**Giacun Hasper Muoth**, nado o 29 de setembro de 1844 en Breil e finado o 6 de xullo de 1906 en Cuira, foi un historiador, escritor e poeta romanche sursilvan.

Traxectoria
-----------

### Infancia e xuventude

Naceu nunha aldea da rexión de Surselva, fillo de Gion Mattiu Muoth e de Maria Monica Cristgina, granxeiros. Entre 1859 e 1860 foi á escola de Feldkirch no Tirol. No curso seguinte estudou na Cuira e no de 1861/62 na abadía de Mustér. Nesta época descubriu o seu interese pola poesía, conservándose un anaco dun poema en alemán. De 1862 a 1865 realizou estudos no instituto de Schwyz e de 1865 a 1867 en Friburgo. Estudou tamén durante un tempo en Lausanne. O inverno de 1867/68 pasouno na súa localidade natal, e comezou escribiu a epopea longa *Rhätus* e o drama *Jörg de Jörgenberg*.

### Múnic

No outono de 1868 marchou a Múnic para estudar na súa universidade, e alí permaneceu ata o outono de 1873. Esa época formativa e os seus profesores marcaráno fondamente. Para alimentarse e pagar o alugueiro deu clases privadas. En 1872 deuse a coñecer cunha obra lírica de temática rural,  *Las spatlunzas* que publicou na revista sursilvana *Ligia Grischa*.

Memorial dedicado a Giachen Casper Muoth
### Volta aos Grisóns

En 1873 volveu de Múnic, logrou un posto de profesor de historia e linguas clásicas na escola cantonal de Cuira e a partir de 1895 ensinou tamén lingua romanche. Nos anos seguintes centrouse nos estudos históricos e publicou en alemán varios traballos de grande importancia, como *Zwei sogenannte Ämterbücher des Bistums Chur aus dem Anfang des 15. Jahrhunderts* (1898), ou unha obra fundamental para a historia dos Grisóns e particularmente da Surselva, *Churrätien in der Feudalzeit* (1902). 

Manuscrito orixinal de Stai si!, defenda
Tamén se dedicou ao cultivo da lingua romanche a á poesía. Tras *Las Spatlunzas* publicou coleccións ambientada na vida da montaña como *Il Gioder* (1886) ou *A mesiras* (1896) pero tamén outras coa historia dos Grisóns como inspiración como *Igl eremit s. Sigisbert*, *La vusch da s. Gliezi*, *Il tiran Victor* ou *La vendetga dils Grischs*. De 1882 é *La dertgira nauscha da Valendau (1450)*. É un poema épico no que canta a vitoria da Liga Gris sobre os señores da Liga Negra. A súa obra capital é *Il Cumin d'Ursèra* que representa un verdadeiro e propio poema épico, con varias cadencias métricas, que evoca un episodio de 1425, trasformando coa fantasía lendaria a realidade histórica.

Giacun Hasper Muoth foi un fervente defensor do romanche e un dos fundadores da Societad Retorumantscha da que foi vicepresidente ata a súa morte e un dos máis importantes colaboradores das  *Annalas*. En 1887 publicou no segundo tomo das *Annalas* unha das súas poesías máis coñecidas *Al pievel romontsch*, na que chama os seus compatriotas romanches a mudar a situación que vivía a lingua e que principia cos versos *Stai si! defenda / Romontsch tiu vegl lungatg!* (Érguete!, romanche,/ defende a túa antiga lingua). Entre 1994 e 2000 publicáronse en seis volumes as súas obras en romanche.

Notas
-----

1. ↑  "Muoth, Giacun Hasper" *Lexicon Istoric Retic*
2. ↑  "Muoth Giacun Hasper" Arquivado 21 de agosto de 2018 en Wayback Machine. Bibliomedia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3761870
* WorldCat
* VIAF: 268961580
* DeutscheBio: 122349520
* GND: 122349520
* HDS: 009115
* ISNI: 0000 0003 9868 5476
* LCCN: nr97044588
* LIR: 1730
* NTA: 212344218
* SUDOC: 19827663X

 |