**Chris Marker**, nado co nome de **Christian François Bouche-Villeneuve** en Neuilly-sur-Seine o 29 de xullo de 1921 e finado en París o 29 de xullo de 2012, foi un escritor, fotógrafo e director de cine francés, a quen se lle atribúe a invención do ensaio fílmico*.*

Traxectoria
-----------

Comezou o seu traballo como parte do grupo da *rive gauche* francesa, paralelo pero distinto da *nouvelle vague*, coa que compartirían posteriormente temas e traballos. A súa obra —case invariablemente documental coa única excepción da peza de ciencia ficción *La Jetée*— resultou influente, pero case descoñecida para o gran público. *La Jetée*, *Sans Soleil* e os seus ensaios fílmicos sobre Akira Kurosawa (*AK*) e Andrei Tarkovskii (*Une journée d'Andrei Arsenevitch*) son os máis coñecidos e accesibles.

Amais do relativo hermetismo dos seus traballos, o descoñecemento acerca da figura de Marker foi alimentado por el mesmo; negouse case sistematicamente a conceder entrevistas, e ofrecía versións contraditorias sobre os feitos da súa vida e mocidade.

### Primeiras obras

Comezou a traballar no cinema a comezos da década de 1950. O primeiro traballo del que se conserva é *Olympia 52*, un documental sobre os Xogos Olímpicos de Inverno de Oslo 1952 que dirixiu, guionizou e rodou en 16 mm, con produción de Anatole Dauman.

En 1953 dirixiu a curtametraxe *Les statues meurent aussi* xunto a Alain Resnais, quen formaba xunto con Marker e Agnès Varda o núcleo da *rive gauche*. *Les statues...* foi unha obra pioneira do anticolonialismo, explorando a través dunha intensa narración en *off* o destino das obras de arte africanas asimiladas ao circuíto da explotación comercial en Europa, sen que as acompañase o esforzo por reproducir e conservar o contorno cultural que as producira. Introducidas á forza nun sistema cultural no que a relación co obxecto artístico é a de *contemplación desinteresada*, os obxectos de arte de África atravesan unha transformación que as separa do seu contexto orixinal, no que formaban parte das prácticas sociais e rituais dos nativos; á súa vez, a súa transformación transforma a vida dos africanos, que producen os seus obxectos ao ritmo e gusto que lles impón a súa comercialización por parte dos colonizadores brancos. Resnais e Marker combinaron na obra os temas culturais da crítica ao etnocentrismo coa marcada politización que caracterizaría o cinema deste último nas súas seguintes obras. Acusaba a influencia do *museo imagxinario* teorizado por André Malraux: por medio da idea de que o sistema colonial se autolexitima politicamente, ao manter un punto de vista anti-histórico sobre as tradicións e o patrimonio dos pobos dos que se adxudica a administración, a película unía nun mesmo movemento a denuncia do imperialismo cultural e a crítica das disfuncións económicas derivadas dese tipo de réxime. Foi por isto censurada en Francia durante bastante tempo.

En 1955 colaborou de novo con Resnais asistíndoo na dirección de *Nuit et Brouillard*, con guión de Jean Cayrol, que estivera prisioneiro nun campo de concentración durante a segunda guerra mundial. O documental, de estética mesurada, non se concentra no horror visceral da guerra e o exterminio, como faría despois *Shoah*, senón que explora, mediante a montaxe de material de arquivo, os medios que o réxime desenvolveu para facer invisible esta experiencia; a néboa do título alude tanto ao sixilo con que se levaban a cabo as deportacións aos campos como ao voluntario veo que o pobo alemán botou sobre a degradación a que os seus veciños e compañeiros foron sometidos.

Tras un hiato duns anos, Marker regresou á dirección plasmando as súas experiencias políticas e etnográficas nos países revolucionarios en respectivos documentais sobre China e a Unión Soviética: *Dimanche à Pekin* (1956) e *Lettre de Siberie* (1957). Con estes traballos desenvolveu a pegada persoal da súa obra posterior: o comentario en *off*, a montaxe dialéctica ao modo de Sergéi Eisenstein —unha escena de *Lettre de Siberie* honra as teorías soviéticas sobre a montaxe reproducindo tres veces consecutivas a mesma acción, acompañándoa unha vez de comentario prosoviético, unha segunda dun non comprometido, e finalmente dun antisoviético—, a xustaposición de pasado e presente, a documentación fílmica das contradicións —entre innovación e tradición, ou entre esperanza e represión— na liña da súa filiación política; a produción de Dauman deulle gran liberdade para desenvolver unha linguaxe fílmica propia. Proseguiu o seu traballo nesta liña en *Description d'un combat* (1960) sobre o conflito israelí, e *¡Cuba sí!* (1961), unha mirada amable pero preocupada sobre a Cuba inmediatamente posterior á revolución. Durante eses anos escribiu ademais guións para un documental sobre Django Reinhardt, o premiado documental *L Amerique insolite* do seu compatriota François Reichenbach e outras curtametraxes.

### *La Jetèe* e o salto á fama

O seu recoñecemento internacional chegoulle coa curtametraxe *La Jetée* (1962), que conta experimentos científicos sobre viaxes no tempo nun mundo postapocalíptico. Serviu de inspiración entre outros a Terry Gilliam en *Twelve Monkeys*.

En 1977 Marker rematou de montar *Le Fond de l'air est rouge*, unha das súas obras máis ambiciosas, onde analiza os movementos sociais que xurdiron en moitos países do mundo a finais da década de 1960, ademais de reflexionar, unha vez máis, sobre as imaxes e a memoria.

En 1982, *Sans soleil* superou os límites do que se coñece como "documental". É un ensaio, unha montaxe que une partes de documentais e de ficción con comentarios filosóficos, co que crea unha atmosfera onírica e de ciencia ficción. Os principais temas son o Xapón, a memoria e a viaxe. O título está tomado dun ciclo de cancións de Modest Mussorgsky. Neste filme comezou a mostrar o seu interese pola tecnoloxía dixital, o que o levou a dirixir as películas *Level 5* (1997) e *IMMEMORY* (1998), un CD-ROM multimedia interactivo producido polo centro Georges Pompidou.

Filmografía
-----------

* *Olympia 52* (1952), 82'
* *Les Statues meurent aussi* (1953), 30', codirixida por Alain Resnais
* *Nuit et brouillard* (1955), 32', axudante de Alain Resnais
* *Dimanche à Pekin* (1956), 22'
* *Lettre de Sibérie* (1957), 62'
* *Les Astronautes* (1959), 15', codirixida por Walerian Borowczyk
* *Description d'un combat* (1960), 60'
* *¡Cuba Sí!* (1961), 52'
* *La Jetée* (1962), 28', (DVD)
* *Le joli mai* (1963), 165'
* *Le Mystère Koumiko* (1965), 54'
* *Si j'avais quatre dromadaires* (1966), 49'
* *Loin du Vietnam* (1967), 115', obra colectiva.
* *Rhodiacéta* (1967)
* *A Bientôt, j'espère* (1968), 55', codirixida por Mario Marret
* *La Sixième face du pentagone* (1968), 28', codirixida por François Reichenbach
* *Cinétracts* (1968)
* *On vous parle du Brésil* (1969), 20'
* *Jour de tournage* (1969), 11'
* *Classe de lutte* (1969)
* *Les Mots ont un sens* (1970), 20'
* *Carlos Marighela* (1970), 17'
* *La Bataille des dix millions* (1971), 58'
* *Le Train en marche* (1971), 32'
* *On vous parle de Prague: le deuxième procès d'Artur London* (1971)
* *Vive la baleine* (1972), 30'
* *L'Ambassade* (1973), 20'
* *La Solitude du chanteur de fond* (1974), 60' (sobre Yves Montand)
* *Le Fond de l'air est rouge* (1977), 240' (editada de novo en 1997)
* *Junkiopa* (1981), 6'
* *Sans soleil* (1983), 100', (DVD)
* *2084* (1984), 10'
* *From Chris to Christo* (1985)
* *A.K.* (1985), 71' (sobre Akira Kurosawa), (DVD)
* *Mémoires pour Simone* (1986), 61'
* *L'héritage de la chouette* (1989), 13 episodios de 26'
* *Berliner Ballade* (1990), 25'
* *Le Tombeau d'Alexandre* (1992), 120' (DVD)
* *Le Facteur sonne toujours cheval* (1992)
* *Le 20 heures dans les camps* (1993)
* *Casque Bleu* (1995), 26'
* *Level Five* (1997), 110'
* *Eclipse* (1999)
* *Une journée d'Andrei Arsenevitch* (1999), 55' (sobre Andrei Tarkovskii) (DVD)
* *Le souvenir d'un avenir* (2001)
* *Chats perchés* (2004) (DVD)

Notas
-----

1. ↑  "Fallece Chris Marker", artigo en *La Vanguardia*, 30 de xullo de 2012 *(en castelán)*.
2. ↑  "La muerte de un genio" Arquivado 04 de marzo de 2016 en Wayback Machine. artigo en *Tal Cual Digital*, 30 de xullo de 2012 *(en castelán)*.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Marker en IMDb *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170256
* WorldCat
* VIAF: 112124956
* Allmovie: p101279
* AlloCiné: 232
* BAV: ADV11177850
* BIBSYS: 90075764
* BNE: XX1336195
* BNF: 119146282
* CANTIC: a11993923
* CineRessources: 11415
* DeutscheBio: 119261464
* Discogs: 1523665
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 1799003
* Filmportal: ID
* GEC: 0262924
* GND: 119261464
* ICCU: SBLV002774
* IMDb: nm0003408
* ISNI: 0000 0001 1580 4034
* LCCN: n82004946
* LibraryThing: markerchris
* Luminous-Lint: Chris\_\_Marker
* MNCARS: marker-chris-0
* MusicBrainz: ID
* NDL: 001168768
* NKC: ola2009507866
* NNDB: 000354716
* NTA: 072745487
* OL: OL2937407A
* openMLOL: 124111
* PTBNP: 458986
* RKD: 242709
* SELIBR: 242418
* SNAC: w63f4xv4
* SUDOC: 02701066X
* TESF: marker\_chris
* TMDb: 9956
* Treccani: chris-marker
* ULAN: 500342622

 |