**Qian Xuesen** ou **Hsue-Shen Tsien** (en chinés: *钱学森*), nado en Shanghai o 11 de decembro de 1911 e finado en Pequín o 31 de outubro de 2009, foi un matemático, ciberneticista, enxeñeiro aeroespacial e físico chinés que realizou significativas contribucións no campo da aerodinámica e sentou as bases da enxeñaría cibernética. Recrutado polo MIT, uniuse ao grupo de Theodore von Kármán no Caltech, e durante a segunda guerra mundial estivo involucrado no Proxecto Manhattan, que finalmente levou ao desenvolvemento con éxito da primeira bomba atómica nos Estados Unidos.

Durante a época do macartismo, na década de 1950, o goberno federal dos Estados Unidos acusouno de simpatías comunistas. En 1950, a pesar das protestas dos seus compañeiros, retiráronlle o visado. Decidiu regresar á China, pero foi detido na Illa Terminal, preto dos Ánxeles. Despois de pasar cinco anos baixo arresto domiciliario, foi liberado en 1955 nun intercambio por pilotos estadounidenses que foran capturados durante a Guerra de Corea. Saíu dos Estados Unidos en setembro de 1955, chegando á China a través de Hong Kong.

Ao seu regreso no seu país natal, axudou a liderar o programa chinés de armas nucleares. Este esforzo levou finalmente á primeira proba de bomba atómica e de hidróxeno exitosa da China, convertendo ao país no quinto con armas nucleares e logrando o desenvolvemento de fisión a fusión máis rápido da historia. Ademais, o traballo de Qian levou ao desenvolvemento do mísil balístico Dongfeng e do programa espacial chinés. Polas súas contribucións, foi coñecido como o "Pai do Foguetismo Chinés", e recibiu o alcume de "Rei dos Foguetes". É recoñecido como un dos pais fundadores do proxecto Dúas bombas, un satélite.

En 1957 foi elixido académico da Academia Chinesa de Ciencias. Foi vicepresidente do Comité Nacional da Conferencia Consultiva Política do Pobo Chinés de 1987 a 1998.

Era curmán do enxeñeiro mecánico Hsue-Chu Tsien, que estivo involucrado nas industrias aeroespaciais da China e dos Estados Unidos; e foi tío de Roger Y. Tsien, gañador do Premio Nobel de Química en 2008.

Traxectoria
-----------

### Infancia e educación

Naceu en Shanghai e tiña raíces familiares en Hangzhou. Graduouse na escola secundaria afiliada á Universidade Normal de Pequín, onde tivo como compañeiro de clase a Lu Shijia, e asistiu á Universidade Nacional de Chiao Tung (hoxe chamada Universidade Jiao Tong de Shanghai) en 1934. Alí, licenciouse en enxeñaría mecánica con énfase na administración ferroviaria, e logo ingresou na Base Aérea de Nanchang.

En agosto de 1935 saíu da China cunha bolsa para estudar enxeñería mecánica no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT), onde realizou un mestrado en ciencias. Mentres estaba no MIT era chamado Hsue-Shen Tsien. Alí foi influenciado polos métodos educativos da enxeñería estadounidense, especialmente enfocados na experimentación. Isto contrastaba co enfoque contemporáneo practicado por moitos científicos chineses, que facía fincapé nos elementos teóricos en lugar da experiencia "práctica". Os experimentos de Tsien incluíron o trazado das presións de Pitot usando manómetros cheos de mercurio.

En 1936 coñeceu a Theodore von Kármán, que quedou impresionado pola súa intelixencia. Este propúxolle ingresar no Instituto Tecnolóxico de California (Caltech) e Qian aceptou.

### Carreira nos Estados Unidos

Pouco despois de chegar ao Caltech en 1936 quedou fascinado coas ideas de foguetes de Frank Malina, doutros estudantes de von Kármán e dos seus asociados, incluído Jack Parsons. Xunto cos seus compañeiros, participou en experimentos relacionados con foguetes no Guggenheim Aeronautical Laboratory, pertencente ao Caltech. Ao redor da universidade, a natureza perigosa e explosiva do seu traballo valeulles o alcume de "Suicide Squad" (equipo suicida). Doutorouse no Caltech en 1939.

Durante a Segunda guerra mundial traballou no Proxecto Manhattan, que levou aos Estados Unidos a desenvolver con éxito a primeira bomba atómica. En 1943, Qian e outros dous membros do seu grupo de foguetes redactaron o primeiro documento que usou o nome de Laboratorio de Propulsión a Chorro (JPL), que en principio era unha proposta ao Exército para desenvolver mísiles en resposta ao foguete V-2 de Alemaña. Isto deu lugar ao Private A, que voou en 1944, e máis tarde ao Corporal, o WAC Corporal e outros deseños.

En 1945, como coronel do Exército con autorización de seguridade, foi enviado a Alemaña para investigar laboratorios e interrogar a científicos alemáns, entre eles a Wernher von Braun, e "para recrutar científicos alemáns para o programa de mísiles estadounidense". Von Kármán escribiu sobre Qian: "Aos seus 36 anos, era un xenio indiscutible cuxo traballo estaba a dar un enorme impulso aos avances na aerodinámica de alta velocidade e na propulsión a chorro". Durante este tempo, traballou no deseño dun avión espacial intercontinental, que máis tarde inspiraría o X-20 Dyna-Soar, precursor do transbordador espacial estadounidense.

Qian casou con Jiang Ying, unha famosa cantante de ópera, filla de Jiang Baili e da súa esposa, a enfermeira xaponesa Satô Yato. Jiang era un estratego militar e conselleiro do líder do Kuomintang Chiang Kai-shek. Os Qian casaron o 14 de setembro de 1947 en Shanghai e tiveron dous fillos. O seu fillo Qian Yonggang tamén coñecido como Yucon Qian, naceu en Boston o 13 de outubro de 1948, mentres que a súa filla Qian Yongzhen naceu a principios de 1950, cando familia residía en Pasadena, California.

Pouco despois da súa voda, Qian regresou aos Estados Unidos para ocupar un posto de profesor no MIT. Jiang Ying uniuse a el en decembro de 1947. En 1949, coa recomendación de Von Kármán, Qian converteuse en profesor do Caltech. En 1947 recibiu un permiso de residencia permanente. Segundo algunhas fontes, en 1949 solicitou a naturalización, pero non puido obter a cidadanía. Con todo, non existen probas sobre este intento de naturalización, e a súa esposa declarou nunha entrevista a Phoenix Television que iso nunca sucedeu.

### Detención

 De esquerda a dereita: Ludwig Prandtl (científico alemán), Qian Xuesen e Theodore von Kármán. Prandtl serviu a Alemaña durante a Segunda Guerra Mundial, von Kármán e Qian serviron aos Estados Unidos e despois de 1956, Qian serviu á China. O gorro de Qian mostra o seu rango temporal de coronel do exército dos Estados Unidos. Prandtl foi o conselleiro de doutoramento de von Kármán e este á súa vez foino de Qian.
A principios da década de 1940, a Intelixencia do Exército dos Estados Unidos e o Ku Klux Klan xa tiñan coñecemento das acusacións de que Qian era comunista, pero a súa autorización de seguridade non se suspendeu ata antes da Guerra de Corea. De súpeto, o 6 de xuño de 1950, a súa autorización de seguridade foi revogada e Qian foi interrogado polo FBI. Dúas semanas despois, Qian anunciou que renunciaba ao Caltech e que regresaba á China continental, que para entón estaba gobernada polo Partido Comunista da China liderado por Mao Zedong.

En agosto mantivo unha conversación sobre o tema co entón subsecretario da Mariña Dan A. Kimball, a quen coñecía persoalmente. Despois de que Qian lle falou das acusacións, Kimball respondeu: "Diaños, non creo que sexas comunista", momento no que Qian indicou que aínda así tiña a intención de abandonar o país, dicindo: "Eu son chinés. Non quero construír armas para matar aos meus compatriotas. É así de sinxelo". Kimball dixo entón: "Non te deixarei saír do país".

Despois de que a empresa encargada de organizar o traslado de Qian á China continental informase á Aduana dos Estados Unidos de que algúns dos papeis atopados entre as súas posesións estaban marcados como "segredos" ou "confidenciais", os funcionarios estadounidenses incautáronos dun almacén de Pasadena. O Servizo de Inmigración e Naturalización dos Estados Unidos emitiu unha orde de arresto contra Qian o 25 de agosto. Qian afirmou que os documentos selados de seguridade foran escritos na súa maioría por el mesmo e tiñan clasificacións obsoletas, e engadiu que: "Había algúns debuxos e táboas de logaritmos, etc. que alguén puido confundir con códigos". No material incluíuse un álbum con recortes de noticias sobre os xuízos a persoas acusadas de espionaxe atómica, como Klaus Fuchs. O exame posterior dos documentos demostrou que non contiñan material clasificado.

Mentres estaba no Caltech asistiu en segredo a reunións co irmán de Robert Oppenheimer, Frank Oppenheimer, así como con Jack Parsons e Frank Malina. Estas reunións foron organizadas polo químico ruso Sidney Weinbaum e foron chamadas Unidade Profesional 122 do Partido Comunista de Pasadena. Weinbaum foi procesado e tanto Frank Oppenheimer como Parsons declararon contra el. Acabou condenado a catro anos de cárcere por perxuro. Qian foi detido o 6 de setembro de 1950 para ser interrogado e durante dúas semanas estivo retido en Terminal Island, unha prisión federal de baixa seguridade dos Estados Unidos preto dos portos dos Ánxeles e Long Beach.

Cando Qian regresara da China coa súa nova noiva en 1947, respondera "non" nun cuestionario de inmigración no que se lle preguntaba se algunha vez fora membro dunha organización que defendese o derrocamento do goberno dos Estados Unidos pola forza. Isto, xunto cun documento do Partido Comunista dos Estados Unidos de 1938 co seu nome, foi utilizado para argumentar que era unha ameaza para a seguridade nacional. Os fiscais tamén citaron unha sesión de interrogatorios na que Qian declarou "debo lealdade ao pobo da China continental" e na que dixo que "seguramente non" deixaría que o goberno dos Estados Unidos tomara a súa decisión por el sobre a quen debería lealdade no caso dun conflito entre os EEUU e a China comunista. O 26 de abril de 1951 foi declarado suxeito a deportación e prohibíuselle saír do condado dos Ánxeles sen permiso, poñéndoo efectivamente en arresto domiciliario.

Durante este tempo escribiu *Engineering Cybernetics*, que foi publicado por McGraw Hill en 1954. O libro trata da práctica dos servomecanismos estabilizadores. Nos seus 18 capítulos, trata os controis sen interacción de sistemas con moitas variables, o deseño de control mediante a teoría perturbacional e a teoría do control de erros de John von Neumann. Ezra Krendel revisou o libro, afirmando que é "difícil esaxerar o valor do libro de Qian para aqueles interesados na teoría xeral dos sistemas de control complexos". O enfoque de Qian é fundamentalmente práctico, xa que Krendel sinala que para os servomecanismos, o "criterio habitual de deseño lineal de estabilidade é inadecuado e deben utilizarse outros criterios derivados da física do problema".

### Regreso á China

Qian converteuse en obxecto de cinco anos de diplomacia secreta e negociacións entre os Estados Unidos e a China. Durante este tempo viviu baixo vixilancia constante con permiso para ensinar sen ningunha tarefa de investigación clasificada. Recibiu o apoio dos seus compañeiros do Caltech durante o seu encarceramento, incluído o do presidente do centro, Lee DuBridge, que voou a Washington para argumentar o caso de Qian. O Caltech nomeou a Grant Cooper como o seu avogado defensor.

A prohibición de viaxar foille levantada o 4 de agosto de 1955, e pouco despois renunciou ao Caltech. Co consentimento persoal do presidente Dwight Eisenhower, Qian partiu dende Os Ánxeles rumbo a Hong Kong a bordo do *SS President Cleveland* en setembro de 1955, entre rumores de que a súa liberación era un intercambio por 11 aviadores estadounidenses mantidos cativos pola China comunista desde o final da Guerra de Corea. Qian chegou a Hong Kong o 8 de outubro de 1955 e entrou ese mesmo día na China a través do ferrocarril Kowloon–Canton.

O subsecretario Kimball, que durante varios anos intentou manter a Qian nos Estados Unidos, comentou o trato que recibiu o físico: "Foi a cousa máis estúpida que fixo este país. Non era máis comunista ca min, e obrigámolo a marchar."

Ao seu regreso, Qian comezou unha carreira de notable éxito na ciencia dos foguetes, impulsada pola reputación que acumulaba polos seus logros pasados, así como polo apoio do Estado chinés ás súas investigacións nucleares. Dirixiu e foi o pai do programa de mísiles chinés, que construíu os mísiles balísticos Dongfeng e os foguetes espaciais Longa Marcha.

### Foguete chinés e programa espacial e outros estudos

En outubro de 1956 converteuse no director da Quinta Academia do Ministerio de Defensa Nacional, encargado do desenvolvemento de mísiles balísticos e armas nucleares.

A reputación de Qian como un científico destacado que se viu atrapado polo terror vermello nos Estados Unidos deulle unha influencia considerable na China de Mao Zedong e máis tarde. Acabou ascendendo nas filas do Partido Comunista ata converterse en membro do Comité Central.

Foi elixido académico da Academia Chinesa das Ciencias en 1957, unha honra de por vida concedida aos científicos chineses que realizaron avances significativos no seu campo. Organizou seminarios científicos e dedicou parte do seu tempo a formar sucesores para os seus cargos. Estivo moi implicado no establecemento da Universidade de Ciencia e Tecnoloxía da China en 1958 e exerceu como presidente do Departamento de Mecánica Moderna da universidade durante varios anos.

En 1969 formou parte dun grupo de científicos que falou co xornalista australiano Francis James, describindo os primeiros sete ensaios nucleares da China e os detalles dunha planta de difusión gasosa preto de Lanzhou.

Á parte do campo dos foguetes, Qian traballou en numerosas áreas científicas. Foi un dos creadores da sistemática, e fixo contribucións aos sistemas de ciencia e tecnoloxía, á ciencia somática, á ciencia da enxeñaría, á ciencia militar, ás ciencias sociais, ás ciencias naturais, á xeografía, á filosofía, á literatura, á arte e á educación. Os seus avances nos conceptos, teorías e métodos do campo da ciencia dos sistemas inclúen o estudo do sistema xigante complexo aberto. Ademais, axudou a establecer a escola chinesa da ciencia da complexidade.

### Medicina alternativa

A partir da década de 1980 defendeu a investigación científica da medicina tradicional chinesa, o qigong e o concepto pseudocientífico das "funcións especiais do corpo humano". En particular, animou aos científicos a acumular datos de observación sobre o qigong para que "poder establecer no futuro teorías científicas".

### Últimos anos

 Biblioteca Qian Xuesen, na Universidade de Xi'an Jiaotong en Xi'an.
Retirouse en 1991 e levou unha vida tranquila en Pequín. Trala normalización das relación sino-estadounidenses, foi invitado polo Instituto Americano de Aeronáutica e Astronáutica a visitar os Estados Unidos, pero rexeitou a invitación, xa que quería unha desculpa formal do goberno estadounidense pola súa detención.

O goberno chinés lanzou o seu programa espacial tripulado en 1992. As investigacións de Qian utilizáronse como base para o foguete Longa Marcha, que lanzou con éxito a misión Shenzhou 5 en outubro de 2003. Qian, xa ancián, puido ver a primeira misión espacial tripulada da China na televisión desde a súa cama do hospital.

En 2008 foi nomeado Persoa do Ano da Semana da Aviación e da Tecnoloxía Espacial. O recoñecemento non pretendía ser unha honra, senón que se outorga á persoa que se xulga que tivo o maior impacto na aviación no último ano. Ademais, ese ano a China Central Television nomeou a Qian como unha das once persoas máis inspiradoras da China.

En xullo de 2009, a Omega Alpha Association, unha sociedade internacional de honra de enxeñería de sistemas, nomeou a Qian (HS Tsien) como un dos seus catro membros de honra.

O 31 de outubro de 2009 morreu aos 98 anos en Pequín por mor dunha enfermidade pulmonar.

Na cultura popular
------------------

O escritor de ciencia ficción Arthur C. Clarke, na súa novela de 1982 *2010: Odyssey Two,* púxolle o nome de Qian Xuesen a unha nave espacial chinesa. A serie de novelas de ciencia ficción *The Expanse* de James SA Corey tamén lle deu o seu nome a unha nave espacial marciana (MCRN Xuesen). Na novela de 1981 *Noble House* de James Clavell, o científico chinés-estadounidense que desertou á China comunista e axudou a desenvolver a primeira bomba atómica para a China, o doutor Joseph Yu, é unha versión ficticia do doutor Qian Xuesen. A súa deportación menciónase (co nome de Dr. Hsue-shen Tsie) en *Last Night at the Telegraph Club*, unha novela de 2021 de Malinda Lo.

Foi interpretado polo actor Chen Kun na produción cinematográfica chinesa, *Hsue-shen Tsien*, dirixida por Zhang Jianya e centrada na súa vida.

Notas
-----

1. ↑  "H.S. Tsien". *NASA* (en inglés). Consultado o 26 de xullo de 2022.
2. ↑  Brown, Kerry (1 de novembro de 2009). "Qian Xuesen obituary". *The Guardian* (en inglés). ISSN 0261-3077. Consultado o 26 de xullo de 2022.
3. 1 2  Osnos, Evan (3 de novembro de 2009). "The Two Lives of Qian Xuesen". *The New Yorker* (en inglés). ISSN 0028-792X. Consultado o 26 de xullo de 2022.
4. 1 2 3 4  Perrett, Bradley; Asker, James R. (7 de xaneiro de 2008). "Person of the Year: Qian Xuesen". *Aviation Week and Space Technology* (en inglés) **1** (168): 57–61. Consultado o 26 de xullo de 2022.
5. 1 2  "Tsien Hsue-shen (Qian Xuesen)". *astronautix.com* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 13 de outubro de 2013. Consultado o 26 de xullo de 2022.
6. 1 2 3  "Tsien Hsue-Shen Dies" (en inglés). 2 de novembro de 2009. Arquivado dende o orixinal o 12 de xuño de 2010. Consultado o 26 de xullo de 2022.
7. 1 2 3 4 5  "US Deporting Rocket Expert". *The Milwaukee Journal* (en inglés). 13 de setembro de 1955.  `|data-acceso=` require `|url=` (Axuda)
8. ↑  "Qian Xuesen dies at 98; rocket scientist helped establish Jet Propulsion Laboratory". *Los Angeles Times* (en inglés). 16 de setembro de 2004. Consultado o 26 de xullo de 2022.
9. ↑  "美国航空周刊2008年度人物:钱学森" (en chinés). 31 de outubro de 2009. Consultado o 26 de xullo de 2022.
10. ↑  "23位两弹一星元勋已有17人离世 媒体解析其功绩(1)" (en chinés). 30 de maio de 2016. Consultado o 26 de xullo de 2022.
11. ↑  Chang 1995, p. 109-117.
12. ↑  "Problems in Motion of Compressible Fluids and Reaction Propulsion". *Instituto Tecnolóxico de California* (en inglés). Consultado o 26 de xullo de 2022.
13. ↑  Bell, Matthew (6 de febreiro de 2017). "A US-trained scientist was deported, then became the 'father of Chinese rocketry'" (en inglés). Consultado o 26 de xullo de 2022.
14. ↑  Wines, Michael (3 de novembro de 2009). "Qian Xuesen, Father of China’s Space Program, Dies at 98". *The New York Times* (en inglés). Consultado o 26 de xullo de 2022.
15. ↑  "Trained in the U.S. Scientist Became China's 'Rocket King'" (en inglés). 4 de novembro de 2009. Consultado o 26 de xullo de 2022.
16. ↑  "The first Western look at the secret H-bomb centre in China". *The Toronto Star* (en inglés). 9 de agosto de 1969. p. 10.
17. 1 2 3  Perrett, Bradley (6 de xaneiro de 2008). "Qian Xuesen Laid Foundation For Space Rise in China". *Aviation Week and Space Technology* (en inglés) **1** (168). Arquivado dende o orixinal o 21 de maio de 2011.
18. ↑  Chang 1995, p. 139.
19. ↑  "California Institute of Technology scientist, Dr. Hsue-shen Tsien with his family onboard SS President Cleveland, 1955". *ucla.edu* (en inglés). Consultado o 27 de xullo de 2022.
20. ↑  Chang 1995, p. 141.
21. ↑  Chang 1995, p. 153.
22. ↑  Chang 1995, pp. 139-140.
23. ↑  "2012-02-18我的中国心 天籁美音——蒋英" (en chinés). 18 de febreiro de 2012. Consultado o 27 de xullo de 2022.
24. ↑  Chang 1995, p. 158.
25. ↑  Chang 1995, pp. 149-150.
26. ↑  Ryan & Summerlin 1968, p. 215.
27. ↑  Chang 1995, p. 157.
28. ↑  Chang 1995, p. 160.
29. ↑  Chang 1995, p. 159.
30. ↑  Ryan & Summerlin 1968, pp. 113-115.
31. ↑  Ryan & Summerlin 1968, p. 141.
32. ↑  Krendel, Ezra (1955). "Review of Engineering Cybernetics". *Journal of the Franklin Institute* (en inglés) **4** (259): 367.
33. ↑  Brownell, Richard (2012). *Space exploration* (en inglés). Detroit: Lucent Books. p. 82.
34. ↑  "Scientist To Be Deported By U.S.". *Daytona Beach Morning Journal* (en inglés). 13 de setembro de 1955. p. 1. Consultado o 27 de xullo de 2022.
35. ↑  "科技网 -《科技日报》- 钱学森的系统科学成就和贡献". Archived from the original on 14 de maio de 2012. Consultado o 26 de xullo de 2022.
36. ↑  "The first Western look at the secret H-bomb centre in China". *The Toronto Star* (en inglés). 9 de agosto de 1969. p. 10.
37. ↑  James, Francis (15 de xuño de 1969). "China". *The London Sunday Times* (en inglés).
38. ↑  Xuesen, Qian. *创建系统学* (en chinés). 上海交通大学出版社.
39. ↑  Xuesen, Qian. *论系统工程* (en chinés). 上海交通大学出版社.
40. ↑  Xuesen, Qian (1989). *创建人体科学* (en chinés). Chengdu: Sichuan Education Publishing House.
41. ↑  Grier, Peter (Novembro de 2000). "The forgotten 'spy' case of a rocket scientist". *The Christian Science Monitor* (en inglés) **92** (244).
42. ↑  "Tsien Revisited". *Instituto Tecnolóxico de California* (en inglés). Arquivado dende o orixinal o 11 de decembro de 2006. Consultado o 27 de xullo de 2022.
43. ↑  "Hold Your Fire". *Aviation Week and Space Technology* (en inglés) **168** (1): 8. 7 de xaneiro de 2008.
44. ↑  "Honorary Members 2009". *omegalpha.org* (en inglés). Consultado o 27 de xullo de 2022.
45. ↑  "Qian Xuesen". *Internet Movie Database* (en inglés). Consultado o 27 de xullo de 2022.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Chang, Iris (1995). *Thread of the Silkworm* (en inglés). Nova York: BasicBooks. ISBN 978-0-465-08716-7.
* Ryan, William L.; Summerlin, Sam (1968). *The China Cloud: America's Tragic Blunder and China's Rise to Nuclear Power* (en inglés). Boston: Little, Brown and Company. LCCN 68024245. OCLC 443363.

### Outros artigos

* Aeronáutica
* Laboratorio de Propulsión a Chorro
* Theodore von Kármán
* Chien-Shiung Wu
* Macartismo
* Longa Marcha (foguete)

### Ligazóns externas

* Qian Xuesen Arquivado 27 de xullo de 2022 en Wayback Machine. no Instituto Tecnolóxico de California *(en inglés)*.
* Timeline: China's space quest *(en inglés)*.
* China na *encyclopedia astronautica* *(en inglés)*. Arquivado dende o orixinal o 2 de maio de 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q333500
* WorldCat
* VIAF: 79422641
* BIBSYS: 90062116
* CiNii: DA10729350
* EBID: ID
* FAST: 1732465
* GND: 119400464
* ISNI: 0000 0001 1449 2921
* LCCN: n81028871
* MGP: 114672
* MR: 555753
* Munzinger: 00000011502
* NKC: jx20130304002
* NLA: 36730882
* NNDB: 000178001
* NTA: 154167355
* OL: OL6759633A
* Scopus: 55829092300
* SUDOC: 124795463
* WikiTree: 錢-2
* zbMATH: tsien.hsue-shen

 |