|  |
| --- |
| از سلسله مقالات دربارهٔ: |
| اسلام |
|  |
| باورها
* توحید
* خدا در اسلام
* پیامبران در اسلام
* کتب مقدس در اسلام
* فرشتگان در اسلام
* فرجام‌شناسی اسلامی
 |
| ارکان اسلام
* شهادتین
* نماز (اسلام)
* زکات
* روزه در اسلام
* حج
 |
| منابع اسلامی
* قرآن
* سنت
* حدیث
* تفسیر قرآن
* قصص الانبیاء
* فقه
* احکام اسلام
* علم کلام
 |
| شخصیت‌ها
* محمد
* اهل بیت
* خلفای راشدین
* امامان شیعه
* صحابهٔ محمد
 |
| مذاهب اسلامی
* تسنن
* تشیع
* تصوف
* اباضیه
* قرآنیان
* احمدیه
* مسلمان بدون مذهب
 |
| علوم
* حدیث
* تفسیر
* فقه
* کلام
* فلسفه
* عرفان
 |
| تاریخ اسلام
* گاه‌شمار تاریخ اسلام
* امویان
* عباسیان
* فاطمیان
* مملوکان
* عثمانیان
* صفویان
* گسترش اسلام
 |
| جغرافیا
* مکه
* مدینه
* بیت‌المقدس
* کوفه
* نجف
* کربلا
* سامرا
* کاظمین
* مشهد
* قم
* شیراز
* کاشمر
* دمشق
* جهان اسلام (کشورهای اسلامی)
 |
| فرهنگ و جهان اسلام
* اسلام‌شناسی
* جانوران در اسلام
* هنر اسلامی
* تقویم اسلامی
* اسلام و کودکان
* ختنه کردن
* فهرست کشورها بر پایه جمعیت مسلمان
* مذاهب اسلامی
* اقتصاد اسلامی
* جهان اسلام
* فرهنگ اسلامی
* علوم در جهان اسلام
* تعلیم و تربیت در اسلام
* اخلاق اسلامی
* جن‌گیری در اسلام
* فمینیسم اسلامی
* اعیاد اسلامی
* فلسفه اسلامی
* سیاست در اسلام
* زن در اسلام
* دگرباشان جنسی و اسلام
* برده‌داری در اسلام
* مدرسه (اسلام)
* نگرش‌های اسلامی به علم
* بانکداری اسلامی
* موسیقی در جهان اسلام
* شعر اسلامی
* جنبه‌های سیاسی اسلام
* دعوت (اسلام)
* اسلام و انسانیت
* مسجد
* عرفان
* تصوف
 |
| موضوعات مرتبط
* ارتداد در اسلام
* نسخ در اسلام
* نقد اسلام
	+ محمد
	+ قرآن
	+ حدیث
* اسلام و دیگر ادیان
* اسلام‌گرایی
* اسلام و خشونت
	+ تروریسم اسلامی
	+ تروریسم اسلامی در اروپا
	+ فهرست حملات تروریستی اسلام‌گرایان
	+ اسلام و جنگ
* اسلام‌هراسی
* جهاد
	+ فقه نظامی اسلامی
* فهرست اصطلاحات اسلام
* فرهنگ
* جامعه
 |
| * نشان درگاه درگاه اسلام
 |
| * ن
* ب
* و
 |

این مقاله به بررسی **صحت تاریخی محمد** و منابع موجود جهت تاریخ‌نگاری زندگی او می‌پردازد.

به گفته دانشنامه بریتانیکا «او (محمد) تنها مؤسس دینی جهانی است که زندگانی‌اش روشن و کامل در معرض تاریخ قرار گرفته و راجع به او گزارش‌های فراوانی در متون تاریخی آمده‌است. اگر چه مثل سایر شخصیت‌های تاریخی پیش از دنیای مدرن، تمامی جزئیات زندگی‌اش روشن نیست.»

به گفته محقق *ویم راون*، تلاش‌های مستشرقین برای تمیز بخش‌های تاریخی و غیرتاریخی گزارش‌های تاریخی دربارهٔ محمد چندان موفقیت‌آمیز نبوده‌است. یکی از دلایل عمدهٔ این امر نداشتن منابع کافی و ابهامات پیرامون دوران جاهلیت عربستان است. به‌گفته هارولد موتزکی «هم‌اکنون مطالعه زندگی محمد … در وضعیت دشواری گیر کرده‌است. از یک طرف، نه می‌توان زندگی‌نامه‌ای دربارهٔ او نوشت بدون اینکه به استفاده غیرمنتقدانه از منابع متهم نشد، و از طرف دیگر وقتی منتقدانه به منابع نگاه می‌کنیم، دیگر امکان نوشتن زندگی‌نامه وجود ندارد.»

منابع برای بررسی زندگی محمد
---------------------------

مطمئن‌ترین منابع برای بازسازی زندگی محمد، در درجه نخست قرآن و در درجه دوم، آثار تاریخی مورخین در سده‌های سوم و چهارم هجری در جهان اسلام (که شامل زندگی‌نامه‌های سنتی نوشته شده توسط مسلمانان و اقوالی است که به او نسبت داده شده‌است (سیره)) و در درجه آخر مجموعه احادیث (شامل گزارش‌هایی از گفتار و رفتار محمد که چندین سده پس از مرگ وی نوشته شده) است. یکی از اصلیترین دشواری‌های در نوشتن زندگی‌نامه محمد نبود منابع کافی و ابهامات پیرامون عربستان ماقبل اسلام است که امکان مطالعه تطبیقی و بررسی فضایی که اسلام به آن پاسخ می‌داد را سلب می‌کند. هیچ مورخی پیش از اسلام نیست که فضای سیاسی رایج را شرح دهد، متون مقدسی نیست که فضای روحانی موجود را شرح دهد و طوماری نیست که اختلافات فرقه‌ای را شرح دهد. به‌جای آن مقادیر معتنابهی شعر وجود دارد که بررسی صحت آن‌ها سخت و استفاده از آن‌ها مشکل می‌باشد.

قرآن
*قرآن* قرن نهم میلادی، میراث اصلی محمد، پایه‌گذار اسلام. قرآن گرچه اشارات بسیاری به زندگی محمد ندارد، اما نزد پژوهشوران، نخستین و بهترین منبع برای شناخت محمد و ابعاد زندگی او به‌شمار می‌رود.
قرآن با اینکه اشاراتی، هر چند اندک به زندگی محمد دارد، اما در مواجهه با رخدادهای تاریخی متغیر روزگار محمد، تصویری با ثبات و صریح از او به‌دست داده و دربرگیرنده اطلاعات نهان زیادی از زندگانی محمد است. مسلمانان گرچه قرآن را بزرگ‌ترین معجزه محمد می‌دانند، اما آن را کلام خدا می‌دانند؛ نه کلمات محمد. سوای آنکه قرآن، کلام خدا باشد یا کلام محمد، می‌تواند اولین و مهم‌ترین منبع برای شناخت محمد و ابعاد زندگی او باشد. حتی خاورشناسانی که در منشأ آسمانی قرآن تردید دارند، آن را نوعی دستاورد پیامبرانه محمد و کلید بررسی تحول معنوی او در نظر گرفته‌اند. قرآن عموماً در محافل آکادمیک غربی، به‌عنوان عین کلام برآمده از زبان محمد در نظر گرفته می‌شود زیرا تلاش‌ها برای یافتن آنچه متن دست‌نخورده و اولیه قرآن، متنی که تفاوتی پراهمیت نسبت به متن امروزی قرآن داشته باشد، ناموفق بوده‌است.

سیره
قدیمی‌ترین سیره به جای مانده نوشته ابن اسحاق و با عنوان «زندگی رسول خدا»، حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ سال پس از مرگ محمد نوشته شده‌است. اگر چه نسخه اصلی این کتاب اکنون در دست نیست ولی بخش‌هایی از آن در آثار نوشته شده توسط تاریخ‌نگاران بعدی، ابن هشام و طبری به جای مانده‌است. یک منبع قدیمی دیگر تاریخ «جنگ‌های محمد» (المغازی) اثر واقدی (مرگ: ۲۰۷ سال پس از هجرت)، و نوشته کاتب و دستیارش، ابن سعد (مرگ: ۲۳۰ سال پس از هجرت) است. بسیاری اگر چه نه همه محققین درستی و صحت این زندگی‌نامه‌های قدیمی را پذیرفته‌اند، با این وجود میزان صحت آن‌ها قابل تعیین نیست. تحقیقات اخیر مورخین آنان را به این سمت هدایت کرده که تفاوتی بین آن نقل قول‌هایی که مرتبط به مسائل شرعی می‌شود و آن‌هایی که صرفاً تاریخی اند، قائل شوند. در مورد اول، نظر بر این است که امکان اینکه روایات سنتی بدون پایه و اساس به محمد نسبت داده شده باشد کاملاً وجود داشته ولی در مورد دوم، جدای از موارد استثنائی، فرض می‌شود که رویدادها به نحوی جانبدارانه یا با دخالت دادن گرایش‌های مذهبی نوشته شده باشند.

احادیث
می‌توان به احادیث به‌عنوان آنچه که در حافظه طولانی‌مدت جامعه مسلمانان با انگیزه تقلید و پیروی از محمد باقی‌مانده، نگریست. محققین غربی به احادیث به‌عنوان منابع دقیق تاریخی، با احتیاط می‌نگرند. بعضی از دانشوران مانند مادلانگ گزارش‌هایی که با فاصله زمانی از محمد مکتوب شده‌اند را تماماً رد نکرده و سعی در بررسی ارزش تاریخی آن‌ها از طریق ارزیابی میزان سازگاری آن‌ها با شرایط تاریخی زمان محمد، حوادث و اشخاصی که این احادیث توصیف می‌کنند، دارند.

تعداد اندکی منابع نوشته شده توسط غیرمسلمانان نیز موجود است که به گفته محقق *نیگوسیان* وجود تاریخی محمد را تأیید کرده و جهت تقویت صحت آنچه توسط مورخین مسلمان نوشته شده، سودمندند.(آقا محمد وجود داره)

جستارهای وابسته
---------------

* نقد محمد
* صحت تاریخی قرآن
* تاریخ‌نگاری اسلامی
* سفین کالیش
* کارل هاینتس-اولیگ

پانویس
------

1. ↑  رجمه مقاله محمد در دانشنامه بریتانیکا- پاورقی؛ مترجم محمد باقر معموری
2. ↑  Wim Raven, Introduction on a translation of Islamic texts into Dutch by Ibn Ishaq, *Het leven van Muhammad* (The life of Muhammad), ISBN 90-5460-056-X.
3. 1 2  F. E. Peters, The Quest for Historical Muhammad, International Journal of Middle East Studies, 1991
4. 1 2 3 4 5  اس. ای. نیگوسیان (۲۰۰۴)، ص ۶.
5. 1 2  آلفورد ولش، *محمد*، دانشنامه اسلام
6. 1 2  مونتگومری وات (۱۹۵۳)، ص ۱۴.
7. ↑  مینو ریوز (۲۰۰۳)، صفحات ۷–۶
8. ↑  برنارد لوئیس (۱۹۹۳)، صفحات ۳۴–۳۳.
9. ↑  مقاله محمد در دائرةالمعارف قرآن لیدن؛ نوشته:یوری روبین؛ ترجمه حسن رضایی؛ نشریه بینات، ش ۵۲
10. ↑  فرانسیس ادوارد پیترز (۱۹۹۱)، صفحات ۳۱۵–۲۹۱.
11. ↑  دونر (۱۹۹۸)، ص ۱۳۲.
12. ↑  («tendential shaping»)، اصطلاحیست که مونتگومری وات در این مورد به کار می‌برد: به این معنی که برخی از رویدادها یا صفات نسبت داده شده به محمد، از قول خود او نبوده و پیروانش با دخالت دادن انگیزه یا گرایش‌های خود، به نحوی به متون یا تاریخ‌نگاری سنتی اینگونه شاخ و برگ داده‌اند. (منبع: *وبگاه الاسلام بایگانی‌شده در ۲۰ نوامبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine*)
13. ↑  مونتگومری وات (۱۹۵۳)، ص ۱۵
14. ↑  حدیث، *دانشنامه بریتانیکا*
15. ↑  برنارد لوئیس (۱۹۹۳)، صفحات ۳۴–۳۳
16. ↑  ویلفرد مادلانگ (۱۹۹۷) صفحات ۱۴، ۱۹ و ۲۰

| * ن
* ب
* و
محمد |
| --- |
| 
* اسلام
* قرآن

 |
| زندگی | 
* ولادت
* جنگ فجار
* حلف‌الفضول
* نصب حجرالاسود
* بعثت
* اصلاحات در صدر اسلام
* در مکه
* غرانیق
* شعب ابی‌طالب
* هجرت
* در مدینه
* بیعت عقبه
* میثاق مدینه
* پیمان برادری
* مباهله
* فتح مکه
* پس از فتح مکه
* حجةالوداع
* رویداد غدیر خم
* درگذشت
* جانشینی

 |
| نام و القاب | 
* نام‌ها و عناوین محمد
* محمد
* فارقلیط
* احمد
* خاتم‌الانبیا
* الامین

 |
| معجزات | 
* قرآن
* معراج
* غیب‌گویی
* شق‌القمر
* هجرت
* بشارت به بعثت
* رد الشمس
* مباهله

 |
| بستگان | 
* همسران و فرزندان
* اهل بیت
* اصحاب کسا
* چهارده معصوم
* شجره‌‏نامه
* قریش (قبیله)
* عبدالمطلب (جد)
* عبدالله بن عبدالمطلب (پدر)
* آمنه بنت وهب (مادر)
* ابوطالب (عمو)
* خدیجه (همسر)
* فاطمه (فرزند)
* علی (داماد)
* ام‌کلثوم (فرزند)
* رقیه (فرزند)
* زینب (فرزند)
* قاسم (فرزند)
* ابراهیم (فرزند)
* حسن بن علی (نوه)
* حسین بن علی (نوه)
* زینب بنت علی (نوه)
* ام‌کلثوم بنت علی (نوه)
* محسن بن علی (نوه)

 |
| جنگ‌ها | 
* فهرست جنگ‌های محمد
* فهرست غزوه‌های محمد
* فهرست سریه‌های محمد
* جنگ بُعاث

 |
| نیاکان | 
* تبار محمد

 |
| آثار | 
* کتاب‌شناسی محمد

 |
| اصحاب و یاران | 
* صحابه
* صحابیات
* فهرست صحابه محمد

 |
| آیات و روایات | 
* محمد در قرآن
* سوره محمد

 |
| هنر، فرهنگ و ادبیات | 
* در فرهنگ و ادبیات
* در کتاب مقدس
* در فرهنگ غرب
* نگاره محمد
* *رسالت* (فیلم)
* *محمد رسول‌الله* (فیلم)
* بایزیزان

 |
| مرتبط | 
* اسلام
* سیره نبوی
* بُراق
* صحت تاریخی
* ختمیت وحی
* صلوات
* نقد
* نامه‌ها به سران کشورها
* آشتی‌نامه محمد
* جنجال کاریکاتورهای محمد در یولاندز پستن
* مهر
* ذوالفقار
* منبع‌شناسی دوران آغازین اسلام
* دوران جاهلیت
* عام‌الفیل
* عام‌الحزن
* مسجدالحرام
* مسجدالنبی
* غار حرا
* عصمت

 |
| درگاه اسلام •  رده |