یک نمونه اولیه هواپیمای سوخوی-۵۷ که یکی از موتورهای آن دچار واماندگی کمپرسور شده‌است.
**واماندگی کمپرسور** (به انگلیسی: Compressor stall) یک اختلال محلی از جریان هوا در کمپرسور توربین گاز یا توربوشارژر است. واماندگی‌ای که منجر به قطع کامل جریان هوا از درون کمپرسور می‌شود، ***سرج***(موج) نامیده می‌شود. شدت این پدیده از افت لحظه‌ای توان که توسط تجهیزات به سختی نشان داده می‌شود و سرجی که باعث افت کامل توان کمپرسور می‌شود و باید میزان سوخت را تغییر داد تا توان دوباره بدست آید و عملکرد عادی شود، متغیر است.

واماندگی کمپرسور یک مشکل رایج در موتورهای جت ابتدایی با واحدهای ساده آیرودینامیکی و واحدهای کنترل سوخت دستی یا مکانیکی بود، اما با طراحی بهتر و استفاده از سیستم‌های کنترل هیدرومکانیکی و الکترونیکی نظیر Full Authority Digital Engine Control، عملاً از بین رفته‌است. کمپرسورهای مدرن به دقت طراحی شده و کنترل می‌شوند تا از واماندگی درمحدوده عملیاتی موتور جلوگیری شده یا محدود شود.

انواع
-----

### واماندگی چرخشی (Rotating stall)

سلول‌های واماندگی دورانی در یک کمپرسور محوری.
واماندگی چرخشی یک اختلال در جریان هوا در داخل کمپرسور است که باعث توقف کامل تهیه هوای فشرده نمی‌شود اما راندمان آن را کاهش می‌دهد. واماندگی چرخشی هنگامی به وجود می‌آید که بخش کوچکی از ایرفویل‌ها دچار واماندگی شوند و جریان هوای محلی را آشفته می‌کنند اما کل عملکرد کمپرسور را مختل نمی‌کند. ایرفویل‌های وامانده باعث ایجاد پاکت‌هایی از هوای تقریباً ساکن می‌شوند (که *سلول وامانده* خوانده می‌شود) که بجای حرکت در جهت جریان به دور محیط کمپرسور می‌چرخند. در سرعت‌های دورانی پایین، ممکن است طبقات ابتدایی کمپرسور دچار واماندگی دورانی شود. شروع واماندگی می‌تواند پیشرونده یا ناگهانی باشد و به ساختار سلول واماندگی بستگی دارد که به این حالات به ترتیب *واماندگی با طول جزئی* و *واماندگی با طول کامل* گفته می‌شود. واماندگی چرخشی نسبت به محور قرینه نیست و باعث ایجاد جریان غیر یکنواختی حول محیط کمپرسور می‌شود، که با سرعتی معادل ۲۰ تا ۵۰ درصد روتور و هم جهت با آن می‌چرخد. سرعت واماندگی‌های دورانی معمولاً در محدوده 100Hz می‌باشد.

### واماندگی متقارن نسبت به محور یا سرج کمپرسور (Axi-symmetric stall or compressor surge)

*واماندگی متقارن نسبت به محور* که معمولاً *سرج کمپرسور* (یا موج فشاری) خوانده می‌شود، شکست کامل فرایند تراکم می‌باشد که باعث ایجاد جریان معکوس و انفجار گاز متراکم شده قبلی در دهانه مکش موتور می‌شود، چراکه کمپرسور توان مقاومت در برابر حرکت گازهای متراکم قبلی در جهت معکوس را ندارد.

منابع
-----

1. ↑  "Compressor stall". *Wikipedia* (به انگلیسی). 2019-02-05.
2. 1 2  plc,، Rolls-Royce. *The jet engine*. Chichester, West Sussex. صص. pp ۹۸. OCLC 993030873. شابک ۹۷۸۱۵۲۳۱۱۱۱۴۵.

| * ن
* ب
* و
موتورهای جت و موتورهای توربین گازی هواگرد |
| --- |
| توربین‌های گازیو پیشرانه جت | 

|  |  |
| --- | --- |
| انواع | 
* پراپ‌فن
* توربوفن
* توربوجت
* توربوپراپ
* توربوشفت
* رم‌جت
* راکت

 |
| بخش‌هایمکانیکی | 
* محرک فرعی
* ورودی هوا
* پس‌سوز (گرمایش مجدد)
* کمپرسور محوری
* کمپرسور گریز از مرکز
* سوختگاه
* درایو سرعت ثابت
* نازل پیشران
* تیغه توربین

 |
| اصول | 
* راه‌اندازی موتور هواگرد
* هوای تخلیه‌شده
* چرخه برایتون
* نسبت کنار گذر
* واماندگی کمپرسور
* نسبت فشار موتور (EPR)
* بی‌آتش
* عملکرد موتور جت
* نسبت فشار کلی
* بازدهی پیشرانه
* تکانه ویژه
* رانش
* لغزش در رانش
* مصرف سوخت ویژه رانش
* نسبت نیرو به وزن
* موتور چرخه متغیر
* راه‌اندازی مجدد با باد

 |

 |
| ملخ‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| اجزا | 
* ناظم ملخ
* واحد کاهش سرعت ملخ

 |
| اصول | 
* فدر خودکار
* شیب تیغه
* سرعت ثابت
* متقاطع-دوار
* متقابل-دوار
* گردنده‌بال
* شمشیری
* ملخ گام متغیر

 |

 |
| ادواتموتور | 
* پنل اعلام
* نمایشگر متمرکز الکترونیکی هواگرد (ECAM)
* سامانه ادوات الکترونیکی پرواز (EFIS)
* سامانه نشانگر موتور و هشدار به خدمه (EICAS)
* جعبه سیاه
* کابین شیشه‌ای

 |
| پایشگرهای موتور | 
* گاز خودکار
* موتور دیجیتال/ادوات الکترونیک با اختیار کامل (FADEC)
* اهرم رانش
* معکوس‌سازی رانش

 |
| سامانه‌های القاو سوخت | 
* سوخت جت

 |
| سایر سامانه‌ها | 
* سامانه راه‌اندازی هوا
* واحد توان کمکی (APU)
* سامانه هوای تخلیه‌شده
* سامانه هیدرولیک
* سامانه محافظت در برابر یخ

 |