Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Pan (homónimos).
O deus Pan
**Pan** (en lingua grega antiga Πάν) era o deus dos pastores e dos rabaños na mitoloxía grega. Tense por deus da fertilidade e da sexualidade masculina sen freo e asegúrase que se dedicaba a perseguir ninfas ou mozos, indistintamente, polos montes. 

A tradición común di que, cando o deus Hermes pastoreaba os rabaños de Dríope, seduciu a unha das súas fillas, tamén chamada Dríope, e dese encontro amoroso naceu o deus Pan. Este tiña a parte superior do corpo de forma humana pero a metade inferior era de macho cabrío, polo que a nai, asustada cando viu o que dera a luz, abandonouno no monte. Sobreviviu porque Hermes o recolleu, o vestiu nunha pel de lebre e o levou ó Olimpo, onde os deuses lle puxeron o nome de *Pan* por ser fonte de diversión para todos eles, especialmente de Dioniso, pola semellanza con Sileno e os sátiros. Unha variante di que Pan fuxiu ó monte acabado de nacer e Hermes tivo que ir buscalo para levalo ó Olimpo. 

Pero tamén se afirma que Pan era fillo de Penélope. Segundo esta versión, na ausencia de Ulises, que non acababa de regresar da Guerra de Troia, Penélope tivo varios amantes ó mesmo tempo e de todos eles preñou á vez. Froito desa preñez nacería Pan, nome que significa *fillo de todos*. O ben foi que Ulises a repudiou despois de retornar e saber das súas infidelidades, e logo Penélope concibiu a Pan de Hermes, transformado en carneiro.

Tamén se di que era fillo de Zeus e de Hibris ou ben de Zeus e Calisto.

Finalmente, tamén se di que era fillo dun pastor, chamado Cratis, e unha cabra do seu rabaño. Ou de Hermes coa cabra Amaltea.

Descrición
----------

Como se dixo, Pan era un ser monstruoso, metade home e metade castrón. Tiña a cara enrugada, barba e un queixo prominente e dous cornos na fronte; ás veces tamén se lle apoñen unhas longas orellas peludas. O corpo estaba cuberto de pelo, tiña cola e as patas remataban, no canto de pés, en pezuños fendidos. 

Era moi áxil e rápido na carreira, capaz de rubir entre as rochas e de agocharse no mato para axexar as ninfas sen ser descuberto. Gustaba do fresco das fontes e sa sombra das árbores, onde se deitaba a descansar ou a facer a sesta nas horas máis calorosas. Nesta situación, dicíase que era perigoso espertalo, xa que pegaba tremendos sustos a quen ousaba importunalo.

Pero o trazo máis característico de Pan era a súa potencia sexual exacerbada, que o facía persegjuir continuamente amantes masculinos e femininos. Vivía nunha cova do Parnaso, chamada *Coriciana*, na compaña das ninfas, ás que acosaba continuamente.

O deus Pan coa frauta que inventara (José Manuel Félix Magdalena, 2012)
Tivo amores coa ninfa Pitis pero o seu rival, o deus do vento do norte Bóreas, nun ataque de celos, tirou a Pitis dende o alto dun penedo. A deusa Xea sentiu mágoa da ninfa e transformouna en piñeiro ou abeto, e dende entón Pan aparece cunha coroa de follas de piñeiro e seica esta árbore xeme cando sopra Bóreas.

Namorouse tamén da ninfa Siringa, pero ela non o correspondía. Dunha volta que fuxía do acoso de Pan, tirouse ó río e pediu axuda ás súas irmás as ninfas que, compadecidas, convertérona nunha cana. Cando Pan chegou só puido abrazar as canas abaneadas polo vento, e o son que producían gustoulle tanto que cortou unhas canas para crear un novo instrumento musical con elas; deste xeito inventou a frauta pastoril chamada *siringa* en recordo da ninfa. 

Outra ninfa obxecto dos seus amores foi Eco, coa que tivo un fillo, Ifinxe. Pero Eco namorouse de Narciso e, ademais, foi castigada por Hera. Con Eufema, outra ninfa, tivo outro fillo, Croto, o arqueiro do Zodíaco.

Seduciu a Selene, a Lúa, regalándolle un rabaño de bois brancos, pero tamén se di que cubriu o seu corpo peludo e negro cun vélaro branco ben lavado, e Selene montou riba del. Pan e Selene eran venerados nunha cova do monte Niceo.

Era cazador, curandeiro e músico. Vivía nos montes e nas selvas, enredando coas ovellas e asustando ós homes que se atrevían a internarse no monte (de aí a palabra *pánico*).

Culto
-----

Pan era o deus das brisas do amencer e da tardiña. Atribúenselle dons proféticos e formaba parte do séquito de Dioniso, con quen se di que compartía as súas costumes. 

Os rituais de fertilidade orixinais foros asumidos a partir do século V a. C. polas Bacantes cuns rituais pagáns que se celebraron ata ben entrada a Idade Media.

Foi especialmente venerado en Arcadia, aínda que non tiña alí grandes santuarios. Os arcadianos crían que cando unha persoa durmía a sesta non se podía espertar, pois dese xeito interrompíase o *sono de Pan*.

En Atenas foille consagrada unha das grutas da vertente norte da Acrópole, e instituíse na súa honra unha festa anual cunha carreira de fachos.

Na mitoloxía romana relaciónase a Pan co deus Fauno ou con Silvano, o deus dos bosques.

Iconografía
-----------

Pan represéntase cun caxato de pastor e unha siringa, tamén chamada *Frauta de Pan*. Pode levar unha coroa de piñeiro ou, simplemente, unha póla na man.

A partir da Idade Media e ata os nosos días, a imaxe tradicional de Pan lígase á imaxe do demo en forma de macho cabrío e ós aquelarres.

Notas
-----

1. ↑  Ou ben con [[Antínoo], un dos moitos pretendentes que a acosaban.
2. ↑  Grimal, s. v. *Pan*. Ulises, desilusionado, marcharía por toda Grecia en busca de aventuras.
3. ↑  Na mitoloxía grega, o termo de *Hibris* adoita aplicarse a unha actitude de orgullo e arrogancia desmedidas, unha falta de moderación que conculca os límites que os deuses impoñen ós homes mortais e que termina, normalmente, co castigo de quen así se porta. Pero tamén existiu unha deusa chamada *Hibris*, que era a personificación do concepto anterior. Esta ascendencia, de Zeus e Hibris, procede do *Himno homérico a Pan*, e Graves considéraa a máis plausible (Graves, px. 115).
4. ↑  Isto faría de Pan un irmán xemelgo de Árcade, heroe de Arcadia.
5. ↑  Ou chegando a masturbarse se estas persecucións fracasaban (Grimal, s. v. *Pan*).
6. ↑  Unha vez perdeu a flauta e atopouna Hermes, que a copiou e logo dixo que se trataba dun invento seu, e vendeuna a Apolo (Graves, px. 116).
7. ↑  "*Medo moi intenso, xeralmente sen fundamento real e a miúdo de carácter colectivo*" [DRAG, consultado o 4.01.2024].
8. ↑  Onde, ó parecer, naceu Pan e o seu mito.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Pan Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Franco Llopis e outros, Borja (2018). *Imágenes de la tradición clásica y cristiana. Una aproximación desde la iconografía*. Centro de Estudios Ramón Areces S. A. ISBN 9788499612720. , px. 143 *(en castelán)*
* Graves, Robert (2019). *Los mitos griegos*. Gredos. ISBN 9788424999940.  *(en castelán)*
* Grimal, Pierre (1981, 1ª ed; 2017, 7ª reimpr.). *Diccionario de mitología griega y romana*. Paidós. ISBN 9788449324574.  *(en castelán)*

### Outros artigos

* Frauta de Pan

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***Grecia antiga*** |


| * v
* c
* e
Mitoloxía e relixión gregas |
| --- |
| Relixións e cultos | 
* Misterios dionisíacos
* Discordianismo
* Misterios eleusinos
* Gaianismo
* Platonismo
* Neoplatonismo
* Orfismo
* Dodecateísmo

 |
| Grupos | 
* Amazonas
* Centauro
* Ctónico
* Ciclope
* Dragóns
* Erinias
* Xigantes
* Harpía
* Hecatonquiros
* Moiras
* Musas
* Ninfas
* Deidades primordiais
* Sátiros
* Deidades do mar
* Titáns
* Ventos

 |
| Deuses olímpicos | 
* Ares
* Afrodita
* Apolo
* Ártemis
* Atenea
* Deméter
* Hefesto
* Hera
* Hermes
* Hestia ou Dioniso
* Poseidón
* Zeus

 |
| Outras deidades maiores | 
* Asclepio
* Cronos
* Dioniso
* Eros
* Helios
* Eos
* Hércules
* Hades
* Hebe
* Hécate
* Pan
* Perséfone
* Selene
* Xea

 |
| Heroes | 
* Aquiles e a Guerra de Troia
* Belerofonte e a Quimera
* Edipo e Tebas
* Heracles e os doce traballos
* Perseo e Medusa
* Teseo e o Minotauro
* Triptólemo
* Ulises e a Odisea
* Xasón e os Argonautas

 |
| Ritos e prácticas | 
* Amfidromia
* Iatromantis
* Libación
* Pharmakos
* Ofrenda votiva
* Oración
* Sacrificio
* Templo

 |
| Lugares sagrados | 
* Delfos
* Delos
* Dodona
* Eleusis
* Monte Olimpo
* Olimpia

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q132582
* WorldCat
* VIAF: 8183772
* BRE: 2701550
* CERL: cnp00588942
* EBID: ID
* GEA: 20241
* GEC: 0048788
* GiantBomb: 3005-34017
* GND: 118789406
* LCCN: no2015029260
* SUDOC: 027397459
* Theoi: Pan
* Treccani: pan

 |