**درگیری مرزی چین و شوروی** یک درگیری نظامی هفت‌ماههٔ بدون اعلان جنگ بین اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی و جمهوری خلق چین در سال ۱۹۶۹ و اوج شکاف چینی-شوروی بود. با این که درگیری نظامی در همان سال پایان یافت اختلافات بین دو کشور تا معاهده مرزی چین و شوروی در سال ۱۹۹۱ حل نشد.

جدی‌ترین درگیری—که این دو کشور کمونیست را تا مرز جنگ پیش برد—در مارس ۱۹۶۹ در نزدیکی جزیره ژنبائو بر روی رود یوسوری رخ داد و به همین علت مورخان چینی معمولاً ازین درگیری با عنوان **حادثهٔ جزیرهٔ ژنبائو** نام می‌برند.

پیش زمینه
---------

منتهی‌الیه شرق آسیا در قرون قبلی هم شاهد دعواهای دو همسایه بزرگ بود. در اواخر قرن ۱۷، یرماک تیموفیویچ و قزاق‌های ماجراجویش که ایوان مخوف فرستاده بود، با غلبه بر خانات سیبری به مرزهای امپراتوری چینگ نزدیک شدند. این شروع دعوایی بود که ۴۰ سال طول کشید و سرانجام با پیروزی چینگ تمام شد. با زوال قدرت چینگ، روس‌ها به آسانی در نیمه دوم قرن ۱۹، آمور و ساحل شرقی اوسوری را گرفتند و بدین سان اساس مهمترین بندرشان در شرق، ولادی‌وستوک نهاده شد. یک قرن بعد همین‌جا محل دعوای دو نظام بزرگ کمونیستی شد، نظام‌هایی که پیشتر متحدان اساسی یکدیگر بودند .

شرح درگیری
----------

تحرکات بزرگ نظامی از نیمه دهه ۱۹۶۰ شروع شده بود. ارتش سرخ در هراس از اقدامات مشکوک چین در آغاز سال ۱۹۶۹، ۲۲ لشکر که عمدتاً لشکرهای پیاده و توپخانه بودند در طول مرز ۲۵۰۰ کیلومتری با چین مستقر کرده بود. این تحرکات در پاسخ به تجمع ۳۴ لشکر ارتش آزادیبخش خلق چین (شامل دو لشکر دفاع مرزی، ۲۴ لشکر پیاده، ۲ لشکر زرهی و ۶ لشکر توپخانه) انجام شده بود. وضعیت بسیار شکننده می‌نمود. مرزبانان دو طرف شروع به درگیری‌های لفظی در دو طرف مرز کردند و بلندگوهای تبلیغاتی دو طرف فعال شده بودند.

جزیره دامانسکی (ژنبائو) واقع در میانه رودخانه اوسوری در روز ۲ مارس ۱۹۶۹، نقطه شروع تنشی بود که تا ۳۲ سال بعد ادامه داشت. در حالت عادی نیروهای مرزبانی شوروی در حال گشتزنی در جزیره بودند. سه دسته پیاده‌نظام آموزش دیده ارتش چین به ناگاه به صورت عجیبی از رودخانه گذشتند و وارد جزیره شدند. دسته هفت نفری تحت فرمان ستوان ایوان استرلنیکوف اولین نیرویی بود که آن‌ها را مشاهده کرد. ستوان و دسته همراهش ضمن نزدیک شدن به چینی‌ها تلاش کردند با هشدار زبانی آنان را متوقف کنند.  
استرلنیکوف و همراهانش با آتش باری ناگهانی رو به رو شده و همه کشته شدند. نیروهای چینی با پشتیبانی آتش یک واحد توپخانه و دو واحد خمپاره انداز به سرعت در جزیره پخش شدند. نیروی کوچک مرزبانی روس که شامل ۳۰ سرباز بود به سرعت متلاشی شد و اعضایش به ضرب سرنیزه یا آتش دشمن به قتل رسیدند.  
این نبرد کوچک هر چند ابعاد نظامی خاصی نداشت اما باعث سراسیمه شدن ارتش سرخ شد و از طرف کرملین آبروریزی تلقی شد. به سرعت واحدهای توپخانه و زرهی شامل سلاح‌هایی نوین و تا آن زمان دیده نشده به محل اعزام گردیدند. ستوان پوپوف، افسر مرزبانی، بعدها خاطراتش را چنین به یاد آورد: «شب منتهی به ۱۵ مارس، به من و افرادم دستور داده شد همراه ۴ دستگاه نفربر بی‌تی‌آر-۶۰، وارد دامانسکی شویم و اگر چینی‌ها آن جا بودند نابودشان کنیم، اگر نبودند، همان‌جا موضع دفاعی بگیریم. ساعت ۱:۳۰ نصفه شب حرکت کردیم. کلی نارنجک برداشتیم، ۴۵ نفر و ۴ تا بی‌تی‌آر-۶۰ بودیم».  
ستوان پوپوف و مردانش ساعت ۵:۳۰ صبح وارد گوشه شمالی جزیره شدند و حرکت به سمت جنوب را شروع کردند. خبری از حضور افراد و ادوات چینی در جزیره نبود. افراد به دستور پوپوف پراکنده شدند و موضع گرفتند، نفربرها برای هدف قرار نگرفتن در حال حرکت ماندند. ناگهان صدای بلندگوهای چینی که به روسی هشدار خروج و شعار «مرگ بر برژنف» می‌دادند، بلند شد. ساعت ۹:۴۵ دقیقه صبح ۱۵ مارس، رگبار مسلسل روی گشتی‌های شوروی که در حال حرکت در جنوب جزیره بودند، شروع شد. گروه‌های «خط شکن» چینی با همان تاکتیک جنگ کره همراه پشتیبانی توپخانه حمله را آغاز کردند. نبرد در جزیره یک ساعت و نیم طول کشید. روس‌ها که مهماتشان در حال ته کشیدن بود، زخمی‌ها را سوار نفربرها کردند و از جزیره خارج شدند. هنوز خبری از پشتیبانی آتش ارتش سرخ نبود. بعد از ظهر بود که پروازهای شناسایی روس‌ها شروع شد. خمپاره اندازهای چینی آن طرف رودخانه را هم زیر آتش گرفتند.  

یک توپ ضدتانک اس.پ. گ-۹ و یک ب.ت. اِر-۶۰ صدمه دیدند و یک سرباز دیگر شوروی کشته شد. فرماندهی منطقه ای شوروی که سرسختی چینی‌ها را شاهد بود، یک دسته از تانک‌های جدید تی-۶۲ شامل ۹ دستگاه را به صحنه نبرد اعزام کرد. این اولین باری بود که تی-۶۲ یک نبرد واقعی به خود می‌دید. دور جدید نبرد شروع شد.  

شاسی چپ یکی از تی-۶۲ها هدف آتش یک نارنجک راکتی تایپ ۵۶ (کپی چینی RPG-2) قرار گرفت که به کشته شدن راننده و از کار افتادن تانک منجر شد. روس‌ها باز هم عقب کشیدند. ژنرال‌های ارتش سرخ که دریافته بودند ارتش آزادی بخش خلق بر خلاف تصورشان یک نیروی میلیشیایی نیست و سرانجام تصمیم نهایی را گرفتند. بعد از ظهر و شامگاه روز ۱۵ مارس ۱۹۶۹، سلاح مخوفی در ساحل رودخانه اوسوری وارد کارزار شد که تا همین امروز هم در نبردهای بسیاری از مناطق جهان کارکرد مؤثر دارد: پرتابگرهای راکت ۱۲۲ میلی‌متری ۴۰ تایی ب‌ام-۲۱ گراد. به مدت ۹ ساعت، ۱۰ هزار گلوله توپ و راکت گراد مواضع چینی‌ها را در هم کوبید.
نیروهای چینی با برجا گذاشتن صدها کشته و زخمی و روحیه ای بسیار پایین، جزیره دامانسکی و ساحل شرقی آن را تا فاصله ای خارج از برد گرادها و توپخانه شوروی ترک کردند. تنها یک افتخار نصیبشان شد: لاشه تی-۶۲ شوروی که در جزیره به جا ماند. روس‌ها توانستند جسد کشته‌هایشان را بعد از دو هفته از جزیره خارج کنند اما تلاش برای عقب کشیدن یا انهدام تانک بازمانده با آتش توپخانه چینی‌ها ناکام ماند. مدتی بعد واحدهای مهندسی چینی تانک را عقب کشیدند. تی-۶۲ مذکور هنوز هم در موزه نظامی پکن باقی مانده‌است.

مرز شرقی: هیلونگجیانگ (۱۹۶۹)
----------------------------

سرویس مرزی شوروی شروع به گزارش تشدید فعالیت نظامی چین در منطقه در اوایل دهه ۱۹۶۰ کرد. تنش‌ها در ابتدا به کندی پیش می‌رفت، اما انقلاب فرهنگی در چین باعث شد که تنش‌ها بسیار سریع تر افزایش یابد. تعداد سربازان در دو طرف مرز چین و شوروی پس از سال ۱۹۶۴ به طرز چشمگیری افزایش یافت. از نظر نظامی، در سال ۱۹۶۱، شوروی نظامی و ۲۰۰ هواپیما در مرز داشت. در سال ۱۹۶۸، ۳۷۵۰۰۰ مرد، ۱۲۰۰ هواپیما و ۱۲۰ موشک میان برد وجود داشت. چین ۱٫۵ میلیون مرد در مرز مستقر داشت و اولین سلاح هسته ای خود را آزمایش کرده بود (آزمایش ۵۹۶ در اکتبر ۱۹۶۴، در حوضه لوپ نور). لفاظی‌های سیاسی هر دو طرف به‌طور فزاینده ای خصمانه بود.

لحظه کلیدی در تشدید تنش‌های چین و شوروی، حمله شوروی به چکسلواکی در ۲۰ تا ۲۱ اوت ۱۹۶۸ و اعلام دکترین برژنف بود که شوراها حق دارند هر حکومت کمونیستی را که از آنچه توسط کرملین تعریف شده بود، سرنگون کنند. مائو دکترین برژنف را توجیه ایدئولوژیک تهاجم شوروی به چین برای سرنگونی خود می‌دید و کمپین تبلیغاتی گسترده‌ای را برای حمله به چکسلواکی به راه انداخت، اگرچه بهار پراگ را به عنوان «تجدیدنظرطلبی» محکوم کرده بود.  در ۲۱ اوت ۱۹۶۸، رهبر رومانی، نیکولای چائوشسکو، در میدان انقلاب بخارست سخنرانی کرد که تهاجم به چکسلواکی را محکوم کرد. به‌طور گسترده‌ای در رومانی و خارج از کشور به عنوان اعلامیه مجازی استقلال از اتحاد جماهیر شوروی دیده می‌شد. رومانی شروع به دور شدن از حوزه نفوذ شوروی به سمت حوزه نفوذ چین کرد.

ژو انلای در ضیافتی که در ۲۳ اوت ۱۹۶۸ در سفارت رومانی در پکن برگزار شد، اتحاد جماهیر شوروی را به دلیل «سیاست فاشیستی، شوونیسم قدرت‌های بزرگ، خودخواهی ملی و امپریالیسم اجتماعی» محکوم کرد. او در ادامه تهاجم به چکسلواکی را با آمریکایی‌ها در جنگ ویتنام مقایسه کرد و بیشتر به سیاست‌های آدولف هیتلر در قبال چکسلواکی در سال‌های ۱۹۳۸ تا ۱۹۳۹ پرداخت. ژو سخنرانی خود را با فراخوانی به سختی پوشیده از مردم چکسلواکی به انجام جنگ چریکی علیه ارتش سرخ به پایان رساند. 

مورخ چینی لی دانهویی نوشت: «در سال ۱۹۶۸، چین مقدمات ایجاد یک جنگ کوچک در مرز را آغاز کرد.» وی خاطرنشان کرد که تا قبل از مارس ۱۹۶۹، نیروهای چینی دو بار تلاش کرده بودند تا درگیری در امتداد مرز ایجاد کنند، «اما شوروی که احساس ضعف می‌کرد، چالش چین را نپذیرفت و عقب نشینی کرد.» یکی دیگر از مورخان چینی، یانگ کوی سونگ، می‌نویسد: «در سال ۱۹۶۸ مقدمات قابل توجهی وجود داشت، اما روس‌ها نیامدند، بنابراین کمین برنامه ریزی شده موفقیت آمیز نبود.» 

### نبرد جزیره ژنبائو (دامانسکی)

1. 1 2
2. ↑  Soviet Aggression. biblio.org
3. ↑  See (روسی) D. S. Ryabushkin, *Мифы Даманского*. Moscow: АСТ, 2004, pp. 151, 263–264.
4. ↑  Kuisong, pp. 25, 26, 29
5. ↑  Kuisong, p. 25
6. ↑
7. ↑  John Baylis et al. *Contemporary Strategy: Vol. 2, The Nuclear Powers*. New York: Holmes & Meier, 1987, p. 89.
8. ↑  See (روسی) D. S. Ryabushkin, *Мифы Даманского*. Moscow: АСТ, 2004, pp. 151, 263–264.
9. 1 2  Rea 1975, p. 22.
10. ↑  Goldstein 2003, p. 59.
11. ↑  Kuisong, p.29
12. ↑  Robinson, p.p. 1189-1190

یک کشتی شوروی با استفاده از توپ آب علیه یک ماهیگیر چینی در رودخانه Ussuri، ۶ مه ۱۹۶۹
در ۲ مارس ۱۹۶۹، گروهی از نیروهای ارتش آزادیبخش خلق به مرزبانان شوروی در جزیره ژنبائو کمین کردند. به گفته منابع چینی، شوروی متحمل ۵۸ کشته و زخمی شد. تلفات چینی‌ها ۲۹ کشته گزارش شده است. طبق منابع شوروی، حداقل ۲۴۸ سرباز چینی در جزیره و رودخانه یخ زده کشته شدند، و ۳۲ مرزبان شوروی کشته شدند و ۱۴ نفر زخمی شدند.

از آن زمان هر دو طرف یکدیگر را مسئول شروع درگیری می‌دانند. با این حال، یک اجماع علمی ظاهر شده است که بحران مرزی یک اقدام تجاوزکارانه از پیش طراحی شده بوده که توسط طرف چینی سازماندهی شده است. محقق آمریکایی لایل جی. گلدشتاین خاطرنشان کرد که اسناد روسی منتشر شده از دوران *گلاسنوست* تصویری نامطلوب از فرماندهی ارتش سرخ در خاور دور را به تصویر می‌کشد که ژنرال‌های ارشد از آغاز جنگ غافلگیر شده‌اند و واحدهای ارتش سرخ به‌طور تصادفی متعهد به اقدام در یک منطقه هستند. به سبک تکه‌تکه، اما همه اسناد از چینی‌ها به عنوان متجاوزان صحبت می‌کنند.  اکثر مورخان چینی موافقند که در ۲ مارس ۱۹۶۹، نیروهای چینی یک کمین را طراحی و اجرا کردند که شوروی را کاملاً غافلگیر کرد.  دلایل رهبری چین برای انتخاب چنین اقدام تهاجمی علیه شوروی همچنان یک سؤال مورد مناقشه است.

به گفته رابینسون، که تجزیه و تحلیل خود را عمدتاً بر اساس منابع شوروی به دلیل فقدان گزارش‌های واقعی از چینی‌ها در زمان نگارش این مقاله استوار کرد، در ۲ مارس حدود ساعت ۱۱:۰۰ نیروهای چینی به یک گشت مرزی ناآگاه شوروی در جزیره کمین کردند. خسارات سنگینی به پاترول وارد کرد. در مدت کوتاهی، نیروهای کمکی شوروی از پاسگاه مجاور رسیدند و ظاهراً چینی‌ها را سرنگون کردند، مدتی آنها را محاصره کردند و سپس چینی‌های باقی مانده را مجبور کردند به سمت بانک عقب‌نشینی کنند. کل نبرد حدود دو ساعت به طول انجامید. هر دو طرف ادعای پیروزی کردند، با این حال، هیچ‌یک از نیروها پس از پایان نبرد به‌طور دائم در جزیره باقی نماند، اگرچه شوروی به‌طور دوره ای به میل خود حرکت می‌کرد.

رابینسون نوشت که مشخص نیست چه کسی نبرد ۱۵ مارس را آغاز کرد. هر دو طرف مدعی شدند که طرف مقابل به گشت زنی آنها در اوایل صبح حمله کرده است. نبرد حدود ساعت ۰۹:۴۵ یا ۱۰:۰۰ با آتش توپخانه بانک چین آغاز شد. در ابتدا نیروهای چینی تاحدودی موفق شدند شوروی را وادار کنند که جزیره را به‌طور کامل ترک کنند یا به منتهی الیه شرقی آن عقب‌نشینی کنند. یک ضد حمله متعاقب توسط تانک‌های روسی و پیاده‌نظام مکانیزه با پشتیبانی سه موج آتش شدید توپخانه در ساعت ۱۳:۰۰ ظاهراً مواضع چینی‌ها را در جزیره شکست و چینی‌ها به مواضع خود عقب‌نشینی کردند. نبرد در ساعت ۱۹ به پایان رسید. شوروی عقب‌نشینی چینی‌ها را با پادگان‌های گسترده جزیره دنبال نکرد، اگرچه به گشت‌زنی شدید ادامه داد.

تفسیر دیگری از وقایع وجود دارد. انقلاب فرهنگی تنش بین چین و شوروی را افزایش داد که منجر به نزاع بین گشت‌های مرزی شد. در ۲۷ دسامبر ۱۹۶۸، چندین خودروی زرهی شوروی در جزیره ژنبائو فرود آمدند و سربازان شوروی از چوب برای ضرب و شتم سربازان چینی استفاده کردند. در ۲۳ ژانویه ۱۹۶۹، درگیری شدید دیگری در جزیره رخ داد و بنا بر گزارش‌ها، ۲۸ سرباز چینی زخمی شدند. از ۶ تا ۲۵ فوریه ۱۹۶۹، پنج حادثه مشابه دیگر رخ داد و تیراندازی در مارس ۱۹۶۹ رخ داد. بر اساس نسخه چینی رویدادها، در ساعت ۰۸:۴۰ روز ۲ مارس ۱۹۶۹، ۳۰ نفر از پرسنل گشت مرزی چین که به دو گروه تقسیم شدند به جزیره نزدیک شدند و حدود ۷۰ سرباز شوروی به همراه یک کامیون و تقویت شده با دو خودروی زرهی در حال تلاش برای به سمت جزیره بودند تا گشت چین را محاصره کنند. چینی‌ها ادعا می‌کنند که شوروی در ساعت ۰۹:۱۷ آتش گشوده است. شوروی با تانک، نفربرهای زرهی (APC) و بمباران توپخانه پاسخ داد. در طی سه روز، PLA با موفقیت نفوذ شوروی را متوقف کرد و در نهایت تمام نیروهای شوروی را از جزیره ژنبائو بیرون کرد. در جریان این درگیری، چینی‌ها دو جوخه پیاده‌نظام تقویت شده را با پشتیبانی توپخانه مستقر کردند. منابع چینی بیان می‌کنند که شوروی حدود ۶۰ سرباز و شش فروند APC آبی خاکی بی‌تی‌آر-۶۰ را مستقر کرد و در حمله دوم، حدود ۱۰۰ سرباز با پشتیبانی ۱۰ تانک و ۱۴ APC شامل توپخانه. PLA دو تا سه ماه برای آن رویارویی آماده شده بود.

از میان یگان‌ها، چینی‌ها ۹۰۰ سرباز را انتخاب کردند که توسط کارکنان ارتش با تجربه رزمی فرماندهی می‌شدند. به آنها آموزش‌های ویژه و تجهیزات ویژه داده شد و مخفیانه به آنها اعزام شدند تا از قبل در جزیره ژنبائو موضع بگیرند. ژنرال چینی چن شیلیان اظهار داشت که چینی‌ها در میدان نبرد به پیروزی آشکاری دست یافته‌اند.

در ۱۵ مارس، حملات اولیه شوروی پس از متحمل شدن خسارات سنگین دفع شد. سربازان مرزی شوروی دوباره نبرد نکردند، یک گردان تحت فرماندهی سرهنگ دوم اسمیرنوف از لشکر ۱۳۵ پیاده‌نظام موتوری وارد حمله شد. این گردان که زیر آتش مسلسل‌های سنگین چینی‌ها قرار گرفت، متحمل خسارات سنگین شد و از جزیره خارج شد. در پایان ۱۵ مارس، ژنرال شوروی اولگ لوسیک دستور استقرار موشک‌اندازهای مخفی "ب‌ام-۲۱ گراد" را صادر کرد. شوروی در درگیری ۹ ساعته با چینی‌ها ۱۰٬۰۰۰ گلوله توپ را همراه با ۳۶ سورتی پرواز شلیک کرد.مقامات شوروی بر این باور بودند که این حمله برای نیروها و تجهیزات چینی ویرانگر بود که توسط منابع چینی قابل تأیید نبود.[ *بهتر منبع* ] *چینی* مواضع خود را در جزیره ترک کردند و شوروی به مواضع خود در ساحل رود اوسوری روسیه عقب‌نشینی کرد. ولادیمیر گورودینسکی ادعا می‌کند که گروه اصلی نیروهای چینی در نزدیکی جزیره به دلیل اشتباه در محاسبه ستاد نیروهای راکتی، در نتیجه استفاده از BM-21 متحمل خسارت قابل توجهی نشده است. وی ادعا می‌کند که پس از ساعت ۲۱:۰۰، چینی‌ها شروع به شلیک خمپاره‌های سنگین نه تنها به سمت جزیره، بلکه به خاک شوروی کردند و سرگرد و.نسوف فرمانده لشکر ۱۳۵ موتوری پیاده‌نظام، مجبور شد به لشکر و مرزبانان دستور دهد تا برای جلوگیری از تلفات، ۴–۵ کیلومتر به داخل خاک عقب‌نشینی کنید. ماکسول خاطرنشان می‌کند که بسیاری از نوشته‌های دانشگاهی دربارهٔ حادثه ژنبائو همچنان استدلال می‌کنند که این حادثه ناشی از یک اقدام تهاجمی غیرقابل تحریک چین است و بی‌تردید اتحاد جماهیر شوروی پیروز بوده است.

در ۱۶ مارس، شوروی برای جمع‌آوری مردگان خود وارد جزیره شد و چینی‌ها سلاح خود را در دست داشتند. در ۱۷ مارس، شوروی تلاش کرد تی-۶۲ از کار افتاده را از جزیره بازیابی کند، اما تلاش آنها توسط توپخانه چینی دفع شد.

در ۲۱ مارس، شوروی یک تیم تخریب را در تلاش برای نابودی تانک فرستاد. چینی‌ها آتش گشودند و تلاش شوروی را خنثی کردند. با کمک غواصان نیروی دریایی چین، PLA تانک T-62 را به خشکی کشید. این تانک بعداً به موزه نظامی چین داده شد.

تا سال ۱۹۹۱، جزیره مورد مناقشه باقی ماند. طبق منابع چینی، چینی‌ها از اوت ۱۹۶۹ پادگان‌هایی ساخته بودند و حضور مستمری در این جزیره داشتند

[ *بهتر منبع نیاز است* ] ریابوشکین ادعا می‌کند که مرزبانان شوروی به خنثی کردن تمام تلاش‌های چینی‌ها برای فرود آمدن در آن تا ۱۰ سپتامبر ادامه دادند تا زمانی که به آنها دستور آتش‌بس داده شد و عملاً جزیره را تسلیم کردند تا برای مذاکرات کوسیگین-ژو که در ۱۱ سپتامبر اتفاق افتاد.

تانک T-62 شوروی که در درگیری سال ۱۹۶۹ توسط چینی‌ها دستگیر شد اکنون در موزه نظامی انقلاب خلق چین به نمایش گذاشته شده است.
### قهرمانان رزمی شوروی

پنج سرباز شوروی به دلیل شجاعت و دلاوری در جریان درگیری دامانسکی، نشان برتر قهرمان اتحاد جماهیر شوروی را دریافت کردند. سرهنگ دموکرات لئونوف گروه چهار تانک T-62 را در یک ضدحمله در ۱۵ مارس رهبری کرد و هنگامی که یک خودروی منهدم شده را ترک می‌کرد توسط یک تک تیرانداز چینی کشته شد.

ستوان ارشد ویتالی بوبنین یک مأموریت امدادی متشکل از ۲۳ سرباز از پاسگاه مرزبانی مجاور را رهبری کرد و یک یورش BTR-60 را به عقب چین انجام داد که ظاهراً ۲۴۸ مهاجم را کشته بودند. گروهبان جوان یوری بابانسکی فرماندهی را در نبرد در ۲ مارس به عهده گرفت، زمانی که دشمن برتری ۱۰–۱ داشت و هنگامی که ستوان ارشد استرلنیکوف کشته شد. بابانسکی بعداً تیم‌های جستجو و نجات جنگی را رهبری کرد که اجساد استرلنیکوف و لئونوف را بیرون آوردند. گروهبان جوان ولادیمیر اورخوف در نبرد ۱۵ مارس شرکت کرد. به عنوان یک مسلسل، او بخشی از اولین خط حمله علیه نیروهای چینی مستقر در جزیره بود. لانه مسلسل دشمن را ویران کرد و دو بار مجروح شد اما به مبارزه ادامه داد تا اینکه بر اثر جراحات جان باخت. به ۵۴ سرباز و افسر نشان‌های عالی نظامی لنین، پرچم سرخ، ستاره سرخ و شکوه و مدال‌های "شجاعت" و "برای شایستگی نبرد" به ۹۴ مرزبان و سرباز اهدا شد.

### قهرمانان رزمی چینی

در جریان درگیری‌های جزیره ژنبائو با ارتش شوروی در مارس ۱۹۶۹، یک تیم RPG چینی، Hua Yujie و دستیارش Yu Haichang چهار APC شوروی را منهدم کردند و بیش از ده کشته به دست آوردند. هوآ و یو نشان «قهرمان مبارزه» را از CMC دریافت کردند و اقدام آنها بر روی تمبر پستی به یادگار ماند.

پس از درگیری
------------

درگیری‌های ساحل رودخانه اوسوری در مارس ۱۹۶۹، صفحه مهمی در تاریخ جنگ سرد بود. انشقاق چین و شوروی کامل شد و چین در بحران‌هایی مانند افغانستان دهه بعد کنار غرب قرار گرفت و شوروی ناچار شد بخش بزرگی از ارتشش را به جای اروپای شرقی در مرزهایش با چین مستقر کند. جزیره دامانسکی (ژنبائو) تا چند ماه «سرزمین هیچ‌کس» و خارج از کنترل طرفین ماند. سرانجام پس از گفتگوهایی بین دو طرف متخاصم، نیروهای شوروی فرمان آتش‌بس گرفتند و چینی‌ها در ۱۰ سپتامبر همان سال وارد آن شدند.

جستارهای وابسته
---------------

* روابط خارجی چین

منابع
-----

1. 1 2 3 4  "Zhēnbǎo dǎo zìwèi fǎnjí zhàn de qíngkuàng jièshào" 珍宝岛自卫反击战的情况介绍, *Zhànbèi jiàoyù cáiliào* 战备教育材料, p. 3–5, 7–9.
2. ↑  Kuzmina, N. (15 March 2010). "Как Виталий Бубенин спас Советский Союз от большого позора". *SakhaNews*. Archived from the original on 11 March 2018. Retrieved 10 March 2018.
3. ↑  "Некоторые малоизвестные эпизоды пограничного конфликта на о. Даманском". *Военное оружие и армии Мира*. Archived from the original on 11 March 2018. Retrieved 10 March 2018.
4. ↑  Goldstein 2003, p. 58.
5. ↑  Goldstein 2003, p. 59.
6. ↑  Goldstein, p. 988, 990–995.
7. ↑  Robinson, p.p. 1187-1188
8. ↑  Robinson, p.p. 1187-1189
9. 1 2  Robinson, p.p. 1189-1190
10. ↑  Yang Kuisong (August 2000). "The Sino-Soviet Border Clash of 1969: From Zhenbao Island to Sino-American Rapprochment". *Cold War History*. **1** (1): 21–52. doi:10.1080/713999906.
11. ↑  Kuisong, pp. 28–29
12. ↑  Kuisong, p.29
13. ↑  Война 1969 года с Китаем, про которую не принято говорить. Ведь мы сейчас лучшие друзья
14. ↑  Gerson, Michael S. (November 2010). "The Sino-Soviet Border Conflict: Deterrence, Escalation, and the Threat of Nuclear War in 1969" (PDF). *CNA.org*. With contributions from: Dmitry Gorenburg, Heidi Holz, Peter Mackenzie, Greg Zalasky. Report Number ASCO 2010 027. Archived from the original (PDF) on 10 January 2017.
15. ↑  珍宝岛隐藏历史：冰雹火箭炮第一次实战，开火前遭到中方炮火覆盖
16. ↑  "Остров Даманский: бой по заказу-Полвека назад советские воины погибали, защищая Родину"
17. ↑  Maxwell, Neville (2007-06-01). "How the Sino-Russian boundary conflict was finally settled". *Critical Asian Studies*. **39** (2): 249. doi:10.1080/14672710701340079. ISSN 1467-2715.
18. ↑  乌苏里江上的神秘小岛"珍宝岛"-新浪新闻
19. ↑  Рябушкин Д. С. Мифы Даманского. — М. : АСТ; Транзиткнига, 2004. — С. 264.
20. ↑  Lai, Benjamin (20 November 2012). The Chinese People's Liberation Army since 1949: Ground Forces. Bloomsbury Publishing. p. 12.

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sino-Soviet border conflict». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۴ اکتبر ۲۰۱۷.

| * ن
* ب
* و
سیاست اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۸۵–۱۹۶۴) |
| --- |
| رویدادها (۱۹۶۴–۱۹۸۲) | 
* Collective leadership
* Glassboro Summit Conference
* جنگ شش‌روزه
* بهار پراگ
* حمله پیمان ورشو به چکسلواکی
* 1968 Red Square demonstration
* دکترین برژنف
* Brezhnev assassination attempt
* درگیری مرزی چین و شوروی
* دتانت
* بحران نفتی سال ۱۹۷۳
* سقوط سایگون
* Vladivostok Summit
* Helsinki Accords
* 1977 Moscow bombings
* 1977 Soviet Constitution
* 1978 Georgian demonstrations
* جنگ کامبوج و ویتنام
* جنگ شوروی در افغانستان
* بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۸۰
* Reaction to 1980–1981 Polish crisis
* Exercise Zapad
* Death and state funeral of Leonid Brezhnev
* Legacy of Leonid Brezhnev

 |
| رویدادها (۱۹۸۲–۱۹۸۵) | 
* RYAN
* پرواز شماره ۰۰۷ هواپیمایی کره
* 1983 false nuclear alarm incident
* Able Archer 83
* تحریم بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۸۴
* بازی‌های دوستی

 |
| اعضای پولیتبورو
* 22ام
* 23ام
* 24ام
* 25ام
* 26ام
 | 
* حیدر علی‌اف
* یوری آندروپوف
* لئونید برژنف
* Chebrikov
* کنستانتین چرنینکو
* Demichev
* Dolgikh
* Efremov
* میخائیل گورباچف
* آندری گرچکو
* ویکتور گریشین
* آندری گرومیکو
* Kirilenko
* Kiselyov
* Kunaev
* آلکسی کاسیگین
* Kulakov
* واسیلی واسیلیویچ کوزنتسف
* Masherov
* Mazurov
* آناستاس میکویان
* Mzhavanadze
* Pelše
* نیکولای پدگورنی
* Polyansky
* Ponomarev
* شرف رشیدف
* Romanov
* Shcherbytsky
* Shelepin
* Shelest
* ادوارد شواردنادزه
* Shvernik
* Solomentsev
* میخائیل سوسلف
* نیکولای تیخونوف
* دمیتری اوستینوف
* Voronov
* Vorotnikov

 |
| رهبران | 
* The حکومت سه‌نفره (لئونید برژنف
* آلکسی کاسیگین
* نیکولای پدگورنی)
* یوری آندروپوف
* کنستانتین چرنینکو

 |
| دولت‌ها | 
* Kosygin's 1ام
* 2ام
* 3ام
* 4ام
* 5ام
* Tikhonov's 1ام
* 2ام

 |
| اقتصاد ملی | 

|  |  |
| --- | --- |
| اصلاحات | 
* OGAS
* 1965
* 1973
* 1979
* برنامه غذایی
* 1984

 |
| طرح‌های پنج سال | 
* طرح 8ام
* طرح 9ام
* طح 10ام
* طرح 11ام

 |

 |
| خانواده برژنف | 
* چوربانوف (داماد)
* گالینا (دختر)
* لیوبوف (برادرزاده)
* ویکتوریا (همسر)
* یاکوف (برادر)
* یوری (پسر)

 |
|  **درگاه اتحاد شوروی** |

| * ن
* ب
* و
درگیری‌های مسلحانه مربوط به اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی |
| --- |
| بین‌المللی | 
* *(جنگ داخلی روسیه)*
* جنگ جهانی دوم
* جنگ کره
* حمله پیمان ورشو به چکسلواکی
* جنگ فرسایش‌زا
* جنگ اوگادن

 |
| خارجی | 
* Ukrainian–Soviet War
* جنگ لهستان-شوروی
* Lithuanian–Soviet War
* جنگ‌های مرزی شوروی و ژاپن
* Sino–Soviet conflict (1929)
* Soviet Invasion of Xinjiang
* شورش اسلامگرایان در سین کیانگ (۱۹۳۷)
* تهاجم شوروی به لهستان
* جنگ زمستان
* شورش ایلی
* جنگ روسیه-ژاپن
* انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان
* جنگ ویتنام
* درگیری مرزی چین و شوروی
* جنگ شوروی در افغانستان

 |

| * ن
* ب
* و
درگیری‌های مسلحانه روسیه (شامل دوره امپراتوری و شوروی) |
| --- |
| داخلی | 
* Uprising of Bolotnikov
* استپان رازین
* Bulavin Rebellion
* شورش پوگاچف
* Decembrist revolt
* جنگ داخلی روسیه
* قیام اوت
* کودتای اوت
* 1993 Russian constitutional crisis
* جنگ نخست چچن
* جنگ داغستان
* جنگ دوم چچن
* Insurgency in the North Caucasus

 |
| پیش از سده هفدهم | 
* Muscovite–Volga Bulgars war (1376)
* First Muscovite–Lithuanian War (۱۴۹۲–۱۴۹۴)
* Russo-Swedish War (1495–1497)
* Second Muscovite–Lithuanian War (۱۵۰۰–۱۵۰۳)
* Third Muscovite–Lithuanian War (۱۵۰۷–۱۵۰۸)
* Fourth Muscovite–Lithuanian War (۱۵۱۲–۱۵۲۲)
* Fifth Muscovite–Lithuanian War (۱۵۳۴–۱۵۳۷)
* Russo-Crimean Wars
* Russo-Kazan Wars
* Russo-Swedish War (1554–1557)
* جنگ لیوونی
* فتح سیبری به دست روس‌ها
* جنگ‌های روسیه و سوئد (۹۵–۱۵۹۰)
* Polish–Muscovite War (1605–1618) and the Time of Troubles
* جنگ اینگری
* جنگ اسمولنسک
* جنگ ایران و روسیه (۱۶۵۳–۱۶۵۱)
* درگیری‌های مرزی روسیه و منچو
* جنگ روسیه و لهستان (۱۶۵۴–۱۶۶۷)
* سیل (تاریخ لهستان)
* دومین جنگ شمالی
* Russo-Turkish War (1676–1681)
* جنگ روسیه و عثمانی (۱۶۸۶–۱۷۰۰)

 |
| سده هیجدهم و نوزدهم | 
* جنگ بزرگ شمالی
* Russo-Turkish War (1710–1711)
* جنگ ایران و روسیه (۱۷۲۳–۱۷۲۲)
* جنگ‌های ایران و روسیه
* جنگ جانشینی لهستان (۱۷۳۳–۱۷۳۸)
* جنگ روسیه و عثمانی (۱۷۳۵–۱۷۳۹)
* جنگ جانشینی اتریش (۱۷۴۰–۱۷۴۸)
* Russo-Swedish War (1741–1743)
* جنگ هفت‌ساله
* جنگ روسیه و عثمانی (۱۷۷۴–۱۷۶۸)
* Bar Confederation
* جنگ روسیه و ترکیه (۱۷۹۲- ۱۷۸۷)
* جنگ سوئد و روسیه (۱۷۹۰–۱۷۸۸)
* Russo-Polish War (1792)
* Kościuszko Uprising
* حمله روسیه به ایران (۱۷۹۶)
* جنگ ائتلاف دوم
* جنگ ائتلاف سوم
* جنگ ایران و روسیه (۱۸۱۳–۱۸۰۴)
* جنگ ائتلاف چهارم
* جنگ عثمانی و روسیه (۱۸۱۲–۱۸۰۶)
* Anglo-Russian War
* جنگ فنلاند
* جنگ ائتلاف پنجم
* حمله فرانسه به روسیه
* جنگ ائتلاف ششم
* جنگ صدروزه
* استیلای روسیه بر قفقاز
* جنگ قفقاز
	+ Russo-Circassian War
	+ Murid War
* جنگ ایران و روسیه (۱۸۲۸–۱۸۲۶)
* جنگ عثنانی و روسیه (۱۸۲۹–۱۸۲۸)
* قیام نوامبر
* انقلاب ۱۸۴۸ مجارستان
* جنگ کریمه
	+ جنگ آلند
* Amur Acquisition
* قیام ژانویه
* تصرف آسیای میانه توسط روسیه
	+ تصرف بخارا توسط روسیه
	+ Khivan campaign of 1873
* جنگ روسیه و عثمانی (۱۸۷۷–۱۸۷۸)
* شورش مشتزن‌ها
	+ تهاجم روسیه به منچوری

 |
| سده بیستم | 
* جنگ روسیه و ژاپن
* اشغال تبریز بدست قوای روس در ۱۲۹۰
* جنگ جهانی اول
	+ نبرد رباط‌کریم
* جنگ داخلی روسیه
	+ جنگ اوکراین و شوروی
	+ جنگ داخلی فنلاند
	+ Heimosodat
	+ تهاجم شوروی به غرب (۱۹۱۹–۱۹۱۸
		- جنگ استقلال استونی
		- جنگ استقلال لتونی
		- جنگ لیتوانی و شوروی
	+ جنگ لهستان-شوروی
	+ تهاجم ارتش سرخ به جمهوری خلق آذربایجان
	+ تهاجم ارتش سرخ به ارمنستان
	+ تهاجم ارتش سرخ به گرجستان
	+ Red Army intervention in Mongolia
* Urtatagai conflict (1925–1926)
* جنگ چین و شوروی (۱۹۲۹)
* جنگ‌های مرزی شوروی و ژاپن
* تهاجم شوروی به شین‌جیانگ
* شورش اسلامگرایان در سین کیانگ (۱۹۳۷)
* جنگ جهانی دوم
	+ تهاجم شوروی به لهستان
	+ جنگ زمستان
	+ اشغال کشورهای بالتیک
	+ اشغال بیسارابیا و بوکوفینای شمالی
	+ جنگ پس‌آیند
	+ جبهه شرقی (جنگ جهانی دوم)
	+ اشغال ایران در جنگ جهانی دوم
	+ جنگ روسیه-ژاپن
* جنگ چریکی در کشورهای بالتیک
* شورش ایلی
* نخستین جنگ هندوچین
* جنگ کره
* انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان
* جنگ استقلال اریتره
* جنگ فرسایش‌زا
* حمله پیمان ورشو به چکسلواکی
* درگیری مرزی چین و شوروی
* جنگ ویتنام
* جنگ اوگادن
* جنگ مرزی جنوب آفریقا
* جنگ شوروی در افغانستان
* جنگ خلیج فارس
* جنگ اول قره‌باغ
* جنگ ترانس‌نیستریا
* جنگ داخلی گرجستان
* جنگ داخلی تاجیکستان
* جنگ نخست چچن
* جنگ داغستان

 |
| سده بیست و یکم | 
* جنگ دوم چچن
* جنگ اوستیای جنوبی ۲۰۰۸
* مداخله نظامی روسیه در اوکراین
	+ الحاق کریمه به فدراسیون روسیه
	+ جنگ در دونباس
	+ حمله ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین
* مداخله روسیه در جنگ داخلی سوریه
* Western Libyan campaign
* جنگ ناگورنو قره‌باغ (۲۰۲۰)

 |
| 
* تاریخ نظامی روسیه
* انقلاب روسیه
* جنگ سرد
* منطقه نفوذ

 |