defendese dun agresor inxusto.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Radamantis*** |

### Bibliografía

* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981.
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* VIRXILIO: *Eneida*. Alianza Editorial, 1ª Ed 1986 [a numeración segue a utilizada neste texto].

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q193609
* WorldCat
* VIAF: 308197224
* GND: 1050273036
* SUDOC: 240570081

 |
En física, a **radiación** é un modo de propagación da enerxía a través do espazo, de forma análoga á luz.

A radiación, propiamente dita, refírese á transportada por ondas electromagnéticas, chamada, en consecuencia, radiación electromagnética. Así a todo, emprégase esta expresión tamén para referirse ó movemento de partículas a gran velocidade no medio, con aprezable transporte de enerxía, que recibe o nome de radiación corpuscular.

Se o transporte de enerxía é suficientemente elevado como para provocar ionización no medio circundante, fálase de radiación ionizante. Aínda que non é totalmente correcto, é habitual empregar a palabra radiación, por extrapolación, para referirse ás radiacións ionizantes.

Terminoloxía
------------

A palabra *radiación* está formada con raíces latinas e significa "acción e efecto dos raios". Os seus compoñentes léxicos son: **radio** (raio de luz), co sufixo **-ción** (acción e efecto). Outras palabras coa mesma raíz son *radio*, *raio* ou *irradiar*.

Tipos de radiacións
-------------------

* radiación ionizante
* radiación de Cerenkov
* radiación corpuscular
* radiación electromagnética
* radiación solar
* radiación de supervoltaxe

Termo anatómico
---------------

---

En Anatomía, úsase o termo radiación para referírmonos a unha estrutura que diverxe dende un centro común:

* radiación acústica
* radiación do corpo caloso
* radiación estríotalámica
* radiación óptica
* radiación piramidal
* radiación talámica
* radiación tegmentaria

Notas
-----

1. ↑  "bUSCatermos; radiación ionizante". *aplicacions.usc.es*. Arquivado dende o orixinal o 19 de maio de 2022. Consultado o 2022-05-19.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Radiación Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q18335
* AAT: 300379541
* BNCF: 5543
* EBID: ID
* GEC: 0154090
* GND: 4057849-5
* LCCN: sh85110340
* MAG: 153385146
* NDL: 00563646
* NKC: ph127766
* TESF: radiation
* Treccani: radiazione

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D011827

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Principio de autoridade.
En epistemoloxía, o **principio de autoridade** é o procedemento, expresado pola locución latina *magister dixit*, polo que unha proposición científica se acepta polo único feito de que fora afirmada nun texto considerado como certo e non suxeito, por tanto, a debate científico.

Isto ocorría na escolástica medieval, que consideraba fonte de coñecemento de autoridade incuestionábel non só ás Sagradas Escrituras, cuxa consideración de reveladas por Deus facía inconcibíbel toda posíbel crítica, senón tamén a algúns textos superviventes da Antigüidade clásica, sobre todo de Aristóteles (a partir da súa *cristianización* por Tomé de Aquino), pero tamén de científicos considerados como concordantes coa fe católica definida segundo a interpretación dos Padres da Igrexa, como foron Claudio Tolomeo, Hipócrates, Galeno etc. que adquiriran tal prestixio que se consideraban fóra de toda posíbel crítica.

A utilización deste tipo de argumentos entra en crise coa revolución científica dos séculos XVI e XVII, aínda que non foi até a Ilustración do século XVIII (o *Sapere aude* de Immanuel Kant) cando o método científico moderno pode considerarse como de uso xeral.

Porén, a resistencia a calquera nova idea científica non desapareceu, como proban desde o xuízo de Galileo, no século XVI, até as discusións sobre o darwinismo, a finais do século XIX ou, nos séculos XX e XXI outras como, por exemplo, sobre os estudos con células nai ou con embrións humanos.

Tal resistencia foi obxecto central dos estudos de, entre outros, Karl Popper e Thomas Kuhn (conceptos de *revolución científica* e cambio de *paradigma*).

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Problema da demarcación.
* Deseño intelixente.
| San Salvador, Bahamas |
| --- |
|  |
| Vista da illa |
|  |
| Datos |
| Capital | Cockburn Town |
| País | Bahamas |
| Localización | Océano Atlántico |
| Arquipélago |  |
| Linguas |  |
| Poboación (2009) | 1.000 hab. |
| Superficie | 94´9 km² |
| Densidade |  |
| Coordenadas | 24°06′N 74°29′O﻿ / ﻿24.100, -74.483 |
| Maior Altura |  |
|  |
| Localización |
| Localización da illa |
|

A moderna Illa de **San Salvador**, coñecida tamén como **Illa Watling** (Waitling Island), é unha das illas que integran o arquipélago das Illas Bahamas. *Waitling* foi o nome oficial da illa ata 1925, ano no cal rebautizóuse oficialmente co nome actual de *San Salvador*, co fin de consolidar a crenza de que nela realizara Cristovo Colón o primeiro desembarco en América, o 12 de outubro de 1492. En 1986, con todo, a National Geographic Society sustuvo que Cayo Samaná (Samana Cay) era o sitio máis probable do primeiro desembarco de Colón, e da localización da illa chamada Guanahani.

Historia
--------

O Reino Unido tomou control das illas que hoxe se chaman as Bahamas a comezos do século XVII. Un dos seus principais colonos foi John Watling (ás veces referido como George Watling), de quen as illa tomou inicialmente o seu nome.

En 1925 era outra illa, hoxe chamada Illa Gato, a que levaba o nome "San Salvador". Ese ano foille quitada para atribuírllo á illa Waitling, ante a crenza de que era máis probable que Colón chegase a Waitling que á Illa Gato, entre outras cousas polas descricións inseres no seu diario.

Hoxe, grazas ás súas moitas praias, a illa volveuse un importante centro turístico. Ten unha poboación aproximada de 1.000 habitantes, e o seu principal centro habitado é Cockburn Town, sede do goberno local.

O Centro de Investigacións Gerace (Gerace Research Center), antes Estación de Campo Bahamas, atópase na zona norte, na costa de Porto de Graham (Graham's Harbour). Centos de estudantes e investigadores utilizan a estación cada ano como base para o estudos sobre mares tropicais, tanto nas áreas de xeoloxía, bioloxía e arqueoloxía.

A illa ten gran cantidade de arrecifes que permiten observar con snorquels unha gran variedade de especies de peixes.

Ligazóns externas
-----------------

* Información sobre Watling Island
* Mapa de alta resolución da illa

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q845540
* WorldCat
* VIAF: 247808800
* EBID: ID
* GEC: 0031336
* GeoNames: 3571492
* LCCN: sh90003464
* OSM: 3776666

 |
Coordenadas: 42°55′55.2″N 8°21′50.3″O﻿ / ﻿42.932000, -8.363972

O **rego do Burgo** ou **rego de Puntillón** é un afluente do río Brandelos que discorre polos concellos do Pino e Touro, na comarca de Arzúa e ten unha lonxitude total de 7.720 metros.

Características
---------------

Nace na Chousa de Abeas, dentro da parroquia de Arca e preto do lugar de Samil, a uns 365 metros de altitude, e desemboca no río Brandelos á altura do lugar de Sar, na parroquia de San Vicenzo de Bama, a uns 185 metros de altitude, seguindo unha dirección norte-sur sen apenas describir grandes revoltas.

Apenas a 1.800 metros do seu nacemento, nun meandro, atópase o castro da Roda ou de Vilaboa. Pouco despois vai bordeando polo leste a capital municipal do Pino, O Pedrouzo, deixando o lugar do Picón ao seu leste. A dous quilómetros do seu encontro co Brandelos, preto do lugar da Sapeira, na parroquia de Bama, o rego do Xeimar vai converxer con el. Por fin, apenas a uns centos de metros ao sur dunha área de extracción de áridos, a antiga mina de cobre de Río Tinto, o rego do Burgo ten o seu encontro co Brandelos.

Conta con cinco subafluentes, sendo o rego do Xeimar o máis importante deles.

Etimoloxía
----------

Este rego debe o seu nome ao lugar do Burgo, que atravesa. Por este lugar pasa o Camiño Francés a Santiago.

Notas
-----

1. 1 2 3  Centro Nacional de Información Geográfica, ed. (2014). *Mapa Topográfico Nacional de España. MTN25. 95-I (09-13). Sigüeiro* (Mapa) (3ª ed.). 1:25.000. Madrid.
2. 1 2 3 4  Centro Nacional de Información Geográfica, ed. (2014). *Mapa Topográfico Nacional de España. MTN25. 95-III (09-14). San Marcos* (Mapa) (3ª ed.). 1:25.000. Madrid.
3. 1 2  Centro Nacional de Información Geográfica, ed. (2014). *Mapa Topográfico Nacional de España. MTN25. 95-IV (10-14). Touro* (Mapa) (3ª ed.). 1:25.000. Madrid.
4. ↑  *Guía del patrimonio natural y cultural del Ayuntamiento de O Pino* (en castelán). Concello do Pino. p. 94.
Coordenadas: 54°03′51″N 9°59′18″L﻿ / ﻿54.0643, 9.98822

Fachada da prisión.
A **prisión de Neumünster** é un centro penitenciario situado na cidade homónima, en concreto no número 30 de Boostedter Straße. En 2018 era o máis grande do estado alemán de Schleswig-Holstein.[]

Historia e características
--------------------------

As instalacións contan con 596 prazas. Trátase dun centro exclusivo para homes adultos con penas de até cinco anos.

### Criminalidade

En 2011 Neumünster foi cualificada, xunto coa cidade de Frankfurt, como a cidade alemá con maior taxa de criminalidade. Dende ese ano, a taxa comezou a diminuír.

### Reos de relevancia internacional

O escritor Rudolf Wilhelm Friedrich Ditzen, co pseudónimo Hans Fallada (1893-1947), foi denunciado en marzo de 1933 ás autoridades alemás por unha conversa que Fallada mantivera co tamén escritor alemán Ernst von Salomon con suposto contido hostil cara ao Estado. O seu paso pola cadea plasmouno na novela *Wer einmal aus dem Blechnapf frisst*

O 18 de abril de 2018 o presidente catalán Carles Puigdemont, por petición da xustiza española, foi detido nunha viaxe en coche dende Dinamarca e trasladado a este cárcere.

Notas
-----

1. ↑  Lapela de contacto Arquivado 15 de setembro de 2019 en Wayback Machine. na páxina web da Justizvollzugsanstalt Neumünster *(en alemán)*.
2. ↑  *Neumünster - Stadt der Verbrechen?*, shz.de, 2 de setembro de 2011 *(en alemán)*.
3. ↑  *Hans Fallada, el otro preso de Neumünster*, *Elnacional.cat*, 26 de marzo de 2018 *(en castelán)*.
4. ↑  *Así es Neumünster, la prisión alemana donde pasará la noche Puigdemont*, *La Voz de Galicia, 25 de maio de 2018* (en castelán)*.*
5. ↑  *Puigdemont reclama la llibertat dels presos polítics després que Alemanya hagi rebutjat entregar-lo per rebel·lió*, 12 de xullo de 2018 *(en catalán)*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Web oficial Arquivado 09 de agosto de 2018 en Wayback Machine. *(en alemán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1415370
* WorldCat
* VIAF: 228405006

 |
O **rego do Batán** é un subafluente do río Masma que discorre polo concello de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.

Características
---------------

Nace na parroquia da Muxueira, a máis setentrional do concello de Riotorto, na serra das Augas Santas. Deseguida intérnase no concello de Lourenzá pola parroquia de Santo Adrao, flanqueando as faldras occidentais da serra da Cadeira, que separa as bacías do río Eo e do Masma.

Neste primeiro treito recibe o nome de rego da Carballeira, ata amecer as súas augas coas dos regos da Carqueixa e do Costal. Aquí deixa as terras costentas do seu curso alto para entrar no vizoso val de Lourenzá.

Percorre o val de sur a norte, atravesando as parroquias de Santo Adrao e San Tomé, nas que segue recibindo regatos pola súa marxe dereita. Nesta última parroquia pasa preto do Pazo de Tovar. O nome do rego probablemente provén de antigos batáns na zona, xa que en ambas as parroquias pasa por senllos lugares chamados O Batán.

O principal dos seus afluentes pola esquerda é o río Vaos, no lugar de Mazúa, xa na parroquia de San Xurxo. No entanto, a maioría das fontes actualmente tenden a considerar o Vaos como curso fluvial principal e o Batán como afluente seu; entre elas o concello e o egrexio laurentino Francisco Fernández del Riego. Os carteis máis recentes nas pontes que cruzan o río augas abaixo a partir deste punto tamén indican 'río Baos'. A plataforma colaborativa de microtoponimia Galicia Nomeada inclúe neste treito a etiqueta 'río Vaos'. Mapas online como Google Maps e OpenStreetMap identifícano como 'río Batán' e 'rego do Batán' respectivamente, mentres que na aplicación cartográfica Iberpix do Instituto Xeográfico Nacional non se especifica nome ningún para o río entre a confluencia de Mazúa e a súa desembocadura no Masma. Mesmo institucións como a Xunta de Galicia seguen reflictindo na súa documentación oficial a confusión verbo da denominación do río ao seu paso pola parroquia de Santa María.

Ben como Baos ou Vaos (ortografía coherente coa orixe do hidrónimo), ben como Batán, este curso de auga continúa en dirección noroeste nos últimos quilómetros do val antes de formar un meandro que abraza a capital municipal, Vilanova, que lle queda á esquerda. Tras pasar por baixo da Ponte da Pedra, abandona a vila nunha caivanca que é salvada polo viaduto da estrada N-634. Uns dous quilómetros máis adiante pasa por debaixo dun segundo viaduto, o da autovía A-8, antes de desembocar no río Masma, preto do lugar da Ribeira.

Notas
-----

1. ↑  López Alba, O. *Modificación puntual normas subsidiarias de planeamiento (O Bordón, Vilanova de Lourenzá). Estudio Ambiental Estrategico*, p. 7
2. ↑  Adela Leiro e Mon Daporta
3. ↑  "Datos Xerais | Concello de Lourenzá". *www.concellodelourenza.gal*. Consultado o 2019-07-18.
4. ↑  Morán, Xurde (2014-03-31). "Xurde Morán: CAPELA DA SANTA CRUZ: BAJANDO A VILANOVA DE LOURENZÁ, LUGO (GALICIA)". *Xurde Morán*. Consultado o 2019-07-18.
5. ↑  Xunta de Galicia. Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria. *Delimitación do trazado e o ámbito vinculado ao Camiño Norte e Ruta de Peregrinación da Costa*, p. 7
---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* |

---

Quebraondas do porto exterior da Coruña.
Un quebraondas na ponte de Rande.
Un **quebraondas**, ou **crebaondas**, é unha estrutura costeira que ten por finalidade principal protexer a costa ou un porto da acción das ondas do mar ou do clima.

Son calculados, normalmente, para unha determinada altura de onda cun período de retorno especificado.

O cálculo e deseño dunha estrutura marítima deste porte, así como o de diques, molles ou peiraos, e outras estruturas marítimas, é realizado por enxeñeiros oceánicos ou especialistas en enxeñaría hidráulica, recorrendo a modelos físicos e/ou matemáticos.

Terminoloxía
------------

Estas estruturas de defensa costeira, que se dispoñen transversalmente en relación á costa, e que teñen como funcións a retención de sedimentos de forma que impidan a erosión costeira desígnanse como **espigóns**.

As estruturas que teñan como función fixar unha barra para asegurar a navegación chámanse molles.

Cando o quebraondas dispón dunha vía ou camiño para os viandantes poder transitar, recibe o nome específico de **malecón**. Como, por exemplo, o famoso malecón da Habana.

Nas pontes
----------

Tamén se chaman quebraondas unha parte dos piares dunha ponte, que ten a finalidade de aguantar a presión da auga. Son normalmente obras angulares colocadas do lado da corrente, denominándose **montantes**. Cando están do lado oposto, chámanse **tallante**, e serven de contrafortes.

Notas
-----

1. ↑  *Dicionario visual da construción* (PDF). Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia. Consultado o 21-8-2016.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *espigón*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Quebraondas Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Dique (construción)
* Molle
* Enxeñaría civil

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q215635
* AAT: 300006137
* BNCF: 42442
* BNF: 121194301
* EBID: ID
* GEC: 0275993
* GND: 4273844-1
* JSTOR: breakwaters
* LCCN: sh85016673
* MAG: 25282124
* NDL: 00560820

 |
**Reinaldo Javier García Mallea**, nado San Juan o 15 de xaneiro de 1983, é un xogador de hóckey a patíns arxentino que actualmente xoga de defensa no FC Porto.

Traxectoria
-----------

Reinaldo García iniciouse no hóckey a patíns aos 7 anos de idade no Club Rivadavia da súa cidade natal. Ao ano seguinte asinou polo Olimpia, un dos equipos máis importantes deste deporte na Arxentina, onde xogou ata os 18 anos.

Na tempada 2001-02 o FC Porto portugués fixouse nel e fíxose cos seus servizos. Co club portugués gañou 6 Ligas portuguesas de xeito consecutivo entre o 2002 e o 2007, así como 2 Copas e 3 Supercopas. A nivel continental co Porto disputou tres finais da Copa de Europa consecutivas, perdéndoas todas (dúas fronte ao FC Barcelona e unha fronte ao AP Follonica Hockey).

Na tempada 2007-08 chegou a Galiza da man do H.C. Liceo de A Coruña, club no que xogou dúas tempadas e co cal non chegou a gañar ningún título, mais tivo un papel importante que fixo que o FC Barcelona se fixase nel e o fichara na tempada 2009-10 para ocupar a praza que deixou Miquel Masoliver. Co club catalán xogou durante seis tempadas, conquistando entre outros títulos tres Copas de Europa, catro ligas españolas, e dúas Copas do Rei.

En 2015 regresou ao Porto, co que gañou unha nova liga portuguesa e tres Copas de Portugal.

### Selección arxentina

Paralelamente tamén participou de xeito habitual na selección arxentina, coa que gañou o Campionato do Mundo de 2015, así como os subcampionatos de 2005 e 2009, 2013 e 2015, a Copa América 2008 e a Copa das Nacións de Montreux 2017.

Palmarés
--------

**Olimpia**

* **2 Ligas arxentinas** (1999/00 e 2000/01)

**FC Porto**

* **7 Ligas portuguesas** (2001-02, 2002-03, 2003-04, 2004-05, 2005-06, 2006-07 e 2018-19)
* **5 Copas portuguesas** (2004-05, 2005-06, 2015-16, 2016-17 e 2017-18)
* **7 Supercopas portuguesas** (2005, 2006, 2007, 2016, 2017, 2018 e 2019)

**FC Barcelona**

* **3 Copas de Europa** (2009-10, 2013-/14 e 2014-15)
* **1 Copa Continental** (2009-10)
* **4 OK Liga** (2009-10, 2011-12, 2013-14, 2014-15)
* **2 Copas do Rei** (2011 e 2012)
* **5 Supercopas de España** (2010, 2011, 2012, 2013 e 2014)

**Selección arxentina**

* **1 Campionato do Mundo** (2015)
* **1 Copa das Nacións de Montreux** (2017)
* **1 Copa América** (2008)

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Hóckey a patíns*** |

### Ligazóns externas

* "Reinaldo García Mallea". *fcbarcelona.cat*. Arquivado dende o orixinal o 09 de xullo de 2010. Consultado o 10 de maio de 2011.  *(en castelán)*
A **relixión nos Estados Unidos de América** caracterízase por unha gran diversidade de crenzas e prácticas. Varios credos relixiosos teñen florecido, así como perecido, nos Estados Unidos de América. As relixións que abarcan a herdanza multicultural dos inmigrantes no país, así como as fundadas no interior do país, levou os Estados Unidos a converterse nun dos países con maior diversidade relixiosa do mundo. A maioría dos americanos relatan que a relixión desempeña un papel "moi importante" nas súas vidas, unha proporción única entre as nacións desenvolvidas.

A maioría dos estadounidenses (73 a 80%) identificáronse como cristiáns e preto de 15 a 20% non teñen ningunha afiliación relixiosa. Segundo a Investigación Americana de Identificación Relixiosa (PAIR) (2008), o 76% da poboación adulta identificouse como cristiá, co 25% definíndose católicos e 51% identificándose como cristiáns abranguendo preto de 30 grupos relixiosos diferentes. A mesma investigación afirma que outras relixións (incluíndo, por exemplo, o xudaísmo, o budismo, o islamismo e o hinduísmo) compoñen preto de 4% da poboación adulta, outros 15% da poboación adulta afirmaron non ter filiación relixiosa, e 5,2% dixeron non saber, ou rexeitaron responder. De acordo cunha Investigación de 2012 do foro Pew, 36% dos americanos alegan frecuentar os cultos case todas as semanas ou máis.

A pesar dun alto nivel de adhesión relixiosa, en 2008 só 9% dos americanos dixeron nunha investigación que a relixión era a cousa máis importante das súas vidas, en comparación cos 45% que dixeron que a familia foi fundamental na súa vida e 17 % que dixeron que diñeiro e carreira foi fundamental.

Notas
-----

1. ↑  Eck, Diana (2002). *A New Religious America : the World's Most Religiously Diverse Nation*. HarperOne. p. 432. ISBN 978-0-06-062159-9.
2. ↑  "U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion". *Pew Global Attitudes Project*. Consultado o 2007-01-01.
3. 1 2 3  Barry A. Kosmin and Ariela Keysar (2009). "American Religious Identification Survey (ARIS) 2008" (PDF). Hartford, Connecticut, USA: Trinity College. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 07 de abril de 2009. Consultado o 2009-04-01.
4. ↑  ""Nones" on the Rise". The Pew Forum. 2012-10-09. Consultado o 2012-12-29.
5. ↑  US Census Bureau (Internet Release Date: 09/30/2011). "Table 75. Self-Described Religious Identification of Adult Population: 1990, 2001 and 2008, The methodology of the American Religious Identification Survey (ARIS)". US Census Bureau 2012 Statistical Abstract. Arquivado dende o orixinal o 25 de febreiro de 2012. Consultado o Feb. 11, 2012.
6. ↑  "The Pew Forum on Religion & Public Life – Asian Americans: A Mosaic of Faiths". Pewforum.org. 2012-07-19. Consultado o 2012-12-29.
7. ↑  "Poll Shows that Only a Few Americans Consider Religious Faith an Important Part of Life « Voices from Russia". 02varvara.wordpress.com. 2010-07-27. Consultado o 2012-03-17.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q575898
* LCCN: sh85140498

 |
Clepsidra exipcia, da época de Tolomeo II.
Dous reloxos de auga do Museo da Ágora Antiga, en Atenas. A superior é un orixinal do século V a.C. A inferior é unha reconstrución moderna.
Un **reloxo de auga** ou **clepsidra** (grego κλέπτειν *kleptein* , 'roubar'; ὕδωρ *hydor*, 'auga') é calquera reloxo en que o tempo se mide mediante a regra que sinala o fluxo de líquido que entra no (clepsidra de entrada) contedor, ou a regra que mide a saída (clepsidra de saída) do líquido pola boca do contedor.

Historia
--------

Son, xunto co reloxo de sol, os máis vellos instrumentos de medida do tempo, coas únicas excepcións dos gnomons verticais e a conta de días con varas regradas. Onde e cando foron inventados descoñécese, dada a súa grande antigüidade.

A clepsidra de saída con forma de cunca é a forma máis sinxela dun reloxo de auga, existía xa en Babilonia e Exipto arredor do século XVI a. C. Nestas clepsidras de saída a regra situábase no interior da cunca, existindo unha regra horaria para cada mes do ano exipcio.
Outras rexións do mundo, incluíndo a India e a China, tamén teñen evidencias precoces de reloxos de auga, pero as datas son menos seguras. Algúns autores afirman que os reloxos da auga apareceron na China no 4000 a.C.

Os gregos e romanos fixeron avances no deseño do reloxo de auga para incluír na clepsidra de entrada un sistema de retroalimentación inicial, e un mecanismo de fuga, que estaban ligados a autómatas e amosan unha maior precisión. En Bizancio fixeron outros avances, e particularmente no mundo islámico, con complexos segmentos e engrenaxes epicicloides, facendo cada vez máis precisos os reloxos, incorporando rodas de auga, e programación, avances que eventualmente fixeron a viaxe de volta cara a Europa. Independentemente diso, os chineses desenvolveron os seus propios deseños e construcións de reloxos avanzados de auga, incorporando as engrenaxes, mecanismos de escape e rodas de auga, pasando as súas ideas a Corea e ao Xapón.

Estes primeiros reloxos de auga calibrábanse cun reloxo de sol. A pesar de non acadar un nivel de precisión comparable aos patróns de cronometraxe de hoxe en día, o reloxo de auga foi o dispositivo de cronometraxe máis preciso e máis comunmente utilizado por milenios (non dependía da visibilidade do sol), ata que foi substituído polos reloxos de péndulo máis precisos da Europa do século XVIII.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***reloxos*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q194173
* AAT: 300199685
* GEC: 0154154
* GND: 4193363-1
* JSTOR: water-clocks
* MAG: 101957632
* NDL: 00575870

 |
**Rachel Abbott**, nada en Manchester en 1952, é unha escritora británica de suspense psicolóxico, máis coñecida polo pseudónimo de **Sheila Rodgers**.

Traxectoria
-----------

Abbott creceu preto de Manchester. Traballou como analista de sistemas, e fundou unha compañía de medios de comunicación interactiva, desenvolvendo software e webs para o mercado do ensino. Non ano 2000 vendeu a compañía por uns 5 millóns de £. Despois desta venda trasladouse de Lancashire a Italia, onde restaurou un mosteiro do século XV que ela e o seu marido explotaron como local para vodas e vacacións.

En 2009 Abbott decidiu escribir un libro sobre unha muller de clase media, posta nunha situación onde non tiña outra opción que a de cometer un asasinato. Escribiu o primeiro borrador en 18 meses. En novembro de 2011, despois de ser rexeitada por varios axentes literarios, Abbott, entón con 59 de idade, autopublicou a súa primeira novela, *Only the Innocent*, en Amazon, baixo o seu pseudónimo. O libro vendeuse lentamente ao principio, despois dunha campaña bastante forte de mercadotecnia.

Abbott seguiu despois de *Only the Innocent* en 2013 con *The Back Road* e en 2014 con *Sleep Tight.* A súa cuarta novela, *Stranger Child*, foi publicada en febreiro de 2015. Máis tarde ese mesmo ano, publicou *Nowhere Child*, que ten os mesmos personaxes de *Stranger Child.* Os cincos libros céntranse nas relacións e a delincuencia, e todos presentan ao mesmo detective, o inspector xefe Tom Douglas. Abbott describiu o personaxe como «un bo tipo realmente honesto, que unicamente parece ser atraído polas mulleres incorrectas».

Obra
----

* *Only the Innocent* (2011)
* *The Back Road* (2013)
* *Sleep Tight* (2014)
* *Stranger Child* (2015)
* *Nowhere Child*  (2015)
* *Kill Me Again* (2016)
* *The Sixth Window* (2017)

Notas
-----

1. ↑  "Ruined monastery was just what we’d been praying for! And after £1m rescue mission, it’s a stunning home with its own golf course".
2. ↑  Gale, ed. (2014). "Biography in Context" (en inglés). Consultado o 3 de abril de 2016.
3. ↑  Smita Mistry, "I Spent 14 Years Plotting a Murder!" *Woman's Own*, p. 38.
4. ↑  "Self-publishing author says she ‘astounded’ after her crime thriller which was rejected by literary agents sells one million copies". .
5. ↑  "EL James tops five-year Amazon Kindle chart".
6. ↑  "Self-published Rodgers hits a million in sales".

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q19664047
* WorldCat
* VIAF: 305422738
* BIBSYS: 1499865477350
* BNB: ID
* BNE: XX5342989
* BNF: 167259020
* GND: 1046898914
* ISNI: 0000 0000 7613 6810
* LCCN: n2013071822
* NKC: xx0193941
* NTA: 41948003X

 |