ایرج حسابی
**سید ایرج حسابی** تنها فرزند ذکور دکتر محمود حسابی، فیزیکدان اهل ایران، است. او یک گرداننده ی تشکیلات بنیاد پروفسور حسابی و یک مشارکت کننده در طرح های نوآورانه و دانش بنیان است. او رئیس هیئت مدیره ی بنیاد پروفسور حسابی است.

شرح حال عمومی
-------------

به گفته ی خودش در برنامه ی برمودا وی فرزندی ندارد و ازدواج نکرده است. در خصوص شخص او اطلاعات بسیار اندکی وجود دارد چرا که بیشتر مصاحبه های خود را در ذیل موضوع پدرش و کار های او انجام داده است. بنا به توضیحات برنامه ی برمودا، به وقت پیدا شدن او هم اکنون (سال 1402) حدود 70 سال سن دارد.

از میزان و مشخصات تحصیلات او اطلاعاتی موثق در میان نیست امّا او را در مصاحبه معمولاً «آقای مهندس ایرج حسابی» خطاب می کنند که می تواند به تحصیلات فنّی او مرتبط باشد هر چند الزامی بر آن نیست و ممکن است صرفا یک لقب عامیانه برای ادای احترام به وی باشد.

با درگذشت پروفسور حسابی در سال های ابتدایی دهه ی 70 نام وی مطرح شد. او همچنین یک خواهر به نام انوشه سادات حسابی دارد. تلاش های سید ایرج حسابی در راه ثبت نام پروفسور حسابی در حافظه ی اذهان عمومی در سال های آغازین دهه ی هفتاد موجب بدگمانی به وی شد به طوری که در دهه ی 80 و دهه ی 90 انکار و نقد سخنان وی شدت گرفت و منجر به کناره گیری کوتاه مدت او از برنامه های تلویزیونی شد.

او مردی نسبتاً شیک پوش است که دلیل آن را احترام به مخاطبانش عنوان می کند و همنشینان او از حسن خلق او بسیار یاد کرده اند.

شک در صحت و سقم گفته ها
-----------------------

مهمترین نقد مطرح شده نسبت به او از طرف فیلسوف و دانشگاهی نامی، ضیاء موحد صورت گرفته است. موحد معتقد است که ایرج حسابی سخنان نسبتاً غلوآمیزی دارد و خلق شخصیت های اسطوره ای چون دکتر حسابی را محصول افکار مردم می پندارد و نسبت به سوء استفاده هایی در این زمینه هشدار جدی می دهد. رضا منصوری از اساتید برجسته ی فیزیک در ایران نیز از منتقدان سرسخت وی است.

دیدار پروفسور حسابی و انشتین در گفته های خود او در مصاحبه ای موجود است.

دفاع های به عمل آمده از وی
--------------------------

تا کنون بیشتر سخنان ایرج حسابی فاقد سند مکتوب و رسمی یا شاهدان عینی موثق بودند. یکی از تازه ترین ادعا های وی طرح مسئله ی خرید زمین هایی ملی برای ایران در سیاره ی مریخ بوده است. پس از آن به نقل از وی تصویری که سند این مدعا نامیده شده است در تارنمای بنیاد پروفسور حسابی منتشر شد. تصویر مذکور در زیر موجود است. 

  

شک در مورد جعلی بودن این سند با مخدوش بودن بخش هایی اساسی نظیر تاریخ سند و محتوای غیررسمی و انشا گونه ی متن آن تقویت می شود. به علاوه اینکه انجمن سیاره ای سازمانی غیردولتی و مردمی با هدف پژوهش های داوطلبانه و غیررسمی است و تایید مالکیت زمین هایی از مریخ توسط آنها امری نامتداول و نامعقول است.

اگر عدد درج شده در میانه ی صفحه نشانگر تاریخ حدودی سند باشد آن طور که به نظر می رسد سال 1977 میلادی را نشان می دهد. با این وجود این مسئله به کلی ناممکن است چراکه بنیان گذاری انجمن سیاره ای در 1980 میلادی صورت گرفته است. موضوع دیگری که شک را تقویت می کنند املای نام خانوادگی دکتر حسابی در پای برگه و همچنین فضای خالی موجود در صفحه است. آدرس درج شده نیز از کوچه ی دکتر حسابی نام می برد که نامگذاری آن در سال 1977 به این اسم تقریبا ناممکن و غیرمنطقی است چرا که دکتر حسابی در قید حیات بوده است و دلیلی بر این کار نیست. در ضمن سال 1977 مصادف با 1355 هجری شمسی است و بعید است دولت شاهنشاهی ایران حاضر به تحمیل هزینه ی غیرضروری خرید زمین در مریخ آن هم در بحبوحه ی انقلاب اسلامی شده باشد. در آرشیو مجلس شورای اسلامی نیز مصوبه برای تخصیص بودجه ی هزار دلاری مطرح شده توسط ایرج حسابی وجود ندارد و این نمونه به طور بارز نشان می دهد که بخشی از ادعا های وی فاقد مستندات قوی هستند.

با این همه تلاش وی برای حفظ نام دکتر محمود حسابی به عنوان یکی از اساتید برجسته ی دانشگاه تهران و یکی از وزراء فرهنگ پهلوی جای تقدیر و تصدیق دارد. خانه موزه ی دکتر حسابی مکانی دیدنی و ارزشمند از لحاظ علمی و فرهنگی است.

همچنین ایرج حسابی در دفاع از اعتقاد دکتر حسابی به حق تحصیل زنان و عدم مخالفت با اعطای بورس به خانم طریان نامه ای را مطابق زیر منتشر کرد. شباهت رسم الخط لاتین این نامه و سند خرید مریخ بسیار جای بحث است و بایستی توسط کارشناسان خط بررسی شود. ایرج حسابی ادعا می کند این نامه توسط آلینوش طریان برای دکتر حسابی ارسال شده است و وی از دکتر حسابی بابت کمک به پیشبرد تحصیلات عالیه اش تشکر کرده است.

نامه ی منتسب به طریان که برای محمود حسابی نوشته است.

  

در زیر سند دیگر از طرف ایرج حسابی منتشر شده است که نشان می دهد در سال 1342 پروفسور حسابی برای همایش گرامی داشت سی صدمین سالگرد تولد نیوتن شرکت کرده اند. نامه ی زیر دارای امضایی از دکتر حسابی است که مشابه نمونه ی موجود در پای سند خرید مریخ است البته صحت این مسئله باید توسط کارشناسان خط تایید شود.

نامه ی محمود حسابی به انجمن سلطنتی علوم
در اسناد دیگری که توسط برگزارکنندگان و مجلات شناخته شده موجود است اشاره ی چندانی به حضور ایران در این سمینار نشده است امّا در فهرست موجود در جزوه ای منتشره از جانب برگزار کننده ادعای ایرج حسابی تایید و حضور دکتر حسابی در این همایش به عنوان نماینده ی دانشگاه تهران تصدیق می شود.

همچنین ادعای حضور ایشان به عنوان تنها نماینده ی ایران نیز صحیح است.

فهرست شرکت کنندگان همایش

منابع
-----

مقاله ی عصر ایران در باب مصاحبه با ضیاء موحد

مقاله ی عصر ایران در باب مصاحبه با ایرج حسابی

گزارش سی صدمین زادروز اسحاق نیوتن در مجله ای آمریکایی

سند خرید زمین در مریخ در تارنمای بنیاد پروفسور حسابی

نامه ی ارسالی انجمن سلطنتی علوم بریتانیا به دکتر حسابی

گزارش برگزارکننده ی سی صدمین زادروز اسحاق نیوتن (انجمن سلطنتی علوم بریتانیا)