**ابراهیم بن محمد** (به عربی: *إبراهيم بن محمد*) (زادهٔ ذی‌الحجهٔ ۸ هجری – درگذشتهٔ ۱۰ هجری) فرزند محمد، پیامبر اسلام و ماریه قبطی بود که در نوزادی درگذشت. در بسیاری از احادیث منسوب به محمد، از ابراهیم به عنوان «نبی بن نبی» (پیامبر پسر پیامبر) یاد شده و از قول محمد روایت شده اگر او نمی‌مرد، بعد از مرگ پدرش به پیامبری می‌رسید. به عقیدهٔ برخی دانشوران، تاریخ مرگ ابراهیم در روایات اسلامی را قبل از مرگ محمد قرار داده‌اند تا با باور به ختمیت وحی تعارضی نداشته باشد.

در منابع اسلامی گفته شده مرگ ابراهیم همزمان با خورشیدگرفتگی بوده‌است. با فرض به واقعی بودن این داستان، تاریخ دقیق مرگ او می‌بایست ۲۸ شوال ۱۰ هجری/۲۷ ژانویه ۶۳۲ میلادی بوده باشد.

پیامبر بودن ابراهیم
-------------------

در بسیاری از احادیث منسوب به محمد — مانند احادیث روایت شده توسط ابن ماجه، محمّد البخاری و دیگران — او از پسرش ابراهیم به عنوان پیامبر بعد از خود نام برده‌است. به عنوان مثال، در حدیثی گفته شده محمد در مراسم تشییع جنازهٔ ابراهیم بر او نماز نخواند، چراکه یک پیامبر بر پیامبری دیگر نماز نمی‌خواند. در حدیثی از قول محمد گفته شده که «به خدا قسم، او [ابراهیم] پیامبر است؛ نبی بن نبی (پیامبر پسر پیامبر).» در حدیثی که رواج زیادی هم داشته، گفته شده اگر ابراهیم زنده می‌ماند، «صدیق و نبی» می‌شد. برخی احادیث ختمیت وحی را از اساس دلیل مرگ ابراهیم دانسته‌اند: «اگر قرار بود پیامبری بعد از محمد آید، پسرش ابراهیم زنده می‌ماند.»
به عقیدهٔ دانشورانی چون فرایدمن، مرگ ابراهیم در روایات اسلامی را قبل از مرگ محمد قرار داده‌اند تا با باور به ختمیت وحی تعارضی نداشته باشد.

مرگ
---

در منابع اسلامی اینگونه روایت شده که محمد زنی از انصار به نام أم‌سیف را برگزید تا دایهٔ ابراهیم باشد و به او شیر بدهد. بیشتر از یک سال گذشت. سرانجام یک‌بار ابراهیم شدیداً بیمار شد. او را به نخلستان مادرش ماریه بردند. ماریه و خواهرش سیرین برای بهبودی او تمام تلاش خود را کردند اما فایده‌ای نداشت. وقتی که مطمئن شدند ابراهیم زنده نمی‌ماند، محمد را آگاه کردند. محمد او را در بقیع به خاک سپرد و در فراق او بسیار گریست و گفت: «ای ابراهیم! از رفتن تو غمگین شدیم. اکنون چشم‌ها اشک می‌ریزند و قلب‌ها تنگ می‌شوند. اما چیزی جز آنچه مایهٔ رضایت پروردگارمان است نمی‌گوییم.»

شیخ عباس قمی، نویسندهٔ شیعه، در منتهی‌الآمال می‌نویسد: ابن شهر آشوب از ابن‌عباس روایت کرده‌است که:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | روزی محمد نشسته بودند. بر ران چپش ابراهیم و بر ران راستش حسین پسر علی را نشانده بود. ناگاه جبرییل نازل شد و گفت:ای محمد، پروردگارت تو را سلام می‌رساند، و می‌فرماید این هر دو را برای تو جمع نخواهم کرد. یکی را فدای دیگری گردان. پس محمد به ابراهیم نگاه کرد و گریست. به حسین نگاه کرد و گریست. پس فرمود: ابراهیم مادرش ماریه است. اگر بمیرد کسی جز من برایش محزون نخواهد شد. مادر حسین فاطمه و پدرش علی می‌باشد، پسر عم من و به منزلهٔ جان و خون من است. اگر بمیرد دختر و پسر عمم هر دو برایش اندوهگین خواهند شد. من نیز برای او محزون می‌شوم. پس اختیار می‌کنم حزن خود بر حزن ایشان. ای جبرییل ابراهیم را فدای حسین کردم. پس هر وقت محمد، حسین را می‌دید او را به سینه می‌چسبانید و می‌گفت: «فدای تو بشوم. ای کسی که ابراهیم را فدای تو کردم.» |  » |

### ماجرای افک

ماریه قبطی و پسر عمویش جریح قبطی کنیز و غلامی بودند که حاکم مصر مقوقس به محمد پیامبر اسلام هدیه داد، محمد نیز ماریه را به عنوان کنیز خود انتخاب نمود پس از مدتی ماریه حامله شد و برای محمد پسری به نام ابراهیم را به دنیا آورد، اما ابراهیم در ۱۸ ماهگی یا ۲۱ ماهگی مرد، به دنبال مرگ ابراهیم محمد بسیار ناراحت و اندوهناک شد در این زمان عایشه همسر محمد نزد او آمد و گفت که ای محمد ناراحت نباش چراکه ابراهیم اصلاً پسر تو نبوده‌است و تهمت زنا میان ماریه و جریح قبطی را با محمد در میان گذاشت و گفت ابراهیم پسر جریح قبطی است نه تو، محمد با شنیدن این سخنان عایشه خشمگین شد و علی ابن ابی طالب را صدا زد و به او فرمان داد که برو جریح قبطی را بکش که با کنیز من (ماریه قبطی) زنا کرده، علی نیز با خشم به دنبال جریح قبطی برفت و چون جریح علی را با خشم و شمشیر دید پا به فرار گذاشت و از درخت نخلی بالا رفت تا از دست علی مصون بماند اما ناگهان از درخت به زمین افتاد و پارچه‌ای که برای پوشاندن عورت خود استفاده می‌کرد هنگام سقوط از درخت باز شد و علی ابن ابی طالب در آن لحظه عورت جریح را دید که اخته شده‌است به همین دلیل از کشتن آن غلام دست کشید و نزد محمد بازگشت و ماجرا را بیان نمود محمد بعد از مشخص شدن وضعیت آیات ۱۱ تا ۲۶ سوره نور را بیان کرد که مبنی بر عدم تهمت زنا بدون شاهد بر دیگران بود.

همزمانی تدفین با خورشیدگرفتگی
-----------------------------

به اعتقاد مسلمانان، این قبر ابراهیم در قبرستان بقیع است.
در منابع اسلامی اینطور روایت شده که بعد از تدفین ابراهیم در بقیع، خورشیدگرفتگی رخ داد و مردم پنداشتند که خورشید به دلیل مرگ ابراهیم اندوهگین است. اما محمد گفت: «ای مردم همانا خورشید و ماه دو نشانه از نشانه‌های قدرت حق تعالی هستند که تحت اراده و فرمان او هستند و برای مرگ و حیات کسی نمی‌گریند و هر زمان دیدید آن دو یا یکی از آنها گرفت نماز بگزارید.»

خورشیدگرفتگی ۲۷ ژانویه ۶۳۲ میلادی (جمعه ۲۵ شوال ۱۰ قمری) در مدینه تا ۷۶٪ خورشید را پوشانید.

جستارهای وابسته
---------------

* محمد
* ماریه
* فرزندان محمد
* خورشیدگرفتگی ۲۷ ژانویه ۶۳۲

منابع
-----

1. ↑  Tafsir (Exegesis) of Quran by Ibn Kathir for Chapter 66 of Quran verses 1-5.
2. ↑  Zaad al-Ma’aad, 1/103.
3. ↑  بعلبکی، منیر (۱۹۸۰). «Ibrahim». *دانشنامه المورد* (به عربی). ج. پنجم. بیروت: دارالعلم للملایین. ص. ۱۶۸.
4. ↑  Powers, *Muhammad Is Not the Father of Any of Your Men*, 56–57.
5. ↑  Powers, *Muhammad Is Not the Father of Any of Your Men*, 56–57.
6. ↑  Powers, *Muhammad Is Not the Father of Any of Your Men*, 56–57.
7. ↑  Powers, *Muhammad Is Not the Father of Any of Your Men*, 56–57.
8. 1 2  *زندگانی محمد، محمد حسین هیکل*.
9. ↑  "إبراهیم بن محمد". *ویکیبیدیا* (به عربی). 2021-10-17.
10. ↑  قمی، شیخ عباس (۱۳۸۱). *منتهی الآمال*. تهران:فراوردی. ص. ۱۵۵.
11. ↑  نام کتاب: تاریخ اسلام در آینه پژوهش، نویسنده: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، جلد:۷ صفحه:۶
12. ↑  رحلت ابراهیم پسر حضرت محمد.[*پیوند مرده*]
13. ↑  ناسا

| * ن
* ب
* و
محمد |
| --- |
| 
* اسلام
* قرآن

 |
| زندگی | 
* ولادت
* جنگ فجار
* حلف‌الفضول
* نصب حجرالاسود
* بعثت
* اصلاحات در صدر اسلام
* در مکه
* غرانیق
* شعب ابی‌طالب
* هجرت
* در مدینه
* بیعت عقبه
* میثاق مدینه
* پیمان برادری
* مباهله
* فتح مکه
* پس از فتح مکه
* حجةالوداع
* رویداد غدیر خم
* درگذشت
* جانشینی

 |
| نام و القاب | 
* نام‌ها و عناوین محمد
* محمد
* فارقلیط
* احمد
* خاتم‌الانبیا
* الامین

 |
| معجزات | 
* قرآن
* معراج
* غیب‌گویی
* شق‌القمر
* هجرت
* بشارت به بعثت
* رد الشمس
* مباهله

 |
| بستگان | 
* همسران و فرزندان
* اهل بیت
* اصحاب کسا
* چهارده معصوم
* شجره‌‏نامه
* قریش (قبیله)
* عبدالمطلب (جد)
* عبدالله بن عبدالمطلب (پدر)
* آمنه بنت وهب (مادر)
* ابوطالب (عمو)
* خدیجه (همسر)
* فاطمه (فرزند)
* علی (داماد)
* ام‌کلثوم (فرزند)
* رقیه (فرزند)
* زینب (فرزند)
* قاسم (فرزند)
* ابراهیم (فرزند)
* حسن بن علی (نوه)
* حسین بن علی (نوه)
* زینب بنت علی (نوه)
* ام‌کلثوم بنت علی (نوه)
* محسن بن علی (نوه)

 |
| جنگ‌ها | 
* فهرست جنگ‌های محمد
* فهرست غزوه‌های محمد
* فهرست سریه‌های محمد
* جنگ بُعاث

 |
| نیاکان | 
* تبار محمد

 |
| آثار | 
* کتاب‌شناسی محمد

 |
| اصحاب و یاران | 
* صحابه
* صحابیات
* فهرست صحابه محمد

 |
| آیات و روایات | 
* محمد در قرآن
* سوره محمد

 |
| هنر، فرهنگ و ادبیات | 
* در فرهنگ و ادبیات
* در کتاب مقدس
* در فرهنگ غرب
* نگاره محمد
* *رسالت* (فیلم)
* *محمد رسول‌الله* (فیلم)
* بایزیزان

 |
| مرتبط | 
* اسلام
* سیره نبوی
* بُراق
* صحت تاریخی
* ختمیت وحی
* صلوات
* نقد
* نامه‌ها به سران کشورها
* آشتی‌نامه محمد
* جنجال کاریکاتورهای محمد در یولاندز پستن
* مهر
* ذوالفقار
* منبع‌شناسی دوران آغازین اسلام
* دوران جاهلیت
* عام‌الفیل
* عام‌الحزن
* مسجدالحرام
* مسجدالنبی
* غار حرا
* عصمت

 |
| درگاه اسلام •  رده |