A **categorización** é a habilidade de clasificar os elementos da realidade externa e interna. Tendo en conta que presupón que a lingua non está separada do individuo, da súa capacidade de cognición e das súas actividades, reflicte e participa do funcionamento destes.

Características
---------------

Na semántica tradicional aceptouse que os esquemas categorizadores se establecen en función de condicións necesarias e suficientes, pero a semántica cognitiva defende outros parámetros: o criterio fundamental é a prototipicidade. Segundo a teoría dos prototipos, a inclusión dun concepto nunha categoría responde á semellanza que garda con boa parte dos elementos deste grupo. Non é imprescindible que sexa con todos e que todos cumpran unhas determinadas características para a inclusión, e isto permite distinguir uns membros máis prominentes e representativos da categoría (en oposición á representatividade igualitaria de tódolos elementos nas categorías consideradas tradicionalmente). Estes mellores representantes chámanse *prototipos* e defínense consonte *modelos cognitivos idealizados* (Lakoff 1987), que son modelos mentais constituídos por un conxunto de supostos que son causa e/ou efecto dunha representación parcial da realidade (*cosmovisión*). Mesmo tendo carácter parcial, son os modelos considerados para caracterizar as categorías e establecer a representatividade.

Para definir un concepto (por exemplo, **nai**), débese situar no contexto conceptual dunha sociedade, onde existen certas expectativas (CASADA, EMBARAZADA, CUN FILLO E QUE O COIDA). Pero isto non se corresponde exactamente coa realidade senón só co exemplo prototípico. Inda así existen casos que non se axustan totalmente ós presupostos e tamén se inclúen no modelo cognitivo, podéndose analizar o seu grao de axeitamento á categoría. Os criterios condicionantes dunha categoría coinciden exactamente coa realidade en casos puntuais e o resto dos elementos serán considerados "non prototípicos" e máis "*periféricos*", máis afastados dos significados "*centrais*" ou prototípicos (MEDIAS NAIS, NAIS ADOPTIVAS OU DE ALUGUER). A estrutura do modelo non é máis que un produto do modelo cognitivo e os seus elementos defínense e organízanse en diferentes niveis de prototipicidade en función da afinidade ó modelo de coñecemento:

* as MEDIAS NAIS non son as NAIS BIOLÓXICAS pero adoitan estar CASADAS co pai biolóxico e COIDAN ó neno;
* as NAIS ADOPTIVAS tampouco son as NAIS BIOLÓXICAS pero COIDAN ó neno: son máis periféricas por que é menos frecuente estaren CASADAS co pai biolóxico;
* as NAIS DE ALUGUER son NAIS BIOLÓXICAS peron non COIDAN ó neno nin están CASADAS CO PAI;

Isto pode resumirse con este cadro:


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **MODELO** | **CASADA CO PAI** | **NAI BIOLÓXICA DO FILLO** | **COIDA DO FILLO** |
| NAI PROTOTÍPICA | + | + | + |
| MEDIA NAI | + | - | + |
| NAI ADOPTIVA | - | - | + |
| NAI DE ALUGUER | - | + | - |

Disto dedúcese que non hai unha serie de requisitos mínimos para definir todos os elementos constituíntes dunha categoría, o que evidencia a imposibilidade de definir unha categoría en base a condicións necesarias e suficientes.

Véxase tamén
------------

| * v
* c
* e
Semántica |
| --- |
| Subdisciplinas | 
* Semántica léxica
* Semántica gramatical
* Onomasioloxía
* Semasioloxía

 |
| Métodos | Análise sémica |
| Unidades | 
* Significado
* Acepción
* Sema
* Semema
* Arquisemema
* Clasema
* Campo semántico

 |
| Relacións | 
* Monosemia
* Polisemia
* Homonimia
* Sinonimia
* Relación de inclusión
* Antonimia
* Meronimia
* Holonimia

 |
| Perspectiva cognitiva | 
* Categorización
* Metáfora
* Metonimia

 |
| Temas relacionados | 
* Denotación
* Connotación
* Virtuema
* Lexema
* Lexicoloxía
* Lexicografía
* Dicionario

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q912550
* MAG: 94124525
* NKC: ph809854

 |