**معصومه ابتکار** (**نیلوفر ابتکار**؛ زادهٔ ۳۰ شهریور ۱۳۳۹) سیاستمدار اصلاح‌طلب، روزنامه‌نگار، مؤلف-مترجمِ ایرانی است که در دولت دوازدهم سمت معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور ایران را برعهده داشت. ابتکار در دولت‌های یازدهم، هشتم و هفتم به‌ عنوان معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست فعالیت می‌کرد. وی همچنین از اعضای مؤسس جبهه مشارکت ایران اسلامی است.

معصومه ابتکار نخستین زن ایرانی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ وارد هیئت دولت شده‌است. او بیشتر به‌خاطر نقش خود در تصرف سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ و ۸ سال ریاست سازمان حفاظت محیط زیست ایران در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی و ریاست مجدد وی بر این سازمان در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی معروف است. وی از جمله مسئولان جمهوری اسلامی است که فرزندش در ایالات متحده آمریکا زندگی می‌کند.

معصومه ابتکار و شهیندخت مولاوردی و زهرا شجاعی در جمع زنان حامی حسن روحانی

زندگی شخصی
----------

ابتکار در سال ۱۳۹۵ در قم
معصومه ابتکار فرزند تقی ابتکار در سال ۱۳۳۹ در تهران به دنیا آمد.
معصومه ابتکار به همراه والدین خود شش سال در شهرهای فیلادلفیا و ایالت ماساچوست در آمریکا اقامت داشت. پدرش، تقی ابتکار، دومین رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران پس از انقلاب اسلامی، دانش‌آموخته دانشگاه پنسیلوانیا بود.
او تحصیلاتش را در ایران در مدرسه بین‌المللی ایران زمین ادامه داد و در سال ۱۳۵۶ وارد دانشگاه پلی تکنیک در رشته مهندسی پتروشیمی شد. اما در سال ۶۰ تغییر رشته داد و لیسانس خود را از دانشگاه شهید بهشتی در تکنولوژی پزشکی، فوق‌لیسانس
و دکترا را با احراز رتبه اول در رشته ایمنی‌شناسی (ایمونولوژی) از دانشگاه تربیت مدرس گرفت. بعداً عضو هیئت علمی همین دانشگاه شد.

معصومه ابتکار با سید محمد هاشمی ازدواج کرده و حاصل این ازدواج، دو فرزند است. پسر وی در آمریکا تحصیل می‌کند.
این درحالی است که معصومه ابتکار از دانشجویانی بود که سفارت آمریکا در ایران را در بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا مشارکت داشت.

ابتکار در شورای سردبیری روزنامه کیهان انگلیسی به فعالیت مطبوعاتی پرداخت و سپس امتیاز فصلنامه فرزانه را گرفت و به انتشار آن پرداخت. او طی سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۵ مؤسسه مطالعات و تحقیقات مسایل زنان را تأسیس کرد. ابتکار در آستانه برگزاری چهارمین کنفرانس جهانی زن (پکن - ۱۹۹۵) مسئولیت دفتر هماهنگی سازمان‌های غیردولتی زنان را برعهده گرفت و همزمان نایب رئیس کمیته ملی این کنفرانس نیز بود. او در سال ۱۳۷۵ با تشکیل شبکه سازمان‌های غیردولتی زنان در ایران به عنوان رئیس این شبکه انتخاب شد.

ابتکار بعدها به عضویت کابینه سید محمد خاتمی، معاونت ریاست جمهوری و ریاست سازمان محیط زیست ایران درآمد. او نخستین زنی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ در کابینه رئیس‌جمهور ایران، مسئولیت برعهده داشته‌است.

### فعالیت مدنی

علاوه بر مواردی که در بخش زندگی از فعالیت‌های مدنی معصومه ابتکار ذکر شده، وی در سال ۱۳۸۴ به عنوان عضو مؤسس و رئیس هیئت مدیره مرکز غیردولتی صلح و محیط زیست، موضوعات صلح و محیط زیست را به فعالیت‌های مدنی خود اضافه کرد.
او همچنین در هیئت امنای بنیاد زینب کبری که تشکل غیردولتی حامی کودکان بی سرپرست است فعالیت دارد.

شکایت از منتقدان
----------------

در ۱۱ بهمن ۱۴۰۰ زهرا شجاعی، معصومه ابتکار، شهیندخت مولاوردی به یک برنامهٔ تلویزیونی دعوت شدند تا دربارهٔ اقدامات خود که در دوران مسئولیت برای حمایت از زنان، دختران و خانواده انجام داده‌اند تا ضمن ارائهٔ یک گزارش به مردم، پاسخ انتقادهای وارد شده در دوران مسولیت‌شان را بدهند. برنامه فقط با حضور زهرا شجاعی و شهیندخت مولاوردی برگزار شد. اشاره به اقدامات زهرا شجاعی، معصومه ابتکار و شهیندخت مولاوردی دربارهٔ موضوعاتی مانند اجرای سیاست‌گذاری در حوزه زنان، اجرای برنامه اقدام محلی- تغییر جهانی، کودک‌همسری و روسپی‌گری، سلامت زنان و رفتارهای پرخطر با تمرکز بر تن‌فروشی، اجرای برنامه یونیسف برای حمایت از کارگران جنسی و روسپی‌گری، حمایت از همجنسگرایان و براندازان، دیدار با جاسوسان امنیتی و مسائل بسیار دیگر از سوی زنان منتقد مطرح شد. زهرا شجاعی و شهیندخت مولاوردی در میان صحبت‌های زنان منتقد به عملکردشان، برنامهٔ تلویزیونی را ترک کردند و سپس آن‌ها به همراه معصومه ابتکار از زنان منتقد و برنامه تلویزیونی در دادگاه شکایت کردند و در شبکه‌های اجتماعی زنان منتقد را فاسق خواندند.

مقام‌های سیاسی و فعالیت‌ها
--------------------------

### عضویت شورای اسلامی شهر تهران

ابتکار در شورای شهر تهران در سال ۱۳۸۸
وی در انتخابات شورای شهر تهران در سال ۱۳۸۵ یکی از کاندیداهای فهرست اصلاح‌طلبان بود و با پیروزی در انتخابات به عضویت شورا درآمد. ابتکار پس از آغاز کار شورای سوم با تأسیس کمیته محیط زیست در این شورا ریاست آن را بر عهده گرفت. این کمیته حدود ۲۰ کار گروه دارد. در اسفند ۹۱ لوح تقدیری از سوی رئیس برنامه‌های اقدامات مطلوب برنامه اسکان ملل متحد خطاب به معصومه ابتکار رئیس کمیته محیط زیست شورای شهر اعطا شد که در آن از فعالیت‌های آن کمیته برای بهبود کیفیت زندگی در شهر تهران و نیز تدوین گزارش وضعیت محیط زیست تهران قدردانی شده‌است.

معصومه ابتکار از منتقدان دولت‌های نهم و دهم جمهوری اسلامی است. وبلاگ شخصی وی در دامنه پرشین بلاگ در تاریخ ۲۹ مرداد ۸۹ به دلیل نظرات و انتقادات وی با دستور مقامات قضایی مسدود شد. ابتکار در همان تاریخ با ایجاد وبلاگ دیگری در سرویس دهنده بلاگ اسپات اعلام کرد برای دفاع از آزادی بیان به نوشتن ادامه خواهد داد.

معصومه ابتکار به عنوان عضو شورای شهر تهران از ارسال امواجی که بر سلامتی انسان و سلول‌های بدن تأثیر می‌گذارد و می‌تواند موجب اختلال در سیستم ایمنی بدن شود، ابراز نگرانی کرد و با اشاره به مصوبه آن شورا در مورد لزوم ساماندهی آنتن‌ها و دکل‌های مخابراتی گفت موضوع پارازیت‌ها از مصوبه شورای شهر مستثنی نیست. براساس مصوبه شورا که ابلاغ نیز شده‌است دکل، سازه ساختمانی محسوب می‌شود و برای احداث هر دکل باید از شهرداری پروانه و مجوز اخذ شود.

این موضع‌گیری علیه پارازیت، سبب فشارهای رسانه‌ای فراوان از سوی سایت‌های وابسته به نیروهای امنیتی ایران علیه معصومه ابتکار شده، تا جایی که وی را از عوامل داخلی دشمن در پروژه جنگ روانی دانسته و از مدعی العموم خواسته تا علیه وی به جرم تشویش اذهان عمومی اقدام کند.
در حالی که موضوع نگرانی از پارازیت‌ها مورد تأیید بسیاری از متخصصان و حتی سایر اعضای شورای شهر تهران است.

براساس خبر سایت تیک در ۱۰ مهر ۱۳۹۳، سرطان‌زا بودن پارازیت‌ها تأیید شد. سازمان محیط زیست از کمیته رسیدگی به وضعیت پارازیت‌ها درخواست کرد، با توجه به سرطان زا بودن پارازیت‌ها، تصمیم دیگری برای مقابله با تهاجم فرهنگی اتخاذ شود.

وی در آذر ماه ۹۱ با شرکت در برنامه زنده تلویزیونی دیروز، امروز، فردا نسبت به رویکردهای مختلف دولت پس از انتخابات ۸۸ به خصوص در برخورد با شخصیت‌های
انقلابی و دانشجویان انتقادات صریحی را مطرح کرد که برای سیمای جمهوری اسلامی کم سابقه بود.
معصومه ابتکار پس از ثبت نام در انتخابات شورای چهارم تهران رد صلاحیت شد. وی طی مصاحبه‌ای با ذکر اینکه می‌پرسند چرا رد صلاحیت شده‌ام گفته‌است: هموار تلاش کردم تا مسایل سلامتی و شهری را در کنار بازگو کردنشان حل کنم اما انتقاداتم به مذاق خیلی‌ها خوش نیامده است.

### معاونت رئیس‌جمهور و ریاست سازمان حفاظت محیط زیست دولت هفتم و هشتم

معصومه ابتکار در ۱۱ مرداد ۱۳۷۶ و هم‌زمان با آغاز کار دولت اصلاحات از سوی سید محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت به عنوان معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تعیین شد و تا پایان کار دولت هشتم در این سمت ماند. پس از آن به عنوان نماینده منتخب مردم تهران در شورای اسلامی شهر تهران مشغول به فعالیت شد.

### معاونت رئیس‌جمهور و ریاست سازمان حفاظت محیط زیست دولت یازدهم

پس از پایان دولت دهم و آغاز کار دولت یازدهم جمهوری اسلامی ایران، حسن روحانی، رئیس‌جمهور، طی حکمی ابتکار را مجدداً به معاونت رئیس‌جمهور و ریاست سازمان حفاظت محیط زیست منصوب نمود.

ابتکار و موگرینی در مراسم تحلیف حسن روحانی
#### پیشنهاد استفاده از نماد یوزپلنگ ایرانی روی پیراهن تیم ملی در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴

در ۱۶ آبان ۱۳۹۲ درحالی که سپ بلاتر به ایران سفر کرده بود، معصومه ابتکار به عنوان رئیس سازمان محیط زیست به بلاتر پیشنهاد کرد که از نماد یوزپلنگ ایرانی روی پیراهن تیم ملی در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ استفاده شود و اظهار داشت: «هدف ما این است تا از انقراض یوزپلنگ ایرانی جلوگیری کنیم. ضمن اینکه می‌خواهیم نماد این یوز ایرانی را روی لباس تیم ملی ایران در مسابقات جام جهانی برزیل به کار ببریم و از آن استفاده کنیم.» بلاتر نیز از این پیشنهاد استقبال کرد و یوزپلنگ ایرانی بر لباس تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ نقش بست.

#### لغو سخنرانی ابتکار در نماز جمعه

در ۲۶ دی ۱۳۹۲، در حالی که از سوی ستاد نماز جمعه اعلام شده بود که ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، به مناسبت هفته هوای پاک پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران سخنرانی خواهد کرد، ساعاتی بعد این سخنرانی لغو گردید. در ۲۸ دی ۱۳۹۲ روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست متن سخنرانی معصومه ابتکار معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست که قرار بود قبل از خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت فرارسیدن هفته هوای پاک ایراد شود را منتشر کرد. در بخشی از این متن آمده بود: «بی‌شک اگر برنامه‌های آغاز شده در دولت اصلاحات استمرار می‌یافت و با مدیریت صحیح دولت بعدی همراه می‌شد، امروز تهران نیز مانند شهرهای توکیو، مکزیکوسیتی و لندن که طی ۱۰ سال توانستند مشکلات آلودگی هوا را مرتفع سازند، شهری سالم به لحاظ هوا بود.» ابتکار در ۲ بهمن ۱۳۹۲ اعلام کرد که: «۴۸ ساعت مانده به سخنرانی پیش از خطبه‌های نمازجمعه تهران به من اعلام شد که برنامه سخنرانی لغو شده‌است. دلیل لغو این سخنرانی را هم اعلام نکردند.»

#### سانحهٔ رانندگی

معصومه ابتکار در صبح چهارشنبه ۲۰ فروردین ۱۳۹۳، در مسیر رفتن به محل هیئت دولت، بر اثر تصادف خودرو دچار شکستگی کتف و بازوی راست شد و همان شب تحت عمل جراحی قرار گرفت و عمل وی با موفقیت انجام شد.

#### مصاحبهٔ بی‌بی‌سی با ابتکار

در ۲۷ مرداد ۱۳۹۴ و در حالی که هیئتی از جانب خبرگزاری بی‌بی‌سی برای تهیه گزارشی از توافق هسته‌ای، به ایران آمده بودند، خبر مصاحبهٔ شبکهٔ بی‌بی‌سی ورلد با معصومه ابتکار، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، همراه با تصویری از این مصاحبه منتشر شد. این اولین مصاحبه بی‌بی‌سی با یک مقام رسمی جمهوری اسلامی ایران پس از اتفاقات دهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران بود. ابتکار در این مصاحبه که با «کیم کاتاس» خبرنگار بی‌بی‌سی انجام شد، توافق هسته‌ای را فصل جدیدی از همکاری‌های منطقه‌ای خوانده و از علاقه جمهوری اسلامی ایران برای توسعه روابط با کشورهای همسایه منطقه سخن گفته‌است.

#### عکس مشترک ابتکار و اوباما

ابتکار در کنار زهرا ساعی در همایش بانوان حامی حسن روحانی در سال ۱۳۹۶
در ۱۱ آذر ۱۳۹۴ و در حالی که اجلاس جهانی تغییرات آب و هوایی در پاریس، به پایان رسیده بود، تصویری در شبکه‌های مجازی و سایتهای خبری منتشر شد که در آن معصومه ابتکار، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان محیط زیست ایران که به عنوان نماینده ایران در این اجلاس حضور داشت، و باراک اوباما در آن در فاصله کمی از هم ایستاده بودند، این اولین عکس مشترک رئیس‌جمهور آمریکا با یک مقام دولتی عالیرتبهٔ ایرانی بود که تا آن زمان گرفته شده بود و انتشار آن بازتاب وسیعی در رسانه‌های داخل و خارج هر دو کشور داشت.

اقدامات در دولت یازدهم برای حفاظت از محیط زیست
سازمان حفاظت محیط زیست در در دولت یازدهم به ریاست معصومه ابتکار در این زمینه‌ها اقدام کرد: احیای شورایعالی حفاظت محیط زیست، حذف بنزین پتروشیمی، کاهش آلودگی هوا در تهران و کلانشهرها و مرگ و میر ناشی از آلودگی هوا، ارائه ۱۵ لایحه محیط زیستی و تصویب قانون لایحه هوای پاک و حفاظت از تالاب‌ها، طرح تنفس جنگل‌های هیرکانی و کاهش آتش‌سوزی‌های مناطق حفاظت شده، افزایش ورود مباحث محیط زیستی به آموزش‌های رسمی کشور، تقویت اقتصاد سبز، مقابله با حیوان آزاری و ساماندهی باغ وحش‌ها و حذف حیوانات از سیرک‌ها، تقویت دیپلماسی محیط زیست، بهره‌مندی از فضای بین‌المللی برای مقابله با گرد و غبار و اعمال ارزیابی زیست‌محیطی بر روی طرح‌های توسعه‌ای به‌طوری‌که در این دولت هیچ طرح عمرانی و توسعه‌ای بدون ارزیابی زیست‌محیطی عملیاتی نشد.

### معاونت رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده دولت دوازدهم

پس از پایان دولت یازدهم و آغاز کار دولت دوازدهم جمهوری اسلامی ایران، حسن روحانی، رئیس‌جمهور، طی حکمی ابتکار را به ریاست معاونت امور زنان و خانواده منصوب نمود.

معصومه ابتکار درکنار مولاوردی در جلسه هیئت دولت یازدهم
### فعالیت دانشگاهی

معصومه ابتکار به عنوان استاد گروه ایمونولوژی دانشگاه تربیت مدرس در کنار تدریس دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در زمینه‌های مربوط به ایمونولوژی سیستم اعصاب، روابط سیستم ایمنی و اعصاب، سایتوکاین‌ها و ایمونولوژی ویروسها، سیستم ایمنی و گاز خردل، همچنین واکسن‌های DNA و ایمونولوژی ایدز تدریس و در قالب پایان‌نامه‌های دانشجویی و طرح‌های تحقیقاتی فعالیت می‌کند.

#### تالیفات

از جمله جزو همکاران مؤلف کتاب «آسم؛ علوم پایه و بالینی» (۱۳۸۲) از انتشارات مرکز نشر دانشگاهی بوده و فصل «نقش آلاینده‌های هوا در بروز آسم» را رقم زده‌است.

ابتکار در کنار زباستیان کورتس، وزیر امور خارجه وقت اتریش، در سال ۱۳۹۵
#### عضویت در انجمن‌های علمی

وی عضویت هیئت امنای انجمن آسم و آلرژی و هیئت علمی دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس را نیز داراست در زمینه ایمونولوژی همچنین ابتکار یک فصل از کتاب «سلول‌های بنیادین و سلول‌های بنیادین سرطانی» را به همراه دو نویسنده همکار به نگارش درآورده که توسط انتشارات اسپرینگر در آمریکا در سال ۲۰۱۱ منتشر شده‌است.

معصومه ابتکار از سال 1396 بعنوان نایب رئیس انجمن ایمونولوژی ایران انتخاب شده‌است.

همچنین در حال حاضر 70 مقاله علمی در سایت Scopus به نام معصومه ابتکار قابل مشاهده‌است.

### حجاب اجباری

معصومه ابتکار در تیر ۱۴۰۱ گفت: «حجاب برای زنان در بسیاری از کشورها جاذبه دارد.»

واکنش به اظهارات فتاح
---------------------

ابتکار در واکنش به سخنان پرویز فتاح رئیس بنیاد مستضعفان در توییتی نوشت:
آقای فتاح خیلی‌ها شمارا به دیانت می‌شناختند. صحبت دیشب شما اما اشتباه زیاد داشت و نام‌بردن از من و خانم مولاوردی باحقیقت ماجرا سازگار نیست که گویا رانت یا نفع‌شخصی بوده. ساختمان اوایل دهه ۷۰ بانظر امام به مؤسسه مطالعات زنان داده شد که مامسئولیتی نداشتیم. رسانه ملی باید فرصت پاسخ دهد.

البته این گفته متناقض با زمان مرگ خمینی بوده و اینکه به چه علت پنج میلیارد تومان در آن سال و اوایل دهه ۷۰ از بنیاد مستضعفان دریافت کرده‌است.

معصومه ابتکار درکنار مولاوردی در جلسه هیئت دولت دوازدهم
مؤسسه مطالعات و تحقیقات زنان اطلاعیه‌ای صادر کرد مبنی بر اینکه مجوز خمینی در سال ۶۷ صادر شده بوده ولی مدتی مجوز بطول انجامید. فتاح پس از مدتی بعد بابت گفته‌هایش و نام بردن اسامی مانند حداد عادل، عذرخواهی کرد.

حمایت از حکم تیر اعتراضات ۹۸
----------------------------

در آبان ۱۳۹۹ معصومه ابتکار از دادن دستور شلیک در اعتراضات آبان ۱۳۹۸ توسط لیلا واثقی فرماندار شهر قدس دفاع کرد. ابتکار سپس حمایت‌های خود را تکذیب کرد و پس از نام‌بردن از معترضان آبان ۹۸ به‌عنوان «تروریست» گفت نظرش دربارهٔ برخورد کردن با لیلا واثقی به‌عنوان فرماندار بوده و در ادامه گفت «در آبان ۹۸ تروریست‌ها به مرکز دفاع شهر حمله کردند. چه باید کرد؟ خانم لیلا واثقی تصمیم درستی برای حکم تیر دادن به‌عنوان فرماندار گرفت.»

دوتابعیتی بودن
--------------

یکی از بحث‌های جنجالی پیش آمده در دولت دوازدهم، موضوع مدیران دو تابعیتی است که پس از طرح در مجلس شورای اسلامی، توسط برخی نمایندگان پیگیری‌شد. لیست مدیران دوتابعیتی در نهایت در تاریخ ۱ مرداد ۱۳۹۸ توسط جواد کریمی قدوسی (نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی) در اختیار رسانه‌ها قرار گرفت. در این لیست نام معصومه ابتکار نیز به عنوان مدیر دو تابعیتی دیده می‌شود.

ابتکار این مسئله را تکذیب و از جواد کریمی قدوسی شکایت کرده‌است. اما هیچ‌گاه به‌طور رسمی دو تابعیتی‌بودن معصومه ابتکار توسط دادگاه تأیید یا رد نشد.

رسوایی‌های سرقت آثار علمی و ادبی
--------------------------------

مقاله چاپ شده توسط ابتکار در مجله *Iranian Journal of Allergy, Asthma and Immunology* توسط محققین پروژه کشف دستبرد علمی دژاووی دانشگاه تکزاس آمریکا با این اتهام که ۸۵٪ آن مشابه مقالات دیگر علمی است یک مقاله تقلیدی شناخته شد.

مجله Springer Nature در مقاله‌ای با نویسندگی Declan Butler به این موضوع پرداخت و دربارهٔ آن نوشت: «مقاله مروری (review paper) معصومه ابتکار، معاون سابق رئیس‌جمهور ایران و ایمونولوژیست دانشگاه تربیت مدرس در تهران، در پی ادعاهایی مبنی بر اینکه تقریباً به‌طور کامل از مقالات دانشمندان سرقت علمی شده‌است، از یک مجله ایرانی که در آن چاپ شده‌است، پس گرفته می‌شود. این مقاله پس از مقاله Nature News در مورد پایگاه داده وب دژاوو (Deja Vu) در مرکز پزشکی جنوب غربی دانشگاه تگزاس در دالاس، که مقالاتی با سرقت ادبی و سرقت علمی احتمالی را فهرست می‌کند، منتشر شد.در میان افزایش بازدیدها، تیم هارولد گارنر (Harold Garner)، که پایگاه داده علمی را اداره می‌کند، متوجه شدند که بسیاری از انجمن‌ها و وبلاگ‌های فارسی‌زبان در ایران به این سرقت علمی پرداخته‌اند. آنچه علاقه ایرانیان را برانگیخت، مقاله ای در مورد سیتوکین‌ها و آلودگی هوا بود که در سال ۲۰۰۶ در مجله آلرژی، آسم و ایمنی‌شناسی ایران (M. Ebtekar Iran. J. Allergy Asthma Immunol. 5، ۴۷–۵۶؛ ۲۰۰۶) منتشر شد. دژاوو ادعا می‌کند که حدود ۸۵ درصد از متن از پنج مقاله توسط محققان دیگر می‌آید، که قسمت‌های مقاله‌های سرقت شده، از ۵ تا ۳۰ درصد محتوای آنها متغیر است. مقاله یک تکه‌تکه ای واقعی از کار دیگران است، کلمه به کلمه. تنها نویسنده مقاله ابتکار بود که به عنوان سخنگوی دانشجویان مبارزی که ۵۲ آمریکایی را در سفارت ایالات متحده در تهران در طی سال‌های ۱۹۷۹–۱۹۸۱ گروگان گرفته بودند، خدمت کرد. او در سال ۱۳۷۶ در زمان محمد خاتمی، رئیس‌جمهور اصلاح طلب، معاون رئیس‌جمهور شد و در سال ۱۳۸۶ به عضویت شورای شهر تهران انتخاب شد. ابتکار برای اظهار نظر و پاسخ به سوالات در دسترس نبود و به پرسش‌های ایمیل Nature پاسخ نداد. اما ابتکار در پاسخی کتبی به دژاوو، که اکنون در وبلاگ فارسی‌زبان خودش منتشر شده‌است، اعتراف کرد که برخی از پاراگراف‌ها «بدون ارجاع مناسب به نویسندگان» گرفته شده‌اند که این یک اشتباه آشکار است. معصومه ابتکار این موضوع را به گردن دانشجویی انداخت که به گفته خودش در نوشتن دست نوشته به او کمک کرده‌است. ابتکار گفت: «به خاطر کاستی‌ها و اشتباهاتم عذرخواهی کرده‌ام، در نگارش مقالات و تهیه دست نوشته‌هایم دقت بیشتری خواهم کرد.» ایان مادوی(Ian Mudway)، سم‌شناس در کینگز کالج لندن که مقاله قبلی را نوشته‌است که توسط دژاوو در آثار ابتکار ذکر شده و به‌طور گسترده در مقاله او کپی شده‌است، گفت از این سرقت علمی تعجب نکرده‌است. ایان مادوی می‌گوید: «مقاله یک تکه‌تکه‌ای واقعی از کار دیگران، کلمه به کلمه. او حتی زحمت اصلاح اشتباهات گرامری و اشتباهات دستوری در مقالات دیگران هم به خود نداده‌است.» محمد اسلامی، سردبیر مجله ایرانی آلرژی، آسم و ایمونولوژی، به نیچر گفت که این مقاله پس گرفته خواهد شد و این مجله سرمقاله ای را منتشر خواهد کرد که در آن بر سیاست خود در مورد تکراری بودن مطالب منتشر شده تأکید بیشتر خواهد کرد.»

ابتکار طی نامه‌ای خطاب به محققین پروژه دژاوو از خود در برابر اتهامات وارده دفاع کرد: «آن طور که قبلاً در پاسخ به دو ژورنال و مؤلفین اعلام کردم دو یا سه پاراگراف و یک جدول از مقاله رایدل بدون ذکر منابع درج شده‌است که این یک اشتباه بوده و از بابت آن عذرخواهی کردم؛ با ذکر این نکته که آن زمان با یک دانشجو کار می‌کردم و نمی‌دانستم برخی از بخش‌های متن را به‌طور مستقیم استفاده کرده‌است… این مقاله مروری بوده و با همکاری یک دانشجو انجام شد. قبلاً چندین سمینار دربارهٔ این موضوع داشتم و ژورنال از من دعوت کرد مقاله‌ای مروری در این باره ارائه دهم.
شما مدعی شده‌اید که این مقاله یک کار تقلیدی است. آیا مطالعه مروری قبل از مقاله من در خصوص آلودگی هوا و تغییرات الگوهای سایتوکاینی منتشر شده‌است؟ آیا این ایده برای مقاله مروری جدید بوده یا براساس ادعای شما تقلیدی به حساب می‌آید؟ جناب دکتر گارنر، کار شما برای من آگاه‌کننده بود و من به خاطر کوتاهی عذرخواهی کرده‌ام و پس از این در تهیه مطالب علمی دقت بیشتری خواهم کرد و از شما نیز ممنونم؛ ولی با توجّه به موارد بالا آیا فکر نمی‌کنید قضاوتی ارزشی را در مورد من انجام دادید، بدون اینکه فرصت پاسخ و دفاع به من داده باشید و ادعاهای خود را روی اینترنت برای طیف وسیعی از بینندگان گذاشتید در حالی که امکان پاسخ گویی من نبوده‌است؟»

نشریه نیچر در یکی از شماره‌های بعدی خود گزارشی از بازتاب این حادثه در ایران به چاپ رساند که در آن یکی از نویسندگان مقاله اصلی اعلام کرده‌است از توضیحات ابتکار قانع نشده‌است و گفته‌است: «مقاله کپی واقعی از کارهای دیگران است و حتی غلط‌های نگارشی نیز کپی شده‌است.» محمد اسلامی سردبیر این ژورنال ایرانی در مصاحبه با نیچر اعلام کرد مقاله مذکور پس فرستاده خواهد شد و همچنین در سرمقاله‌ای بر سیاستش در برابر کپی‌برداری تأکید خواهد کرد.

ابتکار در مورد مطلب نشریه نیچر و بررسی پایگاه دژاوو گفت: موضوع مورد اشاره را وی مشاهده و توضیحات لازم را برای نشریه منتشر کننده ارسال کرده‌است.

کتاب‌ها
-------

### کتاب Takeover in Tehran

روایت معصومه ابتکار از وقایع درون سفارت اشغال شده آمریکا در تهران تنها کتابی است که از این ماجرا توسط طرف ایرانی به زبان انگلیسی نگارش یافته و توسط انتشارات تالون بوکز در کانادا منتشر شده‌است. این کتاب به زبان‌های فارسی و عربی نیز ترجمه و به ترتیب با اسامی «تسخیر» و «صراع فی طهران» در تهران و بیروت به چاپ رسیده‌است. انتشار این کتاب به سه زبان در سال‌های ۱۳۷۹ و ۱۳۸۰ صورت گرفت.

در ۴ شهریور ۱۳۹۴، در دیدار هیئت دولت یازدهم با سید علی خامنه‌ای، رهبر ایران، وی ضمن اشاره به کتاب ابتکار گفت:

«این خانم ابتکار اینجا حاضر است؛ خود ایشان به من گفت کتابی که ایشان نوشته بود، در آمریکا امکان چاپ پیدا نکرد؛ هیچ ناشری حاضر نشد -نه اینکه آن ناشر آن‌قدر تعصّب داشته باشد؛ نه، اگر کتاب پرفروشی باشد، هر ناشری می‌آید این کار را انجام بدهد؛ [بلکه] از ترس و از مراقبت- تا بالاخره در کانادا مثلاً فرض کنید یک ناشری را پیدا می‌کند و آن ناشر، آن هم به نظرم با ترس و لرز [چاپ کرد یا نکرد]؛ چون تفاصیلش را چند سال پیش ایشان می‌گفت، شاید جزئیّاتش یادم نمانده. این‌ها را بگویید تا این آقایان بدانند و بفهمند که این‌جور نیست که اگر ما جلوی کتاب را گرفتیم، فقط آقای جنتی است که این کار را می‌کند.»

### کتاب خوشه‌های شهریور

خوشه‌های شهریور مجموعه‌ای از وقایع و اتفاقات حضور اولین زن عضو دولت جمهوری اسلامی ایران است که به وسیله انتشارات روزنامه اطلاعات به چاپ رسیده‌است. معصومه ابتکار در این کتاب خاطرات دوران مسئولیتش را بیان کرده و در ۳۶ فصل به فراز و نشیب‌های هشت سال دولت اصلاحات به ویژه در حوزه محیط زیست پرداخته‌است.

### تألیفات اجتماعی

کتاب «صلح طبیعی و اخلاقیات» مجموعه مقالات انگلیسی ابتکار است در زمینه محیط زیست و توسعه پایدار در سال ۱۳۸۳ توسط انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست منتشر شد.
مقاله ابتکار با عنوان «وابستگی صلح و پایداری توسعه به معنویت و نقش زنان» در کتاب «بنیان اخلاقی» از انتشارات ترینیتی در آمریکا (۱۳۸۹) و در مجموعه مقالات ۸۰ شخصیت مذهبی، علمی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان در زمینه ضروریات اخلاقی حفظ محیط زیست منتشر شد.
همچنین وی نویسنده یک فصل از کتاب «زنان، قدرت و سیاست در ایران قرن ۲۱» (۱۳۹۰) تحت عنوان زنان و محیط زیست است که توسط انتشارات اشگیت در آمریکا منتشر شده‌است.

حمایت از میرحسین موسوی در انتخابات ۱۳۸۸
---------------------------------------

در جریان انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸)، در ابتدا زمزمه‌هایی از حضور ابتکار در عرصه انتخابات و کاندیداتوری وی شنیده می‌شد، اما در نهایت با کاندیداتوری میرحسین موسوی، معصومه ابتکار از کاندیداتوری صرف نظر کرده و در بیانیه‌ای صراحتاً از میرحسین موسوی حمایت کرد. او در بند پایانی این بیانیه نوشت: «ضمن احترام به مواضع شجاعانه حجت‌الاسلام آقای کروبی، مناسب‌ترین گزینه را برای اداره قوه مجریه در دوره آتی، آقای مهندس میرحسین موسوی نخست‌وزیر محبوب امام (ره) می‌دانم.»

حضور در دومین مستند انتخاباتی میرحسین موسوی
در دومین مستند انتخاباتی میرحسین موسوی معصومه ابتکار همراه با فاطمه معتمدآریا و زهرا رهنورد به بررسی مسائل و مشکلات زنان و تبعیض جنسیتی در ایران پرداختند. ابتکار در این مستند ضمن نامطلوب دانستن وضعیت زنان در جامعه و نادیده گرفتن حقوق آنان، یکی از مهم‌ترین مشکلات اجتماعی را مسئله امنیت برای دختران و پسران و سپس مسئله عدالت جنسیتی دانست.

سرکشی به خانواده‌های آسیب دیده در جریان حوادث پس از انتخابات ۱۳۸۸
در جلسات رأی اعتماد مجلس شورای اسلامی به وزرای پیشنهادی حسن روحانی، علیرضا زاکانی، در مخالفت با محمدعلی نجفی، وزیر پیشنهادی وزارت آموزش و پرورش ضمن اشاره به حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) گفت: «من در شورای عالی هلال‌احمر بودم. زمانی که گروه‌ها برای سرکشی به منازل آسیب دیدگان فتنه می‌رفتند، خانواده‌ها می‌گفتند قبل از شما آقای نجفی با خانم م. الف آمده و گفته‌اند که ما نماینده موسوی و کروبی هستیم، چرا شما مدعی شهدایی که داده‌اید نمی‌شوید؟»

محمدعلی نجفی نیز در دفاع از خود سرکشی به خانواده‌های آسیب دیده را مطابق مصوبه شورای شهر تهران دانست. روز بعد معصومه ابتکار در مصاحبه‌ای گفت: «این م. الف، معصومه ابتکار است و من خودم در مورد این موضوع توضیح را می‌دهم. اقدامات ما بر اساس مصوبه شورا در تاریخ ۲۵ مرداد ۸۸ بوده‌است و ما در راستای اقدامی انسان دوستانه برای پیگیری خانواده آسیب دیدگان آن حوادث اقداماتی را انجام دادیم و خدا را برای انجام این اقدامات شکر می‌کنیم.»

نگارخانه
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ابتکار در کنار مولاوردیابتکار در کنار مولاوردی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

جوایز
-----

کسب عنوان قهرمان زمین ملل متحد
سازمان ملل متحد ابتکار را به دلیل تلاش‌هایش در سازمان حفاظت از محیط زیست ایران به عنوان یکی از هفت «قهرمان زمین» در سال ۲۰۰۶ مورد تقدیر قرار داد.
روزنامه گاردین نیز در ۵ ژانویه سال ۲۰۰۸ نام ۵۰ نفر از رهبران محیط زیست را به عنوان کسانی که می‌توانند کره زمین را نجات دهند منتشر کرد که معصومه ابتکار نیز در میان آنان بود.
در سال ۲۰۱۲ نام معصومه ابتکار برای چندمین بار توسط سالنامه چهره‌های منتقد مسلمان در جهان در فهرست ۵۰۰ چهره با نفوذ جهان اسلام در بخش سیاسی قرار گرفت.

از جمله دلایل این چنین تقدیرنامه عضویت در قراردادهای یک طرفه که به موجب آن ایران بعدها مشمول پرداخت جرایم سنگین بین‌المللی شد می‌باشد.

جایزه افتخاری انرژی گلوب
بنیاد انرژی گلوب (Energy Globe)، جایزهٔ افتخاری (و نه رسمی) انرژی گلوب برای **یک عمر دستاورد** این بنیاد را به معصومه ابتکار اعطا نمود. ولفگانگ نیومن، بنیانگذار این جایزه، چهارشنبه ۹ بهمن ۱۳۹۲ (۲۹ ژانویه ۲۰۱۴) در آیینی در برج میلاد تهران این جایزه را به ابتکار تحویل داد. این جایزه به دلیل تعهد، احساس مسئولیت، صراحت لهجه و تلاش‌های معصومه ابتکار برای جلب توجه شهروندان و آگاهی بخشی به افکار عمومی در مورد ضرورت حفظ محیط زیست، به او اهداء شد.

کسب جایزه مینروا
طی مراسمی در شهرداری رم جایزه 'مینروا' ایتالیا به خاطر دستاوردهای علمی و به عنوان زنی موفق در عرصه سیاسی به معصومه ابتکار اعطاء شد. این جایزه در رده‌بندی‌های هنر، اطلاع‌رسانی، نوآوری و مدیریت سیاسی برای زنان و متعلق به بنیاد غیردولتی مامولتی است که از سال ۲۰۰۹ به نام خانم مامولتی مینروا روزنامه‌نگار و فعال اجتماعی آن کشور فعالیت می‌کند.

دریافت دکترای افتخاری علوم سیاسی دانشگاه مطالعات خارجی هانکوک شهر سئول
«این چول کیم» رئیس دانشگاه هانکوک گفت که انتخاب رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران برای تلاش‌های صورت گرفته توسط وی در جهت تقویت همکاری‌ها در زمینه صلح جهانی و بهبود و حفظ محیط زیست بوده‌است.

منابع
-----

1. ↑  «پسر معصومه ابتکار چرا در آمریکا درس می‌خواند؟». *خبرآنلاین*. ۲۰۱۸-۱۱-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
2. ↑  «آزادی فرزند معصومه ابتکار به چه بهایی». *مشرق نیوز*. ۲۰۱۸-۱۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
3. ↑  Behnegarsoft.com (۲۰۱۸-۱۲-۰۲). «آزادی فرزند معصومه ابتکار به چه بهایی؟». *جهان نیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
4. ↑  «ماجرای شراکت «فرزند ابتکار» در هلدینگ اقتصادی و صدور حکم بازداشت وی- اخبار اجتماعی تسنیم | Tasnim». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
5. ↑  ABC News (۱۳ نوامبر ۲۰۱۳). "Masoumeh Ebtekar: The Most Powerful Woman in Iran" (به انگلیسی). Yahoo! News. Retrieved 1 April 2016.
6. ↑  Jon Sawyer (۱۵ مارس ۲۰۰۳). "Ex-Spokeswoman for Hostage-Takers Says U.S. Misreads Iran" (به انگلیسی). Pulitzer Center on Crisis Reporting. Retrieved 1 April 2016.
7. ↑  «دکتر معصومه ابتکار به عنوان معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده منصوب شد». ریاست جمهوری. ۱۸ مرداد ۱۳۹۶.
8. 1 2 3 4 5  فرخ‌زاد، پوران (۱۳۸۱)، *کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز)*، تهران: نشر قطره، ص. ۶۳، شابک ۹۶۴-۳۴۱-۱۱۶-۸
9. ↑  «پسر معصومه ابتکار چرا در آمریکا درس می‌خواند؟». *خبرآنلاین*. ۲۰۱۸-۱۱-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
10. ↑  «آزادی فرزند معصومه ابتکار به چه بهایی». *مشرق نیوز*. ۲۰۱۸-۱۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
11. ↑  Behnegarsoft.com (۲۰۱۸-۱۲-۰۲). «آزادی فرزند معصومه ابتکار به چه بهایی؟». *جهان نیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
12. ↑  «ماجرای شراکت «فرزند ابتکار» در هلدینگ اقتصادی و صدور حکم بازداشت وی- اخبار اجتماعی تسنیم | Tasnim». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
13. ↑  «زندگینامه: معصومه ابتکار (۱۳۳۹-)». *همشهری آنلاین*. ۲۰۱۳-۰۹-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۵-۲۴.
14. ↑  «Trends by Region: MIDDLE EAST and Penn's Global Engagement, University of Pennsylvania Archives». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ مه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۷.
15. ↑
16. ↑  «آزادی فرزند معصومه ابتکار به چه بهایی». مشرق نیوز.
17. ↑  «پسر معصومه ابتکار چرا در آمریکا درس می‌خواند؟».
18. ↑  BBCPersian.com
19. ↑  «ebtekar». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ اکتبر ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۰۶.
20. ↑  «بنیاد زینب کبری». *سایت رسمی مرکز صلح و محیط زیست*. سایت رسمی مرکز صلح و محیط زیست. ۱۹ تیر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۹ تیر ۱۳۸۹.
21. ↑  یادکرد وب|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=بنیاد زینب کبری|نشانی= بنیاد زینب کبری|تاریخ=۲۳ مرداد ۱۳۹۱|ناشر=وبگاه بنیاد زینب کبری|archiveurl= آوریل ۲۰۱۴|dead-url=yes
22. ↑  «توضیحات مولاوردی دربارهٔ دلایل ترک برنامه جهان‌آرا». *خبرگزاری ایلنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
23. ↑  «مولاوردی و شجاعی در پخش زنده، برنامه جهان آرا را ترک کردند». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۱-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
24. ↑  TABNAK، تابناک | (۲۰۲۲-۰۸-۲۴). «نظر دادگاه دربارهٔ شکایت مولاوردی از کارشناس «جهان آرا»». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
25. ↑  «نامه دانشگاه تهران».
26. ↑  «قاتل بد و قاتل خوب!/ تناقض‌گویی برخی مدعیان در دفاع از زنان».
27. ↑  «ترک برنامه زنده از سوی معاونان خاتمی و روحانی | من مسئول تشخیص جاسوس نیستم | جدل دربارهٔ موضوع زنانِ تن‌فروش». *همشهری آنلاین*. ۲۰۲۲-۰۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
28. ↑  «نقش مولاوردی در قبح‌زدایی از روسپیگری».
29. ↑  «از ترک برنامه زنده تلویزونی تا فرصتی برای آگاهی».
30. ↑  «فرار رو به‌جلوی بی‌نتیجه ابتکار، مولاوردی و شجاعی».
31. ↑  «پاسخ جالب مولاوردی به مجری برنامه جهان‌آرا». *مشرق نیوز*. ۲۰۲۲-۰۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
32. ↑  «توییت مجری برنامه جهان‌آرا دربارهٔ نحوه رفتار شجاعی و مولاوردی». *مشرق نیوز*. ۲۰۲۲-۰۲-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
33. ↑  «فیلم / ترک برنامه «جهان آرا» توسط مولاوردی، معاون امور زنان حسن روحانی». *snn.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۴.
34. ↑  {{یادکرد وب|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=آقای روحانی، اعتدال زدوده شده از محیطزیست را بازگردانید|نشانی= پرس|تاریخ=۲۸ مرداد ۱۳۹۲|ناشر=سبز پرس|archiveurl= مارس ۲۰۱۳|dead-url=yes
35. ↑  «وبلاگ ابتکار سبز مسدود شد «سایت خبری تحلیلی کلمه». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۱۰.
36. ↑  ابتکار سبز: اسباب کشی
37. ↑
38. ↑
39. ↑  «سرطان‌زا بودن پارازیت‌ها تأیید شد». *tik.ir*. ۲۰۱۴-۱۰-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۰۲.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
40. ↑  «سازمان محیط زیست: پارازیت سرطان‌زا است و باید حذف شود». *پایگاه خبری تحلیلی خرداد*. ۲۰۱۴-۱۰-۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۰۲.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
41. ↑  «سازمان محیط زیست: پارازیت سرطان‌زا است و باید حذف شود». *آفتاب*. ۲۰۱۴-۱۰-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۰۲.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
42. ↑  «سایت جماران». *پارازیت‌ها آسیب زاست!*. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۰۴.
43. ↑
44. ↑  «انتقاداتم به مذاق خیلی‌ها خوش نیامده است». *ایلنا*. ایلنا. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ مه ۲۰۱۱.
45. ↑  «ابتکار رئیس سازمان محیط زیست شد». *انتخاب*. انتخاب. ۱۹ شهریور ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۹۲.
46. ↑
47. ↑  «سخنرانی ابتکار در نماز جمعه لغو شد».
48. ↑  «متن سخنرانی لغو شده ابتکار در پیش‌خطبه نمازجمعه».
49. ↑  «توضیحات ابتکار دربارهٔ لغو سخنرانی اش در نماز جمعه». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ فوریه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ ژانویه ۲۰۱۴.
50. ↑  «جراحی ابتکار با موفقیت انجام شد».
51. ↑  «مصاحبه بی‌بی‌سی با ابتکار (+عکس)».
52. ↑  «ابتکار و اوباما در یک عکس».
53. ↑  «تشکیل جلسه شورای عالی محیط زیست فردا با حضور روحانی پس از 7 سال انحلال». *ایسنا*. ۲۰۱۳-۱۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
54. ↑  «بنزین پتروشیمی از چرخه تولید حذف شد». *Fararu | فرارو*. ۲۰۱۴-۰۴-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
55. ↑  «مرگ و میر و بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا کاهش یافته‌است». *خبرگزاری باشگاه خبرنگاران*. ۲۰۱۶-۱۱-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
56. ↑  «دولت یازدهم ۱۵ لایحه با موضوع محیط زیست تقدیم مجلس کرده‌است». *ایسنا*. ۲۰۱۷-۰۶-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
57. ↑  «قانون هوای پاک آماده ابلاغ شد». *سلامت نیوز*. ۲۰۱۷-۰۸-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
58. ↑  «ابلاغ قانون حفاظت از تالاب‌های کشور». *روزنامه دنیای اقتصاد*. ۲۰۱۹-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
59. ↑  «بهره‌برداری تجاری و صنعتی از جنگل‌های کشور ممنوع شد - خبرگزاری مهر - اخبار ایران و جهان». *خبرگزاری مهر*. ۲۰۱۷-۰۱-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
60. ↑  «30 درصد آتش‌سوزی جنگل‌ها عمدی است/ آتش‌سوزی 3400 هکتار از مراتع در سال 1394». *خبرآنلاین*. ۲۰۱۶-۰۷-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
61. ↑  «تصویب درس انسان و محیط زیست برای دانش آموزان پایه یازدهم». *ایسنا*. ۲۰۱۶-۰۴-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
62. ↑  «برای اولین بار در کشور "مالیات سبز" تصویب شد». *ایمنا*. ۲۰۱۷-۰۱-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
63. ↑  «لایحه مبارزه با حیوان‌آزاری در کمیسیون تدوین لوایح دولت». *سلامت نیوز*. ۲۰۱۶-۰۶-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
64. ↑  «باغ‌های وحش و مراکز نگهداری حیوانات بدون اغماض نظارت می‌شوند». *خبرگزاری جمهوری اسلامی*. ۲۰۱۷-۰۴-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
65. ↑  «امضاهایی برای محیط زیست». *روزنامه شرق*.[*پیوند مرده*]
66. ↑  «ایران مقابله با پدیده گرد و غبار را جهانی کرد». *ایسنا*. ۲۰۱۶-۰۶-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
67. ↑  «ابتکار: هیچ طرحی بدون ارزیابی زیست‌محیطی در دولت یازدهم اجازه اجرا نگرفته‌است». *خبرگزاری جمهوری اسلامی*. ۲۰۱۹-۰۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
68. ↑  «دکتر معصومه ابتکار به عنوان معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده منصوب شد». *پرزیدنت*. پرزیدنت. ۱۸ مرداد ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۸ مرداد ۱۳۹۶.
69. ↑
70. ↑  ابتکار%20معصومه، خیراندیش%20مریم؛ مجله%20%20طب%20%20نظامی؛ بهار%20و%20تابستان%201379;2;2-1;51;54 «واکنش متقابل گاز خردل و سیستم ایمنی» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). *پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی*. پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی.[*پیوند مرده*]
71. ↑  «آسم (علوم پایه و بالینی)». *فروشگاه اینترنتی کتاب‌های دانشگاهی*. فروشگاه اینترنتی کتاب‌های دانشگاهی. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ ژوئن ۲۰۱۲.
72. ↑  «صفحه شخصی معصومه ابتکار». *دانشگاه تربیت مدرس*. دانشگاه تربیت مدرس.
73. ↑  . پارامتر `|عنوان= یا |title=` ناموجود یا خالی (کمک)[*پیوند مرده*]
74. ↑
75. ↑
76. ↑  «معصومه ابتکار، فعال اصلاح‌طلب: حجاب برای زنان در بسیاری از کشورها جاذبه دارد». *ایران اینترنشنال*. ۲۴ تیر ۱۴۰۱.
77. 1 2  «واکنش ابتکار و مولاوردی به اظهارات فتاح دربارهٔ ملک مرکز مطالعات زنان». *ایسنا*. ۲۰۲۰-۰۸-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۱۹.
78. ↑  «ابتکار جواب ادعای جنجالی فتاح را داد /خیلی‌ها شمارا به دیانت می‌شناختند /رسانه ملی فرصت پاسخ دهد». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۰-۰۸-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۱۹.
79. ↑  1327 (۲۰۲۰-۰۸-۰۹). «واکنش مولاوردی به اظهارات فتاح دربارهٔ بازپس‌گیری یکی از املاک بنیاد». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۱۹.
80. ↑
81. ↑
82. ↑
83. 1 2  «دفاع معصومه ابتکار از فرمانداری که دستور داد به معترضان «شلیک» کنند». *ایندیپندنت فارسی*. ۲۰۲۰-۱۰-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴. کاراکتر C1 control character در `|نشانی=` در موقعیت 110 (کمک)
84. ↑  «معصومه ابتکار از دستور شلیک فرماندار شهر قدس طی اعتراضات آبان دفاع کرد». *العربیه فارسی*. ۲۰۲۰-۱۰-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴.
85. ↑
86. ↑
87. ↑  «طرح انفصال و مجازات‌های کیفری برای مدیران دوتابعیتی در مجلس – DW – ۱۳۹۷/۴/۱۰». *dw.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۵-۲۱.
88. ↑  TABNAK، تابناک | (۱۳۹۹/۰۸/۱۸–۰۸:۰۸). «ابتکار: پسرم رفته آمریکا درس بخواند». *fa*. دریافت‌شده در 2023-05-21. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
89. ↑  «در مورد مدیران دو تابعیتی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید». *www.tabnak.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۵-۲۱.
90. ↑  Entry 9866 information | Deja vu> Browse[*پیوند مرده*]
91. 1 2 3 4 5  Butler, Declan (2008-10-01). "Iranian paper sparks sense of deja vu". *Nature* (به انگلیسی). **455** (7216): 1019–1019. doi:10.1038/4551019a. ISSN 1476-4687.
92. 1 2  «"Iranian paper sparks sense of déjà vu"».
93. ↑  «الف - توضیحات ابتکار دربارهٔ مطلب نیچر و یافته‌های پروژه دژاوو [نامه ابتکار به گارنز و توضیحات تکمیلی]». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۰۸.
94. 1 2 3 4  Butler, Declan (2008-10-23). "Iranian paper sparks sense of déjà vu". *Nature*. **455** (7216): 1019. doi:10.1038/4551019a. ISSN 1476-4687. PMID 18948918.
95. ↑  «توضیحات ابتکار دربارهٔ مطلب نیچر و یافته‌های پروژه دژاوو [نامه ابتکار به گارنز و توضیحات تکمیلی]». *وبگاه الف*. الف. ۱۸ مهر ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۲.
96. ↑  «ابتکار سبز>> بازگشت از بارسلون و پاسخ به یک ادعا». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ فوریه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۰۸.
97. ↑  Iranian paper sparks sense of deja-vu, Nature- Oct 2008[*پیوند مرده*]
98. ↑  «الف - ترجمه گزارش جدید نیچر». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۰۸.
99. ↑
100. ↑  ماجرای کتاب خانم ابتکار که رهبر انقلاب به آن اشاره کردند؟ *انتخاب*
101. ↑  «با حضور ابتکار رونمایی شد؛ کتاب خوشه‌های شهریور».[*پیوند مرده*]
102. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۲.
103. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۲.
104. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۲. بیش از یک پارامتر `|عنوان=` و `|title=` داده‌شده است (کمک)
105. ↑  «بیانیه ابتکار در حمایت از میرحسین». *دنیای اقتصاد*. دنیای اقتصاد.
106. ↑  «دومین مستند میرحسین موسوی (2)». *تبیان*. تبیان. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ مارس ۲۰۱۴.
107. ↑  «زاکانی: نجفی در آن زمان اتهام کروبی به نظام را شجاعانه و خداترسانه خواند». *رجانیوز*. رجانیوز.
108. ↑  «ابتکار" م. الف من هستم!». *تیناپرس*. تیناپرس. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ اوت ۲۰۱۳.
109. ↑
110. ↑
111. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ نوامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۳.
112. ↑  «Energy Globe Honorary Award for Iranian Vice President Masoumeh Ebtekar». `Energy Globe. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ آوریل ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۶.
113. ↑  ابتکار بانوی محیط زیست جهان شناخته شد خبرگزاری انتخاب
114. ↑  معصومه ابتکار جایزه افتخاری انرژی گلوب را دریافت کرد بی‌بی‌سی فارسی
115. ↑
116. ↑  یادکرد وب
| نشانی =
117. ↑  یادکرد وب| نشانی =  title = نسخه آرشیو شده| accessdate = ۲ نوامبر ۲۰۱۶| archiveurl =  archivedate = ۴ نوامبر ۲۰۱۶| dead-url = yes

* ویکی‌پدیای انگلیسی

| * ن
* ب
* و
هیئت دولت سید محمد خاتمی رئیس‌جمهور ایران (۱۳۸۴–۱۳۷۶) |
| --- |
| 

| هیئت وزیران |
| --- |
| وزیر آموزش و پرورش | 
* حسین مظفر (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* مرتضی حاجی (۱۳۸۴–۱۳۸۰)

 |
| وزیر اطلاعات | 
* قربانعلی دری نجف‌آبادی (۱۳۷۷–۱۳۷۶)
* علی یونسی (۱۳۸۴–۱۳۷۷)

 |
| وزیر امور اقتصادی و دارایی | 
* حسین نمازی (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* طهماسب مظاهری (۱۳۸۳–۱۳۸۰)
* سید صفدر حسینی (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| وزیر امور خارجه | 
* کمال خرازی (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| وزیر بازرگانی | 
* محمد شریعتمداری (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی | 
* محمد فرهادی (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* مسعود پزشکیان (۱۳۸۴–۱۳۸۰)

 |
| وزیر پست و تلگراف و تلفن۱ | 
* محمدرضا عارف (۱۳۷۹–۱۳۷۶)
* نصرالله جهانگرد\* (۱۳۷۹)
* سید عبدالله میرطاهری\* (۱۳۷۹)
* سید احمد معتمدی (۱۳۸۴–۱۳۷۹)

 |
| وزیر تعاون | 
* مرتضی حاجی (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* علی صوفی (۱۳۸۴–۱۳۸۰)

 |
| وزیر جهاد سازندگی۲ | 
* محمد سعیدی‌کیا (۱۳۷۹–۱۳۷۶)

 |
| وزیر جهاد کشاورزی۲ | 
* محمود حجتی (۱۳۸۴–۱۳۷۹)

 |
| وزیر دادگستری | 
* محمداسماعیل شوشتری (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح | 
* علی شمخانی (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| وزیر راه و ترابری | 
* محمود حجتی (۱۳۷۹–۱۳۷۶)
* رحمان دادمان (۱۳۸۰–۱۳۷۹)
* صادق افشار\* (۱۳۸۰)
* احمد خرم (۱۳۸۳–۱۳۸۰)
* احمد صادق بناب\* (۱۳۸۳)
* محمد رحمتی (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| وزیر رفاه و تأمین اجتماعی۳ | 
* محمدحسین شریف‌زادگان (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| وزیر صنایع۴ | 
* غلامرضا شافعی (۱۳۷۹–۱۳۷۶)

 |
| وزیر صنایع و معادن۴ | 
* اسحاق جهانگیری (۱۳۸۴–۱۳۷۹)

 |
| وزیر فرهنگ و آموزش عالی۵ | 
* مصطفی معین (۱۳۸۲–۱۳۷۶)
* جعفر میلی‌منفرد\* (۱۳۸۲)
* جعفر توفیقی (۱۳۸۴–۱۳۸۲)

 |
| وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی | 
* سید عطاءالله مهاجرانی (۱۳۷۹–۱۳۷۶)
* احمد مسجدجامعی (۱۳۸۴–۱۳۷۹)

 |
| وزیر کار و امور اجتماعی | 
* حسین کمالی (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* سید صفدر حسینی (۱۳۸۳–۱۳۸۰)
* ناصر خالقی (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| وزیر کشاورزی۲ | 
* عیسی کلانتری (۱۳۷۹–۱۳۷۶)

 |
| وزیر کشور | 
* عبدالله نوری (۱۳۷۷–۱۳۷۶)
* سید مصطفی تاج‌زاده\* (۱۳۷۷)
* سید عبدالواحد موسوی لاری (۱۳۸۴–۱۳۷۷)

 |
| وزیر مسکن و شهرسازی | 
* علی عبدالعلی‌زاده (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| وزیر معادن و فلزات۴ | 
* اسحاق جهانگیری (۱۳۷۹–۱۳۷۶)

 |
| وزیر نفت | 
* بیژن نامدار زنگنه (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| وزیر نیرو | 
* حبیب‌الله بیطرف (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |

 |
| 

| معاونان رئیس‌جمهور |
| --- |
| معاون اول | 
* حسن حبیبی (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* محمدرضا عارف (۱۳۸۴–۱۳۸۰)

 |
| معاون امور اجرایی | 
* محمد هاشمی رفسنجانی (۱۳۸۰–۱۳۷۶)

 |
| معاون امور حقوقی و مجلس | 
* سید عبدالواحد موسوی لاری (۱۳۷۷–۱۳۷۶)
* محمدعلی صدوقی (۱۳۸۰–۱۳۷۷)
* سید محمدعلی ابطحی (۱۳۸۳–۱۳۸۰)
* مجید انصاری (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| معاون توسعه و امور اجتماعی | 
* عبدالله نوری (۱۳۷۷)

 |
| دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور۶ | 
* محمد باقریان (۱۳۷۹–۱۳۷۶)

 |
| دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر۷ | 
* علی هاشمی (۱۳۸۴–۱۳۸۱)

 |
| رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران۳ | 
* حسین دهقان (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| رئیس سازمان انرژی اتمی ایران | 
* غلام‌رضا آقازاده (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| رئیس سازمان برنامه و بودجه۶ | 
* محمدعلی نجفی (۱۳۷۹–۱۳۷۶)

 |
| رئیس سازمان تربیت بدنی | 
* سید مصطفی هاشمی‌طبا (۱۳۸۰–۱۳۷۶)
* محسن مهرعلیزاده (۱۳۸۴–۱۳۸۰)

 |
| رئیس سازمان حفاظت محیط زیست | 
* معصومه ابتکار (۱۳۸۴–۱۳۷۶)

 |
| رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی۶ | 
* محمدرضا عارف (۱۳۸۰–۱۳۷۹)
* محمد ستاری‌فر (۱۳۸۳–۱۳۸۰)
* حمیدرضا برادران شرکا (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |
| رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری۳ | 
* سید حسین مرعشی (۱۳۸۴–۱۳۸۳)

 |

 |
| \* سرپرست
۱ سال ۱۳۸۲ به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تغییر نام پیدا کرد.
۲ وزارت کشاورزی با وزارت جهاد سازندگی ادغام، و وزارت جهاد کشاورزی تشکیل شد.
۳ در سال ۱۳۸۳ تشکیل شدند.
۴ وزارت صنایع با وزارت معادن و فلزات ادغام، و وزارت صنایع و معادن تشکیل شد.
۵ سال ۱۳۷۹ به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تغییر نام پیدا کرد.
۶ سازمان‌های برنامه و بودجه با سازمان امور اداری و استخدامی کشور ادغام، و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تشکیل شد.
۷ سال ۱۳۸۱ به سطح معاونت رئیس‌جمهور ارتقاء یافت. |


| * ن
* ب
* و
هیئت دولت حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران (۱۴۰۰–۱۳۹۲) |
| --- |
| 

| هیئت وزیران |
| --- |
| وزیر آموزش و پرورش | 
* علی‌اصغر فانی (۱۳۹۵–۱۳۹۲)
* سید محمد بطحایی\* (۱۳۹۵)
* فخرالدین احمدی دانش‌آشتیانی (۱۳۹۶–۱۳۹۵)
* سید محمد بطحایی (۱۳۹۸–۱۳۹۶)
* سید جواد حسینی\* (۱۳۹۸)
* محسن حاجی‌میرزایی (۱۴۰۰–۱۳۹۸)

 |
| وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات | 
* محمود واعظی (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* محمدجواد آذری جهرمی (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| وزیر اطلاعات | 
* سید محمود علوی (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| وزیر امور اقتصادی و دارایی | 
* علی طیب‌نیا (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* مسعود کرباسیان (۱۳۹۷–۱۳۹۶)
* سید رحمت‌الله اکرمی\* (۱۳۹۷)
* فرهاد دژپسند (۱۴۰۰–۱۳۹۷)

 |
| وزیر امور خارجه | 
* محمدجواد ظریف (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی | 
* سید حسن قاضی‌زاده هاشمی (۱۳۹۷–۱۳۹۲)
* سعید نمکی (۱۴۰۰–۱۳۹۷)

 |
| وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی | 
* علی ربیعی (۱۳۹۷–۱۳۹۲)
* انوشیروان محسنی بندپی\* (۱۳۹۷)
* محمد شریعتمداری (۱۴۰۰–۱۳۹۷)

 |
| وزیر جهاد کشاورزی | 
* محمود حجتی (۱۳۹۸–۱۳۹۲)
* عباس کشاورز\* (۱۳۹۹–۱۳۹۸)
* کاظم خاوازی (۱۴۰۰–۱۳۹۹)

 |
| وزیر دادگستری | 
* مصطفی پورمحمدی (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* سید علیرضا آوایی (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح | 
* حسین دهقان (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* امیر حاتمی (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| وزیر راه و شهرسازی | 
* عباس آخوندی (۱۳۹۷–۱۳۹۲)
* محمد اسلامی (۱۴۰۰–۱۳۹۷)

 |
| وزیر صنعت، معدن و تجارت | 
* محمدرضا نعمت‌زاده (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* محمد شریعتمداری (۱۳۹۷–۱۳۹۶)
* رضا رحمانی (۱۳۹۹–۱۳۹۷)
* حسین مدرس خیابانی\* (۱۳۹۹)
* جعفر سرقینی\* (۱۳۹۹)
* علیرضا رزم‌حسینی (۱۴۰۰–۱۳۹۹)

 |
| وزیر علوم، تحقیقات و فناوری | 
* جعفر توفیقی\* (۱۳۹۲)
* رضا فرجی‌دانا (۱۳۹۳–۱۳۹۲)
* محمدعلی نجفی\* (۱۳۹۳)
* محمد فرهادی (۱۳۹۶–۱۳۹۳)
* سید ضیاء هاشمی\* (۱۳۹۶)
* منصور غلامی (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی | 
* علی جنتی (۱۳۹۵–۱۳۹۲)
* سید عباس صالحی\* (۱۳۹۵)
* سید رضا صالحی امیری (۱۳۹۶–۱۳۹۵)
* سید عباس صالحی (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| وزیر کشور | 
* عبدالرضا رحمانی فضلی (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی۱ | 
* علی‌اصغر مونسان (۱۴۰۰–۱۳۹۸)

 |
| وزیر نفت | 
* بیژن نامدار زنگنه (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| وزیر نیرو | 
* حمید چیت‌چیان (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* ستار محمودی\* (۱۳۹۶)
* رضا اردکانیان (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| وزیر ورزش و جوانان | 
* سید رضا صالحی امیری\* (۱۳۹۲)
* محمد شریعتمداری\* (۱۳۹۲)
* محمود گودرزی (۱۳۹۵–۱۳۹۲)
* سید نصرالله سجادی\* (۱۳۹۵)
* مسعود سلطانی‌فر (۱۴۰۰–۱۳۹۵)

 |

 |
| 

| معاونان رئیس‌جمهور |
| --- |
| معاون اول | 
* اسحاق جهانگیری (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| معاون اجرای قانون اساسی | 
* الهام امین‌زاده\* (۱۳۹۲)

 |
| معاون اجرایی | 
* محمد شریعتمداری (۱۳۹۵–۱۳۹۲؛ ۱۳۹۶)

 |
| معاون اقتصادی | 
* محمد نهاوندیان (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| معاون امور بین‌الملل | 
* اکبر ترکان\* (۱۳۹۲)

 |
| معاون امور زنان و خانواده | 
* شهیندخت مولاوردی (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* معصومه ابتکار (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| معاون امور مجلس | 
* مجید انصاری (۱۳۹۵–۱۳۹۲)
* حسینعلی امیری (۱۴۰۰–۱۳۹۵)

 |
| معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی۳ | 
* محمدباقر نوبخت (۱۳۹۳–۱۳۹۲)

 |
| معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی۳ | 
* محمدباقر نوبخت\* (۱۳۹۳–۱۳۹۲)

 |
| معاون حقوقی | 
* الهام امین‌زاده (۱۳۹۵–۱۳۹۲)
* مجید انصاری (۱۳۹۶–۱۳۹۵)
* لعیا جنیدی (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| معاون علمی و فناوری | 
* سورنا ستاری (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران | 
* سید محمدعلی شهیدی محلاتی (۱۳۹۹–۱۳۹۲)
* سعید اوحدی (۱۴۰۰–۱۳۹۹)

 |
| رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور۲ | 
* جمشید انصاری (۱۴۰۰–۱۳۹۵)

 |
| رئیس سازمان انرژی اتمی ایران | 
* علی‌اکبر صالحی (۱۴۰۰–۱۳۹۲)

 |
| رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور۲ | 
* محمدباقر نوبخت (۱۴۰۰–۱۳۹۵)

 |
| رئیس سازمان حفاظت محیط زیست | 
* معصومه ابتکار (۱۳۹۶–۱۳۹۲)
* عیسی کلانتری (۱۴۰۰–۱۳۹۶)

 |
| رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور۲ ۳ | 
* محمدباقر نوبخت (۱۳۹۵–۱۳۹۳)

 |
| رئیس سازمان ملی استاندارد ایران۴ | 
* نیره پیروزبخت (۱۳۹۹–۱۳۹۶)
* غلامرضا شریعتی (۱۴۰۰–۱۳۹۹)

 |
| رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری۱ | 
* محمدعلی نجفی (۱۳۹۲)
* مسعود سلطانی‌فر (۱۳۹۵–۱۳۹۲)
* زهرا احمدی‌پور (۱۳۹۶–۱۳۹۵)
* علی‌اصغر مونسان (۱۳۹۸–۱۳۹۶)

 |

 |
| \* سرپرست
۱ سال ۱۳۹۸ سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به وزارت‌خانه تبدیل شد.
۲ سال ۱۳۹۵ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی به سازمان‌های *برنامه و بودجه* و *اداری و استخدامی* تفکیک شد.
۳ سال ۱۳۹۳ معاونت‌های *نظارت راهبردی* و *سرمایه انسانی* ادغام شده و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را تشکیل دادند.
۴ سال ۱۳۹۶ از سطح مشاورت رئیس‌جمهور به سطح معاونت رئیس‌جمهور ارتقا یافت. |


| * ن
* ب
* و
رؤسای سازمان حفاظت محیط زیست |
| --- |
| اسکندر فیروز (۱۳۵۰–۱۳۵۶) • منوچهر فیلی (۱۳۵۶–۱۳۵۷) • عباس سمیعی (۱۳۵۷–۱۳۵۸) • تقی ابتکار (۱۳۵۸–۱۳۵۹) • رضاحسین میرزاطاهری (۱۳۵۹–۱۳۶۳) • هادی منافی (۱۳۶۳–۱۳۷۶) • معصومه ابتکار (۱۳۷۶–۱۳۸۴) • فاطمه جوادی (۱۳۸۴–۱۳۸۸) • محمدجواد محمدی‌زاده (۱۳۸۸–۱۳۹۲) • معصومه ابتکار (۱۳۹۲–۱۳۹۶) • عیسی کلانتری (۱۳۹۶-۱۴۰۰) • علی سلاجقه (۱۴۰۰–اکنون) | پرچم ایران |

پیوند به بیرون
--------------

**معصومه ابتکار**در پروژه‌های خواهر ویکی‌پدیا* در میان تصاویر و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
* در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
* در میان متون از ویکی‌نبشته
* در میان مراجع از ویکی‌دانشگاه

* پسر معصومه ابتکار چرا در آمریکا درس می‌خواند؟
* صفحه رسمی معصومه ابتکار در فیسبوک
* صفحه رسمی معصومه ابتکار در توییتر
* وبلاگ معصومه ابتکار
* Persian Paradox وب‌نوشت شخصی انگلیسی ابتکار
* فرزانه، ژورنال مطالعات زنان و پژوهش در ایران و کشورهای مسلمان
* کارنامه محیط زیست دولت روحانی، از تلاش‌ها تا وعده‌ها

درگاه‌ها:ایرانزندگی‌نامه