O **hexámetro** é un verso da poesía grega e latina que consta de seis pés formados por dáctilos e espondeos, ou troqueo se é o sexto pé, sendo obrigatorio que o quinto sexa un dáctilo. Pode presentarse en series de só hexámetros ou ben en parellas constituídas por un hexámetro e un pentámetro; neste caso trátase da estrofa denominada dístico elexíaco.

*Homero.* Óleo de Auguste Leloir. 1841. Museo do Louvre.

Estrutura e cesuras
-------------------

Un dáctilo está formado por unha sílaba longa e dúas breves ( \_ U U ), un espondeo por dúas sílabas longas ( \_ \_ ).

A cesura máis corrente é a **penthemíheres** ou **penthemímera**, chamada así porque vai tras a quinta unidade de medida (entendendo por tal unha longa ou dúas breves); con ela soa xa é correcto é hexámetro:

\_\_ UU / \_\_ \_\_ / \_\_ || \_\_ / \_\_ UU / \_\_UU / \_\_ U
*Nos patriae fines* || *et dulcia linquimus arva*.
A seguinte é a **hepthemímeres** ou **hepthemímera**, que vén tras a sétima unidade de medida, e debe presentarse sempre coa trihemímeres ou trihemímera para que sexa correcto o hexámetro; esta última vai tras a terceira unidade de medida. Hai outras combinacións de cesuras, pero son moi raras. Os seis acentos ou *ictus* do hexámetro van colocados sempre na primeira sílaba de cada pé, que é longa.

\_ U U ou ben \_ \_ / \_U U ou ben \_ \_ / \_ U U ou ben \_ \_ / \_ U U ou ben \_ \_ / \_ U U / \_ U
Cantos máis dáctilos conteña un hexámetro, mellor, e cada hexámetro debe conter polo menos un dáctilo puro. A única excepción na poesía clásica é Catulo, 116, 3. En Homero é moi frecuente a cesura feminina.

O hexámetro holodactílico consta só de dáctilos, salvo o pé final; o holoespondaico só de espondeos salvo a cláusula final de dous pés; o hexámetro latino baséase na alternancia de pés dáctilos e espondeos, aínda que a cláusula final é sempre a mesma: \_\_UU / \_\_U. O ideal para o poeta é incluír o máximo número de dáctilos e o mínimo de espondeos, pero como é practicamente imposíbel soster un ritmo continuo de hexámetros holodactílicos e o ritmo sería moi monótono, a convención admite a substitución de dúas breves por unha longa para formar un espondeo salvo na cláusula final.

Os gramáticos antigos como Servio no seu *De centum metris* clasificaban tamén outras formas de hexámetro que non se tratan de métrica como se entende agora. Por exemplo, os seguintes versos *rhopalicos* de Ausonio:

En cada verso, cada palabra crécese dunha sílaba. Na mesma maneira, o verso áureo (vide. *golden line*) trátase das partes da oración, especificamente como os adxectivos, nomes, e verbos atópanse dentro do hexámetro.

Licenzas métricas do hexámetro
------------------------------

O hexámetro recorre frecuentemente, para lograr a correcta medida cuantitativa do verso, a diversas licenzas como a sinalefa ou elisión, o hiato, a aférese, a sinérese, a diérese, a sinícese, a abreviación iámbica ou o ceugma de Hermann, entre outras.

Hexámetro na literatura clásica
-------------------------------

O **hexámetro** é o verso comunmente usado na poesía épica e na poesía didáctica grega e latina. Empregouse nas principais epopeas gregas: A *Ilíada* e a *Odisea* de Homero; nas epopeas latinas, como a *Eneida* de Virxilio, a *Farsalia* de Lucano e a *Tebaida* de Estacio; na poesía didáctica grega e na latina de Lucrecio (*De rerum natura*) e Ovidio (*As metamorfoses*).

O hexámetro noutras literaturas
-------------------------------

A métrica das distintas literaturas europeas tentou imitar a andaina do hexámetro grecolatino con desigual sorte; tentárono sobre todo os poetas alemáns.

Notas
-----

1. ↑  Chámase «espondeo» ao pé composto na métrica clásica por dúas sílabas longas; na métrica moderna, por dúas sílabas acentuadas.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Crusius, Federico (1987). *Iniciación en la métrica latina.* España: Bosch.\* Pé (métrica)
* Acento (métrica).
* Dáctilo.
* Dialecto grego homérico.
* Métrica grecolatina.
* Dístico elexíaco.

### Ligazóns externas

* Métrica cuantitativa e métrica e licenzas do hexámetro latino
* Orixe e estrutura do hexámetro dactílico. Revisión crítica

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q109548
* BRE: 2348395
* EBID: ID
* GND: 4159799-0
* JSTOR: hexameter
* LCCN: sh85060581
* MAG: 144370353

 |