Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Aryabhata (homónimos).

**Aryabhata** ou **Âryabhata** (आर्यभट en sánscrito, Āryabhaṭa no sistema *AITS*) foi un matemático e astrónomo da era clásica India.

Non existe documentación para determinar exactamente a súa data de nacemento. Parece que naceu contra 476 en Ashmaka. Hai evidencias que suxiren unha viaxe a Kusumapura para realizar estudos superiores. Nesta cidade, na que viviu a maior parte da súa vida é a que o seu comentarista Bhaskara I (no ano 629 d.C.) identifica como Pataliputra (actual Patna), na que morre en 550.

Aryabhata foi sen dúbida o máis grande matemático indio. Foi coñecido polos árabes co nome de *Aryabha* e, na Europa medieval, co de *Ardubarius*

O primeiro satélite artificial indio e un cráter da Lúa levan o seu nome.

Obra
----

O libro principal de Aryabhata é *Āryabhaṭīya*. Outro dos seus libros, o *Ārya-Siddhānta* (*"Siddhānta"* era o nome xenérico que se daba ás obras astronómicas da India clásica), non se coñece máis que por traducións e comentarios.

O '*Āryabhaṭīya* divídese en catro partes:

1. as constantes astronómicas e a táboa dos senos
2. as matemáticas necesarias para os cálculos
3. a división do tempo e as regras para calcular as lonxitudes dos planetas utilizando as excéntricas e os epiciclos
4. a esfera armilar, as regras concernentes aos problemas de trigonometría e o cálculo das eclipses.

Nel presenta as súas teorías astronómicas e matemáticas nas cales a Terra se considera como xirando ao redor do seu eixe e as distancias dos planetas exprésanse en relación á distancia Terra/Sol, nun sistema heliocéntrico. Aryabhata pensa que os planetas xiran ao redor do Sol seguindo órbitas elípticas. Afirma que a luz emitida pola Lúa e os planetas é a do Sol refectida por estes astros. Así mesmo, explica correctamente as eclipses de Sol e de Lúa, cando a crenza india da época pensaba que estes fenómenos eran causados por un demo, Rahu. No mesmo libro, o día considérase desde unha saída do Sol á seguinte, mentres que no seu *Ārya-Siddhānta*, cóntao desde unha media noite á seguinte. Dá unha duración de 365 días 6 horas 12 minutos e 30 segundos para o ano, un valor lixeiramente maior que o considerado hoxe como correcto (a diferenza é de tan só algúns minutos).

Aryabhata escribe que 1 582 237 500 rotacións da Terra equivalen a 57 753 336 órbitas lunares.

Trátase dunha estimación moi precisa dunha relación astronómica fundamental ({\displaystyle {\frac {1582237500}{57753336}}=27,3964693572}) que é quizais a constante astronómica máis antiga calculada con tal exactitude.

Aryabhata dá igualmente unha aproximación precisa de π. No *Āryabhaṭīya*, escribe: 

> 
> 
> "*Engada catro a cen, multiplique seguidamente o resultado por oito, e despois engada sesenta e dous mil. O resultado é entón aproximadamente a circunferencia dun círculo de diámetro de vinte mil. Por esta regra, a relación da circunferencia co diámetro queda dada.*
> 
> 

Noutras palabras, {\displaystyle \pi ={\frac {62832}{20000}}=3,1416}. Como {\displaystyle |\pi -3,1416|\leq 0.0000075} trátase dun resultado notábel, con exactitude de case {\displaystyle 10^{-5}}.

Notas
-----

1. ↑  Alfabeto Internacional de Transliteración Sánscrita ou AITS (do inglés *International Alphabet of Sanskrit Transliteration, IAST*), sistema de transliteración que permite a romanización de escrituras índicas sen perda de información.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Âryabhata Modificar a ligazón no Wikidata*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | A Galipedia ten un portal sobre: ***India*** |

### Bibliografía

* Cooke, Roger (1997): *The History of Mathematics: A Brief Course*. Wiley-Interscience. ISBN 0-471-18082-3.
* Plofker, Kim (2009): *Mathematics in India*. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 0-691-12067-6.
* Thurston, Hugh (1996): *Early Astronomy*. Nova York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-94822-8

### Ligazóns externas

* MacTutor. Univ. of Dt. Andrews. *Aryabhata the Elder*. Biografía *(en inglés)*
* Keller, A. *Un comentario indio do século VII. Bhāskara e o *gaṇita-pāda* do *Āryabhaṭīya** (tese de doutoramento) Análise do contido matemático do '*Āryabhaṭīya*. *(en francés)*
* Jacobs, James Q. *The Àryabhatiya of Àryabhata: The oldest exact astronomical constant?* Análise do contido astronómico do *Āryabhaṭīya*. *(en inglés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q11359
* WorldCat
* VIAF: 37213504
* BNF: 15106681z
* CERL: cnp01390802
* CiNii: DA05495352
* DeutscheBio: 118504584
* EBID: ID
* FAST: 1805436
* GEC: 0005545
* GND: 118504584
* ISNI: 0000 0000 6313 6977
* LCCN: n50002561
* MR: 200022
* NKC: ola2002146944
* NTA: 097143995
* SUDOC: 143355082
* zbMATH: aryabhata-i.

 |