| Bidueiro branco |
| --- |
| *Betula pendula* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| Subreino: | Tracheobionta |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Subclase: | Hamamelidae |
| Orde: | Fagales |
| Familia: | Betulaceae |
| Xénero: | *Betula* |
| Subxénero: | '**Betula'** |

 |
| Nome binomial |
| *Betula pendula*Roth |
| Variedades |
| *B. pendula var. oycoviensis* |

O **bidueiro branco** ou **bidueiro péndulo** (***Betula pendula***) (sin. *B. verrucosa*, Ehrh.) é unha árbore caducifolia do xénero *Betula*. É orixinaria de Eurasia.

Vista da árbore
Detalle das follas
Inflorescencia

Descrición
----------

Ten un característico toro xeralmente delgado (aínda que ocasionalmente pode chegar até os 2 metros de diámetro), coa casca dun branco puro característico, que na base do toro escurece e amosa fendas coa idade. Os exemplares novos teñen a casca acastañada, coma a da cerdeira. O sistema radical é superficial e estendido. A copa é máis ou menos ovada, follosa, mais de pouca sombra, coas pólas case ergueitas.
As franzas e os rebentos son glabros, con glándulas resinosas. Os gomos son agudos.
A follas miden uns 6 cm, dos cales 1/3 é o pecíolo. Este é cilíndrico, o que o fai distinguilo do xénero *Populus*. Os nervios son rectilíneos, e chegan a acadar a marxe foliar (diferenza co chopo negro (*Populus nigra*)).
Florea a finais do inverno, estando os amentos masculinos (candeas) xa formados polo outono. Estes son sentados e lampinos e miden uns 3–6 cm e aparecen en grupos de 2 ou 3. As flores masculinas aparecen 3 flores por cada bráctea, cada unha con dous estames de filamento bífido. As flores femininas aparecen en amentos solitarios de 1.5-3.5 cm que chegan a soportar 3 flores acalamídeas con estilos filiformes.
O froito é unha sámara bialada, con ás máis largas que a propia noz; despréndense en grupos de 3 xunto a bráctea. Integran un acio cilíndrico bastante compacto que se va desintegrando co tempo.
É unha especie de doada xerminación e diseminación.

Distribución
------------

É a especie máis estendida en Europa, aínda que na parte meridional se atopa soamente nas zonas máis altas. Tamén se estende polo suroeste de Asia, de onde é orixinario. Encontrándose ademais moi presente nas montañas do norte de Turquía e do Cáucaso, así como no Canadá. En Galiza aparece nas montañas, sendo máis común no país o bidueiro pubescente

Hábitat e cultivo
-----------------

Prefire solos acedos, húmidos e fértiles, atopándose a miúdo preto dos cursos de auga e en zonas despexadas. Medra bravo en rexións temperadas de Asia, encontrándose preferentemente en locais montañosos de até 2.700 m. 
Na Península Ibérica medra nos Pireneos, Sitema Central e Sistema Ibérico (Serranía de Cuenca), Montes de Toledo, Serra Bética e Penibética.
Tamén se encontra espallado polo Rif africano.
Non adoita superar moito máis dos 120 anos, medrando axiña ao principio. Agroma de esgallo semilígneo e de semente con facilidade.

Non atura as podas severas por mor ás grandes perdas de zume, sendo propenso a enfermar polas feridas.

Etimoloxía
----------

Segundo a teoría máis aceptada, o seu nome galego (bidueiro) procedería do latín *betūlla* que á súa vez procedería da verba *betu* que era coma os celtas designaban o bidueiro. Porén, antes da aparición do papel, a casca do bidueiro usábase para escribir sobre ela, polo que hai quen pensa que o seu nome deriva do sánscrito *bhurga*, 'árbore en cuxa casca se escribe'. Outros opinan que procede de *batuere*, 'bater', polo uso que daban os pastores as varas que construían coas súas pólas.

Dada a flexibilidade e dureza das poliñas do bidueiro, foron utilizadas como instrumento de flaxelación; noutrora os profesores utilizábanas para impór dura disciplina nas aulas.

Propiedades
-----------

Mediante a destilación da súa casca obtense unha brea que se emprega para a elaboración de pomadas para as doenzas da pel. Coas súas follas elabóranse infusións con propiedades diuréticas.

### Principios activos

Contén flavonoides (2-3%): hiperósido (0,8%), avicularina (0,5%), galactosil-3-miricetol, glicoronil-3-quercetol, quercitrósido. Aceite esencial (1%): monotropitósido (90%) que hidroliza en salicilato de metilo; triterpenos: ácido betulínico, betulinol. Sales potásicas (4%). Taninos, especialmente na casca (10%). Ácido ascórbico (5%). Outras fontes: follas ricas en aceite esencial (0,04%) o cal ten até un 25% de betulenol. Tanino (9%), saponinas (3%), ácido nicotínico (5%) e certas agliconas como a miricetina (chamada tamén miricitrina). O principal aromático é o ácido betulábico. Compoñente de interese na betulina (alcanfor de bidueiro), heterósido que se atopa especialmente nas follas novas. En menor cantidade hai glicósidos flavónicos: quercetol-3-galactósido (hiperósido) e miricetin-3-digalactósido (2%). A casca ten maior cantidade de taninos (10 ao 20%) e betulina (10 ao 14%). O aceite esencial contén cantidades importantes de salicilato de metilo e triacontano. Na casca atopouse un alcol triterpénico (betulinol). O alcatrán de bidueiro contén metilsalicilatos, hidrocarburos alifáticos e aromáticos e fenois (6%) coma o cresol, o xileno e mais o guaiacol.

### Indicacións

Os flavonoides e os sales potásicos conférenlle unha acción como diurético, favorecendo a eliminación de auga, cloruros, urea e ácido úrico. O aceite esencial é analxésico, antiinflamatorio, antiséptico, antipirético e cicatrizante. Os taninos contidos na casca son responsábeis da acción adstrinxente (antidiarreico, hemostático local); o zume ten un efecto diurético e analxésico. Indicado para estados nos que se riquira un aumento da diurese: afeccións xenitourinarias (cistite, ureterite, uretrite, pielonefrite, oliguria, urolitíase), hiperazotemia, hiperuricemia, gota, hipertensión arterial, edemas, sobrepeso acompañado de retención de líquidos. Gripe, arrefriados, síndrome febril, cefaleas. Inflamacións osteoarticulares: artrite, artrose, bursite, tendinite, fibrosite, fibromialxias. En uso tópico: cicatrización de feridas, celulite, eccemas, psoríase, alopecia, vulvovaxinite, cervicite.

Contraindicado con hipersensibilidade aos salicilatos. O uso de diuréticos en presenza de hipertensión ou de cardiopatías, só debe facerse por prescrición e baixo control médico, dada a posibilidade de descompensación tensional ou a potenciación do efecto dos cardiotónicos, pola posíbel eliminación urinaria de potasio. Polo seu contido en salicilatos, aínda que están presentes en escasa proporción na planta, aconséllase ter unha especial precaución á hora de prescribir extractos concentrados a pacientes con trombocitopenia, hemorraxias activas ou que estean seguindo tratamentos con hemostáticos ou anticoagulantes. Cómpre ter en conta o contido alcólico do extracto fluído, tintura e xarope durante a gravidez, a lactación, en pacientes con gastrite, úlceras gastroduodenais, síndrome do intestino irritábel, colite ulcerosa, hepatopatías, epilepsia, párkinson ou outras enfermidades neurolóxicas.

Úsanse as follas, eventualmente a casca, gomos e zume. Infusión de follas: 40 g/l, infundir 10 minutos. Tres cuncas ao día. Cando conveña alcalinizar os ouriños, pódese engadir 1 g de bicarbonato sódico, cando a infusión estea a 40 °C. Decocción de casca ou gomos (febrífugo): 5 g/cunca, ferver 5 minutos, tres cuncas ao día, entre comidas. Zume fresco: 1 a 3 culleradas sopeiras (15 ml) ao día, diluído en infusión, auga ou zume de froitas. O alcatrán de bidueiro, que se obtén por quecemento da casca, é un líquido mesto e bituminoso de cor marrón anegrada e de cheiro intenso e balsámico.

### Outros usos

Da casca destílase un aceite (alcatrán de bidueiro) que se usa para curtir o coiro, que disque protexe do ataque de insectos. A maderia é branca, lene, doada de traballar.

Taxonomía
---------

*Betula pendula* foi descrita por Albrecht Wilhelm Roth e publicado en *Tentamen Florae Germanicae* 1: 405. 1788.

Etimoloxía
***Betula***: nome xenérico que deron os gregos ao bidueiro.

***pendula***: epíteto latino que significa "pendurado", "péndulo", "pénsil".

Sinonimia

|  |  |
| --- | --- |
| * *Betula alba*
* *Betula verrucosa* Ehrh.
* *Betula oxycoviensis* Besser
* *Betula lobulata* Kanitz
* *Betula gummifera* Bertol.
* *Betula alba subsp. verrucosa* (Ehrh.) Celak.
* *Betula aetnensis* Raf.
* *Betula alba var. pendula* (Roth) Cariot & St.-Lag.\*
* *Betula alba subsp. verrucosa* (Ehrh.) Regel
* *Betula alba var. fontqueri* (Rothm.) Maire & Weiller
 | * *Betula alba var. verrucosa* (Ehrh.) Wallr.
* *Betula alba var. vulgaris* Spach
* *Betula fontqueri* Rothm.
* *Betula parvibracteata* Peinado, G. Moreno & M. Velasco
* *Betula pendula subsp. fontqueri* (Rothm.) G. Moreno & Peinado
* *Betula pendula Roth subsp. pendula* Roth
* *Betula pendula var. fontqueri* (Rothm.) G. Moreno & Peinado
* *Betula pendula var. meridionalis* G. Moreno & Peinado
* *Betula pendula var. parvibracteata* (Peinado, G. Moreno & M. Velasco) G. Moreno & Peinado
* *Betula pendula var. pendula* Roth
 |

Nota
----

1. 1 2 3 4 5  "*Betula pendula*". *Plantas útiles: Linneo*. Arquivado dende o orixinal o 01 de decembro de 2009. Consultado o 10 de novembro de 2009.
2. ↑  "*Bidueiro branco*". *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*. Consultado o 20 de decembro de 2012.
3. ↑  dn Epítetos Botánicos
4. ↑  Sinónimos en Tela Botánica Arquivado 31 de outubro de 2013 en Wayback Machine.
5. ↑  "*Bidueiro branco*". *Real Xardín Botánico: Proyecto Anthos*. Arquivado dende o orixinal o 27 de agosto de 2017. Consultado o 25 de novembro de 2009.
6. ↑  *Bidueiro branco* en PlantList consultado o 20 de decembro de 2012
7. ↑  "*Bidueiro branco*". *World Checklist of Selected Plant Families*. Consultado o 20-12-2012.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Bidueiro pubescente

### Ligazóns externas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Bidueiro branco*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Bidueiro branco*** |

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q156895
* AAT: 300343926
* EBID: ID
* GEC: 0083828
* GND: 4158697-9
* LCCN: sh85013488
* NKC: ph1038029

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 132267
* APNI: 120355
* BioLib: 3433
* Dyntaxa: 221394
* Ecocrop: 3721
* EOL: 1149364
* EPPO: BETPE
* FNA: 200006160
* FoC: 200006160
* GBIF: 5331916
* iNaturalist: 83992
* IPNI: 295174-1
* IRMNG: 10600231
* ITIS: 19495
* IUCN: 62535
* NBN: NBNSYS0000003827
* NCBI: 3505
* PalDat: Betula\_pendula
* Plantarium: 6581
* PlantList: kew-21582
* POWO: ID
* Soortenregister: 120590
* TAXREF: 85903
* Tela Botanica: 9626
* Tropicos: 3600018
* PLANTS: BEPE3
* VASCAN: 3698
* VicFlora: ID
* WCSPF: 21582

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0946581
* UNII: 18J93016IT

 |