Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Soutelinho da Raia.

**Soutelinho da Raia**, tamén coñecido coma **Souteliño da Raia** ou simplemente **Souteliño**, é un lugar portugués da freguesía de Calvão e Soutelinho da Raia, no concello de Chaves. Unha aldea de Trás-os-Montes que está situada na Raia con Galiza. No ano 2011 tiña 150 habitantes.

Até 1868 era considerado ―canda Cambedo e Lamadarcos― un dos tres *pobos promiscuos*, por estar situado na propia fronteira, entre Galiza e Portugal. A parte portuguesa constituía freguesía de seu mentres a galega pertencía á parroquia de Videferre. Nese ano, a parte galega foi anexada a Portugal coa entrada en vigor do Tratado de Lisboa de 1864.

A mediados do século XIX tiña unha poboación de 12 veciños galegos e 80 portugueses. Así mesmo, tiña en 1857 16 veciños galegos que equivalían a 70 habitantes.

Historia
--------



Souteliño na *Carta Xeométrica de Galiza* de Fontán (1834 e 1845).
O lugar de Souteliño era unha poboación dividida en dúas partes pola fronteira galego-portuguesa. Mais non só era dividido o lugar en si, senón que a liña fronteiriza atravesaba as propias casas, pertencendo cada parte a un país. Ademais, as dúas partes adoitaban ter cadansúa porta. Isto podía favorecer o contrabando e a burla das autoridades. A primeira referencia coñecida desta situación áchase nun documento de 1526, aínda que se ignora a súa orixe.

En 1864, España e Portugal, após anos de negociacións, asinaron o Tratado de Límites de Lisboa, polo cal Souteliño, xuntamente con Cambedo e Lamadarcos, sería anexado a Portugal. A troco dos denominados *pobos promiscuos*, o Couto Mixto, un microestado independente entre Galiza e Portugal, sería incorporado a España ―e por tanto a Galiza―. Este tratado xustificado pra dificultar o contrabando tiña como albo a «anomalía» do Couto Mixto, un territorio soberano desligado da autoridade de ámbolos estados e cuxa desaparición era de interese común pra eles. Ademais, as desprezábeis hectáreas de boa calidade atribuídas ó lugar de Souteliño (5 de 600), tamén a Cambedo e Lamadarcos, puido ser unha maneira de xustificar en España a perda dos *pobos promiscuos*.

Deste xeito, o 27 de xuño de 1868 realizouse en Souteliño o acto oficial de entrega a Portugal. Igualmente se fixo o día seguinte en Cambedo e Lamadarcos. Algunhas autoridades aínda se mantiveron algún tempo, polo que tras dunha queixa do goberno portugués, o 9 de abril do ano seguinte, o Gobernador de Ourense tivo que ordenar ás «autoridades españolas» que ficaban alí que abandonasen os lugares.

A mudanza dos límites administrativos en 1868 non modificou os eclesiásticos, polo que a parte galega seguiu a pertencer á freguesía de Videferre e por tanto á diocese de Ourense. En 1882, co obxectivo de facer coincidir os límites civís cos relixiosos, executouse unha bula do ano anterior pola cal se incorporaron á arquidiocese de Braga as parroquias do bispado ourensán situadas en territorio portugués: Lamadarcos e Tourém. No entanto, non foron tratados os casos de Souteliño nin de Cambedo, cuxas partes galegas seguirían dentro dos límites eclesiásticos de Ourense. Porén, coa entrada de Portugal en 1910 nun novo réxime e as crecentes dificultades dos párrocos para cruzar a fronteira, Souteliño e Cambedo acabaron sendo incorporados tamén ó arcebispado bracarense o 27 de novembro de 1914.

En 2013, trala reorganización administrativa portuguesa, deixou de formar freguesía de seu e foi incorporada á de Calvão, formando unha nova freguesía denominada Calvão e Soutelinho da Raia coa sede en Calvão.

Galería de imaxes
-----------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Os *pobos promiscuos* no mapa do partido de Ourense de Juan Quintana (1807) |
| Os *pobos promiscuos* no mapa do partido de Ourense de Juan Quintana (1807)  |

|  |
| --- |
| Soutelinho no mapa de José de Castro López sobre A Raia (1863) |
| Soutelinho no mapa de José de Castro López sobre A Raia (1863)  |

 |

Lugares e freguesías
--------------------

### Lugares de Calvão e Soutelinho da Raia

| * v
* c
* e
Lugares da freguesía de Calvão e Soutelinho da Raia no concello de Chaves (Vila Real) |
| --- |
| Calvão • Castelães • Soutelinho da Raia |

### Freguesías de Chaves

| * v
* c
* e
Portugal • Distrito de Vila Real • Freguesías de Chaves |
| --- |
|  | Águas Frias • Anelhe • Bustelo • Calvão e Soutelinho da Raia (Calvão · Soutelinho da Raia) • Cimo de Vila da Castanheira • Curalha • Eiras, São Julião de Montenegro e Cela (Eiras · São Julião de Montenegro · Cela) • Ervededo • Faiões • Lamadarcos • Loivos e Póvoa de Agrações (Loivos · Póvoa de Agrações) • Madalena e Samaiões (Madalena · Samaiões) • Mairos • Moreiras • Nogueira da Montanha • Oura • Outeiro Seco • Paradela • Planalto de Monforte (Oucidres · Bobadela) • Redondelo • Sanfins • Santa Cruz/Trindade e Sanjurge (Santa Cruz - Trindade · Sanjurge) • Santa Leocádia • Santa Maria Maior • Santo António de Monforte • Santo Estêvão • São Pedro de Agostém • São Vicente • Soutelo e Seara Velha (Soutelo · Seara Velha) • Travancas e Roriz (Travancas · Roriz) • Tronco • Vale de Anta • Vidago (Vidago · Arcossó · Selhariz · Vilarinho das Paranheiras) • Vila Verde da Raia • Vilar de Nantes • Vilarelho da Raia • Vilas Boas • Vilela do Tâmega • Vilela Seca |  |

Notas
-----

1. ↑  Madoz, Pascual (1850). *Vide-ferri (Sta. Maria)*. *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* (en castelán) **XVI** (Madrid). p. 37.
2. 1 2  Hernández Figueiredo 2014, p. 233.
3. ↑  *Nomenclátor de los pueblos de España* (en castelán). Madrid. 1858. p. 632.
4. ↑  Fulgosio, Fernando (1868). *Crónica de la provincia de Orense* (en castelán). Madrid. p. 9. O estado dos *pobos promíscuos* non era menos singular: postos cabalmente na raia de ámbalas nacións, parte dunha casa adoitaba pertencer a España e outra a Portugal. Dese xeito, o veciño perseguido polas autoridades españolas, por exemplo, sen saír da súa morada e con só se presentar na porta, que todas ou case tódalas casas tiñan polas costas, achábase en Portugal e a salvo de todo castigo. Grandes folgos ó crime e á impunidade!
5. 1 2  Cadenas, Delfim (17.6.2014). "A Aldeia do Cambedo e o Couto Mixto". *Jornal Mapa*.
6. ↑  Alonso, Antón (4.7.2014). "El Couto Mixto (Ourense) Caso único en Europa" (PDF). *Asociación de Corresponsales de Prensa Extranjera (ACPE)* (en castelán).
7. ↑  Salinas Valencia, Máximo (2002). *O Couto Mixto: o seu contorno arraiano e os Pobos Promiscuos. Descrición socioeconómica*. Asociación de Amigos do Couto Mixto. p. 21. ISBN 84-7680-388-5.
8. ↑  García Mañá, Luís Manuel (xullo/decembro 2001). "Couto Mixto, unha república esquecida". *IGADI*. Arquivado dende o orixinal o 16-03-2012. Consultado o 4-6-2016.
9. ↑  Hernández Figueiredo 2014, pp. 227-229.
10. ↑  Hernández Figueiredo 2014, pp. 231-240.
11. ↑  "Lei n.º 11-A/2013" (PDF). *Diário da República*. 1.ª serie (19): 38. 28 de xaneiro de 2013. Consultado o 19.1.2019.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Hernández Figueiredo, José Ramón (2014). "Apuntes sobre la geografía eclesiástica de Ourense: Tourém, Lama de Arcos, «Couto Mixto» y «Pueblos promiscuos»". *Cuadernos de Estudios Gallegos, LXI* (en castelán) (127). ISSN 0210-847X. doi:10.3989/ceg.2014.127.07.