**Aurora Bautista Zúmel**, nada en Villanueva de los Infantes (Valladolid) o 15 de outubro de 1925 e finada en Madrid o 27 de agosto de 2012, foi unha actriz española de formación teatral e éxito cinematográfico. O seu primeiro filme, *Locura de amor*, levouna ao estrelato e a ocupar un lugar destacado no cinema histórico do franquismo. Caracterizada polas súas vehementes interpretacións, tamén realizou incursións notábeis e contidas no cinema de autor en *La tía Tula* (1964) ou *Amanece, que no es poco* (1989) e desenvolveu unha carreira teatral sólida e comprometida.

Actriz romántica e declamatoria, chea de forza e turbulencia, resultou a intérprete ideal para certos filmes de xénero histórico, tan atentas á conmoción dramática e ao desbordamento das paixóns.

Traxectoria
-----------

Bautista viviu a súa mocidade en Madrid, onde estudou no Instituto-Escola. Trala guerra civil, o seu padre foi condenado a morte por colaborar coa segunda república e despois deportado a 700 quilómetros de Madrid. A familia trasladouse a Barcelona. Alí cursou a partir de 1941 estudos de arte dramática con Guillermo Díaz-Plaja e Marta Grau no Instituto del Teatro, onde a descubriu Cayetano Luca de Tena cando acudiu a impartir unha conferencia e que posteriormente a contratou para a compañía do Teatro Español. Debutou profesionalmente en 1944 na obra *La malquerida*, de Jacinto Benavente, coa compañía de Lola Membrives. En 1945 representou en Madrid *El sueño de una noche de verano*, de William Shakespeare, coa compañía do Teatro Español, baixo a dirección de Cayetano Luca de Tena. Seguiron, entre outras, *La conjuración de Fiesco* (1946), de Friedrich Schiller, *El monje blanco* (1946), de Eduardo Marquina, *El sí de las niñas* (1948), de Leandro Fernández de Moratín, *María Tudor* de Victor Hugo, *Antígona* de Sófocles, *El águila de dos cabezas* de Jean Cocteau, *El burgués gentilhombre* de Molière ou *Ricardo III* de Shakespeare.

Mentres traballaba en obras do repertorio clásico, en 1948, o director Juan de Orduña ofreceulle interpretar a raíña Xoana no filme *Locura de amor*, xunto a Fernando Rey, converténdose rapidamente nunha das estrelas máis destacadas do cinema español do momento.

A raíz do seu éxito asinou un contrato en exclusiva coa produtora Cifesa, que a volveu a unir a Juan de Orduña en *Pequeñeces...* e *Agustina de Aragón* (1950) e a Manuel Mur Oti e Carlos Lemos en *Condenados* (1953). En 1961, volveu repetir con de Orduña noutra personaxe de relevancia histórica ao interpretar a *Tareixa de Ávila*.

Un certo declive na súa carreira cinematográfica nos finais da década de 1950, devolveuna ao teatro ás ordes de José Tamayo e Luis Escobar, case sempre con textos clásicos (*Antígona*, *Medea*, *Fuenteovejuna*), agás excepcións como *Réquiem por una mujer* (1958) de William Faulkner, *La gata sobre el tejado de zinc* (1959) de Tennessee Williams ou *Yerma* (1960) de Federico García Lorca, nunha das súas primeiras representacións durante o franquismo, cando representar este autor non era algo exento de riscos.

En 1960, trasladouse a México, onde representou *La maestra milagrosa* e *La zapatera prodigiosa* de García Lorca e onde contraeu matrimonio en 1963, co médico mexicano Hernán Cristerna, pai do seu único fillo Hernán (nado en abril de 1965). En 1963, rodou na Arxentina *Las ratas* escrita e dirixida por Luis Saslavsky. En 1964 volveu a España para renovar o seu éxito e conseguir as súas mellores críticas pola súa interpretación como protagonista de *La tía Tula*, filme de Miguel Picazo. En 1966, rodou *El derecho de nacer*, con grande éxito, baixo a dirección de Tito Davison, baseado na obra do escritor cubano Félix B. Caignet.

Con posterioridade, apareceu puntualmente no cinema e en papeis secundarios en *El mirón*, *Extramuros*, *Divinas palabras*, *Amanece, que no es poco* ou *Tiovivo c.1950*.

Nos anos sesenta centrouse máis no teatro, participando en 1971 en *El anuncio*, de Natalia Ginzburg, con dirección de José Osuna. O ano seguinte interpretou *Lisístrata*, de Aristófanes, versión libre de Enrique Llovet e dirixida por José Luis Gómez García. Trala chegada da democracia representou *Oye, patria, mi aflicción* (1978), de Fernando Arrabal, *La dama de Alejandría* (1980), de Calderón de la Barca, *La señorita de Tacna* (1982), de Mario Vargas Llosa, dirixida por Emilio Alfaro e estreada no Teatro Raíña Vitoria de Madrid, *Tito Andrónico* (1983), de William Shakespeare no Festival de Teatro Clásico de Mérida e *Paso a paso* (1986-1987) en versión de Nacho Artime.

Contraeu novo matrimonio en 1989 en Xibraltar co empresario cubano Luis de Luis. Nos anos noventa tivo lugar a súa despedida dos escenarios, representando *Morirás de otra cosa*, escrita e dirixida por Manuel Gutiérrez Aragón, que se estreou no Teatro María Guerrero de Madrid, *Cartas de mujeres*, de Benavente, *Concierto desafinado* (1992), obra de Fernando Martín Iniesta, *Picospardo's* (1995), de Javier García Mauriño que gañou o premio Lope de Vega e foi representada no Teatro Español de Madrid, onde dera os seus primeiros pasos teatrais, e *Bodas de sangre*, que estreou en Buenos Aires en 1995.

Faleceu o 27 de agosto de 2012 na Clínica La Milagrosa, de Madrid, ao non poder superar unha insuficiencia respiratoria que se declarara o día anterior.

Filmografía seleccionada
------------------------

* 2004 *Tiovivo c. 1950*, de José Luis Garci.
* 2002 *Octavia*, de Basilio Martín Patino.
* 2000 *Adiós con el corazón*, de José Luis García Sánchez.
* 1995 *Hermana, pero ¿qué has hecho?*, de Pedro Masó.
* 1989 *Amanece, que no es poco*, de José Luis Cuerda.
* 1987 *Divinas palabras*, de José Luis García Sánchez.
* 1987 *El polizón del Ulises*, de Javier Aguirre.
* 1985 *Extramuros*, de Miguel Picazo.
* 1977 *El mirón*, de José Ramón Larraz.
* 1975 *Los pasajeros*, de José Antonio Barrero.
* 1973 *Una vela para el diablo*, de Eugenio Martín.
* 1969 *Pepa Doncel*, de Luis Lucia.
* 1968 *Uno a uno sin piedad*, de Rafael Romero Marchent.
* 1966 *El derecho de nacer*, de Tito Davison.
* 1964 *La tía Tula*, de Miguel Picazo.
* 1963 *Las ratas*, de Luis Saslavsky.
* 1961 *Teresa de Jesús*, de Juan de Orduña.
* 1960 *Hay alguien detrás de la puerta*, de Tulio Demicheli.
* 1959 *Sonatas*, de Juan Antonio Bardem.
* 1958 *Il marito*, de Nanni Loy.
* 1956 *La gata*, de Margarita Alexandre e Rafael María Torrecilla.
* 1953 *Condenados*, de Manuel Mur Oti.
* 1950 *Agustina de Aragón*, de Juan de Orduña.
* 1950 *Pequeñeces*, de Juan de Orduña.
* 1948 *Locura de amor*, de Juan de Orduña.

Premios
-------

* Medalla do Círculo de Escritores Cinematográficos á mellor actriz principal por *Locura de amor* (1948).
* Premio Sant Jordi á mellor interpretación nun filme español por *La tía Tula* (1964).
* Premio Nacional do Sindicato Nacional do Espectáculo por *La tía Tula* (1964).
* Premio Mayte de Teatro por *Oye, patria, mi aflicción* (1978).
* Premio ACE á mellor actriz secundaria por *Extramuros* (1985).
* Premio Fotogramas de Prata a toda unha vida (2000).
* Medalla de Honor do Círculo de Escritores Cinematográficos (2007).
* Premio Unión de Actores a toda unha vida (2009).
* Premio ACTÚA pola súa frutífera carreira no cinema, a danza, o teatro e a televisión (2010).

Notas
-----

1. 1 2  EFE (28 de agosto de 2018). "Muere a los 86 años la actriz Aurora Bautista". *El Mundo* (Madrid: Unidad Editorial). Consultado o 18 de setembro de 2018.
2. ↑  Borau, José Luis, dir. (1998) *Diccionario del cine español*. Academia de las Artes y las Ciencias Cinematográficas de España.
3. ↑  Aguirre, Arantxa (2008) *34 actores hablan de su oficio*. Madrid: Ed. Cátedra.
4. 1 2 3  Galán, Diego (27 de agosto de 2012). "Aurora Bautista, un mito del cine español". *El País*. Consultado o 8 de outubro de 2017.
5. ↑  "Muere a los 86 años la actriz Aurora Bautista". *El Mundo*. 28 de agosto de 2012. Consultado o 8 de outubro de 2017.
6. ↑  ABC, ed. (8 de decembro de 1945). "Triunfal estreno de *Sueño de una noche de verano*, un espectáculo maravilloso". Consultado o 22 de novembro de 2011.
7. 1 2  "Noticia: Falleció Aurora Bautista". *Centro de Documentación Teatral del INAEM (MECD)*. 27 de agosto de 2012. Consultado o 8 de outubro de 2017.
8. ↑  El País, ed. (31 de marzo de 2010). "La reina Aurora". Consultado o 28 de agosto de 2012.
9. ↑  ABC, ed. (18 de abril de 1980). "Reapertura del Español con un Calderón ridiculizado".
10. ↑  El País, ed. (13 de xuño de 1978). "Oigo, Aurora, tu aflicción". Consultado o 28 de agosto de 2012.
11. ↑  "Medallas del CEC a la producción española de 1948". *CEC*. Arquivado dende o orixinal o 26 de maio de 2020. Consultado o 8 de xaneiro de 2016.
12. ↑  "Aurora Bautista, éxito y misterio". Diario ABC, 1 de setembro de 2012.
13. ↑  "Premios ACTÚA". Arquivado dende o orixinal o 03 de xaneiro de 2012. Consultado o 03 de xaneiro de 2012.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Reportaje: Aurora Bautista. El mito y la actriz
* Homenaje a su trayectoria en el Cine Doré

* Portal:Cine
* Portal:España

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q458045
* WorldCat
* VIAF: 2641079
* Allmovie: p4646
* AlloCiné: 49635
* BNE: XX879916
* BNF: 13593879h
* DBE: aurora-bautista-zumel
* FAST: 416958
* GND: 122272110
* IMDb: nm0061116
* ISNI: 0000000114661254
* LCCN: nr98015661
* SUDOC: 109395433
* TMDb: 1036294

 |