**María a Xudía**, tamén coñecida como **María a Hebrea** ou **Míriam a Profetisa**, foi a primeira muller alquimista. Viviu entre o século I e o século III d.C. en Alexandría. É considerada como a «fundadora da alquimia» e unha gran contribuidora á ciencia práctica.

Orixe
-----

Igual que sucedeu coa maioría dos adeptos ou iniciados, a identidade de María a Xudía chegou un tanto escurecida. Algúns a asociaban con María Madalena. Os alquimistas do pasado crían que era Miriam, a irmá de Moisés e do profeta Aharón, mais as probas que apoian esta pretensión son escasas.

A referencia máis concreta da súa existencia dáse grazas a Zósimo de Panópolis, erudito alquimista de Alexandría que no século IV d.C. recompilou os ensinos de moitos iniciados anteriores para formar o que chegou a ser unha enciclopedia da arte hermética. Nos seus escritos é onde cita a María case sempre en pasado, mencionándoa como unha dos "sabios antigos", e tamén describe varios dos seus experimentos e instrumentos.

Georges de Syncelles, cronista bizantino do século VIII, presenta a María como mestra de Demócrito a quen coñeceu en Menfis (Exipto) na época de Pericles. O enciclopedista árabe Al-Nadim cítaa no seu catálogo do ano 879 entre os cincuenta e dous alquimistas máis famosos, por coñecer a preparación da cabeza ou *caput mortum*. O filósofo romano Morieno chámaa "María a Profetisa" e os árabes coñecérona como a "Filla de Platón", nome que nos textos alquímicos occidentais estaba reservado para o xofre branco. María pasa así a ser identificada coa materia que traballa.

Tamén se pensa que "María a Xudía", ademais dun ser personaxe real, podería ser unha sinatura empregada por un ou varios alquimistas hebreos anteriores a Zóstimo.

Obras
-----

Sábese que María escribiu varios textos sobre alquimia, aínda que ningún dos seus escritos sobreviviron na súa forma orixinal; con todo, os seus ensinos foron amplamente citados por hermetistas posteriores. A súa principal obra coñecida é "Extractos feitos por un filósofo cristián anónimo", tamén nomeada como "Diálogo de María e Aros", onde están descritas e nomeadas as operacións que despois serían a base da alquimia. A leucose (branqueo) e a xantose (amareleo), unha facíase por trituración e a outra por calcinación. Nesta obra descríbese por primeira vez o ácido do sal mariño e outro oxys (ácido) que se poden identificar co ácido acético. Tamén aparecen varias receitas para facer ouro, mesmo a partir de raíces vexetais como a da mandrágora.

María era unha respectada traballadora de laboratorio que inventou complicados aparellos destinados á destilación e a sublimación de materias químicas, así como o famoso Baño maría.

### Tribikos

O tribikos era unha especie de alambique de tres brazos que se utilizaba para obter substancias purificadas a través da destilación. Consistía nunha vasilla de barro que contiña o líquido que se ía a destilar, unha *mantera* para a condensación do vapor (o 'ambix' ou 'alembic'), da que saían tres espitas de cobre, e frascos de vidro para recibir o líquido. Unha pingueira ou bordo no interior da *mantera* recollía o destilado e levábao ás espitas.

Non se sabe exactamente se foi María a xudía quen o inventou, mais este instrumento adxudícaselle xa que a primeira descrición deste foi feita por ela, esta descrición aparece nun escrito de Zósimo:

*"Hei de describirvos o tribikos. Porque así se chama o aparello feito de cobre e descrito por María, a transmisora da Arte. Di o que segue*:
Fáganse tres tubos de cobre dúctil un pouco máis grosos que os dunha tixola de cobre de pasteleiro; a súa lonxitude ha de ser aproximadamente dun cóbado e medio. Fáganse tres tubos así e tamén un tubo largo do largo dunha man e cunha abertura proporcionada á da cabeza do alambique. Os tres tubos han de ter as súas aberturas adaptadas en forma de uña ao pescozo dun recipiente lixeiro, para que teñan o tubo-polgar, e os dous tubos-dedo unidos lateralmente en cada man. Cara ao fondo da cabeza do alambique hai tres orificios axustados aos tubos, e cando se encaixaron estes se soldan no seu lugar, recibindo o vapor o superior dunha maneira diferente. Entón, colocando a cabeza do alambique sobre a pota de barro que contén o xofre e tapando as xuntas con pasta de fariña, colóquense frascos de cristal ao final dos tubos, largos e fortes para que non rompan coa calor que vén da auga do medio."

### Kerotakis

O kerotakis é o máis importante dos inventos de María a Xudía, é un aparello de refluxo usado para quentar substancias utilizadas na alquimia e recoller os seus vapores. É un recipiente hermético cunha lámina de cobre suspendida no seu parte superior para que o aparello funcionase correctamente todas as unións debían estar axustadas ao baleiro, o uso de tales recipientes nas artes herméticas deu lugar á expresión "selado hermeticamente".

María estudou os efectos dos vapores de arsénico, mercurio e xofre sobre os metais, abrandando e impregnándoos con cores. O kerotakis era a paleta triangular que usaban os artistas para manter quentes as súas mesturas de cera e pigmentos. María usou a mesma paleta para abrandar metais e impregnalos de cor. Kerotakis chegou a ser o nome de todo o seu aparello de refluxo, que consistía nunha esfera ou nun cilindro cunha tapa hemisférica colocado sobre o lume. As solucións de xofre, mercurio ou sulfuro de arsénico quentábanse nun recipiente colocado preto do fondo. Preto da parte superior do cilindro, suspendida da cuberta, ía a paleta coa aliaxe de cobre e chumbo (ou doutros metais) que se ía tratar. Ao ferver o xofre ou o mercurio, o vapor condensábase na parte superior do cilindro e o líquido volvía caer, dando así un refluxo continuo. Os vapores de xofre ou o condensado atacaban a aliaxe de metal, dando un sulfuro negro ("negro de María") que se supuña representaba a primeira etapa da transmutación. As impurezas recollíanse nun baruto mentres que os residuos (o sulfuro negro) volvían cara á parte inferior. O quecemento prolongado chegaba a dar unha aliaxe parecida ao ouro, dependendo o produto dos compostos de metais e mercurio ou de xofre empregados. O kerotakis tamén se usaba para a extracción de aceites de plantas, como o aceite esencial de rosas.

María a Xudía e os seus colegas crían que a reacción que tiña lugar no kerotakis era unha reconstitución mística do proceso de formación do ouro que ocorría nas entrañas da terra. O seu composto favorito de calcinación era o rexalgar, un mineral de cor vermella alaranxado composto de sulfuro de arsénico, que a miúdo aparece nas minas de ouro.

Posteriormente este instrumento foi modificado polo alemán Franz von Soxhlet que en 1879 creou o extractor que leva o seu nome, Extractor Soxhlet.

### Baño María

Baño María é unha das técnicas rudimentarias máis antigas empregadas actualmente tanto nas operacións de laboratorio químicos e farmacéuticos, como en procesos industriais e domésticos. Consiste en introducir un recipiente noutro maior que contén auga en ebulición e utilízase cando se quere quentar unha materia de forma indirecta e uniforme. Serve, por exemplo, para destilar substancias volátiles ou aromáticas e para evaporar extractos.

Este é outro dos inventos de María, unha especie de baño. O baño maría orixinal era realmente un baño de area e cinzas que quentaba outro recipiente con auga que á súa vez quentaba ao seguinte. O baño de area tiña como obxecto conservar mellor a calor que debía transmitir, xa que a súa temperatura podía ser superior á da auga que fervía. Posteriormente a este aparello quítaselle a area quedándose só co recipiente con auga, a cal deberá ferver e os seus vapores serán capaces de quentar o outro recipiente que está dentro.

Os investigadores atribúenlle a María a Xudía tanto a orixe como o nome de *Baño maría*. Este termo foi introducido por Arnaldo de Vilanova no Século XIV.

Notas
-----

1. ↑  Alic, Margaret. *El legado de Hipatia: historia de las mujeres en la ciencia desde la antigüedad hasta fines del siglo XIX*. ISBN 9789682316821.
2. ↑  "María la Judía". Arquivado dende o orixinal o 23 de outubro de 2017. Consultado o 15 de xaneiro de 2018.
3. ↑  *Alchemists, Founders of Modern Chemistry*. ISBN 9781564590022.
4. ↑  "Biography Maria the Jewess".
5. ↑  *Las palabras de moda*. ISBN 9788498280487.

Véxase tamén
------------

### Bibliografía

* Raquel Medina, Luís García, Marta Carranza,Lorenzo Sacasa, Pat Daniels, Anne Horan. ed. (1989). Raquel Medina, Luis García, Marta Carranza,Lorenzo Sacasa, Pat Daniels, Anne Horan. (ed.). *Misterios de lo desconocido. Secretos de los Alquimistas* (en español). ISBN 8478382321.
* "Baño Maria".
* Haeffner, Mark. The Dictionary of Alchemy: From Maria Prophetissa to Isaac Newton. The Aquarian Press, Londres, 1991. ISBN 1-85538-085-4
* Tsjeng, Zing (2020). *Mujeres olvidadas : las científicas*. Madrid. ISBN 978-84-415-4214-3,

### Ligazóns externas

* Mary the Prophetess: *El Diálogo de María y Aros sobre el Magisterio de Hermes*
* Mujeres y alquimia, y en particular sobre María La Judía

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q7499
* WorldCat
* VIAF: 250996421
* FemBio: 18673
* NKC: mzk2012704900

 |