|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos hebraicos. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa letras árabes. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Este artigo amosa escritos armenios. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros. |

A **cidade vella de Xerusalén** (en hebreo: *העיר העתיקה‎‎*, [Ha Ir Ha'Atiqah], árabe: *البلدة القديمة‎‎* , [al-Balda al-Qadimah], turco: *Kudüs* , armenio, Երուսաղեմի հին քաղաք [Yerusaghemi hin k'aghak']) é unha área de aproximadamente 0,9 km² situada dentro de Xerusalén Leste, constituíndo até a década de 1860 todo o armazón urbano. A cidade vella é o lugar onde se sitúan sitios relixiosos importantes tales como o Monte do Templo e o Muro das Lamentacións para a relixión xudía, o Santo Sepulcro para a relixión cristiá, e a Cúpula da Rocha e a Mesquita de Al-Aqsa para a relixión musulmá.

Tradicionalmente, a cidade vella estivo dividida en catro barrios, aínda que os actuais nomes só se introduciron no século XIX. Este catro barrios son o Barrio Musulmán, o Barrio Xudeu, o Barrio Cristián e o Barrio Armenio.

A cidade vella de Xerusalén foi incluída en 1981 dentro do Patrimonio da Humanidade da UNESCO. En 1982 Xordania solicitou a súa inclusión na Lista do Patrimonio da Humanidade en perigo.

Historia
--------

Rúa na cidade vella.
Comercios na cidade vella.
No século XI a. C. o rei israelita David conquistou a cidade de Xebús, bastión do pobo xebuseo, un dos que habitaban Canaán. O bastión estaba fortificado con sólidos muros que o rodeaban. Cando David instalouse alí, designouna *Ir David* (A cidade de David). Este lugar está situado actualmente ao suroeste da actual cidade vella e é chamado *Outeiro Ofel* (foi descuberto e escavado pola *Palestine Exploration Fund* entre 1923 e 1925).

O fillo de David, Salomón, estendeu a construción dos muros e ademais edificou o templo que levou o seu nome. A cidade pasou a chamarse Ir Salomon (a Cidade de Salomón) chamada na Biblia, Xerusalén. Á morte de Salomón cara a 962 a.C acaeceu un cisma no pobo xudeu e formáronse dous estados: Israel con capital en Samaria e Xudá, con capital en Xerusalén.

A cidade resistiu a través dos anos os ataques dos seus poderosos veciños, pasando tamén por diversas etapas de vasalaxe até o ano 587 a. C. durante o reinado do último rei de Xudá, Sedecías, cando foi conquistada e arrasada polo rei Nabucodonosor II. 
O reino de Xudá pasou a ser unha provincia do Imperio Babilónico ou Imperio Caldeo e a maioría da clase rexente xudía sería enviada ao desterro en Babilonia.

No ano 530 a. C. o rei persa Ciro II o Grande conquistou o Imperio Babilónico e permitiu o regreso das comunidades xudías deportadas, á provincia de Xudá; estas regresaron a Xerusalén e reconstruíron a cidade e o Templo de Salomón.

En 332 a. C. Alexandre Magno conquistou o Imperio persa e a cidade non sufriu destrucións. Á morte de Alexandre, Xudá ou Xudea, e Xerusalén pasaron a formar parte do Imperio seléucida, o que á súa vez sería anexado ao Imperio romano o 64 a. C. polo xeneral romano Cneo Pompeio Magno, despois de derrotar a devandito Imperio.
Xerusalén sufriu o asedio e a conquista romana, coa destrución dos seus muros e a anexión ao Imperio romano.

A cidade de Xerusalén recobrouse durante o mandato do xeral Marco Vipsanio Agripa, que ordenou a construción dun novo muro chamado a *Terceira Muralla*, permanecendo a cidade baixo a administración dunha elite relixiosa, os asmoneos, cando ocorreu a primeira guerra xudeorromana que implicou novamente o asedio romano a Xerusalén, e a toma e destrución da cidade o ano 70. d.C. realizada polo futuro emperador romano Perico.

Muro das Lamentacións
O ano 21 a.C o rei Herodes o Grande restaurou a cidade e o Templo, existindo aínda en pé unha parte chamada o Muro das Lamentacións, de grande importancia na relixión xudía.

Ao redor do ano 135, o emperador Adriano decidiu reconstruír a cidade co nome de Aelia Capitolina, o que provocou unha nova revolta entre os xudeus, que terminou en 135 coa vitoria romana e a expulsión e exilio da maior parte do pobo xudeu, coñecida como a Diáspora. O territorio de Xudea pasou a ser a provincia romana de Siria Palestina ou Palestina.

O destino de Xerusalén seguiu ligado a sucesivas conquistas e conflitos, formando parte do Imperio Romano de Oriente ou Imperio bizantino, dentro do cal foi unha do catro sedes de importancia relixiosa doutrinal do cristianismo, xunto con Constantinopla, Antioquía e Alexandría.

O ano 326, o emperador Constantino I o Grande mandou a levantar a Igrexa do Santo Sepulcro, que se constituíu nun dos principais lugares relixiosos do cristianismo. 

Igrexa ortodoxa de Santa Ana, lugar de nacemento da virxe María.
O ano 614 o Imperio sasánida conquistou a cidade, rexéndoa até o ano 638, sendo desprazado pola expansión musulmá que ocupou a cidade incorporándoa ao Califato Omeia de Damasco, ao califato abbasí e ao Imperio otomán sucesivamente.

Entre os anos 687 e 691 construíuse a Cúpula da Rocha. En 710 terminouse de erixir a Mesquita da al-Aqsa. Ambos os templos son importantes puntos relixiosos da relixión musulmá.

En 1095 o papa Urbano II predicou no Concilio de Clermont a Primeira Cruzada dirixida a conquistar Xerusalén dos musulmáns. O nobre francés Godofredo de Bouillón logrou este labor e logo de efectuar un masacre conquistou a cidade e creou o Reino de Xerusalén do cal foi o seu irmán Balduíno I, o primeiro representante co título de Rei de Xerusalén. Durante os seguintes anos a presenza das Ordes Militares cristiás foi intermitente na cidade, alternado coa presenza de tropas musulmás, entre os cales se distinguiu Saladino, que asediou e conquistou definitivamente a cidade no ano 1244.

As murallas de Xerusalén foron destruídas e reconstruídas moitas veces. As actuais murallas foron levantadas en 1538 polo sultán otomán Solimán o Magnífico e continuou baixo dominio otomán até o final da primeira guerra mundial.

As murallas teñen unha extensión aproximada de 4,5 km e a súa altura varía entre os 5 e 15 m, cun espesor de 3 m. Teñen 43 torres de vixilancia e 8 portas, das cales só 7 están abertas.

Os barrios
----------

Igrexa do Santo Sepulcro.
Pasaxe no Barrio Xudeu.
Existen catro barrios na cidade vella: o Barrio Armenio, o Barrio Cristián, o Barrio Xudeu e o Barrio Musulmán, adicionalmente inclúese na cidade vella o Monte do Templo.

### Barrio Armenio

O Barrio Armenio é o menor do catro barrios e está situado na esquina S.Ou. da cidade. Aínda que o pobo armenio é cristián, o Barrio Armenio é distinto ao Barrio Cristián. A pesar do pequeno tamaño e a poboación deste barrio, os armenios e o seu Patriarcado permanecen independentes e forman unha vigorosa presenza na Cidade Vella.

### Barrio Cristián

O Barrio Cristián posúe 19 hectáreas (0,19 km²) está situado na esquina N.Ou. da cidade. O barrio contén a Igrexa do Santo Sepulcro, un dos lugares máis sacros do cristianismo.

### Barrio Xudeu

*Artigo principal**:* Barrio xudeu de Xerusalén.
O Barrio Xudeu (En hebreo:הרובע היהודי, *HaRova HaYehudi* ou a Rova) está situado ao S.E da cidade posúe unha superficie de 0,11 km². O Barrio Marroquí, fundado no século XII, foi demolido e anexado a este barrio en 1967, tras a ocupación do sector leste de Xerusalén, para crear a chaira diante do Muro das Lamentacións, co fin de crear un espazo para os visitantes e turistas, iniciándose así a planificación física do barrio.

### Barrio Musulmán

O Barrio Musulmán é o maior dos barrios cunha superficie de 31 hectáreas (0,31 km²) e está situado na esquina N.E. da cidade.

### Monte do Templo

A Chaira das Mesquitas ou Monte do Templo é un sector relixioso da Cidade vella de aproximadamente 15 hectáreas (equivalentes a 0,15 é un sitio sacro para os musulmáns e para os xudeus.

Portas
------

### Portas abertas

| Galego | Hebreo | Árabe | Nomes alternativos | Ano de construción | Localización |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Porta Nova | Xa'ar HeJadash | Al-Bab al-Jedid | Porta de Hammid | 1887 | Oeste ao lado norte |
| Porta de Damasco | Xa'ar Shjem | Bab al-Amoud | Xa'ar Damesek, Porta de Nablus, Porta do Pillar | 1537 | Centro ao lado norte31°46′53.71″N 31°46′53.71″N 35°13′48.77″L﻿ / ﻿31.7815861, -35.2302139﻿ / ﻿, 
 |
| Porta de Herodes | Xa'ar HaPrajim | Bab-a-Sahairad | Porta das Flores, Xa`ar Hordos | descoñecido | Este ao lado norte |
| Porta dos Leóns | Xa'ar HaArayot | Bab Sittna Maryam | Porta de Yehoshafat, Porta de Santa María, Porta de San Esteban, Porta das Tribos | 1538-39 | Norte ao lado leste |
| Porta do esterco | Xa'ar HaAshpot | Bab al-Maghariba | Porta de Silwan, Porta de Mograbi, Xa'ar HaMugrabim | 1538-40 | Este ao lado Sur |
| Porta de Sion | Xa'ar Tzion | Bab al-Nabi Dá'oud | Porta do Barrio Xudeu, Porta de David | 1540 | Centro ao lado sur |
| Porta de Iafa | Xa'ar Yaffo | Bab al-Khalil | Porta do templo de David, Porta de Hebron | 1530-40 | Centro ao lado oeste |

Notas
-----

1. ↑  UNESCO World Heritage Centre
2. ↑  John Phillips (ed.). "Afterword". *A Will to Survive - Israel: the Faces of the Terror 1948-the Faces of Hope Today*. Dial Press/James Wade. about 225 acres  (en inglés).
3. ↑  148 Proposto como Patrimonio da Humanidade por Xordania. Segundo o disposto pola Unesco, a situación de Xerusalén é excepcional, porque non hai un acordo político xeral sobre o seu status. Certos países declaran que acatarían a situación definida no plan de partición de Nacións Unidas de 1947, que consideraba a Xerusalén como un corpus separado, non pertencente nin a Israel nin a Xordania.
4. ↑  *The Moroccan Quarter: A History of the Present*, Thomas Abowd, Jerusalem Quaterly, nº7, 2000. Acceso 22-07-2012 (en inglés).
5. ↑  "The Jewish Quarter in Jerusalem". *Architecture of Israel Quarterly*.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Cidade vella de Xerusalén Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Outros artigos

* Xerusalén
* Cidade de David

| * v
* c
* e
Cidade Vella de Xerusalén e as súas murallas |
| --- |
| Patrimonio da Humanidade da  UNESCO |
| Xudaísmo(Sefardís/AsquenacísRabino Xefe) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Xeral | 
* Muro sur
* Muro das Lamentacións
* Túnel do Muro das Lamentacións
* Pequeno Muro das Lamentacións

 |
| Ortodoxo | 
* *Sinagoga Hurva*
* *Sinagoga Ohel Yitzchak*
* Sinagoga Ramban
* *Sinagoga Tiferet Yisrael*

 |
| Outros | 
* Sinagoga Ari
* Catro Sinagogas Sefardís
* Sinagoga Ohr ha-Chaim
* Singoga Tzuf Dvash

 |

 | **Áreas**

Barriocristián
Muristán
Barriomusulmán
Barrioarmenio
Barrioxudeu
Monte doTemplo

**Barrios desaparecidos**:Barrio marroquí  
**Portas**:1. Iafa 2. Sión 3. Esterco 4. Dourada 5. Leóns 6. Herodes7. Damasco 8. Nova (*Dobre, sinxela'*)Al-Mawazin
**Estradas circundantes**: * Hativat Yerushalayim
* HaTsanhanim
* Estrada de Jaffa
* Xericó
* Ma'ale HaShalom
* Ofel
* Sultan Suleiman
 |
| Cristianismo | 

|  |  |
| --- | --- |
| *"Status quo"* | 
* Igrexa do Santo Sepulcro
	+ Deir Es-Sultan
* *Vía Dolorosa*
* Véxase tamén: *Nova Igrexa do Theotokos*

 |
| Catolicismo(Custodia da Terra Santa) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Latina(Patriarcado) | 
* Capela de Simón de Cirene
* Monasterio da Flaxelación
	+ Igrexa da condena e imposición da Cruz
	+ Igrexa da Flaxelación
* Igrexa da Santa Familia
* *Igrexa de Santiago o Interciso*
* Concatedral do Santo Nome de Xesús
* *Igrexa de Santa María dos Alemáns*
* *Igrexa de Santa María dos Latinos*
* Convento das Irmás de Sión
	+ Igrexa do Ecce Homo
* Mosteiro de San Salvador
* Igrexa de Santa Ana
* *Templum Domini*

 |
| Catolicismo melquita(Patriarcado) | 
* Catedral da Anunciación

 |
| Católicos armenios | 
* Igrexa da Nosa Señora do Espasmo

 |

 |
| Ortodoxos occidentais | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ortodoxia grega(Patriarcado) | 
* Igrexa de San Xoán Bautista

 |

 |
| Ortodoxos orientais | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ortodoxia armenia(Patriarcado) | 
* Catedral de Santiago
* Igrexa dos Santos Arcanxos
* Igrexa de San Toros

 |
| Ortodoxia siríaca | 
* Mosteiro de San Marcos

 |

 |
| Protestantes | 

|  |  |
| --- | --- |
| Anglicanos | 
* Igrexa de Cristo

 |
| Luteranismo | 
* Igrexa do Redentor

 |

 |

 |
| Islam(SunnismoGran Muftí) | 

|  |  |
| --- | --- |
| Nobre Santuario(Waqf) | 
* Mesquita de Al-Aqsa
* Cúpula da Ascensión
* Cúpula da Cadea
* Cúpula de al-Khalili
* Cúpula do Profeta
* Cúpula da Rocha
* Cúpula de Iusuf
* Mesquita Marwani

 |
| Outros | 
* Mesquita Al-Buraq
* Mesquita Al-Yaqoubi
* Mesquita Al-Khanqah al-Salahiyya
* Mesquita de Omar

 |

 |
| 
* Restos ou edificios reconstruídos en *cursiva* (autoridade ao cargo en pequeno)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q213274
* WorldCat
* VIAF: 152625030
* EBID: ID
* FAST: 1715084
* GeoNames: 6945291
* LCCN: n98071164
* OSM: 5862586

 |