| Monodóntidos*Monodontidae* |
| --- |
| *Delphinapterus leucas*
Comparación co tamaño dun homeComparación co tamaño dun home |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Cetacea |
| Suborde: | Odontoceti |
| Familia: | **Monodontidae**Gray, 1821 |

 |
| Xéneros |
| * *Delphinapterus*
* *Monodon*
 |

A dos **monodóntidos** (*Monodontidae*) é unha familia de cetáceos odontocetos que habitan no Ártico e no norte dos océanos Pacífico e Atlántico, que comprende tan só dúas especies actualmente viventes, que son certamente infrecuentes:

* *Monodon monoceros*, o **narval**, cuxos machos teñen un único dente moi longo (denominado *corno* ou *cabeiro*), e
* *Delphinapterus leucas*, denominado polos cetólogos galegos **blancón**, castelanismo que alude a que é o único cetáceo de cor completamente branca.

Ademais, coñécense dous xéneros fósiles, con cadansúa especie.

Etimoloxía
----------

O nome da familia, *Monodontidae*, foi cuñado por Gray en 1821, cando a describiu, e está fomado sobre a base do nome do xénero tipo, *Monodon*, e a desinencia do latín científico *-idae*, usada para formar os nomes das familias dos animais e que significa "os parecidos a".

O xénero *Monodon* foi establecido por Linneo en 1758, na 10ª edición do seu *Systema Naturae*, e o formou cos elementos do latín *mon-* (do grego μόνος *mónos*, "só, único") e *-odon* (do grego οδούς, -όντος *odoús-, -óntos*, "dente"), debido á característica deste animal de presentaren, os machos, un só enorme dente.

Características
---------------

As dúas especies son de mediano tamaño, cunha lonxitude que oscila entre os 3 e os 5 m.  

Presentan un melón ou mamelón na rexión frontal, non teñen un fociño prominente (como o dos golfiños) e, en lugar de teren aleta dorsal posúen unha crista longa e estreita ao logo do dorso, máis pronunciada en *Monodon*. A ausencia de aleta dorsal permítelles mobilizarse sen tropezar baixo as capas de xeo.  
A dentadura é moi reducida ou ausente, e nos *Monodon* só se conservan dous dentes un dos cales forma o característico *corno* dos machos.

Bioloxía
--------

Son animais moi voraces e, como a maioría dos odontocetos, comunícanse entre si por medio dunha gran variedade de sons, e usan a ecolocación para moverse e buscar alimento. A súa dieta é carnívora, e está baseada en peixes, moluscos e crustáceos pequenos.

A xestación dura entre 14 e 15 meses e paren só unha cría. As crías son destetadas aos dous anos, e alcanzan a madurez sexual entre os 5 e os 8 anos de idade.

Clasificación da familia
------------------------

### Especies viventes

* Subfamilia *Delphinapterinae*
	+ Xénero *Delphinapterus* Lacépède, 1804
		- *Delphinapterus leucas* (Pallas, 1776) -  **beluga** ou **brancón**
* Subfamilia *Monodontinae*
	+ Xénero *Monodon* Linnaeus, 1758
		- *Monodon monoceros* Linnaeus, 1758 - **narval**

### Especies extintas

* † Xénero *Denebola* Barnes, 1984
	+ † *Denebola brachycephala* Barnes, 1984
* Xénero † *Bohaskaia* Vélez-Juarbe & Pyenson, 2012
	+ † *Bohaskaia monodontoides* Vélez-Juarbe & Pyenson, 2012

Nomes galegos
-------------

Dada a distribución das dúas especies, por riba do círculo polar ártico, é normal que, a pesar dos afastados lugares que frecuentan e frecuentaron os pescadores galegos, non teñan moitos nomes vernáculos galegos. Porén, o dicionario da RAG recolle o nome de **narval** para *Monodon monoceros*, que tamén usan os cetólogos galegos da SGHN, de acordo coa terminoloxía nos demais idiomas modernos.

Polo que respecta a *Delphinapterus leucas*, na *Lista patrón dos vertebrados de Galicia*, proposta provisionalmente pola SGHN  asígnaselle o nome de *blancón*, un evidente castelanismo por **brancón**, pero que foi recollido en Portonovo por Ríos Panisse, nome debido seguramente á cor completamente branca deste animal que, por outra parte, é de forma parecida, aínda que máis pequeno, que o **negrón** ou falsa candorca, *Pseudorca crassidens*, un cetáceo da familia dos delfínidos máis coñecido nas nosas augas, e que é de cor gris escura ou totalmente negra. Ríos Panisse tamén recolleu para esta especie os nomes de *campelo*, en Corme e *santo*, en Ribadeo e nas Figueiras (Castropol), na Asturias de fala galega.

Máis recentemente, no *Gran dicionario Xerais*, denomina a especie como **beluga**, adaptación do seu nome ruso, e de acordo cos nomes que se lle dan na maioría dos idiomas da nosa contorna.

Notas
-----

1. ↑  **narval** no dicionario da RAG Arquivado 22 de xullo de 2013 en Wayback Machine..
2. 1 2 3  Pérez Alberti, A. (dir.) (1982), p. 210.
3. ↑  *Monodontidae* en Mammal Species of the World *(en inglés)*
4. 1 2 3  Brodie, Paul (1984): *The Encyclopedia of Mammals*. New York: Macdonald, D. (ed.). ISBN 0-87196-871-1.
5. ↑  O nome *narval*, e equivalentes, deriva do inglés *narwhal* ou *narwal*, modificación talvez influída polo inglés *whale*, "balea", do noruegués e danés *narhval*, e o sueco *narval*, probábel modificación o islandés *nárhvalur*, do antigo escandinavo *nārhvalur, de* nār *"corpo" e* hvalr *"balea".*
6. ↑  Ríos Panisse, M. C. (1983), p. 7.
7. ↑  Carballeira Anllo, Xosé Mª (coord.) (2009)
8. ↑  Cf. portugués *beluga* (tamén *baleia-branca*); castelán *beluga*; catalán *beluga*; italiano *beluga*; romanés *beluga* (tamén *balena-albă*); alemán *Beluga* (tamén *Weißwal*); francés *béluga/bélouga* (tamén *baleine blanche*, *dauphin blanc* e *marsouin blanc*), e mesmo en inglés (idioma que inventou o termo *balea branca*), denomínase *beluga* (pero tamén *beluga whale* e *white whale*).

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Monodóntidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Monodóntidos*** |

### Bibliografía

* Carballeira Anllo, Xosé Mª (dir.) (2009): *Gran dicionario Xerais da lingua*. Tomo I: A-G. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 978-84-9914-071-1.
* Carwardine, Mark (1995): *Ballenas, delfines y marsopas*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Pérez Alberti, Augusto (dir.) (1982): *Xeografía de Galicia*. Tono I: O medio. A Coruña: Edicións Sálvora.
* Ríos Panisse, M. C. (1983): *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia*. II. Mamíferos, aves y algas. Verba, Anexo 19. Santiago: Universidade de Santiago de Compostela. ISBN84-7191-291-0.

### Outros artigos

* Cetáceos
* Odontocetos

### Ligazóns externas

* *Monodontidae* en ITIS *(en inglés)*
* *Monodontidae* en WoRMS *(en inglés)*
* *Monodontidae* en ADW *(en inglés)*
* *Monodontidae* en NCBI *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q219419
* MAG: 2780481576

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Monodontidae
* Dyntaxa: 2002163
* EOL: 7655
* EPPO: 1MNODF
* Fossilworks: 42963
* GBIF: 5445
* iNaturalist: 41457
* IRMNG: 104559
* ITIS: 180481
* MSW: 14300103
* NBN: NHMSYS0000376174
* NCBI: 9747
* Soortenregister: 138917
* WoRMS: 136983

 |