*Véxase tamén**:* Ricardo Portela Pazos.

**Ricardo Emilio Avelino Portela Bouzas**, máis coñecido como **Ricardo Portela**, nado en Viascón o 4 de novembro de 1920 e finado en Pontevedra o 24 de marzo de 1992, foi un gaiteiro galego.

Traxectoria
-----------

Seu pai xa era gaiteiro e acordeonista. Tiña tres irmáns, Alba e Xesús e Xosé, estes últimos tamén músicos. Con 12 anos mudouse coa súa familia a Vigo, onde recibiu clases de gaita de Xosé Oliveira Blanco, *O Moreno de Lavadores*. Coa chegada da guerra civil o seu mestre marchou á fronte, e o pai de Ricardo foi ameazado de morte polos falanxistas.

En 1939 incorporouse ao servizo militar, e pasou polos cuarteis de Vigo, Lleida, A Coruña, Tàrrega, Mataró (onde lle roubaron a gaita), Granollers, outra vez Mataró, e Pontevedra. Rematou o servizo en 1945. En 1944 casara con Osita Laredo, coa que tivo á súa filla Rosa. Máis tarde mudáronse a Lugo.

Tras 13 anos sen tocar a gaita, ao non atopar unha de calidade similar á que lle roubaran, coñeceu a Antonio Fernández, que tiña unhas de ébano que pertenceran a Faustino Santalices. Por mediación de Antonio Fernández, Portela coñeceu un artesán de Lugo que seguía as directrices de Santalices, encargándolle dúas gaitas afinadas en dó.

En 1955 emigrou a Venezuela, onde fundou a Escola de Gaita do Lar Galego de Caracas. Ao regreso en 1959 estableceuse en Pontevedra como protésico dental e posteriormente como celador no Hospital de Montecelo.

En 1979 escoitou unha gaita feita por Xosé Seivane que lle lembrou á que lle roubaran. Con esa e as outras dúas gravou o seu legado musical. O seu primeiro disco, de 1968, xunto co seu irmán Xesús e tres percusionistas vigueses. En 1980 aparece *Festa en Viascón*, co que se faría moi coñecido nos círculos gaiteiros. Portela chegou a tocar na Universidade de Santiago, por iniciativa de Filgueira Valverde no ano 1985. Interveu en *Instrumentos musicais galegos* (Sonifolk, 1997), un CD dobre con finalidade didáctica, onde interpreta, con gaita en do brillante, a "Muiñeira de Sampaio" acompañado por Wenceslao Cabezas del Toro, *Polo*, na pandeireta. O seu último disco, *Alborada en Cotobade*, apareceu no ano 1990.

Impulsou a creación da Asociación de Gaiteiros Galegos no ano 1988, unha organización na que presidiu a xunta fundacional e da que foi nomeado presidente de honra.

Nos últimos anos sufriu unha anxina de peito, e os médicos recomendáronlle que deixase a música. Os seus amigos idearon un sistema para facilitarlle o sopro, e seguiu tocando decotío. Malia que tiña dito que quería morrer tocando a gaita, non puido ser. Faleceu dun ataque ao corazón no Hospital Montecelo de Pontevedra.

### Memoria

Logotipo da AGG. Da que Portela foi fundador e presidente de honra.
Ricardo Portela está considerado como un dos grandes gaiteiros tradicionais, e foi un gran defensor da dignidade do instrumento ao manterse afastado dos círculos oficiais que o relegaban a instrumento para amenización e exhibición patriótica, como curiosidade *exótica*, *pintoresca*, dun indixenismo inocuo. Na súa memoria o concello de Pontevedra organiza desde o ano 2000 o "Memorial Ricardo Portela e Irmáns Pichel", un concurso con participantes de toda Galiza na categoría de toque pechado en solista.

No 2020, centenario do seu nacemento, o Consello da Cultura Galega publicou o libro: *Ricardo Portela, de gaiteiro a gaiteiro*, obra do gaiteiro Carlos Núñez. Nesta obra ademais da biografía e o repertorio de Portela, analízase detalladamente o seu estilo e a súa técnica interpretativa.

Discografía
-----------

* *Irmáns Portela* (1968)
* *Festa en Viascón* (1980)
* *Alborada en Cotobade* (1990)

### Presenza en recompilatorios

* *Galiza a José Afonso* (1985, "Muiñeira de Farruco");
* *Instrumentos musicais populares galegos* (1987, "Muiñeira de Pontesampaio");
* *Galicia. Música Tradicional* (1993, "Pasarrúas");

### Discos de homenaxe

* *Foliada nas Rías Baixas* (2008)

Notas
-----

1. ↑  "Discografía". *gaiteirosgalegos.gal*. Consultado o 2018-07-09.
2. ↑  "25 anos da Asociación de Gaiteiros Galegos". *Aturuxo* (14). 01/2015.
3. ↑  *La Voz de Galicia*, 25-3-1992, p. 67.
4. ↑  Núñez, Carlos (2020). *Ricardo Portela. De gaiteiro a gaiteiro*. Consello da cultura galega.
5. ↑  Ficha de Ricardo Portela *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Calle, José Luis: *Ricardo Portela: dúas palabras verbo da gaita galega* (1988)
* Núñez, Carlos: Ricardo Portela. De gaiteiro a gaiteiro. Consello da cultura galega. (2020)

### Ligazóns externas

* "Jota da Mahía", en YouTube
* Alalá dedicado a Ricardo Portela
* De gaiteiro a gaiteiro. Consello da Cultura Galega.