**Carlos X de Francia**, nado no Palacio de Versalles o 9 de outubro de 1757 e finado en Gorizia (Iliria) o 6 de novembro de 1836, foi rei de Francia e Navarra entre 1824 e 1830. Foi o último rei borbón de Francia, e o último que tivo unha cerimonia de coroación.

Traxectoria
-----------

### Primeiros anos

Neto de Lois XV e a súa esposa, a princesa polaca María Leszczyńska, e fillo máis novo de Lois, Delfín de Francia, que nunca reinou, e da súa esposa alemá, María Xosefa de Saxonia. Carlos era irmán de Lois XVI, deposto e executado durante a Revolución Francesa, e tamén do rei Lois XVIII, que reinou trala caída de Napoleón. Levou o título de conde de Artois.

Foi bautizado o 19 de outubro de 1761 cos nomes de Carlos Felipe polo arcebispo Carlos Antonio de La Roche-Aymon na Capela Real de Versalles en presenza de Jean-François Allart, sacerdote da igrexa de Nosa Señora de Versalles. A súa madriña foi a súa tía Sofía de Francia e o seu padriño o rei Carlos III de España, representado polo futuro Lois XVI, o seu irmán.

### Matrimonio e descendencia

O 16 de novembro de 1773, contraeu matrimonio con María Tareixa de Savoia (1756-1805), filla de Vítor Amadeu III de Savoia e da infanta María Antonieta de Borbón. O matrimonio tivo catro fillos:

* Lois Antón, duque de Angulema (1775-1844), casado coa súa prima María Tareixa de Francia, filla de Lois XVI e de María Antonieta de Austria.
* Sofía, *Mademoiselle de Artois* (5 de agosto de 1776-5 de decembro de 1783), finada con sete anos.
* Carlos Fernando, duque de Berry (1778-1820), casado en primeiras nupcias cunha dama inglesa, e despois con Carolina de Borbón-Dúas Sicilias.
* María Teresa, *Mademoiselle de Angulema* (6 de xaneiro de 1783-22 de xuño de 1783), finad aos cinco meses.

O seu fillo favorito era Carlos Fernando, que se parecía moito a el, tanto física como moralmente. O máis vello, Lois Antón, polo contrario era tímido e sufría de miopía e tics nerviosos.

Carlos, a diferenza dos seus irmáns máis vellos, que tiñan tendencia ao sobrepeso, era un home aposto e atractivo. A súa esposa non era considerada fermosa e Carlos tivo moitas amantes durante a súa vida, como Louise de Polastron.

Carlos en 1793
### Revolución e exilio

Exiliado de Francia mesmo antes da toma da Bastilla, o conde de Artois foi un dos símbolos máis salientábeis da contrarrevolución, residindo durante moitos anos en Gran Bretaña ata que a caída de Napoleón permitiu que o seu irmán Lois XVIII ascendese ao trono de Francia.

### Volta do exilio: reinado de Lois XVIII e os ultramonárquicos

Durante o reinado de Lois XVIII, o futuro Carlos X representou a rama máis extremista do conservadorismo, liderando en segredo o *partido ultramonárquico, do que se dicía que era "máis monárquico có rei". Ao contrario que o seu irmán o rei, que se mostraba conciliador e perdoou os partidarios de Napoleón, o conde de Artois avogaba polo castigo aos participantes da Revolución, o que deu lugar ao chamado Terror Branco.*

Os ultramonárquicos foron gañando poder progresivamente, e segundo máis enfermo se atopaba o monarca, máis poder delegaba no seu irmán *de Artois*. A morte de Lois XVIII e o ascenso de Carlos X cubriu as expectativas do partido.

### Reinado

Coroación de Carlos X por François Gérard
Manto da coroación de Carlos X
40 francos coa efixie de Carlos X
Á morte de Lois XVIII en 1824, Carlos X herdou o trono francés e foi coroado o 29 de maio de 1825 na catedral de Reims. Foi a última coroación dun rei en Francia. O reinado de Carlos X estivo marcado polas inmensas tensións coa burguesía francesa, e, en xeral, coas ramas máis liberais do estamento político; as pretensións absolutistas e ultramonárquicas de Carlos X non atopaban espazo nun sistema político formado na súa maioría por grupos políticos liberais, que era patente que tiñan o apoio popular suficiente para controlar a Cámara de Deputados, se ban a fraude electoral previña esa circunstancia.

A incomodidade do rei e dos seus partidarios ultramonárquicos ante esta situación foi evidente desde o principio do seu reinado, e os ultramonárquicos non dubidaron en tratar de dominar a política francesa recorrendo á fraude electoral, á chantaxe e ao libelo, o que provocou un gran descontento entre a burguesía liberal e as clases populares; este descontento manifesouse cando en abril de 1827, Carlos X estaba a pasar revista á Garda Nacional: os gardas non dubidaron en proferir insultos e ameazas contra o rei ante a impotencia dos oficiais e Carlos X tivo que fuxir precipitadamente. Días despois, Carlos X, asustado pola posibilidade de que a Garda Nacional o derrocase, ordenou a súa disolución. Porén, o episodio deixara clara a débil posición da monarquía, que foi incapaz de desarmar a Garda trala disolución.

A política ultramonárquica de Carlos X concretábase nas iniciativas lexislativas desenvolvidas por un dos seus principais apouos, o primeiro ministro Jean-Baptiste de Villèle, que exercía o cargo desde o reinado de Lois XVIII. Era sabido que as principais leis promovidas polo primeiro ministro eran parte dunha lista de leis que Carlos X lle entregara ao principio do seu reinado, e que quería ver ratificadas pola Cámara de Deputados e a dos Pares o antes posible. Estas leis, tremendamente impopulares, ían encamiñadas a outorgar grandes poderes e privilexios á nobreza e ao clero, en detrimento do terceiro estado; en definitiva, a iniciativa lexislativa de Carlos X pretendía abolir os principais logros da Revolución. En 1825 aprobouse unha das leis máis polémicas, destinada a indemnizar a todos aqueles nobres que foran donos de terras expropiadas durante a Revolución. A lei Anti-Sacrilexio dese mesmo ano convertía en delito penal calquera ofensa cometida contra a Igrexa Católica; esta lei foi empregada como instrumento de vinganza política contra moitos políticos liberais. 

Non obstante, o episodio da Garda Nacional de 1827 puxo de manifesto o desgaste de Carlos X. En novembro dese ano, o ultramonárquico Villèle perdeu a mayoría parlamentaria, e foi desprazado do poder. O seguinte primeiro ministro, Jean-Baptiste de Martignac, era un político moderado a quen Carlos X detestaba. O rei pensou no ministerio deste como nun mal pasaxeiro, e non dubidou en conspirar contra o seu primeiro ministro, que se viu forzado a dimitir en agosto de 1829. Martignac foi sucedido polo ultramonárquico Jules de Polignac, amigo do rei de escasa intelixencia política. Porén, o ascenso de Polignac coincidiu coas eleccións do 30 de agosto de 1829, en que os ultramonárquicos perderon calquera posibilidade de controlar as cámaras lexislativas. O abandono das filas promonárquicas do conservador Chateaubriand, moi descontento coa elección de Polignac, deixou estes en minoría, polo que Polignac e Carlos X manobraron para non convocar as novas cámaras ata marzo de 1830, previndo iniciativas lexislativas de tendencia liberal. Mentre, en xaneiro de 1830, Carlos X declarou a guerra a Alxeria debido a que o vicerrei Hussein Dey expulsara o cónsul francés na zona; con esta guerra Carlos X esperaba distraer a atención do público da situación política interna.

Finalmente, o 2 de marzo de 1830, Carlos X tivo á fin que convocar as Cámaras para inaugurar a lexislatura. No seu discurso inaugural ante elas agardábase que Carlos se mostrase moderado e conciliador, mais en vez diso, fixo un panexírico da súa política, xustificando a elección de Polignac como primeiro ministro e obviando o talante eminentemente liberal das novas cámaras. Estas viron no discurso do rei unha provocación á que responderon o 18 de marzo votando un decreto que esixía que o gabinete e os ministros do rei contasen coa aprobación das cámaras. O día anterior, coñecendo a inminente iniciativa, o rei e o seu goberno convocara eleccións xerais para xullo, e o 19 de marzo Carlos X disolvía as cámaras. O descontento popular foi inmenso.

Previndo unha derrota electoral, Carlos X non dubidou en tratar de manipular as eleccións, que comezaron o 23 de xuño; o 6 de xullo, vendo que a súa situación política era moi precaria, o rei foi urxido por Polignac a que invocase o artigo 14 da Constitución, que permitía suspendela ante unha situación de emerxencia, outorgando poderes extraordinarios ao monarca. Mediante o exercicio dos poderes de emerxencia, Carlos X pretendía convocar unhas novas eleccións e manipular os resultados ao seu favor, o que esixía en primeira instancia poder nomear prefectos provinciais afíns ao partido ultramonárquico. De limitarse a iso, o autogolpe de estado talvez tivese éxito, mais aconsellado por Polignac, o consello de ministros redactou as Ordenanzas de Xullo, un conxunto de catro ordenanzas encamiñadas a abolir a liberdade de prensa, disolver a nova cámara de deputados, alterar o sistema electoral e convocar novas eleccións para setembro. Polignac cría que deste xeito o éxito do golpe estaba garantido.

### Revolución de Xullo

*A liberdade guiando o poco*, de Eugène Delacroix, alegoría da revolución de 1830
Carlos X asinou as ordenanzas no Château de Saint-Cloud o 25 de xullo, crendo así rematada a criste política que el mesmo iniciara. As ordenanzas publicáronse no *Moniteur* (o boletín oficial do estado) o 26 de xullo, causando unha fonda sorpresa en París. Aínda que nun primeiro momento pareceu que o pobo non ía reaccionar ante elas, axiña se demostrou o contrario: a prensa liberal, encabezada polo xornalista Adolphe Thiers, e que ía ser abolida de facto grazas ás ordenanzas, comezou a chamar á resistencia contra as pretensións do monarca. O 26 de xullo pola tarde, unha inmensa multitude comezou a reunirse nos xardíns do Palais-Royal, un lugar simbólico desde a Revolución francesa. Os gritos de "Abaixo os Borbóns!" e "Viva a Constitución" sucedéronse; esa noite, a policía pechou os xardíns do Palais Royal, e a multitude, furiosa, reuniuse nas rúas adxacentes, dando comezo aos disturbios. A mañá do 27 de xuño a policía clausurou os xornais que continuaban a publicarse; cando a nova chegou á xente, tomaron de novo os xardíns do Palais Royal. Carlos X, temeroso da revolta, ordenou os soldados alí apostados que disolvesen a multitude. Ante os disparos que esta fixo contra eles, o exército abriu fogo. Sucedéronse os disturbios, e os comercios do Palais Royal foron saqueados. O 28 de xullo o pobo de París comezou a montar barricadas nas rúas. O mariscal Marmont, a quen Carlos X puxera ao mando da situación, urxiu o monarca a reconciliarse co pobo derrogando as ordenanzas. Carlos X negouse, ao tempo que os homes de Marmont, simpatizantes da causa do pobo, comezaban a desertar. A situación de Marmont era precaria; Carlos X ordenara abrir fogo contra a multitude, mais esta, armada e parapetada tralas barricadas das estreitas rúas do centro, obrigouno a retroceder cos restos da súa tropa cara ao Palacio das Tullerías.

Mentres tanto, a Cámara de Deputados reuniuse o 28 de xullo na casa de Audrey de Puyraveau, e enviou unha delegación a Marmont pedíndolle que urxise o rei a abolir de novo as ordenanzas. Marmont tratou de convencer a Polignac, que se atopaba nas Tullerías, mais este negouse. Vendo o insustentábel da situación, Carlos X culpou os seus ministros dela e destituínos esa mesma tarde; con iso perdía, sen pretendelo, o apoio do partido ultramonárquico. Deste xeito, o rei quedou politicamente illado e ante a revolta fíxose patente a fin do seu reinado. Vendo o rei como un cadáver político, a Cámara de Deputados, reunida o 30 de xullo na casa de Jacques Lafitte e despois no Palais Bourbon, non recoñeceu autoridade ningunha ao rei e decidiu convidar a Lois Filipe de Orleáns, fillo de Filipe Igualdade, partidario da causa liberal e burguesa, para desempeñar o cargo de Lugartenente Xeral do Reino, co beneplácito da Cámara dos Pares. Imprimíronse panfletos que promovían o ascenso de Lois Filipe e distribuíronos entre a multitude, encantada de ver como a autoridade do goberno de Carlos X se derrubaba.

O rei viuse forzado a fuxir de Saint-Cloud a mañá do 31 de xullo, mentres unha turba se achegaba coa intención de saquear o palacio. Tomando refuxio en Versalles, tratou de salvar o seu goberno no momento en que Lois Filipe entraba en París e aceptaba o cargo de Lugartenente Xeral do Reino que lle ofrecía a Cámara de Deputados. Os apoios a Carlos X desapareceran e o monarca mostrábase incapaz de entender que fora desprazado do trono. O 2 de agosto a revolta obrigouno a refuxiarse en Rambouillet; ese mesmo día, tres rexementos da Garda Real, o único corpo que permanecera leal ao rei, abandonárono. Perdida toda esperanza e sen protección ante a multitude ameazadora, ese día Carlos X abdicou e obrigou o seu fillo o Delfín Lois Antón de Borbón, duque de Angulema, a facer o mesmo en favor do seu sobriño Henrique de Artois, duque de Bordeos, un rapaz de doce anos naquel momento. O ex-rei enviou unha carta ao seu primo Lois Filipe pedíndolle que o proclamase rei:

> 
> 
> Meu primo,  
> Estou fondamente apenado polos males que aflixen e poderían ameazar as miñas xentes porque non atopei un modo de previlos. Tomei a resolución de abdicar da coroa en favor do meu neto o duque de Bordeos.  
> O Delfín, que comparte os meus sentimentos, renuncia tamén aos seus dereitos en favor do seu sobriño.  
> Debedes, na vosa calidade de lugartenente xeneral do reino, facer proclamar o ascenso de Henrique V ao trono. Por outra banda, tomaredes todas as medidas que vos correspondan para axustar as novas formas de goberno durante a minoría do novo rei.  
> [..]  
> Comunidade as miñas intencións ao corpo diplomático e facédeme saber o antes posible sobre a proclamación pola que o meu neto será recoñecido baixo o nome de Henrique V.
> 
> 

Lois Filipe de Orleáns comunicou a abdicación e renuncia ás Cámaras o 3 de agosto, e lonxe de proclamar rei o duque de Bordeos, procedeu a expulsar de Francia a familia de Carlos armando o pobo de París. As Cámaras, pola súa banda, reelaboraron a Carta Constitucional de 1814, declarando o trono vacante e procedendo a elixir a Lois Filipe como novo rei, que foi proclamado co nome de Lois Filipe I, *Rei dos franceses* o 9 de agosto.

### Exilio

O 16 de agosto, a antiga familia real embarcouse para Inglaterra a instancias de Lois Filipe, que garantiu un salvoconduto para eles. O goberno inglés, anoxado pola actitude de Carlos X, informouno de que só se lle permitiría residir no Reino Unido como un cidadán privado. Recibiu o permiso para resideir en Dorset, onde o monarca derrocado foi acosado polos acredores que lle emprestaran grandes sumas de cartos durante o seu primeiro exilio en Inglaterra, en tempos da Revolución. Aínda que dispuñan dunha pequena fortuna que Carlos X colocara por se acaso na Banca Inglesa, a situación en Inglaterra era tremendamente incómoda. Abandonou Inglaterra en outubro e refuxiouse en Edimburgo, onde viviu durante 1831 acosado esta vez por algúns membros da súa familia, que pretendía que cedese a rexencia no exilio á duquesa de Berry, nai de Henrique V. En 1832 aceptou a invitación do emperador Francisco I de Austria para vivir en Praga, onde comezou a recibir moitos lexitimistas borbónicos que fuxiran de Francia trala Revolución de Xullo. Os seus últimos anos pasounos en territorio austrohúngaro, conspirando de xeito torpe e público a favor da causa da Casa de Borbón.

Sartegos de Carlos X e do seu fillo Luís Antonio de Angulema (*Luis XIX*) en Nova Gorica
Despois de vivir no castelo de Hradchin, en Praga, Carlos X morreu, afectado de cólera, en Gorizia (Iliria) en 1836. Está enterrado xunto ao seu fillo máis vello, Luís Antonio de Borbón (*Luis XIX*) na cripta da igrexa do mosteiro franciscano de Kostanjevica (Nova Gorica, Eslovenia). Xunto aos seus sepulcros de mármore hai unha placa que di:

> 
> 
> Ici repose très haut et très puissant excellent prince Charles X de nom roi, par la grâce de Dieu, de France et de Navarre
> Aquí repousa [o] moi alto e moi poderoso, excelente príncipe Carlos X, chamado rei, pola graza de Deus, de Francia e de Navarra
> 
>

Antepasados
-----------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. Lois, o Gran Delfín |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. Lois, Duque de Borgoña |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 17. María Ana Cristina de Baviera |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 4. Lois XV de Francia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. Vítor Amadeu II de Sardeña |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. María Adelaida de Savoia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. Ana María de Orleáns |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. Lois, Delfín de Francia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 20. Rafael Leszczynski |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 10. Estanislau I Leszczynski |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 21. Ana Jablonowska |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 5. María Leszczynska |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 22. Xoán Carlos Opalinski |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 11. Catarina Opalinska |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 23. Sofía Czarnkowska |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 1. **Carlos X de Francia** |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 24. Xoán Xurxo III de Saxonia |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 12. Augusto II de Polonia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 25. Ana Sofía de Dinamarca |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 6. Augusto III de Polonia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 26. Cristián Ernesto de Brandeburgo-Bayreuth |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 13. Cristiana Eberardina de Brandeburgo-Bayreuth |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 27. Sofía Luísa de Wurtenberg |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 3. María Xosefa de Saxonia |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 28. Leopoldo I de Habsburgo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 14. Xosé I de Habsburgo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 29. Leonor Magdalena de Palatinado-Neoburgo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 7. María Xosefa de Austria |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 30. Xoán Frederico de Brunswick-Luneburgo |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 15. Guillermina Amalia de Brunswick-Luneburgo |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 31. Benedita Henriqueta do Palatinado |
|   |
|   |   |   |   |   |
|

Notas
-----

1. ↑  Achaintre, Nicolas Louis (1825), *Histoire généalogique et chronologique de la maison royale de Bourbon*, volume 2, ed. Mansut, páx. 269
2. ↑  O título navarro era simbólico, xa que o Reino de Navarra (Baixa Navarra) fora abolido en 1789 e os seus territorios quedaran integrados en Francia: Zink, Anne (2000). *Pays ou circonscriptions: les collectivités territoriales de la France du Sud-Ouest sous l'Ancien régime* (en francés). Publications de la Sorbonne. p. 321. ISBN 9782859443894.
3. ↑  de Vaulabelle, Achille Tenaille (1854). *Chute de l'Empire. Histoire des deux restaurations jusqu'à la chute de Charles X* (en francés) **7**. Perrotin. p. 456.
4. ↑  Blanc, Louis (1848). *The History of Ten Years, 1830-1840: Or, France Under Louis Philippe* (en inglés) **1**. Lea & Blanchard. p. 193.
5. ↑  Dyer, Thomas Henry (1901). *A History of Modern Europe from the Fall of Constantinople* (en inglés) **6**. G. Bell and Sons. p. 42.
6. ↑  Fortescue, William (2005). *France and 1848: The End of Monarchy* (en inglés). Psychology Press. p. 20. ISBN 9780415314626.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Carlos X de Francia Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

* Artz, Frederick Binkerd. *France Under the Bourbon Restoration, 1814–1830* (1931). online free
* Artz, Frederick B. *Reaction and Revolution 1814–1832* (1938), covers Europe. online
* Brown, Bradford C. "France, 1830 Revolution" en Immanuel Ness, ed. *The International Encyclopedia of Revolution and Protest (2009): 1–8.*
* Frederking, Bettina. "'Il ne faut pas être le roi de deux peuples': strategies of national reconciliation in Restoration France." *French History* 22.4 (2008): 446–468. in English
* Rader, Daniel L. *The Journalists and the July Revolution in France: The Role of the Political Press in the Overthrow of the Bourbon Restoration, 1827–1830* (Springer, 2013).
* Weiner, Margery. *The French Exiles, 1789–1815* (Morrow, 1961).
* Wolf, John B. *France 1814–1919: the Rise of a Liberal Democratic Society* (1940) pp 1–58.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Predecesor:**Lois XVIII** | **Rei de Francia e de Navarra**1824 – 1830 | Sucesor:**Lois Filipe(como Lugartenente Xeneral do Reino)** |
| Predecesor:**Lois XVIII** | **Copríncipe de Andorra**1824 – 1830 | Sucesor:**Lois Filipe** |

* Portal:Francia
* Portal:Historia

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7758
* WorldCat
* VIAF: 96583780
* AGORHA: 134806
* BAV: ADV11813062
* BIBSYS: 98001844
* BMT: 22552
* BNE: XX5146236
* BNF: 12175467n
* BRE: 2047362
* CANTIC: a11466935
* CERL: cnp01261914
* CiNii: DA15328051
* DeutscheBio: 118776770
* Dodis: P32305
* EBID: ID
* Europeana: ID
* FAST: 145479
* GEC: 0015068
* GND: 118776770
* ICCU: AUFV000393
* IMDb: ch0112914
* ISNI: 0000 0001 2321 3496
* LCCN: n84200136
* NKC: xx0005111
* NLA: 35134821
* NLG: 151060
* NNDB: 000093554
* NPG: mp65254
* NTA: 070397376
* OL: OL4714393A
* Persée: 416208
* PTBNP: 1750786
* RKD: 439810
* SELIBR: 212269
* SUDOC: 027285693
* TePapa: 67192
* ULAN: 500122372
* WikiTree: Bourbon-129

 |