O **dari** (en *dari*  **دری**, pronunciado **/dæˈɾi/**) é unha variedade estrutural do persa establecida como lingua oficial coa súa propia norma en Afganistán xunto co paxto.

Orixe
-----

A orixe do nome está na diferenciación entra a lingua persa que falaban as tribos persas e as tribos partas e bactrianas do norte de Irán que a partir do século VII adoptaron o persa pero mantendo un importante substrato parto. A marcha da corte sasánida de Fars para Ctesiphon fixo que a variedade do norte fora a lingua falada na corte, que se empezou a chamar *dari* (corte en persa) para distinguila da lingua de Fars (farsi) pero a lingua escrita seguiu a ser o persa medio ata a súa substitución polo árabe no 742 e así os exércitos que levaron o islam máis alá do Amu Daria utilizaban como lingua franca esta variedade do persa e foi a que parte da poboación orixinaria do que actualmente é Afganistán acabou adoptando como lingua de uso común.

Tamén é coñecido coma *persa dari* (en *dari* **فارسی دری**, pronunciado **/fɒːɾsije dæˈɾi/**) ou *persa afgán* e por causa do seu illamento conta con menos influencia do árabe. É a principal lingua do país, falada polo 60% da poboación (se xuntamos o aimaq, o hazaraguí e o propio dari) principalmente no sur e centro do país, e preto de Cabul. É a principal lingua de comunicación dos pobos taxico, hazara e aimaq. A lingua serve á súa vez coma medio de comunicación entre diferentes pobos do Afganistán.

A sintaxe do dari non defire moito da do persa, aínda que o acento forte sexa menos expresivo no persa afgán do que no persa iraniano. Moitos lingüistas (incluídos lingüistas iranianos) consideran o dari como unha lingua ou un dialecto á parte; eles considérano a lingua escrita e chaman persa ou, mellor dito, persa afgán á lingua falada. Hoxe en día é a *Academia Afgá das Ciencias* a encargada da fixación do *dari*.

O dari conta con varios dialectos: o heratí, o parsiwan, o khorasaní, o aimaq, o harzaraguí, o taxiquí e o cabolí que é o dialecto de prestixio. A principal diferenza do aimaq e o hazaraguí é que contan con moito vocabulario das linguas túrquicas e mongois, e o cabolí e o taxiquí están moitísimo máis próximos ao taxico que ao dari.

Fonética
--------

### O sistema vocálico

O dari consta de 8 vogais, das que 5 son longas /ī ē ū ō ā/ e estables 3 son curtas /a e o/ e inestables.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

Transcrición IFA|  | Anterior | Posterior |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Pechada |   i | u |
| Semipechada | ɪ    |     ʊ |
| Medio aberta |    ɛ | ɔ   |
| aberta | a    |   ɒ |

 |       | 

Transcrición latina|  | Anterior | Posterior |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Pechada |    ī | ū |
| Semipechada | e    |     o |
| Medio aberta |    ē | ō   |
| aberta | a   |   ā |

 |

O vocalismo literario é bastante conservador en comparación co persa e taxico e é máis próximo ao taxico (aínda que nos dialectos o vocalismo pode ser máis simplificado).

Na táboa seguinte amósase o desenvolvemento do vocalismo entre as linguas de orixe pérsida:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Persa clásico | ā | a | ē | i | ī | ō | u | ū |
| Persa moderno | ā | a | ī | e | ī | ū | o | ū |
| Dari | ā | a | ē | e | i | ō | o | u |
| Hazaraguí | o | a | e | i | i | ū | u | u |
| Taxico | o | a | e | i | i | ů | u | u |
|

Obsérvese como a medida que avanzamos cara ao norte o vocalismo vaise parecendo ao taxico mentres que cara ao sur parécese máis ao persa.

Notas
-----

1. ↑  Definición de dari no *Dicionario de Galego* de Ir Indo e a Xunta de Galicia.
2. ↑  Frye, Richard N. "History of the Persian Language in the East (Central Asia)" (PDF). Consultado o 8 de setembro de 2013.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Alfabeto Dari(www.afghan-web.com) Arquivado 30 de decembro de 2017 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q178440
* AAT: 300388295
* BRE: 1941332
* EBID: ID
* Ethnologue: prs
* Glottolog: dari1249
* Linguasphere: 58-AAC-ce
* NDL: 00561272
* WALS: dri

 |