recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Áed Allán** (ou **Áed mac Fergaile**), finado en 743, foi un rei irlandés do século VIII, rei de Ailech e Rei Supremo de Irlanda. Áed Allán era fillo de Fergal mac Máele Dúin e membro de Cenél nEógain, unha póla dos Uí Néill do norte.

Fergal foi asasinado, xunto con moitos outros, na batalla de Almain, en 722. Esta batalla tivo lugar contra Murchad mac Brain Mut de Uí Dúnlainge, rei de Leinster. O rei de Uí Néill neste tempo era Flaithbertach mac Loingsig de Cenél Conaill. Áed Allán loitou contra Flaithbertach en Mag Itha en 734, e foi derrotado. Emporiso, Flaithbertach abdicou ou foi deposto pouco despois e entrou no mosteiro en Ard Macha (Armagh).

O principal requisito para ser un potencial rei supremo era o éxito en batalla, e Áed Allán enfrontouse ós Ulaid, baixo Áed Róin dos Dál Fiatach en Faughart. Os reis do Ulaid controlaban a maioría do Ulster oriental, mentres os Cenél nEógain estaban radicados no condado de Tyrone. Áed Allán derrotou ós Ulaid, asasinando a Áed Róin e ó rei do Uí Echach Cobo, obtendo así o control de Conailli Muirthemne.

En 737, Áed Allán reuniuse co rei Eóganachta Cathal mac Finguine en Terryglass, probablemente terreo neutral. Byrne di que é improbable que Cathal, rei de Munster, recoñecese a autoridade de Áed Allán — os Uí Néill tiñan bastante pouca influencia no sur; pero se Cathal agardaba algún beneficio da reunión, onde quizais recoñecese a supremacía eclesiástica de Armagh, resultou decepcionado. Aínda así, os clérigos de Armagh puideron quedar satisfeitos xa que os Anais de Ulster, na entrada que segue á que informa da reunión de Áed Allán e Cathal, din que a lei de Patricio estivo vixente en Irlanda. Isto presumiblemente significa que Áed Allán e Cathal apalabraron o tratamento especial da igrexa, as súas terras e os seus inquilinos, segundo indicaba a lei de Patricio.

En 738, Áed Allán loitou contra os exércitos de Leinster na batalla de Áth Senaig. Os Anais de Ulster e os Anais de Tigernach dedican espazo considerable á batalla, na que Áed Allán reultou ferido e o rei de Leinster Áed mac Colggen de Uí Cheinnselaig, morto. Bran Bec de Uí Dúnlainge, fillo daquel Murchad mac Brain Mut que derrotara ó pai de Áed Allán en 722, tamén morreu.

Esta derrota parece teresmagado ós Uí Chennselaig xa que, por case tres séculos despois da batalla de Áth Senaig, os Uí Dúnlainge dominaron Leinster.

Áed Allán morreu en 743, na batalla en Seredmag, derrotado por Domnall Midi de Clann Cholmáin.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Áed Allán*** |

### Bibliografía

* Byrne, Francis John, *Irish Kings and High-Kings.* Batsford, Londres, 1973. ISBN 0-7134-5882-8
* Ó Cróinín, Dáibhí, *Early Medieval Ireland: 400–1200.* Longman, Londres, 1995. ISBN 0-582-01565-0

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1154334
* ODNB: 50070
* WikiTree: Mac\_Fergaile-4

 |
| *Melitaea deione* |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Nymphalidae |
| Xénero: | '**Melitaea'** |
| Especie: | ''***M. deione''*** |

 |
| Nome binomial |
| '**Melitaea deione'**Geyer, 1832 |
| Sinonimia |
| *Mellicta deione* |

***Melitaea deione*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae.

Descrición
----------

* ♂ dorso♂ dorso
* ♂ △ ventral♂ △ ventral
* ♀ dorso♀ dorso
* ♀ △ ventral♀ △ ventral

Distribución
------------

Distribúese polo norte de Marrocos, oeste de Alxeria e suroeste de Europa. Atópase na maior parte da Península Ibérica excepto zonas do centro e oeste.

Hábitat
-------

Prados abertos con flores, marxes de bosque, herba con flores e zonas arbustives. A eiruga aliméntase de *Antirrhinum* (principalmente *Antirrhinum* *majus*), *Linaria*, entre outros.

Bioloxía
--------

Aliméntase de *Linaria vulgaris*, *Linaria alpina*, *Antirrhinum sempervirens*, *A. hispanicum, A. graniticum, Linaria minor, Cymbalaria muralis*. Ovos en grupos no envés das follas.

Período de voo e hibernación
----------------------------

É bivoltina, con dúas xeracións ao ano: a primeira entre medios de maio e xuño e a segunda entre medios de agosto e comezos de setembro. Hiberna como eiruga, as larvas aliméntanse e hibernan en grupo. Voa de 200 a 1600 metros.

Notas
-----

1. 1 2  Tolman
2. ↑  Melitaea deione
3. 1 2  Tom Tolman e Richard Lewington
4. ↑   Melitaea deione y su ecología
5. ↑  Tom Tolman e Richard Lewington, Guía de las Mariposas de España y Europa

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biodiversidad Virtual
* Asturnatura

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51613
* EUNIS: 90931
* FE-New: ID
* GBIF: 6229058
* iNaturalist: 362066
* TAXREF: 219808

 |
Selo de Teobaldo III de Champaña de 1198. É o primeiro conde de Champaña do que se ten evidencia de que tomou o sinal da barra como signo heráldico, aparecendo tanto no escudo do seu cabaleiro como no reverso do selo. Os selos de seu irmán e pai amosan escudos planos sen ningunha armadura, nin no anverso nin no reverso dos seus selos, aínda que se considera que o seu irmán Henrique II de Champaña, rei de Xerusalén, xa podería ter tomado ese sinal. 
**Teobaldo III de Champaña**, nado o 13 de maio de 1179 e finado 24 de maio de 1201, foi conde de Champaña desde 1197 ata a súa morte en 1201, e foi o irmán máis novo de Henrique II de Champaña, rei de Xerusalén.

Traxectoria
-----------

Teobaldo era o fillo máis novo de Henrique I de Champaña e María de Francia e de Aquitania, filla de Luís VII de Francia e Leonor de Aquitania. Converteuse en conde de Champaña en 1197 trala morte do seu irmán máis vello Henrique II de Champaña, rei de Xerusalén. O 1 de xullo de 1199 Teobaldo casou con Branca de Navarra en Chartres. O 28 de novembro de 1199, varios nobres de Francia reuníronse na corte de Teobaldo para asistir a un torneo (concretamente no seu castelo de Ecry-sur-Aisne), incluído o predicador Foulques de Neuilly. Un ano antes, en 1198, o papa Inocencio III pedira a Cuarta Cruzada e os nobres reunidos na corte de Teobaldo decidiron "coller a cruz" e escolleron a Teobaldo como líder. Pero Teobaldo morreu o 24 de maio de 1201 e foi elixido novo caudillo Bonifacio I de Montferrat .

Teobaldo foi sucedido no condado de Champaña polo seu fillo póstumo, Teobaldo IV de Champaña. Branca recibiu os seus sete castelos en Épernay, Vertus, Sézanne, Chantemerle, Pont-sur-Seine, Nogent-sur-Seine e Méry-sur-Seine, e todas as dependencias destes castelos á morte do seu marido, e tamén se converteu en rexente nos próximos 21 anos. Tamén o seu fillo Teobaldo IV de Champaña converteuse en rei de Navarra tras a morte sen fillos de Sancho VII de Navarra .

Notas
-----

1. ↑  Arbois De Jubainville, Henry d':Essai sur les sceaux des comtes et comtesses de Champagne

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Teobaldo III de Champaña Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q282436
* WorldCat
* VIAF: 3931147373414941580006
* EBID: ID
* GND: 1113207426
* WikiTree: Champagne-41

 |
Coordenadas: 40°52′25″N 3°27′18″O﻿ / ﻿40.87361, -3.45500

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Lozoya.

O **Lozoya** é un río da península Ibérica que atravesa transversalmente o norte da Comunidade de Madrid, e desemboca no río Jarama na provincia de Guadalaxara (Castela-A Mancha). 

Este curso de auga ten a súa fonte no Parque Natural de Peñalara, na vertente madrileña da serra de Guadarrama, e é o principal abastecedor de auga potábel da Comunidade de Madrid. A súa auga está considerada como unha das de maior calidade para o consumo humano de España.

Ao longo do seu curso de 91 km é embalsado até en cinco ocasións. Seu principal encoro, o de El Atazar, é tamén o de maior capacidade de almacenamento de auga da rexión. 

A súa conca coincide coa comarca da Serra Norte de Madrid, e ten unha superficie de 1 265 km². Seu curso forma o val do Lozoya, onde se encontra o municipio de Lozoya, do que o río toma seu nome.

Notas
-----

1. ↑  "Calidad del agua en la Comunidad de Madrid". *El Mundo*. 13 de agosto de 1996.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Río Lozoya*** |
| Pyronia bathseba |
| --- |
|  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animal |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Nymphalidae |
| Xénero: | *Pyronia* |
| Especie: | *P. bathseba* |

 |
| Nome binomial |
| *Pyronia bathseba*(Fabricius, 1793​) |

***Pyronia bathseba*** é unha bolboreta da familia Nymphalidae. Habita na península ibérica, sueste de Francia, Marrocos, Alxeria e Tunes.

Hábitat
-------

Pode verse revoloteando en ladeiras, zonas abruptas e arbustivas. As súas eirugas aliméntanse de gramíneas, particularmente do xénero *Brachypodium*.

Descrición
----------

Ten o anverso alaranxado con bordo marxinal marrón bastante ancho e un gran ocelo no ápice de dobre pupila branca. Presenta ocelos menores na á posterior. O macho presenta un marcado androconio. O reverso é marrón escuro na base, con ancha banda posdiscal branco-amarela seguida de cinco ocelos negros de pupila branca rodeados de amarelo.

Especies similares son *Pyronia tithonus*, con pequenos ocelos no reverso e sen eles no anverso da á posterior e que habita no norte de Europa, e *Pyronia cecilia*, sen ocelos nas ás posteriores.

Ten unha envergadura alar de 36 a 38 mm. Voa de maio a xullo, dependendo da localización.

* Pyronia bathseba ♂*Pyronia bathseba* ♂
* Pyronia bathseba ♂ △*Pyronia bathseba* ♂ △
* Pyronia bathseba ♀*Pyronia bathseba* ♀
* Pyronia bathseba ♀ △*Pyronia bathseba* ♀ △

Ciclo vital
-----------

As larvas aliméntanse de plantas gramíneas, principalmente da especie *Brachypodium*.

Notas
-----

1. ↑  Monasterio León, Y.; et al. (30-06-2017). "Propuesta actualizada de nombres comunes en castellano para las mariposas de la península ibérica, Baleares y Canarias (Lepidoptera: Papilionoidea)" (PDF) **60**: 463–483. Consultado o 28-05-2022.
2. 1 2  Córdoba León, Juan Ramón; Sesma Moranas, Juan Manuel; Martín Toral, Gabino (2006). *Mariposas en libertad* (en castelán). Madrid: Mundiprensa. p. 212. ISBN 978-84-8476-285-0.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* *Pyronia bathseba* en Asturnatura.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q2041559
* MAG: 2779095366

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51677
* EOL: 136286
* EUNIS: 90689
* FE: 441316
* FE-New: ID
* GBIF: 8404037
* iNaturalist: 208973
* NCBI: 111937
* TAXREF: 53693

 |
Selo de Henrique I de Champaña.
 Recreación do selo de Henrique I de Champaña.
 Recreación do escudo de Henrique I de Champaña.
**Henrique I de Champaña**, finado o 17 de marzo de 1181, coñecido como *o liberal*, foi conde de Champaña (1152 - 1181).

Traxectoria
-----------

### Orixes familiares

Era o fillo máis vello do conde Teobaldo II de Champaña (tamén chamado Teobaldo IV de Blois) e Matilda de Carintia. 

### Matrimonio e descendencia

En 1164 casou con María de Francia e de Aquitania, filla de Luís VII de Francia e de Leonor de Aquitania. Tiveron catro fillos: 

* Escolástica de Champaña (falecida en 1219), casou con Guillerme IV de Mâcon.
* Henrique II de Champaña (1166-1197).
* María de Champaña (falecida en 1204), casou co emperador Balduíno I de Constantinopla.
* Teobaldo III de Champaña (1179-1201).

### Segunda Cruzada

Henrique participou na Segunda Cruzada baixo a dirección de Luís VII de Francia. Levaba unha carta de recomendación de Bernaldo de Claraval dirixida a Manuel I Comneno, emperador bizantino, que figura entre os notables presentes na asemblea celebrada por Balduíno III de Xerusalén en Acre o 24 de xuño de 1148. 

### Champaña

Á morte do seu pai, Henrique optou por tomar só a Champaña, deixando aos seus irmáns máis novos as outras posesións da familia (incluídas Blois, Chartres, Sancerre e Châteaudun). No momento parecía sorprendente, xa que os demais territorios eran máis ricos e desenvolvidos, pero Henrique debeu prever as posibilidades de Champaña e durante o seu goberno o condado converteuse nun dos máis ricos e poderosos dos principados franceses. Henrique estableceu a orde no goberno sobre os baróns de Champaña, e puido contar coa lealdade de 2.000 vasalos, feito que o converteu nun dos señores feudais máis poderosos de Francia. Logrou esta orde e poder convertendo a Champaña nun lugar seguro para reunir os comerciantes e baixo a súa protección creáronse as feiras de Champaña, convertendo este territorio nunha das prazas para o comercio de longa distancia e das finanzas máis importantes da Idade Media en Europa. A capital de Champaña en Troyes converteuse tamén nun recoñecido centro literario.

### En Xerusalén, captura e morte

En 1179 Henrique volveu a Xerusalén cun grupo de cabaleiros franceses, incluíndo os seus parentes Pedro de Courtenay -irmán de Luís VII- e Filipe de Dreux, bispo de Beauvais. Henrique volveu a Europa por vía terrestre a través de Asia Menor, pero foi capturado e mantido como refén por Kilidj Arslan II, o sultán dos selxúcidas de Rüm. O emperador bizantino pagou o rescate e Henrique foi liberado, pero morreu ao pouco tempo. Foi sucedido polo seu fillo máis vello Henrique II de Champaña.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Henrique I de Champaña Modificar a ligazón no Wikidata*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q364517
* WorldCat
* VIAF: 120186322
* BMT: 109429
* BNF: 16195187d
* CANTIC: a10938217
* CERL: cnp00583664
* DeutscheBio: 124986536
* FAST: 1953780
* GND: 124986536
* ISNI: 0000 0001 1780 7036
* LCCN: no2010077084
* SUDOC: 138459924
* WikiTree: Champagne-13

 |
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: David Mackenzie (homónimos).
**David Mackenzie**, nado en Sutton-in-Ashfield (Nottinghamshire) o 8 de setembro de 1943 e finado en Santiago de Compostela o 26 de febreiro de 2016, foi un galicianista e medievalista inglés.

Traxectoria
-----------

Licenciouse en Linguas modernas, na especialidade de lingua española pola Universidade de Oxford en 1966, e progresou os seus estudos nela até completar un mestrado. En 1975 doutorouse pola Universidade de Nottingham cunha tese de análise sobre a *Crónica de Santa María de Iria*, onde comezou a súa relación con Galicia. Despois de traballar para a Biblioteca Británica foi profesor de Estudos hispánicos inicialmente na Universidade do Úlster (1974), e logo da Universidade de Birmingham (1986), onde ao longo dunha década foi progresando de profesor titular a catedrático.

En Birmingham creou o primeiro Centro de Estudos Galegos nunha universidade británica, desde onde desenvolveu un obradoiro de tradución de literatura galega ao inglés que deu ao prelo, entre outras, a primeira tradución de Méndez Ferrín ou de Castelao a esa lingua. Ao de Birmingham seguíronlle outros centros de estudos galegos noutras partes do Reino Unido e do mundo. Foi un dos impulsores da Asociación Internacional de Estudos Galegos.

En 1997 mudou o seu centro de traballo para a Universidade de Cork, onde tamén estableceu un centro de estudos galegos. Nesta universidade irlandesa xubilouse en 2008, aínda que continuou dando clase de estudos hispánicos na Universidade de Wisconsin-Milwaukee ata 2011. Logo da súa xubilación estableceuse de forma permanente en Santiago de Compostela onde finou. En 2015 reuniuse un volume de estudo de diversos especialistas en lingua e literatura galega, na súa homenaxe (*En memoria de tanto miragre*).

Foi membro correspondente da Real Academia Galega.

Galardóns
---------

* Pedrón de Ouro en 1994
* Hispanic Achivement Award, no London Hispanic Festival de 1994
* Premio da Cultura Galega en 2014
* Membro de honra da Asociación Internacional de Estudos Galegos

Notas
-----

1. ↑  "Morre o galicianista británico David Mackenzie". *Sermos Galiza*. 26 de febreiro de 2016. Arquivado dende o orixinal o 28 de febreiro de 2016. Consultado o 26 de febreiro de 2016.
2. ↑  *Muere en Santiago el británico David Mackenzie, primer catedrático extranjero de estudios gallegos*, nova en *La Voz de Galicia* o 26 de febreiro de 2016. *(en castelán)*

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Ficha de Mackenzie na Universidade de Cork. *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q23912612
* WorldCat
* VIAF: 54204250
* BNE: XX1010952
* BNF: 12253608z
* CiNii: DA02604349
* GND: 138791619
* ISNI: 0000 0000 8132 6635
* LCCN: n84227632
* NTA: 070069034
* SUDOC: 090226984

 |
Selo postal adicado a Chelomei.
**Vladimir Nikolayevich Chelomei**, nado o 30 de xuño de 1914 en Sedlets (Ucraína) e morto o 8 de decembro de 1984 en Moscova, foi un enxeñeiro e deseñador de mísiles e foguetes soviético de orixe ucraíno.

Traxectoria
-----------

Chelomei naceu en 1914 na cidade ucraína de Sedlets, nunha familia de mestres que tivo que migrar a Paltava tres meses despois debido á primeira guerra mundial. Á edade de 12 anos, a familia de Chemolei tivo que moverse a Kíiv, onde estudou mecánica de automóbiles. En 1932 entrou no politécnico de Kíiv, a mesma institución na que Koroliov estudiara oito anos antes. Considerado un prodixio, aos 22 publicou o seu primeiro libro (*Análise de vectores*) e aos 24 publicara xa 14 artigos científicos. En 1941 uniuse ao Partido Comunista e obteu o seu doutoramento, sendo nomeado xefe do Grupo de Propulsión a Chorro do Instituto Central P. I. Baranov de Aviación a Propulsión (TsIAM polas súas siglas en ruso).

Chelomei inventou de maneira independente o pulsorreactor en 1942. En xuño de 1944 foi invitado a analizar os restos dun mísil V-1 alemán e encargouselle reproducilo, tarefa que acadou a finais dese mesmo ano, creando o mísil 10-Kh. O 17 de setembro se lle asignou a súa propia oficina de deseño. Cara 1958 Chelomei traballara no desenvolvemento dun novo mísil de cruceiro ao tempo que empezaba a demostrarse a superioridade dos mísiles balísticos intercontinentais sobre os de cruceiro. Tamén nese ano comezou a ter contacto coas altas esferas do Kremlin, trabando amizade co fillo de Nikita Khrushchev, o que lle permitiu expoñer as súas ideas directamente a altos cargos. En 1952 foi nomeado profesor na Universidade Baumann e en 1959 deuselle o alto cargo de Deseñador Xeral da oficina OKB-52.

Chelomei innovou no campo dos mísiles desenvolvendo o concepto de mísil encapsulado e almacenable a largo prazo capaz de ser lanzado en cuestión de minutos despois da orde de disparo. Propuxo a construción do mísil UR-100, a resposta ao mísil Minuteman estadounidense, e cara finais da década de 1950 comezou a pensar en como usar a tecnoloxía de mísiles en foguetes e naves espaciais. Ideou varios avións espaciais e lanzadores pesados, entre eles o UR-500, que daría lugar ao foguete Proton. Tamén lanzou o programa de estacións militares Almaz e as naves tripuladas TKS.

Chelomei faleceu o 28 de decembro de 1984 debido a unha trombose inesperada nun hospital de Moscova tras ser trasladado ao mesmo por un accidente na súa casa.

Notas
-----

* Mark Wade (2018). "Chelomei, Vladimir Nikolayevich" (en inglés). Consultado o 6 de xaneiro de 2019. </ref>

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q333260
* WorldCat
* VIAF: 13657161
* BRE: 4681488
* EBID: ID
* FAST: 1757359
* GND: 1014970016
* ISNI: 0000 0000 2619 326X
* LCCN: n82082943
* NTA: 197143067
* WikiTree: Chelomey-1
* zbMATH: chelomey.v

 |
**Roberto Blach González**, nado na Coruña o 28 de xuño de 1966, é un expiloto de rallys galego, que durante as décadas de 1990 e 2000 competiu habitualmente no Campionato de Galicia e no Campionato de España. É fillo do expiloto Roberto Blach González.

Traxectoria
-----------

Debutou no Rally de Ourense de 1991, a bordo dun Peugeot 205, acabando na 20ª posición, e un ano despois, conducindo un Peugeot 309, conseguiu o seu primeiro podio no Campionato de España, quedando terceiro na 10ª edición do Rally da Coruña, só por detrás de Germán Castrillón e Antonio Garrido. Continuou competindo nos certames galego e español durante as seguintes dúas décadas, logrando varios podios, o último deles no Rally do Cocido de 2011, ano da súa retirada, cando subiu ao terceiro caixón por detrás de Iván Ares e Pedro Burgo.

Notas
-----

1. ↑  "Castrillón apretó en la noche y ganó el Rally Ciudad de la Coruña". *La Voz de Galicia* (en castelán). 7 de setembro de 1992. p. 49.
2. ↑  "Rally Cocido 2011". *auto-sprint.com* (en castelán). 11 de marzo de 2011. Consultado o 22 de decembro de 2022.
O **Club Natación Ferrol** ou CNF é un club deportivo galego con base na cidade de Ferrol no que se practica a natación.

Historia
--------

O CNF naceu no ano 1990 co obxectivo de fomentar e impulsar a práctica deportiva da natación en Ferrol. Polo club pasou o pentacampión do mundo de tríatlon, Xavier Gómez Noya, que dende o 2008, da nome a piscina na que o CNF leva a cabo a súa actividade (a Piscina Xavier Gómez Noya, no polideportivo Xavier Gómez Noya, no barrio da Caranza).

O club creou a escola deportiva, na que moitos ferroláns aprenden a nadar. Actualmente o CNF participa en todas as ligas da Federación Galega de Natación e a nivel absoluto na División de Honra da Liga Galega de Clubs, na que participan os mellores Clubs de toda Galicia, así como a nivel nacional en todos os Campionatos de España que se celebran. No ano 2012 recibiu o premio ao mellor Club de Base de Ferrol concedido na Gala do Deporte Ferrolá.

Notas
-----

1. 1 2 3  "Club Natación Ferrol". *Club Natación Ferrol* (en castelán). Consultado o 2023-08-28.
2. ↑  "Ferrol dedicará un polideportivo al tricampeón del mundo Javier Gómez Noya". *www.elcorreogallego.es* (en castelán). Consultado o 2023-08-28.
O **AD Navyplane** foi deseñado polo Departamento de Aire do Almirantado Británico como avión de recoñecemento para ser usado na primeira guerra mundial. O rendemento do prototipo foi tan decepcionante que os plans para producilo canceláronse case inmediatamente.

O Navyplane foi deseñado por Harold Bolas do Almirantado coa asistencia def R.J. Mitchell de Supermarine. Era un hidroavión biplano pusher co piloto e o observador sentados diante das ás nunha góndola aerodinámica e lixeira montada no espazo entre as ás. Detrás deles instalouse un motor radial Smith Static e unha hélice en posición pusher.

O Royal Naval Air Service (RNAS) pediu dous exemplares en 1916. Asignaronse números de serie para sete Navyplanes (9095-'96, N.1070-'74) pero só se completou un prototipo (9095). As probas con este aparello construído por Supermarine comezaron en agosto de 1916 (voado polo Tenente Comandante John Seddon) pero demostrou estar moi falto de potencia e ser insatisfactorio. O motor foi substituído por un motor xiratorio AR.1 (que despois foi redesignado BR.1 por Bentley Rotary 1) e volveu a probarse en maio de 1917. Porén, incluso sen carga militar e observador, o rendemento do Navyplane seguia sendo pobre, e o deseño foi abandonado o 27 de agosto dese ano sen que se construíse un segundo prototipo.

Supermarine intentou deseñar unha versión mellorada para substituír o Short 184. O deseño resultante foi o Supermarine Patrol Seaplane, equipado cun motor de 200 hp (149 kW) Sunbeam. Aínda que conseguiu contratos por seis avións, Supermarine abandonou os traballos despois de fabricar un prototipo, ao demostra o Short 184 ser axeitado para o rol de patrulla marítima.

Especificacións
---------------

*Datos de* British Aeroplanes 1914-18

### Características xerais

* **Tripulación:** 2

### Rendemento

* **Duración:** 6 hr
* **Tempo a altitude:** 30 min ata os 610 m

### Armamento

* **Armas:** 1 metralladora Lewis de 7,7 mm en soporte flexible para o observador
* **Bombas:** provisión para bombas

Notas
-----

1. ↑  Andrews e Morgan 1987, p.25
2. 1 2  Andrews e Morgan 1987, p.26
3. ↑  Bruce 1957, p.9
4. 1 2  Mason 1994, p.65
5. ↑  Bruce 1957, pp. 8-9

Bibliografía
------------

* Andrews, C. F. and Morgan, E. B. *Supermarine Aircraft since 1914*. Londres: Putnam, 1987, ISBN 0-85177-800-3.
* Bruce, J.M. *British Aeroplanes 1914-18*. Londres: Putnam, 1957.
* Mason, Francis K. *The British Bomber since 1914*. Londres: Putnam, 1994. ISBN 0-85177-861-5.
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: El Fomento de Galicia.

***El Fomento de Galicia*** foi un periódico editado na Coruña en 1858.

Historia e características
--------------------------

Subtitulado *Periódico destinado exclusivamente al desarrollo de los intereses materiales del país*, apareceu o 14 de febreiro de 1858. Publicábase os domingos, mércores e venres de cada semana. Editado e impreso por Juan Rey Romero, o secretario de redacción era Federico Martínez de la Riva. Os redactores eran Antonio de la Iglesia, Francisco María de la Iglesia, Manuel Bada e José López de la Vega; e entre os seus colaboradores figurou Xoán Manuel Pintos. Ademais de información económica e social, incluíu composicións poéticas en galego.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* "Fomento de Galicia, El". *Enciclopedia Galega Universal*. Ir Indo. 1999-2002. ISBN 84-7680-288-9.
* Santos Gayoso, Enrique (1990). *Historia de la Prensa Gallega 1800-1986*. Sada: Do Castro. ISBN 84-7492-489-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q20546252
* Galiciana: 6770

 |
Esquema do mísil R-1.
**R-1** foi a denominación do primeiro mísil de curto alcance soviético e que era unha copia do mísil alemán V-2. Desenvolvido a partir de 1948, sentou as bases da industria fogueteira e misilística soviética, sendo superado rapidamente por mísiles de deseño posterior.

Historia
--------

Despois do final da segunda guerra mundial, os enxeñeiros alemáns capturados pola Unión Soviética foron destinados a traballar na reprodución e probas de mísiles que nun primeiro momento eran copias dos V-2. A orde para a produción do R-1, copia do V-2, foi emitida o 14 de abril de 1948. Para poñer en marcha a fabricación do mísil foi necesaria a colaboración de 13 institutos de investigación e 35 fábricas. En 1948 leváronse a cabo dez probas de voo do mísil e en 1949, 20. A fabricación do motor do mísil, o RD-100, foi asignada ao enxeñeiro Valentin Glushko. O mísil foi aceptado para o servizo o 25 de novembro de 1950. A primeira unidade operativa foi concedida á brigada 92 da forza estratéxicas de mísiles soviética, situada en Kapustin Yar.

Inicialmente a fabricación dos mísiles R-1 foi asignada á fábrica 66, situada en Zlatoust, para logo pasar á fábrica 586, en Dnepropetrovsk, tras problemas na primeira fábrica. O primeiro mísil construído na fábrica 586 saleu da mesma o 28 de novembro de 1952.

O procedemento para a posta en marcha do mísil unha vez en servizo precisaba de ata vinte vehículos e catro tipos de propelente (osíxeno líquido, alcohol, peróxido de hidréxeno e un catalizador de permanganato) para o motor principal, as turbinas e o sistema de arranque, necesitándose seis horas para preparalo para o lanzamento.

A primeira brigada (a brigada 23 das forzas estratéxicas de mísiles) para o uso do R-1 formouse en decembro de 1950, dotada de seis lanzadores.

Variantes
---------

* **R-1A**: esta variante creouse como proba para o uso de oxivas separables para uso en futuros mísiles balísticos (R-2 e R-3). Os dous últimos lanzamentos desta variante destináronse ao estudo da atmosfera superior.
* **R-1B** e **R-1V**: usáronse como foguetes sonda para o estudo dos raios cósmicos, a radiación solar e para lanzar cargas recuperables con contido biolóxico que volvían a terra en paracaídas.
* **R-1D**: usouse para o estudo da atmosfera e a da aerodinámica de distintas formas a altas velocidades e alturas. Tamén para estudar os ventos a grande altitude, a ionosfera e para o lanzamento e recuperación de cargas biolóxicas.
* **R-1Ye**: variante lanzada para estudos atmosféricos, do espectro solar, aerodinámica, os ventos da atmosfera superior, a ionosfera, a capa de ozono e o lanzamento de espécimes biolóxicos.

Características
---------------

* Peso: 12.630 kg
* Peso baleiro: 4066 kg
* Pulo: 307,085 kN
* ISP: 233 s (206 s a nivel do mar)
* Tempo de combustión: 63 s
* Diámetro: 1,65 m
* Envergadura: 3,54 m
* Lonxitude: 14,15 m
* Carga útil: entre 483 e 815 kg
* Alcance: 270 km
* Altura: 77 km

Notas
-----

* Wade, Mark (2011). "R-1" (en inglés). Consultado o 16 de agosto de 2016.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* R-11 (mísil)
* R-17 (mísil)
**NTFS** (**New Technology File System**, "Sistema de Ficheiros de Nova Tecnoloxía"); é un sistema de ficheiros utilizado polas versións de Microsoft Windows cun núcleo (kernel) baseado en NT. A versión máis nova é a empregada por Windows XP que é a 3.1 (chamada ás veces 5.1 pola versión do Kernel).

Características
---------------

NTFS é o sistema ficheiros estándar de Windows NT e dos seus descendentes (as gamas 2000, XP e 2003). As versións 9x (MS-DOS, Windows 95, Windows 98 e Windows ME) non poden ler este sistema de ficheiros de maneira predeterminada, pero existen utilidades para salvar esta carencia.

NTFS substituíu ao anterior sistema de ficheiros de Microsoft, chamado FAT común a MS-DOS e ás versións temperás de Windows.

NTFS incorpora moitas melloras sobre o sistema FAT, como compatibilidade mellorada con metadatos, e o uso de estrutura de datos avanzadas (árbores-B) para optimizar o rendemento, estabilidade, e o aproveitamento do espazo no disco, ademais de novas características adicionais, como a seguridade, as listas de control de acceso, o rexistro de transaccións (journaling) e poder asociar uns ficheiros a outros.

Hai tres versións de NTFS: v1.2 en NT 3.51 e NT 4, v3.0 en Windows 2000 e v3.1 en Windows XP e Windows 2003 Server. Estas versións reciben en ocasións as denominacións v4.0, v5.0 e v5.1, en relación coa versión de Windows na que foron incluídas. As versións máis recentes van incluíndo algunhas características novas: en Windows 2000 introducíronse as cotas.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Windows NT
* Sistema de ficheiros
* FAT

### Ligazóns externas

* Documentación sobre NTFS

---

|  |  |
| --- | --- |
| Este artigo tan só é un bosquexo |  *Este artigo sobre informática é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.* *Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír.* |

---
A localidade de Ossa de Montiel, en xuño de 2013.
O **terremoto de Ossa de Montiel** do 23 de febreiro de 2015 sacudiu principalmente a localidade albaceteña de Ossa de Montiel, situada en Castela-A Mancha (España), ás 17:16 hora local (16:16 UTC). Os seus efectos sentíronse por gran multitude de cidades do centro da Península Ibérica, entre elas, na capital española, Madrid. Tivo unha magnitude de 4,6 na escala de magnitude de momento e produciuse na mesma falla que o sismo que asolou Lorca (Murcia) en 2011, que atravesa a Meseta Central. Trátase do tremor máis intenso en España dende 2012.

O hipocentro encontrouse a 17 quilómetros de profundidade. Minutos despois das 17:27 hora local, rexistrouse unha réplica de 2,5 graos na escala de Richter, a 19 km de profundidade. Unha hora despois, detectouse outra de 3,1 graos na mesma escala, e o seu epicentro localizouse moi preto do primeiro.

Segundo informaron fontes oficiais, non houbo danos materiais nin estruturais, salvo incidentes de carácter «leve», como desprendementos sobre vehículos. Os efectivos de Protección Civil non informaron de ningún efecto de consideración ao Instituto Xeográfico Nacional.

Fracturación hidráulica
-----------------------

Na zona próxima ao terremoto, hai concedidas tres licenzas de fracturación hidráulica ou 'fracking' dende 2012. A empresa licitadora, Oil and Gas Capital, confirmou que non iniciara ningunha sondaxe na zona, desmarcándose totalmente das posibles causas do terremoto.

Notas
-----

1. 1 2 3  "GEOFON Program" (en inglés). GFZ. 23 de febreiro de 2015. Consultado o 23 de febreiro de 2015.
2. 1 2 3 4 5  "Un terremoto con epicentro en Albacete sacude o centro de España". *El País*. 23 de febreiro de 2015. Consultado o 23 de febreiro de 2015.
3. ↑  "O terremoto de Ossa de Montiel, en Albacete, o máis intenso dende 2012". *El Mundo*. 23 de febreiro de 2015. Consultado o 15 de febreiro de 2015.
4. ↑  "O mapa do 'fracking' español, afectado polo terremoto". *El Mundo*. 23 de febreiro de 2015. Consultado o 23 de febreiro de 2015.

Véxase tamén
------------

* Terremoto de Lorca de 2011
Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Trompa (homónimos).
Trompa
A **trompa** é un instrumento de vento-metal que ten normalmente un tubo cónico aberto que deriva das formas dos cornos ou os cabeiros dos animais. A trompa soa pola vibración dos beizos do intérprete apoiados na embocadura (como na trompeta).

Entre os seus antecedentes pódese incluír a trompa de postillón medieval, os cornos reais de marfil de África, o cornu romano, e o shofar xudeu, que deron lugar a trompas como o gran lur da antiga Escandinavia. Outros descendentes dos cornos son a trompa dos Alpes, o clarín, a corneta, e a corneta renacentista (cornetto).

A trompa francesa de orquestra inventouse ao redor de 1650. É unha versión en grande da trompa de caza que foi redeseñada cun tubo enrolado en círculo. A trompa de caza francesa, que se introduciu na orquestra a finais do século XVIII, producía arredor de vinte dos harmónicos naturais. A trompa gañou máis flexibilidade contra 1750 coa invención da técnica de introdución da man dereita no pavillón, co que se variaba a afinación das notas até un ton. A pesar deste avance, o excesivo tamaño dos tubos, chamados seccións, fixo necesario instalar moitas chaves. A invención das válvulas a finais de século XIX revolucionou a trompa, xa que permitiu variar a lonxitude do tubo movendo un dedo. A trompa en fa con tres válvulas pode producir unha escala cromática en tres oitavas, dende o Si2. Os intérpretes modernos usan a man no pavillón para variar a afinación e a cor do son.

A trompa en fa ten tres válvulas, seccións de tubo estreito que se abren ao final nun pavillón en forma de campá ancha, e boquilla de funil que xustifica o son brando e doce. A trompa tenor-baixo en fa e si bemol, introducida contra 1900, substituíu á trompa en fa. Equipada cunha válvula extra para prolongar o tubo até si bemol, ofrece vantaxes técnicas. As orquestras máis modernas inclúen catro destes instrumentos.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q163759
* AAT: 300042319
* BNCF: 1622
* BRE: 1897340
* EBID: ID
* GEC: 0148532
* GND: 4188979-4
* JSTOR: french-horns
* LCCN: sh85061988
* MIMO: 4118
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00563451

 |
Cun solo pobre e montañoso e carente de auga doce, a única vantaxe do lugar era o excelente fondeadoiro protexido que procuraba a illa de Xianggang. Ata o século XIX soamente foi asentamento dunha aldea de pescadores e guarida de piratas.

Cara a 1821 os ingleses xa utilizaban o emprazamento para cargaren os seus navíos de opio. Foi xusto trala primeira guerra de tal, co tratado de Nanjing en 1842, que China cedeu a illa ao Reino Unido. Construíuse o primeiro asentamento e porto (Victoria Harbour), aos pés do pico homónimo.

Non satisfeitos co dominio dunha soa beira, trala segunda Guerra do Opio, en 1860, os ingleses conseguen a cesión da península de Kowloon. E no 1898, complétano coa cesión por cen anos dos Novos Territorios que é como a rexión administrativa especial chegou ata a devolución da soberanía a China en 1997.

As moi especiais características da súa situación xeográfica e política, favoreceron unha rápida expansión coma lugar de refuxio e inmigración masiva, especialmente trala segunda guerra mundial, apoiándose na industria téxtil con man de obra barata, e o porto, un dos de maior tráfico do mundo.

É preciso salientar dúas cousas: na actualidade, oficialmente Hong Kong é unha rexión especial dividida en distritos; é dicir, non hai cidade ningunha que se chame Hong Kong; de feito, non hai municipalidade ningunha coma tal en Hong Kong.

En segundo lugar, a pesar da súa enorme importancia e poboación, carece dunha ordenación urbanística, pois trátase dunha urbe dun moi recente de crecemento explosivo de aluvión. Como o terreo aproveitable é escaso, faise cara a arriba e en recheos, torres e rañaceos cunhas altísimas densidades. Soamente nos últimos anos, o deseño e altura dalgúns deles converten a Hong Kong nunha digna rival de Nova York.

Notas
-----

1. ↑  "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 09 de decembro de 2006. Consultado o 09 de maio de 2008.
2. ↑
3. ↑

Véxase tamén
------------

* China
* Inglaterra

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q733116
* LCCN: sh95002051

 |
**Virgilio Antonio Nóvoa Gil**, nado na Xesta (Lalín) en 1913 e finado en Toén en xaneiro de 1970, foi un escritor galego en lingua castelá.

Traxectoria
-----------

Moi novo foi vivir a Pontevedra coa nai e as irmás. Estudou na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade Central de Madrid. Grande amigo de Manuel Cuña Novás, antes da guerra publicou dous libros de poemas e colaborou en periódicos e revistas como *Vida Gallega*, *Diario de Pontevedra*, *El Progreso*, *El Pueblo Gallego*, *Faro de Vigo* e *La Libertad* de Madrid. Foi mobilizado e loitou na guerra civil no bando nacional. Retornou a Pontevedra e colaborou nas revistas *Sonata Gallega* e *Ciudad*. Sabino Torres publicoulle en 1949 fragmentos do seu libro en prosa *Agonía del hombre*. Estivo recluído no sanatorio de Toen os últimos anos da súa vida.

Obras
-----

* *Silencio*, 1932.
* *El sueño desanclado*, 1936.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Novoa Gil, Virgilio (1999). *El sueño desanclado y otros poemas*. Pontevedra: Hipocampo amigo.

### Ligazóns externas

* Virgilio Nóvoa Gil, ´el poeta de Lalín´ en *Faro de Vigo*
* Noticia en *La Voz de Galicia*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q12402383
* WorldCat
* VIAF: 169438568
* BNE: XX1383409
* Galiciana: 310505

 |
**Benigno Rey Balbís**, nado en Reboredo (Bergondo) en 1912 e finado en Gandarío o 11 de novembro de 1993, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

Traxectoria
-----------

Fillo de Benigno Rey Infante, patrón de barco, e irmán de Francisco Rey Balbís. Mariñeiro, en maio de 1935 aprobou o exame de patrón de tráfico. Foi enlace da IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia que comandaba o seu irmán Moncho. Conseguiu marchar a Francia en 1950. A Garda Civil obrigou a súa irmá Josefa a identificar como seu o cadáver dun guerrilleiro falecido o 4 de outubro de 1950 cando a Garda Civil o sorpredeu xunto cun compañeiro refuxiados nunha casa dos Campos de Vigo de San Xurxo de Moeche (Moeche) onde se ocultaban. Cercados, saíron ás présas, un foi ferido e despois rematado no chán mentres o outro logrou romper o cerco e fuxir. O cadáver do guerrilleiro foi soterrado no cemiterio de Moeche e a súa defunción inscrita no Rexistro civil como **Benigno Rey Balbís**. Benigno retornou a Galicia en 1979. Nas eleccións municipais de 1983 formou parte da candidatura de Esquerda Galega ao concello de Bergondo. Morreu en Gandarío (Bergondo) o 11 de novembro de 1993.

Vida persoal
------------

Casou con María Lata Bujía e foi pai de María del Carmen, Fina, Benigno e Francisca Rey Lata.

Notas
-----

1. ↑  Necrolóxica en *La Voz de Galicia*, 13-11-1993, p. 70.
2. ↑  *La Voz de Galicia*, 16-5-1935, p. 8.
3. ↑  *La tumba del guerrillero desconocido*, *La Voz de Galicia*, Ferrol, 8 4-2001, p. 9.
4. ↑  *La Voz de Galicia*, 24-4-1983, p. 42.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Guerrilleros más activos de la "IV Agrupación" de la guerrilla antifranquista en la comarca de Betanzos, As Mariñas y zona de Abegondo
|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos xaponeses. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

Figura realizada coa técnica de pregado húmido inventada por Yoshizawa.
**Akira Yoshizawa** (吉澤 章, *Yoshizawa Akira*?), nado en Tochigi, o 14 de marzo de 1911, finado o 14 de marzo de 2005 en Toquio. Foi un notábel mestre do origami xaponés. Recoñéceselle ter elevado o origami dende a artesanía ou o pasatempo á condición artística, sendo polo tanto un dos "pais do origami". De acordo a unha estimación propia de 1989, creara máis de 50 000 modelos, dos cales só uns poucos centos de deseños foron publicados nos seus dezaoito libros. Segundo a tradición máis pura do origami, para os seus deseños nunca empregou tesoiras, pegamento ou adornos adicionais ás figuras.

Ó longo da súa carreira, Yoshizawa levou a cabo labores de embaixador cultural internacional do Xapón. En 1983, o emperador xaponés Hirohito otorgoulle a Orde do Sol Nacente, unha das maiores honras que pode recibir un cidadán xaponés.

O 14 de marzo de 2012, Akira Yoshizawa foi homenaxeado por Google cun doodle conmemorativo do 101º aniversario do seu nacemento.

Notas
-----

1. ↑  *Akira Yoshizawa Origami Biography* Arquivado 03 de agosto de 2016 en Wayback Machine. (en inglés) Consultado o 14/3/2012.
2. ↑  "Akira Yoshizawa celebrated by Google doodle".

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Akira Yoshizawa*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q209200
* WorldCat
* VIAF: 79192501
* CiNii: DA09791812
* EBID: ID
* Europeana: ID
* GND: 129978566
* ISNI: 0000000058589808
* LCCN: no2016135395
* NDL: 00098125
* NKC: jo2008409672
* NTA: 353308242
* OL: OL230527A
* RKD: 270127
* SUDOC: 190456019
* WikiTree: 吉澤-1

 |
A lei foi aprobada polo Congreso da Arxentina. Na imaxe, réplica do *Pensador* de Rodin diante do Palacio Lexislativo en Buenos Aires. 
A **Lei de Obediencia Debida** Nº 23.521 foi unha disposición legal ditada na Arxentina o 4 de xuño de 1987, durante o goberno de Raúl Alfonsín, que estableceu unha presunción *de iure* (ou sexa, que non admite proba en contrario) que os feitos cometidos polos membros das forzas armadas, durante a *guerra sucia* e o Proceso de Reorganización Nacional, non eran puníbeis por haber actuado en virtude de obediencia debida.

Esta norma dictouse para intentar conter o descontento da oficialidade do Exército Arxentino, eximindo aos militares por debaixo do grao de coronel, da responsabilidade nos delitos cometidos baixo mandato castrense. Dese modo, tivo lugar o desprocesamento da maioría dos implicados no terrorismo de Estado.

Algúns dos beneficiados pola norma foron o ex capitán de fragata Alfredo Ignacio Astiz e o xeneral (R) Antonio Domingo Bussi, contra os cales existían numerosas probas da comisión de delitos de lesa humanidade.

Xunto coa complementaria Lei de Punto Final, a Lei de Obediencia Debida foi derogada en agosto do 2003; aínda que a derogación non tivo efectos retroactivos.

Situación actual
----------------

En xuño de 2004, un fallo da xuíza cordobesa Cristina Garzón de Lascano declarou ambas normas insanabelmente nulas, dando así lugar ao encausamento dos acusados de delitos aínda non prescritos, o que comprende todos os crimes de lesa humanidade. O ex xeneral Luciano Benjamín Menéndez, que se supón o principal responsábel da represión na provincia, atópase detido polos cargos de secuestro, tortura, homicidio e desaparición de varias persoas.

En base a isto, a Comisión de Xustiza da Cámara de Deputados examina a posibilidade de declarar tamén nulos os indultos polos que o expresidente Carlos Saúl Menem deixou en liberdade a varios dos máximos responsábeis das violacións aos dereitos humanos durante o *Proceso*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***Lei de Obediencia Debida*** |

### Outros artigos

* Lei de Punto Final
* Obediencia debida
| *Polyommatus amandus* |
| --- |
| Adulto en Akmenė (Lituania) |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Lycaenidae |
| Xénero: | *Polyommatus* |
| Especie: | ***P. amandus*** |

 |

***Polyommatus amandus*** é un lepidóptero ropalócero da familia Lycaenidae. Schneider, 1792.

Descrición
----------

* Polyommatus amandus ♂ *Polyommatus amandus* ♂
* Polyommatus amandus ♂ △*Polyommatus amandus* ♂ △

Distribución
------------

Norte de África, Europa (excepto o noroeste), Turquía, oeste de Asia e Irán. 
Na península ibérica atópase nas principais cordilleiras.

Hábitat
-------

Lugares cálidos, herbosos, frecuentemente húmidos e con abundancia da planta nutricia, asociados con zonas de arbustos, bosques abertos ou barrancos por encima da liña do bosque. A eiruga aliméntase de plantas do xénero *Vicia*.

Período de voo
--------------

Unha xeración ao ano entre finais de maio e xullo segundo a localidade. 
Hiberna como eiruga nova.

Comportamento
-------------

Eirugas atendidas por formigas tales como *Myrmica specioides*, *Formica cinerea*, *Lasius niger*, entre outras.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  Tolman
2. ↑    Polyommatus amandus.
3. ↑  *(en inglés)*  Polyommatus amandus
4. ↑  *(en inglés)*  Imaxes.

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Asturnatura
* Biodiversidad Virtual
* Lepidoptera and their ecology (inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1316205
* MAG: 2780263670

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51497
* Dyntaxa: 201146
* EPPO: PQLYAM
* EUNIS: 90457
* FE: 440930
* FE-New: ID
* GBIF: 7597891
* iNaturalist: 362078
* NCBI: 268716
* TAXREF: 219764

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1476387

 |
| Melitaea diamina |
| --- |
| *Melitaea diamina* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Arthropoda |
| Clase: | Insecta |
| Orde: | Lepidoptera |
| Familia: | Nymphalidae |
| Xénero: | *Melitaea* |
| Especie: | ***M. diamina***Lang 1789 |

 |

A ***Melitaea diamina*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae. Foi descrita por Lang en 1789.

Descrición
----------

Macho
* ♂♂
* ♂ △♂ △

  

Femia
* ♀♀
* ♀ △♀ △

Distribución
------------

Distribúese polo norte da península ibérica, centro, leste e sueste de Europa, nordeste de Turquía, sur e noroeste de Rusia, sur de Siberia, Transbaikalia, río Amur, Mongolia, nordeste de China, península de Corea e Xapón. Na península ibérica atópase concretamente en Galicia, Cataluña, Pireneos e Cordilleira Cantábrica.

Hábitat
-------

Zonas herbosas húmidas con flores, ocasionalmente asociadas con bosques. A eiruga aliméntase de diferentes especies do xénero *Valeriana*.

Bioloxía
--------

Como eiruga aliméntase de *Valeriana oficcinalis*, *Plantago lanceolata*, *Filipendula ulmaria*, *Melampyrum nemerosum*, *M. pratensis* e *Polygonum bistorta*.

Período de voo e hibernación
----------------------------

En altitudes e latitudes elevadas produce unha xeración ao ano —entre maio e xullo—; en cambio, ao sur dos Alpes e España produce dúas, a primeira entre maio e xullo e a segunda entre agosto e setembro. Hiberna como eiruga en niños sedosos.

Notas
-----

1. 1 2 3 4  Tolman
2. ↑   Melitaea diamina
3. ↑   Asturnatura
4. ↑   European Butterflies (inglés)

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Biodiversidad Virtual (castelán)
* European Butterflies (inglés)
* Asturnatura (castelán)

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q804811
* MAG: 2779629398

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* BioLib: 51612
* Dyntaxa: 101298
* EOL: 155115
* EPPO: MLITDM
* EUNIS: 90927
* FE: 441597
* FE-New: ID
* GBIF: 7768674
* iNaturalist: 207704
* IRMNG: 10271513
* LepIndex: 155434
* NCBI: 113337
* Soortenregister: 168192
* TAXREF: 53821
* Vlindernet: 1111

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C1053798

 |