**Mohammed o Portugués**, **Mohammed Bortucali** (o **Mulei Mafamede** dos cronistas portugueses) chamado **al-Bortucali** (ou **al-Bortugali** *o portugués*) ou **Burtucali**, (nome completo en árabe Abu Abd Allah al-Burtuqali Muhammad ibn Muhammad ou **Abu Abdullah Muhammad Bortucali ibn Mohammed**: أبو عبد الله محمد البرتقالي) nado en 1464 e finado en 1526, foi un monarca do reino de Fez, da dinastía dos watasidas ou oatásidas. 

Sucede ao seu pai Mohammed Sheikh como sultán watasida en 1504. O seu fillo Ahmed el Outassi (Abulabas Ahmad ibn Mohammed) falece tras un golpe de estado en abril ou xuño de 1526, e Mohammed Bortucali nomeou o seu irmán Alboácem Ali ibn Mohammed para sucedelo.

Biografía
---------

Déronlle o alcume de **Mohammed, *o Portugués*** por estar de refén dous anos en Portugal, aprendendo alí costumes e lingua portuguesa.

Levárono a Portugal cativo en agosto de 1471 ao tomar a frota de Afonso V de Portugal a cidade de Asilah, onde estaba nese momento con dúas das mulleres do seu pai, segundo Rui de Pina, e tamén cunha irmá segundo Damião de Góis, e a pesar do rei de Fez Mohammed Sheikh, seu pai, querer rescatalos por unha gran cantidade de cartos, D. Afonso non consentiu e trouxoos ao Reino. 

> 
> 
> *"Era seu pensamento haver por eles os ossos do seu infeliz tio, o infante santo D. Fernando, o que de feito foi concertado no ano seguinte de 1472 (...) Do escâmbio se tirou o filho, então de 8 anos de idade, que no reino permaneceu dois anos (...). Mandou-o D. Afonso livremente a seu pai, procedimento de que Mulei Xeque se mostrou sempre muito agradecido  ".*
> 
> 

Os watasidas foron moito menos belixerantes contra os portugueses que os saaditas, que desde 1510 con Mohammed al-Qa'im liderando as tribos do val de Sous chamaron á xihad contra os portugueses que se estableceran en Agadir e outras cidades costeiras coas que comerciaban con casteláns e xenoveses. Cando al-Bortucali finalmente reinou, en 1504, só tiña autoridade sobre Fez e Salé e os seus arredores, sendo o resto do país gobernado por autoridades tribais. Non puido recuperar a Arzila, a pesar de varios intentos, (en 1508 e 1515), nin a Tánxer (1511), e viu como os portugueses multiplicaban fortalezas ao longo da costa: creación de Santa Cruz do Cabo de Gué (actual Agadir), instalación en Mazagán (Mazagão, actual El-Jadida), construción da fortaleza de Castelo de Aguz (actual Souira Kedima), na desembocadura do río Tensift, xa que o poder dos saadianos adquiriu cada vez máis importancia.

Al-Bortucali foi quen enviou a Tombouctou, xunto con seu tío, a Hassan al-Wazzan, que tras converterse ao cristianismo recibiu o nome de Giovanni Leone di Medici, máis coñecido como León o Africano, diplomático, xeógrafo e explorador que ditou en italiano *Descrittione dell’Africa* (*Descrición de África*).

Cronoloxía
----------

* 1464: Nacemento
* 1471: Levado a Portugal como refén.
* 1473: Estréase. Regreso a Marrocos.
* 1504: sucede ao seu pai.
* 1508: intentos de apoderarse de Asilah (tamén Arzila).
* 1511: Mohammed Aljazuli, xefe dun poderoso Zawiya de Suz apoia o nomeamento como xefe de guerra do saadián Abu Abdallah Alkayim .
* 1515: Novo intento de tomar Arzila.
* 1524: Os saadianos apodéranse de Marrakech, co apoio das tribos berberes do val de Suz e do val do Drá.
* 1526 Morte de Bortukali, sucedendo ao seu irmán Alboácem Ali ibn Muhammad, e pouco despois ao seu fillo Ahmed el Outassi.

Notas
-----

1. ↑  David Lopes : História de Arzila. Coimbra, imprensa da Universidade. 1924. p. 51
2. ↑  Abun-Nasr, Jamil M.; al-Naṣr, Ǧamīl M. Abū; Abun-Nasr, Abun-Nasr, Jamil Mirʻi (1987-08-20). *A History of the Maghrib in the Islamic Period* (en inglés). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33767-0.
3. ↑  Speake, Jennifer (2003). *Literature of Travel and Exploration: G to P* (en inglés). Taylor & Francis. ISBN 978-1-57958-424-5.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Mohammed o Portugués*** |

### Outros artigos

* Leo Africanus
* Afonso V de Portugal
* Reino de Portugal

### Bibliografía

* *Anais de Arzila*, de Bernardo Rodrigues .
* *Historia de Asilah*, de David Lopes.
* Charles-André Julien, *Histoire de l'Afrique du Nord, des origines à 1830*, Éd. originale 1931, rééd. Payot, Paris, 1994, ISBN 978-2228-887892
* *Les Wattassides / Banû al-Wattas* *(en árabe)*
* *Les dynasties musulmanes / Afrique du Nord, Wattasides*
* Janine et Dominique Sourdel, *Dictionnaire historique de l'islam*, Ed. P.U.F. ISBN 978-2130-545361, p. 850, article *Wattassides*
* Clio, *De la décadence mérinide au royaume saadien* Arquivado 15 de maio de 2011 en Wayback Machine.