| Saxicola torquatus |
| --- |
| Macho adulto en Suráfrica |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Aves |
| Orde: | Passeriformes |
| Familia: | Muscicapidae |
| Xénero: | *Saxicola* |
| Especie: | *Saxicola torquatus* |

 |
| Subespecies |
| 13-17 subespecies |
| Sinonimia |
| * *Muscicapa torquata* Linnaeus, 1766
* *Pratincola pallidigula* Reichenow, 1892
* *Saxicola axillaris* (Shelley, 1884)
* *Saxicola torquata* (*lapsus*)
 |

Macho adulto *S. t. axillaris* de Kenya
***Saxicola torquatus*** é unha especie de chasco da familia dos muscicápidos, que habita na África subsahariana e rexións adxacentes. Durante longo tempo estivera clasificado na familia dos túrdidos, con cuxos membros os chascos presentan evolución converxente. O seu nome científico significa "habitante das rochas con colar" (do latín *saxum*, 'rocha', *incola*, 'o que vive nun lugar' e *torquatus*, 'con colar'. A taxonomía desta especie pasou por varias vicisitudes e antes mesmo incluía poboacións europeas.

No pasado *S. torquatus* (sinónimo *S. torquata*, con erro no latín) adoitaba a referirse á superespecie completa do "chasco común" e algunhas fontes aínda seguen considerándoo así, pero todas as evidencias dispoñibles actualmente apoian fortemente darlle un status de especie separada ás poboacións europeas antes incluídas (hoxe denominadas *S. rubicola*, ou chasco común en sentido estrito, que vive en Galicia) e ás poboacións da Eurasia temperada (*S. maurus*), así como ás poboacións canarias endémicas da illa de Fuerteventura (*S. dacotiae*) e as da illa de Réunion (*S. tectes*); estas dúas últimas nunca foran de forma inequívoca aceptadas como pertencentes ao antigo *S. torquata*. Tamén se considera diferente o chasco de Madagascar (*S. sibilla*). Ademais, as ben distinguibles poboacións das terras altas do corno de África poderían considerarse tamén unha especie separada.

Sistemática e taxonomía
-----------------------

En 1760 o zoólogo francés Mathurin Jacques Brisson incluíu unha descrición deste chasco africano na súa obra *Ornithologie* baseándose nun espécime recollido no cabo de Boa Esperanza en Suráfrica. Utilizou para el o nome francés *gobe-mouche à collier du Cap de Bonne Espérance* e en latín *Muscicapa Torquata Capitis Bonae Spei*. Aínda que Brisson acuñou un nome en latín, este non estaba conforme coas normas da nomenclatura binomial e non é recoñecido pola Comisión Internacional da Nomenclatura Zoolóxica. Cando en 1766 o naturalista sueco Carl Linnaeus actualizou o seu *Systema Naturae* sacando a duodécima edición, e engadiu 240 especies que foran descritas previamente por Brisson. Unha delas era este chasco africano. Linnaeus incluíu unha breve descrición, acuñou o nome binomial, *Muscicapa torquata*, e citou os traballos de Brisson. O nome específico procede do latín *torquatus*, 'con colar'. Esta especie está agora situada no xénero *Saxicola*, que foi introducido polo naturalista alemán Johann Matthäus Bechstein en 1802.

Os parentes máis próximos desta especie aparentemente non son as poboacións de Eurasia, senón o chasco da illa Réunion (*S. tectes*), pero aínda así o *Saxicola* "de colar branco" forma un grupo distinto no xénero. *S. torquatus* e *S. tectes* forman unha liñaxe subsahariana que diverxeu da eurasiática no Plioceno tardío, aproximadamente hai uns 2,5 millóns de anos. A illa de Réunion foi colonizada por estas aves pouco despois, indicando unha rápida expansión ao longo das costas africanas do océano Índico. Cando se secou o Sáhara na subseguinte glaciación cuaternaria, as poboacións de África e Eurasia quedaron illadas para sempre.

A separación recente como especie foi proposta despois de facer análises das secuencias do citocromo *b* do ADNmt e da pegada xenética do microsatélite do ADN nuclear de espécimes da subespecie *Saxicola torquatus axillaris* mais non da *S. t. torquatus*, e, por tanto, esta especie foi durante un breve tempo coñecida como *S. axillaris*.

### Subespecies

Hai 13 subespecies recoñecidas. Difiren lixeiramente en tamaño, e máis na extrensión da cor laranxa-vermella no peito sperior dos machos, e en se o peito inferior é branco cun límite nítido co peito superior ou se é laranxa claro sen un límite nítido co peito superior escuro. A extensión de laranxa-vermello tamén varía coa época do ano, e esténdese a miúdo ao ventre fóra da estación reprodutora.

* *S. t. felix* Bates, 1936 – do suroeste de Arabia Saudita e oeste do Iemen.
* *S. t. albofasciatus* Rüppell, 1840 – do sueste do Sudán e noroeste de Uganda ata a Etiopía central.

Peito superior negro, non laranxa-vermello.
* *S. t. jebelmarrae* Lynes, 1920 – do leste do Chad e oeste do Sudán.
* *S. t. moptanus* Bates, 1932 – o Senegal e sur de Malí.

É a subespecie menor.
* *S. t. nebularum* Bates, 1930 – de África occidental tropical desde Serra Leoa a Costa do Marfil.

Ampla zona laranxa-vermella no peito e tamén nos flancos.
* *S. t. axillaris* (Shelley, 1885) – do leste da República Democrática do Congo, Kenya, norte e oeste de Tanzania.
* *S. t. promiscuus* Hartert, 1922 – do sur de Tanzania ao leste de Zimbabwe e oeste de Mozambique.

Área moi limitada laranxa-vermella só na parte máis superior do peito.
* *S. t. salax* (Verreaux, J & Verreaux, E, 1851) – no leste de Nixeria ao noroeste de Angola, illa de Bioko.
* *S. t. stonei* Bowen, 1931 – do leste e sur de Angola ao suroeste de Tanzania e ao sur ata ao norte de Suráfrica e Botswana.
* *S. t. clanceyi* Courtenay-Latimer, 1961 – costas occidentais de Suráfrica.
* *S. t. torquatus* (Linnaeus, 1766) – Sur de África central.
* *S. t. oreobates* Clancey, 1956 – Lesotho.
* *S. t. voeltzkowi* Grote, 1926 – Gran Comora.

Descrición
----------

Os machos teñen a cabeza negra, un medio colar branco, un dorso negro, unha mitra branca, e unha cola negra; as ás son negras con grandes manchas brancas na parte superior da á interna. O peito superior é xeralmente laranxa escuro-vermello, cunha transición nítida ou gradual ao branco ou laranxa claro no peito inferior e ventre, dependendo da subespecie. Nalgúns, o negro substitúe ao laranxa nas plumas do peito en parte ou completamente.

As femias teñen cor marrón en vez de negra na parte superior e na cabeza cunha pouco visible liña superciliar clara, é castaño-beixe en vez de laranxa, e con menos branco nas ás que os machos. A plumaxe de ambos os sexos é algo máis clara e con liñas fóra da estación reprodutora.

Distribución e hábitat
----------------------

Vive en África e Arabia. Ten unha distribución moi espallada por gran parte da África subsahariana, aparecendo loclmente polo norte ata o Senegal e Etiopía. Poboacións periféricas encóntranse nas montañas do soroeste da península Arábiga e en Madagascar e a Gran Comora. Non é unha ave migratoria e só se move localmente como moito. Como resultado, desenvolveu moitas variacións rexionais, polo que foi dividida en varias subespecies.

Notas
-----

1. ↑  "*Saxicola torquatus*". *Lista Vermella de especies ameazadas. Versión 2013.2* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. 2012. Consultado o 26 November 2013.
2. ↑  E.g. BLI (2008)
3. ↑  Wittmann et al. (1995), Urquhart & Bowley (2002)
4. ↑  Woog, F.; Wink, M.; Rastegar-Pouyani, E.; Gonzalez, J.; Helm, B. (2008). "Distinct taxonomic position of the Madagascar stonechat (*Saxicola torquatus sibilla*) revealed by nucleotide sequences of mitochondrial DNA". *Journal of Ornithology* **149**: 423–430. doi:10.1007/s10336-008-0290-1.
5. 1 2 3  Wink, M.; Sauer-Gürth, H.; Gwinner, E. (2002). "Evolutionary relationships of stonechats and related species inferred from mitochondrial-DNA sequences and genomic fingerprinting" (PDF). *British Birds* **95**: 349–355. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 11 de xuño de 2022. Consultado o 28 de novembro de 2018.
6. ↑  Brisson, Mathurin Jacques (1760). *Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés* (en French e Latin). Volume 3. Paris: Jean-Baptiste Bauche. pp. 379–380, Plate 36 fig 4.  Brisson baseou a súa descrición no exame dun espécime.
7. 1 2  Allen, J.A. (1910). "Collation of Brisson's genera of birds with those of Linnaeus". *Bulletin of the American Museum of Natural History* **28**: 317–335. Arquivado dende o orixinal o 19 de setembro de 2012. Consultado o 28 de novembro de 2018.
8. ↑  Linnaeus, Carl (1766). *Systema naturae : per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis* (en Latin). Volume 1, Part 1 (12th ed.). Holmiae (Stockholm): Laurentii Salvii. p. 328.
9. ↑  Jobling, J.A. (2018). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D.A.; de Juana, E. eds. "Key to Scientific Names in Ornithology". *Handbook of the Birds of the World Alive*. Lynx Edicions. Consultado o 10 May 2018.
10. ↑  Bechstein, Johann Matthäus (1802). *Ornithologisches Taschenbuch von und für Deutschland, oder, Kurze Beschreibung aller Vögel Deutschlands für Liebhaber dieses Theils der Naturgeschichte* (en German). Leipzig: Carl Friedrich Enoch Richter. p. 216.
11. ↑  Gill, Frank; Donsker, David, eds. (2018). "Chats, Old World flycatchers". *World Bird List Version 8.1*. International Ornithologists' Union. Consultado o 10 May 2018.
12. 1 2 3 4  Urquhart & Bowley (2002)
13. ↑  Clement & Rose 2015, pp. 122-123, 484.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Boulton, Rudyerd & Rand, A.L. (1952). A collection of birds from Mount Cameroon. *Fieldiana Zool.* 34(5):35-64. Fulltext at the Internet Archive
* Clement, Peter; Rose, Chris (2015). *Robins and Chats*. Helm Identification Guides. Londres: Bloomsbury. ISBN 978-0-7136-3963-6.
* Urquhart, Ewan & Bowley, Adam (2002). *Stonechats. A Guide to the Genus Saxicola*. Christopher Helm, Londres. ISBN 0-7136-6024-4
* Wittmann, U.; Heidrich, P.; Wink, M.; Gwinner, E. (1995). "Speciation in the stonechat (Saxicola torquata) inferred from nucleotide sequences of the cytochrome-b gene". *Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research* (en inglés) **33** (2): 116–122. ISSN 1439-0469. doi:10.1111/j.1439-0469.1995.tb00218.x.

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Saxicola torquatus*** |

* Wittmann, U. Heidrich, P. Wink, M. & Gwinner, E.(1995) Artigo sobre *Saxicola torquatus* *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1315689
* Treccani: saltimpalo

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* Avibase: 78B665BF7C704DD7
* BioLib: 184060
* BirdLife: 22710184
* eBird: afrsto1
* Fossilworks: 373321
* GBIF: 2492526
* GlobalSpecies: 1000576
* iNaturalist: 55371
* ITIS: 726114
* IUCN: 22710184
* NCBI: 230656
* TAXREF: 459524
* Xeno-canto: Saxicola-torquatus

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1464208

 |