Un **xel** (do lat. *gelu*- conxelar, frío, xeo ou *gelatus*- conxelado, inmóbil) é un material aparentemente continuo, como xelea, que forma unha solución coloidal onde a fase dispersa é sólida e a fase continua é líquida, formando unha estrutura tridimensional coherente que dá lugar a propiedades reolóxicas características. Esta estrutura pode conter grandes cantidades de líquido, o que lles confire un aspecto xelatinoso.. Aínda que se poidan considerar como líquidos, con todo compórtanse como sólidos. Un exemplo é a xelatina.

Moitos xeles presentan *tixotropía* - tórnanse fluídos cando se axitan, mais re-solidifícanse ao repousar.

Substituíndo o líquido por gas é posíbel preparar aeroxeles, materiais con propiedades excepcionais tales como unha densidade moi baixa e un illamento térmico excelente.

Formación de xel
----------------

Os xeles pódense formar por diferentes procesos, entre eles a xelificación por arrefriamento, a xelificación por evapo-concentración, a xelificación por acción de enzimas e a xelificación por adición de axentes xelificantes. Neste último caso, os axentes xelificantes, como a pectina ou a xelatina, incorporan-se nun medio acuoso, que, ao arrefriar, forman unha rede tridimensional que atrapa a auga, dando lugar ao xel.

Tipos de xel
------------

Os xeles pódense clasificar de diversas maneiras, dependendo da natureza das partículas que forman a rede (orgánicos, inorgánicos, biolóxicos), a natureza do medio de dispersión (hidroxeles, organoxeles) ou a temperatura de xelificación (xeles térmicos, xeles termorreversibles).

Propiedades dos xeles
---------------------

A principal característica dos xeles é a súa capacidade para manter grandes cantidades de líquido na súa estrutura, o que lles confire a súa textura xelatinosa. Tamén destaca a súa capacidade tixotrópica, é dicir, a súa capacidade para comportarse como líquidos cando son agitados e como sólidos en repouso.

Aplicacións e usos
------------------

Os xeles teñen numerosas aplicacións en diferentes sectores. Na alimentación, son utilizados como axentes espesantes e estabilizantes, dando textura a produtos como doces, marmeladas ou iogures. Na industria farmacéutica, son utilizados na formulación de medicamentos, permitindo a liberación controlada de principios activos. Tamén son utilizados na elaboración de apósitos de **hidroxel**, que manteñen un ambiente húmido favorecedor da curación en feridas e queimaduras.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *xel*.
2. ↑  "Gelatinas" (PDF). *ocw.ehu.eus*. Consultado o 2 de xullo.
3. ↑  "bUSCatermos; hidroxel". *aplicacions.usc.es*. Consultado o 2023-07-02.

| * v
* c
* e
Estados da materia |
| --- |
| Estados | 
* Sólido
* Líquido
* Gas
* Plasma

 |
| Baixa temperatura | 
* Condensado de Bose-Einstein
* Condensado fermiónico
* Materia dexenerada
* Materia estraña
* Superfluído
* Supersólido

 |
| Outros estados | 
* Sólido amorfo
* Cristal
* Xel
* Vapor
* Neutronium
* Plasma quark-gluon
* Coloide
* Cristal líquido

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q185744
* BRE: 2348573
* EBID: ID
* JSTOR: hydrogels
* NKC: ph166209
* PSH: 5634

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D005782
* MeSH: D20.280.320
* UMLS: C0017243

 |