یک کار پزشکی ابن النفیس که تعدادی از نظریه‌های اشتباه گالن و ابن سینا را بر روی آناتومی مغز تصحیح کرد
**روان‌شناسی در عصر تمدن اسلامی** (عربی: *علم النفس في عصر الحضارة الإسلامية*) عبارت است اصطلاحی که دلالت دارد بر بررسی پزشکی و فلسفی از روان بشری در چارچوب اسلامی، مواضع متعددی در روان‌شناسی و عصب‌شناسی و فلسفه عقل و تفکر و روان پزشکی و طبابت امراض نفسانی جسمانی وجود دارد.
بعضی از دانشمندان روان‌شناس و کارشناس اسلامی در قرن بیستم و بیست‌و یکم اقدام به تجدید نظر در بعضی از مفاهیم متعلق به تفکر اسلامی در قرون وسطی در این زمینه نمودند.

اصطلاح‌های فنی
--------------

اصطلاح نفس در نوشته‌ها و نزد مسلمین برای راهنمایی به سمت شخصیت فرد استفاده شده‌است و این اصطلاح شامل مجموعه وسیعی از نیروها منجمله قلب و روح و عقل و اراده می‌شود، کمان اینکه اصطلاح فطرت برای راهنمایی به طبیعت بشری استفاده شده‌است.
مطالعه و بررسی اسلامی تأثیرات زیادی از فلسفه یونانی و هندی پذیرفته‌است و در کنار بررسی کتاب‌های قدیمی بنا شده‌است به‌طور خاص بر روش فهم جالینوس در؛ در هم آمیختگی ۴ گانه
بررسی امراض عقلانی در طب اسلامی به‌طور مشخص تخصص مستقل بحساب می‌آمد و در اشکال مختلفی خودش را نشان می‌داد مانند درمان نفسانی، طب نفس یا روان، طب قلب یا درون و احساس.
اصطلاحی که در فرهنگ عربی به کسانی که دچار بیماری‌های عقلانی شده بودند عبارت بود از مجنون که خودش از کلمه جن مشتق شده‌است که معنی آن یعنی مخفی و پوشیده ..
در واقع (روانپزشکان اسلامی) اعتقاد داشتند که کسانی که به بیماری عقلانی دچار شده‌اند نمی‌توانند بین حقیقت و واقعیت با غیر حقیقت و غیر واقعیت فرقی قائل شوند و علی‌رغم اینکه فرق‌های جزئی در طبیعت درمان امراض عقلانی هست نباید آن را تعمیم داد به آنچه که در همان زمان در اروپا برای درمان این بیماری‌ها شایع و رایج بوده‌است.
اصطلاح مجنون کم‌کم بین دانشمندان و عالمان رواج و گسترش یافت و ابن سینا آن را اینطور تعریف کرد که، کسی که دچار حالت تبدیل واقعیت به خیال و اوهام شده‌است.

محمد بن زکریا رازی
------------------

ابوبکر محمد بن زکریا رازی و مشهور به رازی در نزد مردم غرب، یک پزشک و فیلسوف و دانشمند فارس بود که نقش بالایی در عصر طلایی اسلام داشت و او از اولین کسانی بود که در رابطه با بیماری‌های عقلانی (روانی) و درمان آن به نگارش پرداخت، و ایضاً وی مدیر بیمارستان بغداد در آن زمان بوده‌است و همچنین وی رئیس اولین بخش امراض روانی در جهان می‌باشد و دو کتاب المنصوری و الحاوی از مهم‌ترین کارها و نوشته‌های وی می‌باشد که شامل توصیفات و روش درمان بیماری‌های روانی (عقلانی) می‌باشد.

حسین بن عبدالله بن سینا
-----------------------

ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا و معروف به ابن سینا در نزد مردم مغرب زمین یک دانشمند فارسی بود که در رشته‌های مختلف علمی فعالیت داشت، وی بعلت کتاب‌هایی که در مورد موضوعات مختلف نگاشته‌است مانند فلسفه، فیزیک، پزشکی، ریاضیات، جغرافیا، علوم دینی و فقهی و شعر مشهور می‌باشد، وی در یکی از مشهورترین کارها و کتاب‌هایش بنام قانون (القانون فی الطب) روش درمان بعضی از حالتهای بیماری‌ها را توصیف کرده و شرح داده‌است مانند بیخوابی، مختل شدن فکر، سرگیجه، فلج شدن اجزای بدن، سکته مغزی، صرع (غش کردن) و افسردگی و همچنین ناتوانی جنسی، همچنین ابن سینا در زمینه روانپزشکی جسمی نیز پیشرو و پیشتاز بود و تغییرات روانی را به تغییرات جسمی ربط داد.

رسیدگی به بیماری‌های روانی
--------------------------

عصر طلایی تمدن اسلامی یک نوع منحصر بفرد از نوع خودش بحساب می‌آید در درمان کسانی که به بیماری‌های روانی (عقلانی) دچار شده بودند. در بیمارستان‌ها، در بغداد در سال ۷۰۵ میلادی و در قاهره در سال ۸۰۵ میلادی بیمارستان‌هایی برای درمان بیماری‌های روانی بنا و ساخته شد و مدرک راهنما در این زمینه، وجود یک مؤسسه پزشکی دیگر در شهر فاس در مراکش می‌باشد.

معالجه بیماری‌های روانی
-----------------------

علاوه بر داروهایی که استفاده می‌شود، همانا درمان بیماری‌های روانی حمام، موسیقی و روانکاوی که منعکس‌کننده رابطه بالایی بین بیماری‌های روانی و مشکلات جسمی می‌باشد را نیز شامل و تجویز می‌شد، داروهای مشخصی برای برگشت توازن بین ترکیب ۴ گانه در بدن انسان که فکر می‌کردند عدم توازن بین آن‌ها باعث اختلالات ذهنی می‌گردد، کما اینکه معتقد بودند که بیخوابی ناشی از وجود مقدار زیادی مایع خشک شده در بدن می‌باشد، بنابراین می‌توان آن را با استفاده از مایعات و نوشیدنی درمان کرد.

جستارهای وابسته
---------------

* فلسفه اسلامی
* پزشکی در جهان اسلام
* چشم پزشکی در عصر تمدن اسلامی
* علوم در جهان اسلام قرون وسطی

منابع
-----

1. ↑  (Haque 2004, p. 358)
2. ↑  (Haque 2004)

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «علم النفس فی عصر الحضارة الإسلامیة». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی*، بازبینی‌شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۸.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Psychology in medieval Islam». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۸.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ روان‌شناسی در عصر تمدن اسلامی موجود است. |

درگاه:روان‌شناسی

| * ن
* ب
* و
پزشکی در جهان اسلام |
| --- |
| پزشکان | 

|  |  |
| --- | --- |
| قرن هفتم م. | ابوحفصه یزید •  ماسرجویه •  نافی بن هریث[] |
| قرن نهم | البوبصر •  جابر بن حیان •  **حنین بن اسحاق** •  یحیی بن صرافیون •  ابویوسف کندی •  ابن ماسویه •  **ابن ربن طبری** •  الروحاوی •  جبرئیل بن بختیشوع  •  ابن جزار |
| قرن دهم | قسطا بن لوقا بعلبکی •  ابوالعلاء شیرازی •  عبدالحسن الطبری •  ناتلی •  ابو منصور حسن بن نوح قمری •  ابوزید بلخی •  اسحاق بن سلیمان اسرائیلی •  **مجوسی اهوازی** •  ابوسهل مسیحی جرجانی •  ابو منصور موفق هروی •  **محمد زکریای رازی** •  ابن جلجل •  **زهراوی** •  احمد بن جزار •  یعقوب الکشکری •  ابن ابی الاشعث •  اابوالقاسم مقانعی •  اخوینی بخاری •  میسری  •  مستغفری |
| قرن یازدهم | ابوعبید جوزجانی •  **ابن هیثم** •  علی بن رضوان •  **ابن سینا** •  ابراهیم بن زعفران •  ابن الوفید •  ابو سعید عبیدالله بن بختیشوع •  ابن بطلان •  ابن الکتانی •  ابن جزله •  ماسویه مردینی •  یوسف العلاقی •  ابن الذهبی •  ابن ابی صادق •  ابن منصور جمانی •  محمد اکبر ارزانی •  زرین‌دست •  ابوالفرج علی بن حسین بن هندو |
| قرن دوازدهم | ابن ابی بیان •  احمد بن فرخ •  **ابوحامد کرمانی** •  اسماعیل گرگانی •  ابن هبل •  ابوسهل مسیحی •  موسی بن میمون •  ابن سرابی •  **ابن زهر** •  یعقوب بن اسحاق اسرائیلی •  سموأل بن یحیی مغربی |
| قرن سیزدهم | سعدالدوله ابهری •  شهرزوری •  رشیدالدین الصوری •  امین‌الدین رشیدالدین وطوط •  ابراهیم بن رمبام •  داوود ابوالفضل •  دخوار •  ابن ابی اصیبعة •  یوسف بن جده •  موفق‌الدین عبداللطیف بغدادی •  **ابن نفیس** •  زکریای قزوینی •  نجیب‌الدین سمرقندی •  قطب‌الدین شیرازی •  ابن القف |
| قرن چهاردهم | محمد بن محمود آملی •  النقوری •  الاقصری •  زین العطار •  منصور بن الیاس •  جغمینی •  مسعود بن محمد سجزی •  نجم‌الدین محمد بن الیاس شیرازی •  ضیاءالدین نخشبی •  سدیدالدین کازرونی •  یوسف بن اسماعیل کوتوبی •  لسان الدین بن خطیب •  رشیدالدین فضل‌الله همدانی •  آق‌سرایی |
| قرن پانزدهم | ابو سعید العفیف •  محمودعلی استرآبادی •  حسینی اصفهانی •  برهان‌الدین کرمانی •  شرف‌الدین صابونجی اوغلی •  محمد بن یوسف هروی •  نوربخشی •  شیخ محمد بن ثعلب |
| قرن شانزدهم | حکیم گیلانی •  عبدالقسیم بن محمد قسانی •  تقی‌الدین شامی •  سلطان‌علی خراسانی |
| قرن هفدهم | حکیم سلمان جهرمی |
| قرن هجدهم | میرزا محمد رحیم طبیب اصفهانی •  عبدالباقی طبیب اصفهانی •  میرزا نصیر جهرمی |
| قرن نوزدهم | اعظم خان |

 |
| آثار | 
*قانون در طب* •  *نمودار آناتومی عرب* •  *کتاب ده رساله از چشم* •  *رساله در ارزش سود پزشکی* •  *التصریف لمن عجز عن التألیف* •  *ذخیره خوارزمشاهی* •  *الحاوی* |
| مفاهیم | 
*چشم پزشکی در عصر تمدن اسلامی* •  *روان‌شناسی در عصر تمدن اسلامی* |
| مراکز | بیمارستان نوری
 --> |

| * ن
* ب
* و
اسلام‌شناسی |
| --- |
| هنر | 
* اسلیمی
* معماری
* خوشنویسی
* The garden
* Geometric pattern
* ادبیات
* موسیقی
* شعر
* هنر سرامیک
* تاثیرهای اسلامی بر هنر غربی

 |
| اقتصاد | 
* تاریخچه اقتصاد اسلامی
* Agency
* بانکداری اسلامی
* سرمایه‌داری
* فقر
* سوسیالیسم اسلامی
* وقف
* ربا
* بیت‌المال

 |
| تاریخ | 
* گاه‌شمار
* تاریخ‌نگاری
* اصلاحات
* فتوحات
* دوران طلایی
* نقش اسلام در رشد قرون وسطی
* مکتب تجدیدنظرطلبانه
* Reception in Early Modern Europe

 |
| احکام اسلام و سیاست در اسلام | 
* مردم‌سالاری
	+ اجماع
	+ شورا
* فمنیسم
* فقه
	+ قیاس
	+ مجتهد
	+ مذهب
* Peace
* تقیقه
* سکولاریسم
* اصلاحات
* حکومت اسلامی
* فهرست فرقه‌های کلامی

 |
| فلسفه | 
* فلسفه اولیه اسلامی
* فلسفه معاصر
* الهیات
	+ علم کلام
* اخلاق اسلامی
* منطق
* Astrology
* اصلاحات در صدر اسلام
	+ solidarity

 |
| علوم | 
* گاه‌شمار
* کیمیاگری و شیمی
* اخترشناسی
	+ کیهان‌شناسی
* جغرافیا و نقشه‌کشی
* اختراعات
* ریاضیات
* طب
	+ چشم‌پزشکی
* فیزیک
* روانشناسی

 |
| زمینه‌های دیگر | 
* انقلاب کشاورزی عربی
* مدرسه
	+ اجازه
	+ مکتب‌خانه
* Sufi studies
	+ تصوف
	+ cosmology
	+ فلسفه

 |