|  |
| --- |
| از سلسله مقالات دربارهٔ |
| سعدی |
| سرگذشت • سالِ تولّد |
| آثار |
| *بوستان* • *گلستان* • *غزلیات* • *کلیات* • *مفردات* • *هزلیات* |
| 
دیـگر |
| * بدایع • مضامین • مذهب • سیاست • مآثر (تاریخچهٔ پذیرهٔ آثار • فهرست آثار دربارهٔ سعدی • فهرست یادمان‌ها • روز سعدی)

---

* کوکب دختر سعدی
 |
| * سخن‌ها  سعدی
 |
| * ن
* ب
* و
 |

براساس تفسیرها و حدس‌هایی که از نوشته‌ها و سروده‌های خودِ سعدی در *گلستان* و *بوستان* می‌زنند، و با توجه به این‌که سعدی تاریخ پایانِ نوشته‌شدنِ این دو اثر را در خودِ آن‌ها مشخص کرده‌است، دو حدسِ اصلی در زادروز سعدی زده شده‌است:

دیدگاهِ بیشینه (پیرامونِ ۶۰۶ قمری)
----------------------------------

نظر بیشترِ پژوهشگران، مبتنی بر آن بخشی از دیباچهٔ *گلستان* است که چنین می‌گوید:

> یک شب تأمل ایام گذشته می‌کردم و بر عمرِ تلف کرده تأسف می‌خوردم و سنگِ سراچهٔ دل را به الماسِ آبِ دیده می سُفتم و این ابیات مناسبِ حالِ خود می‌گفتم:
> 
> 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| در اقصای عالم بگشتم بسی  |  |  به سر بردم ایام با هر کسی |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| تمتع به هر گوشه‌ای یافتم  |  | ز هر خرمنی خوشه‌ای یافتم |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| چو پاکان شیراز خاکی نهاد |  |  ندیدم که رحمت بر این خاک باد |

همچنین، براساسِ بیتِ «ای که پنجاه رفت و در خوابی/ مگر این پنج روزه دریابی» و سایر شواهدِ این حکایت، سعدی را در سالِ *۶۵۶ قمری* حدوداً پنجاه‌ساله می‌دانند، و در نتیجه زادروزِ وی را در حدود ۶۰۶ قمری می‌گیرند.

حکایتِ مسجدِ جامع کاشغر
-----------------------

از طرف دیگر، عده‌ای، از جمله محیط طباطبایی در مقالهٔ «نکاتی در سرگذشت سعدی»، براساس حکایت مسجد جامع کاشغر از باب پنجم *گلستان* (با شروع سالی «محمد خوارزمشاه، رحمت‌الله‌علیه، با ختا برای مصلحتی صلح اختیار کرد») که به صلح محمد خوارزمشاه، که در حدود سال ۶۱۰ قمری بوده‌است، اشاره می‌کند و سعدی را در آن تاریخ مشهور می‌نامد، و بیتی که مصراع «بیا ای که عمرت به هفتاد رفت» جزو آن است، از اوایل باب نهم *بوستان*، نتیجه می‌گیرد که سعدی حدود سال ۵۸۵ قمری، یعنی هفتاد سال پیش از نوشتن *بوستان* در ۶۵۵ قمری، متولد شده‌است. بیشتر پژوهندگان (ازجمله بدیع‌الزمان فروزانفر در مقالهٔ «سعدی و سهروردی»، و عباس اقبال در مقدمهٔ *کلیات سعدی*) این فرض را که خطابِ سعدی در آن بیتِ *بوستان* خودش بوده‌است، نپذیرفته‌اند. اشکال بزرگِ پذیرش چنین نظری آن است که سن سعدی را درهنگام درگذشتش به ۱۲۰ سال می‌رسانَد. حکایت جامعِ کاشغر نیز توسط فروزانفر و مجتبی مینوی داستان‌پردازی دانسته شده‌است. اما محمد قزوینی نظر مشخصی در این باره صادر نمی‌کند و می‌نویسد: «حکایت جامع کاشغر فی‌الواقع لاینحلّ است».

دیدگاهِ سوم
-----------

محققان جدیدتر، ازجمله ضیاء موحد (موحد، ۱۳۷۴، صص۳۶–۴۲)، کلاً این‌گونه استدلال در مورد تاریخ تولد سعدی را رد می‌کنند و اعتقاد دارند که شاعران کلاسیک ایران اهل «حدیث نفس» نبوده‌اند؛ بنابراین، نمی‌توان درستیِ هیچ‌یک از این دو تاریخ را تأیید کرد.

منابع
-----

1. ↑  «روز بزرگداشت سعدی شیرازی». مرکزِ تعلیماتِ اسلامیِ واشنگتن.

* ضیاء موحد، «سعدی»، انتشارات نیلوفر، چاپ پنجم: ۱۳۹۲

| * ن
* ب
* و
سعدی شیرازی |
| --- |
| آثار و کتاب‌ها | 
* *کلیات* (شامل *بوستان*، *گلستان*، *غزلیات*، *مراثی*، *مفردات*، *هزلیات*)

 |  |
| یادمان | 
* سعدیه
* روز سعدی
* جایزه ادبی سعدی

 |
| نهادها | 
* بنیاد سعدی
* مرکز سعدی‌شناسی

 |
| اماکن | 
* خانهٔ منسوب به سعدی
* ایستگاه متروی سعدی
* دبستان سعدی
* دبیرستان سعدی
* درمانگاه سعدی
* سینما سعدی
* سینما سعدی (شیراز)
* کوی سعدی (اهواز)
* نمای گرمابه سعدی

 |
| سعدی‌شناسی | 
* سال تولد سعدی
* *سعدی از دست خویشتن فریاد*
* بنی‌آدم اعضای یکدیگرند

 |
| سعدی پژوهان | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایران | 
* سیف فرغانی
* حسن انوری
* فاضل جمی
* عباس حقیقی
* محمدعلی فروغی
* عبدالعظیم قریب
* کوروش کمالی سروستانی
* مظاهر مصفا
* ضیاء موحد
* غلامحسین یوسفی

 |
| غرب | 
* رالف والدو امرسون
* آدام اولئاریوس
* ادوارد براون
* آندره دوریه
* فریدریش روکرت
* ادوارد رهاتسک
* لازار کارنو
* آنتوان گالان
* یوهان ولفگانگ فون گوته

 |

 |
| افراد مرتبط | 
* کوکب دختر سعدی
* ابوبکر بن سعد زنگی
* سعد بن ابوبکر
* ابوبکر بیستون
* محسن فروغی
* ابوالحسن صدیقی
* کاووس حسن‌لی
* احمد کسروی
* نیکلا سعدی کارنو
* ماری فرانسوا سعدی کارنو

 |
| فیلم و موسیقی | 
* *ساربان*
* *بادهٔ نوشین*
* *نوا، مرکب‌خوانی*

 |
| جستار وابسته | 
* اسلوب معادله
* *خارستان*
* *نگارستان*
* عجم در ادب پارسی
* باغ دلگشا

 |
| 
* رده

 |