**خِرَد**، داشتن دانش، شعور، فهم، تجربه و بصیرت، اکتسابی و نیز فهم ذاتی به همراه قابلیت کار بستن آنهاست. در بسیاری از دینها و فرهنگها بر اهمیت خرد تکیه شده‌است و از فضایل به‌شمار رفته‌است همچنین لازم است ذکر شود که عده ای از ادیبان و نویسندگان به تفاوت میان خرد و هوش تأکید داشته و بر این باور بوده‌اند که خرد اکتسابی و هوش مادرزادی است و نمی‌توان آن‌ها را یکی دانست؛ عده ای نیز میان خرد و عقل هم تفاوت قائل شده و عقل را لطمه پذیر از خرد دانسته‌اند بنابراین می‌توان نزدیکترین واژه به خرد را دانایی دانست.

کسروی در آغازین جملات کتاب «در پیرامون خرد» َش می‌گوید:

> "گرانمایه‌ترین چیزی که خدا به آدمیان داده «خرد» است، خرد شناسنده نیک و بد و راست و کج و سود وزیانست. آدمی برگزیده آفریدگان است، میوه آفرینش است. اینرا ما با دلیل روشن گردانیده‌ایم و باید پذیرفت. ولی این برگزیدگی بیش از هر چیزِ دیگر نتیجهٔ آنست که آدمی دارای خرد است. آدمیان اگر خرد را بشناسند و پیروی از آن کنند، جا برای کشاکشها و دشمنیها که درمیانست نخواهد ماند و زندگانی به راه دیگری افتاده، بیشتری از رنجها از میان خواهد رفت. لیکن جای افسوس است که آدمیان، خرد را نمی‌شناسند و از آن سودجویی نمی‌توانند، در نتیجهٔ همین نشناختن و سود نجستن، صد کشاکش و دشمنی درمیان خود می‌دارند، و شاهراه زندگانی را گم کرده ازخوشیهای جهان جز بهره کمی نمی‌یابند، و همیشه دچار رنج و آسیب می‌باشند. این زیانکشی بسیار بزرگی از آدمیان است. داستان آدمیان از این باره داستان کسانیست که درشب تاریکی در یک زمین ناهمواری راه می‌پیمایند، و چراغی را که با خود می‌دارند، چون نمی‌دانند که چیست و چه سودی ازآن تواند بود، روشن نمی‌گردانند و از آن بهره‌مندی نمی‌خواهند.
> 
> 
> در همان تاریکی راه افتاده، خود را به رنج و سختی می‌اندازند."
> 
> 
> سلام خدا جان عامل حرکت برترین قدرت از بدو خلقت، با یاد خدا در نفسها مقایسه دو کیهان نوزادی که تازه می‌آید بدنیا بنام طفل معصوم و ظهور کیهان پاک و معصوم بدلیل اینکه در هر دو آنها جان و روح و .... بود .
> 
> 
> آنچه می‌بینیم ، صادقانه می‌گویم به دلیل اینکه با خود صادقیم پس علت و اثر ‌و مقایسه باید ببینیم علت و اثر ‌و مقایسه سه پدیده جدید از اصغر سمیعی مونتاژ کار کیهان حقیقی در کیهان مجازی برای اثبات هر موضوعی ست .
> 
> 
> غیر از ادعای خدایی می‌کنیم به خود و کیهان خود و آنچه در اوست خیانت می‌کنیم علت و اثر ‌و مقایسه نتیجه کارهای خوب و بد ......
> 
> 
> حفظ پاک و معصوم بودن علت شناخت جان و روح و ..... اثر آن باستانی می‌شود مقایسه انسان با انسان می‌شود .
> 
> 
> اکوسیستم زیست محیطی استعمال کننده های هوا با یاد خدا در نفسها کیهان گلستان می‌شود .
> 
> 
> کیهان زشت و آنچه در اوست در پس کیهان زیبا پنهان می‌شود که دانشمندان به این جابجایی انفجار بزرگ میگویند ، علم فیزیک را حاکم بر کیهان زشت خود می‌دانند ، ذره ای (بوزون) از فیزیک را خدا میگویند ، خود را (هیگز) خدا معرفی می‌کنند لایه ازون زمین را سوراخ می‌کنند ، آخر زمان اعلام می‌کنند، علت مرگ فضا نوردان و نقص فنی سفینه ها را ، اتفاقات عجیب و غریب در کیهان را نمی‌دانند ........
> 
> 
> 
> فدایی تک تک مردم خوب و نازنین کیهان مونتاژ کار کیهان حقیقی در کیهان مجازی اصغر سمیعی .
> 
>

خرد در فرهنگ ایرانی
-------------------

### در متون پارسی میانه

در متون پارسی میانه به دو گونه خرد اشاره شده‌است: **آسْنْ خرد** به معنی خرد ذاتی و در برابر آن **گوش سرود خرد** به معنی خرد اکتسابی.
در مقاله نه‌گانه ایرانی در آموزه ایرانیان به نقل از دکتردینانی اشاره شد که «موضوع روان (نفس) در دانش روانشناسی در سطح تقلیل یافته‌ای قرار گرفته و برخلاف دانش نه‌گانه، خود را از حکمت به دور نگه داشته‌است.

ولی روان در انسان از ریشه روندگی، چیزی فراتر از یک رفتار ساده و سطحی است و این روندگیِ انسان در امید به شناختی است که جستجو می‌کند.

دانش نه‌گانه ایرانی به مثابه حکمت عملی است و چنین مسیری را دنبال می‌کند».

همچنین دکتردینانی در همایش اخلاق۹۶ اشاره کرد که شجاعت، عفت، حکمت و عدالت. چهار فضیلت اخلاقی است که مدار همه اخلاقیات است.

در همین راستا دکتربختیار اهمیت این چهار فضیلت را در آموزه‌های حکمای ایران باستان و به ویژه در تربیت شاهزادگان یادآور شد.

دکتردینانی در توضیح دو فضیلت شجاعت و عفت یادآور می‌شود که این دو خصلت می‌تواند با شدت و ضعف یا به تعبیر دیگر با افراط و تفریط همراه شود.

جستارهای وابسته
---------------

* عقل
* هوش
* دانش

پانویس
------

1. ↑  با الهام از اشعار مولانا
2. ↑  کسروی، احمد (۱۳۲۲). *در پیرامون خرد* (PDF). ص. ۲.
3. ↑  فرنبغ دادگی ۱۱۰

منابع
-----

* فرنبغ دادگی (۱۳۸۰)، *بندهش*، به کوشش گزارنده مهرداد بهار.، تهران: توس

* Wikipedia contributors, "Wisdom," *Wikipedia, The Free Encyclopedia*,  (accessed June 8, 2008).
* Mackenzie, David N.. *A concise Pahlavi dictionary*. London 1971→xrad


| * ن
* ب
* و
علم منطق |
| --- |
| تاریخ | 
* + عمومی
* چینی
* یونانی
* هندی
* اسلامی

 |
| مقالات اصلی | 
* + خرد
* منطق فلسفی
* فلسفه منطق
* منطق ریاضی
* فرامنطق
* زبَر-منطق
* منطق در علوم رایانه

 |
| مفاهیم منطق | 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| استدلالی | 
* + قیاسی
* استقرائی
* معکوس

 |
| محتواگرا | 
* + گزاره
* استنتاج
* برهان
* اعتبارمندی
* قانع‌کنندگی
* منطق ترم
* تفکر نقادانه
* مغالطه
* قیاس
* نظریهٔ برهان‌آوری

 |
| ریاضی | 
* + عبارت
* عبارت خوش‌ساخت
* مجموعه
* عنصر
* رده
* اصل موضوع
* قضیه
* برهان
* تعبیرات
* سازگاری
* درستی
* کاملیت
* تصمیم‌پذیری
* انجام‌پذیری
* استقلال
* زبان صوری
* دستگاه صوری
* دستگاه قیاسی
* نظریهٔ مجموعه
* نظریهٔ برهان
* نظریهٔ مدل
* نظریهٔ بازگشتی
* نظریهٔ انواع
* نحو
* معناشناسی
* دنباله معنایی
* دنباله نحوی

 |
| گزاره‌ای | 
* + توابع بولی
* حساب مسندات تکین
* حساب گزاره‌ای
* ادات منطقی
* جدول ارزش

 |
| محمولات | 
* + منطق دسته یکم
* سورها
* منطق دسته دوم

 |
| موجهات | 
* + تکلیفی
* شناختی
* زمانمند
* اعتقادی

 |
| غیرکلاسیک‌های دیگر | 
* محاسبه‌پذیری
* فازی
* خطی
* ربط
* نایک‌نوا

 |

 |
| مجادله‌ها | 
* + ناهماهنگی‌پذیری
* دودُرُستی
* منطق شهودگرایانه
* متناقض‌نماها
* خلاف‌آمدها
* تجربی بودن منطق

 |
| افراد اصلی | 
* ابن النفیس
* ابن تیمیه
* ابن حزم
* ابن رشد
* ابن سینا
* ارسطو
* برتراند راسل
* اسکولم
* بول
* پئانو
* پاتنم
* پانینی
* پولس ایرانی
* پیرس
* تارسکی
* تورینگ
* چرچ
* دارماکیرتی
* دیگناگه
* شهاب‌الدین یحیی سهروردی
* غزالی
* فارابی
* فخر رازی
* فرگِه
* کارناپ
* کانادا
* کانتور
* کریپکه
* کِنْدی
* کواین
* گنتزن
* گوتاما
* گودل
* لطفی زاده
* موتزی
* ناگارجونه
* هیلبرت
* وایت‌هد

 |
| فهرست‌ها | 
* + منطق‌دانان
* قواعد استنتاج
* متناقض‌نماها
* سفسطه‌ها
* عمومی
* جدول نمادها

 |
| 
* رده
* نوشتارهای ناتمام
* نوشتارهای ناتمام منطق ریاضی

 |

* نداف، ویدا (۱۳۹۳). نقش جایگاه خرد در متون باستانی ایران. مجله: زبان شناخت. دوره ۵، شماره۹، بهار و تابستان، ۱۹۷–۱۸۷