recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Nueva Galicia.

***La Nueva Galicia*** foi un periódico editado en Ourense en 1863.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Periódico destinado a la defensa de los intereses morales del país*, apareceu o 1 de xaneiro de 1863. Saía dúas veces por semana (mércores e domingo) dos obradoiros de Cesáreo Paz y Hermano. Entre os seus redactores figuraban Alejandro Quereizaeta, Lorenzo Gómez Quintero e Juan Manuel Paz Novoa. Creado co obxectivo de promover a construción do ferrocarril entre Vigo e Ourense e os intereses locais da provincia, incluíu artigos de fondo, variedades e soltos. Cesou co número 52 o 15 de xullo dese ano.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Nueva Galicia, La". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Carré Aldao, Eugenio. "Memoria acerca de la imprenta y el periodismo en la provincia de Orense". *Boletín de la Real Academia Gallega* (207): 78–80.
* Valcárcel López, Marcos (1987). *A prensa en Ourense e a súa provincia*. Ourense: Deputación Provincial. pp. 89–90. ISBN 84-505-5721-6.

### Outros artigos

* Lista de publicacións impresas da provincia de Ourense

### Ligazóns externas

* Ficha e exemplares de *La Nueva Galicia* en Galiciana.
A **Escola da Tebra**, tamén referenciada como *Escola da Treba*[], foi unha das correntes dominantes da poesía galega posterior á guerra civil española, parella no tempo á poesía social (ou realismo social).

Historia e características
--------------------------

A Escola da Treba estivo fortemente caracterizada polo clima dun "eu lírico" angustiado, pola soidade e desesperanza, e pola influencia da filosofía existencialista de Martin Heidegger e Karl Jaspers, así como tamén pola obra de Jean-Paul Sartre e Albert Camus.

Esta corrente considérase inaugurada en 1950 coa publicación de *Muiñeiro de Brétemas*, de Manuel María, e con *Fabulario novo* (1952) de Cuña Novás. Forman parte desta xeración autores nados entre 1930 e 1940 e que, polo tanto, eran autores próximos da vintena. Algúns representantes desta escola son o citado Manuel María, Xosé Luís Franco Grande, Uxío Novoneyra, Xohana Torres, Bernardino Graña, Méndez Ferrín ou Avilés de Taramancos... entre outros.

Moitos membros desta xeración contarían, asemade, cunha intensa vida política, participando de procesos tales como a fundación da Unión do Pobo Galego ou do Partido Socialista Galego.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Literatura galega do século XX

### Ligazóns externas

* *A escola da Tebra*, documento didáctico da AELG. (pdf)
**Bliuma Vúlfovna Zeigárnik** (transliteración do cirílico ruso: ***Блюма Вульфовна Зейгарник*** ), nada o 9 de novembro de 1900 en Prienai e finada o 24 de febreiro de 1988 en Moscova, foi unha psicóloga da Gestalt e psiquiatra soviética que descubriu o efecto Zeigárnik e estabeleceu a psicopatoloxía experimental como unha disciplina separada.

Traxectoria
-----------

Nada nunha familia xudía en Prienai, Zeigarnik matriculouse na Universidade de Berlín en 1927. Conceptualizou o que se denomina "o efecto Zeigárnik", a partir do estudo das reaccións afectivas e conductuais que producían nos suxeitos experimentais a imposibilidade de dar continuidade a unha variabilidade de tarefas. Esta investigación, preparada baixo a supervisión de Kurt Lewin, preséntaa como unha das experimentadoras máis prolíficas da psicoloxía soviética. 

Na década de 1930, traballou con Lev Vigotski no Instituto Soviético de Medicamento Experimental. Durante a Segunda guerra mundial, axudou a Aleksandr Luria a reparar lesións da cabeza. Foi cofundadora do departamento de psicoloxía da Universidade Estatal de Moscova e de todos os seminarios rusos de psicopatoloxía. Desenvolveu unha concepción orixinal dos estudos en psicopatoloxía, á que denominou patopsicoloxía, conxugando así concepcións de Vigotski e Luria acerca do desenvolvemento psicolóxico. Faleceu en Moscova á idade de 87 anos.

Notas
-----

* Biografía de Zeigarnik no sitio web do Departamento de Psicoloxía da MSU (en ruso)
* A.V. Zeigarnik, "Bliuma Zeigarnik: A Memoir" in *Gestalt Theory* (2007), no 3, pp. 256-268.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Cliffhanger
* Efecto Zeigárnik

### Ligazóns externas

* Bluma Zeigarnik: A Memoir by A. V. ZeigarnikArquivado 23 de decembro de 2009 en Wayback Machine. *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q292295
* WorldCat
* VIAF: 60120800
* BRE: 1991418
* CiNii: DA01300724
* DeutscheBio: 127934677
* GND: 127934677
* ISNI: 0000000116533432
* LCCN: n82013305
* NKC: mzk2009544556
* NTA: 074659847
* SUDOC: 091956242

 |
Localización no Uruguai
**Rivera** é un departamento uruguaio, situado no nordeste do país. Ten unha superficie de 9.370 km² e segundo o censo de 2004, tiña unha poboación de 104.921 habitantes. A capital departamental é Rivera.

Limita polo oeste con Salto, polo norte e nordeste co Brasil, polo sueste con Cerro Largo e polo sur con Tacuarembó.

Etimoloxía
----------

Rivera foi creado o 1 de outubro de 1884 a partir do departamento de Tacuarembó, e así chamado na honra do xeneral Fructuoso Rivera, primeiro presidente do Estado Oriental do Uruguai, que participou en numerosas batallas independentistas contra os portugueses, os brasileiros, pasándose de bando para logo ser oficial dos ocupantes portugueses e nas guerras civís contra o Partido Nacional uruguaio e os seus aliados, os rosistas arxentinos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16609
* BNF: 124051865
* GEC: 0055956
* GeoNames: 3440780
* MusicBrainz: ID
* OSM: 1627812
* TGN: 7002645

 |


---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
Localización do departamento no Uruguai
**Salto** é un departamento uruguaio situado no noroeste do país.

Limita polo norte con Artigas, polo leste con Rivera e Tacuarembó, polo sur con Paysandú, e polo oeste coa provincia arxentina de Entre Ríos, achándose como fronteira o río Uruguai.

A súa superficie total é de 14.163 km², e ten unha poboación estimada de 123.120 habitantes segundo o censo de 2004. A capital departamental é Salto, situada a 502 km respecto a Montevideo.

Historia
--------

O pobo foi fundado o 8 de novembro de 1756, sendo elevado o 8 de xuño de 1863 á categoría de cidade. O departamento foi creado o 17 de xuño de 1837 en territorios que antes pertencían ao departamento de Paysandú, e incluía nos seus inicios ao actual departamento de Artigas.

Notas
-----

1. ↑  Salto na *Enciclopedia Geográfica del Uruguay*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q16595
* GEC: 0058289
* GeoNames: 3440711
* MusicBrainz: ID
* OSM: 1614733
* TGN: 7002640

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: La Crónica.

***La Crónica*** foi un periódico editado en Pontevedra entre 1872 e 1873.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Periódico progresista democrático y órgano del Comité abolicionista de esta capital*, apareceu en outubro de 1872. Fíxose eco do comité antiescravista creado en Madrid en novembro de 1868. Fundado e dirixido por Augusto E. Lorenzana. Entre os seus colaboradores figuraron Indalecio Armesto, Federico Sainz e Francisco M. González. Imprimiuse nos obradoiros tipográficos de Andrés Landín. En febreiro de 1873 refundiuse con *La República*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* López Otero, José (1899). *El periodismo en Pontevedra*. Pontevedra: Imp. de Rogelio Quintáns. pp. 44–45.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

### Outros artigos

* *Crónica de Pontevedra*
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12391382
* Galiciana: 9043

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Dólar.

| Dólar fidxiano |
| --- |
| **Fijian Dollar (inglés)**  |
| Código: | FJD |
| Ámbito: |  Fidxi |
| Símbolo: | $, FJ$ |
| Fracción: | 100 (cents) |
| Moedas: | 1, 2, 5, 10, 20 e 50 cents1 $ |
| Billetes: | 2, 5, 10, 20, 50 e 100 $ |
| Emisor: | Banco de Reserva de Fidxi |
| Taxa de troco:15-04-2010 | 1 EUR = 2,5859 FJ$
1 USD = 1,9066 FJ$ |
| *Troco actual* |

O **dólar fidxiano** (en inglés *Fijian dollar* ou, sinxelamente, *dollar*) é a moeda oficial de Fidxi. Normalmente é abrebiado **$**, ou **FJ$** para diferencialo do dólar estadounidense e doutros tipos de dólares. O código ISO 4217 é **FJD**. Subdivídese en 100 *cents* ou céntimos.

O dólar circula nas illas Fidxi dende 1969, a pesar de que xa circulara anteriormente por primeira vez entre 1867 e 1873, cando foi substituído pola libra esterlina a raíz da colonización británica. Estes primeiros dólares equivalían a un dólar de prata dos Estados Unidos. O dólar de 1969 substituíu a libra fidxiana (continuadora da libra esterlina) a razón de 2 dólares por libra.

Esta moeda é emitida polo Banco de Reserva de Fidxi (*Reserve Bank of Fiji*), e circulan moedas de 1, 2, 5, 10, 20 e 50 céntimos e de 1 dólar, e billetes de 2, 5, 10, 20, 50 e 100 dólares.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *(en inglés)* Banco de Reserva de Fidxi
* *(en inglés)* Imaxes de billetes de Fidxi
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Palio.
*Pallium* sobre un quitón.
O ***pallium*** ou **palio** (feminino: *palla*; diminutivo: *palliolum*) era o manto romano que era levado tanto por homes como por mulleres.

Era unha peza de tea de forma cadrada, tal como foi o himation na antiga Grecia.

Non debe ser confundido co palio da Igrexa católica, que está relacionado co omoforio.

Orixe
-----

O palio, que foi considerado nun principio exclusivamente grego e desprezado polos romanos, foi utilizado amplamente pola xente común, os filósofos e pedagogos e, finalmente, substituíu a toga no século II a.C. na vida común.

Características e uso
---------------------

O material desta capa era xeralmente la, liño ou algodón, pero para as clases superiores podían estar feitos de seda, con fíos de ouro, e bordados.

A indumentaria variou en textura, cor e ornamento. Podía ser de cor branca, vermella púrpura (extraída do *Bolinus brandaris* negro), amarela, azul, verde pálida, etc.

Despois da súa extensión tamén podía usarse como manta.

En opinión de Tertuliano, o palio, que el adoptou *a toga ad pallium!*, foi o manto dos filósofos e dos cristiáns.

Notas
-----

1. ↑  Tertuliano, *De Pallio*, I.
2. ↑  de Sousa Congosto, Francisco (2007). AKAL, ed. *Introducción a la historia de la indumentaria en España*. Madrid: Istmo. p. 38. ISBN 978-84-7090-429-5. Consultado o 3 de xullo de 2022.
3. ↑  Plauto,*Miles Gloriosus*, III, 1 93.
4. ↑  Virxilio, *Eneida*, IV, 262-264.
5. ↑  Apuleio, *O asno de ouro,* XI, 3
6. ↑  Artigo en francés sobre *De Pallio*.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Tertuliano, *De Pallio.*
* Suetonio, *De Genere Vestium.*
* Judith Lynn Sebesta, *The World of Roman Costume,* Madison WI, University of Wisconsin Press, 1994.
* Gaston Boissier, "Le traité du manteau de Tertullien", *Revue des Deux Mondes,* 94/5, 1889, pp. 50-78.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3063290
* AAT: 300216951

 |
**María Inés Monteagudo Romero**, nada en Esteiro (Muros) en 1965, é unha política galega do PPdeG.

Traxectoria
-----------

Filla de José María Monteagudo Romaní. Técnica da Administración pública. Nas eleccións municipais de 2015 encabezaou a candidatura do PPdeG en Muros e foi a lista máis votada, pero non conseguiu a alcaldía ó apoialos socialistas á candidata de CxG. Nas municipais de 2019 repetíronse os resultados das anteriores eleccións pero tanto PSOE como CxG votaron polos seus candidatos, polo que foi elixida alcaldesa de Muros como cabeza da lista máis votada. Nas Nas municipais de 2023 mellorou resultados aínda que seguiu lonxe da maioría absoluta, polo que perdeu a alcaldía dado que o BNG e o PSdeG alcanzaron un acordo de goberno que fixo alcaldesa á nacionalista María Lago Lestón.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**María Xosé Alfonso Torres** |  **Alcaldesa de Muros** 2019 - 2023 | Sucesor:**María Lago Lestón** |

Notas
-----

1. ↑  Inés Monteagudo recogió el bastón de mando en Muros como regidora «de todos»

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Eleccións municipais en Muros

### Ligazóns externas

* Inés Monteagudo: «Hay muchos problemas escondidos en los cajones». Entrevista en *La Voz de Galicia*
A Lotarinxia corresponde ao territorio en verde entre o Mar do Norte e Italia, segundo o Tratado de Verdún
**Lotarinxia** é o nome que se lle deu ao territorio do Imperio Carolinxio que lle correspondeu ao emperador Lotario I, fillo de Lois o Piadoso e neto de Carlos o Grande, despois do Tratado de Verdún no ano (843).

Xeografía histórica
-------------------

Tal territorio era unha longa franxa de terra que se estendía desde o Mar do Norte até a Península Italiana e ficaba comprendida entre os territorios que corresponderan aos seus irmáns: Francia occidental para Carlos o Calvo e a Francia oriental ou Xermania para Lois o Xermánico.

A Lotarinxia inicial cubría o que é hoxe:

* Países Baixos.
* Bélxica.
* Luxemburgo.
* en Alemaña.
	+ Rin do Norte-Westfalia.
	+ Renania-Palatinado.
	+ Saarland.
* en Francia.
	+ Lorena.
	+ Alsacia.
	+ as rexións ao leste dos ríos Ródano, Saona, Mosa e máis do Escalda.
* Boa parte de Italia.

Repartimento da Lotarinxia
--------------------------

Estes territorios encaixaban dificilmente entre si, de xeito que tras a morte de Lotario (855) foron repartidos entre seus tres fillos:

* Lois II o Mozo (875 ?), recibiu o título de Emperador de Occidente e Italia.
* Lotario II (869 ?), recibiu a parte Norte desde Frisia até Suíza, que foi o realmente denominado Lotarinxia logo da súa morte.
* Carlos da Provenza (863 ?), levou a Provenza e Borgoña.

Cando no 869 morre Lotario II, os seus territorios, é dicir a parte máis setentrional da Lotarinxia orixinaria , foron repartidos entre os seus tíos, Lois e Carlos, polo que se redefiniron as fronteiras acordadas en 843, por medio dun novo acordo: o tratado de Meerssen de 870.

Lista de monarcas
-----------------

* Lotario I (843 - 855), emperador.
* Lotario II (855 - 869).
* Carlos II o Calvo (869 - 877), emperador.
* Lois II de Francia (877 - 879).
* Ludovico III o Novo (879 - 882).
* Carlos III o Gordo (882 - 887), emperador.
* Arnulfo de Carintia (887 - 895).
* Sventibaldo de Lotarinxia (895 - 900).
* Ludovico IV o Pegriceiro (900 - 911).
* Carlos III o Simple (911 - 922).
* Henrique I de Saxonia (922 - 936).

A partir de Henrique I o título real ficou asociado ao emperador do Sacro Imperio, entanto a administración do territorio foi asignada aos duques da Alta e Baixa Lorena.

A Lotarinxia na Idade Moderna
-----------------------------

Xa no século XVI, durante o reinado do emperador Carlos V volveron a axuntarse moitas daquelas terras baixo unha soa coroa que, ao abdicar Carlos e retirarse para o Mosteiro de Yuste, foron desgregadas do Imperio Xermánico, ao deixarllas en herdo ao seu fillo Filipe II, rei de España, que gobernaba a única potencia do momento capaz de mantelas unidas. Novamente quedou demostrada a artificiosidade de tal unión.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Tratado de Verdún.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6673921
* EBID: ID

 |
| Parque Nacional Ala Archa |
| --- |
|    Parque Nacional Ala Archa en KirguizistánParque Nacional Ala ArchaParque Nacional Ala Archa |
|
|
| Marco Legal |
| **Figura de Protección:** | Parque nacional |
|
| **Ano de constitución:** | 1976 |
| **Superficie:** | 194 km² |
| **Lexislación:** | — |
|
| Datos de interese |
| **País:** |  Kirguizistán |
| **Provincias:** | Rexión de Chuy |
|
| **Concellos:** | — |
| **Ríos:** | Río Ala-Archa (78 quilómetros)  Río Ak-Sai (45.29 quilómetros)  Río Adygene (8.6 quilómetros) |
| **Picos** |  |
|
| **Direccións de interese:** |  |
| **Teléfonos:** | **Contacto**  (+996)312507944  (+996)701551026  (+996)701551024  **Oficina**  (+996)701551693 |
|

O **Parque Nacional Ala Archa** é un espazo protexido alpino nas montañas de Tian Shan do Quirguicistán, foi establecido en 1962 e fixa a uns 40 km ao sur de Bixkek. O parque, que inclúe o desfiladeiro do río Ala-Archa e as montañas que o rodean, é un destino popular para excursionistas, sendeiristas, esquiadores, así como os alpinistas que pesquisan retos de xeo e rochas. O parque cobre uns 200 quilómetros cadrados, e a súa altitude varía duns 1500 metros á entrada, a un máximo de 4895 metros no Pico de Semenova Tian-Shanski, o pico máis alto da cordilleira Ala Tau do Tian Shan. Hai máis de 20 glaciares e uns 50 picos de montaña no parque. Amais dous ríos máis pequenos, o Adygene e o Ak-Sai.

En lingua kirguiz, o *Archa* (Арча), que dá nome ao parque, é un cimbro brillante ou de moitas cores de moita tradición no Quirguicistán, que usando o fume da queima de madeira, os kirguiz escorrentan aos malos espíritos. Malia iso, o *archa* non se planta preto da casa, porque se cre que mina a enerxía dos poboadores que viven preto do lugar.

Fauna
-----

O terreo difícil e a ampla diversidade da vexetación causa unha gran variedade de vida salvaxe. Especialmente rica en composición de especias de aves. No territorio do Parque natural habitan 40 especies de mamíferos e máis de 163 especies de aves. Entre os mamíferos atópanse a cabra montesa, o leopardo das neves, o xabaril, o teixugo, o lobo e a marmota.

Galería de imaxes
-----------------

* Río Ala ArchaRío Ala Archa
* Parque Nacional Ala ArchaParque Nacional Ala Archa
* 
* 
* 
* 
*

Notas
-----

1. 1 2  GeoView (ed.). "Ak-Sai" (en inglés). Consultado o 30 de xuño de 2016.
2. 1 2  GeoView (ed.). "Adygene River" (en inglés). Consultado o 30 de xuño de 2016.
3. ↑  "Фауна" (en ruso). Arquivado dende o orixinal o 01 de maio de 2016. Consultado o 30 de xuño de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Parque Nacional Ala Archa Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Kirguizistán*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q40544
* GeoNames: 6941971
* WDPA: 1677

 |
**Margarida de Francia** ou **Margarida I de Borgoña**, nada en 1309 e finada o 9 de maio de 1382, foi princesa de Francia, condesa de Borgoña e condesa de Artois de 1361 a 1382.

Traxectoria
-----------

Margarida de Francia naceu en 1309, era a filla máis nova do rei Filipe V de Francia e da condesa Xoana II de Borgoña e de Artois.

En 1320, casou co conde Lois I (c. 1304-1346), conde de Flandres como Lois I (1322-1346), conde de Nevers como Lois II (1322-1346) e conde de Rethel como Lois II (c. 1325 -1346), unión da que naceu:

* Lois II de Flandres (1330-1384), chamado *Luís II de Male*, conde de Flandres e Luís III, conde de Nevers e Rethel (1346-1383), conde de Borgoña e Artois.

Na complicada herdanza do último duque de Borgoña da dinastía capetiana Filipe I os condados de Borgoña e Artois foron por lexítima herdanza á súa tía Margarida de Francia que era Margarida I de Borgoña e Artois.

Á súa morte en 1382, o seu fillo Luís herdou ambos títulos. Foi enterrada na abadía real de Saint-Denis.

A súa neta, a condesa Margarida III de Flandres, tamén coñecida como Margarida de Dampierre, herdeira dos condados de Flandres, Nevers, Rethel, Brabante e Limburgo, casou o 14 de maio de 1357 co seu curmán o duque Filipe I de Borgoña e, que nestes títulos, nominalmente e como "consorte" (uxor iure), precedeu á súa avoa como condesa de Borgoña e Artois. Finalmente, á morte en 1384 do seu pai Luís II de Flandres, Margarida de Dampierre herdou suo *iure* os mesmos dous títulos.

Notas
-----

1. ↑  Xenealoxía de Margarida de Francia

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Margarida I de Borgoña Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q261999
* WorldCat
* VIAF: 232093979
* BNF: 165757322
* GND: 1268054798
* SUDOC: 264283015
* WikiTree: Capet-682

 |
**Ramón Arbones Carballido**, nado en Ponteareas en 1857 e finado en Vigo o 19 de xaneiro de 1931, foi un empresario e político galego.

Traxectoria
-----------

Sendo novo trasladouse de Ponteareas a Vigo e converteuse nun dinamizador da vida cultural da cidade, poñendo en marcha entre outros, a creación da sociedade recreativa, da que sería presidente honorario, foi tamén representante en Vigo do Banco Vitalicio de España, así como socio fundador do Banco de Vigo, de Tranvías de Vigo, membro do Consello de Administración da Cámara de Comercio de Vigo no segundo mandato da historia da institución, presidente da Cruz Vermella e promotor do monumento funerario, no cemiterio de Pereiró, aos repatriados de Cuba de 1898 falecidos. Foi concelleiro no concello de Vigo.

Foi bo amigo de Reveriano Soutullo, e tanto na súa primeira edición coma na segunda, varias das súas partituras levan dedicatorias impresas ás súas fillas Elisa e Rosa. A súa casa é hoxe un dos edificios singulares de Vigo, obra de Jenaro de la Fuente.

Tamén pertenceu ao comité rexionalista como vogal, xunto a Pío Lino Cuíñas, comité do que era presidente de honra Manuel Murguía e vicepresidente Nicolás Taboada.

Vida persoal
------------

Casou con Elisa Román Filgueira e tiveron tres fillos: Rafael, Elisa e Rosa Arbones Román.

Notas
-----

1. ↑  "Letras de luto: Don Ramón Arbones Carballido". *El Pueblo Gallego*. 21 de xaneiro de 1931. p. 2.
2. ↑  "Antonio B. Conde, un año en la Cámara (1893-1894)". *camarapvv.com*.
3. ↑  "La Corporación tomará posesión en enero". *Faro de Vigo*. 11de Noviembre de 1913.
4. ↑  "Amoedo Portela, A. (2019). El piano en la obra de Reveriano Soutullo Otero (1880 - 1932) pag. 609". *riunet.upv.es*. 05 de Diciembre de 2019.
Coordenadas: 43°29′48″N 7°8′36″O﻿ / ﻿43.49667, -7.14333

Romaría das Cruces. Acto principal co saúdo dos pendóns.
Momento da procesión das Cruces 2010Momento da procesión das Cruces 2010
Momento da procesión das CrucesMomento da procesión das Cruces
A **romaría das Cruces** é unha cerimonia relixiosa que se celebra na Ponte (Arante, Ribadeo) cada ano o luns de pentecoste (luns da semana anterior a Corpus Christi, sete semanas despois de Semana Santa).

Historia e características
--------------------------

Momento da Romaría das Cruces en 2008Momento da Romaría das Cruces en 2008
Conmemora unha escaramuza contra os franceses en tempos da invasión napoleónica. O 29 de xaneiro de 1809 os veciños das parroquias da zona loitaron contra os franceses capitaneados polo xeneral Fournier baixo a protección de Nosa Señora das Virtudes. Nun primeiro momento a batalla librábana os veciños de Covelas, Cedofeita, Arante, Sante, Vidal e A Valboa, pero ante a proximidade da derrota un emisario buscou axuda entre os veciños de Ove. A súa chegada foi providencial e os veciños derrotaron os invasores. Dende ese momento o luns de Pentecoste celebrase a romaría neste pequeno pobo. Nela dánse cita sete pendóns doutros tantos lugares da zona (parroquias de Ribadeo -Covelas, Cedofeita, Arante e Ove- e Trabada -Sante, Vidal e A Valboa-), que renden obediencia ante o pendón principal, o mesmo que as cruces que os acompañan. O acto principal vese completado co bandeo do pendón da Ponte, seguido duna procesión arredor da igrexa da Virxe das Virtudes.

Os actos inícianse ó mediodía, coa chegada da procesión das diversas parroquias coas respectivas cruces e pendóns, uníndose na ponte sobre o río Grande. Pasan pola entrada da ermida e logo á parte posterior do santuario. Alí saúdanse as delegacións, coa inclinación mutua dos pendóns e cruces. despois do cal celébrase unha procesión arredor do santuario tras da que hai o ritual dos pendóns e cruces, co bandeo do pendón principal.

En decembro de 2018 a romaría foi declarada festa de interese turístico de Galicia polo Consello de Turismo de Galicia.

Notas
-----

1. ↑  Concello de Ribadeo (30 de maio de 2017). "Romaxe das Cruces".  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)
2. ↑  Piñeiroa Lozano, Emilio (2018). *Nosa Señora das Virtudes*. Secretaría Xeral de Política LingÚística. Xunta de Galicia. ISBN 978-84-17094-29-4.
3. ↑  Piñeiroa Lozano, Emilio (2005). *Nosa Señora das Virtudes da Ponte*. Cadernos de investigación do IES Dionisio Gamallo Fierros **6**. IES Dionisio Gamallo Fierros.
4. ↑  "Romaría das Cruces - Novas. Concello de Ribadeo". *ribadeo.gal*. Consultado o 2018-12-20.
**Liutprando**, nado antes de 690, foi fillo e sucesor do rei dos longobardos de Italia, Ansprando duque de Asti, e reinou de xuño de 712 a 744.

Traxectoria
-----------

Tentou en van unificar a Península Itálica baixo o dominio longobardo e entrou con regularidade en conflito co Papado. Someteu aos duques longobardos semiindepententes de Spoleto e de Benevento e tentou expulsar definitivamente aos bizantinos de Italia, especialmente ao cercar Rávena en 734.

Tiña boas relacións cos francos, participou na batalla do estanque de Berre contra as forzas arabo-musulmás (derrota musulmá de 739), onde participou igualmente o futuro rei franco, Pipino o Breve. En 737, asociou ao poder a Hildeprando, o seu neto. Fixoi que se volvesen prohibir os matrimonios mixtos entre longobardos e romanos, matrimonios que foran autorizados desde o final do século VII, probabelmente para manter a cohesión nacional do pobo longobardo e dos outros pobos aliados (saxóns, xépidos, búlgaros etc…), fronte a masa autóctona, moito máis numerosa.

Trazos e características
------------------------

Rei piadoso e sabio nas súas decisións, bo xefe militar, foi o máis grande dos reis longobardos. Foi enterrado en Pavia, a capital longobarda. Medía sobre 1,73/1,74 m, talle bastante por riba da media para a época e en relación aos outros «italianos» da península.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Reino longobardo.
* Longobardos.

| Reino longobardo |
| --- |
| *Segue a:* Ansprando | **Liutprando**(712-744) | *Precede a:* Hildeprando |
| - |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q251836
* WorldCat
* VIAF: 47155269
* BRE: 2148193
* CERL: cnp00293555
* DBI: ID
* DeutscheBio: 102517460
* EBID: ID
* GND: 102517460
* WikiTree: Lombardie-7

 |
Afonso de Albuquerque.Afonso de Albuquerque.
**Afonso de Albuquerque**, nado posibelmente en Alhandra en 1462 e finado en Goa o 16 de decembro de 1515, foi un militar e político portugués e unha das principais figuras da expansión portuguesa no Oriente e da afirmación de Portugal como gran potencia asiática en tanto gobernador da India. Foi alcumado *O Grande*, *César de Oriente*, *León dos Mares*, *O Terribel* e *O Marte Portugués*.

Traxectoria
-----------

### Formación

Foi o segundo fillo de Gonçalo de Albuquerque, e foi educado na corte de Afonso V. En 1476 acompañou ao futuro rei Xoán II de Portugal nas guerras con Castela. Participou na escuadra enviada en 1480 en socorro de Fernando II rei de Aragón, Sicilia e Nápoles «para reprimir o furor dos turcos» por avanzar na península itálica, no Golfo de Tarento, en Otranto, que culminaría na vitoria dos cristiáns en 1481. Estivo nas prazas fortes de Arzila e Larache (Marrocos) en 1489, e en 1490 formou parte da garda de Xoán II, tendo volto novamente a Arzila en 1495.

En 1503 foi enviado á India co seu curmán Francisco de Albuquerque, comandando cada un tres naos e participando en varias batallas, erguendo a fortaleza de Cochín e establecendo relacións comerciais con Coulão.

De regreso ao reino de Portugal, foi ben acollido por Manuel I de Portugal que, en 1506, o tornou a enviar ao Oriente en compañía de Tristão da Cunha, nomeándoo gobernador da India na sucesión do vicerrei Francisco de Almeida. Neste posto, conquistou varios portos en Omán acabando por chegar á riquísima cidade de Ormuz, que se tornou tributaria de Portugal. En 1510 toma Goa ao turco Hidalcão e en 1511 toma Malaca, abrindo aos portugueses o acceso ás especias das Molucas e ao comercio con China. En febreiro de 1513 Albuquerque parte para o estreito de Bab-el-Mandeb, tentando tomar Áden sen éxito.

Coa construción da fortaleza de Ormuz en 1515 concluíu o seu plan de dominio dos puntos estratéxicos que permitían o control marítimo e o monopolio comercial da India.

### India

En 1514 está na India dedicándose á administración e diplomacia, a concluír a paz con Calecute, a recibir embaixadas de reis hindús e a consolidar e embelecer Goa, onde, por medio do casamento de portugueses con mulleres indíxenas procura crear unha raza luso-hindú. O seu prestixio chegara ao auxe creando as bases do Imperio Portugués no Oriente.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* India Portuguesa
* Alhandra

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Afonso de Albuquerque*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q204397
* WorldCat
* VIAF: 95298370
* BIBSYS: 90660811
* BMT: 118053
* BNCHL: 000881991
* BNE: XX1168242
* BNF: 122180943
* BRE: 1809769
* CERL: cnp00576495
* CiNii: DA17880634
* DeutscheBio: 118644416
* Dodis: P30715
* EBID: ID
* EGAXA: vtls003080378
* FAST: 167552
* GEC: 0001926
* GND: 118644416
* ICCU: SBLV300454
* ISNI: 0000000120966740
* LCCN: n85187169
* NKC: jo2018989239
* NLA: 35884762
* NTA: 070198241
* OL: OL4409234A
* PTBNP: 3703
* SNAC: w6cv5sns
* SUDOC: 030847125
* WikiTree: Albuquerque-14

 |
Expansión territorial c. 1500
O **Imperio Songai** (*Songhai*) ou **Imperio Sonrai**[] foi un estado pre-colonial africano e unha gran civilización da África Occidental que se desenvolveu en áreas pertencentes sobre todo o actual estado de Malí.

Do inicio do século XV até o final do XVI, Songai foi un dos maiores imperios africanos da historia. Tiña o mesmo nome do seu grupo étnico líder, os songais. A súa capital era a cidade de Gao, onde un pequeno estado songai xa existía desde o século XI. A súa base de poder era sobre a volta do río Níxer nos actuais Níxer e Burkina Faso.

Antes do Imperio Songai a rexión fora dominada polo Imperio de Malí, unha das civilizacións máis ricas da historia do mundo. Malí tornouse famoso debido á súa inmensa riqueza obtida a través do comercio co mundo árabe, e os lendários haje de Mansa Musa. No inicio do século XV, o Imperio de Malí comezou a declinar. As disputas pola sucesión enfraqueceron a coroa e moitos se afastaron. Os songais foron uns deles, facendo a cidade prominente de Gao a súa nova capital.

O Estado dos songais orixinouse na rexión de Dendi, do noroeste de Nixeria, no século VIII. O ano 800, estabeleceron unha cidade do mercado florescente en Gao. Aceptaron o islam en torno ao ano 1000. Durante séculos, dominaron os pequenos estados adxacentes mentres que eran controlados polo poderoso Imperio de Malí do Oeste. Os songais vivían da pesca e do comercio local de ouro e sal. O século XV, os songais conquistaron Malí, formando un único imperio,tamén mantiñan a agricultura e o pastoreo.

Notas
-----

1. ↑  "Songai". *Aulete*. Consultado o 12/07/2016.
2. ↑  *Enciclopédia brasileira mérito* **19**. Río de Janeiro: Editora Mérito S. A. 1967. p. 475.
3. ↑  *Grande enciclopédia portuguesa e brasileira* **29**. Lisboa: Editorial Enciclopédia. p. 647.
4. ↑  *Dicionário enciclopédico brasileiro, ilustrado*. Porto Alegre: Editora Globo. 1965. p. 1212.
5. ↑  *Enciclopédia Barsa* **11**. São Paulo: Encyclopaedia Britannica Editôres. 1967. p. 140.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q202687
* WorldCat
* VIAF: 135042118
* AAT: 300248985
* EBID: ID
* GEC: 0063617
* LCCN: n97031423
* SUDOC: 027885100
* TGN: 7032935
* Treccani: songhai

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre historia é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
O **voo 995 de Spantax** era un voo chárter dende o Aeroporto de Madrid-Barajas ata o Aeroporto Internacional John F. Kennedy de Nova York con escala no Aeroporto de Málaga. Cando o avión, un McDonnell Douglas DC-10-30CF, estaba a engalar en Málaga, o piloto sentiu unha forte vibración e abortou a engalaxe. A tripulación perdeu o control do aparello e foi incapaz de paralo dentro da pista saíndose dela e golpeando unha caseta de formigón perdendo un motor. Posteriormente cruzou a autoestrada entre Málaga e Torremolinos golpeando varios vehículos antes de chocar contra un terraplén ferroviario e incendiarse. Realizouse unha evacuación de emerxencia no avión, pero 50 dos 394 ocupantes morreron no seu interior.

A causa do accidente foi o desprendemento de fragmentos da banda de rodadura do pneumático dereito do tren dianteiro, creando unha forte vibración. Sen saber as causas da vibración o piloto decidiu abortar a engalaxe, incluso cando superara a velocidade Vr (a velocidade de rotación). Este non era un procedemento estándar pero era considerado razoable ante circunstancias anormais. Destacouse que o adestramento do piloto aó cubría fallos de motor durante a engalaxe e había unha falta de adestramento en fallos coas rodas.

O pasaxeiro Carlton Maloney, un especialista de audiovisuais da Pace University, estaba gravando unha cinta de son durante o accidente como parte dunha serie de gravacións de engalaxes e aterraxes. Cando se decatou de que algo ía mal comezou a informar do incidente e das súas consecuencias inmediatas. O locutor de Chicago Steve Dahl reproduxo a cinta de Maloney no seu *podcast* do 26 de marzo de 2010.

Avión
-----

O McDonnell Douglas DC-10-30CF, con rexistro EC-DEG, realizara o seu primeiro voo o día 13 de abril de 1977 e posteriormente foi entregado á aeroliña Overseas National Airlines o 6 de xuño dese ano. Spantax recibiría o avión o 24 de outubro de 1978. No momento do accidente o avión tiña pouco máis de 5 anos, e segundo a última revisión estaba en perfecto estado.

Notas
-----

1. 1 2  Ministerio de Fomento (ed.). "Informe do accidente" (PDF). Consultado o 29 de xaneiro de 2017.
2. ↑  Time (ed.). "A Grisly Triptych of Disasters". Consultado o 29 de xaneiro de 2017.
3. ↑  Airfleets (ed.). "EC-DEG". Consultado o 30 de xaneiro de 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2239140
* ASN: 19820913-0

 |
Clima en Europa segundo a clasificación climática de Köppen.
O **clima de Europa** acolle diferentes conxuntos ben diferenciados, con rexións intermedias entre eles.

Características
---------------

As masas de auga (o océano Atlántico e a Corrente do Golfo que corre por el e polos mares adxacentes) moderan o clima da parte occidental de Europa, conformando unha rexión caracterizada polos seus invernos suaves e veráns suaves, e unha pluviosidade elevada.

Nos países da zona mediterránea coma España, Italia ou Grecia, as temperaturas son máis calorosas, por atoparse ó sur do continente e bañadas por un mar de menor tamaño, tendo tamén unha temperatura relativamente uniforme ó longo do ano debido á presenza do mar Mediterráneo.

No interior de Europa, o efecto moderador do mar desaparece, aumentando o efecto de oscilación térmica anual en función da distancia ás grandes masas de auga, e así os países ó leste de Polonia experimentan condicións climáticas moito máis frías e secas.

Os ventos dominantes a nivel xeral son do suroeste, con masas de aire que proveñen do Atlántico a latitudes máis baixas e que polo tanto son cálidas e húmidas, e do nordeste, que trae aire da zona de Siberia, máis seco e frío.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1318388
* MAG: 2780168942

 |
Guillerme de Escocia foi conde de Northumbria, desposuído dese título por Henrique II de Inglaterra realizou grandes esforzos por reconquistalo sen éxito
**Conde de Northumbria** foi un título nobiliario dos períodos anglodanés, anglosaxón e do comezo do período anglonormando. O título formouse no ano 954 ao unir o conde de Bernicia, Osulf, o seu territorio co condado de Deira, a súa dinastía retivo o título ata o 1016. Tras a invasión de Inglaterra por Canuto II de Dinamarca e a morte en batalla do conde de Northumbria este dálle o título a Eiríkr Hákonarson.

Condes
------

* Osulf I (954-963), Conde de Bernicia desde 930
* Oslac de Northumbria, exiliado en 975
* Waltheof I (963-995)
* Uhtred the Bold (1006-1016)
* Eiríkr Hákonarson (1016-1023)
* Siward (1031-1055)
* Tostig (1055-1065)
* Morcar (1065-1066)
* Copsi (1067)
* Osulf II (1067)
* Gospatric (1067-1068)
* Robert Comine (1068-1069), non tomou posesión como conde

*Vacante durante a Devastación do Norte de Inglaterra*

* Gospatric (1070-1072, outra volta
* Waltheof II (1072-1075)
* William Walcher (1075-1080), tamén príncipe-bispo de Durham
* Aubrey de Coucy (1080), quizais formalmente ata 1086
* Robert de Mowbray (1086-1095)

*Vacante ata que David I de Escocia presionou a Estevo pra concederllo a*

* Henrique de Escocia, 1139-1152
* Guillerme de Escocia, 1152-1157
	+ Privado do seu título e terras por Henrique II de Inglaterra, 1157
O **río Narcea** é un curso de auga asturiano, afluente do Nalón pola súa beira esquerda. É o segundo dos ríos máis importantes de Asturias que desenvolven o seu curso completo dentro do Principado, tanto pola súa lonxitude, 91 km, como polo seu caudal medio, 43,41 m³/s.

Percorrido
----------

O Narcea nace nas Fontes del Narcea, na serra de Cenielles, a preto de 1.600 m.s.n.m. para fluír con sentido xeral se suroeste a nordeste. Ao longo do seu curso baña os concellos de Cangas del Narcea, Tineo, Miranda e Pravia. Neste último rende as súas augas ao Nalón á altura do lugar de Forcinas. En conxunto a súa conca abrangue unha área de 1.135 km².

A localidade máis importante sita ás súas beiras é Cangas del Narcea.

Afluentes
---------

Pola dereita: 

* Río Coto
* Río Arganza
* Río Xera
* El Rodical
* Río Nonaya

Pola esquerda: 

* Río Naviego
* Río Ounón
* Río Xenestaza
* Río Pigüeña.

Espazos naturais
----------------

Na cabeceira do río sitúase o Parque Natural das Fontes do Narcea, Degaña e Ibias.

Aproveitamento hidroeléctrico
-----------------------------

No Narcea están instalados dous encoros para a produción de electricidade, son os de La Barca (con 32 millóns de m³ de auga represados) e o de Honda (800.000 m³).

Outros
------

É un dos ríos salmoneiros máis importantes de Asturias.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q14520
* GEC: 0045425
* GeoNames: 3115753

 |
A **Marca de Friúl** foi unha marca raiana carolinxia como defensa contra os húngaros durante os séculos IX e X. Veu substituír o Ducado de Friúl, situado na Lombardía.

Historia
--------

O ano 774, cando o reino longobardo de Italia foi conquistado por Carlomagno, este permitiu aos longobardos e posteriormente aos duques francos, continuar gobernando en Friúl, ao cal lle engadiu Panonia como parte do Imperio, como baluarte contra os ávaros e os croatas.

Cando o último duque, Baldrico (que morreu o ano 828 en Aquisgrán), foi deposto do cargo o ano 827, o ducado foi dividido en catro condados. O ano 846 estes condados foron reunidos de novo e outorgados a Eberhard co título de Duque, malia os seus sucesores seren chamados Marqueses.

O ano 887, Berengario de Friúl foi escolleito Rei de Italia. A súa elección provocou que durante décadas se producisen loitas entre rivais que reclamaban o trono. O ano seguinte, Berengario perdeu o trono e malia intentalo en diversas ocasións, non o recuperou ata o ano 905. Despois da súa morte o ano 924, Hugo de Arlés foi escolleito como sucesor. Este non foi nomeado marqués e a marca quedou vacante, malia que a marca permaneceu como unha división política do Reino de Italia durante a Alta Idade Media.

### Marqueses de Friúl

* 846-863 Eberhardo tamén Duque de Friúl.
* 863-874 Unroch (III).
* 874-888 Berengario, tamén Emperador.
* 891-896 Walfredo.
O río Prípiat ao seu paso por Mazir, Belarús
O **río Prípiat**, tamén transcrito ás veces como *Prypiat* ou *Pripyat* (en belaruso: Прыпяць, IPA [ˈprɨpʲatsʲ]; en ucraíno: Прип’ять, IPA [ˈprɪpjɑtʲ] é un dos principais afluentes do río Dniéper, o máis importante por conca, que nace en Ucraína e pouco despois entra en Belarús, onde discorre en dirección leste, volvendo a entrar en Ucraína pouco antes de desembocar no Dniéper. Ten unha lonxitude de 710 km e unha conca hidrográfica de 121.000 km².

As principais cidades que atravesa son Pinsk e Mazir. Tamén cruza a zona de exclusión establecida ao redor da central nuclear de Chernóbil, o lugar onde se produciu o accidente de Chernóbil. É, polo tanto, un río contaminado con radioisótopos no que a concentración de cesio-137 nos seus sedimentos segue incrementándose. A cidade de Prípiat, cunha poboación de 45.000 habitantes, tivo que ser evacuada completamente despois do desastre de Chernóbil e é hoxe unha cidade fantasma.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Río Prípiat*** |

### Outros artigos

* Marismas de Pinsk, en Polesia.
* Parque nacional Pripyatski.
* Río Dniéper.
* Prípiat
* Accidente de Chernóbil.

### Ligazóns externas

* Pripyat: Radioactive pollution, 2003 (Prípiat: contaminación radioactiva, 2003)

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre xeografía é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q157042
* WorldCat
* VIAF: 238761169
* BRE: 3167896
* EBID: ID
* GeoNames: 622992
* GND: 4473387-2
* LCCN: sh85106916
* OSM: 7190105

 |
O **Almanzora** é un río de 105 km de lonxitude que corre pola provincia de Almería, na comunidade andaluza, no sueste de España. Desauga directamente no Mar Mediterráneo.

Percorrido
----------

O sentido xeral do curso do río é de oeste a leste. Nace na vertente setentrional da serra dos Filabres, moi preto das lindes entre a provincia de Granada e a de Almería, a uns 1900 m.s.n.m. Até Alcóntar colle unha dirección norte, para emprender logo un decidido fluír cara levante, e alcanzar a veiga de Vera, onde desemboca, cerca de Palomares, no mar.

Afluentes
---------

Os seus afluentes son polo xeral curtos ao baixar das vertentes montañosas que arrodean o curso principal. Destacan:

* Marxe dereita: Río Bacares, Arroyo de Albánchez.
* Marxe esquerda: Rambla de Albox.

Réxime hídrico
--------------

* É un río de réxime pluvial-torrencial, caracterizado por grandes e perigosas cheas, a última das cales se rexistrou en outubro de 1973.

Poboacións nas beiras
---------------------

Entre as poboacións sitas nas súas orelas destacan: Tíjola, Purchena, Zurgena, Vega de Almanzora e Vera.

Nome
----

O Almanzora identificase co denominado *Surbo* nos textos romanos. 
O nome árabe está ben documentado, porén a explicación habitual, p. ex. en Nieto Ballester, *Breve diccionario de topónimos españoles*. Madrid. 1997, s.v. Cuevas del Almanzora, que da do árabe *al-mansura* "a vitoriosa; lugar da vitoria", semella algo traído polos pelos, máis cando se compara con outros dous Puente Almanzora (Murcia) e Fuente Almanzora (Málaga), e lexitimamente cabería preguntarse se non hai atracción do máis coñecido nome Al-Mansur = Almanzor, por *al-majar* "curso de agua".

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q18041
* GEC: 0002773
* GeoNames: 2521918
* LCCN: sh88000197
* OSM: 8466045
* TGN: 1121121

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Anshan.
**Anshan**,( Izeh) **Anzan** ou **Anšan** é a antiga capital do reino elamita durante os seus períodos alto e medio, e despois a primeira capital dos reis persas aqueménidas. Corresponde ao actual sitio arqueolóxico de ( Izeh) , que se atopa en Irán, na provincia de Khuzestan , preto da cidade de Khuzestan.

Anshan está ocupada desde o VI milenio antes da nosa era. No período proto-elamita (finais do IV milenio antes da nosa era) convértese nunha das principais aglomeracións do país elamita, grazas á súa situación nas rutas comerciais de primeira importancia. Entre -2400 e -2000, os reis de Anshan están á cabeza de reinos poderosos, e enfróntanse ao expansionismo dos mesopotamios (reis de Akkad e de Ur). Os soberanos do reino de Simashki dominan o reino elamita no século -XXI, e fan de Anshân unha das cidades principais de Elam. Baixo as dinastías seguintes, as dos sukkalmah, Anshân convértese con Susa unha das dúas capitais de Elam. Este reino toma daquela o seu carácter dual, entre o País Alto elamita, arredor de Anshân, e a Susiana fortemente influenciada pola tradición mesopotámica. Pero o primeiro garda a primacía, como o proban os títulos dos soberanos do período medio-elamita (-1500 – -1100), que se denominan «reis de Anšan e de Susa».

Con todo, Anshân non terá nunca a importancia de Susa, e ficará como cidade de talle medio, pouco ornada polos soberanos elamitas, e por iso as escavacións de Tell-e Malyân non foron ocasión de grandes descubrimentos, malia os medios investidos. Isto explícase polo carácter esencialmente nómade do País Alto elamita, onde os lugares de culto principais do gran deus elamita Napirisha son santuarios rupestres (como Izeh/Malamir e Kurangun), e onde a poboación fica maioritariamente nómade. Os edificios máis importantes sacados á luz pertencen ao período proto-elamita (dous grandes edificios, un administrativo e outro artesanal, con restos de frescos murais con motivos xeométricos e taboíñas proto-elamitas), e o fin do período medio-elamita (un grande edificio construído por Hutelutush-Inshushinak, onde se atoparon taboíñas administrativas en elamita).

No primeiro milenio antes da nosa era, a rexión de Anzan (novo nome de Anshân) pasa ás mans dos persas. Os seus soberanos retoman para eles o título de «reis de Anšan», como testemuña un selo co nome de Ciro I. O seu ilustre sucesor Ciro II, fundador do Imperio aqueménida, fixo o mesmo. Pero a cidade viuse pronto relegada a un segundo plano coa construción das novas capitais persas nos séculos VI e V a.C. Pasargadas e logo Persépole, a menos que os títulos adoptados fosen máis nominais (unha maneira de se poñer en relación coa tradición local elamita) que efectivos. A cidade é abandonada de todos modos durante este período.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina do equipo arqueolóxico americano que escavou Tell-e Malyan nos anos 70[*Ligazón morta*]

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q569107
* WorldCat
* VIAF: 3626149296194980670007
* BNF: 14475137p
* DARE: 22314
* EBID: ID
* GEC: 0004251
* GND: 4484722-1

 |