**فردوس الحکمة فی الطب** کتابی است اثر ابن ربن طبری در زمینه‌ی طب. ابن ربن این کتاب که مهم‌ترین اثر اوست را در سال سوم خلافت متوکل عباسی نوشت.

مقدمه
-----

مقالهٔ اصلی: ابن ربن طبری
ابن ربن به خاطر نوشته‌هایش در زمینهٔ طب و نگاشتن دو اثر که در آنها از ضعف دین سابقش و حقانیت دین جدیدش صحبت کرده، مشهور است. از آثاری که به ابن ربن نسبت داده‌شده، فقط تعداد کمی امروزه در دسترس هستند. که مهم‌ترینشان فردوس الحکمة است.

شرح
---

«فردوس الحکمة» یعنی «باغ حکمت». کتاب مزبور دائرةالمعارفی با موضوع طب است که از اولین کتب طب و یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین آثار جامع در موضوع طب اسلامی است. شامل ۳۰ مقاله و ۳۶۰ باب است. که ابن ربن در تألیف این کتاب از نظرات جندی‌شاپور بقراط، جالینوس، ارسطو، ابن ماسویه، حنین بن اسحاق و رسالات هندی و دیگر آثار استفاده کرده‌است. ابن ربن این کتاب را در سومین سال خلافت متوکل نوشت.

چاپ
---

متن عربی فردوس الحکمة اولین بار در سال ۱۹۲۸ میلادی در برلین به چاپ رسید ، در سال ۱۹۷۱ میلادی و بعدتر در سال ۲۰۰۲ در بیروت تجدید چاپ شد. مختصری از آن را فرانتس رزنتال به آلمانی ترجمه کرد. دست‌نوشته‌های این کتاب، در کتابخانه‌های دانشگاه تهران، رامپور، ایاصوفیه، برلین و بریتانیا و غیره رؤیت شده‌اند.

خصوصیات و اهمیت
---------------

فردوس الحکمه در بسیاری از آثار پزشکی قرون بعدی مورداستفاده نویسندگان قرار گرفت.

ابن ربن در این کتاب غیر از طب، دربارهٔ بعضی علوم دیگر نیز مطالبی نوشته‌است و حتی مطالبی غیرعلمی نیز به کتاب اضافه کرده‌است. تجربیات شخصی، فلسفه، جانورشناسی، حکمت طبیعی، رویان‌شناسی، روان‌شناسی، هواشناسی و ستاره‌شناسی از علوم دیگری هستند که ابن ربن دربارهٔ آنها مطالبی نوشته‌است.

ابن ربن شخصاً این کتاب را به زبان سریانی ترجمه کرد.

تأثر
----

> 
> اگر کسی به دست و پایش زگیل باشد و به ستاره‌ای که در حال افول است نگاه کند و در همان دم دست خود را بسوی آن ببرد، زگیل بهبود می‌یابد.
> 

طبری، *فردوس‌الحکمة*  
ص ۵۲۵–۵۲۶.

در فردوس‌الحکمة علاوه بر مطالب علمی، به تأثیر اجرام آسمانی و ستارگان، کانی‌ها و گیاهان و جانداران در بوجود آمدن یا درمان امراض اشاره شده‌است و روش‌های جادویی و طلسمات و تعاویذ هم در کنار روش‌های علمی بعنوان درمان بیماری‌ها تجویز شده‌اند؛ این مطالب از اعتقادات عامیانه به کتب علمی راه یافتند و این در کتاب‌هایی مانند فردوس‌الحکمة با علم تلفیق شدند. به‌طور کلی، در دورهٔ اسلامی اعتقاد به روش‌های درمانیِ خرافی همچنان درکنار شیوه‌های علمی ادامه داشته‌است و در آثار دانشمندان اسلامی نیز مطالبی راجع‌به آن منعکس شده‌است. در این میان، ابن ربن هم به تأثیر ستاره‌شناسی (تنجیم) و طلسمات در طب معتقد بوده‌است. در طب اسلامی، کانی‌ها و سنگ‌ها (بالأخص سنگ‌های قیمتی) برای درمان امراض و هماهنگی جسم و روح به‌کار می‌رفتند و ابن ربن نیز به کرات به خواص درمانی کانی‌ها اشاره کرده‌است. او همچنین راجع‌به کاربرد گیاهان و اجزای بدن حیوانات در طب نیز نوشته‌است؛ حتی بعضاً توضیحاتی در مورد کاربرد اینها ارائه داده‌است که به علم طب مربوط نیست.

پانویس
------

1. ↑  Thomas, *Encyclopaedia of Islam*.
2. ↑  انزابی‌نژاد، *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.
3. ↑  کرامتی، *دانشنامه ایران‌زمین*.
4. ↑  Gottheil, *JewishEncyclopedia*.
5. ↑  انزابی‌نژاد.
6. ↑  فرخنده‌زاده، ۵۲.
7. ↑  انزابی‌نژاد، *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.
8. ↑  اسلامی، ۱۱۴.
9. ↑  انزابی‌نژاد، *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.
10. ↑  Thomas, *Encyclopaedia of Islam*.
11. ↑  فرخنده‌زاده، ۵۲.
12. ↑  انزابی‌نژاد، *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.
13. ↑  انزابی‌نژاد، *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*.
14. ↑  فرخنده‌زاده، ۵۶.
15. ↑  فرخنده‌زاده، ۶۱.
16. ↑  فرخنده‌زاده، ۵۲.
17. ↑  فرخنده‌زاده، ۵۱.
18. ↑  فرخنده‌زاده، ۵۶–۵۷.

منابع
-----

* اسلامی، حسین (۱۳۷۲). *تاریخ دو هزار ساله ساری*. قائمشهر: دانشگاه آزاد اسلامی مازندران.
* انزابی‌نژاد، رضا. «ابن ربن». *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*. ج. ۳. مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
* انصاری، حسن. «ابن ندیم». *دائرةالمعارف بزرگ اسلامی*. ج. ۵. مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
* فرخنده‌زاده، محبوبه (۱۳۹۶). «روش‌های تمثیلی و اندیشه‌های کهانت در فردوس الحکمه ابن ربن طبری» – به واسطهٔ پرتال جامع علوم انسانی.
* کرامتی، یونس. «طبری، علی بن سهل». *دانشنامه ایران‌زمین*.

* Gottheil, Richard. "Ali IBN SAHL IBN RABBAN ALTABARI (ABU AL-ḤASAN)". *JewishEncyclopedia* (به انگلیسی).
* Thomas, D. (2012). "al-Ṭabarī". In P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. (ed.). *Encyclopaedia of Islam* (به انگلیسی) (2nd ed.). Leiden, The Netherlands: Brill Publishers.`{{cite encyclopedia}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست ویراستاران (link)