recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cortés** é un dos 18 departamentos nos que se divide a República de Honduras, localizado na zona norte desta. Este departamento ocupa o primeiro lugar no país en canto ao número de habitantes, e é tamén onde se concentra a maior parte da actividade industrial de país. Ten unha superficie de 3.954 km² e, no 2005, tiña unha poboación estimada de 1 365 497 habitantes. A capital departamental é San Pedro Sula.

O departamento recibiu este nome polo conquistador español Hernán Cortés, quen chegou a Honduras en 1525 e foi quen orixinalmente organizou a conquista da rexión.

Historia
--------

O departamento de Cortés foi creado o 4 de xullo de 1893 polo presidente Domingo Vásquez. Este novo departamento naceu de partes do departamento de Santa Bárbara e Yoro.

Coa chegada dos españois, este territorio foi un dos primeiros sitios de Honduras en ser conquistado.
En 1536 Pedro de Alvarado fundou a cidade de San Pedro de Puerto Caballos no val de Choloma. 
Esta cidade é actualmente a cabeceira departamental e a capital industrial e cidade máis grande de Honduras.

Antes fora fundada a cidade de Puerto Cortés baixo o nome de Puerto Caballos en 1524, por Hernán Cortés. Co paso do tempo, Puerto Cortés converteuse no porto máis importante de Honduras.

Economía
--------

A economía de Cortés esta centrada principalmente en San Pedro Sula e Puerto Cortés, que son as dúas cidades máis importantes de Cortés, xa que Puerto Cortés ten o porto máis importante de Centroamérica e San Pedro Sula está considerada a "Capital Industrial" de Honduras e é nesta cidade onde se desenvolve a maior parte da economía do país .

A presenza de maquiladoras estimula unha migración interna cara ao departamento. Tamén esta migración interna está asociada a unha emigración cara México e Estados Unidos.

Municipalidades
---------------

| Municipio | Superficie | Poboación | Aldeas | Casaríos | Feira Patronal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| San Pedro Sula | 1,009.5 km² | 1,300,000 hab. | 69 | 130 | 29 de xuño |
| Puerto Cortés | 391.2 km² | 200,000 hab. | 37 | 66 | 10-17 de agosto |
| Choloma | 471.1 km² | 260,000 hab. | 45 | 114 | 11 de febreiro |
| La Lima | 116 km² | 60,000 hab. | 26 | 76 | 30 de agosto |
| Omoa | 382.8 km² | 30,000 hab. | 26 | 76 | 30 de marzo |
| San Manuel | 138.8 km² | 30,000 hab. | 7 | 30 | 16-22 de setembro |
| San Antonio de Cortés | 227.1 km² | 20,000 hab. | 15 | 66 | 13 de xuño |
| San Francisco de Yojoa | 96.8 km² | 25,000 hab. | 10 | 15 | 4 de outubro |
| Potrerillos | 88.3 km² | 25,000 hab. | 10 | 26 | 29 de setembro |
| Pimienta | 61.0 km² | 15,000 hab. | 3 | 15 | 5 de agosto |
| Santa Cruz de Yojoa | 725.6 km² | 65,000 hab. | 45 | 159 | 3 de marzo |
| Villanueva | 361.8 km² | 80,000 hab. | 20 | 66 | 24 de agosto |
|

| * v
* c
* e
Departamentos de Honduras |
| --- |
| 
* Atlántida
* Choluteca
* Colón
* Comayagua
* Copán
* Cortés
* El Paraíso
* Francisco Morazán
* Gracias a Dios
* Intibucá
* Islas de la Bahía
* La Paz
* Lempira
* Ocotepeque
* Olancho
* Santa Bárbara
* Valle
* Yoro

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q767244
* GEC: 0020123
* GeoNames: 3613140
* OSM: 4627389
* TGN: 1000581

 |
**Gang of Four** foi unha banda inglesa de post-punk procedente de Leeds, no norte de Inglaterra. A formación orixinal estaba composta polo vocalista Jon King, o guitarrista Andy Gill, o baixista Dave Allen e o batería Hugo Burnham. A banda estivo activa dende 1977 ata 1983 e reuniuse dúas veces nos anos 90 con King e Gill. No 2004 a formación orixinal volvería a tocar, pero no 2006 Allen foi substituído no baixo por Thomas McNeice e Burnham na batería por Mark Heaney.

A banda toca unha mestura de punk rock, funk e dub reggae, facendo énfase nos problemas sociais e políticos. Gang of Four é amplamente considerada unha das principais bandas do movemento post-punk de finais dos 70 e principios dos 80. Nos seus álbums *Songs of the Free* e *Hard* suavizaron algunhas das súas cualidades máis discordantes, e aproximáronse cara ao dance-punk e a música disco. O seu disco de estrea, *Entertainment!*, foi coocado no posto 490 da lista da *Rolling Stone* dos "500 mellores álbums de todos os tempos" (na revisión da lista en 2012 pasaría ao posto 483), e foi listado por Pitchfork Media como o 8º mellor álbums dos 70. David Fricke, da *Rolling Stone*, describiu a Gang of Four como "probablemente a mellor banda con motivación política do rock & roll".

Influencia
----------

Gang of Four foi unha grande influencia nun bo número de grupos de rock alternativo durante os anos 80 e 90, aínda que poucos dos seus seguidores adoptaron o seu punto de vista artístico ou político. O líder de R.E.M. Michael Stipe citou a Gang of Four como unha das súas principais influencias; Flea dos Red Hot Chili Peppers afirmou que Gang of Four foi a principal guía nos primeiros tempos da súa banda (Andy Gill de feito produciu o álbum de estrea dos Chili Peppers). Kurt Cobain dixo que Nirvana comezou como "unha estafa de Gang of Four".

Discografía
-----------

| Álbum | Ano | Selo |
| --- | --- | --- |
| *Entertainment!* | 1979 | EMI |
| *Solid Gold* | 1981 | Warner Bros. |
| *Songs of the Free* | 1982 | Warner Bros. |
| *Hard* | 1983 | Warner Bros. |
| *Mall* | 1991 | Polydor |
| *Shrinkwrapped* | 1995 | Castle |
| *Return the Gift* | 2005 | V2 Records |
| *Content* | 2011 | Yep Roc |
| *What Happens Next* | 2015 | Metropolis/Membran |

Notas
-----

1. ↑  "500 Greatest Albums of All Time". Arquivado dende o orixinal o 08 de febreiro de 2013. Consultado o 20 de xaneiro de 2013.
2. ↑  "Top 100 Albums of the 1970s". Arquivado dende o orixinal o 15 de abril de 2013. Consultado o 20 de xaneiro de 2013.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina da banda *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1130624
* WorldCat
* VIAF: 140860979
* AllMusic: mn0000193231
* BIBSYS: 7059901
* BNF: 139036413
* Discogs: 33929
* EBID: ID
* FAST: 1503314
* Genius: Gang-of-four
* GND: 10278161-8
* ISNI: 0000000121705489
* LCCN: n92010962
* MusicBrainz: ID
* NKC: xx0042516
* Songkick: 393675
* SUDOC: 083049010

 |
Coordenadas: 42°11′39″N 7°21′28″O﻿ / ﻿42.194255555556, -7.3576805555556

O **monte do Seixo** ou **O Seixo** ou **Cabeza do Seixo** é un pico de 1706 metros de altitude  situado no concello de Chandrexa de Queixa. Punto de intersección entre os Montes do Invernadeiro e a Serra da Queixa.
Parte da súa aba sur está integrada no Parque Natural dos Montes do Invernadeiro declarado como tal en 1995 e de acceso restrinxido. Como parte do Macizo Central ourensán, fica todo el integrado na zona especial de conservación da Rede Natura 2000. A parte máis alta está fóra do parque natural, non así do ZEC.

Rico en cuarcitas (composición que probablemente é o que lle dá o seu nome), preside o val do río Ribeira Grande que discorre atravesando o circo glaciar de Guasenza ou Figueiro. Aínda quedan restos de pasteiros naturais subalpinos e se poden atopar nardos e narcisos. Nos seus baixos cara ao sur gabea un dos bosques máis antigos de Galicia con capudres, salgueiros, bidueiros, acivros, carballos e outras especies. Abeira comunidades faunísticas ben estruturadas propias da área eurosiberiana dende o lobo a aguia real pasando pola pardela, os corzos e os reintroducidos cervos. O invernos son moi fríos e a neve enfeita o seu cume ata ben entrado o mes de maio.

Existe unha ruta a pé que vai dende este pico ata a Cabeza de Manzaneda.

Notas
-----

1. 1 2  Instituto Geográfico Nacional (IGN). Área de Geodesia. Subdirección General de Geodesia y Cartografía. "Reseña Vértice Geodésico 22741 Regente (Red de Orden Inferior)" (PDF) (en castelán). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 12-02-2021. Consultado o 28-01-2021.
2. 1 2  Instituto Geográfico Nacional (IGN). "Visor de Ortofotos y Cartografía del Instituto Geográfico Nacional (Iberpix)" (en castelán). Arquivado dende o orixinal o 12-02-2021. Consultado o 28-01-2021.
3. 1 2 3  PeakVisor. "O Seixo" (en castelán). Consultado o 28-01-2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12393504
* Peakbagger: 45633

 |
**Alfredo Atrio García**, nado en  Vilariño de Paizás (Ramirás) o 8 de maio de 1936e finado en Santiago de Compostela o 13 de febreiro de 2011, foi un mestre e político galego do PSdeG-PSOE.

Traxectoria
-----------

Mestre nacional, afiliouse ao PSOE. Foi Secretario Xeral da agrupación do Barco de Valdeorras, da comarcal de Valdeorras e membro do Comité Nacional do PSdeG-PSOE. Foi deputado no Parlamento de Galicia na segunda lexislatura, entre decembro de 1987 e outubro de 1989, cubrindo a baixa de Manuel Veiga Pombo. Abandonou a militancia socialista en xullo de 1989 logo da votación do mapa sanitario de Galicia.

Notas
-----

1. ↑  Barrera, Feliciano, ed. (2002). "Atrio García, Alfredo". *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI* (en castelán). Santiago de Compostela: *El Correo Gallego*. p. 47. ISBN 84-8064-113-4.
2. ↑  [

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Barrera, F. ed. (2002). *Gallegos. Quién es quien en la Galicia del siglo XXI*. *El Correo Gallego*. ISBN 84-8064-113-4.

### Ligazóns externas

* Un diputado gallego abandona el grupo socialista regional
Modelo:Biografia infotaula automatikoa

**Johann Paul Friedrich Richter**, máis coñecido como **Jean Paul** e ás veces como **Jean Paul Richter** ou só como **Richter**, nado en Wunsiedel, Baviera, Alemaña, e finado o 21 de marzo de 1763 en Bayreuth, Baviera, no 14 de novembro de 1825, foi un escritor novelista alemán e tivo moitos seguidores en Europa, sendo as súas obras moi populares no século XIX, a principios de século.

Polo seu enfoque sobre a conciencia e os soños, é considerado por algúns un precursor da psicanálise.

Traxectoria
-----------

### Orixe

Era fillo dun ministro protestante e estudou teoloxía en Leipzig.

Utilizou o alcume de ***Jean Paul*** en referencia ao escritor Jean-Jacques Rousseau. 

### Obras de finais do XVIII

Despois de 1787 publicou os seus primeiros contos famosos: *Auswahl aus des Teufels Papieren nebst einem nöthigen Aviso vom Juden Mendel* (1789, "Pasaxes escollidos dos papeis do demo xunto cun informe necesario sobre o xudeu Mendel"), *Maria Wuz* (1790) e *Die unsichtbare Loge* (1793, "A loxa invisible"). Con *Hesperus* (1795) alcanzou gran fama; despois viñeron obras importantes: *Blumen-, Frucht-, und Dornenstücke* (1796, "Pezas de flores, froitas e espiñas", tamén coñecido baixo o nome do heroe *Siebenkäs*), *Quintus Fixlein* (1796) e a novela didáctica *Titan* (1800-1803), a súa obra mestra.

### Obras do século XIX

  

En 1804 estableceuse na cidade de Bayreuth, e alonxouse das ideas neoclásicas do pasado e dos románticos posteriores, perdendo o seu entusiasmo por elas, aínda que non perdeu o sentido do humor: *Dr. Katzenbergers Badereise* (1809, "A viaxe de baño do doutor Katzenberger") e *Des Feldpredigers Schmelzle Reise Nach Flätz mit forgehenden Noten* (1809, "A viaxe do capelán militar Schmelzle a Flätz con notas preliminares").

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Jean Paul*** |

Notas
-----

1. ↑  "Johann Paul Friedrich Richter - EcuRed". *www.ecured.cu* (en castelán). Consultado o 2024-03-28.
2. ↑  "Biografia de Jean Paul Richter". *www.biografiasyvidas.com*. Consultado o 2024-03-28.
3. ↑  "O Romantismo e a Psicanálise: algumas interfaces". *1library.org* (en portugués). Consultado o 2024-03-28.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Alemaña*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Jean Paul*** |

* Friedrich Hölderlin
* Friedrich Schiller
* Johann Gottlieb Fichte
* Johann Wolfgang von Goethe
* Literatura alemá
* Neoclasicismo
* Novalis
* Romanticismo

Modelo:LurModelo:Bizialdia
**Trahamunda** foi unha monxa galega da Alta Idade Media. Naceu cara ao século VII no lugar de San Martiño, e tamén se a coñece como *Atramunda* ou *Tramunda* .

Traxectoria
-----------

Vivía no convento de San Martiño da illa de Tambo (do que xa non quedan restos), de onde foi raptada xunto con outras monxas nunha incursión dos mouros, segundo algunhas fontes por Abd al-Rahman I, e segundo outras polo seu neto Abd ar-Rahman II. Levárona a Córdoba para formar parte do harén, pero ao se negar foi recluída en presidio durante once anos. 

Escudo do concello de Poio
Segundo a lenda, o día 23 de xuño pediulle a Deus -ou ó mesmo San Xoán- poder estar en Poio o día seguinte, día de San Xoán. Un anxo deulle unha folla de palmeira, coa que viaxou até Galiza; posteriormente plantou a palma preto do mosteiro de Poio, onde xermolou e se mantivo até o século XVI. Outra versión di que, tras rezar a Deus para volver á súa terra, caeu sen sentido e cando acordou estaba deitada nos chanzos do cruceiro que hai fronte ó mosteiro, cunha folla de palmeira na man, seca; mesmo así, plantouna e arraigou de contado. No escudo de Poio figura a imaxe da palma milagreira.

Trahamunda volveu a ingresar no convento de San Martiño e morreu ó pouco. Foi enterrada alí pero en 1578 trasladárona ó mosteiro de Poio. O seu sepulcro, de estilo suevo-visigótico, consérvase na capela maior do convento.

É coñecida como a patroa da morriña e dos emigrantes, así como avogosa para dores de oídos. O seu día é o 14 de novembro.

Notas
-----

1. ↑  Vítor Vaqueiro, 478.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Crespo Pozo, J. S. (1943): *Santa Trahamunda. Leyenda Sacra*.
* Placer, G. (1932): "Santa Trahamunda", artigo na revista *Logos* nº 19.
* *Trahamunda: a santa de Poio* (Mosteiro de Poio, 1990).
* VAQUEIRO, Vítor: *Mitoloxía de Galiza. Lendas, tradicións, maxias, santos e milagres*, Galaxia, Vigo 2011, 478-479.
A **igrexa de San Miguel de Ponte** é a igrexa parroquial de Ponte, no concello pontevedrés de Silleda.

Localización
------------

Sitúase na parte central da parroquia de Ponte, ás aforas do lugar de Trasdosisto e próxima tamén ao lugar de Rosende.

Descrición
----------

Foi construída sobre unha antiga capela adicada á Virxe dos Remedios. A fábrica actual é do século XX. Destaca na fachada unha ventá de medio punto e unha inscrición sobre a construción da citada fachada, rematada nunha espadana que alberga as campás. Conta cunha soa nave e o presbiterio sobresae por riba do resto da nave. Convén sinalar a curiosa disposición do edificio, cuxa fachada está situada ao sur, ao contrario que na maioría de igrexas, que teñen orientadas as fachadas cara ao poñente.

Conta no seu interior con 11 imaxes de distintos santos. Destaca pola súa antigüidade a do Arcanxo Miguel, patrón desta freguesía. Ademais, destacan tres retablos: o altar maior, en cuxo centro se atopa o patrón e no que se aparecen as letras Q C e D, iniciais da tradución ao castelán do nome hebreo de San Miguel (*Quién como Dios*); o altar da "Purísima" e o dos "Remedios". Na espadana atópanse dúas campás de distinto tamaño. A máis pequena delas, cun pequeno baño de prata, está datada do ano 1879 e formaba parella con outra algo maior das mesmas características, que en 1948 tivo que ser substituída por mor dunha fractura por outra de bronce dun tamaño algo maior. Como dato anecdótico, nesta campá aparece o nome do parroco daquela época: don Manuel Sánchez Noya, que exerceu en Ponte en dous períodos distintos.

Arredor da igrexa, atopamos o cemiterio parroquial pechado cun valado de pedra, que no 2000 foi ampliado cara a un terreo situado nun plano inferior. Ao pé dese valado e a carón da fachada da igrexa, atópase unha oliveira centenaria, que serve de acubillo para os fregueses nos días de sol. A existencia desta árbore deu pé á expresión "ir para debaixo da oliveira", dado que baixo ela se atopan varios nichos e sepulturas, que se usa para falar do feito de soterrar a unha persoa da parroquia. Ao adro accédese de dúas maneiras: mediante unhas escaleiras que baixan desde o camiño, no costado leste, e a nivel do chan, no lado sur. En cambio, ao cemiterio novo accédese por dúas escaleiras, unha delas comunicando o adro con el, e por un portal.

Galería de imaxes
-----------------

* Oliveira no adro da igrexaOliveira no adro da igrexa
* Igrexa de PonteIgrexa de Ponte

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

Ficha da igrexa de San Miguel de Ponte en Patrimonio Galego.
**Maurizio Cheli**, nado en Zocca (provincia de Módena) o 4 de maio de 1959, é un astronauta italiano que formou parte da misión STS-75. Pasou un total de 15,74 días no espazo.

Traxectoria
-----------

É graduado en Ciencias Aeronáuticas pola Academia da Forza Aérea de Italia en 1982 e pola Facultade Bélica da Forza Aérea Italiana en 1987. Graduouse tamén como piloto de probas pola Escola Imperial de Pilotos de Proba en 1988 e fixo un máster en enxeñería aeroespacial pola Universidade de Houston en 1994, así como un máster en Ciencias Políticas pola Universidade de Torino en 2004 e Administración de Empresas pola ESCP-EAP de París en 2007.

Foi seleccionado pola ESA como membro do segundo grupo de astronautas europeos en xuño de 1992. Quedou cualificado como astronauta en 1993 para voos no transbordador espacial despois dun ano de adestramento. Participou na misión STS-75, pasando no espazo un total de 15,74 días. Despois proseguiu a súa carreira sendo nomeado xefe de pilotos de proba por Alenia Aeronautica en Torino, participando no desenvolvemento do Eurofighter Typhoon e noutros programas da compañía. Participou como piloto de demostración nas mostras aéreas de París de 1997, 1999, 2001, 2003 e 2005. En decembro de 2007 foi nomeado director de desenvolvemento operativo de Alenia Aeronautica.

Notas
-----

1. 1 2 3  NASA, ed. (2018). "Maurizio Cheli - (Lieutenant Colonel, Italian Air Force, Ret.)" (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 02 de xaneiro de 2019. Consultado o 1 de xaneiro de 2019.
2. 1 2 3  Mark Wade (2018). "Cheli, Maurizio" (en inglés). Consultado o 1 de xaneiro de 2019.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Maurizio Cheli*** |

### Outros artigos

* STS-75
Unha robaliza.
Os **morónidos** (*Moronidae*) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Están distribuídos por augas costeiras mariñas de Norteamérica (Atlántico e golfo de México), Europa (incluíndo o mar Mediterráneo) e norte de África.

Características
---------------

De corpo medianamente alargado, algunhas especies poden superar amplamente a lonxitude dun metro. A liña lateral esténdese ó longo de todo o corpo, ata alcanzar a caudal. Opérculo con dúas espiñas.

Dúas aletas dorsais, a primeira con 8 a 10 espiñas e a segunda cunha espiña e 10-13 radios brandos; anal con tres espiñas e 9-12 radios brandos.

Son moi apreciados na pesca deportiva.

Clasificación
-------------

Comprende dous xéneros e seis especies:

* Xénero *Dicentrarchus*
	+ *Dicentrarchus labrax* (Linnaeus, 1758)
	+ *Dicentrarchus punctatus* (Bloch, 1792)
* Xénero *Morone*
	+ *Morone americana* (Gmelin, 1789)
	+ *Morone chrysops* (Rafinesque, 1820)
	+ *Morone mississippiensis*
	+ *Morone saxatilis* (Walbaum, 1792)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Morónidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Morónidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q757287
* BNCF: 53135
* BNF: 15506722d
* BRE: 2130388
* EBID: ID
* GEC: 0195311
* LCCN: sh95000247
* MAG: 2776717808

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Moronidae
* Dyntaxa: 2002024
* EOL: 5288
* FE: 12067
* FE-New: ID
* Fossilworks: 266305
* GBIF: 8545
* iNaturalist: 51393
* IRMNG: 101610
* ITIS: 202002
* NBN: NBNSYS0100004125
* NCBI: 42148
* Plazi: ID
* WoRMS: 125545

 |
Parte traseira do La Cuadra Centauro 7,5 HP.
O **La Cuadra Centauro** foi o único automóbil de turismo con motor de explosión producido polo fabricante La Cuadra de Barcelona (o primeiro fabricante de automóbiles da Península Ibérica).

Foi fabricado entre 1900 e 1901; a empresa desenvolveuno despois de varios fracasos con automóbiles eléctricos. Foron producidas dúas versións do Centauro: unha con 4,5 HP e outra con 7,5 HP. Os seus motores foron deseñados polo enxeñeiro suízo Marc Birkigt.

Chasis e carrozaría
-------------------

O Centauro estaba dispoñíbel con dúas carrozarías faetón; unha era bipraza sen portas e a outra era de catro prazas sen portas dianteiras e con dúas portas traseiras.

O chasis era de forma rectangular, con 2.100 mm de longo e 720 mm de largo, fabricado con ferro angular de 40 mm, que ademais estaba reforzado con madeira.

Mecánica
--------

### Motores

Os motores do La Cuadra Centauro eran de 2 cilindros, refrixerados por auga, con bomba e radiador de serpentín. O motor instalouse na parte dianteira do chasis e proporcionaba tracción ao eixo traseiro mediante unha cadea única, con diferencial.

O motor bicilíndrico do Centauro 4,5 HP tiña un diámetro de 80 mm e unha carreira de 90 mm. Tiña unha cilindrada de 905 cm³ e a potencia que desenvolvía era de 4,5 HP (5 CV).

O motor do Centauro 7,5 HP tiña 80 mm de diámetro e 110 mm de carreira. A súa cilindrada era de 1106 cm³, e desenvolvía unha potencia algo superior á da versión anterior; 7,5 HP (8 CV).

### Caixa de cambios

A caixa de cambios do Centauro tiña tres marchas cara a adiante (co mando debaixo do volante) e marcha atrás (esta última accionábase cunha panca instalada no chan), e o embrague tiña un cono de fricción.

### Suspensión e freos

O Centauro tiña unha suspensión con catro béstas semielípticas lonxitudinais, dúas en cada eixo. Os freos eran de tambor, sobre o eixo da transmisión.

Produción e vendas
------------------

As cifras de produción foron moi baixas; La Cuadra planeara producir seis unidades do Centauro, mais non se sabe exactamente cantas foron fabricadas.

Un Centauro con motor de 4,5 HP foi vendido ao empresario catalán Francisco Seix (un dos fundadores de Hispano-Suiza), e outro coche foi vendido a Juan Pellisó e foi o primeiro vehículo que se matriculou na provincia de Lleida.

Só se conservou un automóbil co motor de 7,5 HP, que foi matriculado na provincia de Soria coa matrícula española SO-2. O primeiro propietario foi Javier Olozábal Ramey. Miguel Mateu descubriu o vehículo a finais dos anos 1920 e comprouno. Segue sendo propiedade da familia Mateu, e participou no Rally de Sitges de automóbiles antigos.

Referencias
-----------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Historia de La Cuadraen *Vehículoclasico.es*. Arquivado 08 de xuño de 2009 en Wayback Machine.. Consultado o 17-7-2023.
2. ↑  Emilio Polo: *La Hispano-Suiza. The origins of a legend. 1899–1915* (en inglés), p. 428–445. Wings & Flags, Madrid (1994). ISBN 84-920031-1-1.
3. ↑  Emilio Polo: *La Hispano-Suiza. The origins of a legend. 1899–1915* (en inglés), p. 50–59. Wings & Flags, Madrid (1994). ISBN 84-920031-1-1.
**Afonso Pita da Veiga** ou **Alonso Pita da Veiga**, nado en Ferrol cara ao ano 1480 e finado en Pontedeume en 1554, foi un militar do reino de Galicia.

Escudo do reino de Galicia ilustrado no L'Armorial Le Blancq. Bibliothèque nationale de France. 1560.

Traxectoria
-----------

Segundo fillo do rexedor de vila ferrolá, Pedro Morado e de María Fernandes da Veiga, Afonso Pita da Veiga adquiriu gran sona no exército galego dirixido e liderado por Fernando de Andrade polas súas intervencións nas guerras italianas acontecidas entre os anos 1513 e 1525.

O seu feito máis memorable foi a captura no campo de batalla do rei Francisco I de Francia durante a batalla de Pavia, motivo polo que recibiu do emperador Carlos V numerosas terras e propiedades na comarca de Trasancos nos arredores de Ferrol, así como o dereito a exhibir no seu escudo familiar, as flor de lises propias da monarquía francesa.

O 24 de xullo de 1529 o emperador Carlos V emitiu unha distinción para Afonso Pita da Veiga por *"los buenos y leales servicios que Vos, Alonso Pita da Veiga, gallego, nuestro vasallo, nos habeis hecho en todas las guerras que se han ofrecido".*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q4734486
* DBE: alonso-pita-da-veiga

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Esposende.

**Santiago de Esposende** é unha parroquia do concello de Ribadavia, na provincia de Ourense. Segundo o IGE, en 2023 tiña 40 habitantes (22 homes e 18 mulleres).

| Ano | 2000 | 2004 | 2008 | 2011 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Poboación | 45 | 45 | 44 | 42 | 40 |

Xeografía
---------

A parroquia é a máis setentrional do concello. Linda ao norte coa parroquia homónima de Esposende (no veciño municipio de Cenlle), ao leste e sur coa parroquia de Santo André de Campo Redondo, e ao oeste dá co río Avia, que constitúe fronteira natural co concello de Beade.

Historia
--------

Segundo o *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1842), Santiago de Esposende era unha freguesía do concello de Ribadavia no que vivían 84 persoas, das que só 19 tiñan o dereito de veciñanza. Os veciños vivían en *unas veinte casas* repartidas nos barrios de Eiroa, Quintas e Casas do Marco. Madoz dicía que de norte a sur a vila ocupaba 1/4 de legua (1,5 km aproximadamente). E de leste a oeste, outro tanto.

Destacábanse aspectos como que o cemiterio *no ofende a la salud pública* ou que os camiños *son locales y generalmente en mal estado*. O correo recibíase da capital do concello 3 veces á semana.

Era unha parroquia típica do rural da comarca. Producía trigo, millo, legumes, hortalizas, froitas de carabuña, liño e viño, do que xa Madoz nomea a súa calidade, chegando a dicir que saía viño desta parroquia cara a Santiago de Compostela, A Coruña e comarcas próximas de montaña.

Galería de imaxes
-----------------

* Fachada da igrexa.Fachada da igrexa.
* Sartego na igrexa.Sartego na igrexa.
* Parte posterior da igrexa.Parte posterior da igrexa.
* Vista dende a igrexa.Vista dende a igrexa.
* Espadana da igrexa.Espadana da igrexa.

Notas
-----

1. 1 2  Decreto 332/1996, do 26 de xullo, polo que se aproba o nomenclátor correspondente ás entidades de poboación da Provincia de Orense.
2. ↑  "Instituto Galego de Estatística, consulta do nomenclátor". Xunta de Galicia.
3. ↑  Madoz, Pascual (1847). "ESPOSENDE". *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* (en castelán) **VII**. Madrid. p. 583.

Lugares e parroquias
--------------------

### Lugares de Esposende

| Lugares da parroquia de Esposende no concello de Ribadavia (Ourense) |  |
| --- | --- |
| Esposende |

### Parroquias de Ribadavia

| Galicia | Provincia de Ourense | Parroquias de Ribadavia |  |
| --- | --- |
| Campo Redondo (Santo André) | Esposende (Santiago) | Francelos (Santa María Madanela) | Ribadavia (San Domingos de Fóra) | Ribadavia (San Domingos) | San Cristovo de Regodeigón (San Cristovo) | Sanín (San Pedro) | Ventosela (San Paio) |

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Lugares de Ribadavia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12388074
* código INE: 32069020000

 |
Imaxe do furacán Erika o día 16 de agosto de 2003.
O **furacán Erika** foi un furacán que arremeteu contra o extremo nordeste de México, a carón da fronteira entre Texas e Tamaulipas, a mediados de agosto na tempada de furacáns no Atlántico de 2003. Erika foi o oitavo ciclón tropical, quinta tempestade tropical, e terceiro furacán da tempada. Ó principio, o Centro Nacional de Furacáns (NHC polas súas siglas en inglés) non o designou operacionalmente como furacán por mor da información inicial que pronosticaba ventos de 115 km/h na intensidade máxima de Erika. Non foi senón despois que se analizou a información, que o NHC o rexistrou como categoría 1 na escala de furacáns de Saffir-Simpson. A tempestade desenvolveuse a partir dunha área de baixa presión non tropical que comezou a vixiarse cinco días antes de desenvolverse sobre o golfo de México o 14 de agosto. Baixo a influencia dun sistema dalta presión, Erika moveuse rapidamente en dirección oeste e colleu maior forza coas condicións favorables. Arremeteu como furacán ó nordeste de México o 16 de agosto, disipándose rapidamente no interior.

Mentres que o precursor de Erika se movía a través de Florida, deixou fortes choivas. Ó sur de Texas, Erika produciu ventos moderados de entre 80 e 95 km/h ademais de choivas lixeiras, causando danos menores e illados no estado. No nordeste de México, Erika produciu unha moderada cantidade de choivas, dando como resultado asolagamentos e lamas. Ademais, produciu dous mortos ó arrastrar un vehículo pola auga.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Furacán Erika Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* Reportaxe do Ciclón Tropical Erika *(en inglés)*
* Precipitación do Furacán Erika *(en inglés)*
* A Tempestade Tropical Erika pódese converter en Furacán[*Ligazón morta*]
Coordenadas: 41°59′24″N 5°42′24″O﻿ / ﻿41.9899, -5.70655

A **batalla de Órbigo** foi un conflito bélico que tivo lugar na Gallaecia no ano 456 entre os exércitos do rei suevo Requiario e unha coalición de tropas imperiais romanas e visigodas, que tiña como obxectivo acabar co reino que os suevos mantiñan na Gallaecia. Con todo, e a pesar da vitoria da coalición, estes non lograron destruír o reino, e a independencia dos reis suevos manteríase durante máis de 120 anos. Debe o seu nome ao río Órbigo, que foi onde tivo o enfrontamento, preto de Astorga.

No mesmo lugar houbo posteriormente outras batallas. No ano 900 combateron as tropas do rei Afonso III o Magno (866-910), e as do emir Abd Allah I de Córdoba (888-912). No século XIII construíuse a ponte do río Órbigo, e preto dela está o Hospital de Órbigo.

Historia e consecuencias
------------------------

Os suevos xa se converteran ao catolicismo. Por mor das súas campañas expansionistas e tendo enfronte ao Imperio romano (nese momento xa moi debilitado polas derrotas sufridas), o emperador romano Avito, temendo unha represalia, pediu axuda ao visigodo Teodorico II. Trala vitoria da coalición, Teodorico II dirixiuse cara a *Bracara Augusta* (Braga), onde derrotou novamente aos suevos, saqueou a cidade e deu morte Requiario (entón rei da Gallaecia), poñendo como gobernador ao aristócrata hérulo Aguiúlfo.

Ante estes feitos, gran parte dos suevos non recoñeceron a autoridade de Aguiúlfo decidindo proclamar un novo rei de nome Frantán. Fragmentouse politicamente o reino en dúas faccións, os dous reis gobernaron a Gallaecia a un mesmo tempo: Frantán e Aguiúlfo. No ano 457, Maldras reunificou o reino, pero dous anos despois foi asasinado logo dunha conspiración. O reino foi dividido de novo, nesta ocasión entre Frumario e Remismundo (fillo de Maldras), que no 463 pasou a reinar en solitario. Trala morte de Remismundo no 469, o reino caeu nun período escuro caracterizado pola case total ausencia de fontes documentais até a chegada ao trono de Carriarico cara ao ano 550.

Notas
-----

1. ↑  Thompson (1980), p. 163

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Thompson, E. A. (1980). *The Conversion of the Spanish Suevi to Catholicism* (en inglés). Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-822543-1.

### Outros artigos

* Historia de Galicia
* Reino de Galicia
* Lista de reis suevos

### Ligazóns externas

* O Reino Suevo *(en portugués)*
* Regnal Chronologies - TeutónsArquivado 25 de outubro de 2019 en Wayback Machine. *(en inglés)*
* Os Suevos *(en inglés)*
**Novruz Mammadov** (en azarí: *Novruz İsmayıl ouğlu Məmmədov*), nado o 15 de marzo de 1947, é un estadista e figura política azarí, que foi primeiro ministro da República de Acerbaixán, dende o 21 de abril de 2018 ata a súa dimisión o 8 de outubro de 2019.

Traxectoria
-----------

Novruz Mammadov naceu o 15 de marzo de 1947 na aldea de Shikmakhmud en Nakhichevan. En 1964 graduouse en secundaria e entrou na sección de lingua francesa da facultade de linguas europeas do Instituto Pedagóxico das linguas de Acerbaixán.

Entre os anos 1967-1968 traballou en Alxeria, entre 1971-1973 en Guinea, e en 1978-1981 en Alxeria, como intérprete e xefe de intérpretes.

En 1991 obtivo o doutoramento en ciencia de filoloxía. En 1992-1993 foi decano da facultade do Instituto Pedagóxico das linguas de Acerbaixán, e en 1993-1997 decano da facultade de francés. O 12 de abril de 1997 foi nomeado xefe do departamento das relacións exteriores da Administración do Presidente da República de Acerbaixán. En 1998,  Novruz Mammadov, polos seus méritos no fortalecemento das relacións amigables entre Acerbaixán e Francia, concedéuselle a Lexión de Honra polo presidente de Francia Jacques Chirac.

En xaneiro de 2002 foi ascendido o rango de Embaixador extraordinario e plenipotenciario polo presidente de Acerbaixán. Dende o setembro de 2005 é o membro da Comisión Nacional de Acerbaixán na UNESCO.

Do 1 de xuño de 2017 foi auxiliar de exterior do presidente de Acerbaixán. O 21 de abril de 2018 foi nomeado primeiro ministro da República de Acerbaixán. Dimitiu ao ano seguinte, o 8 de abril de 2019, sendo substituído por Ali Asadov.

Notas
-----

1. 1 2  "The Order of the President of the Republic of Azerbaijan on appointing N. I. Mammadov as Prime Minister of the Republic of Azerbaijan".
2. 1 2  "Ali Asadov, primer ministro de Azerbaiyán tras renuncia sorpresa de antecesor". *La Vanguardia* (en castelán). 8 de outubro de 2019. Consultado o 14 de outubro de 2019.
**Lucidio Vimaraniz**, finado c.922, foi un nobre galego e o segundo conde de Portucale, nomeado en 873.

Traxectoria
-----------

Á morte do seu pai Vímara Pérez, o rei Afonso III confírelle o goberno do condado. Case non se sabe nada sobre o goberno de Lucidio, o que quizais indique a súa escasa participación na loita contra os mouros, que nesta zona estaba sendo protagonizada por Hermenexildo Gotérrez. 

Nun documento, chámaselle "señor dos colonos de Negrelos", sobre o que os historiadores conclúen que o conde continúa coa política colonizadora do seu pai.[]

Suponse que cara ao 895, Afonso III transfire o goberno do condado ao conde da recentemente conquistada Coímbra, Hermenexildo, quen capturara ao duque de Galicia rebelde Vitiza en 894. Hermenexildo gobernou Portucale ata polo menos o 7 de maio de 899, cando se emite a última carta asinada por el. Existe tamén a teoría de que o goberno do condado fose conxunto entre ámbolos condes.

Lucídio gobernou como tenente de parte do territorio de Lugo no 910, e no 911 aparece como *previsor* en Dume. Lucídio era membro da corte e como tal confirmou varias cartas reais entre o 887 e o 917.

Nunha carta de 927 firmada por Sancho I Ordóñez, Lucidio é mencionado como o antigo propietario de terras na diocese de Santiago de Compostela, pero non deixa claro se Lucidio xa estaba morto ou seguía vivo.[]

Familia
-------

Aínda que o seu parentesco non está confirmado tódolos historiadores coinciden en que, debido ao seu pratonímico pouco común, foi o fillo de Vímara Pérez.

Casou con Gudilona Menendiz, aínda que o seu parentesco tampouco está confirmado o historiador António Fernandes Almeida cre que probablemente fose a filla de Hermenexildo Gotérrez e Hermesinda Gatóniz, pero José Mattoso puntualiza que non hai probas suficientes para sustentar esa relación. Os dous aparecen xuntos en 915 donando *Fermoselhe* á Catedral de Coímbra. Foron pais de:

* Tedón Lucídiz.
* Vermudo Lucídiz.
* Aloito Lucídiz, esposo de Munia Díaz.
* Rodrigo Lucídiz.
* Sueiro Lucídiz.

Notas
-----

1. 1 2 3  Sáez, Emilio (1947). "Los ascendientes de San Rosendo: notas para el estudio de la monarquía astur-leonesa durante los siglos IX y X". *Hispania: revista española de Historia*. OCLC 682814356.
2. 1 2 3 4 5 6 7  Mattoso, José (1981). "As famílias condais portucalenses dos séculos X e XI". *A nobreza medieval portuguesa, a família e o poder* (Editorial Estampa). OCLC 8242615.
3. ↑  Herculano, Alexandre (1868). "Portugaliae Monumenta Historica: Diplomata et chartae" **1**. Academia de Ciencias de Lisboa. OCLC 504624362.

|  |
| --- |
| Lucidio Vimaraniz **Casa de Portucale****Nacemento:** c.840  **Falecemento:** c.922 |
| Aristocracia galega |
| Precedido por**Vimara Pérez** | **Conde de Portucale**873 – 895 ou c.922 
 | Sucedido  por**Hermenexildo Gotérrez** |
|
**Marcus Antonius Gordianus Africanus**, nado cara ao 159 e finado o 12 de abril do 238, foi un emperador romano, proviña dunha coñecida familia romana, era fillo de Metius Marulus e Ulpia Gordiana, xa sendo moi novo tivo cargos de responsabilidade onde destacou pola súa virtude e moderación.

Traxectoria
-----------

Sendo emperador Caracalla, no ano 213 noméano por vez primeira cónsul e no 229, baixo Alexandre Severo, é nomeado por segunda vez. Este emperador enviou a Gordiano a África en calidade de procónsul onde conseguiu ser moi popular, gañando o afecto e o respecto dos cidadáns. Casou con Fabia Orestilla coa quen tivo un fillo (nado no 192) tamén chamado Gordiano.

Busto de Gordiano I nunha moeda da súa época (*sestercio*)
No 238, chega a África o recadador de impostos enviado polo emperador Maximino, quen exasperou a poboación coas súas exaccións e métodos e que asasinaron mozos da nobreza. Os cidadáns, decididos a burlar as seguras represalias do tiránico emperador tracio Maximino, instaron a Gordiano para que se fixese cargo do trono imperial, xunto co seu fillo. Esta sublevación foi ben vista polo pobo de Roma, que detestaba o feroz e tiránico réxime imposto por Maximino. O Senado recoñeceu a Gordiano e o seu fillo, e nomeounos *augustus* destituíndo a Maximino.

Unha das primeiras medidas que tomaron foi desposuír dos seus cargos aos partidarios do emperador, entre eles a Capeliano, gobernador da provincia de Mauritania. Este non aceptou esta destitución, e marchou sobre Cartago cun forte exército. No transcurso da loita ás portas da cidade, morre Gordiano II, o fillo. Ao saber o pai da morte, desesperado, suicídase. O goberno conxunto de pai e fillo só durara 45 días.

Pouco despois, morre asasinado Maximino polas súas tropas, Balbino e Pupieno morren a mans dos pretorianos en Roma e chega ao poder o neto de Gordiano baixo o nome de Gordiano III.

| Imperio Romano |
| --- |
| *Segue a:* Maximino Tracio | **Gordiano I**(238-238) | *Precede a:* Gordiano III |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1782
* WorldCat
* VIAF: 3274737
* BMT: 140681
* BNF: 16691877x
* BRE: 2370236
* CERL: cnp00548976
* DBE: gordiano-i
* DeutscheBio: 119166291
* EBID: ID
* GEC: 0030546
* GND: 119166291
* ISNI: 0000000079814218
* LCCN: nb2010015083
* ULAN: 500355712

 |
O Val d'Orcia co monte Amiata, visto desde La Foce, cara ao oeste.
O **Val d'Orcia** ou **Valdorcia** é un amplo val situado na provincia de Siena, na Toscana, na parte da rexión que limita coa Umbría. Situado na Italia central, esténdese desde os montes ao sur de Siena até o monte Amiata.

Polo medio do val transcorre o río Orcia. A árbore característica é o ciprés. Na gastronomía son particulares os picis e o queixo Pecorino di Pienza, e entre os viños atópase o Brunello di Montalcino e o Vino Nobile di Montepulciano.

Xeografía
---------

Caracterízase por ter outeiros suaves, terras cultivadas, ocasionalmente rotas por barrancos e poboacións como Pienza (reconstruída como unha «cidade ideal» no século XV baixo o mecenado do papa Pío II, Radicofani (casa do famoso heroe-bandido Ghino di Tacco) ou Montalcino.

Os concellos que forman parte do val son: Castiglione d'Orcia, Montalcino, Pienza, Radicofani e San Quirico d'Orcia. Outros centros importantes son Monticchiello, Bagno Vignoni, Montenero d'Orcia e Montegiovi.

Patrimonio da Humanidade
------------------------

O val é tamén un importante parque natural, artístico e cultural, e desde o 2 de xullo de 2004 está recoñecido como Patrimonio da Humanidade pola Unesco, por estes criterios: 

* *Criterio (iv): O val d'Orcia é un reflexo excepcional da maneira na que a paisaxe foi re-escrita nos tempos renacentistas para reflectir os ideais do bo goberno e para crear unhas imaxes esteticamente atractivas.*
* *Criterio (vi): A paisaxe do val d'Orcia foi celebrada polos pintores da escola sienesa, que floreceron durante o Renacemento. Imaxes do val d'Orcia, e particularmente representacións de paisaxes nos que as persoas están representadas vivindo en harmonía coa natureza, convertéronse en iconas do renacemento e influíron profundamente no desenvolvemento do pensamento paisaxístico.*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Val d'Orcia*** |

* Páxina oficial do Parque Natural
* Imaxes do Val d'Orcia)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q217449
* WorldCat
* VIAF: 244190058
* GND: 4261729-7
* WHC: 1026

 |
**Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers**, nado en Arbergen o 11 de outubro de 1758 e finado en Brema o 2 de marzo de 1840, foi un astrónomo, físico e médico alemán, principalmente coñecido polo paradoxo de Olbers.

Traxectoria
-----------

Estudou medicina en Göttingen. Tras graduarse en 1780, empezou a practicala en Brema, traballo que continuou realizando ata 1823. Polas noites, dedicaba o seu tempo á astronomía, observando o ceo nocturno dende o piso superior da súa casa, que tiña habilitado como observatorio.

En 1797 descubriu un método para determinar as órbitas dos cometas que aínda se utiliza hoxe en día. En 1802 localizou o asteroide 1 Ceres, que fora descuberto, e acto seguido perdido, por Giuseppe Piazzi o ano anterior. Atopouno na posición predita polo matemático Carl Friedrich Gauss.

O 28 de marzo de 1802 descubriu e bautizou o segundo asteroide 2 Pallas. Pensou que os dous corpos tiñas que estar relacionados e púxose a buscar máis. O 29 de marzo de 1807 descubriu 4 Vesta e deixou que fose Gauss quen lle puxese o nome. Formulou a hipótese de que os asteroides eran fragmentos dun antigo planeta que estoupou. Actualmente, esta teoría non se considera moi probable.

En 1811 formulou a hipótese de que a cola dos cometas estaría formada por partículas expulsadas do núcleo por algunha clase de forza e que a cola debía de estar sempre na dirección oposta ao Sol. Actualmente, sábese que isto é así debido á presión de radiación da luz solar, un efecto que neses momentos aínda non se coñecía.

O 6 de marzo de 1815 descubriu un cometa periódico bautizado na súa honra (formalmente designado 13P/Olbers). En total, descubriu 5 cometas e calculou a órbita de 18.

En 1826 formulou o seu famoso paradoxo (denominado paradoxo de Olbers na súa honra) onde se pregunta: *Por que o ceo nocturno é escuro se existen infinitas estrelas que terían que iluminalo coma se fose de día?*. Actualmente, é posible dar unha resposta razoada a esta pregunta en termos dos valores finitos da velocidade da luz e a idade do Universo e do desprazamento cara ao vermello da radiación do Big Bang.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q75828
* WorldCat
* VIAF: 44420543
* BAV: ADV10973351
* BIBSYS: 9057660
* BNF: 12656460x
* BPN: 40974106
* BRE: 2685802
* CERL: cnp01511058
* CiNii: DA02826271
* DeutscheBio: 11858975X
* EBID: ID
* FAST: 171502
* GEC: 0047003
* GND: 11858975X
* ISNI: 0000000081230545
* LCCN: n86814179
* Leopoldina: 5885
* NKC: mzk2009510783
* NLA: 36011411
* NNDB: 000102738
* NTA: 073730505
* OL: OL5812066A
* openMLOL: 114036
* Scopus: 56907683000
* SNAC: w6058jp5
* SUDOC: 028258967
* zbMATH: olbers.wilhelm

 |
**Andrés Valín Salvador**, nado en Lugo o 13 de marzo de 1899, foi un político galego.

Traxectoria
-----------

Florencio Delgado, Roxelio Rodríguez de Bretaña, Andrés Valín, Carlos Tomé, Johán López Durá, Serafín Ferro e Elixio Rodríguez a bordo do Ipanema.
Emigrado a Cataluña, na República foi elixido vogal da directiva do Centro Cultural Gallego de Barcelona en 1932; foi membro do Grupo Galeguista de Barcelona e en xuño de 1936 foi tesoureiro do Comité Gallego Pro Autonomía. Durante a guerra traballou no Servizo de Información Especial Periférico (SIEP) ás ordes do coronel Manuel Estrada Manchón. Foi xefe da Sección de Evadidos Galegos da Subsecretaría de Propaganda da Generalitat. Ao rematar a guerra abandonou Barcelona e pasou a Francia. Foi internado no campo de concentración de Barcarès. Exiliouse en México, viaxou no Ipanema e chegou a Veracruz o 7 de xullo de 1939. En México foi o administrador da revista *Saudade* e dirixente da Irmandade Galeguista na capital federal. Participou nas actividades políticas dos galeguistas exiliados en México e formou parte do Consello Executivo do Padroado da Cultura Galega de México, do que foi tesoureiro en 1953.

Notas
-----

1. ↑  *La Idea moderna*, 14-3-1899, p. 3.
2. ↑  *La Vanguardia*, 23-8-1932, p. 6.
3. ↑  *La Vanguardia*, 5-6-1936, p. 10.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Asilados politicos españoles a bordo del vapor Ipanema

### Outros artigos

* Solidaridade Galega Antifeixista

### Ligazóns externas

* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego
* Alexandre Calvo, campión ciclista en Galicia e líder galeguista en Barcelona Arquivado 09 de xullo de 2021 en Wayback Machine.
**Álvaro Daniel Paradela Criado**, nado na Coruña o 24 de marzo de 1911 e finado en Narón o 13 de decembro de 1979, foi un médico e escritor galego.

Traxectoria
-----------

Estudou Medicina na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en 1932. Nos seus anos de universitario tivo contactos co anarquismo, afiliouse á CNT e foi o secretario do Sindicato de Sanidad de Santiago. Fixo a tese de doutoramento baixo a dirección de Gregorio Marañón, ao tempo que obtiña o título de profesor de Educación Física. Dende decembro de 1934 exerceu a medicina na Coruña. En 1935 colaborou coa Escola Racionalista de Ferrol. Tamén participou como conferenciante no Centro de Estudios Sociales Germinal da Coruña. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi alistado e combateu no exército franquista, librando de ser paseado grazas á súa madriña.

Despois da Guerra Civil participou en distintas iniciativas xornalísticas en Ferrol e Coruña, co pseudónimo **Amaro Orzán**. De 1957 a 1960 traballou de médico rural en Curtis, onde foi cronista oficial. Colaborou en *La Voz de Galicia* con artigos, reportaxes e denuncias que lle supuxeron a apertura dun expediente, aínda que sen consecuencias. Despois foi médico en Narón, onde creou o topónimo "Ferrolterra" e delimitou o seu territorio. Nesa etapa publicou os *Cuadernos de Amaro Orzán*, traballos literarios autoeditados que regalaba ao seus amigos. Colaborou en *La Voz de Ortigueira*, *La Noche*, *ABC*, *Heraldo de Vivero*, *Ferrol Diario* e *La Región*, e nas revistas *Grial*, *Poesía Española*, *Poesía Hispánica Andarán*, *Arcao* e *Bahía*.

Obras
-----

* *La rosa que canta*, 1958.
* *Sabencias*, 1969.

Premios
-------

* Premio Ángel Baltar Cortés (1958), por un traballo sobre a novela galega.
* Premio Pérez Lugín, de xornalismo, polo artigo "Cheira a pan".
* Premio O Facho, de contos infantís, por *Raiosol*.
* Premio Fernández Latorre (1962) co artigo "La vida y sus ramas. Un ciudadano en el campo".

Recoñecementos
--------------

Ten unha praza dedicada en Narón. En 1994 a Sociedade Artística Ferrolá creou o Premio de Narracións Curtas Álvaro Paradela.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Martí Boscá, José V.; Rey González, Antonio (2006). Asociación Cultural Memoria Histórica Democrática, ed. *""Batas negras" gallegos: sanitarios libertarios gallegos durante la segunda república y la guerra civil (1931-1939)" in A II República e a Guerra Civil. Actas dos traballos presentados ao II Congreso da Memoria* (PDF). Culleredo. pp. 284–285. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 05 de decembro de 2013. Consultado o 19 de agosto de 2013.  Arquivado 05 de decembro de 2013 en Wayback Machine.

### Ligazóns externas

* "Álvaro Paradela, memoria de un olvido recordado"

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q17413418
* BNE: XX1389792
* DBE: alvaro-paradela-criado

 |