Casa con esgrafiado en Cernadilla (provincia de Zamora).
Esgrafiados antropomorfos e vexetais na igrexa do Salvador, Teruel.
O **esgrafiado** (do italiano *sgraffito*) é unha técnica ornamental arquitectónica de revestimento que se executa sobre unha superficie, superpondo dúas ou máis capas de materia, retirando parte da camada superficial e deixando ao descuberto zonas da camada inferior, provocando contraste polas distintas cores e, en ocasións, tamén pola textura diferente.

Historia
--------

O esgrafiado atópase protexendo e decorando obras desde a antigüidade, empregado en culturas diversas, destacando na arquitectura como revestimento de muros, na cerámica, escultura e pintura. A arte mudéxar e o Renacemento italiano son dous focos de expansión da técnica como decoración mural, das que se conservan abondosas mostras na Península Ibérica (Barcelona, Segovia, Salamanca, Estremadura ou Évora).

Presenza en Galicia
-------------------

En Galicia, chegou o esgrafiado por Seabra (Zamora) e Braganza (Portugal), destacando no Bolo e Trives, co florecemento na Ribeira Sacra e prolongación na Ulloa, tamén cara a Lugo Centro, con mostras espalladas polo Deza e Tabeirós-Terra de Montes, e desde O Carballiño até Verín, por toda a provincia de Ourense.

Esgrafiados na Ribeira Sacra, Gondulfe (Taboada)
Sobresae a riqueza das construcións decoradas con cal na Ribeira Sacra, segundo o inventario realizado en 1992 e 1993, sendo cuantificadas en máis dun milleiro as mostras conservadas. 

En Galicia comeza a aplicarse o termo esgrafiado desde 1995, sinalando as ornamentacións máis preparadas e complexas, a sumar ao coñecido como cintado ou encintado, denominación clásica nos estudos de arquitectura galega (na realidade o encintado é unha técnica diferenciada, presente igualmente por toda a Península Ibérica, que só marca e resalta as xuntas dos bloques que conforman o muro).

Na especificidade das decoracións na Ribeira Sacra, entre os motivos, destacan os trazados curvos co desenvolvemento da vírgula ou gota, procedente do Gótico tardío e rastreada nos itinerarios peninsulares. E a hipótese dunha continuidade da estética e formas mudéxares, con base na voz mourisca, recollida nas ribeiras do Miño e do Sil na década final do século XX.

Muralismo contemporáneo de Cestola na Cachola empregando a técnica do esgrafiado en Castro Caldelas
En 2017 o Consorcio de Turismo da Ribeira Sacra apostou por incluír os esgrafiados en itinerarios culturais, promovendo investigacións patrimoniais coa publicación do libro *Esgrafiados na Ribeira Sacra. De tradición cultural a recurso turístico,* divulgación e restauracións no Campo (Taboada), e Montefurado (Quiroga), e a experimentación unida ao muralismo contemporáneo -obra de Cestola na Cachola- e desde a técnica tradicional, en edificacións na praza da Torre, en Castro Caldelas, e en San Lourenzo de Barxacova (Parada de Sil).
Mar López Sotelo, asociada de Apatrigal, fotografiou desde 2017 cerca de mil esgrafiados, que recolleu en 2021 na súa obra *"Esgrafiados en la Ribeira Sacra y el Camino de Santiago. Obras de arte y simbolismo en las paredes".* 

No ano 2022, de novo o Consorcio de Turismo da Ribeira Sacra, impulsa a rehabilitación de decoracións con cal en Naz (Sober), Pantón de Arriba (Pantón), Seoane Vello (Montederramo) e na igrexa de Rozavales (Monforte de Lemos). Ademais encarga a realización de obras novas en Rairós (A Pobra do Brollón), Gonzar (Portomarín) e recupera, completado con mural, outra fachada na Pena (Paradela).

Notas
-----

1. ↑  "La técnica tradicional del esgrafiado con mortero del cal, un rescurso publicitario actual" (PDF) (en castelán). Consultado o 30 de novembro de 2019.
2. ↑  Inventario de inmobles con decoracións feitas en cal realizado en 1992-1993 por Plácido Lizancos Mora, Xosé Luís López de Prado, Ana Sogo López e Xosé Manuel Vázquez Rodríguez, por conta da Dirección Xeral do Patrimonio Histórico e Documental da Xunta de Galicia.
3. ↑  Vázquez Rodríguez, Xosé Manuel (1995). *"Decoracións con cal no sur da provincia de Lugo", Lucensia, 10, 131-142*.
4. ↑  Esgrafiado de Cestola
5. ↑  "Indiana Jones nas aldeas da Ribeira Sacra (en castelán)". *Xornal "La región"*. Consultado o 2-1-2022.

Véxase tamén
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  ***Esgrafiado Modificar a ligazón no Wikidata*** |

### Bibiliografía

* Vázquez Rodríguez, Xosé Manuel (2017). *Esgrafiados na Ribeira Sacra. De tradición cultural a recurso turístico* (PDF). Consorcio de Turismo da Ribeira Sacra. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 29 de maio de 2020. Consultado o 10 de xuño de 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q471835
* AAT: 300266416
* BRE: 3542435
* EBID: ID
* GEC: 0105135
* GND: 4126868-4
* NKC: ph116137
* PSH: 11744

 |