O **mosteiro de San Xoán de Caaveiro** é un mosteiro medieval situado nas Fragas do Eume, á beira do río Eume.

Situación
---------

Sitúase na parroquia da Capela, no concello coruñés da Capela, na comarca do Eume.

Historia
--------

O mosteiro estableceuse no ano 934 nas Fragas do Eume para acoller os numerosos anacoretas que vivían dispersos na zona. Pero pronto importantes doazóns de Rosendo de Celanova engrandecen o seu patrimonio recibindo este a maior parte das terras cultivables existentes á dereita do río Eume e concédenlle a xurisdición sobre vilas e freguesías eximíndoo da autoridade do arcebispado de Santiago de Compostela.

Obtén así o cenobio un gran poder, acadando a súa igrexa a categoría de Real Colexiata (con seis cóengos) que conservará ata finais do século XVIII.

Portada románica da capela.
Comezou pertencendo á Orde de San Bieito, pero no século XII converteríase en Colexiata de Cóengos Regulares de Santo Agostiño. Entre o ano 1220 e o 1259 prodúcese a máxima expansión do seu dominio, nela estivo á fronte do mosteiro o prior Don Martiño Rodríguez, quen logrou a ampliación do couto até a ponte de Pontedeume, incluíndo as parroquias de Cabanas e Irís.

Durante a Baixa Idade Media co auxe da casa dos Andrade perdeu moito poder económico, que recuperou en tempos dos Reis Católicos. A súa xurisdición abranguía as parroquias de Caaveiro, A Capela e Cabalar (concello da Capela), Santa Cruz do Salto, Cabanas, Soaserra e Irís (concello de Cabanas), San Pedro de Eume, A Faeira, Bermui, Goente e Ribadeume (As Pontes de García Rodríguez), San Xoán do Seixo, Queixeiro, Taboada, e parte da de Vilachá (estas tres coñecidas como Couto Pequeno, no concello de Monfero) e o couto de Belelle (Sillobre, concello de Fene).

Coa desamortización, todas as posesións da comunidade foron vendidas polo Estado a particulares, as reliquias de San Rosendo foron trasladadas a Santiago, e algúns dos obxectos relixiosos, como as imaxes ou as campás da igrexa, foron distribuídas entre as igrexas das Neves e Soaserra.

A partir do ano 1800 queda abandonado, quedando ao coidado dun caseiro e inicia así a súa decadencia e deterioración. No século XIX **Pío García Espinosa**, que comprara boa parte das terras que rodean o mosteiro, consegue unha autorización do Arcebispo de Santiago para restauralo. Derruba, para acometer a restauración, a casa dianteira e a igrexa prioral (1896), edifica un pavillón ameado e reconstrúe a capela de Santa Isabel. Incluso volve ser ocupado por relixiosos, pero esta vida monacal coa morte de Don Pío volve desaparecer.

Descrición
----------

### O mosteiro

Entrada ao recinto desde o interior coroada pola torre barroca.
Éntrase no adro por unha escaleira de vinte chanzos de pedra e unha porta. Sobre a porta está a torre cuadrangular de estilo barroco compostelán do século XVIII, traballo de Clemente Fernández Sarela, da escola de Simón Rodríguez. Baixo dela pódese ver o escudo coas as armas de Castela e León, co Vélaro de ouro e a coroa real, e unha ventá rectangular.

No interior aínda se poden apreciar divisións que poderían corresponder a: un forno, as porterías, seis celas, un cabido, e as dúas igrexas.

No exterior, a casa dos canónicos e as cociñas do mosteiro tamén se conservan aceptablemente, 
a casa dos criados, as cabalarías, o conxunto do muíño e a Ponte Sesín.

O muro nororiental, que soportaba o pulo da antiga igrexa, fabricado de perpiaños, mostra catro arcos de medio punto rebaixados.

### As igrexas

Existían dúas igrexas. Da primeira apenas quedan vestixios.

Os restos máis antigos son do século XII, destacando a **capela de Santa Isabel**, que se ergue sobre un montículo moi escarpado que obrigou aos seus construtores a salvar os desniveis do terreo por medio de altos muros con contrafortes e estancias subterráneas. Do templo románico só se conserva en bo estado a testeira, na que se abren tres pequenos vans románicos, e boa parte da nave. A antiga construción era dunha soa nave rectangular de 5,70 metros de largo, con ábsida circular. Foi restaurada por Pío García Espinosa aumentando a lonxitude da nave.

A portada do Oeste configúrase de dúas arquivoltas apoiadas en columnas codilladas cun tímpano decorado cun *Agnus Dei* de prominentes cornos.

Estado actual
-------------

O conxunto foi declarado no ano 1975 monumento histórico-artístico pola súa importancia arquitectónica.

Na actualidade é propiedade da Deputación da Coruña, que iniciou un proxecto de restauración para a posta en valor do conxunto.

Galería de imaxes
-----------------

*Artigo principal**:* Galería de imaxes do mosteiro de San Xoán de Caaveiro.
* 
* 
* 
* Restos do muíñoRestos do muíño
* Vista aéreaVista aérea

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Mosteiro de San Xoán de Caaveiro*** |

### Bibliografía

* Álvarez Carballido, E. (1907). "Monasterios olvidados de Galicia: A Capela". *Boletín da Real Academia Galega* (A Coruña) **II** (14): 40–44. [*Ligazón morta*]
* de Castro Álvarez, C. (1995). "El monasterio de San Juan de Caaveiro". *El cañón del Eume: paraíso natural de Galicia*. Pontedeume: Sociedad Círculo Filatélico Eume. pp. 28–34.
* de Soto Quiroga, E. (1916). *La colegiata de Caaveiro*. Buenos Aires: Suevia.
* del Castillo López, Á. (21 de novembro de 1915). "La colegiata de Caaveiro". *Breamo* (78).
* Porta de la Encina, A. (1986). "Aportación al estudio del Monasterio de Caabeiro". *Estudios Mindonienses* (2): 255–258.
* REVIEJO, M. (1993). FEGAMP: Revista da Federación Galega de Municipios e Provincias, ed. *Monfero-Caaveiro, polas terras do Eume*.
* Sandomingo, T. (1984-1986). "El dolor de la montaña: ¿la hora de Caaveiro?". *Abrente* (16-17-18): 143–152.
* Sandomingo, T. (1993). "Caaveiro, otra vez.". *Arte Galicia: revista de información de las artes plásticas gallegas*.
* Vaamonde Lores, C. (1924). "Importante escritura de donación otorgada por Don Bermudo, rey de Galicia, a favor del Monasterio de San Juan de Caaveiro: Año 934". *Boletín da Real Academia Galega* (A Coruña) (159): 49–58. Arquivado dende o orixinal o 20 de xuño de 2022. Consultado o 20 de xuño de 2022.
* VIDAL, X.M. (1983). "Acerca da orixe e fundación do Mosteiro de San Xoan de Caaveiro". *Brigantium* (4).
* VV.AA. (1996). "O Mosteiro de San Xoan de Caaveiro". *Cátedra: Revista eumesa de estudios* (3).

### Outros artigos

* Mosteiros e conventos de Galicia

### Ligazóns externas

* Visita virtual 360º e páxina do mosteiro en TurGalicia.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3327219
* WorldCat
* VIAF: 12146332963818732586
* LCCN: n2016022100

 |