**رَوانسَر** (به کُردی: **ڕوانسەر**) یکی از شهرهای استان کرمانشاه در غرب ایران است. این شهر نزدیک‌ترین شهرستان به مرکز استان یعنی کرمانشاه می‌باشد.
این شهر مرکز شهرستان روانسر است. و به علت مناظر، آب و اماکن تفریحی دیدنی که دارد سالیانه توریست‌های زیادی را جذب می‌کند.

وجه تسمیه
---------

در مورد نام روانسر نظرات مختلفی مطرح شده‌است که بر اساس یکی از آن‌ها به سبب وجود سرآب گنه خانی که سرچشمه رود قره‌سو است، این محل روان-سر یعنی سرچشمه رودخانه‌ها خوانده شده‌است.

سراب گنه خانی روانسر

موقعیت جغرافیایی
----------------

شهر روانسر در ۴۶ درجه و ۲۰ دقیقه تا ۴۶ درجه ۵۳ دقیقه طول شرقی‌ و ۳۴ درجه و ۳۲ دقیقه تا ۳۵ درجه عرض شمالی واقع شده است. این شهر در ارتفاع متوسط ۱۳۸۰ متر از سطح دریا قرار گرفته و در فاصله ۶۰ کیلومتری غرب شهر کرمانشاه قرار دارد.

مردم
----

### زبان

مردم روانسر به زبان کردی گویش کردی مرکزی و لهجه اردلانی صحبت می‌کنند.

### مذهب

مذهب مردم روانسر سنی شافعی است.

### جمعیت

بر پایه سرشماری جمعیت شهری روانسر ۱۰۰۰۰۰ نفر جمعیت دارد و جمعیت کلی (شهری و روستایی) آن بالغ بر ۱۵۰۰۰۰ نفر می‌باشد. (۱۸/۹۸۰ خانوار). و جمعیت روستایی و دهستان و بخش آن نیز بالغ بر ۵۰٬۰۰۰ نفر می‌باشد.

تاریخ و آثار باستانی
--------------------

روانسر دارای آثار پیش از حد تاریخی مهمی است و از این لحاظ در باستان‌شناسی غرب کشور جایگاه ویژه‌ای دارد. قدیمی‌ترین آثار سکونت انسان در اطراف روانسر به دوره پارینه سنگی میانی تا فرا پارینه سنگی بازمی‌گردد که حداقل از حدود ۵۰ هزار سال تا ۱۲ هزار سال پیش را شامل می‌شود که بقایای آن‌ها در غارهای کولیان و جاوری و همچنین رودخانه گراب (آوی خر) یافت شده‌است. از دیگر کشفیات قدیمی روانسر یک دندان آسیاب فیل است که مربوط به دوره پلیستوسن است و در نزدیکی شهرک روانسر کشف شده‌است. از آثار دیگر روانسر تپه موسایی و دو تپه مجاور آن است که از اوایل دوره مس و سنگ (حدود ۷ هزار سال پیش) تا زمان‌های اخیر مورد سکونت انسان بوده‌است.

در دوره آشور نیز روانسر یکی از پایگاه‌های این دولت بین‌النهرینی بوده که نیکور خوانده می‌شد و سربازان آشوری مستقر در آن خراج جمع‌آوری شده از منطقه را به آشور می‌فرستادند. دخمه روانسر که مردم روانسر به آن «کۆشک» می‌گویند در دیواره کوه قله در شمال شرقی روانسر واقع است که به دوره هخامنشی بازمی‌گردد. این دخمه شامل یک اتاقک کوچک است که ورودی آن به سمت شرق و مشرف به رودخانه وشکه رو است. نقش اهورامزدا، یک شخص روحانی و توده‌ای هیزم در سمت راست ورودی این دخمه دیده می‌شود. یک پایه ستون نیز در کنار سراب گنه خانی وجود داردبه اسم «تختی زنگی» که احتمالاً هم‌زمان با دخمه ساخته شده‌است و نشان دهنده وجود یک کاخ یا سازه‌ای کوچکتر در نزدیکی چشمه در دوران هخامنشی است؛ بنابراین روانسر در دوره هخامنشی نیز احتمالاً یکی از مراکز مهم این حکومت در غرب کشور بوده‌است. در دورهٔ اشکانی روانسر شهر کوچکی در غرب روانسر کنونی بوده که امروزه بقایای آن نزدیک چشمه کانی واین (نزدیک پلیس راه) قرار دارد. از دورهٔ ساسانی نیز مجموعه‌ای از ظروف نقره در غار قوری قلعه کشف شده‌است. همچنین بقایای یک اسب دوره ساسانی مربوط به دوره حکومت شاهپور دوم که در یکی از غارهای منطقه روانسر کشف شده توسط متخصصین ژنتیک بررسی و تاریخ گذاری شده‌است. همچنین گورستانی از دوره صفوی با سنگ قبرهای کتیبه دار به خط کوفی در دامنه شمالی کوه قله وجود داشت که متأسفانه طی سالیان اخیر نابود شده یا به تاراج رفته‌است. این گورستان بزرگ صفوی گویای اهمیت روانسر در دوره صفوی است روانسر در دوران حکومت اردلان نیز جزو قلمرو حاکمان اردلان بوده‌است.
نام روانسر نخستین بار در حدود چهارصد سال پیش در منابع مکتوب ذکر شده‌است. این منبع کتاب شرفنامه بدلیسی است که در آن از روانسر بعنوان متصرفات امرای درتنگ نام برده شده‌است.

'**آثار باستانی روانسر'**

* تپه‌های سه‌گانه موسایی (از اواخر دوره نو سنگی -حدود ۷ هزار سال پیش- تا دوره اسلامی)
* غار کولیان و غار سراب جاوری (از دوره پارینه سنگی میانی -حدود ۵۰ هزار سال پیش- تا اواخر دوره فرا پارینه سنگی- حدود ۱۲ هزار سال پیش-)
* گوردخمه «کۆشک» (متعلق به دوره هخامنشی)
* تپه کانی واین (متعلق به دوره اشکانی)
* گورستان اسلامی (دورهٔ صفویان و قاجاریه)

معماری سنتی
-----------

معماری سنتی روانسر شامل واحدهایی دو طبقه و ایوان دار بود که دیوار طبقه همکف آن از سنگ لاشه و دیوار طبقه بالا اکثراً از خشت ساخته می‌شد. طبقه بالا دارای ایوان مسقف با ستونهای چوبی بود و کلیه اتاق‌ها دارای پنجره‌های کوچک چوبی بودند که معمولاً آبی رنگ بودند. سقف با تیر و چوب یا با شاخه‌های بید و لایه‌ای از کاهگل پوشانده می‌شد. از اتاقهای طبقه همکف برای نگهداری دام و انبار هیزم و غله استفاده می‌شد. خانواده نیز در طبقه بالا مستقر می‌شدند. متأسفانه معماری سنتی روانسر طی دهه‌های شصت و هفتاد بتدریج تخریب شد و امروز تنها چند نمونه با قدمت بیش از شصت سال در روانسر باقی‌مانده که اغلب در شرق سراب گنی خانی واقع شده‌اند.

یک نمونه از معماری سنتی روانسر در شرق سراب گنی خانی

اقتصاد
------

تنها کارخانه توپ دست‌دوز ایران در شهر روانسر مستقر است که به ۳۰ استان و هزار شهر در ایران توپ دست‌دوز صادر می‌کند. سالانه حدود ۳۵۰ هزار توپ دست‌دوز در این شهر تولید می‌شود که تمام آن‌ها توسط زنان و نیروهای بومی تولید می‌شود.کارخانه شیر و لبنیات روانسر که به اکثر استان و شهرستان‌های ایران محصولات خود را صادر می‌کند و نیروهای بومی زیادی در این کارخانه مشغول به کار اند. یکی از بزرگ‌ترین گاوداری‌های ایران در حسن‌آباد روانسر قرار دارد. در سالهای اخیر نیز صنعت پرورش دام و طیور در روانسر رشد بالایی داشته و روانسر در حال حاضر یکی از مراکز اصلی تأمین گوشت مرغ استان است. چندین واحد صنعتی نیز در شهرک صنعتی حسن‌آباد مشغول به کار هستند که نیروهای جوان و بومیِ زیادی را شاغل کرده‌است.
شهرستان روانسر به دلیل وجود آبهای فراوان و حاصلخیزی خوبِ خاک قطب کشاورزی استان کرمانشاه محسوب می‌شود و بیشترین نیروی کاری این شهرستان به کشاورزی اشتغال دارند از عمده محصولات روانسر می‌توان به گندم، جو، نخود، صیفی‌جات، سبزیجات و خصوصاً ذرت (که دارای بیشترین برداشت در هکتار، در کشور می‌باشد) اشاره کرد. همچنین از سال ۱۳۸۵ تولید خیار، سیب زمینی، کُلزا و گوجه فرنگی گسترش یافته که محصولات گوجه فرنگی آن کارخانه رب گوجه فرنگی روژین را تغذیه می‌کند. شهرستان روانسر به یکی از تولیدکنندگان مهم رب گوجه فرنگی در کشور تبدیل شده‌است. همچنین روانسر تولیدکننده سبزیجات و سایر صیفی جات سفره‌های خود شهرستان و شهرهای اطراف می‌باشد.

بازارچه مرزی روانسر نیز بازار خوبی را برای کسب درآمد برای مردم روانسر به ارمغان آورده‌است. مجتمع ستارهٔ اورامان نیز که در وسط شهر واقع شده از واحدهای لوکس و مدرن برخوردار بوده و تعدادی از جوانان در آن مشغول به کار شده‌اند.

بزرگان روانسر
-------------

روانسر شهر تاریخی است. مالک شهر روانسر و روستاهای آن از والی زادگان اردلان بوده‌ اند؛ که به مرور افراد و خاندانهای ملاک دیگری از خوانین ؛ سادات و همچنین افراد غیر بومی نیز بسیاری را از آنان خریداری کرده اند. 
از بزرگان روانسر می‌توان به سردار رشید اردلان اشاره کرد.
عباس خان سردار رشید اردلان آخرین حاکم حکومت اردلان بوده‌است. وی مردی شجاع و جنگجو بوده‌است.
یکی دیگر از بزرگان شهر روانسر محمدصالح خان اردلان بوده‌است
محمد صالح خان در تیراندازی مهارت فوق‌العادهٔ داشت. در سال۱۳۱۰زمانی که نیروهای روس و انگلیس به روانسر حمله کردن محمد صالح خان تنهایی جلوی روس و انگلیس وایستاد و شکستشان داد.

غلامحسین خان اردلان یکی دیگر از بزرگان است.غلامحسین خان اولین بخشدار مقتدر اورامانات به مرکزیت روانسر بوده‌است. غلامحسین خان فرزند حسین خان و حمیده خانم اردلان بوده‌است. مادر وی (حمیده خانم) مالک گل سفید و شهرک ویس القرن بوده‌است.

از مشاهیر دیگر روانسر می‌توان به: استاد سید محمدطاهر هاشمی  ؛ ماموستا شیخ محمد سعید نقشبندی ؛ میرزا احمد داواشی؛ سید حبیب الله نعلینی ؛غلامعلی خان اردلان و... اشاره کرد.

منابع
-----

1. ↑  «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وبگاه رسمی وزارت کشور ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۶ مرداد ۱۳۹۲.
2. ↑
3. ↑  بختیاری، سعید (۱۳۸۳ خورشیدی)، *اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران*، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، شابک شابک: &#۸۲۰۶;۹۶۴-۳۴۲-۱۶۵-۱&#۸۲۰۷; مقدار `|شابک=` را بررسی کنید: invalid character (کمک) تاریخ وارد شده در `|سال=` را بررسی کنید (کمک)
4. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ سپتامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۸.
5. ↑  طاهری، کمال ۱۳۸۰ روانسر: باستان‌شناسی، زمین‌شناسی، جغرافیا و فرهنگ، مجموعه روانسر پژوهی ۱، شورای اسلامی شهر روانسر، انتشارات طاق بستان
6. ↑  «بانک اطلاعات شهرستان روانسر». *www.ostan-ks.ir*. تارنمای رسمی استان کرمانشاه. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ فوریه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰ مارس ۲۰۲۰.
7. ↑  «طایفه‌های ایل جاف». *JaffTribe*. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰ مارس ۲۰۲۰.
8. ↑  «دربارهٔ ایل جاف». *ایل جاف*. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مارس ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۰ مارس ۲۰۲۰.
9. ↑  بیگلری، فریدون و کمال طاهری ۱۳۸۰، کشف آثار پارینه سنگی جدید در غارهای مر کولیان و مردالان روانسر، روانسر: باستان‌شناسی، زمین‌شناسی، جغرافیا و فرهنگ، به کوشش کمال طاهری، صص27-7، مجموعه روانسر پژوهی 1، شورای اسلامی شهر روانسر.
10. ↑  Calmeyer, Peter 1978, "Das Grabrelief von Ravansar," AMI N.S. 11, pp. 73–85.
11. ↑  [ بایگانی‌شده در ۸ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
12. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۸.
13. ↑  ایرنا[*پیوند مرده*]، کد خبر: ۳۳۲۲۰۱ زمان مخابره: ۱۳/۱۱/۱۳۸۷. بازدید: فوریه ۲۰۰۹.
14. ↑  .

| * ن
* ب
* و
استان کرمانشاه |
| --- |
| مرکز | 
* کرمانشاه

 | موقعیت استان کرمانشاه در ایرانموقعیت استان کرمانشاه در ایران
کرمانشاه، طاق‌بستانکرمانشاه، طاق‌بستان
آبشار پیرانآبشار پیران |
| شهرستان‌ها | 
* اسلام‌آباد غرب
* پاوه
* ثلاث باباجانی
* جوانرود
* دالاهو
* روانسر
* سرپل ذهاب
* سنقر
* صحنه
* قصر شیرین
* کرمانشاه
* کنگاور
* گیلانغرب
* هرسین

 |
| شهرها | 
* ازگله
* اسلام‌آباد غرب
* بانه‌وره
* باینگان
* بیستون
* پاوه
* تازه‌آباد
* جوانرود
* حمیل
* رباط
* روانسر
* ریجاب
* سرپل ذهاب
* سرمست
* سطر
* سنقر
* سومار
* شاهو
* شروینه
* صحنه
* قصر شیرین
* قلعه
* کرمانشاه
* کرند غرب
* کنگاور
* کوزران
* گهواره
* گودین
* گیلانغرب
* میان‌راهان
* میرآباد
* نودشه
* نوسود
* هرسین
* هلشی

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 

|  |  |
| --- | --- |
| جاذبه‌های تاریخی | 
* آتشکده پلنگ‌گرد
* آتشکده شیان
* آتشکده میل‌میلگه
* آرامگاه مالک
* آرامگاه ویس
* بازار کرمانشاه
* بانک شاهی
* بان‌قلعه
* برد عاشقان
* بیمارستان مسیح
* پل بیستون
* پل چهر
* پل خسرو
* پل دوآب
* پل کوچه
* پل کهنه
* پل قوزیوند
* پل ماهیدشت
* پل میان‌راهان
* پل نوژی‌وران
* تپه چیاجانی
* تپه گنج‌دره
* تخت شیرین
* تکیه بیگلربیگی
* تکیه معاون‌الملک
* تندیس هرکول
* چله‌خانه هجیج
* چهارقاپی
* حمام بزرگ
* حمام توکل
* حمام میدان
* حوض‌خانه هجیج
* خانه خواجه باروخ
* خانه صارم‌الدوله
* خانه معتضدالدوله
* دکان داوود
* دیوار گوری
* زیج منیژه
* ساختمان گمرک
* سان رستم
* سنگ‌نگاره آنوبانی‌نی
* شکارگاه خسرو پرویز
* طاق‌بستان
* طاق فرهاد
* طاق گرا
* غار سنگی حسین کوهکن
* غار شکارچیان
* فرهادتراش
* قلعه سرخه‌دیزه
* قلعه سرماج
* قلعه مریم
* قلعه یزدگرد
* کاخ بیستون
* کاخ خسرو
* کاروانسرای شاه‌عباسی بیستون
* کاروانسرای قصر شیرین
* کاروانسرای ماهیدشت
* کتیبه بیستون
* کتیبه گودرز
* کوشک فرهاد
* گنبد صوفی
* گودین‌تپه
* گوردخمه اسحاق‌وند
* گوردخمه سرخ‌ده
* دخمه مادها
* مسجد جامع شافعی
* مسجد جامع کرمانشاه
* مسجد جلیلی
* مسجد شاهزاده
* مسجد عبدالله بن عمر
* مسجد عمادالدوله
* مسجد هاشمی
* معبد آناهیتا
* چشم‌انداز فرهنگی هورامان
* نقش‌برجستهٔ گودرز شاه

 |
| جاذبه‌های طبیعی | 
* آبشار پیران
* پناهگاه حیات‌وحش بیستون
* تالاب هشیلان
* تفرجگاه شیان
* تفرجگاه گلال سیه
* چشمهٔ بل
* چشمهٔ ریزه
* درخت شیرین و فرهاد
* کوه آتشکده
* کوه شاهو
* کوه ماکوان
* رود زمکان
* رود سیروان
* رود لیله
* ریجاب
* سرآب بیستون
* سرآب خضر الیاس
* سرآب روانسر
* سرآب طاق‌بستان
* سرآب قره‌بلاغ
* سرآب کاشنبه
* سرآب کرند
* سرآب گرم
* سرآب مامیشان
* سرآب مورت
* سرآب نجوبران
* سرآب نیلوفر
* سرآب هرسم
* غار پراو
* غار جوجار
* غار دواشکفت
* غار قوری‌قلعه
* غار قیژه‌لان
* غار کاوات
* غار ورواسی
* روستای شمشیر
* گردنه قلاجه
* منطقهٔ جنگلی قلاجه
* منطقهٔ گردشگری میگوره
* «مناطقِ حفاظت‌شدهٔ بوزین و مرخیل، قلاجه، امروله و دالاخانی، کوسالان و شاهو و ملوسان)»
* ناوتنگ منصوری

 |

 |
| نوشتارهای وابسته | 
* تاریخ کرمانشاه
* گاهشمار تاریخ استان
* فهرست شهرستان‌ها
* فهرست شهرها
* فهرست آثار تاریخی
* فهرست جاذبه‌های گردشگری
* حیات‌وحش کرمانشاه

 |
| رده |