Ilustracións de exercicios para nenos a partir do libro *The health-care of the growing child* de 1919, que amosan a importancia dos exercicios físicos no desenvolvemento neuromuscular e xeral da infancia.
O **desenvolvemento infantil**, consiste nunha secuencia ordenada de transformacións progresivas que orixinan un aumento do grao de complexidade do organismo, distínguese do crecemento xa que se refire a cambios na composición e funcionamento das células (diferenciación celular), a maduración dos sistemas e órganos e a adquisición de **novas funcións**. Este proceso é continuo e segue unha secuencia predicíbel que é única para cada neno, influenciada por unha combinación de factores xenéticos e ambientais, incluíndo a experiencia prenatal. As investigacións destacan que o maior desenvolvemento cerebral ten lugar nos primeiros tres anos de vida, o que subliña a importancia do contorno, a nutrición, a atención sanitaria, a protección, as interaccións humanas, o afecto e as emocións na infancia.

No estudo do desenvolvemento, é posible analizar a sucesión de fases tanto como sistemas orgánicos específicos, por exemplo o timo ou o sistema inmunitario, como do organismo en xeral. Isto inclúe capacidades como a locomoción, que dependen tanto da maduración do sistema nervioso e as súas características psicolóxicas, como do desenvolvemento do tecido muscular-esquelético.

A aplicación de exames neurolóxicos evolutivos permite a detección temperá de síntomas que van das disfuncións graves, como a parálise cerebral e a discapacidade mental, até as máis leves disfuncións cerebrais. Esta detección precoz facilita intervencións que poden reducir significativamente a progresión do dano. Ademais, as intervencións no ámbito doméstico, deseñadas para mellorar os resultados de desenvolvemento mediante a educación, a formación e o soporte directo aos pais, subliñan o valor de crear un ambiente familiar que sexa ao mesmo tempo estimulante e educativo.

Estimulación esencial e intervención precoz
-------------------------------------------

Nai co seu fillo na República de Gambia
O consenso científico sostén que o desenvolvemento infantil resulta da interacción entre factores xenéticos e ambientais. Unha atención adecuada, coidados constantes e unha educación de calidade son esenciais para promover un desenvolvemento físico, social, emocional e cognitivo saudábel, o que, a súa vez, expande as capacidades e oportunidades dos nenos ao longo da súa vida.

A relevancia do ambiente esténdese alén dos aspectos nutricionais, incluíndo a importancia de minimizar a exposición a axentes patóxenos. Probas de detección temperá, como o "*heel prick test*", son vitais para identificar e intervir en posíbeis problemas de saúde dende un inicio. Ademais, é crucial vincular o desenvolvemento coa comprensión dos trastornos de comportamento e as enfermidades mentais dun xeito que evite a estigmatización e segregación.

A estimulación sensorial e as interaccións con ambientes ricos e estimulantes son fundamentais para o desenvolvemento das habilidades comunicativas e da coordinación psicomotriz dos nenos (véxase tamén esquema corporal e propiocepción). Existe unha interconexión entre o desenvolvemento motor e o progreso na linguaxe, resaltando a necesidade de proporcionar unha contorna que fomente tanto a actividade física como a expresión verbal desde os primeiros anos de vida. Investigacións, como as realizadas por Caldwell e Bowlby, enfatizan a importancia dun contexto familiar acolledor que promova relacións afectivas estábeis, particularmente coa nai ou coidadores principais, como fundamentais para un desenvolvemento saudábel. Bowlby, nun estudo para a Organización Mundial da Saúde, identifica tres patróns de apego —seguro, inseguro/evitante e inseguro/ambivalente— que demostran como as dinámicas de dispoñibilidade e resposta emocional dos coidadores inflúen directamente no benestar emocional e psicolóxico do neno. Esta comprensión serve de base para recoñecer a complexidade das influencias ambientais e relacionais no desenvolvemento infantil, e destaca a importancia de intervencións sensíbeis ás necesidades emocionais e sociais dos nenos para promover un crecemento saudábel e equilibrado.

Características do cerebro e desenvolvemento cognitivo
------------------------------------------------------

Coñecer as características que comparten todos os cerebros axuda a entender como é o desenvolvemento do neno na infancia, especialmente na primeira infancia. O cerebro adapta, busca novidades, patróns, pracer, conserva enerxía e busca sentido, procesos que son fundamentais para a aprendizaxe e a adaptación ao ambiente. Jill Stamm destaca a importancia de ter información sobre como se desenvolve o cerebro e que necesita para chegar a ser un órgano san, autorregulado e capaz de aprender.

As etapas do desenvolvemento infantil son complexas e caracterízanse por múltiples hitos. Durante a lactación e a primeira infancia, ocorren cambios significativos no desenvolvemento físico, motor e cognitivo, os cales establecen as bases para etapas posteriores da vida, incluíndo a segunda infancia e adolescencia. A intervención adecuada e oportuna, baseada no coñecemento das distintas etapas do desenvolvemento cerebral, pode contribuír significativamente ao benestar e ao desenvolvemento óptimo dos nenos.

Por iso, é fundamental que os adultos responsábeis da atención e coidado dos nenos teñan fondos coñecemento sobre estas catro direccións do desenvolvemento cerebral e os diferentes momentos polos que pasa o cerebro, para poder elixir determinadas actividades, comprender e potenciar as distintas interaccións que fomenten un desenvolvemento saudábel.

Galería de imaxes do desenvolvemento neuropsicomotor nos primeiros anos
-----------------------------------------------------------------------

* Primeiros díasPrimeiros días
* Reacción estándar a estímulos repentinos (reflexo mórbido)Reacción estándar a estímulos repentinos (reflexo de moro)
* Perda da preensión plantarPerda de adhesión plantar
* Capacidade de xirar sobre si mesmo e gatearCapacidade de xirar sobre si mesmo e gatear
* Actividade sistemática e lúdica de sacudir os pésActividade sistemática e lúdica de sacudir os pés
* Entre 6 e 8 meses domina a portaEntre 6 e 8 meses domina o gateo
* Arrastrando, levantándose con apoio, explorando o medioArrastrando, levantándose con apoio, explorando o medio
* Primeiros pasosPrimeiros pasos

Notas
-----

1. ↑  DIAMENT, Aron. Índices clínicos no desenvolvimento neurológico da criança. Pediat. (São Paulo) 4: 345-356, 1982 em pdf Arquivado 21 de agosto de 2010 en Wayback Machine. Xan. 2011
2. ↑  Corporation, Campbell (2018-06). "Las intervenciones domiciliarias no mejoran los resultados del desarrollo infantil para niños en edad preescolar provenientes de familias socialmente desfavorecidas" (en castelán).
3. ↑  Revolución Educativa. Colombia aprende. Ministerio de Educación Nacional. República de Colombia (2009). "Descubriendo el desarrollo de los niños en la primera infancia." (PDF). *minieducacion.gov.co; Desarrollo infantil y competencias en la primera infancia*.
4. ↑  Storchilo, Heloisa Ribeiro; Rezende, Hanstter Hallison Alves; Gomes, Taynara Cristina; de Souza, Jéssica Yonara; Gomes, Antonio Roberto; Avelino, Mariza Martins; do Amaral, Waldemar Naves; de Castro, Ana Maria. "Basic heel prick test: inclusion of screening, diagnosis and criteria for early confirmation of congenital infection by Toxoplasma gondii". *Revista do Instituto de Medicina Tropical de São Paulo* **61**: e30. ISSN 0036-4665. PMC 6592012. PMID 31241659. doi:10.1590/S1678-9946201961030.
5. ↑  Storchilo, Heloisa Ribeiro; Rezende, Hanstter Hallison Alves; Gomes, Taynara Cristina; de Souza, Jéssica Yonara; Gomes, Antonio Roberto; Avelino, Mariza Martins; do Amaral, Waldemar Naves; de Castro, Ana Maria. "Basic heel prick test: inclusion of screening, diagnosis and criteria for early confirmation of congenital infection by Toxoplasma gondii". *Revista do Instituto de Medicina Tropical de São Paulo* **61**: e30. ISSN 0036-4665. PMC 6592012. PMID 31241659. doi:10.1590/S1678-9946201961030.
6. ↑  CALDWELL, Bettye M. Qual é o ambiente ideal de aprendizagem para a criança pequena? in: WITTER, Geraldina P. et all (Org.). Privação cultural e desenvolvimento, Leituras. SP, Pioneira, 1975
7. ↑  "APA PsycNet". *psycnet.apa.org* (en inglés). Consultado o 2024-03-19.
8. ↑  BOWLBY, John. Cuidados maternos e saúde mental. SP, Martins Fontes, 2006
9. ↑  Stamm, Jill (2019-02-21). *Neurociencia infantil: El desarrollo de la mente y el poder del cerebro de 0 a 6 años* (en castelán). Narcea Ediciones. ISBN 978-84-277-2504-1.
10. ↑  Stamm, Jill (2019-02-21). *Neurociencia infantil: El desarrollo de la mente y el poder del cerebro de 0 a 6 años* (en castelán). Narcea Ediciones. ISBN 978-84-277-2504-1.
11. ↑  Mcclure, Max; Center, Stanford University Medical. "Study: Infants process faces long before they recognize other objects". *medicalxpress.com* (en inglés). Consultado o 2024-03-19.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Adolescencia
* Apego
* Calendario de vacinación infantil
* Dereitos do neno
* Desenvolvemento cognitivo
* Desenvolvemento psicosocial
* Educación infantil
* Educación primaria
* Educación secundaria
* Esquema corporal
* Historiografía da infancia
* Infancia
* Literatura infantil
* Marketing infantil
* Mortalidade infantil
* Nutrición
* Nutrición infantil
* Pediatría
* Psicoloxía evolutiva
* Saúde infantil
* Socialización na infancia
* Traballo infantil
* Xogo educativo

### Bibliografía

* NOGUEIRA, J. M. - *Considerações sobre o desenvolvemento infantil*. Psicologia.pt, 2020, ISSN 1646-6977

### Ligazóns externas

* Ministério de Sanidade do Brasil. 2002. Secretaría de Políticas Sanitarias. Departamento de Atención Primaria. *Saúde infantil: seguimento do crecemento e desenvolvemento infantil* / Ministério de Sanidade. Secretaría de Políticas Sanitarias. – Brasilia, en pdf en VHLSMS Xaneiro 2011

* Ministério de Sanidade do Brasil. 2005. Área Técnica de Saúde Infantil e Lactación Materna. *Manual de uso da caderneta de saúde do neno*. – Brasilia: Ministerio de Sanidade. en pdf
* ENCICLOPEDIA SOBRE O DESENVOLVEMENTO INFANTIL - CEDEPI Xan. 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q407784
* EBID: ID
* FAST: 854393
* JSTOR: infant-development
* LCCN: sh2001002085
* MAG: 109260823
* NDL: 00574664
* NKC: ph127471

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* MeSH: D002657
* MeSH: F01.525.200

 |