Place in 23x15px|border |alt=|link= افغانستان
**قَندَهار** (پشتو: کندهار، بلوچی: قندهار) یکی از سی و چهار ولایت افغانستان به مرکزیت شهر قندهار است که در قسمت جنوبی کشور واقع شده‌است. قندهار از جنوب با ایالت بلوچستان پاکستان از غرب با ولایت هلمند، از شمال با ولایت ارزگان و از شرق با ولایت زابل هم‌مرز است. منطقه بزرگ اطراف این ولایت لوی قندهار نامیده می‌شود. آب و هوای قندهار گرم و خشک است. زبان رایج در قندهار پشتو فارسی و بلوچی می‌باشد.

نام
---

مقالهٔ اصلی: نام‌های تاریخی افغانستان
نام قندهار یا کندهار برگرفته از کلمه گندهارا، نام سرزمین و دولتی در روزگار باستان است که شامل حوزهٔ جنوبی رود کابل می‌شده. به باور هنری والتر بیلیو (Bellew)، نویسندهٔ بریتانیایی، این سرزمین شامل تمامی ولایت امروزی قندهار می‌شده که در پی یورش هفتالیان در سدهٔ پنجم میلادی گسترش پیدا کرده بود. فرضیه دیگر، که حتی شامل کاربردهای قدیمی‌تر این نام می‌شود، آن را برگرفته از نام فرضی یونانی شهر Gondophareia/گُندُفاریا، برگرفته از نام گُندُفَر، فرمانروای پارتیِ هند می‌داند، که سکه‌هایش در قندهار پیدا شده‌اند. برخی نام قندهار را برگرفته از بخش اول نام Condigramma/کُندی‌گراما می‌دانند. (بخش دوم، *گراما*، به زبان سانسکریت به‌معنای 'روستا' است). برخی نیز این نام را برگرفته از منطقه‌ای در رُخَج بنام Gandutava/گَندوتاوا می‌دانند؛ که در سنگ‌نوشته بیستون از نبردی در آن منطقه بین ساتراپ هخامنشی آنجا و شورشیان علیه داریوش بزرگ یاد شده‌است. نام‌های تاریخی: سرزمین قندهار = هَرَووَتیش/اَراخوزیا/رُخَج؛ شهر قندهار = تِگین‌آباد: در منابع پیش از اسلام، در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی از نام Harauvatiš/هَرَووَتیش (یونانی باستان: Ἀραχωσία/اَراخوزیا یا Ἀραχῶται/اَراخوتای) یاد شده که سرزمینی در پیرامون قندهار امروزی بوده و یکی از ساتراپی‌های شرقی هخامنشیان شمرده می‌شده. در منابع اسلامی، به ویژه تا پیش از حملهٔ مغول از نام قندهار بجز در معدودی منابع جغرافیایی به زبان عربی (همچون ابن خردادبه، ص. ۵۶، ۶۸؛ یعقوبی، در البُلدان، صص. ۲۸۱، ۲۸۷ و ۲۸۹؛ ابن رُسته، ص. ۹۰؛ مسعودی، در التنبیه، ص. ۴۳؛ مقدسی، ص. ۶۰) اشارات مکرری نشده، و در این منابع نام قندهار به دو سرزمین متفاوت اشاره دارد: یکی قندهار در سِند، یا همان قندهار امروزی، و دیگری قندهار در هند، که به‌گفتهٔ یوزف مارکوارت می‌تواند همان سرزمین باستانی گندهارا، در شمال‌غربی هند باشد. در منابع اسلامی نام رُخَج (یا رُخُد، یا همان اَراخوزیا در منابع یونانی/رومی) است که برای سرزمین پیرامون قندهار امروزی استفاده می‌شده. کلاوس فیشر بر این باور است که نام قندهار در منابع بین سده‌های دهم و دوازدهم میلادی تقریباً ناپدید شده، و در آن دوره پَنجوائی، مرکز اداری، و تِگین‌آباد دو شهر عمده در رُخَج بودند. ولادیمیر مینورسکی، خاورشناس روسی احتمال همخوانی تگین‌آباد با قندهار تاریخی (*حدودالعالم*، مینورسکی، ص. ۳۴۵) را بعید نمی‌داند. احتمال اینکه نام تگین‌آباد برگرفته از نام سبکتگین، نخستین فرمانروای غزنوی، که آن منطقه را در سال ۸۹۰ میلادی فتح کرده، باشد رد شده، چون اشارهٔ استخری به تگین‌آباد پیش از ظهور سبگتگین بوده. ریشهٔ احتمالی دیگر برای نام تگین‌آباد نام قراتگین، فرمانده سامانی است که بر امیر نصر سامانی شورید و در سال ۹۳۰ میلادی به بُست گریخت. هِلمز هم برگرفتن نام تگین‌آباد از نام دودمان تُرک‌شاه را محتمل می‌داند که از اواسط سدهٔ هفتم تا اواسط سدهٔ نهم میلادی بر کابل و گندهارا فرمان می‌راندند. نام‌های تاریخی گندهارا: به زبان سانسکریت: گندهاری، در عبارت *Gandhārīnām avikā* (به‌معنای 'میش گندهاری‌ها') در ریگ‌ودا؛ به زبان پارسی باستان: گنداره، در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی؛ به زبان عیلامی: کن‌ده‌ره. نام‌های تاریخی اَراخوزیا: به سانسکریت ودایی: Sárasvatī-/سَرَسوَتی (برگرفته از *سَرَس-*، به‌معنای 'دریاچه' است)، یکی از هفت رودی (*سَپته‌سندو*) که در ریگ‌ودا اشاره شده و همان رود ارغنداب، شاخه‌ای از رود بزرگ هِلمَند است؛ به اوستایی: Haraxᵛaitī-/هَرَخوَیتی، آنطور که در فرگرد یکم وندیداد از اوستا آمده؛ به پارسی باستان: Harauvatiš/هَرَووَتیش، آنطور که در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی آمده؛  
-به یونانی باستان: Ἀραχωσία/اَراخوزیا یا Ἀραχῶται/اَراخوتای؛ پس از یورش اسکندر مقدونی: Alexandria in Arachosia/اسکندریه اَراخوزیا یا Alexandropolis/اسکندرشهر؛ به لاتین: Arachosia/اَرَکُسیا؛ در منابع اسلامی: رُخَج یا رُخُد.

پیشینه
------

اطلاعات بیشتر: تاریخ افغانستان
### عصر بُرنز

کاوش در مکان‌های ماقبل تاریخ توسط باستان شناسانی مانند لوئیس دوپری و دیگران نشان می‌دهد که منطقه اطراف قندهار یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های بشری است که تاکنون شناخته شده‌است. 

>  *"... اوایل دهکده‌های کشاورزی دهقانان در افغانستان حدود ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد، یا ۷۰۰۰ سال پیش در منطقه قندهار به‌وجود آمدند. تپه ده‌مراسی، نخستین مکان ماقبل تاریخ افغانستان است که تاکنون حفر شده‌است و در ۲۷ کیلومتری جنوب غربی قندهار قرار دارد (دوپری، ۱۹۵۱). سایت دیگر عصر برنز همزمان با این دوره سعید قلعه است که شامل روستاهایی با ساختمان‌های خشتی و گلی چند اتاقه می‌باشد (ژ. شفر، ۱۹۷۰). در هزاره دوم پیش از میلاد عصر مفرغ، تله اسب و مهرهای سنگی سفالی، مسی و برنزی در مکان مجاور به نام شمشیر غار پیدا شد (دوپری، ۱۹۵۰). در سیستان، منطقه جنوب غربی مکان‌های حفرشده، دو تیم از باستان شناسان آمریکایی مکان‌های باستانی دیگری مربوط به هزاره دوم را کشف کردند (جی. دیلز، موزه باستان‌شناسی دانشگاه پنسیلوانیا، ۱۹۶۹، ۱۹۷۱؛ دبلیو، تروزدل، مؤسسه اسمیتسونیان، ۱۹۷۱–۱۹۷۶). از نظر سبکی یافته‌های ده مراسی و سعید قلعه با مکان‌های پیش از دره سند و با زمان مشابه در فلات ایران و آسیای میانه وصل می‌شود، که نشان دهنده تماس فرهنگی در طی این خیلی زود می‌باشد… "*
> 
> — نانسی دوپری

روستاهای زراعی، با قدمتی ۵٫۰۰۰–۷٫۰۰۰ سال پیش از میلاد، در نزدیکی تپهٔ دِه‌مُراسی (پشتو: دِه‌مُراسی غوندَی) در ولایت قندهار، دورهٔ تحول انسان را نشان می‌دهد که روستاهایی با زمین‌های کشاورزی پدیدار شده و جایش را به شهرهای کوچک داده‌است. در این دوران، شواهدی از فرهنگ عصر بُرُنز به وفور پدیدار می‌شود.

### تمدن مندیگک

طی جستجوهای باستان‌شناسان برای یافتن تمدن، آن‌ها در مُندیگک (در نزدیکی قندهار امروزی) شواهدی از یک شهر واقعی پیدا کردند، و شواهدی از بناها و اشیائی که شهرهای واقعی برجای می‌مانند: بناهای مذهبی و آثار هنری حجاری‌شده و نقاشی شده. در مندیگک، باستان‌شناسان بنای ستون‌دار بزرگ پیش از میلاد کشف کردند که درگاهش با خط سرخ ترسیم شده بود، و احتمالاً برای اهداف مذهبی بنا شده بود. در تپهٔ دِه‌مُراسی، باستان‌شناسان مجموعه‌ای از یک زیارتگاه را پیدا کردند که حاوی اشیایی بود متعلق به مراسم مذهبی همچون شاخ‌های بُز، یک کاسه، مُهر مِسی، لولهٔ مسی توخالی، جام کوچکی از سنگ مرمر، و یک تندیس سفال‌گری‌شده و کنده‌کاری‌شده از یک ایزدبانوی مادر (نگارهٔ ۳) و تندیسی که نشانهٔ فراوانی بوده و مشابه تندیس‌هایی بود که در مندیگک نیز یافت شده بودند. عاقبت تپهٔ دِه‌مُراسی در حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد متروکه شد، شاید به دلیل تغییر مسیر رودخانه به‌سوی غرب که تپهٔ دِه‌مُراسی آنجا بنا شده بود. مندیگک برای ۵۰۰ سال دیگر نیز دوام پیدا کرد. دو هجوم پیاپی قومی کوچ‌نشین از سوی شمال باشندگان این ساحه‌ها را بعد از ۲۰۰۰ سال زیست مداومشان در این شهر مجبور به ترک آن شدند.

احکام یونانی قندهار از آشوکا در زمره مهم‌ترین احکام صغیر امپراتور هند آشوکا (سلطنت ۲۶۹–۲۳۳ قبل از میلاد) است که به زبان یونانی و زبان پراکریت نوشته شده‌است.
ولایت قندهار قبلاً به‌نام اراکوزیا یا اراخوزیا مسمی بود و به دلیل موقعیت استراتژیک در آسیا که چهارراه کاروان‌هایی جنوب آسیا، آسیای مرکزی و خاورمیانه بود، به‌طور مکرر هدف فتح جهانگشایان بزرگ چون کوروش، اسکندر، چنگیز، تیمور، انگلیسی‌ها، روس‌ها و در این اواخر آمریکایی‌ها قرار گرفته‌است. قبل از سقوط قندهار به‌دست هخامنشیان، جزو قلمرو مادها بود. در سال ۳۳۰ قبل از میلاد توسط اسکندر بزرگ مورد حمله قرار گرفت و پس از مرگ وی بخشی از امپراتوری سلوکی شد. بعداً تحت تأثیر آشوکا شاهنشاه هندوستان قرار گرفت، وی ستونی را با کتیبه دو زبانه به زبان‌های یونانی و آرامی در آنجا بنا کرد. قبل از ورود اعراب اموی در قرن ۷، به دست رتبیل‌ها اداره می‌گردید. در دوران اسلامی هم به ترتیب تحت کنترل طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، خوارزمشاهیان، مغولان، آل‌کرت، تیموریان، مغولان هند، هوتکیان و درانیان بود.

### روزگار صفوی

قندهار از دوران‌های بسیار کهن چهارراه تجارتی استراتژیک جنوب آسیا به‌شمار می‌رفت و محل عبور و مرور کاروان‌ها در امتداد جاده ابریشم بود. در سده‌های نهم الی نیمه یازدهم هجری قمری (پانزدهم و هفدهم میلادی) در شبکهٔ دفاعی و راه‌های بازرگانی و مسافرتی قندهار تحولات اساسی به‌میان آمد. قندهار از منازعات بین امپراتوری مغولان هند و صفویان به‌خوبی توانست به‌نفع خود استفاده کند و در این راستا موقعیت بسیار مهمی کسب کرد. این شهر زمین‌های حاصلخیز و منابع آب فراوانی داشت. قندهار قلعه‌ای بسیار استوار بود و تملک قندهار برای امنیت کابل و همین‌طور خراسان ضروری بود. اما به‌طور گریزناپذیر به صورت اساس رقابت و کشمکش میان گورکانیان هند و صفویان درآمد و پس از اینکه توسط صفویان تصرف شد موقعیت آن رو به‌زوال رفت تا اینکه در زمان هوتکیان و به‌دنبال آن درانیان موقعیت خویش را دوباره بازیافت و مهم‌ترین شهر در محدوده هند خراسان و ایران بود.

وضعیت قندهار در روزگار صفوی بسیار ناگوار شد به‌خصوص اوضاع اجتماعی. مغولان هند می‌خواستند دوباره قندهار را به‌دست آورند و با صفویان گاه‌ناگاه به‌جنگ می‌پرداختند. هزینه این لشکرکشی‌ها توسط مالیات از مردم وصول می‌گردید در نتیجه نارضایتی‌های زیادی را به‌بار می‌آورد و بعضی‌اوقات موجبات شورش را فراهم می‌کرد. حاکمان صفوی به‌همین شکل بالای مردم ظلم می‌کردند و اگر شورشی می‌شد به‌شدت سرکوب می‌گردید. دراواخر دوران صفوی مخصوصاً این ظلم‌ها بیش از حد گردید و سلطان حسین برای کنترل اوضاع گرگین را که حاکم گرجستان و خیلی بی‌رحم بود به قندهار فرستاد. در نتیجه اعمال ستمگرانه گرگین ناراضی‌های مردم قندهار بیشتر گردید و در نتیجه باعث شورش میرویس خان هوتک گردید. میرویس خان هوتک با چال‌وفریب توانست صفویان را از قندهار براند و سلسله هوتکیان را تأسیس نماید. پسانتر در زمان حکومت پسرش محمود هوتکی توانست اصفهان پایتخت صفویان را تصرف کند و در نتیجه سلسله صفویان را انقراض دهد.

نبرد میوند رنگ روغن اثر ریچارد کاتون وودویل.
جنگ دوم افغان و انگلیس، دروازه درانی، ۱۸۸۰
احمد شاه درانی، بنیانگذار امپراتوری افغانستان، در سال ۱۷۴۷ کنترل این ولایت را به‌دست گرفت و شهر قندهار را به پایتخت امپراتوری جدید تبدیل کرد. در دهه ۱۷۷۰، پایتخت امپراتوری توسط تیمورشاه پسرش به کابل منتقل شد. مقبره احمد شاه درانی در مرکز شهر قندهار واقع شده‌است.

ارتش بریتانیا در درواز قندهار
نیروهای راج بریتانیا به رهبری انگلیس این ولایت را در جنگ اول افغان و انگلیس بین سالهای ۱۸۳۲ الی ۱۸۴۲ اشغال کردند. آنها همچنین این شهر را در جنگ دوم افغان و انگلیس بین سالهای ۱۸۷۸ الی ۱۸۸۰ در کنترل داشتند. انگلیس در هر دو حمله خود از افغان‌ها شکست خورد و مخصوصاً بار دوم در نبرد میوند که نزدیک قندهار اتفاق افتاد شکست طاقت‌فرسایی را متحمل شدند. بعد از آن حدود ۱۰۰ سال اوضاع سیاسی قندهار آرام بود تا اینکه در اواخر دهه ۱۹۷۰ با حمله شوروی به افغانستان دوباره ناآرامی‌ها به منطقه برگشت.

مردم
----

اکثریت قاطع مردم قندهار پشتون بوده همچنین اقلیتی از بلوچ‌ها هزاره‌ها و تاجیک‌ها در این ولایت زندگی می‌کنند.

آموزش
-----

قبل از کودتای ۱۹۷۸ در کابل، اکثریت مردم این شهر در مدارس ثبت نام می‌کردند. اما در جریان جنگ‌ها مردم به اتحادیه اروپا، استرالیا و سایر نقاط جهان مهاجرت کردند.

دانش‌آموزان لیسه دخترانه زرغونه انا
دو مدرسه قدیمی شناخته شده دبیرستان احمد شاه بابا و دبیرستان زرغونه انا هستند. تعدادی از مدارس جدید وجود دارد که در دهه گذشته افتتاح شده‌است و در آینده با افزایش جمعیت این شهر به علت مهاجران زیاد افغان از کشورهای همسایه، مدارس دیگری نیز ساخته می‌شود. دبیرستان‌های افغان ترک یکی از برترین مدارس خصوصی در شهر است. دانشگاه اصلی شهر دانشگاه قندهار است. در دهه گذشته تعدادی از مراکز آموزشی نیز افتتاح شده‌است.

تقسیمات ولایتی
--------------

ولسوالی‌های قندهار

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * اَرغستان
* ارغنداب
* پَنجوائی
* خاکریز
* دامان
* ریگستان
* ژِرَی
* سپین‌بولدَک
 | * شاه‌ولی‌کوت
* شورابَک
* غورَک
* قندهار
* معروف
* میانَشین
* مَیوَند
* نیِش
 |  |

تولیدات زراعتی
--------------

* انگور

ولایت قندهار در سال ۱۳۹۹، از ۲۰ هزار و ۵۰۰ هکتار باغ بالغ بر ۲۷۴ هزار تُن انگور به‌دست آورده‌است که نسبت به سال قبل ۱۰ درصد افزایش را نشان می‌دهد. از جمله انواع مختلف انگور در این ولایت (توران، ایته و شندوخانی) از شهرت خاص برخوردار اند.

* زیره

بر اساس آمار ریاست زراعت ولایت قندهار زیره در ۱۱۴۵ هکتار زمین کشت می‌شود که از این ساحه سالانه یک هزار و ۲۵۹ متریک تن زیره تولید می‌شود و با داشتن بازار خوب، سالانه در حدود ۲۵۱ میلیون ۸۰۰ هزار افغانی عید کشاورزان می‌کند.

جغرافیا
-------

اطلاعات بیشتر: جغرافیای طبیعی افغانستان
حوضه هیرمند، جنوب شرقی افغانستان
### آب و هوا

قندهار دارای آب و هوای نیمه‌خشک کوپن است، که با بارش کم و تغییر زیاد دمای تابستان و زمستان مشاهده می‌شود. تابستان‌ها از اواسط ماه مه آغاز می‌شده، تا اواخر سپتامبر ادامه دارد و بسیار خشک است. دما در ژوئیه با میانگین ۲۴ ساعته روزانه حدود ۳۱٫۹ درجه سانتی‌گراد (۸۹٫۴ درجه فارنهایت) به اوج خود می‌رسد. پس از آن پاییزهای خشک از اوایل اکتبر تا اواخر نوامبر شروع می‌شوند، پاییز با دمای متوسط روزها ۲۰ درجه سانتی‌گراد (بالاتر از ۶۸ درجه فارنهایت) تا نوامبر ادامه دارد، گرچه شب‌ها بسیار خنک‌ترند. زمستان از دسامبر آغاز می‌شود و بیشترین میزان بارش به صورت باران است. دمای هوا در ژانویه به‌طور متوسط ۵٫۱ درجه سانتی‌گراد (۴۱٫۲ درجه فارنهایت) است. به دنبال زمستان، یک بهار دلپذیر تا اواخر آوریل با دمای به‌طور کلی در ۱۰ درجه سانتی‌گراد بالا تا ۳۰ درجه سانتی‌گراد پایین‌تر (۶۵–۸۸ درجه فارنهایت) مشاهده می‌شود. هوای آفتابی در تمام طول سال غالب است، به ویژه در تابستان که بارندگی بسیار نادر است. میانگین سالانهٔ دما ۶٫۶ درجهٔ سانتی‌گراد (۶۵٫۵ درجه فارنهایت) است.

| داده‌های اقلیم قندهار (۱۹۶۴–۱۹۸۳) |
| --- |
| ماه | ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مه | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر | سال |
| سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) | ۲۵٫۰ (۷۷) | ۲۶٫۰ (۷۹) | ۳۶٫۵ (۹۸) | ۳۷٫۱ (۹۹) | ۴۳٫۰ (۱۰۹) | ۴۵٫۰ (۱۱۳) | ۴۶٫۵ (۱۱۶) | ۴۴٫۵ (۱۱۲) | ۴۱٫۰ (۱۰۶) | ۳۷٫۵ (۱۰۰) | ۳۱٫۵ (۸۹) | ۲۶٫۰ (۷۹) | ۴۶٫۵ (۱۱۶) |
| میانگین بیش‌ترین °C (°F) | ۱۲٫۲ (۵۴) | ۱۴٫۸ (۵۹) | ۲۱٫۶ (۷۱) | ۲۸٫۱ (۸۳) | ۳۴٫۱ (۹۳) | ۳۹٫۱ (۱۰۲) | ۴۰٫۲ (۱۰۴) | ۳۸٫۲ (۱۰۱) | ۳۴٫۰ (۹۳) | ۲۷٫۵ (۸۲) | ۲۱٫۰ (۷۰) | ۱۵٫۴ (۶۰) | ۲۷٫۲ (۸۱) |
| میانگین روزانه °C (°F) | ۵٫۱ (۴۱) | ۷٫۸ (۴۶) | ۱۳٫۹ (۵۷) | ۲۰٫۲ (۶۸) | ۲۵٫۴ (۷۸) | ۳۰٫۰ (۸۶) | ۳۱٫۹ (۸۹) | ۲۹٫۴ (۸۵) | ۲۳٫۵ (۷۴) | ۱۷٫۵ (۶۴) | ۱۱٫۰ (۵۲) | ۷٫۳ (۴۵) | ۱۸٫۵۸ (۶۵٫۴) |
| میانگین کم‌ترین °C (°F) | ۰٫۰ (۳۲) | ۲٫۴ (۳۶) | ۷٫۱ (۴۵) | ۱۲٫۳ (۵۴) | ۱۵٫۸ (۶۰) | ۱۹٫۵ (۶۷) | ۲۲٫۵ (۷۳) | ۲۰٫۰ (۶۸) | ۱۳٫۵ (۵۶) | ۸٫۵ (۴۷) | ۳٫۳ (۳۸) | ۱٫۰ (۳۴) | ۱۰٫۵ (۵۱) |
| سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) | −۱۲٫۱ (۱۰) | −۱۰٫۰ (۱۴) | −۴٫۸ (۲۳) | ۲٫۰ (۳۶) | ۲٫۴ (۳۶) | ۸٫۵ (۴۷) | ۱۳٫۵ (۵۶) | ۹٫۰ (۴۸) | ۵٫۲ (۴۱) | −۲٫۲ (۲۸) | −۹٫۳ (۱۵) | −۱۱٫۴ (۱۱) | −۱۲٫۱ (۱۰) |
| بارندگی میلی‌متر (اینچ) | ۵۴٫۰ (۲٫۱۳) | ۴۲٫۰ (۱٫۶۵) | ۴۱٫۱ (۱٫۶۲) | ۱۸٫۷ (۰٫۷۴) | ۲٫۲ (۰٫۰۹) | ۰ (۰) | ۲٫۳ (۰٫۰۹) | ۱٫۰ (۰٫۰۴) | ۰ (۰) | ۲٫۳ (۰٫۰۹) | ۷٫۰ (۰٫۲۸) | ۲۰٫۰ (۰٫۷۹) | ۱۹۰٫۶ (۷٫۵۲) |
| میانگین روزهای بارندگی  | ۶ | ۶ | ۶ | ۴ | ۱ | ۰ | ۰ | ۰ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۲۹ |
| درصد رطوبت | ۵۸ | ۵۹ | ۵۰ | ۴۱ | ۳۰ | ۲۳ | ۲۵ | ۲۵ | ۲۴ | ۲۹ | ۴۰ | ۵۲ | ۳۸ |
| میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب | ۱۹۸٫۴ | ۱۸۳٫۶ | ۲۳۵٫۶ | ۲۵۵٫۰ | ۳۴۷٫۲ | ۳۶۹٫۰ | ۳۴۱٫۰ | ۳۳۷٫۹ | ۳۲۴٫۰ | ۳۰۶٫۹ | ۲۶۴٫۰ | ۲۱۷٫۰ | ۳٬۳۷۹٫۶ |
| *منبع: NOAA (1964–1983)* |

سرشناسان
--------

* میرویس هوتک، بنیانگذار سلسله هوتکیان
* عبدالعزیز هوتک، جانشین میرویس خان
* محمود هوتک، سومین شاه هوتکیان
* اشرف هوتکی، چهارمین شاه هوتکیان
* احمدشاه درانی، بنیانگذار امپراتوری درانی
* تیمور شاه درانی، جانشین احمد شاه درانی
* دوست‌محمد خان، بنیانگذار سلسله بارک‌زائی
* محمد ایوب خان، فاتح نبرد میوند
* امیر شیرعلی خان، امیر سلسله بارک‌زائی
* حامد کرزی، رئیس‌جمهور افغانستان از ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۳
* عبدالحی حبیبی، نویسنده افغان
* علام عبدالشکور رشاد تاریخ نگار و نویسنده
* ملالی میوندی قهرمان نبرد میوند بر ضد انگلیسها
* محمد داوود اولین رئيس جمهور افغانستان

جستارهای وابسته
---------------

ولایت‌های افغانستان

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
ولایت قندهار ***دارد.*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ولایت قندهار موجود است. |

1. ↑  Trofimov, Yaroslav (2021-08-13). "Taliban Seize Kandahar, Prepare to March on Afghan Capital Kabul". *Wall Street Journal* (به انگلیسی). ISSN 0099-9660. Retrieved 2023-05-04.
2. 1 2  R. Schmitt, 1986, *ARACHOSIA*, Encyclopædia Iranica.
3. ↑  K. Fischer, "Zur Lage von Kandahar an Landverbindungen zwischen Iran und Indien," Bonner Jahrbücher des Rheinischen Landmuseums in Bonn 167, 1967, pp. 210-211.
4. ↑  Svend W. Helms, "Kandahar of the Arab Conquest," World Archaeology 14/3, 1982, pp. 349.
5. ↑  Minoru Inaba, 2010, *KANDAHAR iii. Early Islamic Period*, Encyclopædia Iranica.
6. ↑  Willem Vogelsang, 2000, *GANDHĀRA*, Encyclopædia Iranica.
7. ↑  ثواقب، جهانبخش: نگرشی بر شورش شیرخان افغان در عصر شاه صفی (۱۰۴۰ ه‍.ق). در: مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه اصفهان). بهار ۱۳۸۴ - شماره ۴۰. (از صفحه ۸۹ تا ۱۰۸).
8. ↑  "Last Afghan empire". *Louis Dupree, Nancy Hatch Dupree and others*. Encyclopædia Britannica. Retrieved 2010-09-24.
9. ↑  "Kandahar Province". *Wikipedia* (به انگلیسی). 2021-09-26.
10. ↑  "Kandahar Province". *Wikipedia* (به انگلیسی). 2021-09-26.
11. ↑  «حاصلات انگور در هرات، فاریاب و قندهار افزایش یافته‌است». *هفته نامه دهقان*. وزارت زراعت، آبیاری و مالداری. ١٩ میزان ١٣٩٩. دریافت‌شده در ٢٨ ثور ١۴۰۰.
12. ↑  صدیقی، محمد تمیم (٢ ژانویه ٢۰٢١). «زیره وطن، هم دارو هم غذا بررسی وضعیت تولید و اهمیت یک گیاه پرارزش». وزارت زراعت افغانستان. دریافت‌شده در ٢٥ آوریل ٢۰٢١.
13. ↑   (به روسی)
14. ↑  "Kandahar Climate Normals 1964–1983". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved 26 December 2012.

| ولایت قندهار | ولایت قندهار  |
| --- | --- |
| **مرکز** | قندهار |
| **ولسوالی‌ها** | اَرغستان | ارغنداب | پَنجوائی | خاکریز | دامان | ریگستان | ژِرَی | سپین‌بولدَک | شاه‌ولی‌کوت | شورابَک | غورَک | قندهار | میانَشین | مَیوَند | نیِش |
| **شهرها** | قندهار | غورک | میانشین | پنجوایی |
| **اماکن دیدنی** | چهل‌زینه | جاده عیدگاه | فرودگاه قندهار |


| * ن
* ب
* و
ولایت‌های افغانستان |
| --- |
| Flag of AfghanistanFlag of Afghanistan | اروزگان ·  بادغیس ·  بامیان ·  بدخشان ·  بغلان ·  بلخ ·  پروان ·  پکتیا ·  پکتیکا ·  پنجشیر ·  تخار ·  جوزجان ·  خوست ·  دایکندی ·  زابل ·  سرپل ·  سمنگان ·  غزنی ·  غور ·  فاریاب ·  فَراه ·  قندهار ·  کابل ·  کاپیسا ·  قندوز ·  کنر ·  لغمان ·  لوگر ·  میدان وردک ·  ننگرهار ·  نورستان ·  نیمروز ·  هرات ·  هلمند |  |

| * ن
* ب
* و
تقسیمات کشوری افغانستان |
| --- |
| **ولایت‌ها** | 

```
 **وُلُسوالی‌ها**
```

 |  |
| اروزگان | 
* ترین‌کوت
* چوره
* خاص‌ارزگان
* دهراوود
* شهید حساس
* گیزاب

 |
| بادغیس | 
* آب‌کَمَری
* جَوَند
* غورماچ
* قادِس
* قلعهٔ نو
* بالامُرغاب
* مُقُر

 |
| بامیان | بامیان •  کهمرد •  پنجاب •  سیغان •  شیبر •  ورس •  یکاولنگ    |
| بدخشان | 
* اَرغَنج‌خواه
* اَرگو
* اِشکاشِم
* بهارک
* تَگاب
* تیشکان
* جُرم
* خاش
* خواهان
* دَرایِم
* مایمی
* نسی
* راغستان
* زیباک
* شِغنان
* شِکی
* شهدا
* شهر بزرگ
* فیض‌آباد
* کُران و مُنجان
* کِشِم
* کوف‌آب
* کوهستان
* واخان
* وَردوج
* یاوان
* یفتلِ پایین
* یَمَگان

 |
| بغلان | نَهرین •  اندراب •  بغلان جدید •  پُلِ حصار •  پُلِ خُمری •  تاله و برفک •  جَلگه •  خِنجان •  خوست و فِرِنگ •  دوشی •  دهانه غوری •  دِه‌صلاح •  فِرِنگ و غارو •  گذرگاه نور •  بُرکه    |
| بلخ | 
* بلخ
* چارپولَک
* چارکُنت
* چَمتال
* خَلَم
* دولت‌آباد
* دِهدادی
* زاری
* شورتپه
* شولگره
* کَشنده
* کُلدار
* مارمَل
* مزارشریف
* نهر شاهی

 |
| پروان | 
* بَگرام
* جبل‌سراج
* چاریکار
* سالَنگ
* سرخِ پارسا
* سیدخیل
* شیخ‌علی
* شینواری
* غوربند
* کوهِ صافی

 |
| پکتیا | احمدآباد •  جاجی •  جانی‌خیل •  چاوک •  چَمکَنی •  دَند پَتان •  زَدران •  زُرمت •  سیدکَرَم •  شَواک •  علی‌خیل •  گرده ثیری •  گردیز •  لجه احمدخیل •   لجه منگل •  میرزکه    |
| پکتیکا | 
* اُرگون
* اومَنه
* بَرمَل
* تَروُو
* جانی‌خیل
* دیله و خوشامند
* زرغون‌شهر
* زیروک
* سرحوضه
* سَروبی
* شَرَن
* گومَل
* گیان
* مَتاخان
* نِکه
* وازه‌خواه
* وَرمَمی
* یحیی‌خیل
* یوسف‌خیل

 |
| پنجشیر | 
* اَنابه
* بازارک
* پریان
* خِنج
* دَره
* روخه
* شُتُل

 |
| تخار | اِشکمِش •  بَنگی •  بهارک •  تالقان •  چال •  چاه‌آب •  خواجه بهاءالدین •  خواجه غار •  دَرقَد •  دشتِ قلعه •  روستاق •  فَرخار •  کلفگان •  نمک‌آب •  وَرسَج •  هزارسَموچ •  یَنگی‌قلعه    |
| جوزجان | آقچه •  خانقاه •  خُم‌آب •  خواجه دوکوه •  دَرزاب •  شِبِرغان •  فیض‌آباد •  قَرقین •  قوش‌تپه •  مَردیان •  مِنگَجِک     |
| خوست | باک •  تَنی •  تیریزائی •  جاجی‌میدان •  خوست •  سپیره •  شَمَل •  صَبری •  قَلَندر •  گُربُز •  مَندوزی •  موسی‌خیل •  نادرشاه‌کوت     |
| دایکندی | اَشتَرَلی •  خِدیر •  سنگِ تخت •  شهرستان •  کِجران •  گیتی •  میرامور •  نیلی     |
| زابل | اَتغَر •  اَرغَنداب •  تَرنگ و جَلدک •  دایچوپان •  شاه‌جوی •  شمَلزائی •  شینکَی •  قَلات •  کاکَر •  میزان •  نوبهار    |
| سرپل | بلخاب •  سانچارک •  سرپل •  سوزمه‌قلعه •  صیاد •  کوهستانات •  گوسفندی    |
| سمنگان | آیبک •  حضرتِ سلطان •  خُرم و سارباغ •  دره‌صوف بالا •  دره‌صوف پایین •  روی دوآب •  فیروزنَخچیر    |
| غزنی | قره باغ •  مالستان •  ناور •  جاغوری •  گیلان •  اجرستان •  ده‌یک •  غزنی •  مُقُر •  ناوه •  اَندَر •  جغتو •  آب‌بند •  گیرو •  زنه‌خان •  واغز •  عمری •  رشیدان •  ولی‌محمد شهید خوگیانی    |
| غور | پسابند  • مرغاب •  تولک •  تیوره •  دولت‌یار •  دولینه •  چارسده •  چَغچَران •  ساغر •  شهرک •  لعل و سرجنگل    |
| فاریاب | اَلمار •  اَندخوی •  بُلچراغ •  پشتون‌کوت •  خان چارباغ •  دولت‌آباد •  خواجه سبزپوش ولی •  شیرین‌تَگاب •  قَرغان •  قَرَم‌قـُل •  قیصار •  کوهستان •  گَرزیوان •  میمنه    |
| فَراه | اناردره •  بالابلوک •  بَکواه •  پرچمن •  پُشت‌رود •  خاک سفید •  شیب‌کوه •  فراه •  قلعهٔ کاه •  گلستان •  لاش و جُوَین    |
| قندهار | اَرغستان •  ارغنداب •  پَنجوائی •  خاکریز •  دامان •  ریگستان •  ژِرَی •  سپین‌بولدَک •  شاه‌ولی‌کوت •  شورابَک •  غورَک •  قندهار •  معروف •  میانَشین •  مَیوَند •  نیِش    |
| کابل | اِستالِف •  بَگرامی •  پَغمان •  چهارآسیاب •  خاکِ جبار •  دِه‌سبز •  سُروبی •  شکردره •  فَرزه •  قره‌باغ •  کابل •  کَلَکان •  گُلدره •  موسهی •  میربچه‌کوت    |
| کاپیسا | اَلِه‌سایی •  تَگاب •  حصهٔ اول کوهستان •  حصهٔ دوم کوهستان •  کوه‌بند •  محمود راقی •  نَجراب    |
| کندوز | امام‌صاحب •  چهاردره •  خان‌آباد •  اَرچی •  علی‌آباد •  قلعهٔ ذال •  کُندوز    |
| کنر | اسدآباد •  بَرکُنر •  خاص‌کُنر •  دانگام •  دره‌پیچ •  چپه‌دره •  چوکی •  سرکانی •  شیگل و شِلتَن •  غازی‌آباد •  مَرَوَره •  ناری •  نَرَنگ •  نورگُل •  وَتَه‌پور    |
| لغمان | دولت‌شاه •  قَرغه‌ای •  علیشِنگ •  علینگار •  مِهترلام    |
| لوگر | اَزره •  بَرَکی بَرَک •  پُلِ عَلَم •  چَرخ •  خروار •  خوشی •  محمدآغه    |
| ننگرهار | اَچین •  بَتی‌کوت •  بِهسود •  پَچیرواَگام •  جلال‌آباد •  حصارک •  چَپَرهار •  خوگیانی •  دَربابا •  درهٔ نور •  ده‌بالا •  رودات •  سرخ‌رود •  شیرزاد •  شینوار •  کامه •  کوت •  کوزکُنر •  گوشته •  لعل‌پور •  مُهمنددره •  نازیان    |
| نورستان | برگِ مَتال •  پارون •  دوآب •  کامدیش •  مَندول •  نورگَرام •  واما •  وایگَل    |
| نیمروز | چَخانسور •  چهاربُرجک •  خاش‌رود •  زَرَنج •  کَنگ    |
| وردک | جلریز •  جغتو •  چکِ وردک •  حصهٔ اول بهسود •  دایمیرداد •  سیدآباد •  مرکزِ بهسود •  نِرخ    |
| هرات | 
* اَدرَسکن
* اِنجیل
* اوبه
* پشتون‌زرغون (شافلان)
* چِشت شریف
* زنده‌جان (پوشنگ)
* شیندَند (اسفزار/ سبزوار)
* غوریان
* فارسی
* کَرُخ
* کُشک
* کُشک کهنه
* کُهسان
* گُذَره
* گُلران
* هرات

 |
| هلمند | بَغران •  دیشو •  ریگِ خان‌نشین •  سَنگین •  کَجَکی •  گرمسیر •  لشکرگاه •  موسی‌قلعه •  نادعلی •  ناوهٔ بارکزائی •  نوزاد •  نهرِ سراج •  واشیر    |

 

| * ن
* ب
* و
ولسوالی‌های ولایت قندهار، افغانستان |
| --- |
| Flag of AfghanistanFlag of Afghanistan | اَرغستان •  ارغنداب •  پَنجوائی •  خاکریز •  دامان •  ریگستان •  ژِرَی •  سپین‌بولدَک •  شاه‌ولی‌کوت •  شورابَک •  غورَک •  قندهار •  معروف •  میانَشین •  مَیوَند •  نیِش |  |

| * ن
* ب
* و
مناطق بلوچ زبان |
| --- |
|  پاکستان (ایالت بلوچستان) •  ایران (استان سیستان و بلوچستان) •  افغانستان (ولایت‌های قندهار و نیمروز) | مناطق بلوچ نشین (به رنگ صورتی) |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا

 |
| سایر | 
* بایگانی ملی (ایالات متحده)

 |