recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ramón Ferreira López**, nado en Chantada en 1921 e finado en Miami o 7 de novembro de 2007, foi un escritor galego.

Traxectoria
-----------

Chegou a Cuba con oito anos coa súa nai e os seus irmáns. Estudou no Centro Gallego de La Habana. Viaxou aos Estados Unidos en 1946 e fixo cursos de fotografía en Boston. Volveu á Habana, estableceuse como fotógrafo e dedicouse a escribir narrativa e teatro. Recibiu mencións polo conto "El Pozo" en 1949 e "Tiburón" en 1950, e ese ano gañou o premio do concurso internacional co relato "Bagazo". O seu libro *Tiburón y otros cuentos* recibiu o Premio Nacional de Cuentos da Dirección de Cultura do Ministerio de Educación en 1951. A súa obra teatral *Donde está la luz* tivo unha mención no concurso do Patronato del Teatro. En 1957 comezou a dirixir *G. E. Noticias* e ese mesmo ano recibiu o Premio Tirso de Molina do Instituto de Cultura Hispánica de Madrid por *El mar de cada día* que foi recomenda para a súa publicación polo xurado do concurso da Casa de las Américas en 1960. En 1959 estreou a peza teatral *El hombre inmaculado*. En 1960 marchou a México, establecéndose en Porto Rico onde viviu ata 1999, cando se trasladou a Miami.

Obras
-----

* *Tiburón y otros cuentos*, 1952.
* *Los malos olores de este mundo. Cuentos*, 1969.
* *The gravedigger and other stories*, 1986.
* *Papá, cuéntame un cuento*, 1989.
* *Más allá la isla*, 1991.
* *Eslabones del exilio*, 2005.

Notas
-----

1. ↑  Fallece el escritor y dramaturgo Ramón Ferreira.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domingo Cuadriello, Jorge (2002). *Los españoles en las letras cubanas durante el siglo XX. Diccionario Bio-Bibliográfico*. Sevilla: Renacimiento. p. 72. ISBN 84-8472-069-1. Consultado o 8 de marzo de 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17414070
* WorldCat
* VIAF: 95562779
* GND: 138957568

 |
Coordenadas: 42°17′39″N 8°36′56″O﻿ / ﻿42.294270941752, -8.6155434768414

**Conservas La Coca** é unha empresa conserveira galega con sede en Redondela.
Foi fundada no ano 1961 por José Rodríguez Lago. Após o seu pasamento en 1979, a dirección da empresa ficou en poder dos seus fillos. O seu principal nicho de comercio é a exportación exterior.

Descrición
----------

A súa sede atópase no fondo da ría de Vigo, na enseada de San Simón (Redondela). Entre as súas instalacións atópanse unha plante de procesado de peixes e mariscos, unha planta de embalaxe e un edificio de oficinas.

Entre os produtos que comercializa, destacan as conservas de atún, sardiñas, cefalópodos, ameixas, navallas, zamburiñas e ovos de ourizo de mar.

En 2002 os beneficios de facturación achegáronse aos 3 millóns de euros.

Notas
-----

1. ↑  Organigrama de Conservas La Coca Empresa Arquivado 23 de setembro de 2015 en Wayback Machine..
2. ↑  *Diagnóstico Socioeconómico de Redondela. Capítulo 8: Economía e sectores económicos.* Unidade de Promoción e Desenvolvemento. Mancomunidade de Vigo.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Redondela

### Ligazóns externas

* Web da empresa
**Tunip** foi unha cidade-estado de Siria, mencionada por primeira vez nos textos exipcios e despois a miúdo nos hititas. A súa situación non se coñece. O máis probábel é que estivese no val medio do Orontes, ao sur do Ghab. A cidade estaba "a dous días de marcha de Nuhase" e Nuhase, ao sur de Alepo, ocupaba a parte norte do medio Orontes. Algunhas inscricións exipcias sitúana na terra de Amurru.

A cidade aparece xa mencionada sobre o -1900 como unha das cidades coas que Exipto comerciaba en tempo de Amenemhet II, segundo indican os "libros dos días" exipcios.

Sobre o -1500 o rei de Tunip converteuse en vasalo de Mitanni.

Tuthmosis III fala dun xefe de Kheta, na terra de Alepo ao norte de Tunip. Desde Irqata ao lado de Samur, cidade próxima á moderna Tartus, os exipcios ocuparon Tunip na metade do século –XV. Nesta época Tunip era o poder dominante ao norte de Siria, e as cidades de Ullaza, Samur, Irqata e Ardata, conquistadas por Exipto, pertencíanlle. O outro poder era o reino de Qadesh. As conquistas exipcias non puideron ser respondidas por Mitanni e finalmente serían confirmadas por un tratado.

Sobre o -1400 un tratado entre os reis Ir-Addu (Ir-Dim) de Tunip e Niqmepa de Alalakh sitúa Tunip con fronteira con Alalakh; Tunip estaría ao sur do río Ghab, no val medio do Orontes. Tunip estaba a dous días de marcha de Nuhashe, un reino do norte de Siria, ao sur de Alepo e ao norte do Orontes medio.

Ramsés II di que conquistou Dapur, cidade da rexión de Tunip na terra de Naharina; Dapur estaba na terra de Amurru e, polo tanto, Tunip estaría tamén en Amurru, e neste caso, a única posición factíbel é Tell Asharneh. Iso foi posto en dúbida polo achado dun documento en Baalbek, escrito en caracteres cuneiformes que levaba o nome de Baal Tunip, reforzando a teoría de Velikovsky que identificaba Tunip con Baalbek, pero esta identificación ten hoxe en día moi poucos seguidores.

A cidade foi destruída o -721 polo rei asirio Sargón II e ficou abandonada ata o tempo da Primeira Cruzada, ao comezo do século XII, cando se estableceu alí unha gornición militar de observación dos cruzados, sobre o 1109: construíronse algúns almacéns, torres de observación e cuarteis, controlado a cidade de Apamea máis ao sur, e vixiando aos árabes, que dominaban o castelo próximo de Qalat Sheizar.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3326600
* EBID: ID
* GEC: 0067909

 |
**Juan Joaquín Otero Pérez**, nado en Vilagarcía de Arousa cara 1893 e finado no mesmo concello o 21 de setembro de 1970, foi un escritor e xornalista galego.

Traxectoria
-----------

Estudo no Colexio Minerva de Vigo, onde colaborou en *La Concordia* e *Noticiero de Vigo*. Emigrou a Cuba nos primeiros anos do século XX. Foi xefe de redacción de *Eco de Galicia* (1919-1920) e *Heraldo de Galicia* e subdirector de *Carteles*. Publicou poemas en *Galicia*, *Voz Astur*, *Galicia Gráfica*, *Alma Gallega*, *Ecos de España*, *Carteles* e *Cuba y España* e colaborou en *El Progreso*. Foi presidente do Club de Leones da Habana e tesoureiro do Instituto Cubano de Cultura Hispánica. En 1955 recibiu a Orde de Isabel la Católica. Residiu no poboado de Güines. Usou o pseudónimo **Juan Joaquín**. Foi membro correspondente da Real Academia Galega. Regresou a España en abril de 1958.

Obras
-----

Joaquín Otero, retrato en *Vida Gallega*, 1921.
* *Ella... Páginas de amor y de dolor*, 1921.
* *Palabras de un león*, 1943.
* *Ideas sobre España y América. La labor de España en el continente americano*, 1955.
* *Pinceladas humorísticas*, 1959.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 22-9-1970, p. 10.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domingo Cuadriello, Jorge (2002). *Los españoles en las letras cubanas durante el siglo XX. Diccionario Bio-Bibliográfico*. Sevilla: Renacimiento. p. 132. ISBN 84-8472-069-1.

### Ligazóns externas

* Xornalistas na Historia de Vilagarcía de Arousa Arquivado 03 de maio de 2016 en Wayback Machine.
Tumba de Luís Seoane no Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.
Unha **tumba**, ou **sepultura**, é un lugar onde se enterran os finados, que se escava na terra ou se constrúe sobre ela. As tumbas poden estar parcial ou totalmente soterradas (agás a súa entrada) nun cemiterio, ou no interior dunha igrexa ou na súa cripta. As tumbas individuais adoitan estar seladas, mentres que as familiares, ou para grupos, teñen portas para acceder a elas cada vez que fose necesario.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *tumba*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Tumba Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Catacumba
* Funeral
* Mastaba
* Mausoleo
* Necrópole
* Panteón
* Sepultura
* Tumba do soldado descoñecido

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q381885
* AAT: 300005926
* BNCF: 7069
* BRE: 1931603
* EBID: ID
* GiantBomb: 3035-3473
* JSTOR: tombs
* LCCN: sh00006371
* NDL: 00563668
* NKC: ph120859

 |
***Patria Galega*** foi un periódico editado na Habana entre 1941 e 1961.

Historia e características
--------------------------

Apareceu en decembro de 1941. Periódico mensual e bilingüe. Fundado e dirixido por Fuco Gómez e administrado primeiro por Cándido Navarro e despois por Ramón Vidal. Nos primeiros números aparece como *Órgao ofizial do Juntoiro do mesmo nome*. Tivo unha suspensión temporal de 1945 a 1948, cara 1955 hai algunhas mudanzas na redaccón e aparece Amalia Rivas (a muller de Fuco Gómez) como contadora; en 1960 aparece unicamente Fuco Gómez como director e Amalia Rivas como administradora, e pasou a subtitularse *Voceiro da Galiza liídima*. Entre os colaboradores figuraron José Vázquez Bedia, Pedro Martínez e algúns poetas latinoamericanos. Mantivo unha posición nacionalista. Con presenza da lingua galega. Destácanse as figuras de Rosalía de Castro e de José Martí. Desapareceu en decembro de 1961.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domingo Cuadriello, Jorge (2002). *Los españoles en las letras cubanas durante el siglo XX. Diccionario Bio-Bibliográfico*. Sevilla: Renacimiento. p. 252. ISBN 84-8472-069-1.
* Martínez, Xurxo (2007). *Fuco Gómez*. Asociación Galega de Emigrantes Retornados. ISBN 978-84-612-0267-6.
* Neira Vilas, Xosé (2011). *A prensa galega de Cuba*. Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades. ISBN 978-84-453-5020-1. Arquivado dende o orixinal o 22 de abril de 2018. Consultado o 21 de abril de 2018.
**José Alfonso Palomanes Martínez**, nado o 2 de xaneiro de 1989, é un atleta galego na modalidade de triplo salto.

Traxectoria
-----------

Estudos no Seminario de Ourense. Comezou co salto de lonxitude ós 14 anos, para continuar con triplo salto ó saír do seminario. Cursa a licenciatura de Actividade Física e Deportiva en Pontevedra,

No ano 2008 acadou o título de campión de España e sétimo do mundo de triplo salto, con 16,01 metros. No ano 2009 tivo que ser sometido a unha intervención cirúrxica, e como consecuencia a súa marca non superou os 15,92.

No 2011 Palomanes obtivo o cuarto posto na final de triplo salto do Campionato de España Absoluto de Pista Cuberta disputado en Valencia. En varios momentos da proba situouse no terceiro posto grazas ós récords galegos logrados co seu terceiro intento, de 15,90, e co quinto, no que chegou ós 15,98.

Notas
-----

1. ↑  "José Alfonso Palomanes: del Seminario a medallista". *La Región* (en castelán). 2010-02-22. Consultado o 2020-03-29.
2. ↑  www.ourensedeportivo.com, ed. (20/02/2011). "Palomanes sin medalla pero con Record Gallego en el Nacional". Arquivado dende o orixinal o 21/02/2011. Consultado o 20/02/2011.  *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* www.iaaf.org (ed.). "Marcas de José Alfonso Palomanes". Consultado o 20/02/2011.  *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12390947
* IAAF: 208149

 |
**Guillermo Muñoz Muñoz**, alcumado **Hallulla**, nado en San Felipe de Aconcagua (Valparaíso) o 25 de xaneiro de 1953 e finado o 11 de abril de 2016, foi un futbolista chileno. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección chilena.

Traxectoria
-----------

Na tempada 1973–74 fichou polo Deportivo da Coruña, en Segunda División. Debutou na oitava xornada, nun empate en Riazor fronte o Hércules CF (1–1) e logrou o seu primeiro tanto como branquiazul dúas xornadas despois, nunha vitoria fronte o Linares CF (3–0), anotando Muñoz o segundo tanto. Ese ano o club branquiazul descendeu a Terceira División, por única vez na súa historia.

Na tempada 1974/75 marcou 15 goles, sendo o terceiro máximo goleador do Grupo I de Terceira, só por detrás de San Cayetano do Ensidesa, e do seu compañeiro de equipo Alfonso Castro. En agosto de 1975, durante un adestramento, sufriu unha grave lesión de xeonllo que truncou a súa carreira. Permaneceu no club coruñés até a tempada 1978–79, de novo en Segunda División, mais sen xogar ningún partido nas campañas 1975/76 e 1976/77. Conseguiu volver aos campos e xogou unha tempada e media co Fabril, ata finais de 1978.

En 1979 adestrou brevemente ao Bergantiños, antes de regresar a Chile, onde militou en Santiago Wanderers, Universidad Católica e Unión San Felipe, retirándose neste último.

Faleceu en Valparaíso o 11 de abril de 2016.

Notas
-----

1. ↑  "Máximos goleadores". *La Voz de Galicia* (en castelán). 27 de maio de 1975. p. 25.
2. ↑  "Muñoz, nuevo entrenador del Bergantiños". *La Voz de Galicia* (en castelán). 16 de marzo de 1979. p. 36.
3. ↑  "Fallece en Chile el exdeportivista 'Hallulla' Muñoz". Deportivo da Coruña. 12 de abril de 2016.  *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*
* Entrevista no xornal El TrabajoArquivado 05 de setembro de 2019 en Wayback Machine. *(en castelán)*
**Eladio Enrique Herrera Segovia**, nado en La Serena o 13 de xullo de 1984, é un exfutbolista chileno.

Traxectoria
-----------

Formouse nas divisións inferiores do Coquimbo Unido chegando a debutar no primeiro equipo no 2002 permanecendo neste durante sete anos onde conseguiu disputar unha final que perdería ás mans do Club Unión Española.

Tras descender co seu club formador pasou a formar parte de Club de Deportes Puerto Montt. En Puerto Montt converteuse nun dos mellores defensas da liga Primera B de Chile, e chegou a ser o capitán da escuadra nalgunhas ocasións. No 2010 converteuse no terceiro goleador do cadro salmonero con seis goles abríndoselle unha opción de partir ao Club Deportivo Universidad de Concepción xunto co seu técnico Jaime Vera pero finalmente permanecería no cadro da décima rexión.

A fins do 2011, malia renovar co seu club, isto quedou en nada e partiu ao Santiago Wanderers a pedido de Arturo Salah e de Héctor Robles, quen fora o seu compañeiro de equipo en Coquimbo Unido. Deixou o club porteño ao non ser tomado en conta polo técnico Ivo Basay e chegou ao Club Deportes Iquique, a petición do técnico dos nortinos Jaime Vera, para o campionato nacional 2013-2014.

Clubs
-----

| Club | País | Ano |
| --- | --- | --- |
| Coquimbo Unido |  Chile | 2002 - 2007 |
| Deportes Puerto Montt |  Chile | 2008 - 2011 |
| Santiago Wanderers |  Chile | 2012 - 2013 |
| Club Deportes Iquique |  Chile | 2013 - 2014 |

Palmarés
--------

### Campionatos nacionais

| Título | Club | País | Ano |
| --- | --- | --- | --- |
| Copa Chile | Deportes Iquique |  Chile | 2013-14 |

Notas
-----

1. ↑  "Puertogol deja a defensa goleador". *www.ellanquihue.cl*. Arquivado dende o orixinal o 05 de marzo de 2016. Consultado o 2019-12-05.
2. ↑  "Eladio Herrera y Boris Sandoval son los primeros refuerzos de S.Wanderers, suena con fuerza Ever Cantero" (en castelán). Consultado o 2019-12-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5353050
* Soccerway: 114606
* Transfermarkt: 172585

 |
**Andrés Landín**, nado en Nogueira (Meis) en 1846 e finado en Pontevedra o 18 de febreiro de 1910, foi un impresor, xornalista e político galego.

Traxectoria
-----------

Instalouse en Pontevedra. Foi propietario da imprenta A. Landín (1868-69), que despois se denominou Landín y Compañía (1871) e finalmente A. Landín (1873-1900). No seu obradoiro imprimíronse moitos libros e periódicos como *El Payaso*, *La República Federal* (do que foi redactor), *El Progreso*, *El Orden*, *La Crónica*, *La República* e *Extracto de Literatura*. Fundou e dirixiu *La Luz*, *El Lérez*, *El Noticiero Gallego* e *Diario de Pontevedra*. Foi un "riestrista" e "monterista" moi destacado. Foi concelleiro e primeiro tenente de alcalde de Pontevedra e vicepresidente da Cámara de Comercio de Pontevedra.

Vida persoal
------------

Casou con Dolores Tobío e foi pai de Prudencio Landín Tobío.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *Diario de Pontevedra*, 19-2-1910, p. 2.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Andrés Landín Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* *Dicionario biográfico de Galicia*. Ir Indo Edicións. 2010-2011.
* "Landín, Andrés". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* (DVD). El Progreso. 2005. ISBN 84-87804-88-8.
* Couceiro Freijomil, Antonio (1951-53). *Diccionario Bio-bibliográfico de Escritores* (en castelán). Bibliófilos Gallegos.
**Marcial Peralba Fontáns**, nado no Porriño e finado no mesmo concello o 25 de novembro de 1965, foi un empresario e político galego.

Traxectoria
-----------

Contratista de obras. Concelleiro do Porriño en 1930, foi elixido primeiro tenente de alcalde na corporación presidida por José Carrera Domínguez. Na Segunda República fundou con Manuel Cabaleiro Comesaña a Agrupación Republicana do Porriño. Logo da repetición das eleccións municipais o 31 de maio, que foron anuladas polo gobernador civil nun dos distritos electorais e houbo que repetirlas o 12 de xullo, obtendo finalmente a vitoria a conxunción republicano-socialista que logrou 10 concelleiros fronte aos 6 dos antigos upetistas, foi elixido alcalde do Porriño en agosto de 1931. Foi cesado en agosto de 1932 por incompatibilidade. Foi elixido presidente do Casino do Porriño en xaneiro de 1934. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado concelleiro do Porriño en 1937 e elixido segundo tenente de alcalde. O 15 de maio de 1939 tomou posesión como alcalde, permanecendo no cargo até novembro dese ano.

Vida persoal
------------

Casou con Carmen Cabaleiro Rodríguez e foi pai de Carmen, María Rogelia e Marcial Peralba Cabaleiro.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 26-11-1965, p. 10.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 19-3-1931, p. 7.
3. ↑  *El Pueblo Gallego*, 13-5-1931, p. 3.
4. ↑  *El Tea*, 23-7-1931, p. 2.
5. ↑  *El Tea*, 3-8-1931, p. 2.
6. ↑  *El Tea*, 11-8-1931, p. 3.
7. ↑  *El Sobroso*, 1-9-1932, p. 2.
8. ↑  *El Tea*, 4-1-1934, p. 2.
9. ↑  *El Pueblo Gallego*, 19-12-1937, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Paz Antón, Xosé Ramón (2007). *O Porriño 1936*. Vigo: A Nosa Terra. ISBN 978-84-8341-157-5.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Serafín Areal Giráldez** |  **Alcalde do Porriño** 1931 - 1932 | Sucesor:**Silvino González García** |
| Predecesor:**Licer Ramilo Portela** |  **Alcalde do Porriño** 1939 | Sucesor:**Jesús Louzán Giráldez** |
**Joaquín Bautista Prieto Rodríguez**, nado en Larouco o 13 de febreiro de 1968, é un político galego do Partido Popular de Galicia.

Traxectoria
-----------

Funcionario do Servizo Galego de Saúde. Nas eleccións municipais de 1995 foi candidato do PPdeG e foi elixido concelleiro e nomeado primeiro tenente de alcalde. Logo da dimisión do alcalde José Fernández Estévez en marzo de 1998, foi elixido alcalde de Larouco o 23 de marzo. Nas municipais de 1999 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Larouco e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou como alcalde nas sucesivas eleccións, sempre con maioría absoluta.

Notas
-----

1. ↑  *La Voz de Galicia*, Ourense, 12-3-1998, p. 33.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, Ourense, 22-3-1998, p. 33.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, F. ed. (2002). *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI*. *El Correo Gallego*. ISBN 84-8064-113-4.

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Larouco

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**José Fernández Estévez** |  **Alcalde de Larouco** 1998 - 2019 | Sucesor:**Patricia Lamela Rodríguez** |
**Roque Camilo Carrero Lorenzo**, nado en Camposancos (A Guarda) o 16 de agosto de 1884 e finado en Tui o 9 de decembro de 1936, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Veciño de Camposancos. Estivo emigrado na República Dominicana, traballou en Santo Domingo na firma Munne e despois fundou a sociedade García & Carrero e máis tarde asociosuse con Vega, Pérez & Company. Retornou á Guarda en 1930 e construíu a Casa das Torres. Coa proclamación da Segunda República foi nomeado segundo tenente de alcalde da xestora municipal. Militou no PSOE, foi presidente da Casa do pobo e concelleiro e tenente alcalde da Guarda. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Vigo por rebelión militar, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Tui, na explanada traseira do edificio do Instituto o 9 de decembro de 1936 con Brasilino Álvarez Sobrino, Juliano Díez Álvarez, Adelaido Barredo Sueiro, Manuel Vicente Portela, Francisco Lloret Gándara, Antonio Rodríguez Rodríguez, Francisco Fandiño Piñeiro, Venancio Cibeira Rodríguez e Manuel Gómez Besada.

Notas
-----

1. ↑  *El Pueblo Gallego*, 10-12-1936, p. 9.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Roque Camilo Carrero Lorenzo Arquivado 01 de decembro de 2020 en Wayback Machine.
* 

* Camilo Carrero Lorenzo na páxina web *Nomes e Voces*.
* Segunda República Española na Guarda
**Adolfo Campos Vázquez**, nado en Lalín o 4 de marzo de 1970, é un empresario e político galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Adolfo Campos Panadeiros, quen fora empresario e alcalde de Dozón moitos anos. É o conselleiro-delegado de NuCamSA, unha empresa de abonos e fertilizantes, e das súas sociedades dependentes, todas elas creadas e dirixidas inicialmente polo pai. Foi concelleiro de Dozón e primeiro tenente de alcalde. Viña presidindo os plenos municipais desde principios de 2020 pola saúde do alcalde e pai. En xuño de 2020 Adolfo Campos Panadeiros dimitiu de alcalde e de concelleiro, por razóns de saúde, e o seu fillo fíxose cargo da alcaldía. O 13 de xullo de 2020 foi elixido alcalde de Dozón.

Notas
-----

1. ↑  "Adolfo Campos deja la Alcaldía de Dozón tras 33 años en el cargo". *www.farodevigo.es*. Consultado o 2020-06-26.
2. ↑  "La mayoría popular elige nuevo alcalde de Dozón a Adolfo Campos Vázquez". *www.farodevigo.es*. Consultado o 2020-07-13.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, F. ed. (2002). *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI* (en castelán). *El Correo Gallego*. ISBN 84-8064-113-4.

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Dozón

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Adolfo Campos Panadeiros** |  **Alcalde de Dozón** 2020 - actualidade | Sucesor:**no cargo** |
Diagrama do intercambio pulmonar de gases na respiración (en italiano).
Por **respiración** enténdese xeralmente o proceso fisiolóxico indispensable para a vida dos organismos aerobios.

Características
---------------

Segundo os distintos hábitats, os distintos seres vivos aerobios desenvolveron diferentes sistemas de intercambio de gases: cutáneo, traqueal, branquial, pulmonar. Consiste nun intercambio gasoso osmótico (ou por difusión) co seu ambiente no que se capta osíxeno, necesario para a respiración celular, e refúgase dióxido de carbono, como subproduto do metabolismo enerxético.

Plantas e animais, o mesmo que outros organismos de metabolismo equivalente, relaciónanse a nivel macroecolóxico pola dinámica que existe entre respiración e fotosíntese. Na respiración utilízanse o osíxeno do aire, que á súa vez é un produto da fotosíntese osixénica, e refúgase dióxido de carbono; na fotosíntese utilízase o dióxido de carbono e prodúcese o osíxeno, necesario logo para a respiración aeróbica.

A reacción química global da respiración é a seguinte:

C6 H12 O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + **enerxía (ATP)**

Na respiración dos mamíferos hai unha fase inicial de respiración pulmonar, na cal o aire entra e sae dos pulmóns e prodúcese o intercambio de gases co sangue dos alvéolos. Despois intervén o sistema circulatorio, que transporta por vía sanguínea os gases desde os pulmóns ao corpo (o osíxeno) e desde o corpo aos pulmóns (o dióxido de carbono). Prodúcese o intercambio de gases entre sangue e células, no que as células captan osíxeno e ceden o dióxido de carbono. Finalmente ten lugar a fase bioquímica nas mitocondrias, que é a chamada respiración celular aerobia, na que se produce a enerxía que necesita a célula e o osíxeno respirado funciona como aceptor de electróns da cadea de transporte de electróns mitocondrial. Nos insectos o aire chega directamente ás células mediante o seu sistema traqueal, polo que non intervén o sangue como transportador de gases.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Halorrespiración
* Sistema respiratorio
* Respiración pulmonar
* Respiración celular
* Respiración anaerobia
* Ventilación pulmonar

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q472287
* EBID: ID
* GND: 4003404-5
* MAG: 182215343
* Treccani: respirazione

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MedlinePlus: 002290

 |
***Diário de Notícias*** (tamén coñecido polas súas siglas **DN**) é un xornal portugués fundado en Lisboa o 29 de decembro de 1864 por Tomás Quintino Antunes e Eduardo Coelho. É un dos diarios máis veteranos e coñecidos de Portugal, e a súa tirada diaria aproximada de 45.500 exemplares sitúano no 5º lugar entre os xornais xeneralistas portugueses. O *Diário de Notícias*, xunto co *Xornal de Notícias*, é propiedade do grupo de medios de comunicación Controlinveste (2022).

Historia
--------

Caricatura do fundador, Eduardo Coelho
Edificio do Diário, en fronte ao metro de Lisboa (Marquês de Pombal)
Fundado en 1864 por Eduardo Coelho e Tomás Quintino Antunes, o *Diário de Notícias* contou con colaboracións de personalidades destacadas do mundo da literatura e a cultura. Eça de Queirós traballou para o diario nos seus primeiros anos, e publicou nel as súas *Cartas desde Londres*, posteriormente publicadas en formato libro. Tamén Seabra Pessoa, pai de Fernando Pessoa, foi crítico musical no *Diário*. José António Saraiva foi redactor, e José Saramago, futuro Premio Nobel de Literatura, foi director adxunto en 1975. En 1991 o Diário foi reprivatizado por Cavaco Silva.

Galería de noticias diarias
---------------------------

En 1957, Diário de Notícias abriu, xunto coa súa librería, unha sala de exposicións no Chiado, Lisboa. Até 1964, baixo a dirección de Faria de Carvalho, a *Galeria do Diário de Notícias* contribuíu a paliar a escaseza de espazos expositivos na cidade, realizando importantes exposicións. Segundo José Augusto França, este foi o "*periodo de actividade máis exitosa*" para a galería, que posteriormente se reorientaría.

  

Entre moitos outros, expuxeron na Galería Diário de Notícias Carlos Botelho (1958); João Vieira (1959); Francisco Relógio (1960); Júlio Pomar (1962 e 1963); Rocha de Sousa (1967); José María Roumier (1983), etc.

Seccións e suplementos
----------------------

  

* Seccións diarias:
	+ *1.º Caderno* (ou simplemente *Diário de Notícias* ou *DN*)
	+ *Classificados DN* (ou *DN Classificados*)
	+ *DN Emprego*

* Seccións fixas non periódicas:
	+ *DN Bolsa* (antes *DN Negocios*)
	+ *DN Gente*
	+ *DN Sport*

* Suplementos periódicos:
	+ *Notícias TV* (os venres)
	+ *Notícias Sábado*
	+ *Notícias Magazine*
	+ *DN Verão* (suplemento diario durante os meses de verán)

Notas
-----

1. ↑
2. ↑  Datos da APCT 2012
3. ↑  Francia, José Augusto – *Arte en Portugal no século XX: 1911-1961* [1974]. Lisboa: Bertrand Editora, 1991, p. 481, 596.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Diário de Notícias Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Portugal*** |

Ligazóns externas
-----------------

* Versión dixital do Diário de Notícias
* Datos: Q508252
Nena nun bambán.
Un **bambán**, tamén chamado **acaneadoiro**, **arrandeadoiro**, **carrandiola**, **carriola**, **cinchón**, **dindán** ou **randeeira**, é un aparello formado por un asento que pende dunha estrutura e que se usa para divertimentos dos nenos, nos circos para espectáculos acrobáticos, ou nun soportal para relaxarse. O asento do bambán pode estar sostido por cadeas ou cordas. Unha vez que o bambán está en movemento, continúa a oscilar coma un péndulo até que unha interferencia externa o deteña.

Nos parques infantís, son comúns os bambáns de metal ou madeira, tendo gran variedade de tamaños e formas. Para os máis cativos, adoitan ter ocos para as pernas que terman do neno en posición ergueita namentres os seus pais empurran o bambán para facer o balanceo.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *Bambán*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Escorregadoiro

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q188688
* AAT: 300211254
* GEC: 0113055
* GND: 4352380-8
* LCCN: sh85131263

 |
| *Rhinopithecus bieti* |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| En perigoEn perigo |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Primates |
| Suborde: | Haplorrhini |
| Infraorde: | Simiiformes |
| Familia: | Cercopithecidae |
| Subfamilia: | Colobinae |
| Xénero: | *Rhinopithecus* |
| Especie: | *R. bieti* |

 |
| Nome binomial |
| *Rhinophitecus bieti*(Milne-Edwars, 1897) |
| Distribución da especieDistribución da especieDistribución da especie |

O ***Rhinopithecus bieti*** é unha especie de primate catarrino da familia dos cercopitécidos. É endémico da China, onde se lle coñece polos aldeáns como mono de pelo dourado de Yunnan ou mono negro de pelo dourado. Está ameazada pola perda do seu hábitat.

Catacterísticas
---------------

É un primate de gran tamaño, robusto e con abondoso pelo que pertence á subfamilia Colobinae. Malia o seu carácter distintivo morfolóxico e a súa bioloxía, cómpre salientar que esta é unha das menos coñecidas especies de primates. Porén, nos últimos anos o coñecemento sobre o comportamento e a ecoloxía do langur negro de nariz chata creceu. A falta de información é principalmente o resultado das condicións de investigación difícil, debido ó estilo a súa vida seminómade, a natureza elusiva e o hábitat inhóspito, con ladeiras moi empinadas, impenetrables matogueiras de bambú, o clima frío invernal con neve, así como veráns húmidos e con néboa, con visibilidade mínima.

Distribución
------------

Esta especie ten unha distribución moi restrinxida no punto quente de biodiversidade das montañas Hengduan que limita coa cordilleira do Himalaia. A súa área de distribución actual está limitada á cordilleira Yun, parte das montañas Hengduan. Só 17 grupos cunha poboación total de menos de 1.700 animais sobreviviron no noroeste de Yunnan e as rexións veciñas na Prefectura Autónoma do Tíbet. O tamaño do grupo é pequeno, polo xeral só de 20 a 60, os grupos de máis de 100 nunca foron observados. O territorio de cada grupo varía de 20 a 135 km².

Notas
-----

1. ↑  Bleisch, W. & Richardson, M. (2008). "Rhinopithecus bieti". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Consultado o 4 de xaneiro de 2009.
2. ↑  Groves, Colin (2005). «*Rhinopithecus bieti*» Arquivado 29 de setembro de 2012 en Wayback Machine.. En Wilson, D. E.; Reeder, D. M. *Mammal Species of the World* (3ª edición). Baltimore: Johns Hopkins University Press. p. 173. ISBN 0-8018-8221-4

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1204873
* EBID: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Rhinopithecus\_bieti
* Fossilworks: 236472
* GBIF: 4267007
* iNaturalist: 75026
* ITIS: 944259
* IUCN: 19597
* MSW: 12100687
* NCBI: 61621
* Species+: 6214

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1022939

 |
Fig.1 Unidade básica LSTM
 Fig.2 Rede LSTM
**Long short-term memory** (coas siglas en inglés **LSTM**) ou **memoria longa a curto prazo** é unha técnica para mellorar o desenvolvemento da intelixencia artificial formada por redes neurais recorrentes (RNN). A unidade básica LSTM consta dunha cela de memoria, unha porta de entrada, unha porta de saída e unha porta de esquecemento. Aplícanse nos campos da clasificación e da predición estatística sobre un conxunto de datos temporais. Os LSTM foron propostos por Sepp Hochreiter e Jürgen Schmidhuber en 1997 e mellorados por Felix Gers en 2000. Empresas como Google (Home), Apple (Siri), Amazon (Alexa ) e Microsoft empregan LSTM como un compoñente fundamental nos seus motores de recoñecemento de voz.

Aplicacións
-----------

Control robótico, predición de datos temporais, recoñecemento de voz, aprendizaxe do ritmo, composición musical, aprendizaxe gramatical, recoñecemento de caligrafía...

Notas
-----

1. ↑  "Understanding LSTMs". *colah.github.io* (en inglés).
2. ↑  "Publications" (PDF). *bioinf.jku.at* (en inglés).
3. ↑  "A beginners' guide to implementing long-short-term-memory networks". *Heartbeat* (en inglés). 2018-05-29. Arquivado dende o orixinal o 06 de decembro de 2018. Consultado o 11 de setembro de 2022.
4. ↑  "Long-short-term-memory-lstm-KXoay". *Coursera.org*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***LSTM*** |

* Aprendizaxe profunda (*Deep learning*)
* Memoria
* Rede neural artificial
* Rede neural recorrente
* Supercomputadora

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6673524
* MAG: 133488467

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre informática é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
| *Crocosmia × crocosmiiflora* |
| --- |
| *Crocosmia × crocosmiiflora* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Liliopsida |
| Orde: | Asparagales |
| Familia: | Iridaceae |
| Subfamilia: | Crocoideae |
| Tribo: | Ixieae |
| Xénero: | ''***Crocosmia''***Planch. |
| Especie: | '**C. × crocosmiiflora'** |

 |
| Nome binomial |
| '**Crocosmia × crocosmiiflora'**(Lemoine) N.E.Br. |

***Crocosmia × crocosmiiflora*** é unha especie fanerógama do xénero *Crocosmia*, pertencente á familia Iridaceae. 

É unha especie pouco común, naturalizada ao longo de camiños, a unha altitude de 1000–1480 metros; maleza amplamente distribuída en Centroamérica, introducida desde Suráfrica. Este é un híbrido desenvolvido do cruzamento entre *Crocosmia pottsii* (McNab ex Baker) N.E. Br. e *Crocosmia aurea* (Pappe ex Hook. f.) Planch. En Galicia está considerada como especie invasora.

Vista da planta.
Flor.
Detalle.

Descrición
----------

Son plantas que alcanzan un tamaño de 25–50 cm de alto. As follas linear-lanceoladas, de 30–50 cm de longo e 0.8–2 cm de ancho. Talo florífero ramificado, lixeiramente flexuoso, arqueado horizontalmente, espigas varias; brácteas de 6–10 mm de longo, flores alaranxadas, tubo do perianto lixeiramente encorvado, de 10–15 mm de longo; tépalos subiguais, lanceolados, 15–25 mm de longo e 6–9 mm de ancho, patentes; filamentos 15–22 mm de longo, anteras 6–8 mm de ancho. O froito é unha cápsula até 7 mm de longo e 9 mm de ancho; sementes xeralmente non viables.

Taxonomía
---------

O xénero foi descrito por (Lemoine) N.E.Br. e publicado en *Transactions of the Royal Society of South Africa* 20(3): 264. 1932.

Etimoloxía

***Crocosmia***: nome xenérico que deriva das palabras gregas: "*krokos*" que quere dicir azafrán, e "*osme*", que significa "cheirar". O por que do nome explícase cando se mergullan en auga quente follas secas desta planta, xa que estas emiten un forte cheiro similar ao do azafrán.

Sinonimia

* *Crocosmia × latifolia* N.E.Br.
* *Montbretia × crocosmiiflora* Lemoine
* *Tritonia × crocosmiiflora* (Lemoine) G.Nicholson

Notas
-----

1. ↑  Flora: Especies invasoras (Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas) [consultada o 28.07.2023]
2. 1 2  "*Crocosmia × crocosmiiflora*". *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*. Consultado o 6 de abril de 2015.
3. ↑  "*Crocosmia × crocosmiiflora*". *The Plant List*. Consultado o 6 de abril de 2015.
4. ↑  "*Crocosmia × crocosmiiflora*". *Royal Botanic Gardens, Kew: World Checklist of Selected Plant Families*. Consultado o 6 de abril de 2015.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Crocosmia × crocosmiiflora*** |

### Ligazóns externas

* Ficha en The Plant List *(en inglés)*
* Ficha en IPNI (International Plant Names Index) *(en inglés)*
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Liñares.

O **Pazo de Liñares** é unha casa señorial localizada no lugar de Liñares, na parroquia de Prado (Lalín).

Historia
--------

Aínda que a construción orixinaria do edificio é do século XVI, a súa fundación foi a finais do século XVII por Álvaro Núñez Taboada, da Casa de Bendoiro. A familia Taboada foi propietaria do pazo durante catro séculos, ata a primeira metade do século XX, no que o perderon tras unha partida de cartas. No pazo, naceu no 23 de setembro do 1895 o pioneiro da aviación Joaquín Loriga, pasando ademais a súa infancia neste edificio.

Foi adquirido polo concello de Lalín a finais do ano 2002. No ano 2009 foi declarado Ben de Interese Cultural coa categoría de Monumento por Decreto 334/2009 de 4 de xuño da Consellería de Cultura e Turismo da Xunta de Galicia. As obras de rehabilitación comezaron o día 14 de abril de 2011, e asinouse a recepción das mesmas o 28 de febreiro de 2013.

Estilo
------

O pazo é de estilo barroco. É de planta rectangular de cantería cunha gran fachada principal á que abre os balcóns e fiestras. Distribuído en tres plantas, supera os 800 metros cadrados construídos. Na fachada posterior destaca unha galería de cinco arcos de medio punto e escudos no peitoril. Ademais conta cun anexo en forma de 'L' no seu sector suroeste, cunha capela e cun pombal. Nos escudos do pazo campean as armas dos Mosqueira, Churruchaos e López de Lemos xunto ás dos Taboada.
No interior salienta a lareira, pola súa gran dimensión e por estar coroada por unha singular cheminea.

Galería de imaxes
-----------------

* Entrada ao pazo.Entrada ao pazo.
* Patio e fonte.Patio e fonte.
* Fachada ExteriorFachada Exterior

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Museo Galego da Marioneta
* Pazos de Galicia

### Ligazóns externas

* 

* Pazo de Liñares na páxina web colaborativa Patrimonio Galego.
---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre moda é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---

O ***tuning*** é a modificación dun coche ao gusto persoal. Naceu en EUA cando os mozos estadounidenses modificaban os seus coches para facer carreiras no deserto. Na actualidade o mundo tuning evolucionou á vez que os coches teñen cada vez máis potencia. No tuning hai tres tipos de modificación: o *tuning interior*, *tuning exterior* e o *tuning do motor* que buscan unha personalización do coche, de maneira que pareza mellor, máis caro e que chame máis a atención, por un lado, e por outro, que sexa único na súa clase.

Orixes do *tuning*
------------------

Honda S-2000
Porsche 911 tuneado
A orixe do tuning é imprecisa. Algunhas persoas atribúeno a Europa, concretamente en Alemaña entre 1960 e 1970. Outras indican que certas tendencias de modificación do automóbil como os ***"lowrider"*** comezáronse a popularizar en EUA durante os anos cincuenta. Cítanse aos *Hot Rods* e ó movemento xurdido en California logo da Gran Depresión dos anos trinta.

Tuning Interior
---------------

Consiste na aplicacion de varias modificacions aos diversos elementos e compoñentes do interior do vehículo, ou tamén, o cambio de pezas por unhas novas. Pódense observar interiores de automóbiles con cores vistosas, pezas de gran calidade, tapicerías para o volante, volantes deportivos, tapicería de teito ou dos asentos, variacions no pomo, incremento da calidade do equipo de son etc.

Tuning Exterior
---------------

Require un maior esforzo e algo máis de práctica. Inclúe modificacions nos aleróns, os parachoques, a iluminación etc.

Véxase tamén
------------

* Modding
* Import Tuning

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q753025
* NKC: ph309643
* PSH: 13745

 |
**Manuel García Becerra**, nado en Verín en 1905, foi un avogado e político galego con ideoloxía de esquerdas.

Traxectoria
-----------

Fillo de Lino García Vázquez. Estudou Dereito e na Escola de Enxeñeiros de Madrid. Colaborou en *El Pueblo Gallego*. Militante do Partido Republicano Radical Socialista, foi elixido deputado pola provincia de Ourense integrado na coalición coa FRG nas eleccións a Cortes Constituíntes de 1931. Foi subsecretario de Obras Públicas en 1933. Formou parte do sector progresista que abandonou o Partido Radical-Socialista para fundar o Partido Republicano Radical Socialista Independiente e despois integrouse en Izquierda Republicana, da que foi elixido vicesecretario da súa comisión executiva en abril de 1934. Presentouse por Izquierda Republicana ás eleccións xerais de 1936, pero non resultou elixido. Foi secretario do Ministro de Instrución Pública dende marzo de 1936, e delegado do Goberno na Telefónica en xullo de 1936. Ao remate da Guerra civil foi representante de Izquierda Republicana no SERE, e exiliouse en Cuba, onde colaborou no xornal *Luz*. Dende 1947 estivo exiliado en México. En 1949 participou no Congreso Mundial de Partidarios da Paz celebrado en París, xunto a Bibiano Fernández Osorio-Tafall, Mariano Ruiz-Funes García e José Giral.

Obras
-----

* *Diccionario escolar americano*, México, 1963.

Vida persoal
------------

Casou en Madrid con Filito Muñoz Nicart en 1932.

Notas
-----

1. ↑  *La Libertad*, 19-4-1934, p. 2.
2. ↑  *El Pueblo Gallego*, 25-04-1936, p. 10.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 15-7-1936, p. 8.
4. ↑  Jordi Guixé i Corominas *L'Europa de Franco: l'esquerra antifranquista i la "caça de bruixes" a l'inici de la guerra freda : França 1943-1951* Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 2002, ISBN 84-8415-395-9, 788484153955 pàg. 122
5. ↑  *Hoja Oficial del Lunes*, 11-4-1932, p. 3.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Domingo Cuadriello, Jorge (2009). *El exilio republicano español en Cuba*. Madrid: Siglo XXI. ISBN 978-84-323-1387-5.

### Ligazóns externas

* Biografía en Cátedra del Exilio
* Ficha na Secretaría de Gobernación. Departamento de Migración de México
* Expediente de responsabilidades políticas de Manuel García Becerra.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12392726
* Arquivo Histórico de Deputados (1810-1977): 42940

 |
O catalán é a lingua propia e a única oficial do Principado de Andorra, practicamente ata ben entrado o século XX era a única lingua de uso coloquial no país, o latín e máis tarde o francés e o castelán eran as linguas utilizadas no ensino. O cambio na composición da poboación, en 1940 o 17% da poboación era estranxeira, e 1989 o 76% e en 2004 o 67%, fixo que a poboación autóctona, e a súa lingua, pasara a ser minoría. A maioría dos estranxeiros son españois, o 44%, principalmente de lingua castelán, pero tamén unha parte importante son de lingua catalá e galega; o 11‰ son portugueses, de lingua materna portuguesa e o 7% franceses, na súa gran maioría de lingua francesa porén hainos tamén de lingua catalá. 
Segundo a enquisa de usos lingüísticos de Andorra de 2004  o 31.4% da poboación ten o catalán como lingua inicial e o 43.8% utilízaa como lingua habitual.

Marco xurídico
--------------

Andorra é o único territorio de catalanófono no que o catalán non comparte oficialidade con outra lingua, a constitución andorrana de 1993 declara no seu artigo 2.1 ao catalán como a lingua oficial do Estado, que se regula pola Lei de ordenación do uso da lingua oficial do 16 de decembro de 1999 que ten como obxectivo que o catalán sexa a lingua de uso xeral e de expresión colectiva da sociedade andorrana. Todos os andorranos teñen o deber de coñecer o catalán e non só existe o deber de atender en catalán para as administracións públicas senón tamén para os profesionais liberais e os seus colexios profesionais e máis tamén para as organizacións empresariais.

Ensino
------

Andorra conta con tres sistemas educativos diferentes, o andorrano, o español e o francés. O catalán é materia obrigatoria nos tres sistemas pero tan só é lingua vehicular no sistema andorrano e nas escolas relixiosas do sistema español. No curso 2005/06 un 33.48% dos alumnos matriculáronse no sistema andorrano e un 32.82% no español, no entanto o sistema francés segue a ser o de máis alumnos inscritos cun 33.7%

Medios de comunicación
----------------------

Os medios de comunicación andorranos empregan como única lingua vehicular o catalán, o ente público Ràdio i Televisió d'Andorra opera Andorra Televisió e Ràdio Nacional d'Andorra exclusivamente en catalán. Na TDT andorrana pódense ver ademais as canles públicas da televisión catalá. No país existen dous diarios de pago *Diari d'Andorra* e el *El Periodic d'Andorra* e dous gratuítos *Bon dia* e *Més Andorra* integramente en catalán.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Voz.
Espectrograma da oración do checo *Strč prst skrz krk* que significa 'Insire o dedo pola gorxa', no espectrograma aprécianse claramente os fonos que a compoñen.
A **voz** é o son producido polo aparello fonador humano. A emisión consciente de sons producidos utilizando o aparello fonador é coñecida como canto. O canto ten un rol importante na arte da música, porque é o único instrumento musical capaz de integrar palabras na liña musical.

O son vocal prodúcese por unha acción física combinada: dunha banda a función combinada de mucosidade, cordas e músculos vocais e doutra, a resonancia ou non do son así emitido na boca e na cabeza.

Ámbito e tesitura
-----------------

O **ámbito vocal** é o rexistro total de frecuencias que pode xerar unha voz. Mídese pola distancia entre a frecuencia máis grave e máis aguda posibles. Porén, as notas graves non son aplicables pola falta de volume, e as notas máis agudas polo volume descontrolado. Por iso, para a música clásica, defínese unha zona apta para o uso musical que se chama **tesitura**. É máis pequena que o ámbito e está formada polas notas que se poden producir cunha calidade apta para o uso musical. A través de tesitura e timbre, as voces poden clasificarse.

Rexistros vocais
----------------

No século XVI inícianse as composicións polifónicas. O pioneiro da composición a catro voces foi o francés Josquin des Prés (1457/58 - 1521). A nova técnica coral fixo necesario diferenciar tipos de voces que cumprían con diferentes papeis dentro da música. Coa música de catro voces xurdía a clasificación en catro tipos básicos de voz: Sopran, Altus, Tenor e Baixo, que se atopan en partituras de oratorio e ópera ata o día de hoxe.

No século XIX fíxose necesario agregar dúas voces intermedias entre ambos pares: mezzosoprano (feminina) e barítono (masculino). Estas seis voces describen tanto o rexistro como a "cor" (que é un parámetro que combina o timbre da voz e a súa intensidade), seguindo o Sistema Internacional de Índice Acústico:

* Soprano: desde *do4* (*do* central do piano) ata *do6*
* Mezzosoprano desde *la3* ata *la5*.
* Contralto: desde *sol3* ata *fa5*.
* Tenor: desde *re3* ata *la4*.
* Barítono: desde *sol2* ata *mi4*.
* Baixo: desde *mi2* ata *mi4*.

Rango da voz en termos de frecuencia
------------------------------------

En termos de frecuencia, a voz humana está normalmente entre o rango de 80 Hertz Hz e 1100 Hz (o que equivale a ir do *mi2* ao *do6*, en notación internacional, *mi1* al *do5* en notación franco-belga) considerando todo o rango de voces masculinas e femininas.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Voz (fonoloxía)
* Bel canto
* Canto lírico
* Cantante