**Endre Ady de Diósad**, nado en Érmindszent o 22 de novembro de 1877 e finado en Budapest o 27 de xaneiro de 1919, foi un poeta húngaro animador do movemento que xirou arredor da revista Nyugat ("Oeste"), que pretendía abrir a cultura húngara á do oeste de Europa. Foi un dos poetas maxiares máis importantes e unha figura significativa do xornalismo húngaro. Influenciado polos simbolistas franceses, foi un poeta que se inspirou tanto en razóns erótico-sentimentais como relixiosas e sociais.

Nome
----

No nome húngaro Ady Endre, o apelido precede ao primeiro nome, pero esta entrada usa a orde habitual en italiano Endre Ady, na que o nome precede ao apelido.

Dedicóuselle un asteroide, 345648 Adyendre.

Traxectoria
-----------

Endre Ady naceu en Érmindszent (actual Căuaș, Romanía). Procedía dunha familia aristocrática de relixión e tradicións calvinistas e era o segundo de tres irmáns. Asistiu á escola primaria en Érmindszent, comezou o bacharelato cos escolapios Carei (*Nagykároly* en húngaro) e despois continuou en Zalău (*Zilah* en húngaro). Realizou os seus estudos universitarios na Universidade de Debrecen. Despois dos seus estudos universitarios, traballou como redactor no xornal *Budapesti Napló* e colaborou coa revista *Nyugat*. Considerando a cidade excesivamente burguesa, trasladouse durante uns anos a Nagyvárad, Gran Varadino, un centro tranquilo cunha notable vida cultural, onde fundou a revista *Holnap* ("O día seguinte"). Despois foi un dos animadores do grupo que tiña o seu propio punto de referencia na revista *Nyugat*.

En 1903 realiza unha viaxe a París, grazas á cal entrou en contacto coas vangardas europeas. Endre Ady reflicte na súa obra o universo de principios de século en plena efervescencia e os tormentos humanos relacionados. En París, onde viviu algúns anos, coñeceu á súa dona, muller dun rico comerciante, Diosyné Brüll Adél, a quen rebautizou como "Léda", do personaxe mitolóxico do mesmo nome. Ela é a Léda dos seus poemas, a súa inspiradora de versos amorosos, entre as máis fermosas da literatura húngara; unha muller culta, rica, fermosa e interesante da que o poeta se namora e da que manterá até 1912 un vínculo harmónico e máis frecuentemente atormentado. É ela quen o anima e axuda a ir como correspondente dun xornal a París onde permanecerá un ano enteiro. Despois de separarse de Léda, en 1914 coñeceu a Berta Boncza, unha moza de 20 anos á que rebautizou nos seus poemas *Csinszka*. O 27 de marzo de 1915 casaron e a moza permaneceu con el até a morte de Ady. Cando morreu en 1919, a raíz da sífilis contraída na súa xuventude, todas as persoas que estaban de loito acompañaron o seu cadaleito.

 Casa natal de Endre Ady

Poesía
------

En París tomou conciencia do estado de atraso da súa nación e, despois de regresar á súa terra natal e instalarse en Budapest, con algunhas das súas coleccións de versos *Új versek* ("Novos versos") 1906, *Vér és arany* ("Sangue e ouro") 1907, *Az Illés szekerén* ("No carro de Elías") 1908, *Szeretném, ha szeretnének* ("Oxalá me quixesen") 1909 e moitos outros que aínda seguirán, sitúase no centro da actualidade literaria que atrae a atención xeral do país e converténdose no estandarte dos innovadores. Na súa linguaxe particular, o mundo poético de Ady é un mundo sumamente variado que vai dende os heroes do pasado aos tormentos dun home prisioneiro dun mundo escravo do diñeiro, dende o seu grande amor vivido a través do furacán. dunha paixón complexa e contraditoria á angustiosa inquietude que agarra obsesivamente ao home moderno, en fin, un mundo aínda absolutamente inédito na poesía húngara. Aínda que influenciado por Baudelaire e Verlaine, segue sendo totalmente húngaro en todas as súas manifestacións e a súa obra é ao mesmo tempo moi moderna e ancestral, vencellada por unha banda ás correntes europeas máis avanzadas e, por outra, ás tradicións seculares. Esta síntese de progreso e carácter nacional así esbozada por el aínda conserva hoxe unha importancia decisiva na Hungría.

Obras
-----

* *Poemas novos* (*Új versek*) (1905)
* *Sangue e ouro* (*Vér és arany*) (1907)
* *Sobre o carro de Elijah* (*Illés szekerén*) (1908)
* *Encantaríame que me quixesen* (*Szeretném, ha szeretnének*) (1909-1910)
* *Os versos de todos os segredos* (*A Minden-Titkok versei*) (1910)
* *A vida que foxe* (*A menekülő élet*) (1912)
* *Á cabeza dos mortos* (*A halottak élén*) (1918)

Notas
-----

1. ↑  "Ady Endre". *NYUGAT* (en húngaro). Consultado o 2022-03-26.
2. ↑  Zrt, HVG Kiadó (2021-08-04). "Tech: An asteroid named after Endre Ady, Béla Hamvas and Katinka Hossz". *CampusLATELY* (en inglés). Consultado o 2022-03-26.
3. ↑  "Diósyné Brüll Adél (1872–1934)". *zanza.tv* (en húngaro). Consultado o 2022-03-26.
4. ↑  "Boncza Berta, Csinszka; Magyar életrajzi lexikon; Kézikönyvtár". *www.arcanum.com*. Consultado o 2022-03-26.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galifontes posúe textos orixinais acerca de:  ***Endre Ady*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galicitas posúe citas sobre:  ***Endre Ady*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Endre Ady*** |

### Ligazóns externas

* Centenario da morte de Endre Ady - Körkép.sk

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q211392
* WorldCat
* VIAF: 56604836
* BIBSYS: 1560455416036
* BLBNB: 000592407
* BMT: 156498
* BNE: XX880400
* BNF: 11888143t
* BRE: 1800727
* CiNii: DA03662282
* DeutscheBio: 118643894
* Discogs: 1342143
* EBID: ID
* FAST: 61550
* GEC: 0000823
* GND: 118643894
* Gutenberg: 39489
* ICCU: RAVV030061
* IMDb: nm1480496
* IMSLP: ID
* ISNI: 0000 0000 8343 8171
* LCCN: n80126280
* LibriVox: 1461
* MusicBrainz: ID
* NDL: 01032584
* NKC: jn19990000040
* NTA: 070225613
* OEBL: ID
* OL: OL50356A
* openMLOL: 46673
* SELIBR: 230828
* SNAC: w6c289fh
* SUDOC: 026678241
* Treccani: endre-ady
* UNZ: AdyEndre

 |