***روزگار سپری شدهٔ مردم سالخورده*** عنوان رمانی سه جلدی به قلم محمود دولت‌آبادی می‌باشد، این مجموعه سه جلدی به ترتیب با نام‌های: کتاب اول (اقلیم باد)، کتاب دوم (برزخ خس) و کتاب سوم (پایان جغد) از سال ۱۳۶۹ به بعد توسط انتشارات چشمه منتشر شدند. چاپ یازدهم این اثر سال ۱۴۰۰ منتشر شده‌است.

معرفی
-----

این رمان در سه کتاب در فاصلهٔ زمانی ده ساله، به چاپ رسیده‌است کتاب اول با عنوان «اقلیم باد» سال ۱۳۶۹ کتاب دوم «برزخ خس» سال ۱۳۷۲ و کتاب سوم با عنوان پایان جغد سال ۱۳۷۹ منتشر شده‌است. رمان روزگار سپری شده مردم سالخورده، تلخ‌کامی‌ها و چالش‌های اهالی تلخ‌آباد کلخ‌ چان سبزوار را در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۰۱ تا بعد کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ به تصویر کشیده و کوشیده‌است تا سر گذشت سه نسل از مردم این منطقه را بیان کند.

خلاصه داستان
------------

وقایع رمان از روز مرگ پدر بزرگ سامون– استاد آبا– آغاز می‌شود و به صورت نقل خاطره پیگیری می-شود پریشانی و مرگ‌اندیشی بر فضای رمان سایه گستر است.

استاد ابا در روزگار سلطنت ناصرالدین شاهِ قاجار به روستایِ تلخ‌آباد کلخ‌ چان می‌آید. حاج‌کلیو و چالنگ بر مردم حکومت می‌کنند. استاد ابا در روستا به حرفه دلاکی و حجامت مشغول است؛ ازدواج می‌کند و دختری به نامِ خورشید و دو پسر به نام‌هایِ عبیدوس و یادگار دارد؛ سرانجام او می‌میرد و عبیدوس سرپرستِ خانواده می‌شود. پیس از دو ازدواج ناموفق با عذرا ازدواج می‌کند و صاحبِ سه پسر به نام‌های سامون، نوران، سلیم و دختری به نامِ مهرگان می‌شود. سامون بزرگ می‌شود؛ درس می‌خواند و عازم تهران می‌شود و در چند جا از جمله تئاتر کار می‌کند؛ داستان و نمایشنامه می‌نویسد و کم‌کم اعضای خانواده خود را به تهران می‌برد و زندگی دشوار و فلاکت‌باری را دنبال می‌کند؛ با آذین ازدواج می‌کند. سامون دستگیر و دو سال زندانی می‌شود و با مبارزان سیاسی آشنا می‌شود. ماجراهای رمان، یادکرد تمام این شوربختی‌ها و تلخی‌های روزگار است که در ذهنِ سامون می‌گذرد و سیری داستان‌گونه از ماجراهای تاریخی، سیاسی و اجتماعی ایران از زمان حکومت رضاشاه تا اوایل انقلاب در سال ۱۳۵۷ را نشان می‌دهد.

نقد و بررسی
-----------

رمان روزگار سپری شده مردم سالخورده از زمان انتشار نخستین مجلد تا اواخر دهه خورشیدی در فضای رسانه‌های و علمی بارها مورد نقد و بررسی قرار گرفته‌است. در اینجا ضمن ارائه بخشی از نقدها فهرستی از نقد و بررسی‌هایی که بر این اثر انجام شده ارائه می‌شود.

در پژوهشی با عنوان «بازآفرینی اسطوره سوشیانس در روزگار سپری شده مردم سالخورده محمود دولت‌آبادی» عنوان شده‌است.

> به باور اغلب منتقدان رمان، روزگار مردم سالخورده اثری نسبتاً موفق در حوزة رئالیسم جادویی است. محمود دولت‌آبادی در رمان روزگار سپری شدة مردم سال‌خورده از زبان پیشین فاصله می‌گیرد و با تلفیقی از رئالیسم و رئالیسم جادویی، به فضای تازه‌ای دست می‌زند. روزگار سپری شدة مردم سالخورده یکی از رمان‌های نامدار ایرانی است که به سبک رئالیسم جادویی نوشته شده‌است و در زیر لایه واقع‌گرایی و تاریخی آن، ژرف ساخت دنیایی اساطیری، حضوری جدی و مداومی دارد. در این میان، اسطورة منجی یا سوشیانس، نقشی کانونی ایفا می‌کند. نویسنده برای برون رفت از جامعة تباه و ست‌مزدة انسانی به دنبال آفرینش آرمانشهری است که در دنیای هنری و داستانی، مصداق آن را در سوشیانس می‌بینید و به بازآفرینی این اساطیر می‌پردازد. رمان رترکیبیی از دنیای واقعی، وهمی و اساطیری ایجاد کرده‌است. به نظر می‌رسد که در زیر سطحِ واقعی و تا حدی تاریخی داستان که از اواخر دوران قاجار تا اواخر دوران پهلوی را در فضایی داستانی گزارش می‌کند، ژرف ساخت اساطیری داستان به اسیطورة سوشییانس، موعود زردشتی اشاره دارد.
> 
> 
>

جستارهای وابسته
---------------

کتاب‌شناسی محمود دولت‌آبادی

منابع
-----

1. ↑  «نشرچشمه». *نشرچشمه*. ۱۴۰۰-۱۲-۱۷. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۱۲-۱۷.‏
2. 1 2 3 4  «تشبیه اندیشی در رمان «روزگار سپری شده مردم سالخورده»». *پرتال جامع علوم انسانی*. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۱۲-۱۳.‏
3. 1 2 3  «بازآفرینی اسطوره سوشیانس در روزگار سپری شده مردم سالخورده محمود دولت‌آبادی». *پرتال جامع علوم انسانی*. دریافت‌شده در ۱۴۰۰-۱۲-۱۳.‏

| * ن
* ب
* و
محمود دولت‌آبادی |
| --- |
| 
* سال‌شمار
* نمایش‌شناسی
* کتاب‌شناسی

 |
| رمان‌ها | 
* *کلیدر*
* *جای خالی سلوچ*
* *روزگار سپری‌شده مردم سالخورده*
* *زوال کلنل*
* *سلوک*
* *طریق بسمل شدن*

 |  |
| داستان بلند | 
* *سفر*
* *آوسنه بابا سبحان*
* *هجرت سلیمان*
* *عقیل، عقیل*
* *روز و شب یوسف*
* *باشبیرو*
* *گاواربان*
* *از خم چنبر*
* *آن مادیان سرخ‌یال*

 |
| داستان کوتاه | 
* *ته شب*
* *مرد*
* *ادبار*
* *بند*
* *پای گلدسته امامزاده شعیب*
* *سایه‌های خسته*
* *بیابانی*
* *آهوی بخت من گزل*
* *آیینه*
* *بنی‌آدم*

 |
| مجموعه داستان | 
* *لایه‌های بیابانی*
* *کارنامه سپنج*

 |
| نمایشنامه‌ها | 
* *تنگنا*
* *ققنوس*
* *خانه آخر*

 |
| فیلم‌نامه‌ها | 
* *سربداران*
* *اتوبوس*
* *یک زندگی کوچک*

 |
| سفرنامه | 
* *دیدار بلوچ*

 |
| آثار غیر داستانی، مقالات و گفتگوها | 
* *ناگریزی و گزینش هنرمند*
* *موقعیت کلی هنر و ادبیات کنونی*
* *ما نیز مردمی هستیم*
* *رد، گفت و گزار سپنج*
* *نون نوشتن*
* *میم و آن دیگران*
* *وزیری امیر حسنک*
* *تا سر زلف عروسان سخن*
* *قطره محال‌اندیش*

 |
| اقتباس سینمایی | 
* *خاک*
* *گوزن‌ها*
* *سربداران (مجموعه تلویزیونی)*
* *زمستان است*

 |
| دیگر | 
* خانه محمود دولت‌آبادی
* حسین دولت‌آبادی

 |