A **República Socialista Soviética de Uzbekistán** (en uzbeko: *Ўзбекистон Совет Социалистик Республикаси*, *O`zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi*; en ruso: *Узбекская Советская Социалистическая Республика*, *Uzbekskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika*), tamén coñecida como a **RSS de Uzbekistán**, foi unha das repúblicas que formaban a URSS. En 1991, a RSS de Uzbekistán independizouse e foi renomeado como "República de Uzbekistán."

Historia
--------

En 1924, as fronteiras políticas en Asia central foron trocadas por outras fronteiras étnicas, determinadas polo Comisario de Lenin para as Nacionalidades, Iosif Stalin. A República Socialista Soviética Autónoma do Turquestán, a República Popular de Buxara, e a República Popular de Corasmia foron abolidas e os seus territorios foron divididos en cinco repúblicas soviéticas separadas, unha delas a **República Socialista Soviética Uzbeka**, creada o 27 de outubro de 1924. Ao ano seguinte, converteuse nunha das repúblicas da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas (URSS).

### Xénese da nación uzbeka

Os bolxeviques que tomaron o poder en Rusia logo da Revolución de Outubro de 1917, atopáronse cunha forte resistencia por parte dos nacionalistas uzbekos (*basmachis*). Unha vez reprimida esta resistencia, os comunistas buscaron aliados entre os musulmáns progresistas xa que detectaron que unha represión demasiado severa podería provocar que os musulmáns do Turquestán se unisen ó exército branco. Algo que inquedaba dun xeito especial ós bolxeviques era o "panturanismo" (unión dos pobos turcos) o que explica que quixeran eliminar até o propio nome de Turquestán.

Uzbekistán, como república e como nación única e diferenciada, naceu logo de que o 27 de outubro de 1924 diversas entidades territoriais existentes en Asia Central (unha parte do Turquestán, da república de Buxara e da de Jwarizm) foran reagrupadas na República Socialista Soviética de Uzbekistán (RSS de Uzbekistán). As cinco repúblicas de Asia Central naceron a raíz da repartición territorial realizado baixo os auspicios do comisario para as nacionalidades da época, Stalin, segundo a distribución étnica das súas poboacións. Así creáronse numerosos encraves uzbekos en territorio kirguís e taxiko e viceversa. En 1936, a RSS de Uzbekistán ampliouse ó integrarse a República autónoma de Karakalpaquistán, que denantes formaba parte da RSS de Casaquistán.

### Baixo o poder de Stalin

En 1928, Stalin ordenou a colectivización forzosa de tódolos campesiños da Unión Soviética. A revolta dos *basmachis* uzbekos (esencialmente de orixe campesiña) iniciouse en 1916 e foi reprimida cara a 1926. A revolta comezou novamente pouco despois e non finalizou até os anos 1940.

Durante os anos 1937-38, durante as "grandes purgas" de Stalin, foron executados numerosos funcionarios e nacionalistas uzbekos, como o antigo primeiro ministro, Fayzullo Xojayev (Faizullá Jodzháyev, en transliteración do ruso). O islam foi tamén obxecto da represión de Stalin que buscaba acadar unha Unión Soviética completamente atea. A maioría das mesquitas foron pechadas e moitos activistas musulmáns executados.

Durante a segunda guerra mundial, Uzbekistán acolleu a milleiros de familias soviéticas que fuxían da invasión hitleriana, incluídos numerosos orfos de guerra, o que acelerou a ‘’rusificación’’ da república, sobre todo da súa capital, Tashkent. Unha parte das industrias pesadas da zona europea da URSS tamén foi evacuada. Estas fábricas situáronse en Uzbekistán logo da guerra, o que contribuíu á industrialización da zona.

### Trala guerra

A loita dos bolxeviques para acadar a emancipación das mulleres uzbekas foi un éxito: nos anos 50, eran moi poucas as que aínda levaban o chador e tódalas mozas recibían a mesma educación pública que os homes. O analfabetismo, case total en 1924, foi erradicado por completo cara a 1950.

O 26 de abril de 1966, a capital uzbeka e a súa rexión víronse seriamente afectados por un terremoto; iniciouse un extenso programa de reconstrución grazas á participación de tódalas repúblicas soviéticas. Isto provocou a cuarta onda de inmigración rusa no país, trala da época colonial, a dos bolxeviques e a que chegou coa segunda guerra mundial.

O 4 de xaneiro de 1966 organizouse en Tashkent a conferencia indo-paquistaní que permitiu o reinicio das relacións diplomáticas entre ámbolos dous países.

Despois de 1966, a capital uzbeka desenvolveuse de xeito considerable, converténdose na cidade máis poboada e moderna de toda Asia Central. Entre os anos sesenta e os anos oitenta, Tashkent albergou un prestixioso festival internacional de filmes de Asia, África e América Latina.

#### O problema do algodón

Un tema que afectou de xeito notable á historia de Uzbekistán nos anos 1960-1980 foi o desenvolvemento intensivo do cultivo de algodón, ordenado por Moscova no marco da especialización das repúblicas soviéticas. A planificación soviética púxose como obxectivo producir seis millóns de toneladas do "ouro branco" uzbeko. Este desenvolvemento desenfreado, unido a un desmelloramento nas condicións das terras cultivábeis, tivo un impacto catastrófico sobre a ecoloxía da rexión: o emprego desproporcionado de fertilizantes químicos e de defoliantes envelenou a terra e as augas, mentres que a drenaxe acelerada dos recursos dos ríos Amu Daria e Sir Daria para o rego levou a un descenso do volume do mar de Aral, lugar de desembocadura destes ríos, que en corenta anos pasou a ter a metade da súa superficie.

Coa presión exercida por Moscova para que se producira aínda máis algodón, os dirixentes uzbekos desenvolveron un sistema corrupto para falsificar estatísticas. O xefe do partido e da República nesa época, Sharaf Rashidov, o seu contorno e o xenro de Leonid Brezhnev víronse involucrados no problema do algodón imaxinario, obtendo beneficios en ouro para o orzamento do Estado uzbeko así como para o peto dos principais implicados. En 1983, momento no que se desenmascarou a fraude, a maior da historia da Unión Soviética, Rashidov finou dunha crise cardíaca.

Malia a importancia deste asunto e da vontade do actual poder uzbeko de manter silencio sobre o seu pasado soviético, Rashidov está considerado como un dirixente que investiu no desenvolvemento da República e que, para obter de Moscova unha certa autonomía, practicou un xogo sutil de influencias e de emprego dos fallos do aparato soviético en beneficio de Uzbekistán.

#### O "tema uzbeko" e as súas consecuencias políticas

Tralo escándalo do algodón de 1983, importantes acusacións de corrupción caeron dende Moscova sobre todo o territorio uzbeko, levándose a cabo unha importante investigación federal dirixida polos investigadores anti-fraude Gdlian e Ivanov. O resultado foi que case a totalidade do Estado uzbeko foi substituído e unha parte foi á cadea. O control directo de Moscova reforzouse, sobre todo durante o período de goberno do antigo xefe da KGB Yuri Andropov). Os dirixentes uzbekos fóronse sucedendo até 1990 xa que Moscova non quería que permaneceran no cargo o tempo suficiente para desenvolver unha nova estrutura de corrupción. Os efémeros xefes uzbekos foron Usmanjodzháyev (1983), Salimov (1983-1986), Nishanov (1986-1988), Jabibulláyev (1988-1989) e Ibraguimov (1989-1990).

#### Os pogroms dos turcos mesxetiáns

En xuño de 1989, en plena Perestroika, producíronse unha serie de violentos enfrontamentos no val de Fergana que derivaron en auténticos pogroms destinados aos turco-mesxetiáns, deportados en 1944 dende Xeorxia por Stalin. Preto de 40.000 mesxetiáns fuxiron de Uzbekistán dos que 15.000 refuxiáronse en Rusia. A orixe destes pogroms é incerto: non se sabe se son consecuencia do nacionalismo uzbeko ou ben dun recrudecemento dos conflitos interétnicos que sucedéronse por toda a Unión Soviética a finais dos anos noventa.

#### Relacións con respecto á URSS

Beneficiarios de importantes subvencións destinadas a solucionar o seu déficit de especialización no sector primario, Uzbekistán foi un fervente defensor de manter a URSS cando comezaron a escoitarse voces liberais grazas á perestroika e á glásnost. No referendo que organizou en 1991 Mikhail Gorbachev sobre o mantemento da URSS, unha esmagadora maioría de uzbekos votou "si".

Despois de diversas negociacións, a maioría das repúblicas soviéticas, incluída Uzbekistán, aceptaron un novo tratado que constituía unha URSS renovada (a Unión de repúblicas *soberanas* soviéticas) que convertía a estas repúblicas en soberanas dentro dunha federación cun presidente, unha política exterior e unha política militar común. O tratado debía ser asinado o 20 de agosto de 1991 pero as reticencias de Ucraína fixeron que os dirixentes uzbekos adoptaran unha postura de espera, agardando á evolución dos acontecementos. Rusia declarou entón a supremacía das leis rusas sobre as soviéticas. Anticipándose á ruptura da antiga URSS, o Sóviet Supremo da RSS de Uzbekistán declarou finalmente a independencia do país o 31 de agosto de 1991, ratificada máis tarde nun novo referendo que esta vez obtivo unha maioría esmagadora en favor da independencia.

| * v
* c
* e
Repúblicas da Unión Soviética |
| --- |
| Principais | 
* RSS de Acerbaixán
* RSS de Armenia
* RSS Bielorrusa
* RSS de Casaquistán
* RSS de Kirguizistán
* RSSF de Rusia
* RSS de Taxiquistán
* RSS de Turkmenistán
* RSS de Ucraína
* RSS de Uzbekistán
* RSS de Xeorxia

 | Escudo de armas da Unión Soviética |
| Trala II guerra mundial | 
* RSS de Estonia
* RSS de Letonia
* RSS de Lituania
* RSS de Moldavia

 |
| De curta duración | 
* RSS de Abkhazia (1921-1931)
* RSS Carelo-Finesa (1940-1956)
* RSS de Donetsk-Krivoi Rog (1918-1919)
* RSSF Transcaucásica (1922-1936)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q484578
* WorldCat
* VIAF: 144179242
* LCCN: n79079070

 |