O **estoniano** (*eesti keel*, IPA: [ˈeːs.ti ˈkeːl]) é a lingua oficial da Estonia, falada por preto de 1,1 millón de persoas. É unha lingua fino-ugria e intimamente ligada ao finés, falado do outro lado do Golfo de Finlandia (ambas as dúas linguas son mutuamente intelixíbeis), a lingua võro, e o saami, falado no norte da Finlandia. Máis afastadamente está relacionado coa lingua húngara. Por contra, o estoniano non ten relación co letón nin tampouco coa lingua rusa.

Fonoloxía
---------

Hai en estoniano nove fonemas relativos ás vogais simple — **a e i o u** **õ** [ɤ] **ä** [æ] **ö** [ø] **ü** [y] — os cales presentan tres duracións distintas. Desas, a simple e a longa son segmentalmente fonémicas, sendo o terceiro nivel de duración só suprasegmentalmente fonémico, presentando tamén cun contorno tonal distintivo. A ortografía estoniana distingue só as vogais curtas e as longas (denotadas pola súa duplicación). Hai tamén 19 ditongos (Hint 1978); e tamén se atopan agrupamentos polisilábicos de vogais.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Frontais | Posteriores |
|  | Non-arrendondas | Arredondadas | Non-arredondadas | Arredondadas |
| Altas | i | ü |  | u |
| Mediais | e | ö | õ | o |
| Baixas | ä |  | a |  |

Hai unha serie de consoantes oclusivas xordas e non aspiradas, con tres duracións fonémicas, representadas **b d g**, **p t k** e **pp tt kk**. O resto das consoantes tamén presenta distinción na duración, mais na escrita só son distinguidas as consoantes curtas e longas. Como nas vogais, dous niveis de duración segmental son fonémicos, e o terceiro nivel é suprasegmentalmente fonémico. Por exemplo, para o fonema 'n': curto - 'n' en *lina* "pano das mans", longo 'n' en *linna* "da cidade" e extralongo 'n' en *linna* "para a cidade".

As fricativas son **s h**, alén de **f š ž z**, usadas en empréstitos. As demais consoantes son **j l m n r v**, alén das alofónicas velares nasais **nk** e **ng**. As consoantes poden palatalizarse, mais esa distinción non se marca na ortografía. A palatalización ocorre antes das vogais frontais. Cerca do 0,15% do léxico presenta total palatalización fonémica, cando ocorre sen unha vogal frontal.

A tonicidade das palabras recae na primeira sílaba. Con todo, os empréstitos internacionais e as consoantes extralongas alteran en parte ese padrón.

Gramática
---------

Tipoloxicamente, o estoniano presenta características de linguas tanto aglutinatinantes como sintácticas. Ao longo da súa historia, a lingua alemá tivo unha forte influencia sobre o estoniano, tanto no vocabulario como na sintaxe.

#### Morfosintaxe

En estoniano, non hai xénero gramatical, mais os substantivos e adxectivos declínanse en catorce casos. A maioría dos casos en estoniano denota relacións que outras linguas son expresas polo uso de preposicións.

Abaixo está un exemplo das declinacións da palabra *auto*, que significa coche:

| **casos** | **singular** | **plural** |  |
| --- | --- | --- | --- |
| nominativo | auto | auto**d** |  |
| xenitivo | auto | auto**de** |  |
| partitivo | auto**t** | auto**sid** |  |
| ilativo | auto**sse** | auto**desse** | - *para* o coche |
| inesivo | auto**s** | auto**des** | - *no* coche |
| elativo | auto**st** | auto**dest** | - *do* coche |
| alativo | auto**le** | auto**dele** | - *para sobre* o coche |
| adesivo | auto**l** | auto**del** | - *sobre* o coche |
| ablativo | auto**lt** | auto**delt** | - *de sobre* o coche |
| translativo | auto**ks** | auto**deks** | - transformación |
| terminativo | auto**ni** | auto**deni** | - *ata* o coche |
| esivo | auto**na** | auto**dena** | - *como* un coche |
| abesivo | auto**ta** | auto**deta** | - *sen* o coche |
| comitativo | auto**ga** | auto**dega** | - *con* o coche |

Só tres dos casos enriba teñen función gramatical: o nominativo (o axente/suxeito da frase), o acusativo (o obxecto directo) e o partitivo (obxecto parcial).

#### Pronomes

Hai dous tipos de pronome para cada persoa en estoniano. Un, máis longo, para cando o foco está no axente e outro máis curto para cando o foco está na acción. Son:

##### Singular

|  |  |
| --- | --- |
| 1ª persoa | mina - ma |
| 2ª persoa | sina - sa |
| 3ª persoa | tema - ta |

##### Plural

|  |  |
| --- | --- |
| 1ª persoa | meie - me |
| 2ª persoa | teie - te |
| 3ª persoa | temad - nad |

Como non hai xénero nese idioma, non hai diferenza entre "el" e "ela" ou "eles" e "elas".

#### Verbos

O sistema de conxugación verbal non presenta distinción entre os tempos presente e futuro (a forma do presente utilízase en ambos contextos coa adición de marcadores de tempo), e hai formas especiais usadas para expresar unha acción iniciada por un suxeito indeterminado (o "impersoal").

O infinitivo dos verbos en estoniano é sempre terminado por *-ma*. A conxugación no presente se dá coa xunción dos seguintes morfemas na raíz do verbo:

Verbo *istuma* (sentarse)

**mina** istu**n**  

**sina** istu**d**  

**tema** istu**b**

**meie** istu**me**  

**teie** istu**te**  

**nemad** istu**vad**

#### Negación

A negación faise engadindo a palabra **ei** antes do verbo:

mina **ei** istu; sina **ei** istu etc

Notas
-----

1. ↑  Moseley, Christopher e Nicolas, Alexandre. "Atlas of the world's languages in danger". *unesdoc.unesco.org*. Consultado o 11 de xullo de 2022.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *estoniano*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Existe unha versión da Wikipedia en  ***Lingua estoniana*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa no Galizionario as palabras en  ***Estoniano*** |

### Outros artigos

* Wikipedia en estoniano
* Traducións da Biblia ao estoniano

| * v
* c
* e
Linguas oficiais da Unión Europea |
| --- |
|  | 
* Alemán
* Búlgaro
* Castelán
* Checo
* Croata
* Dinamarqués
* Eslovaco
* Esloveno
* Estoniano
* Inglés
* Finés
* Francés
* Grego
* Húngaro
* Irlandés
* Italiano
* Letón
* Lituano
* Maltés
* Neerlandés
* Polaco
* Portugués
* Romanés
* Sueco

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q9072
* AAT: 300388283
* BNCF: 67105
* BNF: 11931289v
* BRE: 4916424
* EBID: ID
* Ethnologue: est
* Glottolog: esto1258
* GND: 4120175-9
* LCCN: sh85044985
* MAG: 2776092919
* NDL: 00562052
* NKC: ph135296
* WALS: est

 |

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre lingüística é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---