| Alquequenxe |
| --- |
| *Physalis alkekengi* |
| Clasificación científica |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Reino: | Plantae |
| División: | Magnoliophyta |
| Clase: | Magnoliopsida |
| Orde: | Solanales |
| Familia: | Solanaceae |
| Xénero: | *Physalis* |

 |
| Nome binomial |
| ***Physalis alkekengi***L. |

O **alquequenxe** (***Physalis alkekengi***) é unha planta vivaz herbácea pertencente á familia Solanaceae que acada até un metro de altura, caracterizada por posuír uns froitos (chamados alquequenxes ou tomates de capucho) de cor entre laranxa e vermella, recubertos por un cáliz a xeito de capucho da mesma cor, de sabor agradábel e aínda que bastente acedo, os cales son moi ricos en vitamina C así como en ácidos cítrico e málico, caroteno, fisalieno, aínda que tamén presentan indicios de alcaloides.

Ilustración

Descrición
----------

É unha planta herbácea perenne con rizoma de 5-11 dm de altura. Talo erecto e ríxido de cor verde avermellada. As follas pecioladas, ovais e apuntadas ce cor verde e de 5–8 cm de lonxitude. As flores son solitarias e pénsiles coa corola de cor branca crema. O froito (alquequenxe ou tomate de capucho) é unha baga globulosa de cor encarnada semellante á cereixa e está envolvida por unha vesícula ou cascabullo costelado de cor vermella en forma de "lanterna xaponesa". Florea na primavera e no verán.

Distribución e hábitat
----------------------

Esténdese polos terreos calcarios de Eurasia. Tamén prolifera nos parques e xardíns e é utilizado para facer sebes e terrapléns.

Historia
--------

Os romanos chamaban a esta planta de *helicacabum*. Dioscórides comenta "Áchase outro solano chamado propiamente *halicacabo* e *vexiguilla*. O seu froito é roxo, redondo e liso, e semellante aos grans de uvas: o cal está encerrado en certos follos redondos, a maneira de vexiguiñas. O dito froito bebido arranxa a ictericia, sendo provocativo de urina". Laguna engade: "A chamada de *halicacabo* en grego dise en latín *vesicaria*: e esta é a que chaman *Alkankegi* os árabes. As vexigas de *alkankegi* comezan a vermellar por fin en agosto".

Propiedades
-----------

Contén fisalinas (principios amargos de natureza esteroídica); fisaleno (carotenoide); ácido cítrico; e vitamina C.

### Usos tradicionais

Baga
Detalle do froito
Vista da planta
Tradicionalmente, as súas bagas eran consideradas comestíbeis, cun discreto efecto laxante.

As follas e talos empregáronse coma depurativo do ril e do fígado, e coma tónico xeral despois dun proceso febril, coma a malaria. Relátase un certo peso da rexión gástrica e estrinximento en caso de administrar doses excesivamente altas, a persoas especialmente sensíbeis.

A planta tense empregado na homeopatía coma tintura de bagas maduras.

### Coñecemento actual

Actualmente, documentouse que as raíces e bagas conteñen substancias cuxa inxestión pode afectar negativamente á saúde. Nas raíces, tense constatado a presenza de alcaloides tropanos. As bagas posúen efectos antiestroxénicos.

Taxonomía
---------

*Physalis alkekengi* foi descrita por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum 1: 183*, no ano 1753.

***alkekengi***: epíteto

Etimoloxía
***Physalis***: nome xenérico que deriva da verba grega: *phusa*, cuxo significado é algo así coma "bóchega", polos cascabullos ou capuchos do froito.

Variedades aceptadas
* *Physalis alkekengi var. alkekengi*
* *Physalis alkekengi var. franchetii* (Mast.) Makino

Sinonimia
* *Physalis franchetii* Mast.

Notas
-----

1. ↑  VV. AA. (2012): Dicionario de alimentación e restauración, pax. 30. Termigal. Xunta de Galicia. Real Academia Galega. ISBN 978-84-453-5056-0
2. ↑  Proposta de definición do Servizo de Normalización Lingüística da USC
3. 1 2 3 4  Dr. Berdonces I Serra (1998). "*Physalis alkekengi*". *Gran Enciclopecia de las Plantas Medicinales* (1ª ed.). Tikal ediciones. pp. 121 – 122. ISBN 84-305-8496-X.
4. ↑  Paul Schauenberg y Ferdinan Paris (1979). Alquequenxe. *Guía de las Plantas Medicinales* (Omega ediciones ISBN 84-282-0246-X). p. 58.
5. ↑  European Food Safety Authority (EFSA) (2012). "Compendium of botanicals reported to contain naturally occuring substances of possible concern for human health when used in food and food supplements" (PDF). *EFSA Journal* **10** (5): 2663. doi:10.2903/j.efsa.2012.2663. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 24 de marzo de 2016. Consultado o 11 de marzo de 2016.
6. ↑  *Alquequenxe* en Trópicos
7. ↑  *Alquequenxe* en PlantList

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikispecies posúe unha páxina sobre:  ***Alquequenxe*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Alquequenxe*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Vexa a entrada do Galizionario acerca de  ***alquequenxe*** |

### Bibliografía

* Flora of China Editorial Committee. 1994. Fl. China 17: 1–378. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
* Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q161780
* EBID: ID
* GEC: 0077157
* MAG: 2909504927
* NDL: 00927976

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores taxonómicos | 
* APDB: 153899
* APNI: 97495
* BioLib: 40746
* Dyntaxa: 223462
* Ecocrop: 8552
* EOL: 581063
* EPPO: PHYAL
* EUNIS: 185072
* FoC: 200020559
* GBIF: 5341813
* iNaturalist: 53892
* IPNI: 30101830-2
* IRMNG: 10883335
* ITIS: 30589
* NBN: NBNSYS0000004036
* PalDat: Physalis\_alkekengi
* PlantList: kew-2549830
* POWO: ID
* Soortenregister: 121449
* TAXREF: 113321
* Tela Botanica: 49155
* Tropicos: 29600205
* PLANTS: PHAL5
* VASCAN: 9364
* VicFlora: ID

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Identificadores | 
* UNII: B1IBF7FO71

 |