recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Denomínase **pneumática** á técnica que ten como obxectivo o estudo e aplicación do aire comprimido para producir os efectos mecánicos desexados.

O aire comprimido que se emprega industrialmente procede do contorno onde se traballa. Úsase aire comprimido ata unha presión de 6 e 12 bares, respecto da presión atmosférica.

Magnitudes e unidades
---------------------

As magnitudes empregadas na pneumática son a *presión* e o *caudal*.

* **Presión** é a forza exercida perpendicularmente polo aire por unidade de superficie. Exprésase como:

{\displaystyle p={F \over S}}
onde *F* é a forza exercida (en N no SI), *S* a superficie onde actúa a presión (en m2 no SI) e *p* é a presión do aire (en Pa no SI).
* **Caudal** é a cantidade de fluído (neste caso, aire a presión) que atravesa a sección dun condutor na unidade de tempo. Exprésase como:

{\displaystyle C={V \over t}}
onde *V* é o volume do fluído (en m3 no SI), *C* o caudal (en m3/s no SI) e *t* o tempo (en s no SI). Na práctica, acostúmase utilizar maioritariamente litros por segundo (L/s) e metros cúbicos por hora (m3/h).

Circuíto pneumático
-------------------

Circuíto pneumático.
Os circuítos pneumáticos constan basicamente de:

* **Conversor**: compresor.
* **Acumulador**: depósito de aire.
* **Elementos de protección**: secador e filtros.
* **Elementos de control**: válvulas.
* **Receptor**: cilindros.

### Aire comprimido

O aire comprimido pode usarse de dúas maneiras distintas:

* Como **elemento de mando e control**, permitindo abrir e pechar determinadas válvulas.
* Como **enerxía motriz**. Ao entrar o aire comprimido no interior dun cilindro, pode desprazar o seu émbolo e barra cara adiante e cara atrás, facer xirar un motor pneumático (coma se fose un ventilador) ou mover unhas pinzas pneumáticas.

O aire que se utiliza procede do contorno onde se encontre instalado o compresor. Xeralmente conterá po, óxidos, partículas de xofre e outras substancias, ademais de auga. Hai que tratar de eliminar todo iso para que non afecte ao normal funcionamento dos distintos elementos de que consta a instalación pneumática.

Pneumática na industria
-----------------------

O emprego da pneumática na industria supuxo a automatización da maioría dos procesos industriais.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q211500
* GEC: 0239113
* GND: 4125638-4
* JSTOR: pneumatics
* MAG: 2777380305

 |
O **voo 163 de Saudia** era un voo regular de pasaxeiros de Saudia que se incendiou despois de engalat no aeroporto de Riad (hoxe en día base da forza aérea) nun voo cara a Jeddah o día 19 de agosto de 1980. Os 287 pasaxeiros e 14 tripulantes a bordo do Lockheed L-1011-200 TriStar, con rexistro HZ-AHK, morreron despois de que o aparello fixese unha aterraxe de emerxencia volvendo ao aeroporto de Riad.

Nese momento, o accidente era o segundo con máis mortes da historia da aviación cun único avión implicado, despois do voo 981 de Turkish Airlines. Trátase do sexto peor accidente de aviación da historia, despois do accidente de Los Rodeos, o voo 123 de Japan Airlines, o choque de Charkhi Dadri, o voo 981 de Turkish Airlines, e o voo 182 de Air India. Tamén é o peor accidente en Arabia Saudita e no cal estivo involucrado un Lockheed L-1011 TriStar.

Avión
-----

O aparello implicado no aciidente era un Lockheed L-1011 TriStar, rexistrado en Arabia Saudita como HZ-AHK. Realizara o seu primeiro voo o día 13 de xullo de 1979, e fora entregado a Saudia o 21 de agosto dese ano.

Notas
-----

1. ↑  Aviation Safety Network (ed.). "Descrición do accidente". Arquivado dende o orixinal o 29 de novembro de 2014. Consultado o 28 de xaneiro de 2017.
2. ↑  The New York Times (ed.). "Safety Board Urges Improvements in Fireproofing of Jumbo Jets". Consultado o 28 de xaneiro de 2017.
3. ↑  "Saudia HZ-AHK (Lockheed L-1011 TriStar - MSN 1169) | Airfleets aviation". *www.airfleets.net*. Consultado o 2019-01-03.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2440618
* ASN: 19800819-1

 |
Coordenadas: 4°53′33″N 75°19′25″O﻿ / ﻿4.8925, -75.323611111111


| Nevado do Ruiz |
| --- |
| Emanacións de vapor en setembro de 1985. |
| Elevación: | 5,389 m (17,784 pés) |
| Lugar: | Colombia |
| Cadea montañosa: | Andes |
| Tipo: | - |
| Primeira ascensión: | 1936 por M. Rapp e equipo |

**Nevado del Ruiz** é un volcán nevado en Colombia.

O 13 de novembro de 1985 o Nevado del Ruiz entrou en erupción. O fluxo piroclástico fundiu o glaciar e a neve do cume, xerando avalanchas de lodo. Estas avanzaron costa abaixo a través de ríos alcanzando distancias de até 100 km.

Vivendas e poboacións foron devastadas ao seu paso. A poboación de Armero foi a máis afectada ao quedar completamente cuberta. Aproximandamente 21.000 persoas (dun total de 28.700) morreron en Armero. As avalanchas causaron, segundo datos estimativos, 23.000 mortes, 5.000 feridos, e destruíron máis de 5.000 vivendas. Esta foi a segunda erupción volcánica máis devastadora no século XX despois da erupción do Monte Pelée en 1902.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Traxedia de Armero

### Ligazóns externas

* Páxina web sobre a erupción do Nevado del Ruiz da USGS

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q233351
* WorldCat
* VIAF: 247807415
* EBID: ID
* GeoNames: 3670563
* GND: 4331771-6
* LCCN: sh87004613
* VOGRIPA: 2539

 |
| Irazú |
| --- |
|  |
| Altura: | 3.432 metros |
| Latitude: | 9.98° N |
| Lonxitude: | 83.85° W |
| Localización: | Costa Rica |
| Tipo: | Estratovolcán |

O **Irazú** é un volcán activo situado en Costa Rica, na Cordilleira Volcánica Central, no interior do parque nacional que leva o seu nome: Parque Nacional do Volcán Irazú, a uns 30 Km. ao oeste da cidade de Cartago.

Nas súas abas situábase en 1569 un pobo indíxena chamado Istarú, polo que segundo se cre, co correr do tempo ese nome foi deformándose até o que hoxe coñecemos. Tamén é posíbel que o seu nome sexa éuscaro, xa que a palabra *Irazú* significa nese idioma "lugar de felgos", e nas abas do volcán danse con facilidade os felgos de altura. Ademais, o uso nome Irazú é relativamente recente, e non se encontra mencionado en documentos dos séculos XVI e XVII, épocas en que ao volcán se lle chamaba simplemente o volcán de Cartago.

Ten 3432 metros de altitude e a súa forma é subcónica irregular.

Entrou en erupción con frecuencia en tempos históricos - polo menos 23 veces desde a súa primeira erupción rexistrada en 1723. A erupción máis recente comezou en 1963 e seguiu até 1965. Comezou xusto o día que o Presidente dos EUA John F. Kennedy comezou unha visita oficial a Costa Rica, e cubriu a capital, San José, e a maior parte das terras altas centrais de Costa Rica con cinzas.

Desde a erupción de 1963, o volcán estivo inactivo, aínda que os frecuentes terremotos mostren que o magma se traslada aínda baixo o volcán. En 1994 ocorreu unha pequena erupción freática, causada por abundantes chuvias que desestabilizaron a ladeira do volcán, causando a descompresión rápida do sistema hidrotermal.

O cume do volcán ten varios cráteres, un dos cales contén un lago verde de profundidade variábel. É o volcán activo máis alto de Costa Rica. É doado visitalo desde San Xosé, a través dun camiño directo até os cráteres do cume e un servizo diario de autobús ao cume. É un punto turístico moi popular.

Desde o seu cume e durante un día claro, é posíbel ver ambos os océanos, o Atlántico e o Pacífico. Non obstante, os días despexados no cume son moi raros, xa que a maior parte do tempo permanece cuberto de nubes.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Parque Nacional do volcán Irazú
* Volcán Irazú
* Parque Nacional do volcán Irazú

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1672472
* WorldCat
* VIAF: 235647148
* EBID: ID
* GEC: 0033862
* GeoNames: 3623392
* LCCN: sh85067960
* VOGRIPA: 2523

 |
*Leathesia difformis*
As **algas pardas** ou **feófitos** son un grupo de algas pertencentes á clase **Phaeophyceae** no reino Protista de cor castaña. Son organismos multicelulares que antes eran clasificados coma plantas "non vasculares" no reino Vexetal. Comprende uns 265 xéneros cunhas 1.500-2.000 especies, principalmente mariños; só seis xéneros son de auga doce.

A maioría dos feófitos viven nas costas rochosas do mar das zonas temperadas e subpolares, dominando a zona intermareal coma no caso das Laminariales da costa de California. Tamén se presentan en formas flotantes libres, coma o *Sargassum*, que forma grandes extensións no Mar dos Argazos. Son os principais produtores primarios de varias comunidades de animais invertebrados e microbios.

Xeralmente están diferenciadas en talo e mais pé. O talo dalgunhas formas pode estar provisto dun baruto de tubos capaces de transportar auga e produtos da fotosíntese, vestixios dos verdadeiros tecidos condutores (xilema e floema) das plantas superiores. Presentan clorofila a e c e xantofila.

A súa reprodución é sexual. Forman óvulos e espermatozoos biundulipodiados, que teñen un undulipodio mastigonemado dirixido cara a adiante e outro liso cara a atrás. O óvulo fertilizado xermola en resposta a unhas determinadas condicións de luz. O organismo diploide que se desenvolve a partir do óvulo fertilizado recibe o nome de esporófito.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q184573
* BRE: 1890167
* EBID: ID
* GEC: 0183474
* GND: 4146491-6
* JSTOR: brown-algae
* LCCN: sh85100540
* MAG: 522721590
* NDL: 00576161
* NKC: ph867738

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* AlgaeBase: 4360
* BioLib: 14858
* Dyntaxa: 4000109
* EOL: 3533
* EPPO: 1PHAEC
* Fossilworks: 306705
* GBIF: 7073593
* iNaturalist: 48220
* IRMNG: 1493
* ITIS: 10686
* NCBI: 2870
* Soortenregister: 117084
* uBio: 437082
* WoRMS: 830

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D000459
* MeSH: B01.750.600
* UMLS: C0002031

 |



---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre botánica é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
O **voo 266 de Bangkok Airways** era un servizo regular doméstico de pasaxeiros dende o aeroporto de Krabi ata o aeroporto de Samui, en Tailandia. O día 4 de agosto de 2009 o ATR 72-212A que operaba a ruta saíuse da pista na aterraxe e esnafrouse contra unha vella torre de control baleira. Un dos pilotos morreu e 41 persoas resultaron feridas.

Avión
-----

O aparello implicado era un ATR 72-212A, con rexistro HS-PGL e número de serie 670. O avión voara por primeiro vez o 6 de xuño de 2001 co rexistro francés F-WWER. Entrou en servizo con Bangkok Airways o 16 de xullo dese ano. O 29 de maio de 2006 entrou en servizo con Siem Reap Airways International, volvendo a Bangkok Airways o 7 de xaneiro de 2009, despois de que Siem Reap Airways International cesasra as súas operacións. O avión fora bautizado co nome *Pha Ngan* e tiña unhas 20 000 horas de voo.

Accidente
---------

O avión esvarou fóra da pista e chocou contra unha vella torre de control que era usada como estación de bombeiros. O accidente ocorreu ao redor das 14:15 hora local (07:15 UTC). O piloto morreu, mentres que o copiloto, que estivo atrapado no avión durante máis de dúas horas, estivo entre os últimos en ser evacuado do avión. Catro pasaxeiros sufriron traumatismos graves: dous británicos, un italiano e un suízo. Un total de 34 persoas resultaron feridas.

A fuselaxe do avión pasou varios anos en estradas en distintas partes de Samui antes de ser afundido en outubro de 2013 como parte do Proxecto de arrecife artificial Majcha Air Samui.

Notas
-----

1. ↑  Govindasamy, Siva (2009-08-04). "Fatalities reported as Bangkok Airways ATR 72-500 skids off runway". *Flightglobal.com* (en inglés). Consultado o 2018-12-31.
2. ↑  "Bangkok Airways HS-PGL (ATR 42/72 - MSN 670) | Airfleets aviation". *www.airfleets.net*. Consultado o 2018-12-31.
3. ↑  "Pilot killed in Thai plane crash" (en inglés). 2009-08-04. Consultado o 2019-01-07.
4. ↑  Hradecky, Simon (4 de agosto de 2009). "Accident: Bangkok Airways AT72 at Koh Samui on Aug 4th 2009, skidded off the runway". *avherald.com* (en inglés). Consultado o 2 de xullo de 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q806481
* ASN: 20090804-0

 |
**Francisco Maseda García**, coñecido como **Pancho Maseda**, nado na Habana o 1 de setembro de 1914 e finado en Ribadeo o 5 de novembro de 2007, foi un empresario e político galego.

Traxectoria
-----------

Cursou Bacharelato e Peritaxe Mercantil na Coruña. Desenvolveu a súa vida profesional nos negocios familiares de Casa Maseda, Carpintería Maseda e Hotel Ribanova. No franquismo foi nomeado alcalde de Ribadeo en 1943, tomando posesión o 15 de outubro. Cesou no cargo en febreiro de 1964. Despois impulsóu a construción de viviendas da Cooperativa Santa Cruz, foi presidente do Ribadeo F.C. e da Asociación Amigos da Gaita Galega.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Jesús Díaz López** |  **Alcalde de Ribadeo** 1943 - 1964 | Sucesor:**Alberto Mediavilla Martínez** |

Recoñecementos
--------------

O Concello de Ribadeo deulle o seu nome a unha praza da vila en 1998.

Vida persoal
------------

Casou con Felisa García Bolaño e foi pai de Francisco e Mª Carme Maseda García.

Notas
-----

1. ↑  Falleció Pancho Maseda, alcalde de Ribadeo durante treinta años
2. ↑  *El Progreso*, 14-10-1943, p. 3.
3. ↑  *El Progreso*, 28-2-1964, p. 7.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Pregón de 1992 - Francisco Maseda Garcia
Coordenadas: 13°14′09″N 38°22′15″L﻿ / ﻿13.23583, -38.37083

| Ras Dashan |
| --- |
| O Ras Dashan no fondo cuberto de nubes |
| Elevación: | 4.549 metros |
| Latitude: | 13° 14′ 12″ N |
| Lonxitude: | 38° 22′ 21″ E |
| Localización: | Etiopía |
| Cordilleira: | Montes Semien |
| Primeira acensión: | 1841:Ferret e Galinier |
| Rota máis fácil: |  |
| Localización do Ras Dashan no norte de Etiopía |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras ge'ez. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

O **Ras Dashan** (tamén transcrito **Ras Dashen** e **Ras Dejen**; en ge'ez: ራስ ደጀን *rās dejen* or ራስ ዳሸን *rās dashen*, literalmente "cabeza gardiá", pero *cabeza* aquí vale por *montaña*) é o monte con maior altura de Etiopía. Está incluído no Parque Nacional dos Montes Semien, e alcanza unha altitude de 4.549 m.s.n.m.

Xeografía
---------

O monte localízase a uns 160 km ao norte do lago Tana, na cadea dos Montes Simien, e sobresae entre outros nove cumes importantes. É o único pico de Etiopía que está nevado en inverno. Xeoloxicamente é unha enorme rocha basáltica, de orixe volcánica.

Desacordos na altura
--------------------

As medicións habituais outorgábanlle unha altura de 4.533 m. Unha medición de 4.620 m, demostrouse que era inconsistente. Máis recentemente un equipo franco-italiano de DGPS medía unha lixeira maior elevación dando 4.549 metros, que está de acordo coas ofrecidas polas autoridades cartográficas de Etiopía.

Transcrición do nome
--------------------

Aínda que a transcrición do nome ofrecido polo Servizo Cartográfico de Etiopía resulta no topónimo "Ras Dejen", máis o uso fixo que "Ras Dashan" ou "Ras Dashen" sexa moito máis utilizados.

Primeira ascensión
------------------

A primeira ascensión por occidentais debeu efectuarse en 1841, polos oficiais franceses Ferret e Galinier; porén as ascensións de autóctonos son moi posíbeis desde tempos inmemoriais polas boas condicións climáticas que ofrece o pico e a existencia de asentamentos pastorís a elevada altura.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q275435
* WorldCat
* VIAF: 245867139
* EBID: ID
* GEC: 0021544
* GeoNames: 329710
* Peakbagger: 11117

 |
O **Mioceno** é unha división da escala temporal xeolóxica, a cuarta época xeolóxica da era cenozoica e a primeira época do período neóxeno. 

Sedimentos do mioceno en Nebrasca (Estados Unidos).
Comezou hai 23,03 millóns de anos e terminou hai 5,332 millóns de anos. Neste período continuou a elevación de cordilleiras como os Pireneos, os Alpes e o Himalaia. A erosión favorecida por estas oroxéneses orixinou sedimentos e depósitos de petróleo en zonas que eran concas mariñas de pouca profundidade. A temperatura era máis baixa que a actual, e se orixinaron as masas de xeo na Antártida.

As plantas e os animais do mioceno eran bastante modernos. O nome de *mioceno* procede das palabras gregas μείων *meiōn* 'menos', e καινός *kainós* 'novo', é dicir, 'menos novo', aludindo a que presenta un 18 % menos de invertebrados mariños modernos que o Plioceno. Os mamíferos e as aves estaban ben establecidos. Proliferaron as especies de mamíferos, entre eles os rinocerontes, o gato, o camelo e o cabalo coas súa formas máis primitivas; entre estes están incluídos os grandes simios, que ademais de África, vivían en Asia e no sur de Europa. Nos mares, proliferaron baleas e focas.

Notas
-----

1. ↑  Global Boundary Stratotype Section and Point (GSSP) of the International Commission of Stratigraphy, Status on 2009.
2. ↑  International Stratigraphic Chart, 2008

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Mioceno*** |

### Outros artigos

* Xeoloxía histórica

### Ligazóns externas

* Tectónica de Placas. Mioceno *(en castelán)* Consultada o 29/11/2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q76267
* AAT: 300391276
* BNCF: 32665
* BNF: 11958274x
* BRE: 2216723
* EBID: ID
* GEC: 0042639
* GND: 4039517-0
* JSTOR: miocene-epoch
* LCCN: sh85097132
* NKC: ph117616

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeoloxía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Coordenadas: 13°29′34″N 38°26′37″L﻿ / ﻿13.4928, 38.4436

Montañas Semien no ano 2011.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras ge'ez. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

As **montañas Semien** (en amhárico: ስሜን ተራሮች; tamén escrito Səmen, Simien ou Simen) son unha cadea montañosa que se atopa no norte de Etiopía, formando parte do altiplano de Etiopía. Forman parte do parque nacional de Simien e son Patrimonio da Humanidade.

Características
---------------

Están compostas por mesetas separadas por vales, e por pináculos que se erguen por enriba dos 4 000 msnm. O punto máis elevado é o monte Ras Dashan con 4 543 metros sobre o nivel do mar, a montaña máis alta de Etiopía. Salientan ademais outros cumios como o Abba YYared de 4 460 msnm, e o Biuat, con 4 437 msnm. É un dos poucos lugares de África onde neva con regularidade.

Malia o seu carácter escarpado e da súa altura, as montañas presentan numerosas vilas e aldeas. Historicamente estaban habitadas polos xudeus de Etiopía, mais logo de repetidos ataques dos emperadores cristiáns, no século XV retiráronse á antiga provincia de Dembiya, na actual zona de Gondar, na rexión Amhara.

Fauna
-----

*Theropithecus gelada*.
As súas ladeiras serven de ecosistema para diversas especies de animais, varias das cales son endémicas, tales como a *Capra walie*, o *Canis simensis* ou o *Theropithecus gelada*, un tipo de babuíno que só vive nas terras altas etíopes e eritreas.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Parque nacional de Simien

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1982017
* EBID: ID

 |
O **voo 847 de TWA** era un voo do Cairo a San Diego con escalas en Atenas, Roma, Boston e Os Ánxeles. Na mañá do venres 14 de xuño de 1985 o voo 847 foi secuestrado pouco despois de engalar de Atenas. Os secuestradores pedían a liberación de 700 musulmáns xiítas custodiados por Israel. Posteriores análises occidentais consideráronos membros de Hezbollah, aínda que a organización negou esta conclusión.

Os pasaxeiros e a tripulación sufriron unha dura proba intercontinental de tres días. Algúns pasaxeiros foron ameazados e outros golpeados. Os pasaxeiros con apelidos que soaban a xudeu foron separados dos outros. O mergullador da Armada dos Estados Unidos Robert Stethem foi asasinado, e o seu corpo foi botado á pista. Ducias de pasaxeiros foron retidos como reféns durante as seguintes dúas semanas ata que foron liberados polos seus captores despois de que se cumprisen algunhas das súas demandas.

Notas
-----

1. 1 2  Smith, William E. (2001-06-24). "Terror Aboard Flight 847". *Time* (en inglés). ISSN 0040-781X. Consultado o 2018-12-29.
2. ↑  "Lebanon The Hostage Crisis - Flags, Maps, Economy, History, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social Statistics, Political System". *www.photius.com*. Consultado o 2018-12-29.
3. ↑  "Clancy: Terror mastermind's deception cause for skepticism - CNN.com". *edition.cnn.com*. Consultado o 2018-12-29.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2302456
* ASN: 19850614-0
* EBID: ID
* LCCN: sh86002124

 |
Coordenadas: 0°06′S 37°12′L﻿ / ﻿-0.1, 37.2

Monte Kenya visto dende o cumio.
O **Monte Kenya** (en kikuyu: *Kirinyaga*) é a principal cadea montañosa de Kenya e a segunda de África, despois do Kilimanjaro. Os seus cumios máis altos son Batian (5.199 m), Nelion (5.188 m) e Lenana (4.985 m). A área arredor da montaña está protexida no Parque Nacional Monte Kenya.

A montaña é un volcán extinto, a última erupción data de entre hai 2,6 e 3,1 millóns de anos. As súas abas inclúen diferentes biomas, as partes máis baixas son bosques de clima cálido, cambiando a bosques de montaña de juniperus e podocarpaceae arredor dos 2.000 metros, cun cinto de bambú aos 2.500 m que cambia a un bosque de alta montaña de pequenas árbores cubertos de carriza. Hai 12 pequenos glaciares esparexidos entre o complexo de 7 cumios.

O pobo kikuyu cre que a súa deidade suprema, Ngai, vive no Monte Kenya.

O misioneiro Johann Ludwig Krapf foi o primeiro europeo en ver o Monte Kenya en 1849. A primeira ascensión da que temos noticias realizouna Halford Mackinder (con Ollier e Brocherel) o 13 de setembro de 1899.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q172070
* WorldCat
* VIAF: 236811162
* BNF: 12359122r
* BRE: 2060429
* EBID: ID
* GeoNames: 191421
* LCCN: sh85072011
* NDL: 00628469
* NKC: ge631972
* Peakbagger: 11193

 |
*Para a revista de título similar véxase Madrygal. Revista de estudios gallegos*.
Palestrina.
O **madrigal** é un xénero vocal propio da Italia renacentista, escrito a catro ou máis voces, baseado nun poema de alta calidade literaria. Cómpre diferencialo do madrigal do Trecento. Está baseado nun texto libre que non responde ao esquema tradicional retrouso-estrofa, e empregáronse poemas de autores coma Petrarca, Tasso ou Ariosto e a música trata de adaptarse ao sentido do texto, de ser posible frase por frase e palabra por palabra tratando de poñer en evidencia todo o seu contido descritivo e sentimental.

Dada a liberdade formal da que gozaba, este xénero converteuse nun campo experimental da música do XVI influenciando á chanson francesa. Podemos falar basicamente de tres períodos na evolución do madrigal renacentista:

a) **Etapa primitiva** (1530-1550). É aínda sinxelo, alterna seccións homofónicas e polifónicas, escríbese a catro voces sendo a superior a condutora da melodía. As partes vocais podían ser interpretadas ou dobradas por instrumentos. Salientan as composicións de Jacques Arcadelt e de Philippe Verdelot.

b) **Etapa de esplendor** (1550-1580). Está escrito xeralmente a cinco ou seis voces. Hai un claro predominio da polifonía sobre a homofonía, introdúcese unha maior variedade rítmica e harmónica, así coma elementos descritivos de sons da natureza. É a etapa de Orlando di Lasso, Palestrina ou Adrian Willaert.

c) **Etapa serodia** (1580-1620). De transición cara ao Barroco. Aumenta o virtuosismo e o cromatismo, búscanse efectos dramáticos ou emocionais de grande intensidade. Estes elementos chamaranse "madrigalismos". Pertencen a este período as obras de Carlo Gesualdo, Claudio Monteverdi ou Luca Marenzio.

O madrigal foi moi imitado noutros países europeos, particularmente na Inglaterra do XVI e do XVII por compositores coma William Byrd ou Thomas Morley.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Música renacentista
* Monodia
* Cum decore

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q193217
* BNCF: 2371
* BNE: XX531826
* BNF: 121516387
* BRE: 2155004
* EBID: ID
* FAST: 1005355
* GND: 4168452-7
* JSTOR: madrigals
* LCCN: sh85079546
* NKC: ph122535
* SUDOC: 030012643

 |
Coordenadas: 19°02′N 97°16′O﻿ / ﻿19.03, -97.27

| Pico de Orizaba |
| --- |
| Pico de Orizaba, a montaña máis alta de México |
| Elevación: | 5.747 m |
| Localización: | México |
| Tipo: | Estratovolcán |
| Última erupción: | 1687 |
| Primeira subida: | 1848 por F. Maynard e G. Reynolds |

O volcán **Pico de Orizaba**, tamén denominado **Citlaltépetl**, localízase en México e é a montaña máis alta deste país, a terceira de América do Norte e o terceiro volcán máis alto no hemisferio Occidental. Localízase no extremo oriental do complexo montañoso de Eje, na fronteira entre os estados de Veracruz e Puebla. Actualmente encóntrase dormente, mais non está extinto, tendo ocorrido as últimas erupcións en 1687 e anteriormente en 1630, 1613, 1569, 1566, 1545 e 1537.

A cidade de Orizaba encóntrase no pé deste volcán. Próxima ao Pico de Orizaba fica a Sierra Negra. Este volcán foi importante para as culturas dos Azteca e Totonaca. O pico e os terreos circundantes son parte dun parque nacional. É posíbel subir até ao cumio do pico, xa que existen camiños de aproximación e escalada.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q238147
* WorldCat
* VIAF: 239625058
* BNF: 125669563
* BRE: 2693526
* EBID: ID
* GEC: 0446767
* GeoNames: 3521567
* LCCN: sh94004193
* Peakbagger: 8049
* VOGRIPA: 2032

 |
***A Historia de don Servando*** é unha obra de historia redactada en lingua galega durante o século XVII. Permaneceu inédita até o século XX, conservada nun manuscrito entre os fondos da Fundación Penzol.

Características
---------------

A obra é tamén coñecida como *História Gótica*, ou polo título completo *Historia de Don Servando, obispo de Orense, traducida en lengua gallega y adicionada por Don Pedro Seguino, obispo también de Orense, que vivía Era 1191. Año 1153. Trasladada de sus originales en letra gótica por don Joseph Pellicer de Touar, Señor de la casa de Pellicer. Cronista Mayor de su Magestad. Año de MDCXLVI*. Foi ideada polos irmáns Juan e mais Fernando Fernández de Boán, orixinarios de Sitiós (Santa Uxía de Asma) co fin de xustificar orixes nobres para ascender de escala social.
Ao tratarse dun *falso cronicón*, o seu valor como documento histórico é moi escaso. Pola contra, é unha fonte esencial para o estudo da lingua galega, ao tratarse dunha das poucas manifestacións conservadas do galego escrito no tempo dos Séculos Escuros.

Edicións modernas
-----------------

A edición máis recente da obra foi realizada por José Antonio Souto Cabo, e publicada en Ediciós do Castro no 2007.

Notas
-----

1. ↑  Manuel Lamazares Rodríguez. "A historia de don Servando". *Eirexe*.
O **Soneto de Monterrei** é un poema do século XVI e unha das poucas mostras de literatura galega dos séculos escuros. Descoñécese a súa autoría, e aínda que se atribuíu nun principio a Luís de Camões, parece pouco probábel para un poema con contido sutil e maduro para un Camões que nesa altura non podía ter máis de quince anos.

Texto
-----

> 
> 
> *Soneto de Monterrei*
> Alá en Monterrei en Val de Laça,
> a Violante vi beira de un río
> tan fermosa, en verdá, que quedei frío
> de ver alma inmortal en mortal maça.
> De un alto e lindo corpo a seda laça
> a pastora sacaba fío a fío,
> quando lle dise: - "Morro, corta o fío"
> - "Vólveo, non cortarei, seguro pasa".
> - "¿E como pasarei, se eu acá quedo?
> Se pasar –respondí- non vou seguro
> que este corpo, sen alma, morra cedo".
> - "Coa minha, que levas, te aseguro
> que non morras pastor" – "Pastora hei medo;
> o quedar me parece máis seguro.
> 
> Anónimo, 1530-1540
> 
>

Notas
-----

1. ↑  Tarrío Varela, A. (1994). *Literatura galega*. Xerais. p. 85.

Véxase tamén
------------

* Castelo de Monterrei
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Dentículo.
Reconstrución dun templo romano de Xanten (Renania do Norte-Westfalia, Alemaña) con **dentículos** entre o friso e o cimacio.
Conxunto de **dentículos** sobre un capitel de orde corintia na Town Hall, Westport, Connecticut, Estados Unidos.
Os **dentículos** son motivos ornamentais en forma de pequenos bloques repetritivos moi utilizados nas arquitecturas grega e romana clásicas, así como na neoclásica.

Os dentículos son festóns rectangulares praticados sobre un longo listón (listel) destinados a romper os treitos de luz horizontal dunhe moldura e proxectar sombras cortadas por debaixo do saínte producido pola cornixa dos entablamentos das ordes xónica ou corintia.

Xeralmente teñen unha altura dupla da súa lonxitude, e están separados uns fdos outros por unm espazo baleiro ou metátomo de lonxitude igual á metade do **dentículo**.

Historia
--------

O arquitecto romano Vitruvio (século I a.C.) dicía que representaban a terminación de trabes, como se encontran na súa forma máis desenvolvida nos templos xónicos de Asia Menor, as tumbas de Licia e os pórticos e tumbas do imperio Aqueménida, que simulan en pedra a típica estrutura de madeira, deixando poucas dúbidas sobre a súa orixe.

O exemplo máis antigo é o que se encontra na tumba de Darío o Grande, aproximadamente 500 a.C. esculpido na rocha, e copiando o pórtico do seu palacio.

O seu primeiro emprego en Atenas está na cornixa das cariátides, no pórtico do Erecteión (480 a.C.). Cando máis tarde se utiliza no saínte da cornixa da lanterna de Lisícrates, as dimensións son moito máis pequenas. Nos últimos templos xónicos, como o de Priene, mantense aínda o tamaño grande.

O dentículo foi a principal decoración das cornixas no período romano e no Renacemento italiano. Como regra xeral, a proxección do dentículo é igual ao seu ancho, e os espazos intermedios equivalen á metade do ancho.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Dentículo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Moldura
Coordenadas: 39°16′54″S 175°34′07″L﻿ / ﻿-39.281666666667, 175.56861111111

| Monte Ruapehu |
| --- |
| Monte Ruapehu no verán |
| Elevación: | 2.797 metros (9.175 pés) |
| Localización: | Nova Zelandia |
| Tipo: | Estratovolcán |
| Última erupción: | 2007 |
| Primeira subida: | 1879 por G. Beetham e J. P. Maxwell |

Imaxe de satélite do Ruapehu
O **Monte Ruapehu**, ou **Ruapehu**, é un estratovolcán activo no sur da Zona volcánica Taupo en Nova Zelandia. Está a 23 quilómetros ao nordés de Ohakune e 40 quilómetros ao suroeste da marxe sur do Lago Taupo, dentro do Tongariro National Park. Nas súas ladeiras están as maiores pistas de esquí da Illa Norte e algúns glaciares.

Ruapehu é un dos volcáns máis activos do mundo e o volcán activo máis grande de Nova Zelandia. É o punto máis alto da Illa Norte ( North Island) e inclúe os tres cumes máis altos: Tahurangi (2.797 m), Te Heuheu (2.755 m) e Paretetaitonga (2.751 m). O profundo e activo cráter está entre os cumes.

A zona e arredores do monte Ruapehu son moi coñecidos porque foi neles onde se rodou boa parte das películas O señor dos aneis.

Erupción de 2007
----------------

Despois de meses de especulación e controversia, o 18 de marzo de 2007 entrou en erupción.

Ruapehu en xaneiro de 2002

Notas
-----

1. ↑  New Zealand Department of Conservation. "Crater Lake". Arquivado dende o orixinal o 23 de xuño de 2006. Consultado o 2006-10-23.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de volcáns.

### Ligazóns externas

* The 1996 Ruapehu Eruption Imaxes e información da Michigan Technical University
* Volcanic Hazards at Ruapehu Volcano - from GNS Science
* Volcano Camera - Mt Ruapehu- hourly photographs from GeoNetArquivado 29 de xaneiro de 2005 en Wayback Machine.
* Mt Ruapehu Crater Lake Lahar Threat Response from the Department of Conservation
* Ruapehu Guide, photos, links
* Mt Ruapehu - Crater Lake Statusfrom Environment WaikatoArquivado 17 de marzo de 2007 en Wayback Machine.
* Peakware World Mountain Encyclopedia - Ruapehu

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q207284
* WorldCat
* VIAF: 247876166
* BRE: 3517607
* EBID: ID
* GeoNames: 2183134
* GND: 7669796-4
* Peakbagger: 11667
* SummitPost: 153697
* VOGRIPA: 954

 |
Vaca da Terra Alta
A **vaca da Terra Alta** (en escocés: *Bò Ghàidhealach*; en scots: *Heilan coo*), é unha raza de vaca orixinaria das Highlands escocesas.

Posúe un característico pelo longo e unha cor rubia, algo máis clara cá rubia galega. Empregada para a produción de carne, ten unha elevadísima resistencia ao frío, o que a fai apta para climas extremos. A finais do século XIX levaron exemplares desta raza dende Escocia ata Norteamérica. Na actualidade tamén é posible atopala en Escandinavia.

Orixe e armentío
----------------

A vaca da Terra Alta debería ser parente de antigas razas británicas brancas, como a chillingham e a white park. Orixinariamente existían dúas razas distintas, unha máis pequena e negra que vivía nas illas da costa noroccidental de Escocia e unha maior e mormente rubia que vivía na Terra Alta, e que converxeron. O libro xenealóxico único comezouse e 1884.

Tense cruzado frecuentemente coa raza shorthorn.

Características
---------------

Cabeza de vaca da Terra Alta.
Distintos exemplares nun prado. O máis habitual é a cor rubia do primeiro plano, pero poden atoparse exemplares negros e claros, como nesta fotografía.
Normalmente as vacas da Terra Alta son rubias, algo máis claras cás galegas, se ben non é estraño atopar exemplares negros, pintos de negro e rubio, grises, crema... O seu pelo é moi longo, de ata 35 centímetros, que lles forma un abrigo espeso reforzado por unha capa mestísima de pelos curtos. Ademais, uns pelos particularmente longos lle cobren a testa e lles protexen os ollos. Os cornos son longos, case como os da cachena, dirixidos lateralmente e cara arriba nas vacas, e cara a adiante e algo cara a abaixo nos bois.

A súa estatura é pequena. As femias miden 110 cm e os machos algo máis (130 cm). O peso medio é, respectivamente de 450 e 650 kg.

Aptitudes
---------

Na actualidade o seu aproveitamento é case exclusivamente o da carne, pero en antigo tempo tamén se facían queixos cun leite rico en graxas e que traía o sabor dos pastos bravos e dos arbustos da Terra Alta. A súa carne, con bastante lardo, é rica en proteínas e escasa en colesterol.

Malia o seu aspecto, non son vacas bravas, senón que se viñan coidando cun dobre sistema estabular no inverno e ás ceibas no verán. Ten unha gran resistencia ao frío e á neve, e por iso ten triunfado como raza lonxe de Escocia, principalmente en Alasca e en Escandinavia, aínda que se cría en moitos puntos da América e da Europa máis frías.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Vaca da Terra Alta*** |

### Ligazóns externas

* The Highland Cattle Society (en inglés)

* Portal:Escocia
***Vanishing Point*** é o quinto álbum de estudio da banda escocesa de rock alternativo Primal Scream, publicado o 7 de xullo de 1997 a través do selo Creation Records no Reino Unido e de Reprise Records nos Estados Unidos. O disco chegou ao número 2 da lista británica de álbums. O traballo inspírase en xéneros como dub, ambient, dance, e krautrock, ademais de bandas como Motörhead, Can, e The Stooges. Foi o primeiro álbum da banda en contar con Gary 'Mani' Mounfield ao baixo, anteriormente membro de The Stone Roses, aínda que Marco Nelson gravou os baixos en "Burning Wheel", "Star", "If They Move, Kill 'Em'", e "Stuka". Outros convidados en *Vanishing Point* foron Augustus Pablo, Glen Matlock, e The Memphis Horns.

Listaxe de cancións
-------------------

Tódolos temas escritos e compostos por Bobby Gillespie, Andrew Innes, Robert Young, e Martin Duffy, agás onde se indique. 

| N.º | Título | Escritor(es) | Duración |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | "Burning Wheel"   |   | 7:06 |
| 2. | "Get Duffy"   |   | 4:09 |
| 3. | "Kowalski"   | Bobby Gillespie, Andrew Innes, Robert Young, Martin Duffy, Gary Mounfield | 5:50 |
| 4. | "Star"   |   | 4:24 |
| 5. | "If They Move, Kill 'Em"   |   | 3:01 |
| 6. | "Out of the Void"   |   | 3:59 |
| 7. | "Stuka"   |   | 5:36 |
| 8. | "Medication"   |   | 3:52 |
| 9. | "Motörhead"   | Lemmy Kilmister | 3:38 |
| 10. | "Trainspotting"   |   | 8:07 |
| 11. | "Long Life"   |   | 3:49 |

Notas
-----

1. ↑  "13 July 1997 - 19 July 1997". *officialcharts.com*. Consultado o 16 de outubro de 2023.
Coordenadas: 35°52′57″N 76°30′48″L﻿ / ﻿35.88250, -76.51333

| K2 |
| --- |
| O K2 |
| Altura: | 8611 metrosPosición 2 |
| Latitude: | 35° 53' M |
| Lonxitude: | 76° 31' E |
| Localización: | Gilgit-Baltistan (China-Paquistán) |
| Masivo: | Karakoram |
| Primeira acensión: | 31 de xullo de 1954 por Lacedelli & Compagnoni |
| Rota máis fácil: | ascensión sobre pedra/neve/xeo |

O **K2**, tamén coñecido como **Mont Godwin-Austen**, **Chogori** ou **Dapsang**, é unha montaña do Himalaia no masivo de Karakoram, na fronteira sino-paquistanesa (na rexión da Caxemira ocupada). É o segundo pico máis alto do mundo, despois do Everest, cunha altitude de 8.611 metros.

Ascensións
----------

Foi explorado pola primeira vez por un europeo en 1856. T.G. Montgomery, na expedición liderada por Henry Habershan Godwin-Austen, designouno como "K2" ("Karakoram 2").

A ascensión do K2 é considerada moito máis difícil que a do Everest. Ata xuño de 2000, 189 persoas tiñan conseguido atinxir o cumio, en canto que case 1500 xa escalaran o Everest. 49 persoas morreron tentando a ascensión, 13 das cales en 1986. A primeira tentativa profesional de ascensión foi no 1902, mais a pesar de cinco tentativas infrutíferas e mortais, o seu cumio non foi atinxido ata que unha expedición italiana realizou este feito o 31 de xullo de 1954. A expedición estaba liderada por Ardito Desio, e os dous alpinistas que atinxiron o cumio foron Lino Lacedelli e Achille Compagnoni.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***K2***  |

### Outros artigos

* Xeografía de Paquistán

| * v
* c
* e
Os oitomiles |
| --- |
| 
* Everest
* K2
* Cancheniunga
* Lhotse
* Macalu
* Cho Oiu
* Daulaguiri
* Manaslu
* Nanga Parbat
* Annapurna I
* Gasherbrum I
* Broad Peak
* Gasherbrum II
* Xixapangma

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q43512
* WorldCat
* VIAF: 237689875
* BNE: XX453315
* BNF: 11953166t
* BRE: 4687675
* EBID: ID
* GEC: 0035193
* GeoNames: 1114951
* GND: 4029096-7
* ISNI: 0000 0004 6027 8100
* LCCN: sh85071201
* NDL: 00627932
* NKC: ge128497
* SummitPost: 150257
* TGN: 1105111

 |
Coordenadas: 56°47′49″N 5°00′13″O﻿ / ﻿56.79694, -5.00361

Ben Nevis dende Banavie.
**Ben Nevis**  (en escocés: *Beinn Nibheis*) é a máis alta montaña das Illas Británicas. Cunha altura de 1344m sobre o nivel do mar, está localizada na parte occidental dos Montes Grampianos, na área de Lochaber das Highlands, preto da vila de Fort William.

A montaña é un popular destino turístico que atrae a unhas 100.000 persoas cada ano, das cales tres cuartos empregan o Pony Track dende Glen Nevis.
Os cantís de 700m da cara norte están entre os máis altos do Reino Unido, e proporcionan escaladas de diferentes dificultades para escaladores e montañeiros.

Notas
-----

1. ↑  John Muir Trust. "Ben Nevis owned by the John Muir Trust". Arquivado dende o orixinal o 25 de outubro de 2006. Consultado o 5 de novembro de 2006.
2. ↑  The Nevis Working Party (2001). "Nevis Strategy" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 04 de novembro de 2006. Consultado o 5 de novembro de 2006.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lista de puntos máis altos por país

* Portal:Escocia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q104674
* WorldCat
* VIAF: 247188889
* EBID: ID
* GeoNames: 2641744
* GND: 4080343-0
* LCCN: sh86006790
* Peakbagger: 9269

 |
**Boris Rodolfo Izaguirre Lobo**, nado o 29 de setembro de 1965 en Caracas, é un guionista, periodista, escritor e presentador venezolano de televisión que traballa en España e está nacionalizado coma español.

Traxectoria
-----------

É o segundo de tres irmáns, fillo de Rodolfo Izaguirre, exdirector da Cinemateca Nacional de Venezuela. A súa carreira nos medios comeza con 16 anos no Diario Nacional de Caracas, onde escribe *Animal de Frivolidades*, unha columna de crónica social.

Como guionista coescribe xunto a José Ignacio Cabrujas o guión das telenovelas *Rubí* e *La dama de Rosa*. Tralo éxito desas producións en Televisión Española trasládase a Santiago de Compostela. Unha vez alí colabora nos guións de programas de televisión coma *Inocente, Inocente* ou *El Súper*.

Apareceu diante das cámaras en programas coma *Moros y Cristianos* e *Más madera* de Telecinco pero a súa verdadeira popularidade en España chegaría coa súa incorporación a Crónicas marcianas. O director e presentador Javier Sardá chamouno para colaborar no programa e Boris converteuse en todo un fenómeno dos medios. Pasou a formar parella presentadora con Javier en 1999 ata a desaparición do programa en 2005.

Durante algún tempo presentou o seu propio programa en Telecinco, aínda que fracasou pouco despois. Tamén é articulista en varias publicacións: o suplemento dominical *El País Semanal*, a revista de cine *Fotogramas*, *Zero* dirixida ao público homosexual, ou a femenina *Marie Claire*, onde escribe unha sección fixa chamada *De vuelta al armario*. Tamén fixo incursións na radio, sobre todo coma colaborador no espazo radiofónico *La Ventana* presentado por Gemma Nierga.

En 2009 traballa na cadea española de televisión Cuatro xunto a Ana García-Siñeriz, presentando un programa de tarde chamado *Channel nº4*. O 7 de febreiro de 2006 casou co seu mozo, Rubén Nogueira. En 2007 foi finalista do Premio Planeta coa súa novela *Villa Diamante* (presentada baixo o pseudónimo de "Gio y las palmeras").

Libros
------

* *El vuelo de los avestruces* (1991)
* *Azul petróleo* (1998)
* *Morir de glamour* (2000)
* *Verdades alteradas* (2001)
* *1965* (2002)
* *Fetiche* (2003)
* *El armario secreto de Sampietro* (2005)
* *Villa Diamante* (2007)
* *Y de repente fue ayer* (2009)
* *Dos monstruos juntos* (2011)
* *Un jardín al norte* (2014)

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Boris Izaguirre Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Páxina de Izaguirre Arquivado 08 de xaneiro de 2019 en Wayback Machine. *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q708841
* WorldCat
* VIAF: 56671995
* BNE: XX1316261
* BNF: 12282390j
* CANTIC: a11061303
* GND: 132928418
* ICCU: BVEV109049
* IMDb: nm0412698
* ISNI: 0000 0000 7824 8752
* LCCN: no99070852
* NTA: 317750720
* SUDOC: 031648355
* TMDb: 1062011

 |
Coordenadas: 42°12′41″N 8°43′26″O﻿ / ﻿42.211375, -8.724025

O **Cruceiro da Costa** é un cruceiro que constitúe unha das manifestacións máis importantes da arte popular da parroquia de Castrelos, Vigo, vinculada á relixiosidade e ás crenzas do pobo. Está situado no lugar da Costa.

Descrición
----------

Érguense encol de tres chanzos cuadrangulares. A base serve de apoio á columna. Ten forma cúbica cos bordos achafranados. Nas súas caras aparece esta inscrición: hesta obra hizo fr.loren gabriel biela pr de estaei asia de l abito de san an a su deboción ano 1641. A data de 1641 fai que sexa co do atrio de Coruxo, o máis antigo da zona de Vigo, dos que se coñeza a súa construción.

O capitel leva volutas nos ángulos. Na cara oeste presenta a cruz de Malta, da orde de San Xoán á que pertencía o doador. Na parte sur hai cinco cunchas xacobeas. No lado leste aparece o sol, a lúa, estrelas, unha árbore e dous animais. Na cara norte, unha cruz grega e outros animais. No reverso da cruz aparece a Virxe da Piedade, unha figura estilizada da Virxe sostendo a Cristo coa man sobre a cintura. Debaixo da escena hai un anxo querubín.

As procesións que saen da igrexa de Santa María de Castrelos pasan por diante e detéñense neste lugar. Ata hai algúns anos tamén paraban os enterros e aquí rezábanse unhas oracións; pero agora como os cadáveres se trasladan en coche, este costume xa se perdeu.

Galería de imaxes
-----------------

* Detalles das partes do cruceiro.Detalles das partes do cruceiro.
* Detalle da base.Detalle da base.
* Capitel.Capitel.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cruceiro do Barrio da Costa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Espinosa Rodríguez, José (1949). *Tierra de Fragoso (Notas para la historia de Vigo y su comarca)*. pp. 56 e ss. Vigo *(en castelán)*.
* Rodríguez Puentes, Eugenio; Abad Gallego, Juan Carlos (1990). *Cruceiros, cruces e petos de ánimas no concello de Vigo*. Concellería de Cultura. pp. 17–18. ISBN 84-505-9318-2.

### Outros artigos

* Cruceiro
* *As cruces de pedra na Galiza*
Vista da cara suroeste do monte Arkle. En primeiro termo, o lago Stack.
O **monte Arkle** (en escocés: *Airceil*) é un cumio relativamente baixo do noroeste de Escocia pero dunha característica forma que lle deu notoriedade.

Localización
------------

O monte sitúase no medio dunha pequena chaira, completamente rodeado de lagos, ao sur do antigo condado de Sutherland e ao norte da recente área municipal da Terra Alta. Atópase ao sur do monte Foinaven e ao norte do lago Stack, no centro dunha zona practicamente deshabitada.

Características
---------------

O Arkle ten unha altura de 787 m (2.580 pés), polo que está clasificado entre os corbetts, os montes escoceses que teñen entre 2.500 e 3.000 pés. É polo tanto unha montaña de altitude media, pero que ten unha prominencia de 690 m, é dicir, que está rodeada de elevacións que non chegan aos 100 m. Por esa razón ten unha silueta moi recoñecible e distinguible na distancia.

Está formada por unha gran masa de cuarcita sobre un leito de gneis. A maior dureza da cuarcita e a erosión deron lugar á súa particular forma.

Curiosidade
-----------

Arkle significa *olmo* en gaélico escocés.

Notas
-----

1. ↑  "The Celtic Review". Willaim Hodge & Company. 12 de marzo de 2019 – vía Google Books.
O **voo 845/26 de Pan Am** era un servizo entre o aeroporto de Seattle-Tacoma e Sydney, Australia, con escalas en Portland e Honolulu. O día 26 de marzo de 1955 o Boeing 377 Stratocruiser que operaba a segunda parte do voo, chamado *Clipper United States* e con rexistro N1032V, perdeu o motor número 3 en voo a uns 56 km da costa de Oregón causando a perda de control. O avión tivo que amarar no océano Pacífico.

O avión flotou durante vinte minutos antes de afundirse a 1 600 metros de profundidade. Unhas dúas horas despois de que o avión amarase, o transporte de ataque da Armada dos Estados Unidos USS Bayfield (APA-33) chegou ao lugar e rescatou os 19 superviventes. Catro persoas morreron no accidente.

A causa probable probable foi o fallo da hélice do motor 3 que causou que o motor se soltase e o aparello se volvese incontrolable.

A experiencia axudou a evitar vítimas mortais noutra amaraxe no ano seguinte, cando o voo 6 de Pan Am amarou entre Honolulu e San Francisco.

Notas
-----

1. ↑  "March 26, 1955: Pan Am Flight 845/26 Crashes Off Oregon Coast". *Dave Knows Portland* (en inglés). 2011-03-26. Consultado o 2019-01-08.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7129574
* ASN: 19550326-0

 |