Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Mary Lyon.

**Mary Frances Lyon** FRS, nada en Norwich o 15 de maio de 1925 e finada en Oxfordshire o 25 de decembro de 2014, foi unha xenetista inglesa, coñecida principalmente polo seu descubrimento da inactivación do cromosoma X, un importante fenómeno biolóxico que tamén se chama, na súa honra, lyonización.

Infancia e educación
--------------------

Mary Lyon naceu o 15 de maio de 1925 en Norwich, Inglaterra e era a máis vella de tres irmáns fillos dun funcionario e unha mestre de escola. 
Foi educada nun instituto en Birmingham. Durante esa época, segundo ela dixo, empezou a interesarse na ciencia grazas a un bo mestre de escola e os libros de natureza que gañou nun concurso de redacción.
Durante a Segunda guerra mundial, proseguiu os seus estudos no Girton College, Cambridge da Universidade de Cambridge, onde leu libros de zooloxía, fisioloxía, química orgánica e bioquímica, sendo a zooloxía a principal materia. Daquela, só se lles permitía estudar na universidade a unhas 500 mulleres, en comparación con máis de 5000 homes. Ademais, as mulleres recibían só o chamado grao "titular", é dicir, non se lles outorgaba o grao, a pesar de que asistían ás mesmas clases que os homes e realizaban os mesmos cursos prácticos e os mesmos exames ca eles.
Durante esa época interesouse na embrioloxía. Continuou os seus estudos facendo o seu PhD (doutoramento) con R. A. Fisher, que foi profesor de xenética en Cambridge, onde ela caracterizou unha cepa mutante de ratos coa mutación 'pálida' e publicou a investigación. Durante o curso do seu doutoramento trasladouse a Edimburgo.

Investigación
-------------

Despois de obter o seu doutoramento en 1950, Lyon uniuse ao grupo de Conrad Hal Waddington, co cal traballara na última parte do seu doutoramento. O grupo fora fundado polo Medical Research Council para investigar a mutaxénese e os riscos xenéticos da radiación. Ademais dos ratos coa mutación 'pallid' ('pálida'), estudou mutacións como a 'ataxia' (que afecta ao sistema nervioso causando dificultades para camiñar aos ratos) e a 'twirler' (unha mutación que causaba probemas no oído interno, facendo que os ratos abaneasen a cabeza e camiñasen en círculos debido á perda do equilibrio).

En 1955, o seu grupo trasladouse á unidade de radiobioloxía MRC de Harwell, onde había máis espazo para o equipamento necesario para os ratos. Alí continuou investigando as mutacións dos ratos. Tamén examinou o mutante 'mottled' (de pintas), que tiña un efecto diferente en machos e femias de rato: os embrións masculinos ás veces morrían e os machos superviventes tiñan pelame branco, pero as femias normalmente vivían e eran variegadas. Por medio de hibridacións dirixidas e calculadas de mutantes, investigou a transición da mutación e chegou á conclusión de que a mutación estaba situada no cromosoma X. Isto, xunto con novos descubrimentos daquela época sobre o cromosoma X, levárona a hipotetizar o silenciamento do cromosoma X.

Lyon publicou moitos artigos científicos revisados por pares sobre a radiación e a mutaxénese química e sobre estudos de xenes mutantes. Fixo un amplo traballo sobre o complexo t dos ratos.

Encabezou a sección de xenética da unidade de radioloxía MRC de Harwell desde 1962 a 1987. Aínda que se retirou da investigación en 1990, segundo unha entrevista realizada en 2010, seguiu realizando actividades no laboratorio unhas poucas veces á semana.

### Inactivación do cromosoma X

*Artigo principal**:* Inactivación do cromosoma X.
Mentres estaba facendo traballos sobre os perigos da radiación en 1961 descubriu a inactivación do cromosoma X, pola cal sería principalmente coñecida, e dito fenómeno denomínase tamén lyonización na súa honra. As súas posteriores investigacións axudaron a dilucidar os mecanismos de control xenético do comosoma X e axudaron a explicar por que as femias 'portadoras' de trastornos xenéticos ligados ao X podían presentar síntomas suaves.

Premios e honores
-----------------

Lyon foi elixida membro da Sociedade Real en 1973, asociada estranxeira da Academia Nacional das Ciencias dos Estados Unidos e membro honorario estranxeiro da Academia Americana das Artes e as Ciencias. En 1994 gañou o Premio Mauro Baschirotto de xenética humana, en 1997 o Premio Wolf de Medicina pola súa hipótese sobre a inactivación aleatoria do cromosoma X en mamíferos. En 1997 recibiu o Premio Amory polos seus descubrimentos xenéticos sobre os cromosomas sexuais de mamíferos. En 2004 foi galardoda co Premio March of Dimes en bioloxía do desenvolvemento. En 2006 recibiu o Premio Pearl Meister Greengard da Universidade Rockefeller. 
Desde 2015 A Sociedade da Xenética outorga a *Medalla Mary Lyon* na súa honra.

Outros premios e honores que recibiu foron:

* In 1984 gañou a Medalla Real da Sociedade Real.
* En 2003 recibiu a Medalla Mendel d'A Sociedade da Xenética.
* En 2006 foi galardoada co Premio Rosenstiel, xunto con Davor Solter e Azim Surani.

O seu nomeamento para a Sociedade Real dicía así: 

> 
> 
> Distinguida por moitas importantes contribucións á xenética dos mamíferos, notablemente sobre os efectos mutaxénicos da irradiación medidos en ratos, e sobre a construción da hipótese de que un dos dous cromosomas X das femias é inactivado nun estadio temperán da embrioxénese. A hipótese, que agora se acepta universalmente como probada, ofreceu unha solución ao problema que durara tanto tempo da compensación de dose do X nas femias de mamíferos, e iluminou moito a natureza da aneuploidía dos cromosomas sexuais, influíu en ideas sobre a orixe de certos tumores e da leucemia mielóxena crónica no home, e alimentou o pensamento sobre os mecanismos fundamentais de desactivación de xenes. A lionización, como outros rapidamente chamaron o fenómeno, quizais abriu máis liñas de investigción e estimulou máis traballos que calquera outro concepto biolóxico recente.
> 
>

Notas
-----

1. 1 2  Anon (2015). Lyon, Mary Frances. ukwhoswho.com. Who's Who (online Oxford University Press ed.). A & C Black, an imprint of Bloomsbury Publishing plc. doi:10.1093/ww/9780199540884.013.U25200.
2. ↑  Lyon, M. F. (1998). "X-chromosome inactivation: A repeat hypothesis". *Cytogenetics and Cell Genetics* **80** (1–4): 133–7. PMID 9678347. doi:10.1159/000014969.
3. 1 2 3 4  "EC/1973/19: Lyon, Mary Frances". Londres: The Royal Society. Arquivado dende o orixinal o 07 de febreiro de 2015. Consultado o 19 de marzo de 2019.
4. ↑  "Mary Lyon, geneticist – obituary". *The Daily Telegraph*. 3 de febreiro de 2015. Consultado o 4 de marzo de 2015.
5. ↑  Rastan, Sohaila (2015). "Mary F. Lyon (1925–2014) Grande dame of mouse genetics". *Nature* **518** (7537): 36. PMID 25652989. doi:10.1038/518036a.
6. ↑  "Formal portrait of Mary Lyon by Godfrey Argent". London: The Royal Society. Arquivado dende o orixinal o 07 de febreiro de 2015. Consultado o 19 de marzo de 2019.
7. ↑  Mary Lyon Entry in *Who named it?*. Consultado o 4 de marzo de 2015.
8. ↑  Oakes, Elizabeth H. *Lyon, Mary Frances.* International Encyclopedia of Women Scientists. New York, NY. Facts on File, Inc. 2002. Facts on File, Inc. Science Online. factsonfile.com.
9. ↑  Lyon, M. F. (1961). "Gene action in the X-chromosome of the mouse (Mus musculus L.)". *Nature* **190** (4773): 372–3. Bibcode:1961Natur.190..372L. PMID 13764598. doi:10.1038/190372a0.
10. ↑  Brockdorff, Neil (2017). "Polycomb complexes in X chromosome inactivation". *Philosophical Transactions of the Royal Society B* **372** (1733): 20170021. ISSN 0962-8436. PMC 5627167. PMID 28947664. doi:10.1098/rstb.2017.0021.
11. ↑  Heard, Edith; Brockdorff, Neil (2017). "Preface: X-chromosome inactivation and Mary Lyon". *Philosophical Transactions of the Royal Society B* **372** (1733): 20160353. ISSN 0962-8436. PMC 5627156. PMID 28947653. doi:10.1098/rstb.2016.0353.
12. ↑  "Genetics and Medicine Historical Network". Arquivado dende o orixinal o 24 de setembro de 2015. Consultado o 19 de marzo de 2019.
13. 1 2 3 4  Gitschier, J. (2010). "The Gift of Observation: An Interview with Mary Lyon". *PLoS Genetics* **6** (1): e1000813. PMC 2809768. PMID 20107603. doi:10.1371/journal.pgen.1000813.
14. 1 2  Peter Harper (11 de outubro de 2004). "Mary Lyon". Genetics and Medicine Historical Network, Cardiff University. Arquivado dende o orixinal o 24 de setembro de 2015. Consultado o 19 de marzo de 2019.
15. ↑  Haines, Catharine M. C. (2018). "Lyon, Mary Frances". *Oxford Dictionary of National Biography* **1**. doi:10.1093/odnb/9780198614128.013.109090.
16. ↑  Mary F. Lyon's publications indexed by the Scopus bibliographic database
17. ↑  Lyon, M. F. (1986). "Male sterility of the mouse t-complex is due to homozygosity of the distorter genes". *Cell* **44** (2): 357–363. doi:10.1016/0092-8674(86)90770-1.
18. ↑  Lyon, M. F. (1972). "X-Chromosome Inactivation and Developmental Patterns in Mammals". *Biological Reviews* **47** (1): 1–35. PMID 4554151. doi:10.1111/j.1469-185X.1972.tb00969.x.
19. ↑  Puck, J. M.; Willard, H. F. (1998). "X inactivation in females with X-linked disease". *New England Journal of Medicine* **338** (5): 325–8. PMID 9445416. doi:10.1056/NEJM199801293380611.
20. ↑  Lyon, M. F. (1962). "Sex chromatin and gene action in the mammalian X-chromosome". *American Journal of Human Genetics* **14**: 135–48. PMC 1932279. PMID 14467629.

|  |  |
| --- | --- |
| Control de autoridades | 
* Wd: Q460847
* WorldCat
* VIAF: 27731364
* CiNii: DA03668584
* EBID: ID
* GND: 1081965584
* ISNI: 0000 0000 3793 1344
* LCCN: n88099763
* NTA: 075072343
* ODNB: 109090
* Scopus: 7201951397
* SNAC: w6kh3d8z

 |