توپ‌های آاس-۹۰ ۱۵۵ م‌م ارتش بریتانیا
توپ ۱۵۵ م‌م سوئدی Bandcanon
توپ ام۱۰۹ در حال شلیک
**توپخانه خودکششی** یا **خودرو** به خودروهای نظامی مجهز به توپ‌های جنگی گفته می‌شود که شامل توپ‌ها (یا هویتزرها)ی خودکششی و توپخانه راکت‌انداز می‌شود. این خودروها قابلیت تحرک بالایی دارند و معمولاً از یک شاسی خودرو شنی‌دار تشکیل می‌شوند که یک هویتزر یا دیگر انواع توپ‌های جنگی، یا یک خمپاره‌انداز، یا پرتابگرهای راکتی بر آن نصب شده‌اند. این ادوات توپخانه‌ای معمولاً برای بمباران غیرمستقیم حمایتی دوربرد در صحنه نبرد استفاده می‌شوند.

در گذشته خودروهای جنگی مخصوص آتش مستقیم مثل توپ‌های تهاجمیو تانک‌کش‌ها نیز در زمره توپخانه خودکششی قرار می‌گرفتند. این ادوات نظامی از زره سنگینی برخوردار بودند و اولی آتش مستقیم نزدیک را برای پیاده‌نظام فراهم کرده و دیگری نیز یک خودرو اختصاصی شکارگر تانک بود.

توپ‌های خودکششی مدرن از نظر ظاهری به تانک شباهت دارند اما به‌طور کلی زره سبک‌تری دارند، بسیار سبک‌تر از آن که آتش مستقیم میدان جنگ را تاب بیاورند. با این وجود خدمه و سرنشینانشان را در برابر ترکش‌ها و گلوله‌های سلاح‌های سبک محافظت می‌کنند و در نتیجه در گروه خودروهای جنگی زرهی طبقه‌بندی می‌شوند. بسیاری از آن‌ها هم برای دفاع از خود در مقابل پیاده‌نظام دشمن به مسلسل مجهزند.

مزیت کلیدی توپخانه خودکششی بر توپخانه کششی سرعت بسیار بیشتر عملیاتی شدن آن‌هاست. توپ‌های کششی پیش از آن که مورد استفاده قرار گیرند، بایستی خودروی کشنده آن‌ها متوقف شده، و توپ پیاده گردیده و تنظیم گردد. برای تغییر موقعیت هم دوباره بایستی توپ را بر روی خودرو سوار کرده و به محل جدید منتقل کرد. اما توپخانه خودکششی قادر است تا در محل دلخواه توقف کرده و بلافاصله آغاز به شلیک کند و به سرعت به موقعیت جدید نقل مکان کند. این قابلیت به ویژه در جنگ‌های متحرک و به خصوص در هنگام پیشروی مفید است.

در نقطه مقابل تولید و نگهداری توپخانه کششی ارزان‌تر است. وزن آن سبک‌تر است و می‌توان آن را در نقاطی قرار داد که در دسترس توپ‌های خودکششی نیست. از همین رو با وجود مزیت‌های توپ‌های خودکششی هنوز هم بسیاری از ارتش‌های مدرن دنیا زرادخانه‌ای از توپ‌های کششی را در اختیار دارند.

تاریخچه
-------

توپخانه سواره‌نظام نمونه ابتدایی توپخانه‌های خودکششی بود. مدلی از یک واحد نظامی سوئدی در قرن نوزدهم
مقالهٔ اصلی: توپ خودکششی
نخستین توپ خودکششی انگلیسی یک تانک آزمایشی در ژانویه ۱۹۱۷ بود که از شاسی تانک و یک توپ ۶ اینچی (کالیبر ۲۰۳) استفاده می‌کرد. فرانسوی‌ها هم یک توپ ۲۲۰ میلی‌متری را بر روی بدنه تانک سبک رنو اف‌تی نصب کردند. پس از جنگ جهانی اول تردیدهایی در مورد سودمندی توپ‌های خودکششی مطرح شده و جلوی تولید آن‌ها را گرفت. گرچه ژنرال ناظر توپخانه فرانسه پیشنهاد داده بود که تمام توپ‌های متوسط و سنگین این ارتش خودکششی باشند اما بیشتر نظامیان با وی مخالف بودند و این طرح انجام نشد. در آمریکا هم طرح تولید توپ خودکششی در سال ۱۹۲۲ متوقف شد و بریتانیایی‌ها اگرچه یک توپ ۱۸ پوندی را در سال ۱۹۲۵ آزمایش کردند اما نظریه غالب در میان آن‌ها مخالفت با چنین توپ‌هایی بود. مهم‌ترین دلیل مخالفت‌ها به مسئله چگونگی حمل و نقل مهمات این توپ‌ها آن هم در یک نبرد پرسرعت تانک‌ها مربوط می‌شد. این نظریه هم مطرح بود که با افزایش قدرت آتش تانک‌ها آن‌ها دیگر نیازی به حمایت توپخانه ندارند.

به این ترتیب اکثر کشورها از جمله انگلستان و فرانسه جنگ جهانی دوم را بدون توپ خودکششی آغاز کردند اما تجربه جنگ بلافاصله تصورات را تغییر داد. بلافاصله نیاز به چنین توپ‌هایی احساس شده و آن‌ها وارد میدان نبرد شدند. این توپ‌های خودکششی شامل توپ‌های تهاجمی، ضد زره، صحرایی، هویتزر و ضدهوایی می‌شدند که کشورهای مختلف از جمله انگلیس، آمریکا، آلمان و شوروی به آن‌ها روی آوردند. در شوروی توپخانه خودکششی یکی از بخش‌های اصلی استراتژی جنگی آن‌ها بود که بر مبنای تهاجم واحدهای زرهی استوار شده بود و این توپ‌های به جای اینکه بخشی از توپخانه باشند معمولاً زیر فرماندهی نیروهای تانک قرار داشتند.

از دهه ۱۹۶۰ وظیفهٔ شکار تانک‌ها در بیشتر ارتش‌ها به تانک‌ها واگذار شد با این حال توپ‌های خودکششی همچنان در توپخانه‌های صحرایی استفاده می‌شوند چراکه قابلیت بالای حفاظتی و حرکت در خارج از جاده آن‌ها مناسب جنگ‌های زرهی مدرن است. شوروی‌ها یک خانوادهٔ جامع از توپ‌های خودکششی را در دههٔ ۱۹۷۰ تولید کردند که شامل توپ‌های ۱۲۲ م‌م 2S1 و ۱۵۲ م‌م 2S5 می‌شد. توپ خودکششی آمریکایی ۱۵۵ م‌م ام۱۰۹ نیز از اواسط دهه ۱۹۶۰ به مدت ۳۰ سال توپ اصلی کشورهای عضو ناتو بود. امروزه این توپ‌ها در حال جایگزینی با توپ‌های مدرن‌تری هستند که از قابلیت‌های ناوبری خودکار، گلوله‌گذاری اتوماتیک، شلیک رگبار و قدرت حفاظتی بیشتر برخوردارند.

منابع
-----

1. ↑  Assault gun
2. ↑  Tank destroyer

* + "self-propelled gun." The Oxford Companion to Military History. Oxford University Press, 2001, 2004. Answers.com 28 Mar. 2012.


|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ توپخانه خودکششی موجود است. |

| * ن
* ب
* و
تسلیحات و تجهیزات نظامی ساخت ایران |
| --- |
| جنگ‌افزار گرم | 

|  |  |
| --- | --- |
| تفنگ سازمانی | 
* ژ۳
* کلاشنیکف (مدل تایپ ۵۶)
* اس-۵.۵۶ (ام۱۶ چینی)

 |
| تپانچه سازمانی | 
* زعاف

 |
| مسلسل دستی | 
* ام‌پی۵
* یوزی

 |
| مسلسل | 
* ام‌گ۳
* پی‌کا
* دوشکا

 |
| مسلسل گاتلینگ | 
* محرم
* اخگر

 |
| تفنگ تک‌تیراندازی | 
* دراگونوف
* اشتایر اچ‌اس ٫۵۰
* طاهر
* شاهر
* آرش
* باهر

 |
| تفنگ ساچمه‌زنی | 
* صیاد ۲

 |

 |
| خودرو زره‌پوش جنگی | 

|  |  |
| --- | --- |
| تانک | 
* تی-۷۲
* ذوالفقار
* توسن
* کرار

 |
| تانکت | 
* صیاد

 |
| نفربر زره‌پوش | 
* براق
* رخش
* سریر
* هویزه

 |
| توپخانه خودکششی | 
* رعد ۱
* رعد ۲
* هویتزر 2S1 Gvozdika (۱۲۲ م‌م)
* هویتزر ام۱۰۹ (۱۵۵ م‌م)
* هویتزر ام۱۰۷ (۱۷۵ م‌م)
* هویتزر ام۱۱۰ (۲۰۳ م‌م)

 |
| خودروهای دیگر | 
* سفیر (خودرو)
* سمندر
* کویران
* نینوا
* ظفر
* ذوالجناح

 |

 |
| توپخانه | 
* هویتزر ام۱۰۱ (۱۰۵ م‌م)
* هویتزر دی-۳۰ (۱۲۲ م‌م)
* هویتزر ام۱۱۴ (۱۵۵ م‌م)
* هویتزر ام۱۱۵ (۲۰۳ م‌م)

 |
| توپخانه راکتی | 
* ب‌ام-۲۱ گراد
* آرش (راکت)
* عقاب (راکت)
* فلق ۱
* فلق ۲
* فلق ۳
* فلق ۴
* فجر ۱
* فجر ۲
* فجر ۳
* فجر ۴
* فجر ۵
* خیبر ۱
* صمید
* تندر ۶۹
* شاهین ۲
* نازعات
* زلزال ۱
* زلزال ۲
* زلزال ۳
* زلزال ۴
* زلزال ۵
* زلزال ۶
* زلزال ۱۱۰
* زلزال ۳۱۳

 |
| توپ بدون لگد | 
* توپ بدون لگد ام۴۰
* اس‌پی‌جی-۹

 |
| توپ مخصوص تانک | 
* توپ ام۶۸ (۱۰۵ م‌م خان‌دار)
* توپ ال۱۱آ۵ (۱۲۰ م‌م خان‌دار)
* توپ ۲آ۴۶ (۱۲۵ م‌م بدون خان)

 |
| خمپاره‌انداز | 
* خمپاره‌انداز تالابی ۳۷ م‌م
* خمپاره‌انداز اچ‌م۱۴ (۶۰ م‌م)
* خمپاره‌انداز اچ‌م۱۵ (۸۱ م‌م)
* خمپاره‌انداز اچ‌م۱۶ (۱۲۰ م‌م)
* خمپاره‌انداز وفا (۱۶۰ م‌م)

 |
| توپ ضدهوایی | 
* زو-۲۳-۲
* اورلیکن ۳۵ م‌م
* سعیر
* مصباح ۱
* آصفه

 |
| توپ دریایی | 
* فجر ۲۷

 |
| نارنجک‌انداز | 
* نارنجک‌انداز ام۷۹
* نارنجک‌انداز نصیر
* نارنجک‌انداز کاوه
* نارنجک‌انداز عماد

 |
| موشک‌انداز | 
* آرپی‌جی-۷
* آرپی‌جی-۲۹
* صاعقه

 |
| موشک | 

|  |  |
| --- | --- |
| موشک بالستیک کوتاه‌برد | 
* اسکاد
* شهاب ۱
* شهاب ۲
* قیام ۱
* فاتح ۱۱۰

 |
| موشک بالستیک میان‌برد | 
* شهاب ۳
* فتاح
* فجر ۳ (موشک بالستیک)
* قدر ۱۱۰
* عاشورا (موشک)
* دزفول
* سجیل
* خیبرشکن

 |
| موشک بالستیک دوربرد | 
* شهاب ۴
* شهاب ۵
* شهاب ۶
* ماهواره‌بر سفیر
* پروژه کوثر

 |
| موشک سطح‌به‌هوا | 
* میثاق ۱
* میثاق ۲
* سام-۲ (با نام صیاد-۱)
* ریم-۶۶ استاندارد
* محراب
* شاهین
* شلمچه
* رعد
* شهاب ثاقب

 |
| موشک هدایت‌شونده ضدتانک | 
* صاعقه
* رعد
* طوفان (موشک)
* توسن
* دهلاویه
* تندر

 |
| موشک ضدکشتی | 
* ظفر
* قادر
* نور
* کوثر
* نصر ۱
* رعد
* سدید ۱

 |
| موشک کروز | 
* سومار
* مشکات
* هویزه
* یا علی
* ثاقب

 |
| اژدر | 
* حوت (موشک)
* والفجر

 |
| موشک هوابه‌سطح | 
* زوبین
* شفق (راکت)
* شاهین ۳
* بینا (ماوریک)

 |
| موشک هوابه‌هوا | 
* فاطر (ایم-۹ سایدوایندر)
* سجیل (مدل هوابه‌هوای هاوک)
* فکور ۹۰

 |
| موشک بالستیک ضد کشتی | 
* خلیج فارس (موشک)

 |
| بمب هدایت‌شونده | 
* قدر
* قاصد

 |

 |
| زیردریایی | 
* زیردریایی کلاس بعثت
* زیردریایی کلاس فاتح
* زیردریایی کلاس نهنگ
* زیردریایی کلاس غدیر

 |
| کشتی | 
* قایق موشک‌انداز کلاس کمان
* ناوچه کلاس موج
* سراج ۱
* هواناو یونس
* هواناو تندر

 |
| هواگرد و پهپاد | 

|  |  |
| --- | --- |
| هواپیمای آموزشی | 
* دی هاویلند تایگر موث
* پرستو
* آوا-۲۰۲
* هسا درنا
* تذرو
* هسا یاسین
* فجر اف.۳

 |
| هواپیمای جنگنده | 
* هاوکر هایند
* آذرخش
* صاعقه
* کوثر
* قاهر ۳۱۳

 |
| هواگرد ترابری نظامی | 
* هسا ایران-۱۴۰

 |
| بالگرد | 

|  |  |
| --- | --- |
| بالگرد جنگنده | 
* شاهد ۲۸۵
* پنها ۲۰۹۱
* طوفان

 |
| بالگرد چندمنظوره | 
* پنها شباویز ۲۰۶۱
* شاهد ۲۷۴
* شاهد ۲۷۸
* صبا ۲۴۸

 |

 |
| قایق پرنده | 
* باور ۲

 |
| پهپاد | 
* ابابیل
* مهاجر
* رعد
* نظیر
* هدهد
* صاعقه
* زحل
* شاهد ۱۲۹
* سایه
* کرار
* سفره ماهی
* سریر
* فطرس

 |

 |
| دستگاه شبیه‌سازی | 
* اف-۴ فانتوم
* شاهد ۲۷۸ و بل ۲۰۶
* بل ۲۱۴
* نورثروپ اف-۵
* زیردریایی کلاس طارق
* میگ-۲۹
* گرومن اف-۱۴ تام‌کت
* داسو میراژ اف۱
* ام‌آی‌ام-۲۳ هاوک

 |
| رادار | 
* آرش
* سپهر
* عصر
* قدیر
* قمر
* مطلع‌الفجر

 |
| پدافند هوایی | 
* سامانه مرصاد
* سامانه موشکی یا زهرا
* باور ۳۷۳
* سوم خرداد
* ۱۵ خرداد
* موشک پدافند هوایی صیاد ۲

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| کتابخانه‌های ملی | 
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* بایگانی ملی (ایالات متحده)

 |