Coordenadas: 44°06′30″N 59°40′52″L﻿ / ﻿44.10833, -59.68111

O río **Amu Daria**, (en taxiko, Омударё ou дарёи Ому, *Omudaryo* ou *Daryoi Omu*; en persa آمودریا, *Âmudaryâ*; en uzbeko, *Amudaryo*, onde *darya* en persa antigo significa *mar* ou *gran río*), é un longo río de Asia Central, antigumente chamado **Pamir** e **Oxus**, polos gregos.

Nace na cordilleira do Pamir, serve de fronteira natural entre Afganistán, Taxikistán, Turkmenistán e Uzbekistán, e desemboca no mar de Aral; antigamente desembocaba no mar Caspio.

Ten un curso aproximado de 2 540 km.

Recibe o nome da cidade de **Āmul**, actual Türkmenabat, pola cal flúe.

Xeografía
---------

O Amu Daria nace na unión do río Vakhsh (786 km) e o río Panj (1 125 km).

A poboación local refírese ao río como Jayhoun (جيحون) cuxo nome se pensaba que derivaba de Gihon, o nome bíblico dun dos catro ríos do xardín do Edén ou paraíso. O río tamén foi coñecido por este nome pola maior parte dos escritores islámicos medievais.

O río é navegábel ao longo de 1450 km, sendo a súa lonxitude total de 2 540 km, e a súa conca de 534 739 km².

Cada ano verte ao mar de Aral ao redor de 55 km3 de auga, que ven das montañas do sur, onde a precipitación anual rolda os 1 000 mme. Incluso antes de comezar a irrigación masiva, a gran evaporación durante o verán impide que gran parte da súa auga alcance o mar.

Historia
--------

Hai evidencias de que os glaciares do Pamir subministraban bastante auga ao río durante os séculos XIV e XIII a.C.[]

Os escritos históricos indican que en diversos períodos o río fluíu até o mar de Aral (polo sur), ao mar Caspio (polo leste) ou a ambos os dous. O último cambio de desembocadura documéntase no século XIII, cando se produce a conquista de Kunya-Urgench por parte dos mongois tras desviar o Amu Daria e propiciar así a inundación da cidade; antes o río discorría atravesando a conca do lago Sariqamish, formando rápidos e cataratas a través do leito actualmente seco do Uzboy, para desembocar nunha gran baía existente nese momento ao leste do Caspio.

Galería de imaxes
-----------------

* Mapa do curso do Amu DariaMapa do curso do Amu Daria
* Vista de satélite do antigo delta do Amu Daria (1994)Vista de satélite do antigo delta do Amu Daria (1994)
* O río Amu Daria nas proximidades de UrganchO río Amu Daria nas proximidades de Urganch
* O río ao seu paso por CorasmiaO río ao seu paso por Corasmia
* Bombeando auga do ríoBombeando auga do río

Notas
-----

1. ↑  persa: آمودریا, aːmuː dæɾˈyaː  
turcomán: *Amyderýa* / Амыдеря  
uzbeko: *Amudaryo* / Амударё/ەمۇدەريا  
 taxico: *Амударё*  
paxto: د آمو سيند, də Āmú Sínd  
turco: *Ceyhun / Amu Derya*  
grego antigo: Ὦξος, e historicamente coñecido en latín como **Oxus**
2. ↑  Ptolemaeus, Geography, §6.10.1
3. ↑  Kropotkin, P. (1898): *The Old Beds of Amu Daria* - JSTOR, pp. 306 e 310

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Amu Daria*** |

### Outros artigos

* Mar de Aral
* Tesouro do Oxus
* Bactriana
* Corasmia

### Ligazóns externas

* The Course of the Oxus River *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8493
* WorldCat
* VIAF: 236363562
* BRE: 4138005
* EBID: ID
* GEC: 0003695
* GeoNames: 601415
* GND: 4068666-8
* NKC: ge601510
* OSM: 223008
* Pleiades: 59969
* TGN: 1052164

 |