recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sergio Rodríguez García**, alcumado **Rodri**, nado en Mataró (Barcelona) o 17 de agosto de 1984, é un futbolista español. Xoga de defensa e o seu actual equipo é o K.A.S. Eupen.

Traxectoria
-----------

No mercado invernal da tempada 2008–09 chegou ao UD Salamanca, proviniente do CS Marítimo portugués. Debutou nun partido contra o Hércules CF e continuou como titular tras a lesión de Pelegrín. Logrou o seu primeiro tanto coa camisola charra contra o Sevilla Atlético, metendo o quinto gol da tarde nunha contundente goleada (6–0). No seguinte partido como local contra o Girona FC marcou o primeiro tanto da tarde, rematando o partido en empate (2–2).

No verán de 2009 desvinculouse do Deportivo da Coruña e o 31 de xullo fichou polo Hércules CF, cun contrato dunha tempada con opción a outra se xogaba 25 partidos. Na súa primeira campaña conseguiu o ascenso a Primeira División quedando na segunda posición da táboa. Ao xogar máis de 25 encontros renovou automaticamente.

En marzo de 2011 foi traspasado ao FC Spartak Moscova por 400.000 euros, cun contrato dunha tempada.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Datos do xogador en bdfutbol.com *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1773187
* As: 16950
* BDFutbol: 2496
* FootballDatabase: 11437
* SoccerBase: 54201
* Soccerway: 3061
* Thefinalball: 10739
* Transfermarkt: 8163
* Worldfootball: rodri\_14

 |
O **voo 292 de Pan Am** foi un accidente de aviación dun Boeing 707-120B de Pan Am que se esnafrou en Chances Peak, na illa Montserrat, o día 17 de setembro de 1965 durante un voo entre o aeroporto de Martinica Aimé Césaire e o aeroporto V. C. Bird en Antiga e Barbuda. O avión quedou esnaquizado e non houbo superviventes entre os 30 pasaxeiros e tripulantes a bordo.

Avión
-----

O avión, con rexistro N708PA e bautizado *Clipper Constitution*, foi o primeiro Boeing 707 que realizara o voo inaugual do modelo o 20 de decembro de 1957. Foi usado por Boeing nas probas de voo antes de ser entregado a Pan Am no mes de novembro do ano seguinte.

Accidente
---------

O avión saíu do aeroporto de Martinica Aimé Césaire nun voo regular cara Nova York con escalas en Saint John's, Antiga e Barbuda, e San Xoán, Porto Rico. O aparello levaba 21 pasaxeiros e 9 tripulantes a bordo. Mentres se aproximaba ao aeroporto V. C. Bird no medio dunha treboada a unha altitude de 2 760 pés (841 m), o aparello golpeou contra Chances Peak, o punto máis alto da illa cunha altura de 915 m, incendiándose. Determinouse que a causa foi un erro de navegación dos pilotos ao descender por debaixo da altura mínima de seguridade mentres non estaban seguros da súa posición.

Notas
-----

1. 1 2  Aviation Safety Network (ed.). "Accident description". Arquivado dende o orixinal o 06 de xuño de 2011. Consultado o 20 de maio de 2018.
2. ↑  Dorr, p.49
3. ↑  Space (ed.). "Boeing Marks 50th Anniversary of 707's First Flight". Consultado o 20 de maio de 2018.
4. ↑  Montserray Reporter (ed.). "Montserrat’s September 17 Anniversary of Disasters". Arquivado dende o orixinal o 03 de marzo de 2016. Consultado o 20 de maio de 2018.

Bibliografía
------------

* Dorr, Robert F. *Air Force One*, MBI Publishing Company, St. Paul Minnesota, 2002. ISBN 0-7603-1055-6

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7129566
* ASN: 19650917-0

 |
**Duarte de Almeida, *o Decepado*** nado c. 1400 en Vila Pouca de Aguiar e finado ibídem en algunha data posterior á batalla de Toro na década de 1470, era un militar portugués. Destacou na batalla de Toro, onde serviu como alferes de D. Afonso V. No combate, defendeu o estandarte portugués até perder ambas as mans, sosténdoo cos brazos e dentes antes de ser capturado por tropas castelás-aragonesas isabelinas. Como recoñecemento ao seu valor, a súa armadura colga na catedral de Toledo.

Traxectoria
-----------

Era fillo de João Fernandes de Almeida, Señor da Torre e Castelo de Vilharigues.

Fíxose famoso polo seu heroísmo en Toro, Zamora na batalla celebrada o 1 de marzo de 1476. O conflito deuse polo apoio de D. Afonso V ao dereito lexítimo da súa sobriña (e prevista esposa en segundas nupcias) ao trono da Coroa de Castela, reclamando a unión dos reinos de Portugal, Galiza, León e Castela. A pesar de perder a bandeira portuguesa no combate, foi recuperada por Gonçalo Pires Bandeira e a batalla foi "gañada" polas tropas xoaninas segundo as normas de cabalería da época, pero foi insuficiente para pór a Xoana no trono e a unión das coroas. 

Após a batalla, Duarte foi trasladado ferido a un hospital en Castela. Volveu a Portugal meses despois, vivindo en Santarém.

Aínda que algúns din que morreu na miseria, outros, como Camilo Castelo Branco, sinalan que non foi así, xa que dispuxo de varias herdanzas. Un ano antes da batalla, estando en Zamora, D. Afonso V recoñeceu os seus servizos outorgándolle o Reguengo de Lafões.

Notas
-----

1. ↑  "Duarte de Almeida". *infopedia* (en portugués).
2. ↑  "Noites de Insónia". *camilocastelobranco.org ; Casa de Camilo* (en portugués). Consultado o 10 de setembro de 2023.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* FREIRE, Anselmo Braamcamp, BRASÕES DA SALA DE SINTRA, vol II, pp 323 e seguintes

### Ligazóns externas

* Almeida (Duarte de), Portugal - Diccionario Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático y Artístico, Tomo I, p. 245, Edición en papel, João Romano Torres - Editor, 1904-1915, Edición electrónica, Manuel Amaral, 2000-2012
* Decepado,, Portugal - Diccionario Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático y Artístico, Tomo III, páxs. 23-24, Edición en papel, João Romano Torres - Editor, 1904-1915, Edición electrónica, Manuel Amaral, 2000-2012
* Imaxe
**Concepción López Conde**, mellor coñecida como *Siña Conseusión a Xuliana*, nada en San Martiño de Bueu en 1882 e finada no mesmo lugar en 1969, foi poxadora de peixe do concello de Bueu desde os inicios de 1900 até a década de 1940.

Traxectoria
-----------

Naceu no lugar da Praia, na parroquia de San Martiño de Bueu en 1882, filla da tamén poxadora Xuliana Conde González e o mariñeiro Antonio López Troncoso. Foi a única filla muller do matrimonio, polo que non só herdou a casa familiar, senón tamén o negocio comezado pola nai, a cambio de coidar os proxenitores até a morte.

Casou con Manuel Dopazo Martínez a principios de 1900. Con el chegou a ter catorce fillas e fillos, das que sobreviviron seis mulleres e dous homes: Concepción, Carme, Manuela, Consuelo, María Amada, Manuel, Santiago e Josefa. Polo tanto, viviu entre o labor doméstico propio das mulleres da súa época e o traballo remunerado. O seu era o único soldo que entraba no fogar, pese a todo, os documentos oficiais estaban a nome do seu home.

Concepción conseguiu profesionalizar o oficio, acadando o recoñecemento dentro deste mundo eminentemente patriarcal, ademais de estabelecer ligazóns coas altas clases sociais do lugar: os salgadores e conserveiros Massó Hermanos, Attilio Gaggero e Juan Alonso, entre outros.

Morreu en 1969 no Ramal dos Galos despois dun longo período con demencia que lle impedía coñecer mesmo as persoas da súa contorna.

Premios e recoñecementos
------------------------

En 2021, a Asociación Club Golfiños-Bueu rendeulle a IV Homenaxe Bueuesa Senlleira xunto coas súas descendentes. Ademais, dedicóuselle o número 3 do fanzine *Aña* en marzo dese mesmo ano. En agosto dese mesmo ano saíu publicada unha pequena recensión na revista *A Trabe de Ouro*.

Notas
-----

1. ↑  Club Golfiños, Bueu (2021). "Concepción López Conde (1882-1969)". *Aña. Fanzine de (des)identidades femininas de Bueu* (3): 8–9.
**Marta Landín Liste**, nada en Melide o 12 de febreiro de 1973, é unha xornalista e presentadora galega.

Traxectoria
-----------

Licenciouse en Xornalismo pola Universidade Europea de Madrid e doutorouse en Relacións Internacionais pola Facultade de Ciencias Políticas e Socioloxía da Universidade Complutense de Madrid. Foi bolseira en Antena 3 Radio, TVE, TVG, Axencia Galega de Noticias e colaboradora do programa *Gente* de TVE. En 1997 incorporouse á Radio Galega como correspondente en Madrid. 

No 1998 pasou á TVG, onde exerceu como redactora até 2004, cando a nomearon delegada da cadea en Madrid. En xaneiro de 2007 pasou a Telemadrid para copresentar *Telenoticias* *1* (TN1) ás 7h00 con Álvaro de los Santos. Desde entón traballa en Telemadrid, primeiro como redactora dos informativos de fin de semana e despois como presentadora de informativos. En setembro de 2007 comezou a presentador *Telenoticias Fin de semana* con Vicente Gil Lázaro. 

Entre maio de 2008 e xullo de 2010 presentou *Madrid directo* en substitución de Inmaculada Galván, que deixaba entón o veterano magacín de Telemadrid despois de quince anos para fichar por TVE.

En setembro de 2010 reincorporouse como reporteira de *Telenoticias 2* en Telemadrid e no outono de 2014 presentou a sección *Tú y Madrid* dos informativos de fin de semana e desde abril de 2016 no programa *Madrid Contigo* dirixido e presentado por Inmaculada Galván.

En 2013 colaborou no semanario dixital *Sierra Norte Digital*.

Entre setembro de 2017 e setembro de 2018 presentou *Buenos días, Madrid* con Santi Acosta e Cristina Ortega, baixo dirección do propio Santi Acosta. Desde setembro de 2018 é redactora da área de Nacional de Telenoticias.

Premios
-------

Gañadora do Premio Solidario ONCE da Comunidade de Madrid 2017, na categoría de Programa.

Notas
-----

1. ↑  Landín Liste, Marta. "Marta Landín Liste". Consultado o 15 de agosto de 2022.
2. ↑  "Marta Landín, nueva cara de ‘Madrid Directo’" (en castelán). 2008-05-19. Consultado o 2022-08-15.
3. ↑  "Marta Landín: "El día a día es correr y correr" | UEMCOM". 2011-12-18. Arquivado dende o orixinal o 18 de diciembre de 2011. Consultado o 2022-08-15.
4. ↑  "CVB: Noticia". 2010-09-20. Arquivado dende o orixinal o 20 de septiembre de 2010. Consultado o 2022-08-15.
5. ↑  Redacción (2013-04-27). "Marta Landín:"Disfruto con participar en un proyecto ilusionante como es éste"" (en castelán). Consultado o 2022-08-15.
6. ↑  Moreno, Juanfran (2017-08-23). "EXCLUSIVA: Telemadrid recupera ‘Buenos días, Madrid’ con Santi Acosta y Marta Landín" (en castelán). Consultado o 2022-08-15.
7. ↑  "Telemadrid prescinde de Santi Acosta como presentador de «Buenos días, Madrid»" (en castelán). 2018-09-05. Consultado o 2022-08-15.
8. ↑  "Marta Landín: "Me encantaría que hubiera un presentador de televisión sin un brazo"" (en castelán). Consultado o 2022-08-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q6001957
* IMDb: nm3291961
* LinkedIn: marta-landin-liste-91809825

 |
**Gerardo Blázquez Magno**, nado no Porriño e finado no mesmo concello cara 1970, foi un fotógrafo e político galego.

Traxectoria
-----------

Home de ideas progresistas afeccionado a lectura e o coñecemento autodidacta. Militante do Partido Comunista de España. Cando aconteceu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estaba en Madrid. Coa derrota republicana foi detido e xulgado en Madrid. Sufriu penas de cadea e unha forte represión por parte dos fascistas durante case toda a vida. Traballou como vixiante na mina Carmen de Varilongo (Santa Comba) cara 1945. Traballou anos como practicante no Porriño. Iníciouse na fotografía como afeccionado e aprendeu a técnica a través de manuais e publicacións da época. A principios dos anos cincuenta crea o estudo Foto Magno coa súa filla Dolores Blázquez Burgos. Dolores realizaba as fotografías e Gerardo ocupábase dos labores de revelado e positivado.

Notas
-----

1. ↑  *El Compostelano*, 23-1-1945, p. 2.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Foto Magno

### Ligazóns externas

* Gerardo Blázquez Magno na páxina web *Nomes e Voces*.
Un **extranxeirismo** é aquela palabra que existe nun idioma e que procede doutro. segundo o grao de adaptación do lexema dentro da lingua de destino, adoitan dividirse en préstamos e calcos. Esta adaptación á lingua final pode facerse mediante unha modificación da estrutura fonética, escrita ou mesmo semántica.
Os estranxeirismos están presentes en tódalas linguas e considéranse normais e mesmo necesarios para a súa obrigada evolución. O máis habitual é que se utilicen para denominar novos elementos, técnicas, conceptos que non existían anteriormente. Considéranse innecesarios cando pretenden suplantar outra verba patrimonial preexistente. Outra estratexia para evitar o uso dun estranxeirismo innecesario é a recuperación léxica dunha palabra cun uso tradicional moi semellante pero nun contexto distinto (v. zorra ou lamia).

Lingua galega
-------------

En galego, os principais estranxeirismos son dos seguintes tipos:

* xermanismo, do alemán e outras linguas xermánicas;
* arabismo, do árabe;
* galicismo, do francés;
* lusismo ou portuguesismo, do portugués
* castelanismo, do castelán;
* anglicismo, do inglés;

Existe unha certa variación da influencia e da orixe dos estranxeirismos en función da época e da lingua de destino. No caso do galego, os galicismos entraron sobre todo co esplendor da cultura gala e trala guerra civil española debido ó simbolismo de liberdade de Francia durante a represión franquista, os castelanismos durante todo o século XX e os anglicismos dende os últimos vinte ou dez anos deste século ata a actualidade. Canto ós xermanismos e arabismos, levan tanto tempo instalados na lingua que xa case ninguén os considera estranxeirismos. Pensar que un lexema pode ser un xenismo tamén pode ter connotacións subxectivas e os distintos individuos poden ter opinións diferentes.

Notas
-----

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *estranxeirismo*.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Galeguismo (lingüística)
Foto orixinal, outorgada polo goberno dos Estados Unidos de América.
Vídeo sobre a colocación da bandeira.
***Erguendo a bandeira en Iwo Jima*** (en inglés: *Raising the Flag on Iwo Jima*) é o nome dunha fotografía histórica tirada o 23 de febreiro de 1945 por Joe Rosenthal na illa de Iwo Jima, no Xapón. Amosa cinco marines dos Estados Unidos e un médico da Armada alzando a bandeira estadounidense no monte Suribachi durante a batalla de Iwo Jima na segunda guerra mundial.

A foto chegou a ser moi popular e foi reimpresa moitas veces, o seu autor obtivo o premio Pulitzer de fotografía. Está considerada como a instantánea de guerra máis importante da historia, unha das máis reproducidas do mundo.

Reprodución da fotografía no dólar de prata do 230 aniversario do Corpo de Marines (2005)
Dos seis homes que aparecen na imaxe, tres (Franklin Sousley, Harlon Block e Michael Strank) caeron en combate, mentres que os sobreviventes (John Bradley -despois dunha longa investigación, o Corpo de Infantaría de Mariña dos Estados Unidos recoñeceu que Bradley non estivo na foto senón o infante Harold Schultz, quen sobreviviu á guerra-, Rene Gagnon e Ira Hayes) convertéronse en celebridades debido ó uso propagandístico de guerra que se realizou coa súa aparición. A imaxe foi utilizada por Felix de Weldon para esculpir o Memorial de Guerra do Corpo de Marines dos Estados Unidos, xunto do Cemiterio Nacional de Arlington, nos arredores de Washington, D.C.

Notas
-----

1. ↑  "Fifty Years Later, Iwo Jima Photographer Fights His Own Battle". Arquivado dende o orixinal o 12 de abril de 2004. Consultado o 16 de outubro de 2018.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Erguendo a bandeira en Iwo Jima Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Bradley, James (2006). *Flags of Our Fathers*. Bantam. ISBN 0-55338-415-5.
* Davidson, John (2005). *La Guerra del Pacífico: Día a día*. Diana, S.A. de C.V. ISBN 84-662-1227-2.
* Weinberg, Gerhard L. (1999). *A World at Arms: A Global History of World War II*. Cambridge University Press. ISBN 0-52155-879-4.
* Wright, Derrick (2001). *Iwo Jima 1945: The marines raise the flag on Mount Suribachi*. Osprey Publishing. ISBN 1-84176-178-8.

### Outros artigos

* *Erguendo a bandeira de tinta*

* Portal:Segunda Guerra Mundial
***Campo de plumas. Poemas LGBT+ para a mocidade dende a Antigüidade ata hoxe*** é un libro de poemas traducido ao galego por Jesús Castro Yáñez e publicado por Sushi Books, selo editorial de Rinoceronte Editora no ano 2021.

Sinopse
-------

Nesta obra poética, Jesús Castro fai unha recompilación e unha escolma de poemas que falan de diversas identidades e orientacións sexuais ao longo da historia. Dende a Antigüidade até os nosos días, pódense atopar poemas de Safo, Catulo, Abu Nuwas, Sor Juana Inés de la Cruz, Wu Tsao, Walt Whitman, Emily Dickinson, Konstantinos Kavafis, Renée Vivien, Federico García Lorca, Hilda Doolitle, Sandro Penna, Elizabeth Bishop, Gloria Fuertes, Jack Spicer, June Jordan, Pat Parker, Manuel Ramos Otero, Néstor Perlongher, Maria Mercè Marçal, Jesse Darling, Alex Dimitrov e Mary Jean Chan.

Notas
-----

1. ↑  Rinoceronte.gal (ed.). ""Campo de plumas. Poemas LGBT+ para a mocidade dende a Antigüidade ata hoxe" en Sushi Books". Arquivado dende o orixinal o 30 de xuño de 2021. Consultado o 3 de novembro de 2021.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha do libro na páxina de Sushi Books Arquivado 30 de xuño de 2021 en Wayback Machine. *(en galego)*

* Portal:Diversidade sexual

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q109379439
* OCLC: 1272866581

 |
O **alfabeto galego**, segundo a representación gráfica moderna e oficial, ten 23 letras e 6 dígrafos, ademais dalgunhas letras (ç, j, k, w, e y) usadas en extranxeirismos, abreviaturas e símbolos internacionais.

| Letra | Nome | Fonema(s) que representa |
| --- | --- | --- |
| A | *a* | /a/ |
| B | *be* | /b/ |
| C | *ce* | /θ/ (+ *e* e *i*; /s/ en zonas con seseo);/k/ (+ *a*, *o* e *u*) |
| D | *de* | /d/ |
| E | *e* | /e/, /ɛ/ |
| F | *efe* | /f/ |
| G | *gue* | /g/ /h/ |
| H | *hache* |  |
| I | *i* | /i/, /j/ |
| L | *ele* | /l/ |
| M | *eme* | /m/ |
| N | *ene* | /n/ |
| Ñ | *eñe* | /ɲ/ |
| O | *o* | /o/, /ɔ/ |
| P | *pe* | /p/ |
| Q | *que* | /k/ |
| R | *erre* | /r/, /ɾ/ |
| S | *ese* | /s/ |
| T | *te* | /t/ |
| U | *u* | /u/, /w/ |
| V | *uve* | /b/ |
| X | *xe* | /ʃ/, /ks/ |
| Z | *zeta* ou *ceta* | /θ/ (/s/ en zonas con seseo) |

| Dígrafo | Nome | Fonema(s) que representa |
| --- | --- | --- |
| ch | *ce hache* | /tʃ/ |
| gu | *gue u* | /g/ |
| ll | *ele dobre* | /ʎ/ |
| nh | *ene hache* | /ŋ/ |
| qu | *que u* | /k/ |
| rr | *erre dobre* | /r/ |

No galego medieval (galego-portugués), como en calquera outro estándar non codificado, existían moitas vacilacións na representación de sons. Por exemplo, para o son (/ɲ/) aparecen nos textos galegos representacións con *n, nn, ñ, ni,* etc. Tamén se empregaban as letras j, g, ç, e duplicacións, como -ss-, -ll-etc. que respondían probablemente a sons que se perderon no estándar actual, e sempre con bastante vacilación no seu emprego. Do mesmo xeito, moitas terminacións de palabras eran elididas ou abreviadas.

A partir da codificación posterior dos dialectos meridionais, o portugués desenvolveu unha serie de dígrafos característicos (**lh** (/ʎ/), **nh** (/ɲ/)), que empregan hoxe en día as persoas partidarias das correntes reintegracionistas.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* s:Normativa oficial do galego - O alfabeto

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
**Francisco Gómez Gómez**, coñecido como **Fuco Gómez**, nado en Montaña de Agra (Ouselle, Becerreá) o 9 de xullo de 1895 e finado na Habana o 9 de xaneiro de 1972, foi un escritor e político galego.

Traxectoria
-----------

Fuco Gómez presenta o estandarte de Hijos de Becerreá y su Comarca, 1927.
Residiu en Cuba, a onde chegou en 1913, a maior parte da súa vida. Autodidacta, participou activamente en actividades políticas no seo da colonia galega e comezou a escribir en publicacións como *Galicia*, *Heraldo de Galicia* e *Eco de Galicia* defendendo a independencia de Galicia e a súa lingua. Tamén chegou a ser presidente da "Sociedad de Instrucción de Becerreá y su contorno". Participou na constitución das primeiras organizacións políticas galegas, como a Irmandade Galega da Habana en 1917, o Partido Autonomista Galego dous anos máis tarde, e ao ano seguinte a Xuntanza Nazonalista Galega d'Habana e o Comité Revoluzonareo Arredista Galego, de carácter independentista. Para a Xuntanza Nacionalista Galega dirixiu a revista *Nós* e a publicación *Terra Gallega*.

Durante a Segunda República volveu para Galiza en 1932 co obxectivo de defender o independentismo, mais cun rotundo fracaso, pois os galeguistas considerárono un aventureiro. Tamén se dedicou a recoller palabras e refráns populares. Publicou varios artigos en *A Fouce*. Regresou a Cuba en 1935.

Colaborou en *Cultura Gallega* e foi presidente da Institución Galega (Círculo Benéfico Cívico-Social) en 1940. Entre os anos 1941 e 1961 dirixiu a revista mensual *Patria Galega*. Fuco Gómez publicou case medio cento de obras.

Obra
----

* *Grafía galega*, 1926 (ensaio).
* *Naciones Ibéricas*, 1931.
* *O idioma dos animás. Opúscaro de enxebreza*, 1937 (novela).
* *Pastorelas* (poesía).
* *Ensayos de Crítica e Historia de Galicia*, 1960.

Notas
-----

1. ↑  D. S. (24 de decembro de 2020). "Fuco Gómez, o "escritor prolífico e político comprometido coa Galiza" que é case un descoñecido". *nos diario.gal*. Consultado o 26 de decembro de 2020.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Fuco Gómez Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Martínez González, Xurxo (2007). Asociación Galega de Emigrantes Retornados, ed. *Fuco Gómez, persoeiro esquecido*. ISBN 978-84-612-0267-6.

### Ligazóns externas

* Fuco Gómez: nacionalismo e humanismo. Ideario dun arredista Arquivado 30 de maio de 2020 en Wayback Machine.
* Biografía na Enciclopedia da Emigración Galega

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3398627
* WorldCat
* VIAF: 87049479
* BNE: XX1286594
* GND: 1057389900
* ISNI: 0000 0000 7978 7600

 |
Estatua de Kazybek Aqyn en Narin, Kirguizistán
**Akyns**, **aqyns** ou **aqins** (en kasaco: акын, pronunciado [ɑˈqən]; en kirguiz: akyn, pronunciado [ɑˈqɯn]; en ambos os casos transcritos como *aqın* ou *اقون* ) foron poetas e cantantes da cultura kasaca e kirguiz. A diferenza dos *zhirau* ou *manaschi*, estes non interpretaban cancións nin contaban historias épicas. 

No *aytysh*, os **aqins** improvisaban un tipo de canción recitada, normalmente acompañada do uso da dombra (no caso dos kasacos) ou dun kopuz (no caso dos kirguisos). No contexto da vida nómade e analfabeta que vivía unha gran parte da poboación rural de Asia Central antes da era soviética, os **aqins** xogaron un papel moi importante na expresión dos sentimentos e ideas da xente, no relato da realidade social e tamén na gloria dos heroes. Durante a era soviética, o seu repertorio incluía cancións encomiando a Lenin.

Notas
-----

1. ↑  *Ethnogenesis of the Turkic peoples. Languages, peoples, migrations, customs* (en inglés). Litres. 2020-02-21. ISBN 978-5-04-234399-5.
2. ↑  Vinogradov, V. (1970/ed). "The Akyns Sing of Lenin". *Yearbook of the International Folk Music Council* (en inglés) **2**: 77–91. ISSN 0316-6082. doi:10.2307/767426.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Nurmakhan, Zhanash: *Kazaktyn 5000 Akyn-zhyrauy*. Almaty 2008. ISBN 9965-742-70-7 (en kasaco)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1370540
* BRE: 1809000

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Criticalia.

***Criticalia*** é unha escolma das recesións literarias máis destacadas do crítico mindoniense Armando Requeixo. Foi publicada a finais de 2011 pola compostelá Sotelo Blanco Edicións. O libro consta de 373 páxinas, incluído unha apéndice de 26 no que figura unha relación de todos os traballos de crítica literaria non reproducidos. Recolle textos publicados dende mediados de 1991 (en xornais e revistas) até finais de decembro de 2010. Trata indistintamente narrativa, poesía e ensaio.

> 
> 
> Ten o suficiente grao de habelencia para ilustrar o lector nunhas poucas liñas verbo das bondades e carencias do produto literario, cultivando ademais un sentido apreciativo á vez libre, profundo e penetrante. As recensións críticas de Armando Requeixo son modélicas neste aspecto eludindo ao mesmo tempo tanto a gabanza inxustificada como a fobia maniquea compulsiva, froito de xenreiras persoais, da tentación do ninguneo ou de elementais lecturas superficiais.
> Francisco Martínez Bouzas
>

Notas
-----

1. ↑  "Crítica a cargo de M. Rodríguez Alonso". Arquivado dende o orixinal o 05 de marzo de 2016. Consultado o 16 de febreiro de 2012.
2. ↑  "Vinte anos de crítica literaria". *NOVENOITES*. 2011-12-06. Consultado o 2020-02-05.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Blog homónimo do autor
| Cotopaxi |
| --- |
| Volcán de Cotopaxi |
| Elevación: | 5.897 m |
| Latitude: | 0º 40'S |
| Lonxitude: | 78º 26' W |
| Localización: | Andes, Ecuador |
| Tipo: | Estratovolcán |
| Última erupción: | 1904 |
| Primeira subida: | 28.11.1872 por Willeln Reis e Ángel Escobar |

O **volcán de Cotopaxi** localízase no Ecuador, e é un dos máis altos volcáns no mundo, sendo só superado polo Llullaillaco con 6.739 metros de altitude na fronteira entre Chile e a Arxentina. O Cotopaxi encóntrase a uns 50 km ao Sur de Quito.

Desde 1738 xa ocorreron máis de 50 erupcións neste volcán. Ao redor do volcán encóntranse numerosos vales formados por lahars. A cidade de Latacunga xa foi completamente destruída dúas veces como resultado das erupcións deste volcán. As erupcións máis violentas ocorreron en 1744, 1768 e en 1877. A última grande erupción ocorreu en 1904, ocorrendo tamén algunha actividade en 1942.

O volcán de Cotopaxi é o segundo maior volcán activo de Ecuador, sendo o máis alto o Chimborazo.
Estes son dos volcáns activos máis altos do mundo, sendo "Ojos del Salado", volcán do Chile que conta con 6.893 m de altitude, o máis alto.

* 

Cráter do volcán Cotopaxi

Ligazóns externas
-----------------

* Datos en igepn.edu.ec
* Smithsonian, Programa Volcanismo Global, Cotopaxi Arquivado 01 de setembro de 2006 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q181476
* BRE: 2103942
* EBID: ID
* GEC: 0020391
* GeoNames: 3658769
* GND: 4320750-9
* NKC: ge1007536
* VOGRIPA: 2592

 |
***Os mouros no imaxinario popular galego*** é un ensaio de Mar Llinares García publicado en 1990. O texto inclúe datos sobre os mouros, uns antigos, ricos e lendarios poboadores da antiga Gallaecia.

Foi reeditado en 1992 dentro da Biblioteca 114 de *El Correo Gallego*, co número 31, co título, algo máis curto, de *Os mouros no imaxinario popular*.

Contido
-------

Segundo a mitoloxía popular galega, os mouros son seres que habitan en lugares onde a vida humana non se pode levar a cabo, como baixo da auga ou da terra, así como en pazos e castelos xigantes feitos nalgunhas ocasións de ouro. Deixaron a súa pegada en lugares como petróglifos e mámoas. A eles atribúeselles a construción de diversos túneles polos que se desprazaban de castro en castro, e nos que agochaban tesouros.

As súas actividades tiñan un certo parecido coas humanas e consistían basicamente en cociñar, manter o gando e as terras. Todos os seus utensilios (arados, xugos, ou mesmo potas e cubertos) son de ouro. Cando necesitan a axuda dos humanos, como pode ser para asistir a un parto ou para a matanza do porco, non dubidan en facelo. A relación que manteñen cos humanos non é moi ampla, pero si que negocian entre eles, e os mouros sempre lle pagan os servizos aos humanos en ouro.

Respecto dos tesouros, estes están case sempre encantados, e o que consiga desencantalo será o beneficiado. A forma de sinalar un tesouro pode ser a través dunha galiña cos seus pitiños, que pode ser o sinal da existencia do tesouro ou ser o mesmo tesouro baixo un encanto. Estes tesouros normalmente sitúanse nos lugares de habitabilidade frecuente do mouros e poden consistir en cadeas, trabes ou fíos de ouro, e tamén en forma de animal, que se transforma en ouro ao ser desencantado.

As mouras tamén teñen un papel moi importante no imaxinario galego, xa que son "supermulleres" dunha gran beleza. Caracterízanse por ter o pelo roxo e a pel moi clara. Tamén se compara coa muller humana, que realiza as tarefas da casa que non son nada recoñecidas por parte dos seus homes, pero son as que levan as contas da casa. As mouras adoitan aparecérselles aos homes en forma de animais para tentalos a desencantalas normalmente dicíndolles que lle quitara unha flor da boca e así poder casar coa moura. Se o home o facía, casaría con ela e faríase rico.

O libro remata cunha serie de relatos sobre o nomeado anteriormente.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Os tesouros dos mouros
Virxe de Valvanera
A **Virxe de Valvanera** é unha advocación mariana da serra da Demanda, A Rioxa (España), da cal é patroa e é unha das sete patroas das comunidades autónomas de España. A imaxe actual é unha talla considerada dun románico primitivo, de finais do século XI ou comezos do século XII.

O achado
--------

A aparición da imaxe está relatada na *Historia Latina*, escrita en 1419 por Rodrigo de Castroviejo, Abade de Valvanera, como tradución dun texto en latín do século XII escrito probablemente por Gonzalo de Berceo. Conta que o ladrón *Nuño Oñez*, ouvindo o rezo da que ía ser a súa vítima, arrepentiuse dos seus crimes, encomendándose á Virxe María para que lle axude a cambiar a súa vida. Un día durante as súas oracións aparecéuselle un anxo, indicándolle que fose a Valvanera en busca dun carballo que sobresaíse dos demais, de cuxo pé brotaba unha fonte e que contiña varios enxames de abellas, onde atoparía unha imaxe da Virxe María. Acudiu a devandito lugar co crego Domingo atopando a imaxe. Nese lugar comezarían a edificar un lugar de culto á Virxe, no último terzo do Século IX.

Con este achado daríase orixe ao Mosteiro de Valvanera, onde actualmente venérase a esta imaxe, custodiada por monxes beneditinos.

A coroación canónica da imaxe tivo lugar no Espolón de Logroño o 15 de outubro de 1954.

Himno
-----

Nas parroquias da Rioxa e o mosteiro, o himno anterior non é coñecido, o que se canta habitualmente é estoutro;

*PUES BRILLÁIS EN VALVANERA*

*COMO SOL DE ESTA REGIÓN,*

*MIRADNOS, MADRE AMOROSA,*

*CON TIERNA PREDILECCIÓN.*

1.- *Virgendita adorada de Valvanera; Serranilla graciosa, bien de esta tierra.*

2.- *Dios te salve, María Madre de gracia de La Rioja y Cameros reina adorada.*

3.- *De nuestros padres fuiste dulzura y vida; hoy, de nuestra esperanza prenda querida.*

4.- *Vuelve, Madre, a nosotros tus ojos bellos; que su luz hará dulce nuestro destierro.*

5.- *y en el Cielo por siempre danos contigo a Jesús, de tu vientre fruto bendito.*

Véxase tamén
------------

* Patroas das comunidades autónomas de España
| Iztaccíhuatl |
| --- |
| Volcán Iztaccíhuatl |
| Altitude: | 5286 m (17.342 pés) |
| Latitude: | 19° 11′ N |
| Lonxitude: | 98° 39′ W |
| Localización: | Estado de México-Estado de Puebla, México |
| Tipo: | Múltiples volcáns extintos |
| Primeiro ascenso: | Época remota anterior aos Aztecas |
| Ruta de ascenso máis sinxela: | Ruta dos pés |

**Iztaccíhuatl** (do nahuatl "Iztac", branco/a e "cíhuatl", muller) é unha montaña e unha princesa mitolóxica azteca que se converteu en deusa. Este artigo trata das dúas.

**Iztaccíhuatl** é a terceira montaña máis alta de México, despois do Pico de Orizaba (5.610 m) e o Popocatépetl (5.452 m).

Esta montaña ten varios picos, o máis alto a 5.286 m é o denominado "Pecho". Sobresaen tamén a cabeza e os pés. A silueta da montaña, que case sempre está cuberta de neve, ten forma dunha muller deitada co cabelo estendido para o lado oposto do seu corpo. Por esta razón tamén se coñece a montaña como *muller durmida*. A montaña Iztaccíhuatl encóntrase a uns 70 km ao sueste da Cidade de México e algunhas veces pode verse desde esta. Anteriormente, cando non existía contaminación na Cidade de México, a montaña Iztaccíhuatl e o seu compañeiro Popocatépetl sempre eran visíbeis, dominando parte de horizonte. Do feito anterior e de que a Cidade de México foi o centro cultural, político e económico, primeiro do Imperio Azteca e agora do país México, xeráronse múltiples expresións artísticas e literarias sobre estas montañas.

O primeiro rexistro de ascenso desta montaña data de 1889, mais a evidencia arqueolóxica indica que os Aztecas e incluso culturas anteriores ascenderon esta montaña.

Lenda do Popocatépetl e Iztaccíhuatl
------------------------------------

Na mitoloxía Azteca, **Iztaccíhuatl** foi unha princesa que se namorou dun dos guerreiros do seu pai. O seu pai enviou o namorado a unha batalla ao Estado de Oaxaca, prometéndolle que lle entregaría a súa filla se regresaba vitorioso, o que o seu pai daba por imposíbel. Un pretendente de Iztaccíhuatl díxolle a esta que o seu guerreiro amado morrera na batalla e logrou convencela de casar con el. Cando despois dalgún tempo, o guerreiro regresou vitorioso, Iztaccíhuatl, que xa se entregara ao rufián, e ante a imposibilidade de darlle a súa pureza ao seu amor, matouse, co consecuente suicidio do seu amor. Polo grande amor entre eles os deuses convertéronos en inmensas montañas ao redor do Val de México, Iztaccíhuatl e Popocatépetl, para que eternamente estiveran xuntos recordándolles a todos o seu grande amor.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q664059
* WorldCat
* VIAF: 247273121
* BRE: 2025026
* EBID: ID
* GeoNames: 3526659
* Peakbagger: 8033
* VOGRIPA: 2019

 |
O **Voo 637 de JAT Yugoslav Airlines** foi un McDonnell Douglas DC-9-32, con rexistro YU-AHT, que estoupou no aire pouco despois de sobrevoar a baliza non direccional Hermsdorf (situada ao redor de Hinterhermsdorf, no municipio actual de Sebnitz), Alemaña Oriental, mentres realizaba unha ruta dende Estocolmo ata Belgrado o día 26 de xaneiro de 1972. O avión, pilotado polo captain Ludvik Razdrih, rompeu en tres partes, esnafrándose preto da vila de Srbská Kamenice en Checoslovaquia (agora a República Checa). Das 28 persoas a bordo, 27 morreron tras impactar contra o chan, e unha asistente de voo iugoslava, Vesna Vulović, sobreviviu.

Causa
-----

O McDonnell Douglas DC-9-32 quedou esnaquizado despois de que estoupase unha bomba a bordo, colocada por terroristas croatas emigrados (*Ustashe*). O avión dirixíase a Serbia (no momento parte de Iugoslavia) dende Suecia. A bomba caseira fora colocada na bodega de carga dianteira. Vesna Vulović estaba preto da parte de atrás do avión no momento do estoupido, aínda que este feito non está demasiado claro. Algúns informes dixeron que estaba na parte traseira cando ocorreu o estoupido, pero ela dixo que lle comentaran que a atoparan na sección media do aparello.

Vulović estivo en coma durante 27 días e estivo paralizada temporalmente de cintura para abaixo, aínda que sobreviviu. Continuou traballando para a aeroliña realizando tarefas de oficina.

Notas
-----

1. ↑  "Resumo oficial do informe final" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 23 de novembro de 2015. Consultado o 2019-1-30.
2. ↑  Richard West (15 de novembro de 2012). *Tito and the Rise and Fall of Yugoslavia*. Faber & Faber. pp. 179–. ISBN 978-0-571-28110-7
3. ↑  Andrew R. Thomas (30 de outubro de 2008). *Aviation Security Management [3 volumes]*. ABC-CLIO. pp. 176–. ISBN 978-0-313-34653-8
4. ↑  "Entrevista con Vesna Vulovic". *Green Light*. 2013-04-10. Arquivado dende o orixinal o 10 de abril de 2013. Consultado o 2019-01-30.
5. ↑  "Accident details". *www.planecrashinfo.com*. Consultado o 2019-01-30.
6. ↑  Connolly, Kate (2009-01-13). "Vesna Vulovic's record fall Communist propaganda, say journalists". *The Guardian* (en inglés). ISSN 0261-3077. Consultado o 2019-01-30.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1262739
* ASN: 19720126-0

 |
**Carmen de Mairena**, nada en Barcelona o 15 de marzo de 1933 e finada na mesma cidade o 22 de marzo de 2020, foi unha cupletista catalá de gran popularidade en todo o estado español.

Traxectoria
-----------

Desde mediados dos anos cincuenta até a chegada da Transición Española (momento no que comeza a vestirse de muller), era coñecida como *Miguel de Mairena*, e era un cantante de cuplé de certo renome nas salas de espectáculos máis destacadas de Barcelona. A partir dos anos noventa, gañou popularidade a nivel estatal polas súas aparicións televisivas de carácter cómico xunto ao presentador Javier Cárdenas, que a vinculou ao mundo autodenominado friqui. Realizou incursións puntuais no mundo do cinema, incluíndo o pornográfico.

Presentouse ás Eleccións ao Parlamento de Cataluña en 2010.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Entrevista en 20minutos *(en castelán)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3391766
* WorldCat
* VIAF: 1541152331598403260002
* BNE: XX1624397
* GND: 1160699623
* IMDb: nm1596825
* TMDb: 1093951

 |
Coordenadas: 28°05′39″N 86°39′39″L﻿ / ﻿28.094166666667, 86.660833333333

O Cho Oyu desde Gokyo
O **Cho Oiu** é a sexta montaña máis alta da Terra con 8.201 m.s.n.m. Està situada na cadea do Himalaia, a uns 20 km ao oeste do Everest, na fronteira entre Nepal e o territorio do Tíbet.

Nome
----

Cho Oiu significa *deusa turquesa* en tibetano.

Ascensión
---------

O Cho Oiu foi escalado até a cima por primeira vez, seguindo a ruta da súa cara oeste, o 19 de outubro de 1954 polos montañeiros Herbert Tichy, Joseph Joechler e o xerpa Pasang Dawa Lama, formando parte dunha expedición austríaca.

A poucos quilómetros a poñente do Cho Oiu está localizado Nangpa La (5.716 m), un paso xeado que se utiliza na vía comercial entre o Tíbet e a zona nepalesa de Khumbu. A causa da súa proximidade ao Cho Oiu, os escaladores coidaron que o Cho Oiu era o "oitomil" máis fácil de ascender.

O Cho Oiu foi o quinto cume de máis de oito mil metros de altura que foi coroado polo ser humano, logo do Annapurna (xuño de 1950), Everest (maio de 1953), Nanga Parbat (xullo de 1953) e o K2 (xullo de 1954).

Outras ascensións
-----------------

* 1958 - Unha expedición india logra a segunda ascensión á cima. O xerpa Pasang Dawa Lama pisa o cume por segunda vez. Primeiro falecido no Cho Oyu.
* 1985 - O 12 de febreiro, unha expedición polaca, con Jerzy Kukuczka, consegue a primeira ascensión en inverno.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Cho Oiu*** |

| * v
* c
* e
Os oitomiles |
| --- |
| 
* Everest
* K2
* Cancheniunga
* Lhotse
* Macalu
* Cho Oiu
* Daulaguiri
* Manaslu
* Nanga Parbat
* Annapurna I
* Gasherbrum I
* Broad Peak
* Gasherbrum II
* Xixapangma

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q170089
* WorldCat
* VIAF: 235045056
* EBID: ID
* GEC: 0017651
* GeoNames: 1280210
* GND: 4090411-8
* NKC: ge223417
* Peakbagger: 10634
* SummitPost: 150294
* TGN: 1104225

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Skin.

***Skins*** é o título dunha serie de televisión dramática británica. É un drama que segue as vivencias dun grupo de mozos en Bristol, ó suroeste de Inglaterra. A serie explora unha variedade de temas problématicos da xuventude actual tales como o uso de drogas e alcohol, a homofobia, a obesidade, o estrés postraumático, a anorexia nerviosa, a depresión psicótica, o autismo, o bullying, as familias desestruturadas, entre outras problemáticas frecuentes. Foi creado por Bryan Elsley e Jamie Brittain para Company Pictures. Foi retransmitida na súa totalidade pola canle británica E4.

Foi estreado na canle dixital *E4* o 25 de xaneiro de 2007 e na Channel 4 o 21 de agosto do mesmo ano. Unha segunda tempada de dez episodios comezou a emitirse en E4 o 11 de febreiro de 2008 e tres días despois en Channel 4. Unha terceira entrega comezou o 22 de xaneiro e retransmitiuse os xoves en *E4* no Reino Unido. En España comezouse a emitir na canle Buzz e tempo despois en Antena.Neox.

As temporadas 1 e 2 constaron dun elenco liderado por Tony Stonem (Nicholas Hoult). Terminadas as 2 primeiras temporadas, o equipo da serie decidiu cambiar o elenco de actores, dividindo ás personaxes en xeracións a razón de 2 temporadas cada unha. Para a 3 e a 4 temporada, o elenco de actores foi substituído na súa maioría, exceptuando a que sería a líder do novo elenco, a irmán de Tony, Effy Stonem (Kaya Scodelario) e a súa mellor amiga, Pandora Moon, "Panda" (Lisa Backwell). Pola súa parte, as temporadas 5 e 6 constan dun novo elenco de actores encabezado por Franky (Dakota Blue Richards) e Mini (Freya Mavor); non ten máis relación cas dúas xeracións previas que algúns detalles notorios. En xeral, mantéñense relativamente constante as mesmas personalidades, en novas personaxes. O 1 de xullo de 2013 empezou a sétima e última temporada da serie, unha temporada de despedida da serie que conta co retorno de Effy Stonem, Cassie Ainsworth e James Cook como protagonistas en tres historias individuales (*Skins: Fire*, *Skins: Pure* e *Skins: Rise*, respectivamente) divididas en dous episodios. Esta última temporada mostra a idade adulta de cada un dos protagonistas, as cales non foron ben recibidas pola crítica. Realizáronse numerosos capítulos con historias relacionadas coa trama principal que mostran acontecementos que nos capítulos emitidos non podemos ver. Entre as cancións que podemos escoitar na serie encontramos a grupos como Foals, Crystal Castles, e Yeah Yeah Yeahs entre outros.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web oficial de *Skins* en e4.com
| Coenonympha dorus |
| --- |
| *Coenonympha dorus* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Nymphalidae |
| Xénero: | *Coenonympha* |
| Especie: | ***C. dorus***Esper, 1782 |

 |

A ***Coenonympha dorus*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae.

Distribución
------------

Esténdese polo noroeste de África e suroeste de Europa até o centro de Italia. Atópase por toda a península ibérica.

Hábitat
-------

Zonas herbosas e arbustivas secas, a miúdo en claros de bosque e pendentes rochosas e barrancos secos e cálidos. 

A eiruga aliméntase de gramíneas tales como *Agrosits canina*, *Agrostis amencer*, *Festuca ovina*, *Brachypodium retusum*, *Stipa offneri* e *Carix harellana*.

Período de voo
--------------

Univoltina, unha xeración ao ano entre comezos de xuño e mediados de agosto.

Notas
-----

1. ↑  *Boletín de la Sociedad Catalana de Lepidopterología.*
2. 1 2 3 4  Tolman

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Asturnatura
* Biodiversidad Virtual
* European Butterflies (inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51666
* EOL: 964747
* EUNIS: 90662
* FE: 441279
* FE-New: ID
* GBIF: 8396242
* iNaturalist: 360342
* IRMNG: 10955599
* LepIndex: 138572
* NCBI: 111896
* TAXREF: 53640

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1052827

 |
Vías hispanas no *Itinerario de Antonino*.
A Vía XVIII ou Vía Nova, ó seu paso polo concello de Lobios.
Miliario XXIX na Vía Nova en Campo do Gerês, Terras de Bouro.
Miliario de Zadagós (Sandiás).
A **vía Nova**, no itinerario de Antonino a **Vía XVIII**, era a vía romana que unía as cidades de Bracara Augusta (Braga) e Asturica Augusta (Astorga) ó longo dunhas 215 millas romanas (uns 318 quilómetros).

Traxectoria
-----------

A vía atravesaría a actual provincia de Ourense seguindo unha diagonal do suroeste a nordés. É unha das vías galegas das que mellor se coñece o seu trazado. A vía tiña unha lonxitude de 215 millas romanas. O gobernador da provincia Citerior naquel tempo era Illote Calpetano Rantio Quirinal Rufo Valerio Festo.

Construción
-----------

Segundo a información extraída dos miliarios dedicados a Tito Flavio Vespasiano e ó seu irmán Domiciano, construiríase entre os anos 79 e 80 da nosa era. Sería restaurada en tempos de Maximino e o seu fillo Máximo. O seu trazado vén reflectido con detalle no Itinerario de Antonino (século III). 

Unha das *mansio* (parada de postas e hospedaxe) que aparecen neste itinerario estaba situada no actual Sandiás. No seu trazado estaban sinalizadas os *millia passum* con miliarios, solitarios ou en grupo. Este trazado é o que conserva o maior número de miliarios de toda Europa, concretamente 281.

Conserva os seguintes monumentos epigráficos:

* Miliarios, sinalizan os *millia passum*.
* Aras, dedicadas aos Lares viais.
* Inscricións honoríficas, como a dedicada a Traxano na Ponte do Bibei.

Mansións viarias
----------------

As etapas ou mansións do servizo de correos (*Cursus publicus*), desde Braga, citadas no Itinerario de Antonino, coa súa redución actual, son as seguintes:

* *Bracara Augusta* (Braga)
* *Salaniana* (Chorense, Terras de Bouro)
* *Aquis Originis* (Os Baños, Río Caldo, Lobios)
* *Aquis Querquennis* (Baños de Bande)
* *Geminis* (Sandiás)
* *Salientibus* (Baños de Molgas)
* *Praesidio* (O Burgo)
* *Nemetobriga* (Mendoia)
* *Forum gigurrorum* (ponte da Cigarrosa, A Rúa)
* *Gemestario* (O Robledo da Lastra)
* *Bergido* (Castro da Ventosa, Cacabelos)
* *Interamnio Flavio* (San Román de Bembibre)
* *Asturica Augusta* (Astorga)

Via Nova

Notas
-----

1. 1 2  García Díaz, Jesús Manuel. "A Vía Nova ou Vía XVIII". Consultado o 05/09/2022.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Rodríguez Colmenero, A. Ferrer Sierra, S. e Álvarez Asorey, R. D. (2004): *Miliarios e outras inscricións viarias romanas do Noroeste hispánico (conventos bracarense, lucense e asturicense)*. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega. ISBN 978-84-95415-87-9 (pdf)

### Outros artigos

* Vía romana
* Lista de vías romanas
* Vía XIX
* Itinerario de Antonino

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Vía Nova Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2738446
* WorldCat
* VIAF: 159660324

 |
Coordenadas: 38°56′34″N 72°00′55″L﻿ / ﻿38.942732, 72.015347


| Pico Ismail Samani |
| --- |
| Monte Ismail Samani en foto de 1989 |
| Elevación: | 7.495 metros |
| Localización: | Taxiquistán |
| Cordilleira: | Montañas do Pamir |
| Primeira acensión: | 1933, Evgueny Abalakov |
| Rota máis fácil: |  ? |
| O Ismail Samani érguese no centro de Taxiquistán |

O **Monte Ismail Samani** (en taxico **Qullai Ismoili Somoni**) é a montaña máis elevada de Taxiquistán, situada no Pamir, identificada por expedicións científicas soviéticas en 1932 foi denominado **Monte Stalin**, en 1962 o nome foi mudado a **Monte Comunismo** e en 1998, coa caída da Unión Soviética, ao seu actual nome.

Ascensións
----------

A primeira ascensión foi feita en 1933 polo montañeiro soviético Evgeny Abalakov. Debido a que se trata dun dos catro picos máis altos da antiga URSS, pertencía ó cuarteto de ascensións que permitía a obtención do Premio Leopardo das Neves*.*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q41413
* WorldCat
* VIAF: 241211512
* BRE: 2085632
* EBID: ID
* GEC: 0514324
* GeoNames: 1221252
* GND: 4559775-3
* LCCN: sh2008006961
* Peakbagger: 10496
* SummitPost: 150290
* Treccani: picco-ismail-samani

 |