**محسن صفایی فراهانی** (زاده ۱۳۲۷ در تهران) سیاستمدار ایرانی، عضو شورای مرکزی و رئیس هیئت اجرایی جبهه مشارکت ایران اسلامی، او از معدود چهره‌هایی است که در چند حوزهٔ مختلف سیاست، اقتصاد و ورزش فعالیت داشته‌است. اعم فعالیت‌های وزارتخانه‌ایِ او به دولت اصلاحات بازمی‌گردد؛ از قائم مقامی در وزارت صنایع گرفته تا مشاوره در وزارت نیرو مشمول همین دوران می‌شود. او همچنین سابقهٔ عضویت در اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران و فعالیت در جمعیت دفاع از حقوق آزادی‌بشر را دارد که از این حیث می‌توان او را در زمرهٔ افراد برجستهٔ اقتصادیِ کشور برشمرد. صفایی‌فراهانی در مجلس ششم نیز به نمایندگی از مردم تهران و با فهرست حزب مشارکت به مجلس راه پیدا کرد تا عضویت در کمیسیون برنامه و بودجه را نیز تجربه کند. البته تمام سوابق او به موضوعات اقتصادی محدود نمی‌شود. صفایی‌فراهانی در بین سال‌های ۷۶ تا ۸۱ ریاست فدراسیون فوتبال ایران و همچنین عضویت در کمیته اجرایی کنفدراسیون فوتبال آسیا را برعهده داشت.

زندگی‌نامه
----------

محسن صفایی‌فراهانی در تهران با اصالتی فراهانی متولد شد. او درسن ۲۳ سالگی با درجه فوق‌لیسانس از دانشکده فنی فارغ‌التحصیل شد. پیش از انقلاب به عنوان یک فعال بخش خصوصی مشغول به فعالیت‌های عمرانی بود. از سال ۱۳۵۶ با مهندس بازرگان در جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر شروع به همکاری کرد و از روز ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ در ستاد نیروی زمینی ارتش مستقر شد. روند خدمت وی به انقلاب همچنان ادامه داشت و به‌طوری‌که او با محمد توسلی شهردار تهران در شهرداری به همکاری پرداخت و بعد به عنوان عضو هیئت عامل سازمان گسترش نوسازی صنایع ایران که آن زمان با چالش‌های بسیاری مواجه بود، به دلیل مسائل و مشکلات کارگری مسئولیت پذیرفت و با حفظ سمت، قائم مقام مجتمع فولاد اهواز شد.

صفایی فراهانی پس از تأسیس وزارت صنایع سنگین، معاونت طرح و برنامه را در این وزارتخانه عهده‌دار می‌شود. طولی نکشید که او به عنوان معاون و قائم‌مقام وزارت صنایع سنگین فعالیتش را ادامه داد.

با تشکیل دولت سازندگی و بازسازی نیروگاه‌های کشور، او مدیرعامل شرکت توانیر شد. در ادامه صفایی فراهانی شرکت‌های فراب و مپنا را پایه‌گذاری کرد. پس از آن در دی ماه ۱۳۷۶ ریاست فدراسیون فوتبال ایران را پذیرفت و با طرح‌های اقتصادی و نوآوری‌های خود در روند فوتبال کشور تأثیر گذاشت.

او در انتخابات مجلس موفق شد رأی مردم تهران را کسب کند و به عنوان نماینده این شهر وارد مجلس ششم شود. با پایان مجلس ششم به عنوان قائم‌مقام وزارت امور اقتصادی و دارایی ایران دولت خاتمی منصوب شد. با انتخاب محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴ صفایی فراهانی استعفا داد و از خدمات دولتی خارج شد اما با توجه به دانش و تجربه‌ای که طی این سال‌ها به دست آورده بود به بخش خصوصی می‌رود و فعالیت‌های خود را به عنوان یک فعال بخش خصوصی ادامه می‌دهد.

صفایی فراهانی در خرداد سال ۱۳۸۸ در جریان مربوط به رویدادهای پس از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) بازداشت شد و تمامی فعالیت‌هایش متوقف شد.

سیاست
-----

صفایی فراهانی که پس از انقلاب در همه دولت‌ها حضور داشت، با انتخاب محمود احمدی‌نژاد در سال ۱۳۸۴ استعفا داد و از خدمات دولتی خارج شد و به یکی از جدی‌ترین منتقدان دولت احمدی‌نژاد تبدیل شد. در جریان بحران خاموشی و قطع برق در سال ۱۳۸۷، در مصاحبه با روزنامه کارگزاران مورخ دوازدهم مرداد، آنچه را که بحران قطع برق نامید، نه ناشی از حوادث غیرقابل پیش‌بینی طبیعی، بلکه ناشی از سوء مدیریت‌های اقتصادی دولت محمود احمدی‌نژاد دانست. وی با اشاره به برنامه چهارم توسعه که مشخص‌کننده شیوه حرکت و برنامه‌ریزی‌های دولت‌ها در جمهوری اسلامی ایران است، افزود: «آنچه تاکنون رخ داده، تنها نشان می‌دهد که این برنامه به صورت کامل به فراموشی سپرده شده‌است و اگر همین برنامه اجرا می‌شد، اکنون بحران تأمین برق وجود نداشت.»

### انتخابات ۱۳۸۸

صفایی فراهانی در دادگاه متهمان به کودتای مخملی
در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۸۸، در آستانهٔ دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران، مناظره تلویزیونی بین میرحسین موسوی و محمود احمدی‌نژاد صورت گرفت که طی آن احمدی‌نژاد، صفایی فراهانی را به فساد اقتصادی متهم کرد. احمدی‌نژاد با گفتن این جمله که «کسانی در دولت شما با رانت دلاری هفت تومان میلیاردر شدند. آقای صفایی فراهانی در دولت شما پول‌دار شدند. پسران آقای هاشمی چه می‌کنند؟... پرونده استات اویل که پشتش پسر آقای هاشمی است، یکی دادگاهی شد و یکی زندانی و یکی را به خارج فراری دادند … پسر آقای ناطق نوری که حامی شما هستند چگونه زندگی می‌کنند؟» پای صفایی فراهانی را به میان کشید. یک روز بعد، صفایی فراهانی سخنان احمدی‌نژاد را تکذیب و وی را به مناظرهٔ مستقیم دعوت کرد. او گفت: «اگر رئیس‌جمهوری می‌خواست گزارشی به مردم بدهد، چهار سال وقت داشت و به عنوان مسئولِ ردهٔ دومِ نظام، مکلف بود، اگر ثروت‌های افسانه‌ای که او می‌گوید نصیب افرادی شده، مستندات آن را در اختیار قوه قضاییه قرار دهد.»

صفایی فراهانی در روز ۳۰ خرداد ۱۳۸۸، یک هفته پس از برپایی انتخابات، بازداشت شد. وی یکی از کسانی بود که در دادگاه متهمان پرونده کودتای مخملی حاضر بود. وی شش ماه پس از بازداشت در حالی که به مدت ۱۰ روز از زندان مرخص گشت، به نشانهٔ اعتراض به وضع خود از مرخصی استفاده نکرد. سرانجام در تاریخ ۲۶ دی ۱۳۸۸ صفایی فراهانی از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب به ۶ سال حبس تعزیری محکوم شد. در اولین مرخصی صفایی فراهانی از زندان، عبدالله نوری، سید یاسر خمینی و تعدادی دیگر از اصلاح طلبان به دیدار وی رفتند. پس از برگزاری دادگاه‌های موسوم به کودتای مخملی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران با صدور بیانیه‌ای محاکمات موسوم به «کودتای مخملی» را همانند دادگاه‌های استالینی و محکمه‌های تفتیش عقاید قرون وسطایی خوانده، آن را «لکهٔ سیاهی بر دامان قوهٔ قضائیه» جمهوری اسلامی دانست که به تعبیر این سازمان با «آب زمزم» هم پاک نخواهد شد. در این بیانیه آمده بود: اعمال فشار به چهره‌های سیاسی مانند محمد خاتمی، اکبر هاشمی رفسنجانی، میرحسین موسوی و مهدی کروبی و دستگیری افرادی چون بهزاد نبوی، مصطفی تاج‌زاده، سعید حجاریان، محسن میردامادی، محسن امین‌زاده، فیض‌الله عرب سرخی، صادق نوروزی، عبدالله رمضان‌زاده و محسن صفایی فراهانی که با تبلیغات رسانه‌ها و تریبون‌ها و دادگاه‌های حکومتی همراه شده، «کودتایی آشکار» و «استحالهٔ انقلاب» دانست.

یک‌سال بعد در مردادماه ۱۳۸۹، صفایی فراهانی به همراه شش فعال سیاسی دیگر که خود را تعدادی از قربانیان پرونده‌سازی‌ها و خلافکاری‌های گروهی استبدادطلب از جمله عده‌ای از نظامیان قانون‌شکن درجریان انتخابات ریاست جمهوری دهم و پس از آن نامیدند، در شکایت‌نامه‌ای دربارهٔ آنچه آنها ظلم‌ها و کارشکنی‌های عده‌ای متوهم که متأسفانه لباس نظامی و امنیتی بر تن کرده‌اند می‌خواندند، به اظهارات فردی موسوم به «سردار مشفق» اشاره کردند و آن را سند مهمی در جهت روشن شدن مسائل پشت پردهٔ انتخابات ریاست جمهوری دهم و حوادث بعد از آن و اقدامات خلاف قانون گروه استبدادطلبِ پیش‌گفته در جریان انتخابات و پس از آن دانستند؛ اقداماتی که در افکار عمومی کودتای انتخاباتی نام گرفته‌است.

آنان در بخشی از این شکایت و سند آورده‌اند: (طبق اظهارات این فرد) آقای احمدی‌نژاد نه فقط از همان ابتدا نامزد قطعی این گروه تمامیت‌خواه بوده، بلکه گروه مذکور از مدت‌ها قبل از انتخابات ریاست جمهوری و حتی پیش از قطعی شدن کاندیدای رقیب (آقای خاتمی یا آقای موسوی)، تصمیم قطعی خود را برای حذف یا شکست رقبای او اتخاذ کرده بود. این گروه از مراحل آغاز فعالیت‌های انتخاباتی، نامزدهای رقیب را نه با هویت کاندیدای رسمی انتخابات ریاست جمهوری، بلکه به عنوان «دشمن» تلقی و با بهره‌گیری از همه ابزارهای اطلاعاتی و نظامی پنهان، به تضعیف، ارعاب، اخلال در فعالیت‌های قانونی و نهایتاً مختل ساختن ابزارهای نظارتی رقبای انتخاباتی اقدام کرده‌است. در این شکایت‌نامه که نام‌هایی چون محسن امین‌زاده، مصطفی تاج‌زاده، عبدالله رمضان‌زاده، فیض الله عرب سرخی، محسن صفایی فراهانی، محسن میردامادی و بهزاد نبوی آن را امضا کردند به اهانت‌ها، اکاذیب و تهمت‌های گوناگون از جمله توطئه و براندازی به امضاکنندگانِ این شکایت اشاره و اعلام شده حتی یک مورد از اتهامات مشروحِ مطرح شده علیه امضاکنندگان این شکایت صحت ندارد و همهٔ موارد مصداق اکاذیب و افترا است.

یک روز بعد عباس جعفری دولت‌آبادی، دادستان تهران، به زندانیان سیاسی‌ای که در مرخصی به‌سر می‌برند هشدار داده‌است که صدور بیانیه توسط آنها پیگرد قانونی دارد. وی همچنین گفت: مسئله «هتک حرمت» از «یک فرد زندانی» صحت ندارد و فرد مزبور نیز این خبر را تکذیب کرده‌است. به دنبال این شکایت از فرماندهان سپاه، آقایان امین‌زاده، صفایی فراهانی و تاج‌زاده بار دیگر به زندان فراخوانده شدند. صفایی فراهانی اعلام کرد حاضر به بازپس‌گیری شکایت خود نیست و به زندان برمی‌گردد. پس از بازگشت صفایی فراهانی به زندان، با امضای نامه‌ای به همراه همسران دیگر معترضان اعلام کرد: شکایت «به‌حق» همسران خود و «دیگر قربانیان» را تا حصول نتیجهٔ نهایی پیگیری خواهند کرد. مهدی کروبی نیز با حمایت از شکایت هفت فعال اصلاح‌طلب، حاکمیت را به مناظره دعوت کرد.

یک‌ماه بعد صفایی فراهانی در اوین دچار حمله قلبی شد و با یک هفته تأخیر، از بهداری اوین به بیمارستان منتقل شد. همسرش، عفت خطیبی، با اشاره به بیماری قلبی وی، به شدت از وضعیت وی در زندان اوین ابراز نگرانی و اعلام کرد: «آقای فراهانی سه‌شنبهٔ هفتهٔ گذشته در بندِ ۳۵۰ دچار حملهٔ قلبی و بیهوشیِ کامل شده، توسط برانکارد به بهداری زندان اوین منتقل می‌شود. در بهداری زندان با توجه به وضعیت بد جسمانی وی هیچ‌گونه رسیدگیِ پزشکی به‌طور جدی دربارهٔ او صورت نمی‌گیرد.» صفایی فراهانی، پس از اعتراضات مکرر همسرش، یک‌هفته بعد، ابتدا به بیمارستان مدرس تهران و سپس به بیمارستان قلب تهران منتقل شد.

مدیریت در فوتبال
----------------

صفایی فراهانی از دی‌ماه ۱۳۷۶ تا شهریور ۱۳۸۱ رئیس فدراسیون فوتبال ایران بود. عادل فردوسی‌پور در مقاله‌ای دربارهٔ فوتبال ایران در مجله ورلدساکر؛ او را از بازیگردانان اصلی فوتبال در سال‌های گذشته می‌داند و می‌نویسد مدیریت او «فوتبال ایران را به سمت حرفه‌ای شدن هدایت کرد».

کار فدراسیون فوتبال وقتی گره خورد که سازمان تربیت بدنی که سرپرستی آن را محمد علی‌آبادی، یکی از نزدیکان محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور سابق ایران بر عهده داشت، به دلیل ناکامی ایران در جام جهانی ۲۰۰۶، محمد دادکان رئیس این فدراسیون را بر کنار کرد و تلاش کرد خودش ریاست فدراسیون فوتبال را به عهده گیرد. برکناری محمد دادکان و این اقدام محمد علی‌آبادی باعث بروز مشکلات و محرومیت فوتبال ایران شد. احمدی‌نژاد بعداً گفت علی‌آبادی به درخواست شخص او کاندیدا شده بود.

پس از آن با مذاکراتی که با فیفا صورت گرفت قرار بر تشکیل کمیته انتقالی فیفا و تغییر و تحولات در فدراسیون فوتبال شد. محسن صفایی فراهانی به عنوان رئیس و محمد خبیری به عنوان نایب رئیس، موفق‌ترین فدراسیون فوتبال را از نظر نظم و قانونگرایی پس از انقلاب اداره کرده بودند و همین امر باعث پافشاری فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا در گزینش صفایی فراهانی و سپردن سکان مسوولیت به او شد. فدراسیون جهانی فوتبال، فیفا، پس از لغو محرومیت فوتبال ایران و در جهت استقلال فدراسیون فوتبال ایران، محسن صفایی فراهانی را به *ریاست کمیته ویژه* منصوب کرد. در حکم فیفا، محسن صفایی فراهانی به عنوان رئیس، کیومرث هاشمی به عنوان نایب رئیس، و محمدحسن انصاری‌فرد، حسن غفاری، محمد خبیری و علی رغبتی به عنوان اعضا معرفی شده بودند. در مذاکراتی که ابتدا منجر به اجازه حضور تیم‌ملی امید در بازیهای آسیایی و سپس قبول شرایط فیفا از سوی نمایندگان ایرانی حاضر در جلسات گفتگو با نمایندگان فیفا شد، در مورد وظایف هیئت رئیسه انتقالی مورد پذیرش فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا، توافق شد که مدیریت فوتبال ایران در سطح ملی و بین‌المللی را هیئت رئیسه بر عهده داشته باشد. تهیه پیش‌نویس و تصویب اساسنامه جدید برای فدراسیون فوتبال ایران بر پایه اساسنامه فیفا و سازماندهی انتخابات برای رهبری آینده فدراسیون فوتبال ایران بر اساس مفاد این اساسنامه جدید نیز از جمله وظایف این هیئت بود. در حکم فیفا آمده که با تشکیل این کمیته، گزینه‌های پیشین از سوی تربیت بدنی در مورد سرپرست، نایب رئیس و دبیر موقت فدراسیون رسمیتی ندارد و کمیته‌های فدراسیون فوتبال زیر نظر هیئت رئیسه یاد شده به کار خود ادامه می‌دهند.

برای سازمان تربیت بدنی که خود را عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری در ورزش ایران می‌دانست، کنترل نداشتن بر امور کمیته انتقالی چندان پذیرفتنی نبود، از این رو، این سازمان در تصمیم‌گیری و اجرای امور مختلف فوتبال با کمیته منتخب فیفا درگیری‌های آشکاری داشت. سازمان تربیت بدنی به ریاست محمد علی‌آبادی، که دخالت و تغییرات حاصل از آن در راس هییت رئیسه فدراسیون موجبات تعلیق ایران را فراهم کرده بود، با همراهی داریوش مصطفوی بدون توجه به حکم قاطع فیفا، تلاش زیادی برای اعمال نفوذ در برنامه‌های فوتبال کردند و همین امر باعث شد که مهندس صفایی فراهانی دولت را تهدید به استعفا کند. صفایی فراهانی در اعتراض به تصمیم‌های غیرقانونی که در فدراسیون فوتبال گرفته می‌شد به خبرگزاری ایسنا گفته بود: «در طول یک ماه گذشته تلاش کردیم با سازمان تربیت بدنی به تعامل برسیم تا فوتبال ایران بیشتر از این دچار مشکل نشود، سعی کردیم مشکلات را حل کنیم ولی متأسفانه عملاً این اتفاق نیفتاد. ظاهراً دوستان قصد همکاری با کمیته شش نفره را ندارند و نمی‌خواهند مسایل با تعامل و به نفع فوتبال به پایان برسد. آن‌ها می‌خواهند یک جانبه عمل کنند و این خلاف وظایف کمیته شش نفره است.» اشاره صفایی فراهانی به تصمیم فدراسیون فوتبال در انتخاب سرمربی تیم ملی امید و انتخاب رئیس سازمان لیگ بود که بدون مشورت با این کمیته انجام شده بود. بعدها محسن صفایی فراهانی در مصاحبه با وب‌سایت قانون با اشاره به کمیته انتقالی و موضوع تعلیق گفت: یک روز مدارک آقای احمدی‌نژاد را آوردند و گفتند ایشان می‌خواهد برای ریاست فدراسیون فوتبال ثبت نام کند. ما قبول نکردیم، توضیح دادیم که رئیس دولت نمی‌تواند رئیس فوتبال باشد و این اقدام باعث تعلیق فدراسیون خواهد شد. پس از آن بود که علی‌آبادی هم برای انتخاب ریاست فدراسیون ورود کرد.

صفایی فراهانی پس از انتخابات ۲۲ خرداد مانند بسیاری دیگر از فعالان سیاسی یا رسانه‌های گروهی و معترضان به نتایج اعلام شده در انتخابات، دستگیر و روانه زندان شد. صفایی فراهانی که از اعضای جبهه مشارکت است، پس از خروج موقت از زندان، به اتفاق شش اصلاح طلب دیگر که همگی پس از انتخابات ۲۲ خرداد دستگیر شده بودند، از رئیس قوه قضائیه خواست به شکایت آن‌ها از سردار مشفق و دیگر فرماندهان قرارگاه ثارالله وابسته به سپاه پاسداران رسیدگی کند. وقتی صفایی فراهانی شکایت خود را پس نگرفت، مجدداً راهی زندان شد.

بر اساس مقررات کنفدراسیون فوتبال آسیا، وقتی یکی از اعضا در دو نشست غایب باشد، صندلی اش را از دست خواهد داد. با این حال با توجه به اهمیت و اثرگذاری صفایی فراهانی در کنفدراسیون و مطلع بودن مقامات عالیرتبه این ارگان از وضعیت او، تا مدت‌ها در فهرست اعضای کمیته اجرایی کنفدراسیون فوتبال آسیا حضور داشت. اما علی کفاشیان، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، تلاش می‌کرد در انتخابات کنفدراسیون فوتبال آسیا که به میزبانی دوحه، نامزد پستی شود که در اختیار صفایی فراهانی بود. این در حالی است که محمد بن همام، رئیس کنفدراسیون فوتبال آسیا، در تهران و خطاب به خبرنگاران تأکید کرده بود: «بدون شک رأیی که اعضای کنگره فوتبال آسیا به صفایی داده‌اند تا پایان سال ۲۰۱۱ پس گرفته نمی‌شود.» او همچنین به کنایه گفته بود که ما اعضای کنفدراسیون فوتبال آسیا بی‌صبرانه منتظر پیوستن مجدد این عضو ایرانی اثرگذار، به جمع خودمان هستیم. بالاخره در دی‌ماه سال ۱۳۸۹ در بخش کمیته اجرایی، که پیشتر علی کفاشیان نامزد شده بود، پیش از آغاز انتخابات به نفع علی سعیدلو کناره‌گیری کرد. اما حتی این اقدام نیز در جلب آرای کافی برای سعیدلو مؤثر نبود. تا تمام رایزنی‌ها و رفت‌وآمدهای چند ماه پیش از انتخابات علی سعیدلو با مسئولان ورزش کشورهای حوزه خلیج فارس، حتی برای غلبه بر نماینده نپال هم کفایت نکند و معاون محمود احمدی‌نژاد، با دست خالی، اجلاس کنفدراسیون فوتبال آسیا در دوحه را ترک کند. رئیس کمیته تربیت بدنی و جوانان وقت مجلس، جلال یحیی‌زاده گفت: ناکامی علی سعیدلو در به‌دست آوردن کرسی نایب رئیسی کنفدراسیون فوتبال آسیا، یکی از ناکامی‌های بزرگ فدراسیون فوتبال در چند سال گذشته بود؛ و این رویداد را برای ورزش، فوتبال و مدیریت کشور «تحقیر آمیز و ناپسند» توصیف کرد و گفت: این شکست به عدم محاسبه دقیق، اتخاذ تصمیمات نادرست و مدیریت ضعیف مرتبط است.

منابع
-----

1. ↑  صفایی فراهانی: نهال فساد، جنگل شده‌است *(فرارو)*
2. 1 2  «اسامی دستگیرشدگان جبهه مشارکت تا این لحظه». میزان‌پرس. دریافت‌شده در ۳ تیر ۱۳۸۸.
3. ↑  احتمال افزایش خاموشی‌ها در تهران طی ۱۵ روز آینده *(رادیو فردا)*
4. ↑  مناظره احمدی‌نژاد و موسوی، دگرگونی زبان و گفتمان سیاست در ایران *(رادیو فردا)*
5. ↑  «متن کامل مناظره موسوی و احمدی‌نژاد». پایگاه خبری، تحلیلی فرارو. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژوئن ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
6. ↑  محسن صفایی فراهانی از محمود احمدی‌نژاد شکایت می‌کند *(رادیو فردا)*
7. ↑  «محسن صفایی فراهانی در واکنش به اتهامات وارده: احمدی‌نژاد را به مناظره دعوت می‌کنم». خبرگزاری ایلنا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
8. ↑  «بازداشت قوچانی و صفایی‌فراهانی». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
9. ↑  «دادگاه برخی از متهمان حوادث بعد از انتخابات برگزار شد». خبرگزاری ایلنا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
10. ↑  «صفایی فراهانی به مرخصی نرفت». وبگاه تابناک به نقل از روزنامه اعتماد. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
11. ↑  «صفایی فراهانی به شش سال حبس تعزیری محکوم شد». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
12. ↑  «پرونده:دیدار نوهٔ حضرت امام(ره) باصفایی فراهانی». وبگاه تابناک به نقل از روزنامه اعتماد. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۶ بهمن ۱۳۸۸.
13. ↑  «لکه سیاه دادگاه‌های استالینی با آب زمزم هم پاک نمی‌شود» *(رادیو فردا)*
14. ↑  اعلام جرم هفت قربانی کودتای انتخاباتی علیه پرونده سازان بایگانی‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine *(کلمه)*
15. ↑  دادستان تهران : صدور اطلاعیه از سوی برخی زندانیان قابل رسیدگی است *(رادیو فردا)*
16. 1 2  شاکیان جدید قرارگاه ثارالله؛ «شکایت همسران‌مان را پیگیری می‌کنیم» *(رادیو فردا)*
17. ↑  صفایی فراهانی: به زندان می‌روم ولی شکایتم را پس نمی‌گیرم *(رادیو فردا)*
18. ↑  کروبی با حمایت از شکایت هفت فعال اصلاح‌طلب، حاکمیت را به مناظره دعوت کرد *(رادیو فردا)*
19. ↑  هشدار همسر صفایی فراهانی درباره سلامت وی در زندان *(رادیو فردا)*
20. ↑  همسر محسن صفایی فراهانی، در مورد وضعیت جسمانی همسرش در زندان ابراز نگرانی کرد *(رادیو فردا)*
21. ↑  محسن صفایی فراهانی در بیمارستان قلب بستری شد *(رادیو فردا)*
22. ↑  «صفایی فراهانی هم دستگیر شد». لست کیک. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ ژوئن ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۴ تیر ۱۳۸۸.
23. ↑  Ferdosipour, Adel (اکتبر ۲۰۰۸)، «The great divide»، *World Soccer Magazine*، ص. p۶۲ (ترجمه مقاله به فارسی بایگانی‌شده در ۲۰ ژانویه ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine در خبرگزاری ایسنا، رشید سعدلو)
24. ↑  فیفا صفایی فراهانی را رئیس کمیته ویژه فوتبال کرد *(رادیو فردا)*
25. ↑  زنگ خطر تحریم فوتبال همچنان به گوش می‌رسد *(رادیو فردا)*
26. 1 2  صفایی فراهانی تهدید به استعفا از فوتبال کرد *(رادیو فردا)*
27. ↑  فوتبال سیاسی و اساسنامه ناتمام *(رادیو فردا)*
28. ↑  احمدی‌نژاد فوتبالیست، دوچرخه‌سوار، پهلوان *(رادیو فردا)*
29. ↑  واگذاری کرسی فوتبال ایران به نپال؛ سعیدلو دست خالی از دوحه برگشت *(رادیو فردا)*
30. ↑  ایران نتوانست در انتخابات کنفدراسیون فوتبال آسیا به هیچ مقامی دست یابد *(رادیو فردا)*
31. ↑  تلاش ایران برای حذف صفایی فراهانی از کنفدراسیون فوتبال آسیا *(رادیو فردا)*
32. ↑  رئیس کمیته تربیت بدنی مجلس:شکست ایران در انتخابات کنفدراسیون فوتبال آسیا « تحقیر آمیز» بود *(رادیو فردا)*

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***محسن صفایی فراهانی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* تصاویر چهارمین دادگاه «کودتای مخملی»
* تصاویر استقبال از محسن صفایی فراهانی پس از مرخصی از زندان، بهمن ۱۳۸۸

| * ن
* ب
* و
جنبش اصلاحات |
| --- |
| اهداف و رویدادهای مهم | اصلاح‌طلبی • مردم‌سالاری دینی • گفت‌وگوی تمدن‌ها • دولت خاتمی • قتل‌های زنجیره‌ای • حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸ تیر ۱۳۷۸) • تظاهرات خرم‌آباد (شهریور ۱۳۷۹) • دوره ششم مجلس شورای اسلامی • ۲ خرداد ۱۳۷۶ • انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۴) • کمیسیون اصل نود • حمله سپاه به فرودگاه امام • سفر محمد خاتمی به ایتالیا (۱۹۹۹) • کنفرانس برلین • تحصن و استعفاء جمعی از نمایندگان مجلس ششم • نامهٔ جام زهر •انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۹۲) • انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۵–۱۳۹۴) • انتخابات مجلس خبرگان رهبری (۱۳۹۴) • فهرست امید• فراکسیون امید |
| احزاب مهم | مجمع روحانیون مبارز • جبهه مشارکت ایران اسلامی • سازمان مجاهدین انقلاب • حزب اعتماد ملی • حزب کارگزاران سازندگی |
| رهبران و شخصیت‌های مهم | محمد خاتمی • میرحسین موسوی • اکبر هاشمی رفسنجانی • عبدالله نوری • سید محمد موسوی خوئینی‌ها • علی مزروعی • مسعود پزشکیان • صادق زیبا کلام • حسن روحانی • مصطفی کواکبیان • علی محمد دستغیب•یوسف صانعی • محمدرضا عارف • سعید حجاریان • بهزاد نبوی • محمدرضا خاتمی • مصطفی معین • مهدی کروبی • اکبر گنجی • اکبر اعلمی • عمادالدین باقی • عبدالله رمضان‌زاده • محسن کدیور • ماشاالله شمس‌الواعظین • علی شمخانی • سید عطاءالله مهاجرانی • محدعلی نجفی • علیرضا علوی تبار • مصطفی تاجزاده • عباس عبدی •احمد شیرزاد • علی مطهری • محمدرضا تابش•فاطمه حقیقت جو • زهرا رهنورد • جعفر توفیقی • محسن میردامادی • الهه کولایی • فاطمه راکعی • محسن آرمین • محسن صفایی فراهانی • حسن خمینی • سهیلا جلودارزاده• جلال جلالی زاده • محسن میردامادی • مجید انصاری • مصطفی کواکبیان • ابراهیم اصغرزاده • الهه کولایی • عبدالواحد موسوی لاری •علی‌محمد غریبانی • رسول منتجب‌نیا • محمدعلی ابطحی • اسدالله بیات زنجانی • علی‌اکبر محتشمی‌پور • حسن حبیبی |
| رسانه‌های مهم | روزنامه جامعه • روزنامه سلام • روزنامه توس • روزنامه نشاط • روزنامه صبح امروز • روزنامه خرداد • روزنامه عصر آزادگان • روزنامه حیات نو • روزنامه هم‌میهن • روزنامه شرق • ایلنا • ایسنا • روزنامه آفتاب یزد • روزنامه آرمان • اعتماد |
| حامیان (دائم یا مقطعی) | دفتر تحکیم وحدت • شورای فعالان ملی-مذهبی ایران • نهضت آزادی ایران • حسینعلی منتظری • مجمع مدرسین و محققین حوزهٔ علمیهٔ قم• عبدالکریم سروش • انجمن اسلامی مهندسان ایران |

| * ن
* ب
* و
جنبش سبز ایران |
| --- |
|  اعتراض به نتیجهٔ اعلام‌شدهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ ایران و درخواست ابطال آن |
| رویدادهای مهم | 
* نافرمانی‌های مدنی
* حمله به کوی دانشگاه
* حصر خانگی سران جنبش

 |
| افراد | 
* سران (میرحسین موسوی، مهدی کروبی، زهرا رهنورد)
* کشته‌شدگان
* شکنجه‌شدگان
* بازداشت‌شدگان
* محاکمه‌شدگان

 |
| فعالیت‌ها | 
* راه سبز امید (شورای هماهنگی)
* منشور
* من مجیدم
* تومار
* کمپین سفارت سبز

 |
| برخی رسانه‌ها | 
* وبگاه کلمه
* جنبش راه سبز
* روزنامهٔ کلمه سبز
* روزنامهٔ اعتماد ملی
* سحام‌نیوز

 |
| اعتراضات | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۱۳۸۸ | 
* روزشمار اعتراضات
* ۲۳ و ۲۴ خرداد
* ۲۵ خرداد
* حمله به کوی دانشگاه تهران (۲۵ خرداد ۱۳۸۸)
* ۲۵ تا ۲۸ خرداد
* ۲۹ تا ۳۱ خرداد
* ۲۶ تیر
* ۲۷ شهریور
* ۱۳ آبان
* ۱۶ آذر
* ۲۹ آذر
* ۵ و ۶ دی
* ۲۲ بهمن
* ۲۶ اسفند

 |
| ۱۳۸۹–۱۳۹۰ | 
* اعتراضات ۱۳۸۹ و ۱۳۹۰ هواداران جنبش سبز

 |

 |
| مرتبط | 
* شعارهای سیاسی پس از اعلام نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۸)
* انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۸)
* کودتای ۲۲ خرداد ۱۳۸۸
* احتمال تقلب در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۸۸)
* پیامدهای انتخابات ریاست‌جمهوری دهم ایران
* نماد سبز
* نسیم ۸۸
* راه‌پیمایی ۹ دی
* خس و خاشاک
* سران فتنه
* سوله پاسارگاد
* بازداشتگاه کهریزک
* نقض حقوق بشر توسط جمهوری اسلامی ایران
* متهمان نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران

 |

| * ن
* ب
* و
زندانیان سیاسی منتسب به جنبش سبز |
| --- |
| دانشجویان و استادان دانشگاه | میلاد اسدی • رسول بداقی • مسعود پدرام • کیان تاج‌بخش • مجید توکلی • داریوش جلالی • نوید خانجانی • مجید دری • آرمان رضاخانی • حسین رونقی • داود سلیمانی • قاسم شعله‌سعدی • آرش صادقی • پیمان عارف • علی‌رضا عاشوری • میترا عالی • محمدصابر عباسیان • سعید مدنی • محمد ملکی • احسان عبده تبریزی • عبدالرضا قنبری • مهدیه گلرو • کوهیار گودرزی • علی‌اکبر محمدزاده • علی ملیحی • عبدالله مؤمنی • ضیاءالدین نبوی • سعید نورمحمدی • بهاره هدایت |
| هنرمندان | آریا آرام‌نژاد • رامین پرچمی • جعفر پناهی • محمد رسول‌اف • حسین زمان • هیلا صدیقی • مهناز محمدی • محمد نوری‌زاد |
| اعضای احزاب | محسن آرمین • سید محمدعلی ابطحی • حسن اسدی زیدآبادی • مرتضی الویری • محمدجواد امام • محسن امین‌زاده • سید ابراهیم امینی • عماد بهاور • سید علیرضا بهشتی شیرازی • علی تاجرنیا • سید مصطفی تاج‌زاده • محمدرضا تاجیک • محمد توسلی • محمدرضا جلایی‌پور • سعید حجاریان • سید محمدرضا خاتمی • جهانبخش خانجانی • سید امیر خرم • محمد داوری • امیر خسرو دلیر ثانی • علیرضا رجایی • تقی رحمانی • عبدالله رمضان‌زاده • کوروش زعیم • هاله سحابی • علی شکوری‌راد • هدی صابر • ابوالفضل عابدینی • فیض‌الله عرب‌سرخی • ابوالفضل قدیانی • نرگس محمدی • مهدی محمودیان • آذر منصوری • عبدالله مؤمنی • محسن میردامادی • عباس میرزا ابوطالبی • بهزاد نبوی • شیوا نظر آهاری • حسین نورانی‌نژاد • ابراهیم یزدی |
| وکلای دادگستری و فعالان حقوق بشر | محمد اولیایی‌فرد • مهدی خدایی • محمدعلی دادخواه • نسرین ستوده • عبدالفتاح سلطانی • محمد سیف‌زاده • شادی صدر • نصور نقی‌پور |
| مدیران ورزش | محسن صفایی فراهانی |
| روزنامه‌نگاران | ساسان آقایی • بهمن احمدی امویی • کریم ارغنده‌پور • مهسا امرآبادی • مسعود باستانی • عمادالدین باقی • ژیلا بنی‌یعقوب • مازیار بهاری • سید علیرضا بهشتی • فریبا پژوه • مجتبی پورمحسن • عبدالرضا تاجیک • مهدی تاجیک • نازنین خسروانی • محمد داوری • احمد زیدآبادی • نگار سایه • عیسی سحرخیز • هنگامه شهیدی • کیوان صمیمی • جعفر کاظمی • محمدصفر لفوتی • مسعود لواسانی • سعید لیلاز • سام محمودی • مهدی محمودیان • محمدرضا مقیسه • سراج‌الدین میردامادی • اعظم ویسمه • احسان هوشمند |
| دیگر افراد | افشین اسانلو • اکبر امینی • زهرا بهرامی • احسان خرسندی • مهدی خزعلی • مریم ضیاء • جعفر کاظمی • حمزه کرمی • محمدرضا معتمدنیا |
| مرتبط | جنبش سبز • شعارهای جنبش • من مجیدم |


| * ن
* ب
* و
نمایندگان حوزه انتخابیه تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس |
| --- |
| مجلس نخست(۱۳۶۳–۱۳۵۹)تهران، ری و شمیران | 
* حجازی
* حبیبی
* بازرگان
* معین‌فر
* خامنه‌ای
* حجتی
* باهنر
* آیت
* غفاری
* گلزاده
* موسوی خوئینی‌ها
* رجایی
* ناطق نوری
* هاشمی رفسنجانی
* ابراهیم یزدی
* اعظم طالقانی
* چمران
* عزت‌الله سحابی
* مجتهد شبستری
* دستغیب
* ولایتی
* سامی
* یدالله سحابی
* حسینی لواسانی
* هادی نجف‌آبادی
* معادیخواه
* عسگراولادی
* موسوی بجنوردی
* صباغیان
* شاه‌آبادی
* شیبانی
* دعایی
* بهروزی
* امانی
* صدیقی
* زواره‌ای
* کمالی
* مولایی
* پوراستاد
* رهبری
* سید تقی خاموشی

 |
| مجلس دوم(۱۳۶۷–۱۳۶۳)تهران، ری و شمیران | 
* هاشمی رفسنجانی
* مهدی کروبی
* ناطق نوری
* روحانی
* دباغ
* درّی نجف‌آبادی
* دعایی
* زرگر
* شیبانی
* مجتهد شبستری
* موحدی کرمانی
* رهبری
* اصغری
* حجازی
* دستغیب
* دوزدوزانی
* غفاری
* کمالی
* اسرافیلیان
* امانی
* بادامچیان
* ربانی
* بهروزی
* زواره‌ای
* صدیقی
* فارسی
* انواری
* موسویانی
* هادی نجف‌آبادی
* نیک‌روش
* محمد یزدی

 |
| مجلس سوم(۱۳۷۱–۱۳۶۷)تهران، ری و شمیران | 
* هاشمی رفسنجانی
* مهدی کروبی
* ناطق نوری
* روحانی
* باهنر
* دعایی
* سرحدی‌زاده
* محتشمی‌پور
* شیبانی
* موحدی کرمانی
* رجائی خراسانی
* بهروزی
* عمید زنجانی
* اصغرزاده
* اصغری
* الویری
* تسلیمی
* حبیبی
* حجازی
* حدیدچی
* دستغیب
* دوزدوزانی
* سلامتی
* صدوقی
* صدیقی
* غفاری
* فروتن
* مظفری‌نژاد
* معین
* موسوی لاری
* نوربخش
* ولایی
* کتیرائی
* کمالی

 |
| مجلس چهارم(۱۳۷۵–۱۳۷۱)تهران، ری و شمیران | 
* ناطق نوری
* روحانی
* باهنر
* صدر
* عباسپور
* فیاض‌بخش
* یحیوی
* سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد
* محمدجواد لاریجانی
* تقوی
* دعایی
* شیبانی
* مجتهد شبستری
* ساوجی
* موحدی کرمانی
* موسوی حسینی
* سید مرتضی نبوی
* منیره نوبخت
* وحید دستجردی
* درّی نجف‌آبادی
* رجائی خراسانی
* رهبری
* بهروزی
* سلیحی
* سید علینقی خاموشی
* سیفیان
* صابر
* عسگراولادی
* عمید زنجانی
* غیوری

 |
| مجلس پنجم(۱۳۷۹–۱۳۷۵)تهران، ری، شمیراناتو اسلامشهر | 
* ناطق نوری
* روحانی
* باهنر
* صدر
* عباسپور
* محجوب
* اکرمی
* غفوری‌فرد
* دانش‌جعفری
* فیاض‌بخش
* یحیوی
* انصاری
* جلودارزاده
* سرحدی‌زاده
* سید علی‌اکبر ابوترابی‌فرد
* محمدجواد لاریجانی
* تقوی
* درّی نجف‌آبادی
* دعایی
* رمضان‌زاده
* زرگر
* شیبانی
* مجتهد شبستری
* ساوجی
* موحدی کرمانی
* موسوی حسینی
* سید مرتضی نبوی
* منیره نوبخت
* عبدالله نوری
* فائزه هاشمی
* وحید دستجردی
* فاطمه کروبی

 |
| مجلس ششم(۱۳۸۳–۱۳۷۹)تهران، ری، شمیراناتو اسلامشهر | 
* مهدی کروبی
* خاتمی
* حدادعادل
* آرمین
* افخمی
* انصاری
* بورقانی
* جلودارزاده
* هادی خامنه‌ای
* حضرتی
* حقیقت‌جو
* دعایی
* راکعی
* سرحدی‌زاده
* سعیدی
* داود سلیمانی
* شکوری‌راد
* صفایی فراهانی
* وحیده طالقانی
* محتشمی‌پور
* موسوی خوئینی
* میردامادی
* بهزاد نبوی
* نعیمی‌پور
* علیرضا نوری
* وهابی
* پورنجاتی
* کدیور
* کولایی
* محجوب

 |
| مجلس هفتم(۱۳۸۷–۱۳۸۳)تهران، ری، شمیراناتو اسلامشهر | 
* حدادعادل
* باهنر
* توکلی
* جلودارزاده
* آلیا
* افتخاری
* رهبر
* زاکانی
* مصباحی‌مقدم
* مظفر
* نادران
* نجابت
* کوچک‌زاده
* سروری
* عباسپور
* فدایی
* کاتوزیان
* احمدی
* اختری
* افروغ
* امین‌زاده
* خادم
* خوش‌چهره
* دانش‌جعفری
* ریاض
* شیخ‌الاسلام
* طباطبایی
* فیاض‌بخش
* متکی
* فضل‌الله موسوی
* غفوری‌فرد
* محجوب

 |
| مجلس هشتم(۱۳۹۱–۱۳۸۷)تهران، ری، شمیراناتو اسلامشهر | 
* حدادعادل
* آقاتهرانی
* باهنر
* توکلی
* آلیا
* افتخاری
* حسینیان
* رسایی
* رهبر
* زارعی
* زاکانی
* محجوب
* مرندی
* مصباحی‌مقدم
* مطهری
* نادران
* نجابت
* نوباوه
* کوثری
* کوچک‌زاده
* الهیان
* اکرمی
* بادامچیان
* سروری
* صدر
* صفایی
* عباسپور
* غفوری‌فرد
* فدایی
* کاتوزیان

 |
| مجلس نهم(۱۳۹۵–۱۳۹۱)تهران، ری، شمیراناتو اسلامشهر | 
* حدادعادل
* آقاتهرانی
* باهنر
* توکلی
* سید محمدحسن ابوترابی‌فرد
* آلیا
* افتخاری
* بذرپاش
* حسینیان
* رحماندوست
* رسایی
* رهبر
* زارعی
* زاکانی
* محمد سلیمانی
* طبیب‌زاده
* طلا
* محجوب
* مرندی
* مصباحی‌مقدم
* مطهری
* مظفر
* میرکاظمی
* نادران
* نبویان
* نجابت
* نوباوه
* سید مهدی هاشمی
* کوثری
* کوچک‌زاده

 |
| مجلس دهم(۱۳۹۹–۱۳۹۵)تهران، ری، شمیرانات،اسلامشهر و پردیس | 
* عارف
* مطهری
* جلودارزاده
* محجوب
* حضرتی
* جلالی
* اولادقباد
* بادامچی
* کواکبیان
* سیده فاطمه حسینی
* سروش
* سلحشوری
* حیدری
* سعیدی
* شیخ
* علی نوبخت
* صادقی
* وکیلی
* مافی
* نعمتی
* ذوالقدر
* فتحی
* سیاوشی
* سید فرید موسوی
* مازنی
* علیجانی
* محمدی
* نجفی
* رحیمی
* هاشم‌زائی

 |
| مجلس یازدهم(۱۴۰۳–۱۳۹۹)تهران، ری، شمیرانات،اسلامشهر و پردیس | 
* قالیباف
* میرسلیم
* آقاتهرانی
* نادران
* دهنوی
* نبویان
* خاندوزی
* شاکری
* عمویی
* نوباوه
* توانگر
* ~~رهبر~~
* پیرهادی
* ایزدخواه
* نادری
* روح‌الامینی
* موسوی
* الهیان
* شریعتی نیاسر
* شریفیان
* تقوی
* رفیعی
* یزدی‌خواه
* خضریان
* تقی‌پور
* قاسم‌پور
* رضاخواه
* لاجوردی
* رضوانی
* اکبری
* کوثری

 |

| * ن
* ب
* و
رئیسان فدراسیون فوتبال ایران |
| --- |
| پیش از انقلاب | علی کنی • هدایت‌الله گیلانشاه • محسن حداد • حسین سیاسی • مصطفی سلیمی • حسینعلی مبشر • مصطفی مکری • ذبیح‌الله خبیری • حسین سروری • کامبیز آتابای |
| پس از انقلاب | ناصر نوآموز • هادی طاووسی • حسین آبشناسان • حسین راغفر • بهروز صحابه تبریزی • سید نصرالله سجادی • علی‌محمد مرتضوی • محمدرضا پهلوان • محمد صفی‌زاده • امیر عابدینی • داریوش مصطفوی • محسن صفایی فراهانی • محمد دادکان • علی کفاشیان • مهدی تاج • شهاب‌الدین عزیزی خادم |