Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Castro.
Coordenadas: 43°11′41″N 8°57′10″O﻿ / ﻿43.19472222, -8.95277778

O **castro de Borneiro** ou **da Cibdá** é un castro galaico datado a finais da Idade de Bronce, pertencente á coñecida como Cultura castrexa. Sitúase na parroquia de Borneiro (Cabana de Bergantiños), a 500 metros da estrada LC-430 de Ponteceso a Baio. A poucos quilómetros está o famoso dolmen de Dombate. O poboado castrexo ten sido obxecto de escavacións arqueolóxicas e traballos de consolidación que permiten a súa visita. Foi catalogado como Ben de Interese Cultural en 2011.

Situación
---------

O castro de Borneiro encóntrase no lugar de Borneiro, na parroquia de San Xoán de Borneiro do concello coruñés de Cabana de Bergantiños. Localizado a 212 metros de altura nunha ladeira orientada ao leste ao carón dun pequeno regato, e a uns catro quilómetros da costa. Dende o castro poderíase controlar todo o territorio circundante, especialmente a desembocadura do río Anllóns e a ría de Corme e Laxe.

Nas súas anotacións sobre o castro, Jorge Juan Eiroa salientaba a localización do castro, que o convertía nun poboado case inaccesible ao estar no alto dun monte rodeado de cumes montañosos de alturas superiores aos 300 m, así como pola presenza de auga potable nas súas proximidades, o que lle outorgaba unhas moi boas condicións de habitabilidade.

Preto do xacemento encóntrase o dolmen de Dombate, con máis de 5 000 anos de antigüidade e o mellor conservado de Galicia, coñecido como "a catedral do megalitismo galego".

Escavacións arqueolóxicas
-------------------------

### Descubrimento

O xeólogo laxense Isidro Parga Pondal foi un dos descubridores do castro en 1924.
O castro de Borneiro foi descuberto polo catedrático de historia Ciriaco Pérez Bustamante e o xeólogo laxense Isidro Parga Pondal en 1924, e pouco despois, na década de 1930 realizáronse as primeiras escavacións no xacemento da man de Sebastián González García-Paz. Con todo, estes primeiros traballos duraron pouco tempo e houbo que esperar ata os anos 70, para que se realizaran máis traballos de escavación.

### Primeira campaña

Entre os anos 1970 e 1972 Jorge Juan Eiroa dirixiu os primeiros traballos de escavación cun equipo da Universidade de Zaragoza, durante os cales se descubriron numerosas construcións de pedra labrada de planta circular, mais tamén algunhas de planta cadrangular e adosadas á muralla e que se pensa que deberon corresponder a unha fase de plenitude do poboado.

### Segunda campaña

O período máis longo de escavacións, que comezou en 1980 e que se prolongou durante once anos baixo a dirección de Ana Romero Masiá. Na actualidade están escavadas as tres cuartas partes da croa.

### Século XXI

Posteriormente realizáronse dúas intervencións máis en 1996 e 2007. A primeira delas foro traballos de consolidación realizados con cemento, metres que durante a segunda delas excavouse a zona exterior, descubríndose as edificacións extramuros, e realizáronse novos traballos de consolidación, desta volta con argamasa, ao ser o material que Patrimonio considerou máis axeitado, pero que durou pouco ao ser desfeita pola choiva en moitos treitos.

Durante os traballos realizados baixo a dirección de Fidel Méndez en 2007, viu a luz un novo barrio fóra da croa nun área na que non se traballaba dende principios dos anos 70. Nesta cuarta campaña liberouse a entrada ao castro e atopáronse terrazas sen escavar con construcións e unha muralla. Neste momento dous restauradores que reconstruyeron a esquina esquerda da bóveda de aproximación que cubría a entrada ao recinto.

En 2011 foi declarado Ben de Interese Cultural (BIC). Con todo, en 2017 o xornal La Voz de Galicia sinalaba que membros do colectivo A Rula chamaran a atención sobre a deterioración do xacemento a causa da ausencia de accións de consolidación nun longo espazo de tempo, e fenómenos meteorolóxicos, mais tamén debido ás condutas incívicas por parte de visitantes, que adoitarían subir aos muros ou mesmo retirarían pedras das edificacións ou dos muros.

Descrición
----------

Habitado entre os séculos VI a.C. e o I d.C. o castro de Borneiro é un dos máis antigos de Galicia e o primeiro castro en ser datado cientificamente co método do carbono-14 en Galicia. No pobaoado, que que non se observaron sinais de romanización, terían vivido unhas 300 ou 400 persoas que se adicarían principalmente á agricultura e á gandaría. Polo tipo, estado e localización dos materiais atopados semella que o castro no foi abandonado de xeito repentino senón progresivamente. Na actualidade presenta escavadas un total de 36 construcións, case as tres cuartas partes da súa extensión total.

A súa localización é un tanto atípica, nunha ladeira orientada ao leste que baixa cara a un regato, a unha altura de 200 metros.

### Croa

A acrópole está rodeada por un foxo e dous muros defensivos en todo o seu perímetro, excepto no lado leste onde a acentuada pendente do terreo actúa como defensa natural, cunha extensión de 90 metros de longo por 55 de largo.

As vivendas son circulares e cuadrangulares coas esquinas redondeadas, de gran tamaño en comparación coas doutros castros. 

### Barrio exterior

Ademais do recinto principal hai unha zona coñecida como o Barrio Exterior, no lado leste, coincidindo coa entrada principal do poboado. É un conxunto formado por unha gran casa ovalada, dúas fontes con desaugadoiro e un forno circular que debeu estar cuberto cunha bóveda.

Os edificios desta zona do poboado serían de carácter público.

A pedra formosa da sauna, como ocorre con outras doutros castros setentrionais, aparece fixada en muescas de cachotaría aos lados do van ao xeito dunha folla de guillotina. Carente de decoración, un do lados da pedra aparece pulido, mentres que o outro é rugoso.

### Defensas

Restos dun dos muros defensivos.
O castro de Borneiro contaba cun sistema defensivo que consistía en tres liñas de murallas e fosos, que axudarían a protexer á poboación contra a pillaxe e as guerrillas que puideran derivarse da competencia polas terras e as materias primas, principalmente minerais, que puidera haber con outros castros.

Calcúlase que as murallas poderían ter nalgúns lugares unha altura superior aos cinco metros e contar cunha cerca de madeira. Ademais apareceron dúas portas monumentais, contando unha delas con corpo de garda.

Achados arqueolóxicos
---------------------

Fíbulas de bronce atopadas en Borneiro e expostas no Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña.
Atopáronse múltiples fragmentos de cerámica indíxena, útiles de bronce e ferro, muíños de pedra, fusaiolas, fíbulas, moldes de fundición ou contas de vidro, hoxe en día expostos no Museo Arqueolóxico e Histórico da Coruña.

Os restos atopados no castro amosaron unha evidente filiación da Idade do Bronce, entre os que salienta unha agulla de bronce de sección circular e de 12,5 cm de lonxitude, co ollo en forma de rombo e o extremo superior plano, características típicas do Bronce Medio en Centroeuropa e Bronce Final na Península Ibérica, similares a outras atopadas en Kruszyniec (Silesia, Polonia), no castro de Peñas de Oro (Áraba, España) ou Bandol (Francia).

Galería de imaxes
-----------------

* 
* Entrada ao recintoEntrada ao recinto
* Vista xeralVista xeral
* Sauna castrexa e pedra formosa, monumento con forno.Sauna castrexa e pedra formosa, monumento con forno.
* Vista aérea.Vista aérea.

Notas
-----

1. ↑  "Así é o novo acceso ó histórico castro da Cibdá en Cabana de Bergantiños". maio de 2019.
2. 1 2  Franco, Óscar (9 de agosto de 2011). "Castro de Borneiro". patrimoniogalego.net. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
3. 1 2 3 4 5  "BORNEIRO". Concello de Cabana de Bergantiños. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
4. 1 2  Eiroa 1968, p. 159.
5. ↑  "CASTRO DE BORNEIRO Y DOLMEN DE DOMBATE" (en castelán). rutadosfaros.gal. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
6. 1 2  García, Thalia (9 de setembro de 2023). "Castro de Borneiro: la mágica "Cidá" de la Edad de Hierro se esconde en la Costa da Morte" (en castelán). elespanol.com. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
7. 1 2  "CASTRO DE BORNEIRO". *A COSTA DA MORTE DE EDUARDO PONDAL*. Consello da Cultura Galega. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
8. 1 2  "Cabana celebra un ano máis o seu "Castro Animado"". historiadegalicia.gal. 27 de xullo de 2018. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
9. ↑  "A Cidá de Borneiro". Concello de Cabana de Bergantiños. Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
10. 1 2  Eiroa 1972, p. 112.
11. ↑  Eiroa 2013, p. 20.
12. 1 2  Viu, Cristina (6 de outubro de 2017). "A Cidá de Borneiro se desmorona". *La Voz de Galicia* (en castelán). Consultado o 2 de xaneiro de 2024.
13. 1 2  Viu, Cristina (19 de outubro de 2007). "Borneiro estrena barrio". *La Voz de Galicia* (en castelán). Consultado o 7 de xaneiro de 2024.
14. ↑  Xunta de Galicia (13 de decembro de 2016). "Bens de Interese Cultural (BIC". *abert@s*. Arquivado dende o orixinal (csv) o 26 de marzo de 2019. Consultado o 26 de marzo de 2019.
15. ↑  "Panel informativo do Castro de Borneiro (1)".
16. ↑  García Quintela 2016, p. 113.
17. 1 2  "Panel informativo do castro de Borneiro (2)".
18. ↑  Eiroa 1972, p. 113.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Castro de Borneiro Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Camiño dos Faros

### Bibliografía

* Eiroa, Jorge Juan (1968). *Notas sobre el Castro de Borneiro (La Coruña)* (PDF) (en castelán).
* Eiroa, Jorge Juan (2013). *El retablo de la resurrección de Santa María de la Atalaya (Laxe, A Coruña)* (PDF) (en castelán). Universidade de Murcia. ISBN 978-84-941363-1-3.
* Eiroa, Jorge Juan. *Notas de arqueología gallega(Para la cronología de la edad del bronce del noroeste)* (PDF) (en castelán). Universidade de Murcia. ISBN 978-84-941363-1-3.
* García Quintela, Marco V. (2016). *Sobre las saunas de la Edad del Hierro en la Península ibérica: novedades, tipologías e interpretaciones* (PDF). *Complutum* (en castelán) **27**. ISSN 1131-6993.
* Picazo Mendieta, Zulema (2019). *La Cultura Castreña en A Coruña: Un análisis patrimonial*. *Actas del II Congreso Internacional sobre Otras Arqueologías* (en castelán) (COTARQ).
* Romero Masiá, Ana (1987). *Castro de Borneiro. Campañas 1983-84*. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. ISBN 84-505-5078-5.

### Ligazóns externas

* Etnografía da Costa da Morte (guía Neria) *(en castelán)*
* "Cultura inviste 75.200 euros na escavación arqueolóxica do Castro de Borneiro, en Cabana de Bergantiños" www.xornalgalicia.com, 24 de agosto de 2007.

| * v
* c
* e
Arquitectura prehistórica de Galicia |
| --- |
| Cronoloxía | Neolítico • Idade de Pedra • Idade do Cobre • Idade de Ferro |
| Megálitos | Tipos: mámoa, medorra ou túmulo   •   dolmen ou anta   •   menhir   •   cista  Elementos: ortóstato • cono de violación  Megálitos de Galicia: Megalitismo en Galicia • Galería de imaxes de dolmens en Galicia |
| Petróglifos de Galicia | GGAR • Petróglifos de Campo Lameiro • Petróglifos de Mogor • Castriño de Conxo • Laxe das Rodas • O Chan da Ferradura • Outros petróglifos • Galería de imaxes de petróglifos de Galicia |
| Castros de Galicia | cultura castrexa • cerámica castrexa  Castro de Armeá • Castro de Baroña • Castro de Borneiro • Castro de Castromao • Castro de Elviña • Castro de Fazouro • Castro de Punta dos Prados • Castro de San Cibrao de Las • Castro de San Millao • Castro de Santa María de Cervantes • Castro de Santa Trega • Castro de Troña • Castro de Viladonga • Castro de Zoñán • Outros castros • Galería de imaxes de castros galegos |
| Institucionalización | Rede Galega do Patrimonio Arqueolóxico • Parque Arqueolóxico da Arte Rupestre • Parque Arqueolóxico do Megalitismo da Costa da Morte • Centro Arqueolóxico do Barbanza |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2513122
* WorldCat
* VIAF: 316429216
* DARE: 25868

 |