O ***David***  de Donatello é unha escultura exenta en bronce de 158 cm, realizada contra o ano 1440 (ou no 1430 segundo algúns estudosos) por encarga de Cosme de Medici, que a quería para os xardíns do seu novo pazo de Florencia. Actualmente, atópase no Museo Nacional do Bargello. É unha escultura representativa do Quattrocento italiano, inspirada na época clásica e cunha composición claramente praxiteliana. Aínda que trata un tema bíblico, na escultura pódese ollar a gran semellanza que garda cun heroe da Antigüidade clásica. É a primeira estatua exenta da escultura renacentista que se fixo en bronce totalmente espida.

Dende o ano 2007 estase a facer unha restauración da obra para proceder á súa limpeza. Os traballos poden ser seguidos polos visitantes do Bargello mediante un ventanal que mostra a sala onde se efectúan os traballos de mellora.

Contexto
--------

A principios do século XV xurdiu en Europa unha sociedade mercantil, coa creación de bancos nas cidades máis prósperas, como París ou Florencia; nesta última, a prosperidade permitiu o ascenso ao poder da familia Médici coa súa conseguinte influencia política; e converteríanse nos grandes mecenas de todas as artes. A pesar de que os artistas continuaban sendo considerados como artesáns, melloraron a súa posición social grazas aos mecenados que procuraban elevar a posición dos seus artistas protexidos a oficios liberais. Seguindo as observacións de Leon Battista Alberti: "...*o artista neste contexto social non debe ser un simple artesán, senón un intelectual preparado en todas as disciplinas e en todos os terreos*".

Ao longo do século XV apareceu en Italia o período denominado coma o quattrocento ou o rinascimento dell'antichità, movemento artístico que evolucionou as técnicas da pintura, especialmente o debuxo. No quattrocento utilizouse a perspectiva como medio para conseguir unha maior exactitude na expresión da realidade dende un determinado punto de vista, e perfeccionouse a técnica ao óleo. A arquitectura inspirouse na arte grega, cunhas liñas máis puras e con canons dunha grande harmonía; igualmente, na escultura, observouse un retorno á imitación da figura clásica, coa anatomía como centro de atención e buscando a perfección do corpo humano. Grandes artistas, como os arquitectos Filippo Brunelleschi e Leon Battista Alberti, os pintores Masaccio, Sandro Botticelli, Filippo Lippi e Piero della Francesca, e os escultores Ghiberti ou Donatello, contribuíron ao esplendor da arte desta época.

No ano 1436, Brunelleschi rematou a cúpula de Santa María del Fiore, a catedral de Florencia, un dos proxectos arquitectónicos máis importantes da cidade. En 1426 a *Adoración dos Magos de Masaccio* representou a renovación da pintura da época; as súas figuras perden o xesto grácil da arte gótica e ocupan un espazo verdadeiro dentro das leis da perspectiva lineal e o contraste da cor. En Florencia, esta concepción da arte xa practicábase por Brunelleschi, vinte e catro anos máis novo que Masaccio, e Donatello, co que había unha diferenza de quince anos.

En 1425, o escultor Ghiberti recibiu o encargo da realización da porta este ou *Porta do Paraíso* para o baptisterio de San Xoán (Florencia), conseguindo nesta obra unha gran perfección no baixorrelevo. O axudante de Ghiberti foi Donatello.

### Detalles biográficos do autor

Donato dei Niccolò dei Betto Bardi, nado en Florencia (1386-1466), é o escultor máis representativo da escultura quattrocentista italiana. Discípulo de Ghiberti até que chegou a independendizarse, e protexido de Brunelleschi (con quen estudou as ruínas clásicas de Roma), é un renovador de toda a escultura europea, e sobre todo da técnica do fundido en bronce. Por outra parte, estudou profundamente o ser humano como centro e razón de ser do Universo ao cal trata en toda unha gama de caracteres e valores, intentando penetrar na súa psicoloxía. As súas obras máis sobresaíntes son a Cantoría da Catedral de Florencia, o San Xurxo de Orsanmichele (en Florencia), a estatua ecuestre do *Condottiero Gattamelata* (en Padua) e o *David*, encargada por Cosme de Médici que foi colocada no patio do pazo dos Médici ata o ano 1495, cando Piero de Médici foi expulsado da cidade, sendo a estatua trasladada ao patio do Palazzo Vecchio.

Historia
--------

Descoñécese cando se realizou e as circunstancias que arrodean á obra, mais do pouco que se sabe é que foi encargada por Cosme de Medici á volta do exilio, cando Donatello adquirira xa fama en Florencia despois da súa formación inicial no taller de Ghiberti. Posibelmente tivera un destino público polo que a súa finalidade sería conmemorativa e simbólica: triunfo da intelixencia e triunfo dos Medici e, seguramente, estaba destinada para o seu novo pazo en Florencia, o que é coñecido como Palacio Medici Riccardi. Porén, a primeira referencia que se ten da obra é en 1469, nunha descrición da voda de Lourenzo, fillo de Piero, con Clarice Orsini e na que se cita que o David estaba sobre unha columna no patio do Palacio Médici.Foi encargada por Cosme de Medici, 

Donatello viaxou a Roma xunto con Brunelleschi para coñecer as ruínas romanas e se Brunelleschi revolucionou a arquitectura, Donatello fixo o mesmo na escultura tanto nas obras de vulto redondo coma nos relevos onde logrou plasmar a profundidade por medio da técnica do *schiacciato*, é dicir conseguir a tridimensionalidade diminuíndo paulatinamente o vulto das formas. 

### Historia de David e Goliat

David era fillo de Xesé, da tribo de Xudá. Vivía en Belén co seu pai e os seus irmáns, e pertencía a unha familia humilde que se dedicaba ao pastoreo. Como se relata en *Samuel* *17:51*, os feitos iniciáronse cando o pai o envío onde estaba acampado o exército israelita para que obtivese noticias dos seus tres irmáns máis vellos. Ao chegar ao campamento, David decatouse de que un filisteo moi forte, un xigante chamado Goliat, estaba a desafiar en combate individual calquera inimigo; diante deste guerreiro ningún israelita se atrevía a enfrontarse. A pesar que era moi novo e inexperto na arte da guerra e que Goliat medía dous metros e medio, David rezou a Deus e pediu permiso ao rei Saúl para poder enfrontarse ao gran guerreiro. Lembrou ao rei que cando un león e un oso atacaran ao seu rabaño, fora capaz de matalos co seu tirafonda. Entón o rei deulle permiso para combater co xigante.

Así pois, David dirixiuse cara a onde estaba Goliat. Ía vestido cunha armadura do rei pero por ser demasiado pesada quitouna. Foi ata un torrente onde colleu cinco pedras e chegou ao campo de batalla co tirafonda como única arma. Goliat riuse de David ao velo tan novo, con aspecto delicado e mal armado. Entón o pastor puxo unha pedra no tirafonda e empezou a xirala e ao lanzala foi directamente á fronte do xigante derrubándoo a terra. David rapidamente colleu a espada de Goliat e cortouno a cabeza.

Análise da obra
---------------

Donatello interpretou este tema bíblico (tomado do Primeiro libro de Samuel) rompendo a tradición e o representa espido coma un heroe clásico; de feito, foi o primeiro nu integral, de vulto redondo, que apareceu na escultura renacentista.

### Descrición

Detalle lateral do David, coa perna moi flexionada.
Fai a representación dun nu ponderado, natural, pero moi expresivo debido á firmeza das liñas compositivas xerais. Relátase a vitoria de David sobre Goliat, un xigante filisteo. Donatello mostra un David adolescente, nu, co pé sobre a cabeza de Goliat, que acaba de cortar coa propia espada do seu inimigo e que David aínda a suxeita na súa mandereita. Coa outra man soporta a pedra coa que feriu a Goliat. Ten a expresión serena e cobre a súa cabeza con sombreiro de palla típico da Toscana do que sobresaen as guedellas do pelo; leva tamén unha coroa de follas de amaranto, en clara alusión ao heroísmo grego, e os seus pés están calzados con botas. Na cabeza de Goliat encóntrase un helmo traballado polo miúdo con relevos historiados e adornos vexetais típicos do primeiro Renacemento (chamados «*in candelieri*»), e onde está representado un baixorrelevo dunha carroza alada por *putti*.

A composición está moi estudada. A perna dereita dun David adolescente soporta o peso dun corpo lixeiro, mentres que a esquerda apoia sobre a cabeza do xigante derrotado. O ángulo xerado aquí contrarrestarase co brazo esquerdo apoiado na cadeira. O atrevido espido de David —leva só sombreiro e botas de coiro— realza a inclinación das cadeiras e recrea a curva praxitélica (como se mencionou anteriormente), ao tempo que dá movemento e sensualidade á anatomía do pastor. A superficie pulida e case negra do bronce mellora o atractivo do corpo xuvenil. A espada que sostén, a pedra na súa outra man e a súa mirada satisfeita tamén nos dan, a pesar da súa mocidade, unha idea da súa valentía. O Renacemento adoptou os elementos básicos que describira Vitruvio, quen mantiña:

> 
> 
> ...que a proporción da forma humana debía servir de paradigma para as proporcións das creacións do home. Xa que a natureza deseñou o corpo humano de forma que os seus membros estean debidamente proporcionados á figura no seu conxunto; Parece que os antigos tiñan unha boa razón para a súa regra, que nos edificios perfectos os diferentes membros deben manter relacións simétricas exactas co esquema xeral no seu conxunto.  
> 
> *D'Architectura* (século I a. C.) Vitruvio
> 

A modelaxe muscular é moi suave, borrosa, case feminina e o acabado que presenta o bronce é completamente liso para simular a suavidade da pel e constitúe un magnífico exemplo de estatuaria de bronce.

### Interpretación

Mais Donatello non só representa un tema bíblico de gran popularidade e cun aire relixioso, senón que tamén lle imprime un ton mitolóxico e social. Así, David está representado tras a súa vitoria sobre o xigante Goliat, despois de matalo coa súa honda e despois de cortarlle a cabeza, que aparece aos seus pés. A actitude que presenta o corpo, apoiado na perna dereita, mentres a esquerda se presenta lixeiramente dobrada, o que se pode valorar como *contrapposto*, innovación atribuída ao escultor Policleto. Porén, para outros autores, ese *contrapposto* estaría moi esaxerado polo que supón unha clara influencia do estilo de Praxíteles, coñecido no mundo da arte como a "curva praxitélica" até o punto de ser denominado o "Praxíteles florentino". En calquera caso, contribúe a romper a lei da frontalidade proporcionando unha movemento máis harmonioso para o corpo.

Representacións de esculturas de David na arte
----------------------------------------------

O propio Donatello realizara anteriormente unha escultura de David, encargada para os contrafortes do coro da catedral de Florencia; para o mesmo sitio encargaron outra a Nanni dei Banco na que debía representar a Isaías. Se se comparan ambas as dúas esculturas obsérvase unha flexión do corpo de Isaías que continúa sendo gótica e que parece non ter un eixe central, a do *David* de Donatello presenta un *contrapposto* perfecto. Donatello realizouna en mármore cunha altura de 190 cm; a gran meticulosidade do rematado recorda a influencia que adquiriu cando traballou con Ghiberti.

Verrocchio realizou un *David* en 1467-1470, en bronce, que é máis descarado e audaz, ademais de estar vestido; queda reflectido na escultura o mesmo momento vitorioso que o *David* de Donatello. Encóntrase no Bargello de Florencia. Michelangelo realizou un *David* en mármore no período de 1501-1504, cunha altura de máis de cinco metros; é o símbolo da tensión no instante previo de lanzarse ao combate contra Goliat. Encóntrase na Galería da Academia de Florencia. Bernini executou cara aos anos 1623-1624 unha estatua barroca de medida real e en mármore. Representa a David no momento fugaz e sutil de disparar a súa pedra. Atópase na Galería Borghese de Roma. Antonin Mercié realizou unha estatua en bronce no ano 1871, onde o David ten a cabeza de Goliat aos seus pés, como no de Donatello, pero leva un turbante e está a envaiñando a súa espada. Existen numerosas representacións, a maioría incorporan unha peza de tea cubrindo a zona xenital, aínda que as nádegas quedan ao descuberto. A escultura orixinal encóntrase no Museo de Orsay, en París.

* Interpretacións do David na historia da arte.
* A primeira versión do David (1408-1409). Museo Nacional do Bargello, Florencia. Marmore; altura 1,91 cmA primeira versión do *David* (1408-1409). Museo Nacional do Bargello, Florencia. Marmore; altura 1,91 cm
* David, de Verrochio, ca. 1466-1469. Museo do Bargello, Florencia.*David*, de Verrochio, ca. 1466-1469. Museo do Bargello, Florencia.
* David de Miguel Anxo (1501-1504)*David* de Miguel Anxo (1501-1504)
* David de Bernini (1623-1624). Galería Borghese.*David* de Bernini (1623-1624). Galería Borghese.
* David (1871) de Antonin Mercié, bronce, Museo dos Agostiños, Tolosa.*David* (1871) de Antonin Mercié, bronce, Museo dos Agostiños, Tolosa.

Notas
-----

1. ↑  Pijoan (1966), páx. 102
2. 1 2  VV.AA. (1984), p. 721
3. ↑  "Donato di Niccolo Donatello". *epdlp.com* (en castelán). Archived from the original on 03 de marzo de 2016. Consultado o 19 de febreiro de 2024.
4. ↑  "El 'David' de Donatello se restaurará en Florencia a la vista del público" (en castelán). El Mundo. 28 de xuño. Consultado o 19 de novembro.
5. ↑  Sureda, Juan (1988), pp. 18-19
6. ↑  Castelfranchi Vegas, Liana (1997), p. 9
7. ↑  Sureda, Juan (1988), pp. 10-13
8. ↑  Sureda, Juan (1988), pp. 159-160
9. ↑  Volum 7, *La Gran Enciclopèdia en català*, 2004, Barcelona, Edicions 62 ISBN 84-297-5435-0
10. 1 2  Paoletti e Radke (2002), p. 257
11. ↑  Encarta MSN (2007). "Donato di Niccolo Donatello" (en castelán). El poder de la palabra. Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 19 de novembro.
12. ↑  Gilman (2008), p. 61
13. ↑  Ceysson, 1996, p. 32.
14. ↑  Plinio o Vello, *Naturalis Historia* (XXXIV, 56).
15. ↑  Lord Balcarres (1903). *Donatello* (en inglés). Londres/ Nova York: Duckword and Co./ Charles Scribner's Sons. p. 69.
16. ↑  Ceysson, Bernard, pp. 28-29
17. ↑  Volumen 6, *Historia Universal del Arte*, 1984, Madrid, Ed. SARPE, p. 793 ISBN 84-7291-594-8
18. ↑  "Michelangelo Buonarroti: David" (en inglés). Art and the Bible. 2008. Consultado o 19 de novembro.
19. ↑  "David (1623)" (en español). Historia del arte. Arquivado dende o orixinal o 24 de febreiro de 2007. Consultado o 19 de novembro.
20. ↑  "Antonin Mercié (1845-1916)" (en francés). Aracade - L'art à contre-courant. Arquivado dende o orixinal o 05 de novembro de 2008. Consultado o 19 de novembro. Reprodución do David de Antonin Mercié con roupa cubrindo a zona xenital

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***David Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Argan, G.C. (1987). *Renacimiento y Barroco I. De Giotto a Leonardo da Vinci* (en castelán). Madrid: Akal. ISBN 84-7600-243-2.
* Castelfranchi Vegas, Liana (1997). *El Arte en el Renacimiento* (en castelán). Barcelona: M. Moleiro Editor. ISBN 84-88526-26-1.
* Ceysson, Bernard (1996). *La Escultura, La tradición de la escultura antigua desde el siglo XV al XVIII* (en castelán). Barcelona: Carroggio. ISBN 84-7254-245-9.
* García Gaínza, María Concepción (1988). «Escultura en el Renacimiento». *Historia Universal del Arte de Espasa*. El Renacimiento (Volumen 6). ISBN 84-320-8374-7 - Páxinas 63-108.
* Gardner, Helen, Fred Kleiner y Christin Mamiya (2006). *Gardner's Art through the ages : the Western perspective*. Thomson/Wadsworth, Australia. ISBN 0-495-00478-2 - Páxina 473.
* Gilman, Benjamin Ives (2008). *Manual of Italian Renaissance Sculpture As Illustrated in the Collection of Casts at the Museum of Fine Arts, Boston*. Riverside Press,Boston. ISBN 978-0-554-80357-9 - Páxina 61.
* Greenhalgh, M. (1982). *Donatello and his sources*. Duckworth, Londres. ISBN 0-8419-0827-3 - Páxina 166.
* Janson, Horst y Anthony Janson (2003). *History of art : the Western tradition*. Prentice-Hall, Upper Saddle River. ISBN 0-13-182623-9 - Páxinas 408 - 423.
* Paoletti, John; Radke,, Gary (2002). *El arte en la Italia del Renacimiento*. Colección: Arte y estética, nº 62 (en castelán). Madrid: Editorial akal. ISBN 84-460-1149-2.
* Pijoan (1966). *Historia del Arte, Volumen 3*. Barcelona, Salvat Editores. ISBN 84-345-3242-5.
* Pope Genessy, J. (1989). *La escultura italiana en el Renacimiento*. Madrid. ISBN 84-89569-24-X.
* Sureda, Juan (1988). *Historia Universal del Arte, El Renacimiento I*. Barcelona: Editorial Planeta. ISBN 84-320-8905-2.
* VV.AA. *Gran Historia del Arte (volume V: El Renacimiento (I)* (en castelán). Barcelona: Editorial Planeta. ISBN 84-395-7423-1.
* VV.AA. (1984). *Historia Universal del Arte (vol. 05: Desde el Otoniano al Renacimiento)* (en castelán). Madrid: SARPE. ISBN 84-7291-593-X.

### Ligazóns externas

* Ficha do catálogo da Soprintendenza de Florencia *(en italiano)*
* Explicacións e imaxes sobre o David *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q735085
* WorldCat
* VIAF: 205793869
* BNF: 162155213
* EBID: ID
* GND: 4631402-7
* LCCN: no2009008688
* SUDOC: 110199383

 |