| Iníidos*Iniidae*Rango fósil: oligoceno - actualidade |
| --- |
| *Inia geoffrensis*
Comparación co tamaño dun humanoComparación co tamaño dun humano |
| Estado de conservación |
| DD: datos insuficientes  |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Animalia |
| Filo: | Chordata |
| Subfilo: | Vertebrata |
| Clase: | Mammalia |
| Orde: | Cetacea |
| Suborde: | Odontoceti |
| Superfamilia: | **Inioidea**de Muizon, 1988  |
| Familia: | **Iniidae**Gray, 1846  |
| Xénero: | ***Inia***d'Orbigny, 1834  |
| Especie: | ***I. geoffrensis*** |

 |
| Nome binomial |
| *Inia geoffrensis*(Blainville, 1817)  |
| Distribución de Inia geoffrensisDistribución de *Inia geoffrensis*Distribución de *Inia geoffrensis* |
| Subespecies |
| * *I. g. boliviensis* d'Orbigny, 1834
* *I. g. geoffrensis* (Blainville, 1817)
* *I. g. humboldtiana* Pilleri et Gihr, 1978
 |
| Sinonimia |
| Referencia:* *Delphinus frontatus* G. Cuvier, 1823
* *Delphinus geoffrensis* Blainville, 1817
 |

Debuxo de *Lipotes vexillifer*.
Debuxo de *Pontoporia blainvillei*.
Debuxo de *Inia geoffrensis* de 1833.
Os **iníidos** (*Iniidae*) son unha familia de cetáceos odontocetos, da superfamilia dos inioideos (*Inioidea*), que inclúe un só xénero cunha única especie de golfiño de auga doce, *Inia geoffrensis*, propia das cuncas dos ríos Amazonas e Orinoco, polo que na bibliografía internacional se coñece como *golfiño do Amazons* ou *golfiño rosado* (este último nome debido á súa coloración), entre outros, como *boto*.

No mioceno, a Amazonia estivo cuberta de auga de mar intermitentemente. Este golfiño descendería de antepasados que poboaban o océano no mioceno e que entraron no Amazonas e que, despois, evolucionarían para adaptarse á auga doce cando o mar se retirou. Non existe consenso de cando e como penetraron estes golfiños na conca amazónica; é posíbel que o fixeran hai máis de 15 millóns de anos desde o océano Pacífico, antes da formación dos Andes ou, máis recentemente, desde o océano Atlántico.

Características
---------------

*Artigo principal**:* Inia geoffrensis.
*Inia geoffrensis* é o golfiño de río máis grande; o peso dos machos adultos chega aos 185 kg e poden medir até 2,5 m. Como carácter distintivo, os adultos adquiren unha cor rosada, máis acentuada nos machos. É un dos cetáceos con dimorfismo sexual máis evidente, xa que os machos miden e pesan entre un 16 % e un 55 % máis do que as femias.

Como os outros odontocetos posúe un órgano chamado melón que utiliza para a ecolocación. A aleta dorsal ten pouca altura, pero é moi longa, e as aletas pectorais son grandes; esta característica, xunto ao seu mediano tamaño e á falta de fusión das vértebras cervicais, lle confiren unha gran capacidade de manobra para desprazarse polos bosques inundados para capturar as súas presas.

Ten a dieta máis ampla entre os odontocetos. Aliméntase principalmente de peixes, dos que se identificaron 53 especies diferentes, e entre os que se encontran esciénidos, cíclidos e pirañas (caraciformes). Complementa a súa dieta con tartarugas de río e cangrexos.

Habita no curso dos principais afluentes do ríos Amazonas e Orinoco, por debaixo dos 400 me sobre o nivel do mar. Na temporada de chuvias desprázase ás zonas inundadas da selva, onde existe unha oferta maior de alimento.

En 2008 clasificouse na *Lista vermella* da UICN como especie con datos insuficientes, debido á incerteza con respecto á cifra total da poboación, a tendencia de variación e o impacto das ameazas, clasificación que se mantén a día de hoxe (2013. Non foi obxecto de caza significativa pero, nas últimas décadas, convertéronse en ameazas principais a perda do hábitat e as capturas accidentais con artes a aparellos de pesca.

Pola súa rechamante tinguidura rosada é unha das especies de odontoceto mantida en cativerio en varios acuarios do mundo, principalmente nos Estados Unidos, Venezuela e Europa. Porén, é unha especie difícil de adestrar e cunha mortaldade alta en catividade.

Taxonomía controvertida
-----------------------

### Superfamilia

A superfamilia foi fundada en 1988 por de Muizon, e considerada monofilética por Geisler *et al.* en 2011.

Algúns autores consideran que a superfamilia comprende tan só a familia dos *Iniidae*, que albergaría tres xéneros: *Inia*, *Lipotes* e *Pontoporia*, polo que consideran como sinónimos de *Iniidae* a *Lipotidae* e *Pontoporiidae* (e mesmo *Stenodelphinidae*), mentres que outros consideran cada un dos xéneros como integrantes de familias monoespecíficas, reunidas a primeira e a última das tres citadas na superfamilia dos *Inoidea* e clasificando a *Lipotidae* noutra subfmalilia ondependente, a dos *Lipotoidea*. Así, vemos que Wilson & Reeder, en *Mammal Species of the World*, presentan esta clasificación:

* **Familia *Iniidae*** Gray, 1846  
Sinónimos:  
*Lipotidae* Zhou, Quian and Li, 1978  
*Pontoporiidae* Gray, 1870  
*Stenodelphinidae* Miller, 1923
	+ Xénero *Inia*
		- *Inia geoffrensis*
			* *I. g. geoffrensis*
			* *I. g. boliviensis*
			* *I. g. humboldtiana*
	+ Xénero *Lipotes*
		- *Lipotes vexillifer*
	+ Xénero *Pontoporia*
		- *Pontoporia blainvillei*

Aquí consideraremos, de acordo coa maioría dos autores, a superfamilia dos *Inioidea* dividida en dúas familias, coas seguintes especies:

* **Superfamilia *Inioidea***
	+ Famila *Iniidae*
		- Xénero *Inia*
			* *Inia geoffrensis*
	+ Familia *Pontoporiidae*
		- Xénero *Pontoporia*
			* *Pontoporia blainvillei*

### Familia

A familia foi descrita por John Edward Gray en 1846, e considerada monofilética por Gill en 1873.

Nas modernas clasificacións dos odontocetos inclúen na familia un só xénero vivente, *Inia*, cunha especie e tres subespecies (ou dúas especies, segundo os autores que elevan unha das subespecies á categoría de especie).

Tamén comprende tres xéneros extintos, con fósiles encontrados en Suramérica, Florida, Libia e Italia.

##### Clasificación da familia (incluíndo os xéneros extintos)

*Inia geoffrensis boliviensis* nadando en Rurrenabaque, departamento del Beni, Bolivia.
*Golfiño do Amazonas* coa boca aberta, nun acuario.
*Golfiño rosado* no zoo de Duisburgo, Alemaña.
* **Familia *Iniidae***
	+ Xénero † *Goniodelphis*
		- † *G. hudsoni*
	+ Xénero *Inia*
		- *Inia geoffrensis*
			* *I. g. geoffrensis*
			* *I. g. boliviensis*
			* *I. g. humboldtiana*
	+ Xénero † *Ischyrorhynchus* (sin. *Anisodelphis*)
		- † *I. vanbenedeni* (sin. *Anisodelphis brevirostratus*)
	+ Xénero † *Saurocetes* (sin. *Saurodelphis*, *Pontoplanodes*)
		- † *S. argentinus* (sin. *Pontoplanodes obliquus*)
		- † *S. gigas*

Porén, cómpre sinalar que algúns autores consideran a subespecie *Inia geoffrensis boliviensis* como especie independente, *Inia boliviensis* d'Orbigny, 1834. .

### A especie

A especie foi descrita en 1817 polo naturalista francés Henri Marie Ducrotay de Blainville como *Delphinus geoffrensis* na honra do seu colega Étienne Geoffroy Saint-Hilaire.

Posteriormente sería reclasificada dentro do xénero *Inia*, que fundara Alcide d'Orbigny en 1834, en *Nouv. Ann. Mus. Hist. Nat*. París, **3**: 31.

Na máis recente clasificación dos cetáceos (1998) *Inia geoffrensis* aparece como única especie do xénero, con tres subespecies recoñecidas. A maioría da comunidade científica acepta esta clasificación como especie única, como o fan, entre outros, a UICN, o SIIT, o ou o WoRMS.

Pero en 2012 a Sociedade para a Mastozooloxía Mariña (*Society for Marine Mammalogy*) considerou as subespecies boliviana (*Inia geoffrensis boliviensis*) e a amazónica (*Inia geoffrensis geoffrensis*) como especies independentes, *Inia boliviensis* e *Inia geoffrensis*, respectivamente.

Clasificación maioritariamente aceptada
* Xénero *Inia*
	+ Especie *Inia geoffrensis* – golfiño do Amazonas
		- Subespecie *I. g. geoffrensis*
		- Subespecie *I. g. boliviensis*
		- Subespecie *I. g. humboldtiana*

Clasificación alternativa 
* Xénero *Inia*
	+ Especie *Inia boliviensis* – golfiño boliviano
	+ Especie *Inia geoffrensis* – golfiño do Amazonas
		- Subespecie *I. g. geoffrensis*
		- Subsepecie *I. g. humboldtiana*

Notas
-----

1. 1 2  Reeves, R.R. Jefferson, T.A. Karczmarski, L. Laidre, K. O’Corry-Crowe, G. Rojas-Bracho, L. Secchi, E.R. Slooten, E. Smith, B.D. Wang, J.Y. & Zhou, K. (2011): *Inia geoffrensis* na Lista vermella de especies ameazadas da UICN 2013.1.
2. ↑  Reeves, R.R. Jefferson, T.A. Karczmarski, L. Laidre, K. O’Corry-Crowe, G. Rojas-Bracho, L. Secchi, E.R. Slooten, E. Smith, B.D. Wang, J.Y. & Zhou, K. (2011). "Inia geoffrensis". *Lista Vermella de especies ameazadas.* (en inglés). Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Consultado o 18 January 2013. 
 Database entry includes a lengthy justification of why this species is data-deficient.
3. 1 2  
*Inioidea* en Palbiology Database. *(en inglés)*
4. 1 2  *Iniiidae* en WoRMS.
5. ↑  Gray, J. E. (1846): *Zool. Voy. H.M.S. "Erebus" and "Terror"*, **1**: 25. *Iniidae* en Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World*.
6. 1 2 3  *Inia* en WoRMS.
7. ↑  *Inia geoffrensis* en WoRMS.
8. 1 2 3  *Inia geoffrensis* (Blainville, 1817)*(en inglés)* no SIIT.
9. ↑  *Inia geoffrensis* (de Blainville, 1817) en WoRMS
10. ↑  Bebej, Ryan (2008): *Inia geoffrensis* ADW — University of Michigan Museum of Zoology. *Inia geoffrensis* en ADW
11. ↑  Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World*.
12. ↑  *Iniidae* Arquivado 12 de outubro de 2012 en Wayback Machine. en Palobiology Database.
13. 1 2 3   Committee on Taxonomy. 2012. List of marine mammal species and subspecies. Society for Marine Mammalogy, www.marinemammalscience.org, consulted on May, 6 2012.
14. ↑  *Inia* en Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World*.
15. ↑  Rice, D. W. (1998): *Marine mammals of the world: systematics and distribution*. Society of Marine Mammalogy Special Publication Number 4, p. 231.
16. ↑  *Inia geoffrensis* (de Blainville), 1817 en WoRMS.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Commons ten máis contidos multimedia sobre:  ***Iníidos*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Iníidos*** |

### Bibliografía

* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Perrin, William F. Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos

* Cetáceos
* Odontocetos
* Golfiños de auga doce

### Ligazóns externas

* *Iniidae* en ADW *(en inglés)*
* *Inia geoffrensis* en ARKive *(en inglés)*
* *Inia geoffrensis* en marine.bio *(en inglés)*
* Ces dauphins roses qui volent dans les arbresArquivado 22 de outubro de 2013 en Wayback Machine. en dauphinlibre.be *(en francés)*

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q54873
* MAG: 2778457171

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* ADW: Iniidae
* EOL: 7657
* Fossilworks: 53142
* GBIF: 9683
* iNaturalist: 41466
* IRMNG: 105035
* ITIS: 612587
* MSW: 14300136
* NCBI: 197540
* WoRMS: 254958

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UMLS: C0524560

 |