Xiuhtezcatl Martinez foi un querelante en *Juliana v. Estados Unidos* e *no caso de Martínez v. Comisión de Conservación de Petróleo e Gas de Colorado*.
O **litixio polo cambio climático**, tamén coñecido como **litixio climático**, é un corpo emerxente do dereito ambiental que utiliza a práctica legal e os precedentes para promover os esforzos por mitigar o cambio climático de institucións públicas, como gobernos e empresas. Ante a lentitude das políticas sobre cambio climático (atrasando a mitigación do cambio climático) os activistas e avogados aumentaron os seus esforzos para utilizar os sistemas xudiciais nacionais e internacionais para avanzar no esforzo.

Desde principios da década de 2000, os marcos legais para combater o cambio climático estiveron cada vez máis dispoñibles a través da lexislación, e un corpo cada vez maior de casos xudiciais desenvolveu un corpo legal internacional que conecta a acción climática cos desafíos legais, relacionados co dereito constitucional, o dereito administrativo e o dereito privado, as leis de protección ao consumidor ou os dereitos humanos.
Moitos dos casos e enfoques exitosos centráronse en promover as necesidades da xustiza climática e o movemento climático xuvenil.

Despois da sentenza de 2019 do Estado dos Países Baixos contra a Fundación Urgenda, que outorgou requisitos vinculantes para que o estado dos Países Baixos abordase o cambio climático, provocou unha tendencia crecente de casos exitosos de activistas nos tribunais do mundo. En 2019 rexistrouse un forte aumento das accións e, en febreiro de 2020, Norton Rose Fulbright publicou unha análise que identificou máis de 1400 casos en 33 países.
A principios de 2020, a maioría dos casos pendentes estaba nos Estados Unidos, onde hai máis de 1000 casos.

Tipos de acción
---------------

O litixio climático xeralmente involucra un dos cinco tipos de reclamacións legais seguintes:

* Dereito constitucional: céntrase nas violacións dos dereitos constitucionais por parte do estado.
* **Dereito administrativo:** impugnar os méritos da toma de decisións administrativas baseadas nas leis escritas vixentes, como a concesión de permisos para proxectos de altas emisións.
* **Dereito privado:** impugnar a empresas ou outras organizacións por neglixencia, molestia, traspaso, confianza pública e enriquecemento inxusto.
* **Fraude ou protección ao consumidor:** polo xeral, impugnar ás empresas por terxiversar información sobre os impactos climáticos.
* Dereitos humanos: alegando que non actuar sobre o cambio climático falla en protexer os dereitos humanos

Por país
--------

### Australia

En febreiro de 2020, Australia tiña o segundo maior número de casos pendentes no mundo, con case 200 casos.

### República de Irlanda

En xullo de 2020, Friends of the Irish Environment gañou un caso histórico contra o goberno irlandés por non tomar as medidas necesarias para abordar a crise climática e ecolóxica.
A Corte Suprema de Irlanda ditaminou que o Plan Nacional de Mitigación de 2017 do goberno irlandés era inaxeitado, e especificou que non proporcionaba suficientes detalles sobre como reduciría as emisións de gases de efecto invernadoiro.

### Países Baixos

 Artigo académico sobre litixios climáticos nos Países Baixos, especialmente o caso Urgenda.
 En 2019, a Corte Suprema dos Países Baixos confirmou que o goberno debe reducir as emisións de dióxido de carbono, xa que o cambio climático ameaza a saúde humana.

Os Países Baixos comprometéronse a reducir as súas emisións de dióxido de carbono desde os niveis de 1990 nun 49% para 2030 con varios obxectivos intermedios. Con todo, a Axencia de Avaliación Ambiental dos Países Baixos determinou que o país estaría a perder os seus obxectivos para 2020.

En 2012, o avogado holandés Roger Cox deu a idea dunha intervención xudicial para forzar accións contra o cambio climático. En 2013, a Fundación Urgenda, con 900 codemandantes, presentou unha demanda contra o Goberno dos Países Baixos "por non tomar as medidas suficientes para reducir as emisións de gases de efecto invernadoiro que provocan un perigoso cambio climático". 

En 2015, o Tribunal de Distrito da Haia ditaminou que o goberno dos Países Baixos debe facer máis para reducir as emisións de gases de efecto invernadoiro, para protexer aos seus cidadáns do cambio climático (caso climático Urgenda). Describiuse como un "xuízo que senta un precedente" e como o "primeiro xuízo de responsabilidade climática do mundo". 

Segundo James Thornton, director executivo de Client Earth, "O máis notable é que se basea en esencia na ciencia establecida e no antigo principio do deber de coidado dun goberno. Ese razoamento é aplicable en calquera sistema legal e certamente será utilizado por tribunais doutros países ". En 2018, un tribunal de apelacións da Haia confirmou a sentenza que sentou un precedente que obriga ao goberno holandés a intensificar os seus esforzos para frear as emisións de gases de efecto invernadoiro nos Países Baixos.

En decembro de 2019, o Tribunal Supremo dos Países Baixos confirmou o fallo en apelación. Por tanto, afirma que o goberno debe reducir as emisións de dióxido de carbono nun 25% respecto dos niveis de 1990 para fins de 2020, sobre a base de que o cambio climático representa un risco para a saúde humana.

### Reino Unido

En decembro de 2020, tres cidadáns británicos, Marina Tricks, Adetola Onamade, Jerry Amokwandoh, e a organización benéfica de litixios climáticos Plan B, anunciaron que estaban a tomar accións legais contra o goberno do Reino Unido por non tomar as medidas suficientes para abordar a crise climática e ecolóxica.

Os demandantes anunciaron que alegarán que o financiamiento continuo do goberno de combustibles fósiles tanto no Reino Unido como noutros países constitúe unha violación dos seus dereitos á vida e á vida familiar, ademais de violar o Acordo de París e a Lei de Cambio Climático do Reino Unido de 2008.

### Estados Unidos

En febreiro de 2020, Estados Unidos tiña a maioría dos casos pendentes con máis de 1000 no seu sistema xudicial.
Os exemplos inclúen *Connecticut contra ExxonMobil Corp*. e *Massachusetts contra a Axencia de Protección Ambiental* (EPA, polas súas siglas en inglés).

#### Massachusetts contra EPA

Un dos primeiros casos de litixio histórico sobre cambio climático foi *Massachusetts contra a* *Axencia de Protección Ambiental*, decidido pola Corte Suprema dos Estados Unidos en 2007. A demanda foi presentada por varios estados estadounidenses contra a Axencia de Protección Ambiental (EPA) despois de que a EPA se negara a regular o dióxido de carbono e outras emisións de gases de efecto invernadoiro como parte do seu deber baixo a Lei de Aire Limpo (CAA) en 2003. A EPA argumentara que a súa autoridade baixo a Lei de Aire Limpo era regular os "contaminantes do aire", aos que, segundo eles, non se incluían o dióxido de carbono e outros gases de efecto invernadoiro, polo que non podía aplicar as regulacións. Os estados, como Massachusetts, argumentaron que estas emisións poderían provocar danos relacionados co cambio climático nos seus estados, como o aumento dos niveis dos océanos e, por tanto, estas emisións deberían considerarse daniñas segundo a CAA e dentro da capacidade de regulación da EPA. Aínda que a EPA inicialmente gañou na Corte de Apelacións, a Corte Suprema, nunha decisión de 5-4, estivo de acordo cos estados en que se demostrou que o dióxido de carbono e outros gases de efecto invernadoiro eran daniños e requiriu que a EPA os regulara.

#### Juliana contra os Estados Unidos

En 2015, varios mozos estadounidenses, representados por Our Children's Trust, presentaron unha demanda contra o goberno dos Estados Unidos en 2015, alegando que as súas vidas futuras se verían prexudicadas debido á inactividade do goberno para mitigar o cambio climático. Aínda que os tribunais presentaran demandas similares e foran desestimadas por numerosas razóns, *Juliana contra os Estados Unidos* gañou terreo cando unha xuíza de distrito, Ann Aiken, ditaminou que o caso tiña mérito para continuar e que "un sistema climático capaz de sustentar a vida humana" era un dereito fundamental segundo a Constitución dos Estados Unidos.
Desde entón, o goberno dos Estados Unidos tentou desestimar o caso a través de varias impugnacións ás conclusións de Aiken, pero segue pendente de accións xudiciais.

### Tribunal Europeo de Dereitos Humanos

En setembro de 2019, un grupo de seis nenos e mozos de Portugal presentou unha demanda ante o Tribunal Europeo de Dereitos Humanos. Co apoio da ONG británica Global Legal Action Network (GLAN), argumentan que se necesita unha acción climática máis dura para salvagardar o seu futuro benestar físico e mental. O tribunal pediu a 33 gobernos europeos que explicasen antes de febreiro de 2021 se a súa incapacidade para abordar o quecemento global viola o artigo 3 do Convenio Europeo de Dereitos Humanos.

### Outros

Despois do fallo histórico dos Países Baixos en 2015, grupos noutros países tentaron o mesmo enfoque xudicial. Por exemplo, grupos acudiron aos tribunais para protexer ás persoas do cambio climático en Bélxica, India, Nova Zelandia, Noruega, Suráfrica, Suíza e Estados Unidos. Estados. 

En 2018, dez familias de países europeos, Kenya e Fidxi presentaron unha demanda contra a Unión Europea polas ameazas contra os seus fogares causadas polas emisións de gases de efecto invernadoiro da UE.

Un grupo de nenos en Colombia demandou ao goberno para protexer a Amazonía da deforestación debido á contribución da deforestación ao cambio climático. En 2018, a Corte Suprema ditaminou que a selva colombiana era unha "entidade suxeita de dereitos" que requiría protección e restauración.

En 2020, un caso xudicial administrativo en Francia requiriu que a administración de Macron revisase as súas políticas para abordar o cambio climático e asegurarse de que fosen o suficientemente importantes como para cumprir cos compromisos do Acordo de París.

Por tipo de acción
------------------

### Entre gobernos e empresas

Nos Estados Unidos, Friends of the Earth, Greenpeace xunto coas cidades de Boulder, Arcata e Oakland gañaron contra o Export-Import Bank dos Estados Unidos e a Overseas Private Investment Corporation (empresas estatais do goberno dos Estados Unidos), que foron acusados de financiar proxectos de combustibles fósiles prexudiciais para un clima estable, en violación da Lei Nacional de Política Ambiental (caso presentado en 2002 e resolto en 2009).

En 2016, un organismo gobernamental de Filipinas (a Comisión de Dereitos Humanos) iniciou unha investigación oficial sobre o cambio climático contra 47 dos maiores produtores de carbono do mundo. En 2019 determinouse que as empresas relacionadas cos combustibles fósiles teñen a obriga legal de actuar contra o cambio climático e poden ser responsables dos danos.

En 2017, Saul Luciano Lliuya demandou a RWE para protexer a súa cidade natal de Huaraz, debido ao risco de desbordamento polo crecemento dun lago glaciar.

En 2017, San Francisco, Oakland e outras comunidades costeiras de California demandaron a múltiples compañías de combustibles fósiles polo aumento do nivel do mar. 

En 2018, a cidade de Nova York anunciou que levará cinco empresas de combustibles fósiles (BP, ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips e Shell) a un tribunal federal debido á súa contribución ao cambio climático (que xa está a sufrir a cidade). 

En 2020, Charleston, de Carolina do Sur (Estados Unidos), seguiu unha estratexia semellante.

Notas
-----

1. 1 2 3 4 5  King. "Climate change litigation - what is it and what to expect? | Lexology" (en inglés). Consultado o 2020-09-20.
2. ↑  de Wit, Elisa (Febreiro de 2020). "Climate change litigation update" (en inglés). Consultado o 2020-09-20.
3. ↑  "Climate change: 'Huge' implications to Irish climate case across Europe" (en inglés). 2020-08-01. Consultado o 2021-01-08.
4. ↑  Frost, Rosie (2020-07-31). "Irish citizens win case to force government action on climate change" (en inglés). Consultado o 2021-01-08.
5. 1 2  Isabella Kaminski (20 de decembro de 2019). "Dutch supreme court upholds landmark ruling demanding climate action". Arquivado dende o orixinal o 2019-12-20. Consultado o 20 de decembro de 2019.
6. 1 2  Akkermans, Joost (20 de decembro de 2019). "Dutch Supreme Court orders 25% cut in CO2 starting next year". Arquivado dende o orixinal o 20 de decembro de 2019. Consultado o 20 de decembro de 2019.
7. ↑  Schiermeier, Quirin (2018-10-10). "Dutch court rules that government must help stop climate change" (en inglés). doi:10.1038/d41586-018-07007-7. Arquivado dende o orixinal o 1 de abril de 2019. Consultado o 1 de abril de 2019.
8. ↑  "New Youth Climate Lawsuit Launched Against UK Government on Five Year Anniversary of Paris Agreement" (en inglés). Consultado o 2021-01-08.
9. ↑  "Young People v UK Government: Safeguard our Lives and our Families!" (en inglés). Consultado o 2021-04-14.
10. ↑  "'A quantum leap for climate action': UK pledges to end support for overseas oil and gas projects" (en inglés). 2020-12-11. Consultado o 2021-01-08.
11. ↑  Sutter, John (9 de marzo de 2016). "Climate kids take on the feds". Arquivado dende o orixinal o 23 de decembro de 2019. Consultado o 23 de outubro de 2018.
12. ↑  Jonathan Watts (30 de novembro de 2020). "European states ordered to respond to youth activists' climate lawsuit". Consultado o 30 de novembro de 2020. .
13. ↑  "An emergency like no other", Global Legal Action Network (GLAN), 30 de novembro de 2020 (consultado o 30 de novembro de 2020).
14. ↑  "Families from 8 countries sue EU over climate change". AFP. 24 de maio de 2018. Arquivado dende o orixinal o 2018-05-29. Consultado o 28 de maio de 2018.
15. ↑  "In historic ruling, Colombian Court protects youth suing the national government for failing to curb deforestation" (en inglés). 2018-04-05. Consultado o 2020-07-29.
16. ↑  "Court gives France three-month deadline to justify its actions on climate change". 2020-11-19. Consultado o 2020-11-22.
17. ↑  "Une avancée historique pour la justice climatique !" (en inglés). 2020-11-19. Consultado o 2020-11-22.
18. ↑  "France's top court gives government three months to honour climate commitments" (en inglés). 2020-11-19. Consultado o 2020-11-22.
19. ↑  Carlarne, Cinnamon Piñon (2010). *Climate Change Law and Policy: EU and US Approaches*. Oxford University Press. pp. 99–101. ISBN 9780199553419.
20. ↑  Kaminski, Isabella (2019-12-09). "Fossil fuel firms 'could be sued' for climate change" (en inglés). Consultado o 2020-12-28.
21. ↑  France-Presse, Agence (14 de novembro de 2017). "Peruvian farmer sues German energy giant for contributing to climate change". Arquivado dende o orixinal o 16 de agosto de 2019. Consultado o 4 de xullo de 2019.
22. ↑  "Charleston, SC Becomes First City in U.S. South to Sue Big Oil for Climate Costs" (en inglés). 2020-09-11. Consultado o 2020-09-22.