Riña de trullos na rúa Monte Pertica en Alberobello, Provincia de Bari 
Un **trullo** (plural, **trulli**) é unha cabana tradicional de Puglia construída en pedra seca cun teito cónico. O seu estilo de construción é específico do Val de Itria, na zona de Murge da rexión italiana de Puglia. Os trulli construíronse xeralmente como abrigos no campo e almacéns temporais ou como vivendas permanentes para pequenos propietarios ou traballadores agrícolas. Na cidade de Alberobello, na provincia de Bari, distritos enteiros conteñen densas concentracións de trulli. A época dourada dos trulli foi o século XIX, sobre todo as súas últimas décadas, que estiveron marcadas polo desenvolvemento da viticultura.

Do *casedda* ao *trullo*
------------------------

O termo italiano *trullo* (da palabra grega τρούλος, cúpula) refírese a unha casa cuxo espazo interior está cuberto por unha pedra seca en ménsula ou bóveda. *Trullo* é unha forma italiana do termo dialectal, *truddu*, usado nunha área específica da Península Salentina (é dicir, Lizzaio, Maruggio e Avetrana, noutras palabras, fóra do Murgia dei Trulli propiamente dita), onde é o nome da cabana agrícola local de pedra seca. *Trullo* substituíu o termo local *casedda* (pl. *casedde*) (en italiano *casetta*, pl. *casette*), que era usado polos veciños da Murgia para chamar a este tipo de vivendas.

Un canteiro especializado na construción de *trulli* é un *trullisto* ou *trullaro* en italiano. O termo dialectal correspondente é *caseddaro* (*caseddari* en plural), é dicir, construtor de *casedde*.

Historia
--------

Hai moitas teorías detrás da orixe do deseño. Unha das teorías máis populares é que debido aos altos impostos sobre a propiedade, os habitantes de Puglia construíron muros de pedra seca para que puidesen ser desmantelados rapidamente cando os inspectores de facenda estaban na zona.

Nos rexistros históricos dispoñibles desde mediados do século XIV ata finais do século XVI, a zona de Alberobello denomínase principalmente como *selva* ("bosque") e, ocasionalmente, como unha terra da que estaban excluídos os animais de pastoreo. Faltan probas sobre a existencia de vivendas na zona anteriores ao século XVII.

Un *Plano do Territorio de Mottala* debuxado por Donato Gallerano en 1704 revela a existencia dun núcleo de trulli no medio dun gran bosque, que compoñen o asentamento inicial de *Arbore bello* (*árbore fermoso*).

Nun mapa xeográfico debuxado por Giovanni Antonio Rizzi Zannoni en 1808, pódese ver a *selva* de Alberobello e, no medio dela, un claro cun patrón de asentamento de casas dispersas que garda un sorprendente parecido co actual patrón urbano.

Nunha fotografía de 1897 do *rione Monti* (o distrito dos Montes), os trulli están moito menos poboados que hoxe, xa que están rodeados de xardíns pechados.

Os trulli urbanos que aínda se conservan en Alberobello datan dos séculos XVIII, XIX e XX. Despois de ter sufrido un proceso de densificación nas primeiras décadas do século XX, os asentamentos de trulli comezaron a quedar desertos durante a segunda metade do século XX.

Os trulli rurais, en terreos máis baratos, deixaron de construírse cando o custo da man de obra comezou a subir no século XX. O gran gasto de manexar os centos de toneladas necesarias para unha soa casa converteuse en prohibitivo.

Distribución
------------

O estilo de construción é específico do Val de Itria, na área de Murge da rexión italiana de Puglia. Os trulli pódense atopar dentro e fóra de Alberobello, e nas áreas arredor de Locorotondo, Fasano, Ostuni, Cisternino, Martina Franca, e Ceglie Messapica.

Xeoloxía
--------

A Murgia é unha meseta kárstica. As choivas de inverno drenan a través do chan en fisuras nos estratos de rocha calcaria e flúen a través de cursos de auga subterráneos cara ao Adriático. Non hai augas superficiais permanentes, e as augas para fins vivos deben quedar atrapadas nas cuncas de captación e cisternas. A superficie forma unha paisaxe de outeiros e dorsais salpicados de cando en vez con dolinas e outras formas de depresións pechadas características da paisaxe cársica.

Arquitectura
------------

### Agrupación

Os trullos son esencialmente de tipo rural. Cos seus grosos muros e a súa incapacidade para formar estruturas de varios pisos, é un desperdicio de espazo terrestre e, en consecuencia, pouco axeitado para asentamentos de alta densidade. No entanto, ao estar construído con pedras pequenas, ten unha flexibilidade e adaptabilidade de forma facendo que o deseño sexa máis útil en situacións urbanas estreitas.

No campo, as cúpulas do trullo construíronse individualmente ou en grupos de ata cinco, ou ás veces, en grandes grupos de granxas dunha ducia ou dúas ducias, pero nunca para a ocupación de máis dunha familia rural.

### Materiais

Cachotaría en Pedra seca
Segundo a zona, o material de construción empregado pode ser pedra calcaria dura ou [[toba] calcária.

### Masonería

Tradicionalmente os trulli construíronse con cachotería en pedra seca, é dicir, sen ningún morteiro nin cemento. Este estilo de construción tamén prevalece no campo circundante, onde a maioría dos campos están separados por muros de pedra seca.

### Muros

En Alberobello, os muros estruturais dun trullo colócanse directamente sobre a rocha, despois de retirar a terra vexetal cando sexa necesario. O seu ancho varía de 0,80 metros a 2,70 metros (medida rexistrada no Trullo Sovrano). A súa altura (desde o nivel do chan ata onde comeza a bóveda) oscila entre 1,60 metros e 2 metros. O seu paramento exterior ten unha masa do 3 ao 5 %.

### Cisterna subterránea

As pedras necesarias para comezar a construír un trullo proporcionábanse cavando unha cisterna, unha necesidade absoluta nunha zona carente de auga. A cisterna estaba cuberta cunha bóveda de canón ou cúpula con morteiro de cal que, en moitos casos, soportaba o chan da casa.

### Teitos

Teito
Os tellados están construídos en dúas cubertas: unha cuberta interior de doelas de pedra calcaria, rematada por unha pedra de peche, e unha cuberta exterior de lousas de pedra calcaria que están lixeiramente inclinadas cara ao exterior, garantindo que a estrutura sexa estanca. As pedras do tellado poden retirarse sen comprometer a estabilidade do resto da edificación.

### Planos

Un trullo pode ter planta circular ou cadrada. O trullo circular é maioritariamente un refuxio temporal para animais e o seu forraxe, ou, para o propio labrego.

O trullo que forma parte dunha agrupación de tres, catro ou cinco segue un plano cadrado. Pode servir de cociña, dormitorio, refuxio de animais, almacén de alimentos ou ferramentas, forno ou cisterna, segundo o caso.

En Alberobello, as agrupacións non superaban os dous *trulli*, como demostran as escrituras notariais do século XIX.

### Pináculos

En Alberobello, enriba do cono dun trullo, normalmente hai un pináculo de gres (*pinácolo*), traballado a man, que pode ser un dos moitos deseños: disco, bola, cono, bol, poliedro ou unha combinación dos mesmos. que se supón que é a sinatura do canteiro que construíu o trullo.

### Símbolos encalados

Unha cruz cristiá como símbolo encalado
Ademais, o cono pode ter un símbolo pintado (como se mostra na imaxe dos trulli en Alberobello). Tales símbolos poden incluír símbolos cristiáns como unha simple cruz, unha cruz nun corazón atravesado por unha frecha (que representa a *Santa Maria Addolorata* ("A Nosa Señora das Dores"), un círculo dividido en catro cuartos coas letras S, C, S, D (para *Sanctus Christus* e *Sanctus Dominus* segundo unha fonte, pero o máis probable é que as iniciais de *Santo Cosma* e *Santo Damiano*, os dous santos aos que está dedicada a basílica local) e bastantes outros.

Os símbolos agora visibles nunha fileira de trulli na vía Monte Pértica (cruz, corazón traspasado, hostia con raios que irradian dela, árbore, pomba que simboliza o Espírito Santo e media lúa cunha cruz) pintáronse a finais do século XX e a principios dos anos 2000 cando se renovaron os conos do tellado.

Os símbolos pintorescos que adornan os conos dos trulli dos bungalows do Hotel dei Trulli de Alberobello apareceron por primeira vez a finais dos anos 50, cando se construíu o complexo hoteleiro.

### Interiores

Maqueta que mostra a técnica de construción típica dun trullo de Alberobello, a cavidade entre a cara interior do muro de perpiaño e o revestimento exterior de tellas de pedra ou *chiancharelle*, está chea de cascallos de pedra e a bóveda é de doelas de pedra.
A gran maioría dos trulli teñen unha habitación baixo cada tellado cónico, con espazos habituais adicionais en alcovas. Os nenos durmían en alcovas feitas na parede con cortinas colgadas para separalos da habitación central.

Unha casa de trullo de varias habitacións ten moitos conos, cada un representando unha habitación separada.

Xunto coa súa parede exterior, a sala interior dun trullo e a bóveda intradós a miúdo estaban revestidas con xeso de cal e encaladas para protección contra correntes de aire.

Os trulli que se usan como vivendas teñen todos unha lareira aberta completa cun conduto (oculto na cachotería) e unha cheminea construída en pedra (que se eleva sobre o tellado). Debido ao seu deseño, os trulli son difíciles de quentar: as paredes son moi grosas e o aire quente subirá polo cono interior. Unha solución alternativa de calefacción foi utilizar un braseiro central con brasas nel (pódese ver un exemplar no Museo do Territorio de Alberobello).

Os grosos muros de pedra e a cúpula do trullo que arrefrían agradablemente durante o verán, tenden a facerse desagradablemente fríos durante os meses de inverno, condensando a humidade que desprende a cocción e a respiración, dificultando a sensación de calor mesmo diante do lume. Os habitantes simplemente deixan as portas abertas durante o día para manter o interior seco, e viven máis ao aire libre que dentro.

Nos trulli que se usaban como cortes, aínda se poden ver os comedores dos que se alimentaban os animais.

### Fiestras

Debido á concentración de vivendas, os trulli teñen poucos ocos agás a súa portada e unha pequena abertura prevista no cono do tellado para a ventilación. Como resultado, pode estar bastante escuro por dentro.

### Fachadas

Algunhas casas de trullo teñen os seus muros perimetrais elevados substancialmente para que os seus conos poidan quedar escondidos á vista, facendo que os edificios semellan casas comúns.

Varias cubertas cónicas teñen unha parte superior truncada cun burato redondo cuberto por unha lousa circular móbil. O acceso ao burato realízase por unha escaleira exterior incorporada ao tellado. Estes trulli eran para almacenar grans, feo ou palla.

* Dous trulli contiguos (Alberobello)Dous trulli contiguos (Alberobello)
* Casa trullo con muro de fachada sobreelevada que oculta as dúas cubertas cónicas (Alberobello)Casa trullo con muro de fachada sobreelevada que oculta as dúas cubertas cónicas (Alberobello)
* Trullo Sovrano, construído en dous niveis con escaleira interiorTrullo Sovrano, construído en dous niveis con escaleira interior
* Pináculos de pedra tallados sobre conos de trullo reformados (Alberobello)Pináculos de pedra tallados sobre conos de trullo reformados (Alberobello)
* Entrada a un trullo (Alberobello)Entrada a un trullo (Alberobello)

Trulli como atracción turística
-------------------------------

Hoxe en día, os trulli superviventes son populares entre os turistas británicos e alemáns e adoitan compralos e restauralos para uso xeral. Calquera persoa que desexe restaurar un trullo, porén, debe axustarse a moitas normativas, xa que os trulli están protexidos pola lei do patrimonio mundial da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO).

Desde comezos do século XXI, un gran número de trullos restauráronse e reconvertéronse en segundas residencias ou casas de campo. En 1999, a reconstrución dun tellado de trullo custaba uns tres millóns de liras (uns 1.500 euros) e en 2009, o custo ascendeu ata os 15.000 euros.

A finais do século XX, o barrio de Monti en Alberobello era en gran parte unha zona abandonada cando un artesán local, Guido Antionetta, comezou a comprar unhas ducias de trulli abandonados, instalou neles modernas cociñas co fin de alugalas como mini apartamentos para pasar a noite, menos que o custo das habitacións nos hoteis locais. Incluso pintou símbolos de boa sorte no tellado de cada trullo.

Na rexión de Alberobello, os residentes locais que aínda viven en trulli fano só porque non poden permitirse o luxo de mudarse ou porque proporcionan cama e comida aos turistas nos seus trulli..

Notas
-----

Referencias

1. ↑  Benito Spano, La Murgia dei trulli, capítulo VII de *La casa rurale nella Puglia*, 1970, p. 184, nota 2.
2. ↑  Vocabulaire italien-français de l'architecture rurale en pierre sèche, en *L 'architecture rurale*, CERAR, París, 1979.
3. ↑  Angelo Ambrosi, Raffaele Panella, Giuseppe Radicchio, a cura di Enrico Degano, *Storia e Destino dei Trulli di Alberobello - Prontuario per il restauro*, Schena Editore, 1997, p. 12 : *ci sembra opportuno osservare che nessuna testimonianza precedente al sec. XVI suggerisce la presenza nel luogo della 'silva de Arbore bello' di un insediaménto umano* [in Italian, *sec. XVI* refers to the century starting in 1600].
4. 1 2  Angelo Ambrosi et al. op. cit. p. 12.
5. ↑  Luigi Mongiello, *Genesi di un fenomeno urbano*, Quaderni dell'Istituto di disegno, Facoltà di Ingegneria - Università di Bari, 1978, 109 p. p. 81: *O Bertacchi publicou en 1897 unha fotografía do barrio "Monti" sobre a que é posible facer algunhas observacións. As edificacións do trullo, obxecto da sesión fotográfica, seguen existindo, inalteradas, pero xa non están rodeadas por hortas e valados, ademais, o núcleo habitado non presenta a saturación actual.*
6. 1 2  Edward Allen, "Stone shelters", op. cit. p. 84.
7. ↑  Anthony H. Galt, *Far from the Church Bells: Settlement and Society in an Apulian Town*, Cambridge University Press, Cambridge, 1991, xiii + 276 p. p. 19.
8. ↑  Edward Allen, "Stone shelters", the MIT, 1969, third printing 1974, 210 p. p. 84.
9. ↑  I pinnacoli Arquivado 28 de xaneiro de 2022 en Wayback Machine. trullinet.com : "Lo spessore dei muri dei nostri Trulli va da un minimo di 80 cm. fino ai 270 cm del TRULLO SOVRANO."
10. ↑  Edward Allen, "Stone shelters", p. 80 : "If a cistern had been dug, it was capped with a lime-mortared barrel vault or dome which in many cases supported the floor of the house."
11. ↑  Desplanques Henri, Deux études sur la maison rurale dans le Mezzogiorno : C. Colamonico, O. Baldacci, A. Bissanti, L. Ranieri, B. Spano, *La Casa rurale nella Puglia*, et M. Cataudella, *La Casa rurale nel Molise*, in *Annales de géographie*, année 1972, vol. 81, n° 446, p. 473-475.
12. ↑  Angelo Ambrosi, Raffaele Panella, Giuseppe Radicchio, a cura di Enrico Degano, *Storia e Destino dei Trulli di Alberobello - Prontuario per il restauro*, Schena Editore, 1997, pp. 65-66.
13. ↑  I PINNACOLI Arquivado 28 de xaneiro de 2022 en Wayback Machine.: *Principalmente sono scolpiti in pietra e rappresentano la FIRMA del Mastro trullaro che li ha edificati e che molto spesso coincideva con l'appartenenza della famiglia*.
14. ↑  See "Os trulli ou casedde de Alberobello, provincia de Bari, Italia, a través de postais antigas e fotos: A cara cambiante da vía Monte Pertica no distrito de Monti (1950-2010)," *pierreseche.com*, 20 de xaneiro de 2011.
15. ↑  Ver "Les trulli ou casedde d'Alberobello (provincia de Bari, Italie) a travers les cartes postales et photos anciennes: l'hôtel des trulli," *pierreseche.com*, 1 de xullo de 2011.
16. ↑  Edward Allen, op. cit. p. 82.
17. ↑  Edward Allen, op. cit. p. 81-82.
18. ↑  The Trulli of Puglia,  *lifeinitaly.com*.
19. ↑  Paula Hardy, Abigail Hole, Olivia Pozzan, *Puglia & Basilicata", Lonely Planet, 2008, 248 p. p. 124 : "Non obstante, (... ) debido á natureza compacta do Rione, os trulli teñen poucas fiestras e poden ser bastante escuros."*
20. ↑  Edward Allen, "Stone shelters", op. cit. fig. 16 e páxinas 110-111.
21. ↑  Dans les Pouilles, la folie des « trulli » fait revivre un patrimoine UNESCO Arquivado 14 de abril de 2010 en Wayback Machine. lepoint.fr, 28-5-2009.
22. ↑  The Land of Point & The White City, *reidsguides.com*.
23. ↑  Trulli House, *heelitay.it*: "The only reasons people still live in them is that they are too poor to move out, or that they entertain tourists as hosts of a trulli B&B."

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Trullo Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibliografía

### Outros artigos

### Ligazóns externas

* Entry for "The Trulli of Alberobello" on the UNESCO World Heritage Website
* The trullo and its history Arquivado 22 de setembro de 2017 en Wayback Machine.
* History and construction techniques of Apulian trulli Arquivado 11 de maio de 2009 en Wayback Machine.
* The *trulli* or *casedde* of Alberobello, province of Bari, Italy, through old postcards and photos, II - Photos of the first half of the 20th century
* Trulli & Alberobello English Video
* Il trullo
* Apuliabase.com - a database of Trulli Arquivado 23 de setembro de 2017 en Wayback Machine.