**Alexandre Campos Ramírez**, coñecido como **Alexandre de Fisterra**, nado en Fisterra o 6 de maio de 1919 e finado en Zamora o 9 de febreiro de 2007, foi un editor, escritor, inventor, republicano e testamenteiro de León Felipe. Foi o inventor do futbolín, versión do fútbol de mesa.

Traxectoria
-----------

Fisterra lugar de nacemento de Alexandre
### Mocidade

Alexandre foi un dos dez fillos de Manuel Campos Pedreira (A Coruña, 1882 - Río de Xaneiro, 1977), radiotelegrafista de Fisterra, e de Josefa Francisca Ramírez Barreiro (nada na Coruña no 1885). Viviu nesa vila da Costa da Morte ata os cinco anos, para se trasladar despois á Coruña. Aos quince anos marchou estudar o bacharelato a Madrid.

Unha vez alí, a zapataría do seu pai quedou arruinada, polo que, ao non poder pagar o colexio privado no que estudaba, o director púxoo a corrixir os deberes dos párvulos pagando así a matrícula. Tamén traballou na construción como peón de albanel, como bailarín de claqué e despois nunha imprenta. Ademais foi nesta cidade onde coñeceu a León Felipe (do que sería testamenteiro), que xunto con Rafael Sánchez Ortega, editaron o xornal *Paso a la juventud* para vendelo pola rúa.

### A guerra e o exilio

En novembro de 1936 quedou sepultado nun dos bombardeos de Madrid durante a Guerra civil española. Primeiro levárono a Valencia pero como as súas feridas eran graves finalmente trasladárono a un hospital de Monserrat. Alí coñeceu moitos nenos feridos coma el, incapaces de poder xogar ao fútbol, e foi daquela cando pensou no futbolín inspirándose no tenis de mesa. Alexandre confioulle ao seu amigo Francisco Xavier Altuna, un carpinteiro vasco, a fabricación do primeiro futbolín seguindo as súas instrucións. Non obstante, non puido vender o invento a nivel industrial xa que todas as fábricas de xoguetes, a maioría en Valencia, estaban a fabricar armas de verdade por mor da guerra. Patentou a invención en Barcelona en xaneiro de 1937, ao igual que o primeiro pasafollas de partituras movido co pé que fixo para unha rapaza pianista da que estaba namorado. Non obstante, por mor do triunfo franquista na guerra, tivo que se exiliar a Francia cruzando a pé os Pireneos e debido a que estivo a chover durante dez días, perdeu a patente que levaba no macuto.

Futbolín.
Estando xa en París, no ano 1948, e grazas á patente do pasafollas conseguiu gañar uns cartos cos que puido marchar a Quito (Ecuador) onde fundou a revista *Ecuador 0°, 0', 0"* coa que dedicaba cada número a poetas dun país. Máis tarde, en 1952, foi a Guatemala, concretamente a Cabo de Santa María, e alí despois de mellorar o futbolín comezou a fabricalos, facendo un bo negocio. Alí foi ademais onde xogou partidas contra o Che Guevara. Isto acontecería mentres había democracia no país, xa que tras o golpe de estado do coronel Carlos Castillo Armas, por mor da súa ideoloxía de esquerdas, foi roubado e secuestrado, quedando sen nada.

Axentes especiais españois embarcárono pois nun avión en dirección a España, pero el puido escapar, refuxiouse nos lavabos do avión e construíu unha bomba ficticia envolvendo xabrón con papel de aluminio. Con esa "bomba" ameazou a tripulación e gañou o favor dos viaxeiros logo de dicirlles que era "un refuxiado español". O avión desviouse a Panamá, no que foi un dos primeiros secuestros de avión.
Máis tarde marchou a México onde atopou amigos poetas e escritores polo que permaneceu alí dedicándose ás artes gráficas e a editar. Así fundou e presidiu a editorial chamada *Editorial Finisterre Impresora* dende a cal editou a revista do centro galego de México e libros de variados poetas, entre os que se atopan León Felipe e Juan Larrea. Ademais foi redactor de *El Nacional* e editou un facsímile da revista *Galeuska* e o primeiro libro de poemas de Ernesto Cardenal.

Entre agosto de 1948 e mediados de 1954, cando ela faleceu, mantivo unha relación afectiva con Frida Kahlo, con quen mantivo un intenso intercambio epistolar mentres el residiu en París, Ecuador e Guatemala. Ela legoulle parte dos seus bens.

### O regreso

Cando volveu a España logo de morrer Franco sorprendeuse ao ver que o futbolín se estendera amplamente, malia que gran parte desta divulgación se debera ao feito de que os fabricantes valencianos asumiran o xogo coma nacional. Convenceu a editorial Alianza para reimprimir as obras completas de León Felipe e traballou intensamente na divulgación da obra deste poeta, de quen xestionaría a herdanza coma testamenteiro.

Residiu en Aranda de Duero (provincia de Burgos), e despois trasladaríase a Zamora. onde faleceu, na súa casa do barrio de Pinilla á idade de 87 anos. As súas cinzas foron espalladas no río Douro ao seu paso pola cidade de Zamora e no Atlántico en Fisterra.

Era membro correspondente da Real Academia Galega.

Recoñecemento
-------------

O grupo coruñés Os Diplomáticos de Monte Alto compuxo unha canción dedicada ao futbolín que comeza mencionando ao inventor: *Ano 37, guerra civil / Alexandre de Fisterra inventa o futbolín*. A canción fíxose famosa ao ser parte do videoclip do contentor infantil da Televisión de Galicia Xabarín Club.

Alessio Spataro publicou unha banda deseñada contando a súa vida.

Notas
-----

1. ↑  Michael Eaude (24 de febreiro de 2007). "Alejandro Finisterre". *The Guardian*.
2. ↑  Lema, Rafael (Novembro de 2022). "Alejandro Finisterre, o grande amor galego de Frida Kahlo". *Luzes* (109): 66–71.
3. ↑  "Académicos e académicas correspondentes".
4. ↑  Pasouoquepasou.crtvg (8 de xuño de 2016). "A música do Xabarín: "Oda ó futbolín"". *Youtube*. Consultado o 20 de marzo de 2020.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* *Dicionario biográfico de Galicia* **1**. Ir Indo Edicións. 2010-2011.

* Couceiro Freijomil, A. (1951). "Campos Ramírez, Alejandro". *Diccionario bio-bibliográfico de escritores* (en castelán) **I**. Santiago de Compostela: Bibliófilos Gallegos. p. 213.

### Ligazóns externas

* Pardo, Miguel. "'Futbolín', a trepidante historia de Alexandre de Fisterra: moito máis que un xogo". *Praza Pública*. Consultado o 7 de maio de 2018.
* Entrevista a Alexandre de Fisterra no programa *Saló de lectura* (2003-2004)
* Vídeo no hospital da Coruña lendo un poema propio (febreiro 2007)
* "La batalla final de Alejandro Finisterre", artigo de Xosé Manuel Pereiro en *El País*, 29 de novembro de 2006 *(en castelán)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1340775
* WorldCat
* VIAF: 3605149198255774940002
* BNE: XX869669
* BVMC: 15400
* DBE: alejandro-campos-ramirez
* GND: 127934685X
* ISNI: 0000000059513688
* LCCN: n94003565
* SUDOC: 080653510

 |