| *Dasypus novemcinctus*Armadillo de nove bandas |
| --- |
|  |
| Estado de conservación |
| Pouco preocupante (LC)Pouco preocupante |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Infraclase: | Placentalia |
| Superorde: | Xenarthra |
| Orde: | Cingulata |
| Familia: | Dasypodidae |
| Xénero: | *Dasypus* |
| Especie: | ***D. novemcinctus*** |

 |
| Nome binomial |
| *Dasypus novemcinctus*Linnaeus, 1758 |
| Distribución de Dasypus novemcinctusDistribución de *Dasypus novemcinctus*Distribución de *Dasypus novemcinctus* |
| Subespecies |
| * *Véxase o texto*
 |

***Dasypus novemcinctus***, coñecido vulgarmente como **armadillo de nove bandas** ou **tatú**, é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados e familia dos dasipódidos.

É a especie de armadillo máis estendida. Os seus antepasados orixináronse en Suramérica e noi foi até varios miles de anos máis tarde, cando se formou o istmo de Panamá, cando puido chegar até América do Norte durante o grande intercambio americano.

É un animal solitario, principalmente nocturno, que se encontra en moitos tipos de hábitats, desde bosques maduros e secundarios até zonas de pasteiros e matogueiras secas. É insectívoro, alimentándose principalmente de formigas, térmites e outros pequenos invertebrados.

Características
---------------

Camiñando.
É un mamífero acoirazado de corpo pequeno que, a pesar das súas curtas patas, se move con gran rapidez. As patas posúen garras que lle permiten escavar a terra para fabricar os seus tobos.

A súa armadura é unha delgada lámina ósea cuberta por duros aneis córneos que cobre a parte superior da cabeza, as costas, os flancos e a cola. Na metade do corpo esta armadura está interrompida por partes de pel, así que os aneis óseos forman unha sorte de cintas, nove no caso desta especie, ao que alude o seu específico, *novemcinctus*. Normalmente enrólase formando unha bóla para durmir, ou para defenderse ante un perigo, aínda que non é fácil encontralo deste xeito.

O seu corpo mide entre 50 e 60 cm, e o seu peso oscila entre os 4 e os 8 kg. A súa coloración é escura, negra con partes brancas e beixe. As patas dianteiras teñen 4 dedos e as traseiras, 5. Ten ao rededor de 32 dentes, a pesar do cal non pode morder ou mastigar, debido a que os dentes non teñen raíces nin esmalte.

Bioloxía
--------

### Hábitat e distribución

As súas pel e armadura non lle permiten resistir temperaturas moi baixas, e por iso se encontra en zonas de temperaturas cálidas, dentro da súa ampla área de distribución, que se estende desde o sur dos Estados Unidos, e a través de México, América Central e o norte da Suramérica, até o norte da Arxentina, ao sur da Provincia de Buenos Aires, sendo o armadillo que conta cunha distribución máis ampla.

Tamén está presente nas Antillas, en Granada e Trinidad e Tobago. Encóntrase desde o nivel do mar até os 2000 m de altura.

Pode encontrarse en covas, ocos, pasteiros, bosques tropicais e nunha gran variedade de hábitats de áreas secas. É bastante frecuente en todo o Paraguai.

### Comportamento

Boca dun tobo.
É un animal de hábitos nocturnos, e tímido, que se orienta polo olfacto e polo seu agudo sentido de audición. Durante o día permanece agochado nos seus tobos, escavados na terra a mediana profundidade, e polas noites aventúrase en campo aberto para cazar.

O armadillo de nove bandas é a única especie coñecida que pode inchar os seus intestinos con aire e flotar para cruzar ríos; ademais pode realizar apneas de 6 minutos, logrando cruzar polo fondo de pequenos ríos. Pode tamén saltar de 90 a 120 cm de altura no aire, sendo un particular perigo para os vehíclos nas estradas.

### Alimentación

É un animal basicamente insectívoro, que come principalmente formigas e térmites. Pero tamén outros pequenos insectos e as súas larvas, e outros invertebrados, como vermes e caracois, e incluso pequenos anfibios e raíces tuberosas. Pero o seu alimentop preferido son as formigas e os térmites.

### Reprodución

De todos os armadillos, é o máis fértil, e as femias paren entre 4 e 10 crías por camada, o que explica que sexan os máis frecuentes. Alcanzan a madurez sexual ao ano de idade. Para reproducírense constrúen covas múltiples ou tobos de 0,5 a 3,5 m de longo, interconectadas. O período reprodutivo vai de agosto a novembro. A xestación é de 120 días. As crías mantéñene agochadas nos tobos até que chegan á idade necesaria para valerse por si soas. Durante ese tempo, os pequenos son aleitados pola súa nai antes de que esta lles aprenda a capturar insectos.

Taxonomía
---------

Na Florida, EE. UU..
En Nuevo León, México.
Ergueito.
### Descrición

A especie foi descrita polo naturalista sueco Carl von Linné (Linneo) na 10ª edición do seu *Systema Naturae*.

### Sinonimia

Ademais de polo nome que lle impuxo Linneo, e que é hoxe o considerado como válido, a especie coñeceuse tamén ao longo do tempo polos sinónimos seguintes:

* *Dasypus decumanus* Illiger, 1815
* *Dasypus decumanus* Olfers, 1818
* *Dasypus longicaudus* Schinz, 1824
* *Dasypus cucurbitinus* Gaumer, 1917
* *Dasypus novenxinctus* Peal & Palisot de Beauvois, 1796
* *Dasypus pepa* Krauss, 1862
* *Dasypus longicaudatus* Peters, 1864
* *Dasypus leptorhinus* Gray, 1874
* *Dasypus cucurbitalis* Fermin, 1765
* *Dasypus minor* Fermin, 1769

### Subespecies

Na actualidade recoñécense, dentro da especie, as seguintes seis subespecies:

* ***Dasypus novemcinctus***
	+ *D. n. novemcinctus* Lönnberg, 1913
	+ *D. n. aequatorialis* Peters, 1864
	+ *D. n. fenestratus* Peters, 1864
	+ *D. n. hoplites* G. M. Allen, 1911
	+ *D. n. mexianae* Hagmann, 1908
	+ *D. n. mexicanus* Peters, 1864

Relación cos humanos
--------------------

Os indíxenas do Chaco paraguaio gustan moito da carne do armadillo de nove bandas ou tatú, que é parte da súa dieta. Moita veces cociñan a carne na propia armadura do armadillo.

Ademais, a graxa deste animal utilízase con fins medicinais. Con ela elabóranse xaropes caseiros para combater a tose, e doenzas como a bronquite, a asma, a reuma, e golpes, chagas etc.

Este armadillo é dócil, e non presenta perigo ningún, excepto polas sus patas con largas e firmes uñas. Por iso algunhas persons téñenos como mascota, aínda que son moi escorregadizos e, se non teñen unha gaiola segura, poden escavar pozos moi profundos e causar danos nas tubaxes.

Nos países andinos, especialmente o Perú, Bolivia e a Arxentina, a armadura do armadillo utilízase para construír un instrumento musical chamado charango, semellante a unha guitarra pero de reducidas dimensións, e composto de cinco ordes de cordas que producen un son moi agudo.

Tamén serve para a confección de carteiras femininas e como alimento.

En diversas zonas de México fríxese na coiraza e cómese como un roxón. Nesta país, especialmente na zona do Iucatán, o *huech* —como alí se coñece— é unha prezada peza de caza, polo saboroso da súa carne e por ser un prato exótico nos máis caros restaurantes. Debido a isto o número de armadillos diminuíu de forma alarmante na rexión.

Estado de conservación
----------------------

A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), desde o ano 2006, vén cualificando o status da especie como *LC* (pouco preocupante), cualificación que mantén a día de hoxe (2016), debido á súa larga distribución, á suposta gran poboación, á súa tolerancia á alteración dos seus hábitats, e a que non existen evidencias dunha diminución importante da poboación.

É relativamente común na Rexión Occidental de Paraguai, con algunhas extincións locais especialmente nas áreas máis secas, pero rexistrouse un incremento de poboación no departamento Presidente Hayes. Na Rexión Oriental, debido á alta presión exercida pola caza e á destrución de hábitats extinguiuse localmente en varios sitios.

Cómpre mencionar en particular que esta especie non está listada no CITES (Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de fauna e flora silvestres), acordo internacional concertado entre os gobernos para asegurar que o comercio internacional de espécimes de animais e plantas salvaxes non ameace a súa supervivencia no seu medio natural.

Notas
-----

1. 1 2 3  Loughry, J.; McDonough, C. & Abba, A. M. (2014): *Dasypus novemcinctus* na *Lista vermella de especies ameazadas* da UICN. Versión 2015-4. Consultada o 22 de xaneiro de 2016.
2. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *tatú*.
3. 1 2 3 4  *Dasypus novemcinctus* no *MSW*.
4. ↑  Where can I see an armadillo? en Armadillo Observation. University of Texas.
5. ↑  McBee, K. & Baker, R.J. (1982): "Dasypus novemcinctus". *Mammalian Species* **162**: 1-9.
6. ↑  Gardner, A. L. (2005): "Order Cingulata". En: D. E. Wilson & D. M. Reeder (eds.), *Mammal Species of the World: A taxonomic and geographic reference*. Third edition. pp. 94-99. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press.
7. ↑  Abba, A. M. & Vizcaíno, S. F. (2011): "Distribución de los armadillos (Xenarthra: Dasypodidae) en la provincia de Buenos Aires, Argentina". *Mastozoología Neotropical* **18**: 185-206.
8. ↑  Loughry, W. J. & McDonough, C. M. (2013): *The nine-banded armadillo: a natural history*. Norman, Oklahoma, USA: University of Oklahoma Press.
9. ↑  How high can a nine-banded armadillo jump? (Everyday Mysteries: Fun Science Facts from the Library of Congress)
10. ↑  *Dasypus novemcinctus* no SIIT.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Dasypus novemcinctus Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Dasypus novemcinctus*** |

### Bibliografía

* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, pp. 338–340.
* McKenna, Malcolm C. & Bell, Susan K. (1997): *Classification of Mammals Above the Species Level*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
* Nowak, Ronald M. (1999): *Walker's Mammals of the World*. 6ª ed. Baltimore, Maryland, EE. UU.: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-5789-8.
* VV. AA. (1968): *Enciclopedia Salvat de las ciencias. Tomo 6. Animales vertebrados*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp. 86–88.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. eds. (2005): *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*, 3rd ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0.

### Outros artigos

* Cingulados
* Dasipódidos

### Ligazóns externas

* *Dasypus novemcinctus* na ADW. Con abudantísima información, numerosísimas imaxes e ampla bibliografía *(en inglés)*
* *Dasypus novemcinctus* en BioKIDS. Con abudantísima información, numerosísimas imaxes e ampla bibliografía *(en inglés)*
* *Dasypus novemcinctus* na EOL. Con información, numerosísimas imaxes e mapas *(en inglés)*.
* *Dasypus (Dasypus) novemcinctus* Linnaeus, 1758 Arquivado 29 de xaneiro de 2016 en Wayback Machine. en Fossilworks.
* *Dasypus novemcinctus* no SIIT.
* Por su sabor le llaman el siete carnes en Cuencia al día *(en castelán)*.
* El armadillo: pequeño, frágil acorazado en Diarui de Yucatán *(en castelán)*
* Armadillo Expansion en Wayback.archive.org *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q649549
* EBID: ID
* LCCN: sh85091980

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Dasypus\_novemcinctus
* EOL: 328482
* EPPO: DSPSNO
* Fossilworks: 161184
* GBIF: 2440779
* GlobalSpecies: 833728
* iNaturalist: 47075
* IRMNG: 11260215
* ITIS: 180103
* IUCN: 6290
* MSW: 11700009
* NCBI: 9361
* TAXREF: 443803
* ZooBank: ID

 |