**Illa Goodenough** no Mar de Solomón (identificada como Morata nos mapas máis antigos) é a máis occidental das tres grandes illas de Entrecasteaux en Milne Bay, provincia de Papúa Nova Guinea. Situada ao leste da Illa de Nova Guinea e ao suroeste das Illas Trobriand. É máis ou menos circular, medindo 39 x 26 km cunha superficie de 687 km² e unha liña de costa de 116 km. Desde un cinto costeiro que varía de ancho de 2 a 10 km de largo, a illa elévase bruscamente ao cume de Monte Vineuo, 2.536 m sobre o nivel do mar, polo que é unha das illas máis escarpadas do mundo. A pequena Illa Wagifa atópase ao sueste da illa e está incluída dentro da administración de Goodenough.

Clima e vexetación
------------------

Do mesmo xeito que gran parte de Nova Guinea, o clima é tropical con altas temperaturas e humidade durante todo o ano. A estación do monzón do noroeste dura de decembro a marzo e provoca chubascos repentinos. De maio a outubro, os ventos do sueste son máis fríos e máis suaves. Os ciclóns tropicais son infrecuentes. As precipitacións varían entre 1.520 mm e 2.540 mm por ano. As secas graves ocorren unha ou dúas veces por década. Correntes torrenciais con fervenzas drenan a auga da montaña central. O bosque chuvioso cobre as elevacións máis altas con bosques secundarios, pasteiros e xardíns nativos nas ladeiras baixas e chairas costeiras. Os chans son acedos.

Unha planta de cítricos comestible rara, "Citrus wakonai" (localmente chamada "Kakamadu", un nome compartido con outras especies de cítricos), crece na illa Goodenough.

Historia
--------

É probable que as illas de Entrecasteaux leven habitadas varios miles de anos, por persoas relacionadas cos papúes do continente. O arquipélago foi visto por primeira vez polo mariño francés Joseph Antoine Bruni d' Entrecasteaux en 1792 pero permaneceu inexplorado ata 1874 cando o Capitán John Moresby, comandante do HMS  *Basilisk* , desembarcou na illa máis occidental e nomeouna na honra dun colega naval británico, o Commodore James Graham Goodenough.

O impacto da cultura occidental logo da visita de Moresby e antes da segunda guerra mundial limitouse a misioneiros, etnógrafos e comerciantes que buscaban baleas, perlas ou ouro. En 1888, William MacGregor visitou a illa no seu papel de administrador da recentemente proclamada Nova Guinea británica. En 1891, a Igrexa Metodista de Australia estableceu unha misión na illa de Dobu (entre as illas Ferguson e Normanby) baixo a dirección de William Bromilow. Desde alí establecéronse misións en centros estratéxicos nas illas de Entrecasteaux e Trobriand e no Arquipélago de Louisiade. En particular, en 1898 estableceuse unha misión en Bwaidoga, Mud Bay , Illa de Goodenough. Para entón, os comerciantes xa crearan unha demanda regular de ferramentas de aceiro, tea e torceduras de tabaco e a misión de Dobu recrutaba nativos para traballar nas minas de ouro e plantacións de copra. Estas actividades, e de feito as actividades agrícolas e de caza das persoas tradicionais, limitábanse a áreas localizadas nas llanuras costeiras da illa. O interior montañoso permaneceu completamente descoñecido e despoboado por encima dos 1 100 m.

### Segunda guerra mundial

O 25 de agosto de 1942, un convoi xaponés de sete embarcacións motorizadas (MLC) con 353 infantes de mariña da Quinta Forza Naval Especial de Aterraxe de Sasebo detívose para descansar no extremo sur da illa Goodenough. Eran mandados polo Comandante Tsukioka e estaban destinados a Taupota e participación na Batalla de Milne Bay. Quedaron varados cando os seus MLC foron destruídos polo No. 75 Squadron RAAF Kittyhawks.

O 22 de outubro de 1942, os buques de guerra australianos HMAS *Stuart* e HMAS *Arunta* desembarcaron 640 soldados formados polo 2/12º Batallón australiano, da 18ª Brigada de Milne Bay. Desembarcaron a ambos os dous lados do extremo sur da illa durante a noite. Os intensos combates tiveron lugar o 23 de outubro e durante a noite, unha exitosa misión de rescate evacuou a uns 250 soldados xaponeses por submarino á Illa Fergusson, de onde foron levados por cruceiro a Rabaul. Os restantes defensores xaponeses foron eliminados e a illa declarouse asegurada o 27 de outubro.

A forza de ocupación permaneceu na illa ata o 28 de decembro de 1942. Durante ese tempo utilizaron o engano e a camuflaxe para facer crer aos xaponeses que unha forza de tamaño dunha brigada ocupaba a illa. Fabricaron unha "forza pantasma" de estruturas ficticias, incluído un hospital, canóns antiaéreos construídos con troncos apuntando cara ao ceo e barricadas de enredaderas selváticas que parecían arame de púas. Tamén acenderon lumes para que pareceran como lumes de cociña para un gran número de soldados e enviaron mensaxes en consonancia cos que se esperaba que enviase unha brigada de soldados.

Durante ese tempo, un enxeñeiro aeronáutico estadounidense informou que se podería construír un aeródromo temporal para o uso de urxencia no sitio dunha pista de aterraxe existente na llanura nordés preto de Vivigani. Tamén recomendou construír unha pista de aterraxe de 1.800 m. permanente.

A Quinta Forza Aérea dirixiu ao Grupo Nº 9 da RAAF para atacar bases inimigas en Nova Bretaña. Para facilitar isto, o General Headquarters Operations Instructions Nº.31, estableceu que a illa de Goodenough, que estaba guarnecida por un grupo de batallón de infantaría australiano con grupos de servizo adxuntos e dúas estacións de radar, debía reforzarse e prepararse como base operativa da forza aérea con dúas pistas de aterraxe, unha para os combatentes e a outra capaz de acoller bombardeiros pesados. A pista de combate estaba dispoñible o 15 de xuño. A fins de xullo, había 3.614 persoas da RAAF na illa. A pista de bombardeiros completouse o 20 de outubro, aínda que se rexistra que o primeiro uso ofensivo do aeródromo foi o 17 de maio por un Beauforts do escuadrón Nº 100 da RAAF.

Como parte da Operación Cartwheel, o aeródromo de Vivigani converteuse nun punto de parada importante para as operacións australianas e estadounidenses en Área do Pacífico Suroeste, cuxo obxectivo era atacar a Rabaul en Nova Bretaña, a fortaleza das forzas imperiais xaponesas.

Cultura
-------

As catro linguas de Goodenough (Bwaidoka, Iduna, Diodio, e Buduna ou Wataluma pertencen á familia da Baía de Milne de linguas austronesias. A lingua dominante, Bwaidoka, adoptouse como lingua franca pola Misión Wesleyana (Metodista) a principios de século. No censo de 2000, a poboación era de 20 814 habitantes.

Lista de vilas no sentido das agullas do reloxo ao redor da illa de Goodenough a partir de Vivigani Airfield na llanura costeira do nordés, como se mostra en Google Earth.

* Vivigani (este non é unha vila real per se, aínda que hai varias nas proximidades da pista de aterraxe)
* Bolubolu (o centro administrativo)
* Wailagi (misión da Igrexa Unida e escola primaria 1º-6º)
* Kilia
* Lauwela
* Auwale
* Debenefue
* Diodio
* Tatala
* Waibula
* Ufaufa
* Misión e Plantación Wataluma
* Misión Ulaluya

### Área protexida

A área de xestión de vida silvestre de Oi Mada Wara no centro da illa ten unha superficie de 22 840 ha. Proporciona unha función crítica da paisaxe cun número relativamente alto de especies endémicas, en perigo de extinción e vulnerables.

Notas
-----

1. ↑  "Islands of Papua New Guinea". *islands.unep.ch*. Arquivado dende o orixinal o 13 de xullo de 2012. Consultado o 2019-02-28.
2. ↑  "Papua New Guinea - Goodenough Island". Arquivado dende o orixinal o 23 de decembro de 2010. Consultado o 10 de marzo de 2016.
3. ↑  Mike Saalfeld. "The\_Quest\_for\_Wakonai page19". *homecitrusgrowers.co.uk*.
4. ↑  "History and cultural relations - Goodenough Island". Consultado o 10 de marzo de 2016.
5. ↑  "Joseph Antoine Bruni d' Entrecasteaux (1737-1793)". *data.bnf.fr* (en francés). Consultado o 2019-02-28.
6. ↑  "Biography - William Edward Bromilow - Australian Dictionary of Biography". Consultado o 10 March 2016.
7. 1 2  Dunn, Richard L. "September 11th, 1942 – The Rest of the Story". Consultado o 29 June 2014.
8. ↑  Elias, Ann,"'Camouflage Australia: Art, Nature, Science and War'". (Sydney: "Sydney University Press". , 2011), pp. xix, 155–162.
9. ↑  "Pacific Wrecks". Consultado o 10 de marzo de 2016.
10. ↑  "Home - Australian War Memorial" (PDF). Arquivado dende o orixinal (PDF) o 20 de outubro de 2012. Consultado o 10 de marzo de 2016.
11. ↑  "5ACSGOODENOUGH". *raafacs.homestead.com*. Consultado o 2019-02-28.
12. ↑  "Travel and Tourism in Papua New Guinea". Arquivado dende o orixinal o 24 de febreiro de 2018. Consultado o 10 de marzo de 2016.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Illa Goodenough Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Ligazóns externas

* "Goodenough Island". *UN system-wide Earthwatch website*. Arquivado dende o orixinal o 13 de xullo de 2012. Consultado o 16 de outubro de 2017.
* Jenness M.A. e Rev. A. Ballantyne. (1920) *The Northern D'Entrecasteaux*, Oxford University Press.
* Pacific Wrecks website
* University of New South Wales News Arquivado 15 de xuño de 2011 en Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q616107
* WorldCat
* VIAF: 315526318
* EBID: ID
* GEC: 0511144
* GeoNames: 2096769
* LCCN: sh85055901
* VOGRIPA: 468

 |