recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
O **hertz** (símbolo **Hz**), tamén chamado **hercio**, é a unidade derivada do SI para frecuencia, a cal é expresada en termos de oscilacións por segundo (s−1, 1/s).

A unidade é nomeada en homenaxe ao físico alemán Heinrich Rudolf Hertz, que fixo algunhas importantes contribucións á ciencia no campo do electromagnetismo.
O nome foi establecido pola Comisión Electrotécnica Internacional (IEC nas súas siglas inglesas) en 1930. Este foi adoptado pola Conferencia Xeral de Pesos e Medidas (CGPM, Conférence générale des poids et mesures) en 1960, substituíndo o nome anterior de ciclos por segundo (cps), así como os seus múltiplos relacionados, principalmente quilociclos por segundo (kc/s), megaciclos por segundo (Mc/s) e ocasionalmente quilomegaciclo por segundo (kMc/s) e xigaciclo por segundo (Gc/s).

Un hercio representa un ciclo por cada segundo, entendendo ciclo como a repetición dun suceso. Por exemplo, o hercio aplícase na física para a medición da cantidade de veces por un segundo que se repite unha onda (xa sexa sonora ou electromagnética), magnitude denominada frecuencia e que é, neste sentido, a inversa do período. Un hercio é a frecuencia dunha partícula puntual nun período dun segundo.

> 
> {\displaystyle f={\frac {1}{T}}=\mathrm {Hz=s^{-1}={\frac {1}{s}}} }
> 
> 
> 

Por exemplo, a luz vermella ten unha frecuencia de preto de 4.6×1014 Hz.
A enerxía eléctrica, en corrente alterna, chega ao consumidor (fogar, industria) coa frecuencia de 50 Hz ou 60 Hz, dependendo do país ou rexión.

Múltiplos no Sistema Internacional
----------------------------------

| Símbolo/Unidade | Frecuencia |
| --- | --- |
|
| 1 quilohertz | **kHz** | 103 Hz | 1 000 Hz |
| 1 megahertz | **MHz** | 106 Hz | 1 000 000 Hz |
| 1 xigahertz | **GHz** | 109 Hz | 1 000 000 000 Hz |
| 1 terahertz | **THz** | 1012 Hz | 1 000 000 000 000 Hz |
| 1 petahertz | **PHz** | 1015 Hz | 1 000 000 000 000 000 Hz |
| 1 exahertz | **EHz** | 1018 Hz | 1 000 000 000 000 000 000 Hz

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q39369
* AAT: 300412079
* EBID: ID
* GEC: 0113989
* MAG: 2778447024

 |

 |

1. ↑  Definicións no *Dicionario da Real Academia Galega* e no Portal das Palabras para *hertz*.
2. ↑  "Hercio". *Dicionario da Real Academia Galega*. Consultado o 08/02/2018.
O **Hughes TH-55 Osage** é un helicóptero lixeiro de adestramento con motor de pistóns producido para a Armada dos Estados Unidos. Tamén foi producido como a familia Model 269 de helicópteros utilitarios lixeiros, algúns dos cales foron comercializados como Model 300. O Model 300C foi fabricado e desenvolvido aínda máis por Schweizer Aircraft despois de 1983.

Desenvolvemento
---------------

En 1955 Hughes Tool Company's Aircraft Division realizou unha enquisa de mercado que amosou que existía demanda para un helicóptero lixeiro bipraza de baixo custo. A división comezou a construír o **Model 269** en setembro de 1955. Inicialmente deseñouse cunha cabina totalmente acristalada con asentos para dous pilotos, ou un piloto e un pasaxeiros. Tamén tiña unha estrutura aberta na fuselaxe e un rotor articulado de tres pás. O prototipo voou o 2 de outubro de 1956, pero non foi ata 1960 cando se tomou a decisión de desenvolver o helicóptero para produción. A pluma de cola orixinal con entramado foi substituída por unha tubular e a cabina foi reestruturada e refinada antes de entrar en produción, resultando no **Model 269A**. Con este modelo Hughes fíxose con éxito cunha gran porción do mercado de helicópteros civís cunha aeronave que sería popular en traballos agrícolas, na policía e noutras tarefas.

Notas
-----

1. 1 2  "Military helicopters". *Evergreen Aviation & Space Museum*. 2012-06-29. Archived from the original on 29 de xuño de 2012. Consultado o 2022-06-01.
A **diocese de Rarotonga** é unha diocese católica nas Illas Cook, sufraxánea da arquidiocese de Suva. No ano 2004 contaba con 2.519 católicos distribuídos en 15 parroquias e servidos por 6 sacerdotes regulares.

Historia
--------

A primeira igrexa católica nas Cook consagrouse en 1896. Eclesiasticamente erixiuse como a prefectura apostólica de Cook e Mnihiki en 1922 cambiando de nome en 1926 a prefectura apostólica das Illas Cook, en 1948 transformouse en vicariato apostólico e elevada definitivamente a diocese en 1966.

Educación
---------

A diocese mantén dous colexios de primaria: Saint Josephs en Rarotonga e Saint Marys en Mauke e un instituto de secundaria, o Nukutere College en Rarotonga

Igrexas
-------

A catedral da diocese está dedicada a San Xosé e localízase en Avarua onde ten a súa sede o bispo, ademais están abertas ao público dúas igrexas en Rarotonga Santa María en Arorangi e a do Sagrado Corazón en Matavera

Episcopoloxio
-------------

* Bernardin Castanié, C.I.M. (1923–1939)
* John David Hubaldus Lehman, C.I.M. (1939–1959)
* Hendrick Joseph Cornelius Maria de Cocq, SS.CC. (1964–1971)
* John Hubert Macey Rodgers, S. M. (1973–1977)
* Denis George Browne (1977–1983)
* Robin Walsh Leamy, S. M. (1984–1996)
* Stuart France O'Connell, S. M. (1996– )

Notas
-----

1. ↑  History Cook Islands

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* catholic-hierarchy.org

| * v
* c
* e
Circunscricións da Igrexa católica latina nas illas do Pacífico |
| --- |
| *Conferencia Episcopal do Pacífico* |
| Arquidioceses: | Agaña · Nouméa · Papeete · Samoa-Apia · Suva |
| Dioceses: | **Agaña:** Chalan Kanoa · Illas Carolinas**Nouméa:** Port Vila · Wallis e Futuna**Papeete:** Taiohae o Tefenuaenata**Samoa-Apia:** Samoa-Pago Pago**Suva:** Rarotonga · Tarawa e Nauru***Inmediatamente suxeita á Santa Sé:*** Tonga |
| Prefecturas apostólicas: | **Agaña:** Illas Marshall |
| Misións *sui iuris*: | **Samoa-Apia:** Funafuti · Tokelau |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q874896
* Catholic-Hierarchy: raro

 |
**Gregory James Norton**, nado o 13 de marzo de 1959 en Davenport, Iowa, é un músico estadounidense coñecido por ter sido o baixista da banda de rock alternativo Hüsker Dü. Aínda que a meirande parte das composicións do grupo foron realizadas polos seus compañeiros Bob Mould e Grant Hart, Norton contribuíu cos temas "M.T.C." "Don't Have a Life" e "Let's Go Die" no EP de estrea do grupo, *Land Speed Record*.

Tras a separación de Hüsker Dü en 1988, Norton formou a banda Grey Area co enxeñeiro de Hüsker Dü Colin Mansfield e con Jo Jones. Despois de que Grey Area se separase en 1991 Norton deixou o negocio da música para centrarse na restauración, abrindo o The Norton's Restaurant (no presente pechado) en Red Wing, Minnesota. Norton regresou á música en 2006 coa nova banda Gang Font feat. Interloper. O grupo está formado por Norton, Dave King (de The Bad Plus, Happy Apple, Halloween, Alaska, 12 Rods e The Love-Cars), Eric Fratzke de Zebulon Pike e Happy Apple, e Craig Taborn. No ano 2016 Greg uniuse á banda Porcupine para substituír o seu baixista Davey Reinders.

Notas
-----

1. ↑  Allmusic (ed.). "Hüsker Dü". Consultado o 28 de xuño de 2018.
2. ↑  Gapers Block (ed.). "Looking Minnesota: Greg Norton Meets the Hüsker Düdes". Consultado o 28 de xuño de 2018.
3. ↑  All About Jazz (ed.). "The Gang Font Feat. Interloper: The Gang Font Feat. Interloper". Consultado o 28 de xuño de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q711469
* AllMusic: mn0000187138
* Discogs: 407561
* Europeana: ID
* MusicBrainz: ID
* Songkick: 2924031

 |
O **Douglas DC-6** é un avión de pasaxe e transporte fabricado por Douglas Aircraft Company dende 1946 ata 1958. Orixinalmente pretendeu ser un transporte militar para as útimas etapas da segunda guerra mundial, pero foi redeseñado unha vez rematada a guerra para competir co Lockheed Constellation no mercado do transporte aéreo de longo alcance. Fabricáronse máis de 700 unidades e algúns deles aínda voan como cargueiros ou na extinción de incendios.

O DC-6 foi coñecido como **C-118 Liftmaster** na Forza Aérea dos Estados Unidos e como **R6D** na Armada dese país ata 1962, cando todas as variantes pasaron a designarse C-118.

Deseño e desenvolvemento
------------------------

As Forzas Aéreas do Exército dos Estados Unidos (USAAF) encargaron o proxecto DC-6 como o **XC-112** en 1944. A USAAF quería unha versión alongada e presurizada do transporte C-54 Skymaster baseado no DC-4 con motores máis potentes. Na época na que o prototipo XC-112A voou por vez primeira o 15 de febreiro de 1946 a guerra rematara e a USAAF rescindiu o seu requisito, sendo o avión convertido no **YC-112A**, vendido en 1955.

Douglas Aircraft modificou o deseño a un transporte civil 200 cm máis longo que o DC-4. O DC-6 civil voou por vez primeira o 29 de xuño de 1946, sendo mantido por Douglas para probas. As primeiras entregas foron para American Airlines e United Airlines o 24 de novembro dese ano. Unha serie de incendio en voo, incluído o accidente fatal do voo 608 de United Airlines, deixou en terra á frota de DC-6 en 1947. Atopouse que a causa era unha saída de combustible preto da entrada da turbina de refrixeración da cabina; todos os DC-6 foron modificados e a frota puido voar de novo tras catro meses en terra.

Notas
-----

1. 1 2  Roach & Eastwood, 2007, p. 273

Bibliografía
------------

* Roach, J and Eastwood A.B. *Piston Engined Airliner Production List*, 2007, The Aviation Hobby Shop.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q503761
* LCCN: sh85039198

 |
**Gregorio Español**, nado en Astorga ca. 1560 e finado despois de 1630, foi un escultor que traballou en León e Galiza nos séculos XVI e XVII. A súa obra máis relevante foi o novo coro da Catedral de Santiago de Compostela.

Traxectoria
-----------

Debeu estar vinculado ao taller de Gaspar Becerra (1520-1570), escultor andaluz que traballou durante un tempo na diocese de Astorga.

No ano 1596 trasladouse a Santiago de Compostela, encargándolle de seguido o cabido da sé, un novo coro, no que traballa xunto a Xoán Davila entre 1599 e 1608. No intermedio deste tempo, no ano 1598 foi chamado a Monforte de Lemos, para realizar traballos no Colexio de Nosa Señora da Antiga.

Español non se desvinculou da diocese de Astorga, onde volvería para realizar traballos diversos. Realizou o sagrario da igrexa parroquial de Biobra, na comarca de Valdeorras. En 1630, porén, volvía a estar activo en Compostela, onde se sabe que estaba traballando no retablo das Reliquias da Catedral. Ignórase a data certa da súa morte.

Parte da súa obra está exposta actualmente no Museo de Astorga.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Gregorio Español Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q8965067
* WorldCat
* VIAF: 317277782
* CERL: cnp02128090
* DBE: gregorio-espanol
* GND: 1075292042

 |
***Her Wallpaper Reverie*** é o terceiro álbum da banda estadounidense de indie pop The Apples in Stereo, publicado o 8 de xuño de 1999 a través dos selos SpinART Records e Elephant 6.

As quince cancións listadas para o álbum dan a impresión de que ten a mesma duración que os dous anteriores traballos do grupo, pero só sete delas son "cancións reais". Nos outros oito temas tocan unha variación da mesma melodía. Estas oito cancións son tratadas como interludios musicais e están marcadas con números romanos. A meirande parte destes interludios van dos poucos segundos ao minuto de duración (coa excepción de "vi. Drifting Patterns" que dura ao redor dos dous minutos e medio). A duración resultante é de 27 minutos.

A resposta dos críticos con respecto ao álbum foi variada. Unha crítica común foi que o disco contiña demasiados interludios (de feito hai máis intrludios que cancións). Pitchfork Media, por exemplo, afirmou que moitos deses interludios son "molestos". A produción psicodélica do álbum levaron aos críticos a facer comparacións con álbum populares dos Beatles e The Beach Boys.

Listaxe de cancións
-------------------

Todos os temas compostos por Robert Schneider agás onde se indique.

1. "i. Her Room Is A Rainy Garden (Wallpaper Reverie Theme)" – 0:11
2. "ii. Morning Breaks (And Roosters Complain)" – 0:21
3. "The Shiney Sea" – 3:40
4. "iii. The Significance Of A Floral Print" – 0:37
5. "Strawberryfire" – 4:27
6. "iv. From Outside, In Floats A Music Box" – 1:00
7. "Ruby" – 3:08
8. "v. She Looks Through Empty Windows" – 0:14
9. "Questions and Answers" (Hilarie Sidney) – 2:53
10. "vi. Drifting Patterns" – 2:44
11. "Y2K" – 2:23
12. "vii. Les Amants" – 0:33
13. "Benefits of Lying (With Your Friend)" – 3:35
14. "Ruby, Tell Me" – 1:00
15. "viii. Together They Dream Into The Evening" – 0:14

### Cancións extra da edición alternativa

As versións australiana e xaponesa de *Her Wallpaper Reverie* conteñen cinco cancións extra. As catro primeiras foron posteriormente editadas no EP *Look Away + 4*.

* "Behind The Waterfall"
* "Everybody Let Up"
* "Her Pretty Face"
* "The Friar's Lament"
* "Extended Introduction"

Ademais, tanto a edición xaponesa como a australiana teñen diferentes esquemas de cor na arte do álbum, sendo no Xapón azul e amarela e en Australia laranxa e vermella. Tamén hai unha versión alternativa británica rosa e verde.

Notas
-----

1. ↑  Pitchfork (ed.). "Apples in Stereo - Her Wallpaper Reverie". Archived from the original on 17 de novembro de 2006. Consultado o 18 de novembro de 2016.
2. ↑  NME (ed.). "Her Wallpaper Reverie". Consultado o 18 de novembro de 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q5732434
* AllMusic: mw0000239097
* Discogs: 145018
* MusicBrainz: ID

 |
**Gregorio Colmenero Fernández**, coñecido como **Porreto**, nado en La Felguera en 1923 e finado en Chavaga (Monforte de Lemos) o 20 de abril de 1949, foi un guerrilleiro antifranquista.

Traxectoria
-----------

En 1942 aparece na guerrilla baixo as ordes de Mario Rodríguez Losada. A finais dos anos corenta era membro do destacamento Santiago Carrillo da II Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia comandado por Evaristo González Pérez. Pola delación de Jesús Costoya, o 20 de abril de 1949 milicianos do destacamento e enlaces foron rodeados en dúas casas nas aforas da aldea do Piricallo na parroquia de Chavaga (Monforte de Lemos) por forzas da Garda Civil de Ponferrada ao mando do comandante Miguel Arricivita. Produciuse un combate que tivo como resultado a súa morte xunto a doutros tres guerrilleiros: Evaristo González Pérez "Rocesvinto", Guillermo Morán García "Asturiano", e Julián Acebo Alberca "Guardiña".

Notas
-----

1. ↑  Algunhas fontes afirman que naceu en Ribas de Sil
2. ↑  La delación de un familiar causó hace 72 años la caída de los maquis de Repil

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Redondo Abal, Francisco Xavier (2006). *Botarse ao monte. Censo de guerrilleiros antifranquistas na Galiza (1939-1965)*. Sada: Do Castro. pp. 51–52. ISBN 84-8485-231-8.

### Ligazóns externas

* Gregorio Colmenero Fernández "O Porreto" Arquivado 30 de maio de 2020 en Wayback Machine.

* Ficha en Los de la sierra Arquivado 01 de abril de 2017 en Wayback Machine.*(en francés)*
**Dan Eggen**, nado en Oslo o 13 de xaneiro de 1970, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol noruegués, que xogaba na demarcación de defensa central.

Traxectoria
-----------

Non chegou a debutar profesionalmente en Noruega xa que fichou polos equipos dinamarqueses BK Frem e Brøndby IF, de onde saíu con 27 anos para xogar na Liga Española. Na tempada Primeira división española 1997/98 fichou polo Celta de Vigo, onde xogou dúas tempadas xogando na Copa da UEFA no que sería o seu último ano en Vigo.

Na tempada 1999/00 fichou polo Deportivo Alavés onde militou catro tempadas aínda que nas dúas últimas non disputou ningún encontro a causa das lesións. No ano 2001 o equipo vasco disputou a final da Copa da UEFA ante o Liverpool FC con Eggen no equipo titular, encontro que perdeu por 5-4.

Finalizado o contrato co Alavés entra a proba no Rangers FC, porén non chega a fichar polo equipo e remata no Le Mans FC, onde se retira en 2004.

Unha vez retirado do fútbol introduciuse no mundo da música como representante do grupo de rock El caco. Sacou o carné de adestrador, dirixindo ao equipo de fútbol feminino Kolbotn IF no ano 2009.

### Na selección de fútbol

Foi internacional coa Selección de fútbol de Noruega en 25 ocasións, disputando os Copa do Mundo de Francia 1998 e o de Estados Unidos 1994 e a Eurocopa Bélxica/Países Baixos 2000. É un dos apenas seis internacionais que non chegaron a xogar profesionalmente na Primeira División da Liga de Noruega.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q369069
* WorldCat
* VIAF: 293816501
* BIBSYS: 12061998
* IMDb: nm8426637
* BDFutbol: 474
* EUfootballInfo: 5288
* FIFA: 129893
* FootballDatabase: 929
* NFT: 10432
* SoccerBase: 2295
* Soccerway: 104063
* Transfermarkt: 6819

 |
Adam Weishaupt fundador da sociedade secreta dos Illuminati
**Illuminati** ou **Orde dos Iluminati** é o nome que recibiu unha sociedade secreta fundada baixo o nome de **Bund der Perfektibilisten** o 1 de maio de 1776 polo xesuíta, filósofo e profesor de dereito canónico Adam Weishaupt en Ingolstadt (Baviera). O seu obxectivo era conseguir a mellora e perfeccionamento do mundo por medio da liberdade, da igualdade e da fraternidade, e da mellora e perfeccionamento dos seus membros permitindo o autocontrol dos individuos facendo o despotismo superfluo. Actuou legalmente ata 1785, ano no que Carlos Teodoro de Baviera prohibiu todas as sociedades secretas no país. Durante o período no que foi legal tivo ampla influencia entre os intelectuais e políticos ilustrados alemáns como o duque Fernando de Brunswick.

Os membros tiñan que prometer obediencia ós seus superiores e dividíanse en tres clases principais, cada unha con varios graos. A orde tiña ramificacións en moitos países de Europa, con 2000 membros, recibindo a atención de homes de letras como Johann Wolfgang von Goethe e Johann Gottfried Herder, e mesmo dos duques reinantes de Gotha e Weimar.

Arredor desta sociedade formáronse numerosos mitos e teorías conspiratorias, pretendendo que a orde fora responsable da Revolución Francesa ou de complots contra a Igrexa Católica, así como a constitución dunha Nova Orde Mundial, baseándose nestes mitos e lendas escribíronse novelas e filmáronse películas que contribuíron a espallar estas ideas entre a sociedade e a que se formasen organizacións que se reclaman herdeiras dos Illuminati.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q133957
* WorldCat
* VIAF: 143615086
* EBID: ID
* GND: 5077537-6
* LCCN: n84193452
* NKC: ph395742
* Orthodox Encyclopedia: 389437
* SUDOC: 091992044
* Treccani: illuminati

 |
A **Incineradora do Irixo** foi un proxecto de macroplanta de incineración do lixo, pensada para ser construída no concello do Irixo, e finalmente desbotada.

Precedentes
-----------

En 2011 a Xunta de Galicia propuxo a creación dunha nova planta de incineración de lixo en Galicia, que complementase a xa construída planta de Sogama en Cerceda. Dado que na segunda edición do concurso eólico unha empresa prevera a construción desta planta dentro do seu proxecto, a planta non saíu a concurso público e adxudicóuselle directamente a Estela Eólica, propiedade á súa vez da mirandesa Gecal SA.

A súa entrada en funcionamento agardábase para o ano 2014.

Características
---------------

Conforme o proxecto, a incineradora tería unha capacidade de xestión de 366.000 toneladas/ano, o que equivalía a un terzo dos residuos anuais de Galicia. A planta tamén incluiría unha fábrica para a reciclaxe de envases e outra para a produción de 40.000 toneladas de compost.

A planta estaría situada no concello do Irixo, se ben a súa localización exacta nunca foi definida.

Controversia
------------

O proxecto defrontou as críticas dos alcaldes e grupos políticos dos concellos limítrofes co Irixo (Piñor, O Carballiño, Dozón, Lalín...), e por distintos grupos ecoloxistas que criticaron a baixa eficacia produtiva do proxecto.

Finalmente, en setembro de 2012 a Xunta de Galicia decidiu expedientar a empresa promotora, Estela Eólica, polos seus atrasos, no que se interpretou como unha cancelación do proxecto. De feito, a Xunta de Galicia negociaba en paralelo a ampliación da planta incineradora de Sogama en Cerceda.

Notas
-----

1. ↑  La empresa Estela Eólica construirá una segunda Sogama en O Irixo, *El País*, 6/12/2011.
2. ↑  Alcaldes del PP rechazan la incineradora de O Irixo, *El País*, 9/12/2011.
3. ↑  A incineradora de Irixo acumulará 145.000 toneladas ao ano de residuos nun vertedoiro, *Faro de Vigo*, 10/12/2010.
4. ↑  Incineradora do Irixo, o sucio negocio do lixo, Web do colectivo Verdegaia, 13/12/2011.
5. ↑  "A Xunta expedienta a Estela Eólica e renuncia a construír a incineradora no Irixo". *Praza Pública*. 25/9/2012. Arquivado dende o orixinal o 04/03/2019. Consultado o 04/03/2019.
***El Español*** é un xornal en liña español lanzado en outubro de 2015 polo xornalista Pedro J. Ramírez, ex director do diario *El Mundo*.

Historia
--------

En febreiro de 2014, Pedro J. Ramírez foi destituído do seu cargo de director de *El Mundo*. Entón embarcouse nun novo proxecto xornalístico coa súa filla, María Ramírez Fernández. O capital obtívose en parte mediante financiamento participativo.

O nome do sitio web, *El Español*, fai referencia, segundo Pedro J. Ramírez, ao diario fundado no século XIX por Blanco White en Londres para defender a liberdade en España.

En agosto de 2016, *El Español* asinou unha alianza coa web de noticias de Barcelona, Crónica Global.

Liña editorial
--------------

Este novo medio liberal-conservador completa un panorama dos medios de comunicación españois que sufriu importantes cambios nos últimos anos, con páxinas web de información creadas a miúdo por xornalistas despedidos durante os plans de despedimento levados a cabo polos principais diarios, *El País* e *El Mundo* en particular, incluíndo, entre os que se fixeron máis notorios, *El Diario*, de esquerdas, e *El Confidencial,* de centro-dereita.

Notas
-----

1. ↑  Morel, Alexis (15 de outubro de 2015). ""El Español": le nouveau site d'info qui fait trembler le gouvernement Rajoy". *France Info* (en francés).
2. 1 2  "El Español". *Courrier International* (en francés).
3. 1 2 3  Morel, Sandrine (12 de outubro de 2015). "En Espagne, Pedro J. lance un site d’information à gros moyens". *Le Monde* (en francés).
4. ↑  EP (1 de xaneiro de 2015). "Pedro J. anuncia su nuevo diario digital, 'El Español', que estará operativo en otoño". *El Confidencial* (en castelán).

Véxase tamén
------------

### Ligazón externa

* Páxina web oficial de http://www.elespanol.com/
|  |
| --- |
| **Historia da lingua grega**(ver tamén: alfabeto grego) |
| **Protogrego** (c. –2000)

---

 |
| **Micénico** (c. -1600–-1100)

---

 |
| **Grego antigo** (c. –800–-300)  *Dialectos*: Eolio, Arcadochipriota, Ático, Dórico, Macedonio, Xónico

---

 |
| **Koiné** (desde c. -300)

---

 |
| **Grego bizantino** (c. -330–1453)

---

 |
| **Grego moderno** (desde 1453) *Dialectos*: Capadocio, Chipriota,Demótico, Griko, Katharevousa, Póntico, Tsakonio, Ievánico |

O **dialecto grego chipriota** do grego moderno é falado por máis de medio millón de persoas en Chipre e varios centos de miles fóra da illa. Nunca é empregado na escrita formal pero é a lingua falada cotiá de case todos os greco-chipriotas. Hai momentos específicos nos que se pide ou se considera educado falar grego estándar, como nas clases (pero non durante os recreos), no parlamento, nos medios de comunicación, e na presenza de estranxeiros que falen grego. Hai diglosia (no senso lingüístico) entre dhimotiki e o dialecto.

Historia e literatura
---------------------

O dialecto chipriota moderno non é unha evolución do antigo dialecto Arcado-chipriota, senón que evoluciona desde a koiné. Chipre estivo separada do resto do mundo gregofalante desde o século VII ata o X por causa dos ataques árabes. Foi reintegrada ao Imperio Romano de Oriente no século X, só para ser illada de novo en 1191, cando caeu nas mans dos cruzados. Este illamento lingüístico preservou certa cantidade de características áticas que se perderon en grego moderno.

A lexislación do reino de Chipre na Idade Media escribíase no dialecto. Outras obras medievais importantes son as crónicas de Leontios Makhairas e George Boustronios, así como unha colección de sonetos ao modo de Francesco Petrarca.

Hoxe, o dialecto emprégase sobre todo en poesía, incluíndo obras de grandes poetas como Vasilis Mihailidis ou Dimitris Lipertis.

Características
---------------

No dialecto, as consoantes dobres pronúncianse distintas das simples (fronte ao grego moderno estándar). Outra característica é a ampla palatalización: grego estándar /k/ vólvese /dj/ cando vai seguido por /e/ ou /i/. Exemplo: grego estándar και /ke/ (‘’e’’) chipriota τζιαι /dje/.

Pero esta é unha regra enganosa (contraexemplos:κηδεία, κέρδος, άκυρο, ρακέττα).

Sindihaneis/laleeis (chipriota)=milas (grego). grego=Ellinas (grego) = Kalamara (chipriota). 

O léxico chipriota moderno contén préstamos do turco, árabe, inglés, italiano e outras linguas, así como palabras propias de Chipre.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Dialectos gregos
* Grego moderno

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q245899
* Glottolog: cypr1249
* WALS: gcy

 |
As células diploides teñen dúas copias homólogas de cada cromosoma.
Células **diploides** son aquelas cuxos cromosomas se organizan en pares de cromosomas homólogos, e así, para cada característica existen polo menos dous xenes, estando cada un deles localizado nun cromosoma homólogo. Dise que estas células posúen **2n** cromosomas, onde **n** é o número de cromosomas característico da especie en cuestión, ou "número haploide".

No caso da especie humana, *n* corresponde a 23 cromosomas, polo cal as células somáticas posúen *2n*, ou sexa, 46 cromosomas. Cando ocorre a fecundación, os 23 cromosomas presentes no espermatozoide xúntanse cos 23 cromosomas presentes no óvulo.

As mulleres posúen o último par de cromosomas, o 23º, igual a x;x onde x é un tipo de cromosoma. Xa os homes o posúen como x;y, determinando o seu sexo.

Notas
-----

1. ↑  "Número haploide" en Médicos de Portugal no sapo.pt Arquivado 23 de agosto de 2009 en Wayback Machine. 5 de xuño de 2009

Véxase tamén
------------

* Ploidía
* Poliploidía
* Haploide

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q504520
* GEC: 0099212

 |
A **guerrilla urbana** é un tipo específico de tácticas de guerrilla aparecido na segunda metade do século XX que se caracteriza por desenvolverse nun ambiente urbano como parte dunha estratexia coordinada de loita militar, moitas veces de natureza anticolonial ou revolucionaria.

Antecedentes
------------

A guerrilla é unha táctica bélica de grande antigüidade que adoita ser adoptada polos grupos de combatentes que se atopan en desvantaxe fronte a forzas militares ben organizadas e abastecidas. Consiste basicamente en evitar confrontacións abertas coas tropas inimigas, buscando pequenos combates nos que non exista superioridade numérica, así como actos de sabotaxe que poidan afectar a capacidade operativa do inimigo. En xeral as poboacións locais invadidas por potencias estranxeiras recorreron sistematicamente á guerrilla como forma de resistencia.

Historicamente a organización guerrilleira adoptou a forma de guerrilla rural, fundamentalmente debido a que a maioría da poboación habitaba nas zonas rurais, mentres que as forzas militares regulares debían establecerse en fortificacións puntuais. Estas características daban unha vantaxe á guerrilla rural, a partir das posibilidades de ocultamente e apoio dos poboadores, así como de control do territorio.

Historia
--------

Co proceso de urbanización masiva a clásica guerrilla rural comezou a mostrarse ineficiente, en parte porque unha escasa poboación rural dificulta as súas posibilidades de pasar desapercibida, e en parte porque a radicación da maior parte dos habitantes nas cidades fixo perder ás guerrillas unha das súas vantaxes estratéxicas, a conexión coa poboación civil.

Nesas condicións apareceu a guerrilla urbana, loxicamente relacionada co proceso de urbanización e o simultáneo despoboamento do campo. En moitas ocasións a guerrilla urbana e rural apareceron combinadas.

Os maquis españois que resistiron ao franquismo unha vez derrotados os exércitos republicanos, organizaron as primeiras guerrillas urbanas en Madrid e Barcelona, principalmente. A Resistencia Francesa contra a ocupación nazi tamén utilizou tácticas de guerrilla urbana, sobre todo en París.

A partir da década de 1960-1970 a guerrilla urbana xeneralizouse como forma de organización nas loitas contra o colonialismo europeo de posguerra, e nos chamados movementos de liberación nacional de natureza revolucionaria.

Características
---------------

A diferenza da guerrilla rural, a guerrilla urbana ten semellado menos exitosa como forma de loita militar, probablemente ligado ao feito das características mesmas da cidade moderna.

Notas
-----

1. ↑  "Serrano, Secundino (2001). *Maquis. Historia de la guerrilla antifranquista*, Madrid:Temas de Hoy". Arquivado dende o orixinal o 07 de marzo de 2007. Consultado o 31 de outubro de 2007.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Guerrilla

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1758829
* EBID: ID
* GND: 4182744-2

 |
**Italsat** 1 e 2 foron os dous primeiros satélites de comunicacións comerciais italianos.

Características
---------------

Italsat 1 foi lanzado o 15 de xaneiro de 1991, mentres que Italsat 2 foi lanzado o 8 de agosto de 1996, ambos mediante foguetes Ariane 4. Foron construídos por Alenia Spazio e cada satélite levaba a bordo dez transpondedores activos e cinco de respaldo. Italsat 1 tiña unha masa de 1850 kg, mentres que Italsat 2 pesaba 1983 kg. O corpo dos satélites tiña forma aproximadamente cúbica, cunhas dimensións de 2,3 x 2,7 x 3,5 m. A enerxía eléctrica era proporcionada por dous paneis solares cunha envergadura de 21,8 e que producían ata 1,5 kW de potencia. Ao final da súa vida útil Italsat 1 foi movido a unha órbita cemiterio en xaneiro de 2001 e Italsat 2 en xullo de 2002.

Notas
-----

1. 1 2 3  Mark Wade (2020). "Italsat" (en inglés). Consultado o 20 de xullo de 2020.
2. 1 2  Gunter Dirk Krebs (2020). Gunter's Space Page, ed. "Italsat 1, 2" (en inglés). Consultado o 20 de xullo de 2020.

Véxase tamén
------------

### Outros artigos

* Ariane 4
**Discharge** é unha banda inglesa de hardcore punk formada en 1977 por Terence "Tezz" Roberts e Royston "Rainy" Wainwright. A pesar de que o grupo pasou por bastantes cambios de compoñentes ao lando da súa carreira, a súa formación clásica de principios dos 80 estaba formada por Wainwright no baixo, o batería Gary Maloney, Anthony "Bones" Roberts na guitarra, e o vocalista Kelvin "Cal" Morris (tamén coñecido como "Cal Voice").

A banda caracterízase polo seu enfoque minimalista á música e ás letras, un son de guitarra, pesado, distorsionado e afiado e cruas voces berradas semellantes a un discurso político, con letras que falan de anarquismo o pacifismo. O disco de estrea de Discharge, *Hear Nothing See Nothing Say Nothing*, foi número 2 na lista indie británica e 40 na de álbums. A principios dos 80, numerosos sinxelos e EPs seus estiveron no top 10 das listas indie británicas, como o EP de 1981 *Why? (#1)* e o sinxelo de 1982 "State Violence State Control".

*Hear Nothing See Nothing Say Nothing* pavimentou o camiño para o thrash metal, o black metal, o crust punk, o grindcore e varios subxéneros de metal extremo. O xénero musical d-beat foi chamado así por Discharge e o seu distintivo ritmo de batería.

Discografía
-----------

| Álbum | Ano | Selo |
| --- | --- | --- |
| *Hear Nothing See Nothing Say Nothing* | 1982 | Clay Records |
| *Grave New World* | 1986 | Clay Records |
| *Massacre Divine* | 1991 | Clay Records |
| *Shootin' Up the World* | 1993 | Clay Records |
| *Discharge* | 2002 | Sanctuary Records |
| *Disensitise* | 2008 | Vile Records |
| *End Of Days* | 2016 | Nuclear Blast Records |

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina oficial

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1228418
* WorldCat
* VIAF: 131721118
* AllMusic: mn0000156043
* BIBSYS: 1470399606541
* BNF: 13984775k
* Discogs: 257137
* GND: 16150177-1
* LCCN: no2006087467
* MusicBrainz: ID
* Songkick: 374494

 |
**Sir Hew Whiteford Dalrymple, 1º Baronete**, nado en Ayr (Escocia) o 3 de decembro de 1750 e finado en Londres o 9 de abril de 1830, foi un militar do Exército británico, que alcanzou o grao de xeneral e ostentou o cargo de gobernador de Xibraltar.

Biografía
---------

É recordado, principalmente, por negociar a Convención de Sintra, durante a ocupación francesa de Portugal.

Foi tenente gobernador da illa de Guernsey entre 1796 e 1801 e gobernador de Xibraltar entre 1806 e 1808. No ano 1815 foi nomeado baronete de High Mark no condado de Wigtown.

Dalrymple e Galiza
------------------

En 1774, estando destinado en Xibraltar co grao de maior, emprendeu unha viaxe por España e Portugal. Dalrymple fixo coidadosas anotacións, que logo publicou, nun libro de viaxes, en forma de cartas, até un total de dezaseis, da que a décima e décimo segunda están dedicadas a Galiza. Hew Whiteford atopouse con galegos que volvían das segas nas Castelas, asunto do que fixo unha valoración, calculando que uns 60.000 pasaban todos os anos ás terras castelás e outros 30.000 a Portugal. Estas cifras cóidanse esaxeradas (estimaba a poboación galega en dous millóns de persoas, o que resulta demasiado). Fixo tamén observacións sobre outros aspectos (pallozas, minifundio, traxe, cultivos...), polo que constitúe unha fonte inestimábel para contrastar datos impresionistas sobre a Galiza de inicios do derradeiro cuarto do século XVIII.

Porén, a opinión de Dalrymple sobre os portugueses foron das máis duras vertidas por observadores estranxeiros en opinión das autoras de *Lisboa setecentista* (ver apartado de Bibliografía).

Obra
----

A viaxe do militar británico foi publicada en Londres dous anos despois:

* *Travels through Spain and Portugal in 1774, with a short account of the Spanish Expedition against Algiers, in 1775*. Londres. 1775.

En 1783 publicouse unha versión francesa.

O seu texto completo, en versión española, figura en García Mercadal, J. *Viajes de extranjeros por España y Portugal*. Madid. Ed. Aguilar. 1962, t. III, páx. 645 e ss.

Extractos do libro de Dalrymple, en galego, poden ser consultados na obra de Gonzáles Reboredo, citada en Bibliografía, ou ben en castelán, en Alonso Montero, X. *Galicia vista por los no gallegos*. Madrid. Ed. Júcar. 1974.

Bibliografía
------------

* González Reboredo, X. M.: "A emigración galega e outros temas nun viaxeiro inglés do século XVIII", en *Grial* nº 39, xaneiro-febreiro-marzo 1973, páxs. 74-81.
* Santos, Piedade B.; Rodrigues, Teresa S.; Nogueira, Margarida S. *Lisboa setecentista: vista por estrangeiros*. Lisboa. Livros Horizonte. 1987.

Notas
-----

1. ↑  Inquiry into the Convention of Sintra *(en inglés)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q3135001
* WorldCat
* VIAF: 15147721
* BMT: 135734
* CERL: cnp01089457
* GND: 117617318
* ISNI: 0000 0000 6879 8160
* NPG: mp64576
* ODNB: 7049
* OL: OL2510315A
* openMLOL: 152687
* PTBNP: 100226
* SNAC: w6w486wf
* WikiTree: Dalrymple-794

 |
Zona afectada polo lume, en amarelo.
O **Incendio de Copenhaguen de 1728** foi o maior incendio na historia de Copenhaguen, capital de Dinamarca. Comezou na tarde do 20 de outubro de 1728 e continuou ata a mañá do 23 de outubro.

Historia
--------

Destruíu aproximadamente o 28% da cidade. Tomando como referencia o número de parcelas destruídas segundo o catastro, deixou o 20% da poboación sen fogar, e a reconstrución non concluíu até 1737. Non menos do 47% da cidade, a cal databa da Idade Media, perdeuse completamente, e xunto co incendio de Copenhaguen de 1795, é a principal razón pola que existen poucos vestixios da Copenhaguen medieval na actualidade.

Aínda que o número de mortos e feridos foi relativamente baixo en relación á magnitude do incendio, as perdas culturais foron substanciais. Ademais de varias coleccións privadas de libros, perdéronse 35.000 textos, incluíndo un gran número de obras únicas na súa clase, como consecuencia do lume na biblioteca da Universidade de Copenhaguen. Así mesmo, no observatorio localizado no último piso da Rundetårn (en galego, *Torre redonda*) algúns instrumentos e documentos de Tycho Brahe e Ole Rømer foron destruídos.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* LAURING, Kåre. Byen brænder - den store brand i København 1728. Editorial Gyldendal, 2003 ISBN 87-02-01895-0
Diploma dos Xogos Olímpicos de 1984 nos Ánxeles.
Un **diploma olímpico** é un certificado en papel outorgado aos oito primeiros clasificados nas competicións dos Xogos Olímpicos. Mentres que os tres primeiros clasificados reciben medallas dende os Xogos Olímpicos de 1896, os diplomas establecéronse en 1949 para premiar aos atletas que ocupasen o cuarto, quinto e sexto posto. En 1981 engadíronse diplomas para os que rematasen sétimos e oitavos.

O diploma está inscrito e asinado por autopen coas sinaturas do presidente do Comité Olímpico Internacional e o xefe do comité organizador de cada Olimpíada. O deseño do diploma, do mesmo xeito que o deseño das medallas olímpicas, debe ser aprobado polo COI.

Un atleta que reciba un diploma e, posteriormente, sexa sancionado por infraccións do Código Ético do COI, o Código Mundial Antidopaxe ou doutras regulacións, deberá devolver o diploma ao COI.

Notas
-----

1. ↑  "What do winners at the Olympic Games receive?". *Comité Olímpico Internacional* (en inglés). Archived from the original on 04 de marzo de 2016. Consultado o 31 de xullo de 2021.
2. 1 2  "The Games’ Unfamiliar Honor (Even Among Its Recipients)". *The New York Times* (en inglés). 17 de febreiro de 2014. Consultado o 31 de xullo de 2021.
3. 1 2  "Carta olímpica" (PDF). *olympic.org* (en castelán). Consultado o 31 de xullo de 2021.
**HISPASAT** é un operador de servizos por satélite español con sede en Madrid que ofrece servizos de telecomunicacións en América (norte, centro e sur), Europa e Norte de África nas posicións 30° Oeste e 61° Oeste.

HISPASAT permite distribuír máis de mil canles de televisión e radio (analóxica e dixital) a máis de trinta millóns de fogares, así como servizos de banda larga en contornas fixas e móbiles.

Historia
--------

O primeiro satélite posto en órbita foi o Hispasat 1A en setembro de 1992 a bordo dun vehículo lanzador Ariane 4, dende o Centro Espacial de Kourou na Güiana Francesa e situouse en órbita xeoestacionaria na posición 30º Oeste a 36.000 km de altura, onde se sitúan dende entón tódolos satélites da serie Hispasat (1A, 1B, 1C, 1D e o novo 1E), centrados principalmente no mercado español e europeo.

A serie dos satélites Amazonas (61º Oeste) inaugurouse en 2004 co lanzamento do primeiro Amazonas, céntrase no mercado americano (principalmente latinoamericano). Amazonas 2, é o satélite de comunicacións de maior potencia con cobertura panamericana, lanzouse o 1 de outubro de 2009 e permitiu a HISPASAT duplicar a súa capacidade no continente. A seguinte ampliación será o Amazonas 3 en 2013.

Accionistas
-----------

HISPASAT está considerada pola administración unha empresa estratéxica para o Goberno Español e o Ministerio de Defensa, parte dos seus servizos son empregados con fins militares.

| Accionista | Capital | Accionista | Capital |
| --- | --- | --- | --- |
| Abertis | 48% | - | - |
| Goberno de España | 25,6% | INTA | 16,42% |
| SEPI | 7,41% |
| CDTI | 1,86% |
| Eutelsat | 23% | - | - |

Constelación de satélites
-------------------------


| PosiciónOrbital | Satélite | Transpoñedor | Ano delanzamento |
| --- | --- | --- | --- |
| 30 Oeste | Hispasat 1C | 24 Ku | 2000 |
| 30 Oeste | Hispasat 1D | 28 Ku | 2002 |
| 30 Oeste | Hispasat 1E | 53 Ku, Ka | 2010 |
| 61 Oeste | Amazonas 1 | 32 Ku, 19 C | 2004 |
| 61 Oeste | Amazonas 2 | 54 Ku, 10 C | 2009 |
| 61 Oeste | Amazonas 3 | 33 Ku, 19 C, Ka | Previsto 2013 |
| - | Hispasat AG1 | 20 Ku, Ka (1) | Previsto 2013 |
| 30 Oeste | Hispasat 1F | TBD | Previsto 2014 |

**Coa empresa HISDESAT**| PosiciónOrbital | Satélite | Transpoñedor | Ano delanzamento |
| --- | --- | --- | --- |
| 29 Este | Xtur-Eur | 12 X | 2005 |
| 30 Oeste | Spainsat | 13X, Ka | 2006 |

TDT Universal por satélite: HISPASAT é o coordenador do proxecto Profit de I+D+i TDT Universal vía satélite, co obxectivo principal de avaliar e investigar distintas alternativas tecnolóxicas para ofrecer cobertura de TDT ao 100% da poboación en España, cunha plataforma vía satélite.

Notas
-----

Véxase tamén
------------

### Ligazóns externas

* Páxina web de Hispasat *(en varias linguas)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1425548
* EUFP: 999784530
* GEC: 0247652
* GRID: grid.424694.9
* MAG: 20650654

 |
Caricaturas dos heterónimos básicos de Pessoa
Alberto Caeiro
Alvaro de Campos
Ricardo Reis
Pessoa-Bernardo Soares
En crítica literaria, os **heterónimos** son os diversos nomes (diferentes de pseudónimos) asumidos por un mesmo escritor. Ao contrario dos pseudónimos, os heterónimos constitúen unha personalidade independente. O creador do heterónimo é chamado "ortónimo". Os máis coñecidos heterónimos son os do poeta portugués Fernando Pessoa: *Alberto Caeiro*, *Álvaro de Campos* ou *Ricardo Reis*. Tamén son destacables *Ossian* de James Macpherson, *Heriberto Bens* de Méndez Ferrín, *Scardanelli* de Hölderlin...

Na gramática tradicional, as palabras **heterónimas** son as que teñen raíz diferente mais que forman xuntas unha estrutura semántica, como os nomes de parentesco (*nai*, *pai*, *nora*, *xenro* etc.) os nomes de cor, os graos militares etc.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q1136342
* EBID: ID
* Europeana: ID
* GND: 4480811-2
* LCCN: sh85060538

 |
Coordenadas: 43°28′47″N 8°14′44″O﻿ / ﻿43.47985, -8.24553

**Hispania SL** foi unha fábrica de lapis e material de escritorio fundada en Ferrol polo empresario ferrolán Alberto Fernández Martín que tiña tamén a empresa de redes Defer, a de bolígrafos Bolfer e a téxtil Textilfer.

Historia
--------

Alberto Fernández Martín era representante de material de escritorio e vendo as posibilidades de negocio decidiu fundar a empresa xunto con outros socios: José Andrés Vázquez, Benito Alvariño, Eusebio Pérez del Hierro, Esteban Ramil, Antonio Veiga e Luis de la Muela. Situaron a fábrica no barrio ferrolán de Ferrol Vello, preto do porto de Ferrol.

Nos seus inicios contrataron ao técnico alemán Johann Sindel, que se fixo cargo da dirección da produción e que deu nome a algúns dos seus produtos máis coñecidos. Na década de 1950 iniciaron a produción de bolígrafos. Os anos 1960 e 1970 foron de crecemento da empresa, ata a apertura do mercado español a produtos foráneos, o que supuxo a perda de mercado. A necesidade de actualizar e modernizar a empresa nunca se fixo xa que o mercado estaba a trocar preferindo outros produtos como bolígrafos de cores e portaminas.

Hispania estivo aberta ata 1981. O peche definitivo foi en 1986, cando se tomou a decisión de disolver a sociedade, foi liquidada e vendidas as instalacións. A principios de 2012 derrubouse a vella fábrica de estilo modernista, que xa estaba en ruína.

Marcas
------

Caixa de lapis Johann Sindel Hispania.
Hispania vendía os seus produtos baixo diversas marcas e formatos. O seu logo eran dúas figuras humanas coas mans entrelazadas :

* Hispania
* Johann Sindel
* Mercantil
* Competidor
* Plumas de aceiro
* Peites de caucho

Notas
-----

1. ↑  Urban Idade (ed.). "Posts etiquetados ‘Lapices Hispania’". Consultado o 7 de outubro de 2013.
2. ↑  pencilvaniablog (ed.). "Herr Johann Sindel: un alemán muy "Hispaniol"". Consultado o 7 de outubro de 2013.
3. ↑  Truby, Bob. "Johann Sindel". Arquivado dende o orixinal o 10 de xuño de 2015. Consultado o 7 de outubro de 2013.
Dachshund de pelo curto.
O **dachshund** ou **teckel** (en alemán: *dackel*) é unha raza de can orixinaria de Alemaña. Esta raza está inserida nun grupo propio da Federación Cinolóxica Internacional por mor da súa gran variedade de tamaño e pelaxe: standard, miniatura e *kaninchen*; pelo longo, liso e duro. É descrito como un cazador, de olfacto bastante desenvolvido, que lle permite seguir pistas doadamente, o que o converte en eficaz para perseguir presas pequenas. Tamén é quen de perseguir animais maiores xa que, a pesar das súas patas curtas, é lixeiro.

Historicamente é unha raza antiga, que, segundo algúns historiadores, data de hai cinco mil anos, en vista de que imaxes semellantes foron atopadas na tumba dun faraón. De calquera xeito, sábese que os cans modernos foron desenvolvidos por cazadores alemáns, que buscaban un can áxil, resistente e o bastante pequeno como para entrar nos tobos de teixugos, lebres e coellos.

Levados a Inglaterra, formaron parte da corte inglesa, o que os popularizou aínda máis. O seu físico non é medido polo seu peso, mais si polo perímetro do seu tórax, o cal varía de 30 cm até 35 cm. A súa personalidade é valente e destemida, e como can de compaña, é coñecido pola súa esperteza, intelixencia e enerxía para brincadeiras. A súa expectativa de vida é unha das máis altas no mundo canino, superior ós doce anos, aínda que non sexa raro ver exemplares pasando dos vinte.

Notas
-----

1. ↑  "Teckel". Guia de raças. Arquivado dende o orixinal o 27 de maio de 2011. Consultado o 24 de maio de 2011.
2. ↑  Loeffler, William (1891). Shields, George O. ed. *The American Book of the Dog*. University of California: Cassell and Co. pp. 217–239.
3. ↑  M. Zedda, P. Manca, V. Chisu, S. Gadau, G. Lepore, A. Genovese, V. Farina (2006) "Ancient Pompeian Dogs – Morphological and Morphometric Evidence for Different Canine Populations, Anatomia, Histologia, Embryologia", *Journal of Veterinary Medicine* Series C 35 (5), 319-324.
4. ↑  Fogle (2009), páx 101

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Dachshund Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Fogle, Bruce (2009). *Cães* (1ª ed.). Brasil: Jorge Hazar. ISBN 9788537801338.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q29099
* BRE: 4180022
* EBID: ID
* MAG: 2778075270
* NDL: 01037153
* NKC: ph121348

 |
Edward Lear (1870)
**Edward Lear**, nado en Highgate (Londres) o 12 de maio de 1812 e finado o 29 de xaneiro de 1888, foi un escritor, ilustrador e artista inglés coñecido pola súa poesía sen sentido (*non sense*) e os seus *limericks* (poesías humorísticas breves, de cinco liñas, nas que as dúas primeiras e a última riman).

Traxectoria
-----------

Foi o vixésimo fillo da familia, e foi criado por unha irmá vinte e dous anos maior ca el. Á idade de 15 anos, el e a súa irmá deixaron a casa familiar para independizarse. Lear empezou a traballar como ilustrador e a súa primeira publicación, á idade de 19 anos, foron as ilustracións de *Family of Psittacidae, or Parrots* en 1830. Os seus debuxos tiveron boa acollida, sendo comparados cos de Audubon.

Durante o resto da súa vida realizou debuxos serios, aínda que se fíxo famoso polas súas obras humorísticas. En 1846 publicou *A Book of Nonsense*, un volume de *limericks* que se reeditou tres veces e que axudou á popularización deste tipo de poesías. En 1865 publicou *The History of the Seven Families of the Lake Pipple-Popple*, e en 1867 a súa máis famosa obra absurda, *The Owl And The Pussycat*, que escribiu para os fillos do seu xefe, Edward Stanley, conde de Derby. Despois viñeron outras moitas obras.

Lear nunca tivo boa saúde. Desde os 17 anos ata a súa morte sufriu epilepsia así como bronquite, asma e, na vellez, cegueira parcial.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Edward Lear*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q309759
* WorldCat
* VIAF: 36920855
* AAG: 314
* BAV: ADV10037513
* BIBSYS: 90341419
* BLBNB: 000264043
* BMT: 35158
* BNE: XX1643627
* BNF: 11911831s
* BRE: 2175052
* CERL: cnp00588499
* CiNii: DA02329743
* DeutscheBio: 118779095
* Discogs: 915714
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 39994
* GND: 118779095
* Gutenberg: 498
* IMDb: nm0495175
* IMSLP: ID
* ISNI: 0000 0001 2100 6493
* LCCN: n79084245
* LibriVox: 541
* MusicBrainz: ID
* NDL: 00447119
* NKC: jn19990004931
* NLA: 35296076
* NLG: 221678
* NNDB: 000032157
* NPG: mp02665
* NTA: 068611889
* OBP: ID
* ODNB: 16247
* OL: OL6433633A
* openMLOL: 22024
* PTBNP: 65852
* RKD: 48629
* SELIBR: 242463
* SNAC: w6wq06cj
* SUDOC: 02697536X
* Tate: 337
* TePapa: 1335
* ULAN: 500016261
* WikiTree: Lear-278

 |