خط مونتاژ شرکت خودروسازی ایران خودرو، بزرگ‌ترین شرکت خودروسازی در خاورمیانه
**صنعت خودروسازی ایران** پس از صنعت نفت، بزرگ‌ترین صنعت در ایران است. هم‌اکنون ایران با ساخت ۱٬۳۹۵٬۴۲۱ دستگاه خودرو و ۳۵٬۹۰۱ دستگاه خودروی تجاری (در سال ۲۰۰۹) ۱۸مین خودروساز جهان و بزرگ‌ترین خودروساز خاورمیانه است. در سال ۲۰۰۹ ایران از لحاظ سرعت رشد صنعت خودرو مقام پنجم جهان را پس از چین، تایوان، رومانی و هند کسب کرد. اما در چند سال گذشته انتقادات فراوانی به کیفیت و قیمت خودروهای ایرانی وارد شده‌است.

در سال ۲۰۰۱ میلادی، ۱۳ شرکت دولتی و خصوصی در ایران وجود داشت که در میان آن‌ها ایران خودرو و سایپا صاحب ۹۴٪ از کل تولیدات بومی بودند. شرکت ایران خودرو در سال ۲۰۰۱ با تولید پیکان، ۶۱٪ بازار و سایپا در همان سال ۳۳٪ بازار خودروی ایران را به خودشان اختصاص داده بود.

تولیدات خودروی ایران در چند گونه خودروی مختلف موجود می‌باشد: خودروهای مسافری، چهار چرخ محرک، ون، کامیون‌ها، اتوبوس‌ها، مینی‌بوس‌ها و وانت‌ها. در ایران حدود ۵۰۰٬۰۰۰ نفر (تقریباً ۲٫۳٪ تمامی نیروی کار) به‌طور مستقیم در صنعت خودروسازی و بسیاری دیگر در صنایع مرتبط کار با این صنعت کار می‌کنند. تقریباً ۷۵٪ کل تولیدات خودروی کشور را خودروهای مسافری و ۱۵٪ آن را خودروهای وانت دربر می‌گیرند.

پیش از آغاز طرح هدفمندی یارانه‌ها، صنعت نساجی بزرگ‌ترین صنعت ایران پس از صنعت نفت بود که در جایگاه ده کشور برتر جهان قرار داشت اما پس از نابودی صنایع نساجی ایران در اثر هدفمندی یارانه‌ها و عدم نوسازی ماشین‌آلات؛ ایران در این صنعت به جایگاه شصتم جهانی نزول کرد و نساجی جایگاه دوم را به صنعت خودروسازی داد.

تاریخچه
-------

### سال‌های اولیه

پیکان اولین خودروی همه‌گیر تولید ایران بود. در ابتدا هدف عرضه آن ارائه خودرویی گران‌تر از ژیان و ارزان‌تر از خودروهای آمریکایی بود. تا پیش از عرضه پراید پیکان پرفروش‌ترین محصول ایران بود. تولید پیکان در سال ۱۳۸۳ متوقف شد و در اردیبهشت سال ۱۳۸۴ ایران خودرو با این خودرو خداحافظی کرد.
اولین شرکت تولیدکننده خودرو که فیات ایران بود در سال ۱۳۳۲ تأسیس شد ولی تولید اولین محصولات این شرکت که فیات ۱۱۰۰ نام داشت در سال ۱۳۳۹ انجام شد و عملاً شرکت جیپ ایران (پارس خودرو) که در سال ۱۳۳۶ تأسیس شده بود در سال ۱۳۳۸ اولین خودروی تولیدشده در ایران را که جیپ شش سیلندر کالسکه‌ای بود تولید کرد. در سال بعد اولین فیات‌های ایرانی تولید شدند. در سال ۱۳۳۸ شرکت تولید خودروی ایران (مرتب خودرو) تأسیس شد. این شرکت هم در سال ۱۳۴۲ اولین محصولات خود را که انواع مدل‌های لندروور بود تولید می‌کرد. در سال ۱۳۴۱ ایران ناسیونال (ایران خودرو) تأسیس و در سال ۱۳۴۵ اولین خودروی همه‌گیر تولید داخل یعنی پیکان تولید شد. در سال ۴۷ بیش از ۱۲ هزار دستگاه پیکان در ایران ساخته شد در حالی که تیراژ تولید بقیه خودروهای ذکر شده حداکثر از ۲۰۰۰ دستگاه تجاوز نمی‌کرد. این روند همچنان ادامه داشت تا سال ۵۱ حدود ۱۲۰ هزار دستگاه پیکان ساخت ایران در خیابان‌های تهران و دیگر شهرستان‌ها تردد می‌کردند. این تعداد در سال ۵۷ و پیش از انقلاب اسلامی با رشد نسبتاً زیادی به بیش از ۴۳۲ هزار دستگاه در سال ۵۷ رسید.

### ۱۳۵۷–۱۳۸۰

با وقوع انقلاب اسلامی به یکباره تولید پیکان به نصف رسید. از آن به بعد روند تولید این خودرو به صورت سینوسی ادامه پیدا کرد اما به ناگاه با تشدید شرایط جنگی در ایران و تخصیص منابع موجود به جنگ، پیکان بدترین شرایط را تجربه کرد. در سال ۶۹ تنها ۳۰۰۰ دستگاه از آن در ایران تولید شد. در همین سال هم یکی از پرطرفدارترین خودروهای ساخته شده در ایران یعنی پژو ۴۰۵ متولد شد. علاوه بر این دو در همان زمان رنو ۵، پاترول چهاردر و پاژن هم از وضعیت مناسبی برخوردار بودند. به هر حال یکه‌تاز بازار خودرو آن زمان ایران، پیکان بود.

با پایان جنگ و آغاز به کار دولت سازندگی، پیکان جانی دوباره گرفت. روند تولید آن هر سال به صورت صعودی افزایش می‌یافت. در سال ۷۳ که خودروی پراید در ایران با تیراژ حدود ۱۵۰۰ دستگاه تولید شد حدود ۲۴ هزار دستگاه پیکان ایران به بازار عرضه شد. سال بعد به واسطه استقبال بالایی که از خودروی کره‌ای پراید شد در سال ۷۵ و همزمان با حضور یک خودروساز کره‌ای دیگر در ایران یعنی دوو حدود ۲۳ هزار دستگاه پراید در ایران تولید شد در همان زمان پیکان همچنان با تولید ۷۷ هزار دستگاه در سال به رکورد پیش از انقلاب خود نزدیک می‌شد. بالاخره این رکورد پس از ۲۲ سال و با رسیدن به تیراژ ۱۱۰ هزار دستگاه پیکان در سال ۷۹ شکسته شد. در همین زمان مسئولان وزارت صنایع درصدد بودند تا خودرویی هم قیمت پیکان تولید کنند. این پروژه با ۴۰۰ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری در سال ۷۹ با تولید ۲۶ دستگاه سمند به سرانجام رسید اما نکته این بود که مسئولان ایران خودرو نتوانستند هزینه‌ها را درست مدیریت کنند و قیمت تمام شده آن بسیار بالاتر از حد انتظار بود. از سوی دیگر این خودرو در اولین سال‌های ساختش عیوب فراوانی داشت که بعدها منوچهر منطقی ضمن دادن وعده ساخت مدل بهینه آن در مهرماه ۸۵ وجود بخشی از این عیوب را تأیید کرد «طراحی بدنه خودرو سمند با استفاده از مهندسی معکوس انجام شد و به همین دلیل، برخی اشکالات در طراحی آن وجود داشت. اما مدل بهینه شده سمند که ۱۷ مورد اشکال اساسی و ۴۷ مورد اشکال جزئی آن برطرف شده و تا سال ۱۴۰۱ سمند تولید شد». در سال ۷۹ حدود ۱۵ هزار پژو ۴۰۵، ۱۱ هزار سمند، ۶۷ هزار پراید، شش هزار دوو، چهار هزار ماتیز و پانصد مزدا تولید شد. سال پس از آن هم دومین محصول پژو یعنی ۲۰۶ به بازار کشورمان آمد. به واقع سال ۷۹ و سال پس از آن آغاز شکوفایی صنعت خودروی ایران و پرحاشیه و پرخبر شدن آن بود.

### ۱۳۸۰

یک خودرو سمند x7 (معمولی) و یک پراید صبا تولید ایران، در آزاد راه خلیج فارس در حال تردد (اسفند ماه ۱۳۸۹)
در سال ۸۰ خط تولید خودروی سمند توسط سید محمد خاتمی و با حاشیه‌های بسیار افتتاح شد پیش از آن نیز وزارت صنایع بیاینه‌ای را در رابطه با تولید آن در ۱۳/۱۱/۸۵ صادر کرد «خودرو سمند اولین خودرو ایرانی است که همه مراحل مهندسی ساخت و تولید آن را مدیران و کارشناسان ایرانی مدیریت و اجرا کرده‌اند. مالکیت معنوی خودروی سمند و همه حقوق آن متعلق به ایران است و اختیار هرگونه تغییر بهبود و تبدیل مدل‌های جدید در انحصار شرکت ایران خودرو است.» خاتمی به دلیل استفاده نکردن از لفظ خودروی ملی از سوی منتقدان مورد حمله قرار گرفت. از سوی دیگر هیچ‌یک از ۲۳عضو وزارت صنایع و معادن در مراسم افتتاح سمند شرکت نکردند و فقط تابش و خالقی که از اعضای هیئت رئیسه مجلس بودند در آن جلسه شرکت داشتند.

پژو پارس محصول مشترک شرکت‌های ایران خودرو و پژو بود. این خودرو که درزمان عرضه خودرویی لوکس محسوب می‌گردید بر روی پلت فرم پژو ۴۰۵ بود و در طراحی آن از پژو ۴۰۶ الهام گرفته شده بود. در سال ۱۳۹۳ ایران خودرو ۱۳۸٬۲۴۹ دستگاه پژو پارس تولید کرد که بیش از ۱۵ درصد تولیدات این شرکت در آن سال را تشکیل می‌داد و استقبال بسیاری از آن شد.
به هر حال محصولات متنوع و افزایش چشمگیر تیراژ خودروهای ساخت داخل از آغاز فصلی نو در خودروسازی کشور خبر می‌داد. این روند به‌طور مرتب ادامه داشت به گونه‌ای که سال ۸۱ در مجموع بیش از ۴۶۳ هزار دستگاه خودروی سواری در ایران تولید شد و با رشد ۴۲ درصدی به ۶۶۰ هزار دستگاه سواری در سال ۸۲ رسید. در همین سال حدود ۱۴۵ هزار دستگاه پیکان و ۲۰۹ هزار دستگاه پراید در ایران تولید شد. این مقدار کمتراز نصف کل تولید خودروی سواری در ایران بود، البته بنا بر اظهارات غروی مدیرعامل وقت در رمان افتتاح خط تولید قرار بود در سال ۸۲ تیراژ تولید سمند به ۱۰۰ هزار دستگاه برسد این درحالی است که در این سال تنها ۵۸ هزار سمند تولید شد. سال بعد سایپا توانست با تولید ۲۰۹ هزار دستگاه پراید از پیکانی که در حدود همان تیراژ پیشین باقی مانده بود پیشی بگیرد. این روند با تولید ۲۵۰ هزار دستگاه پراید در سال ۸۳ در برابر تولید ۱۵۶ هزار دستگاه پیکان ادامه پیدا کرد. در همین سال۷۰هزار دستگاه سمند، ۸۰ هزار دستگاه پژو۲۰۶ ،۱۳۶ هزار پژو ۴۰۵ و ۷۰ هزار دستگاه پژو آر-دی توسط ایران خودرو به بازار عرض شد و رقیب نیز با تولید دو هزار دستگاه ماکسیما، ۱۲ هزار دستگاه زانتیا و۱۱ هزار دستگاه پی‌کی به مجموع تولیدات ایران اضافه کرد. اما در همین سال تصمیم مهمی از سوی مدیران وقت وزارت صنایع در مورد پیکان اتخاذ و در سال بعد اجرا شد. البته بنا بر اظهارات ویسه مقدمات این تصمیم در سال ۸۰ چیده شده بود. جهانگیری نیزدر مصاحبه‌اش با روزنامه ایران در دی ماه ۱۳۸۱ از توقف پیکان خبر داده و گفته بود:"من با آقای غروی صحبت کردم. ایشان به من قول داد که تولید پیکان در سال ۸۳ متوقف می‌شود." و پیکان که روزی یکه‌تاز بازار ایران و"گاو شیرده ایران خودرو" لقب گرفته بود. اینک به واسطه تکنولوژی قدیمی و آلوده کردن محیط زیست مورد غضب اسحاق جهانگیری و همکاران او قرار گرفته بود. این تصمیم باعث بروز انتفادات زیادی از سوی مدیران ایران خودرو به او شد. پور مجیب مدیرعامل وقت ساپکو در این رابطه و به تلویح چنین گفته بود"با توقف تولید پیکان ما ۱۵۰ هزار دستگاه خودور تولید نخواهیم کردو به بیانی دیگر ۱۵۰ هزار مشتری خود را از دست می‌دهیم. شرکت ایران خودرو در برابر بازار به نوعی خلع سلاح خواهد شد" اما جهانگیری مسئولیت این کار را پذیرفت و در مصاحبه‌ای اعلام کرد: "بنده به عنوان وزیر صنایع و معادن شخصاً به محیط زیست نوشتم که تولید پیکان متوقف شود." جهانگیری در جواب منتقدان، تکنولوژی قدیمی پیکان را هم به رخ آن‌ها کشید."شما می‌دانید من هم می‌دانم که تکنولوژی پیکان متعلق به ۴۰ سال پیش است چه انتظاری داریم از مدیرانی که با تکنولوژی ۴۰ سال پیش تولید می‌کنند؟ و بعد بیاییم و بگوییم کیفیت آن خوب است یا خوب نیست." بالاخره با کنار گذاشته شدن ملاحظات و همکاری ایران خودرو پرونده تولید پیکان در سال ۸۴ بسته شد و آخرین پیکان را به موزه سپردند تا یاد آن از میان نرود. اگر چه موتور این خودرو که با تکنولوژی ۴۰ سال پیش تولید می‌شد همچنان در آر-دی و پیکان وانت نهان شده و در خیابان‌ها جولان می‌داد.. همزمان و پس از همه کشمکش‌هایی که بر سر حذف پیکان از چرخه تولید ایران خودرو ایجاد شد. کسانی که به نوعی در این کار دخیل بودند از تولید یک خودروی جایگزین هم قیمت و شبیه به پیکان خبر می‌دادند. در همین زمینه اسحاق جهانگیری در یک گفتگوی خبری ضمن اشاره به نقش پررنگ خود در حذف پیکان چنین می‌گوید" "من از مدیران بنگاه (ایران خودرو) خواستم، گفتم یک برنامه دو، سه ساله به من بدهید که این تولیدتان (پیکان) با تولید دیگری جایگزین شود." او در همان مصاحبه سال ۸۱ خود روزنامه ایران هم گفته بود" ما باید همزمان با این‌که می‌خواهیم پیکان را حذف کنیم برای تولید خودرویی با همین تیراژ در حد قیمت ۶ میلیون تومان فکری کرده باشیم" البدوی نیز در سال ۸۱ و با جدی شدن بحث انتخاب جایگزینی برای پیکان به تولید خودروی پیکا اشاره کرده بود. در همان سال اسماعیلی هم پژو ۲۰۶ صندوقدار با قیمت شش هزار دلار را به عنوان جایگزین پیکان معرفی کرد. در همین زمینه مسئولان ایران خودرو از تولید خودرویی با نام ان-پی (نیو پیکان) خبر داده و قیمت آن را حدود ۸ میلیون تومان برآورد می‌کردند. بنا بر اظهارات مسئولان این شرکت در سال ۸۴ نیو پیکان قرار بود با طراحی بدنه بر روی پلت فرم پژو ۲۰۶ وبا موتور ملی ۱۴۰۰ سی‌سی در آخر سال ۸۶ وارد بازار شود. با این حال پژو با انجام این طرح مخالفت کرد و تنها پس از امضای قرارداد ال ۹۰ قبول کرد پروژه ۲۰۶ صندوق‌دار در ایران اجرا شود. در همین زمان ایران خودرو به صورت موازی و با تأکید طهماسبی وزیر صنایع کار خود را برای تولید دومین خودروی ملی با عنوان ایکس ۱۱ آغاز کرد. منطقی هزینه اجرای این طرح را ۲۰۰ میلیارد تومان و قیمت آن را حدود ۷ میلیون تومان اعلام کرد. عدم موفقیت در جایگزین کردن یک خودروی ارزان به جای پیکان توسط ایران خودرو برای این شرکت به یک مسئله بغرنج مبدل و برای دستیابی به این هدف پروژه تولید خودروهای ارزان قیمت را دنبال کرد که در نهایت به نتیجه دلخواه نرسید و پراید حاکم بلامنازع بازار خودروهای ارزان‌قیمت شد. با این وجود، همیشه نسبت به ایمنی این خودرو انتقادهای زیادی می‌شد.

### مقایسه صنعت خودروی ایران و کره جنوبی

اولین شرکت خودروسازی ایرانی ایران خودرو فعلی بود که در سال ۱۳۴۱ خورشیدی یا ۱۹۶۲ میلادی توسط برادران خیامی تأسیس و در سال ۱۹۶۷ میلادی اولین خودروی خود با نام پیکان را تحت برند ایران ناسیونال روانه بازار کرد. پس از چند سال شرکت‌های سیتروئن، رنو، فورد و بسیاری دیگر از کشورهای نیز با توجه به رشد صنعتی و افزایش طبقه متوسط در ایران، دست با تولید خودرو در ایران زده و این مسئله تا جایی پیش رفت که خودروی فوق لوکسی مانند کادیلاک سویل (معادل کادیلاک سی‌تی‌اس فعلی) نیز در فهرست خودروهای تولید ایران قرار گرفت.

پس از جنگ نیز ساخت خودروهایی مانند پژو ۲۰۶ (پرفروش‌ترین خودروی اروپا در سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳)، سیتروئن زانتیا (Xantia)، دوو سی‌یلو و ماتیز، پژو ۴۰۵ و فولکس‌واگن گل (VW Gol) صنعت خودروی ایران را نزدیک با سایر کشورهای آسیایی اما در حد مونتاژ نگاه داشت.

اما صنعت خودروسازی کره جنوبی که اولین بار در سالهای انتهایی دهه ۱۹۶۰ میلادی/انتهای دهه ۱۳۴۰ شمسی به‌طور جدی آغاز به کار کرد، به دلیل بهره‌گیری از تکنولوژی‌های روز و مدرن و تنها در کمتر از ۳ دهه، با برندهایی مانند کیا، هیوندای (Hyundai) و به تازگی جنسیس (Genesis) به ششمین تولیدکننده بزرگ و معتبر صنعت خودروسازی جهان تبدیل شده‌است.

خودروسازان ایرانی
-----------------

همچنین ببینید: فهرست محصولات ایران خودرو، فهرست محصولات سایپا، و رده:خودروهای مونتاژ شده در ایران
### حال

#### آرین پارس موتور

آرین پارس موتور که پیشتر واردکننده محصولات سواری میتسوبیشی بود، در حال حاضر در حال مونتاژ خودروهای تجاری جک و خودروی سواری لاماری ایما در واحد تولیدی خود در شهر خمین است.

#### آمیکو

مقالهٔ اصلی: آمیکو
#### ایران خودرو

مقالهٔ اصلی: ایران خودرو
رانا سومین خودروی بومی ایران است؛ از برخی از امکانات آن می‌توان به دو کیسه هوا، ترمزهای ضد قفل، فرمان و شیشه‌بالابر برقی را نام برد.
#### دیار خودرو

مقالهٔ اصلی: دیار خودرو
#### سایپا

مقالهٔ اصلی: سایپا
#### صنایع خودروسازی ایلیا

کارخانه تولیدی صنایع خودروسازی ایلیا در شهر صنعتی کاوه در استان مرکزی واقع شده‌است و قادر به تولید خودرو با ظرفیت اسمی سالانه ۱۵ هزار دستگاه می‌باشد. این شرکت در حال حاضر خودروی دایون وای۵ را تولید می‌کند. خدمات پس از فروش محصولات این شرکت بر عهده کیان موتور وارنا می‌باشد.

#### صنایع خودروسازی کرمان

همچنین ببینید: کرمان موتور، خودروسازان راین، و خودروسازان بم
این شرکت در آغاز همکاری با شرکت دوو بنیانگذاری و متعاقباً کارخانجات خودروسازی، قطعه سازی، رنگ و تزیینات داخلی، خدمات انبارداری، حمل و نقل، بیمه و فعالیت‌های دیگر مشتمل بر شرکت‌های گروه اقتصادی کرمان خودرو، کرمان موتور، خودروسازان بم، خودروسازان راین، کارمانیا، خدمات و تجارت بم خودرو، قوای محرکه، کادک، نگین بم، خودرومهر، آرمان موتورارگ، آرمان الکتریک، ارگ نخل کریمان، لیزینگ خودرومهرآسا، کی ویس و کارگزاری کارآمد ایجاد گردید. در حال حاضر این شرکت دارای ظرفیت تولید بالغ بر ۱۵۰ هزار خودرو در سال است.

#### فردا موتورز

مقالهٔ اصلی: فردا موتورز
این شرکت یکی از زیرمجموعه‌های گروه تجاری گلستان می‌باشد که در سال ۱۳۹۲ تأسیس شد و در ابتدا ایران خودرو محصولاتش را به این شرکت برون‌سپاری کرده بود. سمند و بعدها پژو پارس اولین محصولاتی بودند که خودروسازی فردا در کارخانه‌ای در استان سمنان تولید می‌کرد؛ تا این که در سال ۱۳۹۸ این شرکت اقدام به تولید و عرضه ام‌جی آرایکس۵ نمود، اما کمی بعد سایک موتور همکاری‌اش با این شرکت را قطع کرد.

پس از آن این شرکت روی به مونتاژ محصولات دانگ‌فنگ فنگ‌شینگ نمود. در ابتدا مدل اس‌ایکس۶ را روانه بازار کرد و بعدها مدل‌های اس‌ایکس۵، تی۵ و ام۴ را هم به خط تولید اضافه کرد. این شرکت همچنین مدتی چانگان آلسوین را با نام اف‌ام‌سی ۵۱۱ مونتاژ می‌کرد، اما پس از مدتی تولید این خودرو متوقف شد. این شرکت در حال حاضر دارای دو خط تولید در شهرهای سمنان و بروجرد است.

#### گروه بهمن

مقالهٔ اصلی: گروه بهمن
#### مدیران خودرو

مقالهٔ اصلی: مدیران خودرو
#### مکث موتور

مقالهٔ اصلی: مکث موتور
### سابق

#### آذویکو

این شرکت اقدام به مونتاژ ام‌جی ۳۶۰ در دو مدل معمولی و توربو می‌کرد، اما بعد از مدتی شرکت سایک موتور همکاری‌اش با این شرکت را قطع کرد. پس از این هم برای مدت محدودی خودروی لوکسژن یو۶ را مونتاژ می‌کرد.

#### زاگرس خودرو

مقالهٔ اصلی: زاگرس خودرو
#### سناباد خودرو توس

مقالهٔ اصلی: سناباد خودرو
در میانه‌های دهه ۱۳۸۰ شمسی، شرکتی به ظاهر خصوصی با نام سناباد خودرو توس و با همکاری ایران خودرو اقدام به تولید چری ای۱۵ در کیلومتر ۳۵ جاده مشهد-قوچان و عرضه آن به بازار ایران کرد (سهم ۶۵ درصدی برای سناباد و ۳۵ درصدی برای ایران‌خودرو). فروش و خدمات پس از فروش این خودرو نیز توسط برخی نمایندگی‌های منتخب ایران‌خودرو انجام می‌گرفت. تولید این خودرو در سال ۱۳۹۱ متوقف شد و فعالیت این شرکت نیز در همان سال متوقف شد. حرف‌هایی در خصوص بازگشایی فعالیت این شرکت شنیده می‌شود که هنوز به عمل نرسیده‌است.

#### سیف خودرو

این شرکت کار خود را با واردات محصولات سوبارو آغاز کرده بود، با خریداری خط تولید شرکت مرتب قصد داشت تا بیسو تی۳ و بیسو تی۵ را مونتاژ کند؛ اما تحریم‌ها باعث شد تا تی۵ هرگز تولید نشده و مونتاژ تی۳ هم در مقیاس محدودی صورت بگیرد. پس از این، این شرکت مدتی اس‌دبلیوام جی۰۱ را مونتاژ می‌کرد.

#### عظیم خودرو

این شرکت ابتدا در سال ۱۳۹۴ با وعده عرضه محصولات هاوال با پشتیبانی دیار خودرو پا به عرصه گذاشت، اما در نهایت مشکلات در روند اخذ مجوزهای واردات و دیگر مسائل مربوط به آن، باعث شد تا در کارهای واردات این خودروها مشکل ایجاد شود. به همین خاطر بسیاری از مشتریان اقدام به انصراف از خرید خود کردند و برخی دیگر خودروی ثبت‌نامی را با خودروهای موجود در بازار جایگزین کردند و برخی دیگر که هیچ‌یک از این گزینه‌ها راضی‌شان نمی‌کرد، با مراجعه به مراکز قضایی، از این شرکت خصوصی شکایت کردند و ترجیح دادند مراحل تحویل خودروها را از مراجع قانونی پیگیری کنند.

بعدتر و در سال ۱۳۹۷، این شرکت با محصولات شرکت هن‌تنگ و فوتون ساوانا بازگشت و مونتاژ این خودروها را در کارخانه زاگرس خودرو انجام می‌داد؛ اما در طی اتفاقاتی این کارخانه از این شرکت پس گرفته شد و بعدها به دست فردا موتورز افتاد.

#### کیش خودرو

مقالهٔ اصلی: کیش خودرو
#### مرتب خودرو

مقالهٔ اصلی: شرکت مرتب
### آینده

#### جهان موتورزخودرو

آمار سالانه تولید خودرو در ایران
--------------------------------

| سال | تولید |  | ۰—۰٫۵ میلیون | ۰٫۵—۱ میلیون | ۱—۱٫۵ میلیون | ۱٫۵—۲ میلیون |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۹۷۰ | ۳۵٬۰۰۰ |  |  |
| ۱۹۸۰ | ۱۶۱٬۰۰۰ |  |  |
| ۱۹۹۰ | ۴۴٬۶۶۵ |  |  |
| ۲۰۰۰ | ۲۷۷٬۹۸۵ |  |  |
| ۲۰۰۵ | ۸۱۷٬۲۰۰ |  |  |
| ۲۰۰۶ | ۹۰۴٬۵۰۰ |  |  |
| ۲۰۰۷ | ۹۹۷٬۲۴۰ |  |  |
| ۲۰۰۸ | ۱٬۰۵۱٬۴۳۰ |  |  |
| ۲۰۰۹ | ۱٬۳۹۵٬۴۲۱ |  |  |
| ۲۰۱۰ | ۱٬۵۹۹٬۴۵۴ |  |  |
| ۲۰۱۱ | ۱٬۶۴۸٬۵۰۵ |  |  |
| ۲۰۱۲ | ۱٬۰۰۰٬۸۹۰ |  |  |
| ۲۰۱۳ | ۷۴۳٬۶۴۷ |  |  |
| ۲۰۱۴ | ۱٬۰۹۰٬۸۴۶ |  |  |
| ۲۰۱۵ | ۹۸۲٬۳۳۷ |  |  |
| ۲۰۱۶ | ۱٬۱۶۴٬۷۱۰ |  |  |
| ۲۰۱۷ | ۱٬۵۱۵٬۳۹۶ |  |  |
| ۲۰۱۸ | ۱٬۳۴۲٬۰۰۰ |  |  |

بازار فروش و تولیدات بومی
-------------------------

یک کامیون در حال حمل خودروهای ایرانی صفر کیلومتر
در سال ۲۰۰۸، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران آگهی داد که ۵۴٪ تولیدات خودروی ایران متعلق به سایپا و ۴۶٪ آن متعلق به ایران خودرو است. با اینکه هر دو شرکت در بورس اوراق بهادار تهران فهرست شده‌اند اما هنوز دولت صاحب ۴۰٪ هر دو شرکت است. در ژولای ۲۰۱۰، دولت ۱۸٪ سهام ایران خودرو و سایپا را با قیمت ۲ میلیارد دلار فروخت و سهام خود را در هر دو شرکت به ۲۰٪ رسانید.

دیگر خودروسازها مانند خودروسازی مدیران خودرو، شرکت آذهایتکس، گروه بهمن، کرمان موتور، رخش خودرو، کیش خودرو، رانیران، زاگرس خودرو، تراکتورسازی، شهاب خودرو و دیگران، روی هم فقط ۶٪ خودروهای ایران را می‌سازند؛ این شرکت‌ها تنوع گوناگونی از گونه‌های خودرو می‌سازند:موتورسیکلت، خودروهای مسافری، ون‌ها، کامیون‌های کوچک، کامیون‌های اندازه متوسط، کامیون‌های سنگین، مینی‌بوس‌ها، اتوبوس‌های بزرگ و دیگر خودروهای تجاری و عمومی برای تأمین نیاز کشور.

### کاهش شدید تولید

در سال ۱۳۹۱ تولید خودرو در ایران به شدت کاهش یافت. خودروسازان علت این کاهش را افزایش هزینه‌ها به دلیل اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها، افزایش نرخ ارز و تحریم‌های اقتصادی ایران عنوان کردند. در هشت ماه اول سال ۱۳۹۱ تولید خودرو در ایران نسبت به سال پیش تقریباً نصف شد و به ۶۰۶ هزار و ۳۷۱ دستگاه رسید.

### سرمایه‌گذاری

ارتباط بین صنعت خودروسازی با بخش‌های گوناگون اجتماعی و اقتصادی این باور را تقویت می‌کند که در ایران، خودروسازی و صنایع مرتبط با آن، موتور محرک صنعت کشور هستند و از ارکان اصلی اقتصاد و تجارت به‌شمار می‌روند. بهبود نقش صنعت خودرو کشور در رشد اقتصادی در گرو اجرایی کردن ۵ راهبرد است: ایجاد پایگاه تولید خودرو با علامت تجاری داخلی، تأکید بر صادرات خودرو، ایجاد پایگاه تولید قطعات با علامت تجاری داخلی با تأکید بر مزیت‌های داخلی، جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی برای توسعه صادرات و راه‌اندازی مراکز طراحی، آزمون و خدمات مهندسی خودرو در منطقه. به منظور شکوفایی صنعت خودرو در ایران، توسعه کسب‌وکار، افزایش رفاه شهروندان، تسریع در بخش حمل‌ونقل، توسعه گردشگری، افزایش فعالیت‌های اجتماعی و بهبود مستمر سطح کیفی زندگی اجتماعی و توسعه استانداردهای زندگی آحاد جامعه، توجه دولت به رفع موانع سرمایه‌گذاری در تولید خودروهای سواری و تجاری ضرورت دارد.

### صادرات

در سال ۲۰۰۷ ایران حدود ۵۰۰ میلیون دلار خودرو صادر کرده‌است؛ تا مارس ۲۰۰۹، این رقم به ۱ میلیارد دلار رسید. طبق اعلام سخنگوی گمرک ایران در سال ۱۳۹۸، صنعت خودروی ایران ۱۳۰۰ دستگاه خودرو به ارزش ۵ میلیون و ۷۲۲ هزار دلار صادرات خودرو به ۹ کشور جهان از جمله عراق، سوریه، ترکیه، چین، هنگ کنگ، تایوان، اسپانیا و امارات صادر کرده‌است.

ضعف در کیفیت خودرو
------------------

به‌دلیل مدیریت دولتی و همچنین انحصار ناشی از تعرفه‌های وارداتی، صنعت خودروسازی ایران دچار عقب‌ماندگی در فناوری‌ها و امکانات خودرو شده‌است که از این دست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

### عقب‌ماندگی در حوزه پیشرانه

باوجود آنکه در خودروسازی روز جهان، شرکت خودروسازی یافت نمی‌شود که حتی تولیدکننده یک مدل خودرو با حجم موتور بیش از ۲ لیتر نباشد؛ اما ایران‌خودرو و سایپا به‌دلایل فوق، همچنین به‌دلیل فشار دولت‌ها بر خودروسازان جهت جلوگیری از تولید خودروها با موتور قوی که خود به‌دلیل تملک پالایشگاه‌ها توسط دولت‌ها و شبه‌دولت‌ها و تلاش آنان برای صادرات بنزین می‌باشد؛ به‌علاوه، عدم سرمایه‌گذاری خودروسازان ایران در تحقیق و توسعه و ارتباط با دانشگاه‌ها در حوزه تولید موتورهای قدرتمند و به‌روز، این شرکت‌ها در این زمینه دچار عقب‌ماندگی جدی گردیده‌اند.

### عقب‌ماندگی در حوزه گیربکس

پژو ۳۰۸ نسل سه مدل ۲۰۲۱، در بیشتر خودروهای کنونی اهرم دنده اتوماتیک جای خود را به چند دکمه داده‌است.
امروزه در بازار جهانی به‌ندرت خودرویی با گیربکس دستی می‌توان یافت؛ به‌طوری‌که، اکنون کمتر از ۳٪ خودروهای فروخته‌شده در ایالات متحده، از گونه دنده دستی هستند. به‌علاوه در بیشتر خودروهای روز جهان حتی اهرم دنده‌های اتوماتیک نیز حذف گردیده و جای خود را به چند دکمه در کنار نمایشگر یا سامانه تهویه خودرو داده‌است. اما ایران‌خودرو و سایپا تاکنون حتی موفق به طراحی و ساخت گیربکس اتوماتیک ۴-سرعته نسل اول هم نشده‌اند و هنوز خودروهای خود را با گیربکس دستی روانه بازار می‌کنند.

### عقب‌ماندگی در حوزه تزئینات و امکانات رفاهی

همه مدل‌های خودروی پرفروش و به‌روز جهان از امکاناتی مانند گرمایش و سرمایش صندلی، گرم‌کن فرمان و حسگر باران و نور برخوردار هستند درحالی‌که در خودروهای تولیدی ایران خودرو و سایپا بسیاری از امکانات خودروهای دهه ۱۹۹۰ نیز وجود ندارد.

### عقب‌ماندگی در حوزه ایمنی

ایمنی کم پژو روا از محصولات ایران خودرو
درحالی‌که در خودروهای کنونی جهان، شاید نتوان خودرویی را یافت که کمتر از ۶ ایربگ داشته باشد؛ همچنین اکنون شرکت‌های مطرح خودروسازی مانند تویوتا، مرسدس-بنز، ب‌ام‌و، جنرال موتورز و غیره خودروهای خود را به بیش از ۱۰ ایربگ مجهز کرده‌اند اما بیشتر خودروهای ایرانی از تنها دو ایربگ برخوردار هستند. به‌علاوه از نظر استحکام بدنه نیز خودروهای ایرانی در پایین‌ترین درجه قرار دارند. عقب‌ماندگی و ضعف خودروهای ایرانی در حوزه ایمنی اصلی‌ترین عامل مرگ سالانه ۱۶۰۰۰ تا ۲۸۰۰۰ نفر در تصادف‌های جاده‌ای ایران بوده‌است. ایران در دوره ۲۱ مارس ۲۰۱۳ تا ۲۰ مارس ۲۰۱۴ میلادی، هم تراز با کشور رواندا در رده هشتمین کشور از لحاظ تعداد تلفات جاده‌ای را داشته‌است که از مهم‌ترین علت‌های این آمار ناامن بودن خودروها است که بخاطر انحصار، مونتاژ خودروهای قدیمی و ضعف مهندسی روی داده‌است. خودروهای ایرانی در موسسات معتبر مورد تست قرار نمی‌گیرند و ایمنی آنها مشخص نیست.

مقامات ارشد پلیس راهور، در اواخر سال ۱۴۰۰ و اوایل سال ۱۴۰۱ انتقادات تندی نسبت به ایمنی خودروهای داخلی کردند.از جمله در دی ماه ۱۴۰۰، رئیس پلیس راهور انتظامی، سید کمال هادیانفر با اشاره به اینکه ایربگ خودروها در حادثه تصادف زنجیره‌ای بهبهان باز نشد با انتقاد از خودروسازان پرسید: «چرا ارابه مرگ تولید می‌کنید؟».
در فروردین ۱۴۰۰، جانشین رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی، سید تیمور حسینی، فاصله کیفیت خودروهای داخلی با استانداردهای روز دنیا را «کهکشانی» دانست و با انتقاد از خودروسازها گفت: «دیگر آن دوران که کاپوت و چراغ خطر را جابجا کنند و اسمش را بگذارند یک محصول جدید، گذشته‌است.».

شورای سیاستگذاری خودرو
----------------------

شورای سیاستگذاری خودرو در فرودین ۱۳۸۷ توسط علی اکبر محرابیان وزیر صنایع وقت ایران راه اندازی گردید.

سابقه این شورا به ۱۳ سال پیش و دوران وزارت هادی نژادحسینیان برمی‌گشت. در آن دوره به پیشنهاد وی، ستادی برای سیاست گذاری در سطح کلان صنعت خودروی ایران تشکیل شد که اعضای نسبتاً زیادی نیز از نهادهای مرتبط عضو ستاد مذکور بوده و در تصمیم‌گیری‌ها و مصوبات آن، نقش داشتند. مدیران عامل شرکت‌های خودروسازهای دولتی و خصوصی، رئیس انجمن خودروسازان، نمایندگانی از انجمن قطعه سازان، ریاست سازمان گسترش و نوسازی صنایع کشور، برخی معاونت‌های وزارت صنایع و همچنین عده‌ای از کارشناسان و نخبگان صنعت خودرو، از جمله اعضای تشکیل دهنده ستاد سیاست گذاری خودرو در آن دوره بودند. این ستاد تقریباً در تمامی مسائل کلان صنعت خودرو تصمیم‌گیری کرده و با نظر جمع، مصوباتی را جهت اجرا ابلاغ می‌کرد.

این ستاد در دوران وزرای بعدی صنایع (محمد رضا نعمت‌زاده، اسحاق جهانگیری) با اندکی تغییر در ترکیب شورا (از جمله حذف همه خودروسازان خصوصی بجز کرمان خودرو) به فعالیت خود ادامه می‌داد. خارج کردن پیکان از خط تولید از جمله تصمیمات این ستاد بود. در دوران وزارت طهماسب مظاهری تنها یک جلسه از این شورا تشکیل گردید.

وزیر صنایع خبر تشکیل شورای سیاستگذاری خودرو را در بهمن ۱۳۸۶ اعلام کرد و ترکیب آن را به شرح ذیل در فروردین سال بعد ابلاغ نمود:

* مهرداد بذرپاش (مدیرعامل شرکت سایپا)
* مظفر اعوانی (معاون بهره‌برداری و نوسازی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران)
* دبیر شورا، جواد نجم‌الدین (رئیس هیئت‌مدیره شرکت ایران خودرو)
* رحیم اسماعیلی دانا (عضو هیئت مدیره شرکت ایران‌خودرو)
* علی ملک (عضو هیئت‌مدیره شرکت سایپا)
* محمدرضا روشنی‌مقدم (عضو هیئت‌مدیره شرکت سایپا)
* همایون ریاحی چالشتری (عضو هیئت‌مدیره شرکت ایران‌خودرو)
* برزو مختاری (عضو هیئت‌مدیره شرکت ایران‌خودرو)
* احمد نعمت‌بخش (دبیر انجمن خودروسازان ایران)
* محمدباقر رجال (دبیر انجمن سازندگان قطعات خودرو)

انحصار، فساد و مافیا
--------------------

انحصار در صنعت خودروی ایران اشاره به مجموعه عواملی دارد که منجر به ایجاد بازار تک قطبی در صنعت خودروی ایران و در نتیجه کاهش کیفیت و افزایش بی رویهٔ قیمت محصولات شده‌است. دو قطب خودرو سازی ایران یعنی ایران خودرو و سایپا در راس فهرست انحصار گران هستند.

در اوایل دهه هشتاد با توجه به عدم وجود موانع برای واردات خودرو، محصولات خارجی با قیمت و کیفیت مناسبی در داخل کشور ارائه می‌شد که این مسئله باعث ورود شوک به دو قطب خودروسازی ایران یعنی سایپا و ایران خودرو شد و آن‌ها را وادار نمود تا محصولات جدیدی را به بازار عرضه کنند. عرضهٔ خودروهای جدیدی چون سمند، پارس، فیس لیفت‌های متعدد از خودروی پژو ۴۰۵ محصول همین دوران بودند در سال‌های اخیر اما با تکیه بر چتر حمایتی دولت که همان وضع محدودیت برای ورود خودروهای خارجی بود باعث شد تا این دو شرکت نه تنها تلاشی برای عرضهٔ محصولات جدید و با کیفیت بالاتر نکنند بلکه ضمن نگه داشتن خودروهای فوق‌العاده قدیمی در خط تولید خود، که تمامی آن‌ها به قرن گذشته میلادی برمی‌گشت، اقدام به بالابردن شدید قیمت و کاهش کیفیت این محصولات و حذف آپشن‌های آنان نمودند.

یگانه عامل ایجاد انحصار در بازار و صنعت خودروی ایران تحولات نرخ ارز و همین‌طور وضع تعرفه‌های سنگین گمرکی، بالغ بر ۱۰۰٪، از سوی دولت برای خودروهای وارداتی می‌باشد. این مسئله که بانی افزایش دوچندان بهای خودروهای وارداتی بود منجر شد تا قشر متوسط جامعه برای خرید خودرو در رنج قیمتی مناسب با درآمدشان انتخابی جز محصولات داخلی نداشته باشند.

بر طبق گزارش تحقیق و تفحص مجلس از دو شرکت مهم خودروسازی یعنی ایران خودرو و سایپا در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۹، این دو شرکت با اتهامات زیر روبرو شدند:

1. ساختار «تو در توی» مالکیت
2. رابطه خودروسازان با قطعه سازان
3. فروش فولاد وارداتی در بازار
4. اتهام «تبانی» با قطعه سازان
5. مدیریت «دولتی–محفلی»
6. گرانی خودرو
7. فساد در پیش فروش؛ «رانت به دلالان و افراد ویژه»
8. سرمایه‌گذاری‌های سیاسی: ۹۰ میلیون دلاری که در سنگال سوخت

برخی قطعه‌سازان ایرانی، در هنگام شدت‌گیری تورم با هدف فشار بر دولت جهت افزایش‌دادن قیمت فروش کارخانه‌ای خودرو، برای مدتی از تأمین قطعاتی که در انحصار تولید یا واردات آن‌ها بوده‌است، خودداری کرده‌اند و بدین وسیله شمار خودروهای ناقص را در انبارهای خودروسازان افزایش داده‌اند که این کاهش عرضه خودرو به بازار عملاً، باعث افزایش قیمت‌ها در بازار خودرو شده‌است. در واقع کاهش عرضهٔ خودروها به بازار، منجر به ایجاد مابه‌التفاوت‌های بسیار میان قیمت کارخانه و بازار شده‌است؛ تا به‌وسیله این تفاوت، جذابیت کاذبی برای خریداران ایجادشده و آنان را متقاعد به ثبت‌نام برای خرید خودروها با قیمت کارخانه‌ای کنند. از این مسئله با نام گروگان‌گیری خط‌تولید یاد می‌شود که ناشی از عدم شفافیت در صنعت خودروسازی ایران تلقی شده‌است. خودروهای ناقص تولیدشده، معمولاً رفع نقص نگردیده و با نقص‌هایی جزئی و تنها جهت کسب عنوان خودروی ناقص، برای گریز از فروش به قیمت کارخانه‌ای، به قیمت‌هایی نزدیک به قیمت‌های بازار و به‌صورت مزایده‌ای توسط خودروسازان به‌فروش می‌رسند.

از زمان آغاز اجرای خصوصی‌سازی در ایران، کارخانه‌های قطعه‌سازی زیرمجموعهٔ خودروسازان، تحت عناوینی مانند فروش اموال مازاد، از شرکت‌های مادر جدا شده و به‌شکل شرکت، واگذار گردیدند که باعث افزایش قیمت تمام‌شده خودرو، ایجاد کرسی‌های جدید هیئت‌مدیره برای دریافت حقوق مسئولان و وابستگان آنان، شکل‌گیری توافقات خرید قطعه میان شرکت‌های قطعه‌ساز و خودروسازان؛ بالطبع فاکتورسازی و فسادهای مربوطه گردیده‌است.

بنابر قانون جمهوری اسلامی ایران، همه شرکت‌های بورسی موظف به انتشار صورت‌های مالی و قراردادهای خود در سامانه کدال هستند اما در سامانه کدال همواره تنها کلیات درج می‌شود؛ به مفهوم اینکه در صورت‌های مالی خودروسازان تنها قیمت تمام‌شده خودروی مربوطه و قیمت فروش آن درج می‌شود؛ بنابراین فهرستی از قطعات خریداری‌شده توسط خودروساز و شرکت‌های تابعهٔ آن، مشخصات و قیمت هر قطعه و نام اشخاص یا شرکت‌های فروشنده قطعات تولیدی یا وارداتی موردنظر به خودروساز در سامانه درج نمی‌گردد.

همین امر موجب رانت برخی شرکت‌های قطعه‌ساز، فاکتورسازی و فساد گسترده در خریداری قطعات به بهای چندین برابر و افزایش قیمت‌های تمام‌شده خودروها به میزان گاه چندبرابری قیمت‌های بازار مجموع قطعات و زیان‌دهی هنگفت سهامداران بورسی خودروسازان منجر شده‌است به طوری‌که دو خودروساز بزرگ ایران اکنون هریک بیش از ۳۵هزارمیلیارد تومان زیان انباشته دارند اما برخی قطعه‌سازان ایرانی که به رانت نیز متهم‌اند؛ همچنان سهامداران اصلی این دو شرکت زیان‌ده هستند. از این مسئله در ادبیات رسانه‌ای ایران بیشتر با نام مافیای خودرو یاد می‌شود و برخی مدعی هستند که مافیای خودرو در وزارتخانه‌ها و مجلس نیز صاحب نفوذ است.

به‌علاوه استخدام اعضای خانواده، بستگان و دوستان نمایندگان مجلس، وزرا، مدیران دولتی، مسئولان قضایی و فرماندهان نظامی در شرکت‌های تابعهٔ خودروسازان و پرداخت حقوق‌های نجومی به آنان؛ دلیل اصلی نفوذ مافیای خودرو در دستگاه‌های مختلف، همچنین دلیل یک‌پنجم زیان‌های خودروسازان تلقی شده‌است.

افزون‌بر تولید و واردات قطعات و سهامداری در شرکت‌های خودروسازی، مافیای خودرو در زمینهٔ مونتاژ خودروهای خارجی در ایران نیز فعال است. این مافیا با به‌کارگیری نفوذ خود توانسته خودروهای خارجی به‌ویژه خودروهای چینی را با قیمت‌هایی در اندازهٔ سه تا چهار برابر قیمت‌های جهانی آنان در ایران به‌فروش برساند.

### رشوه دهی

در سال ۱۳۹۹، ایران خودرو به بسیاری از نمایندگان مجلس خودروی دناپلاس اتومات با قیمت کارخانه و بصورت قسطی تحویل داد که بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای داشت. در سال ۱۴۰۲، در بحبوحهٔ استیضاح وزیر صمت، به نقل از احمد علیرضابیگی نمایندهٔ تبریز، تعداد ۱۴۷ عدد خودرو از نوع دیگنیتی و فیدیلیتی با قیمت کارخانه تحویل نمایندگان مجلس شد. این خودروها اختلاف قیمت زیادی با قیمت بازار آزاد داشتند. متعاقباً، احسان ارکانی، نمایندهٔ مجلس اظهار داشت که تعدادی خودروی شاسی بلند بدون نوبت و با حواله ارزان قیمت به نهاد ریاست جمهوری و وزارت خانه‌ها و صدا و سیمای جمهوری اسلامی تحویل شده‌است.
علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس یازدهم نیز اظهار داشت که سازمان بازرسی قوه قضاییه هم خودرو دریافت کرده‌است.

### مخالفت

همچنین ببینید: خرید خودروی صفر ممنوع
از جمله پیشنهادهایی که برای خروج بازار خودرو از انحصار پیشنهاد می‌شود ارائه یارانه دولتی به خودرو سازان، کاهش هزینه‌های تولید و ورود خودروسازان خارجی برای رقابتی شدن این صنعت. برخی اما مخالف دخالت و حمایت دولت از این صنعت می‌باشند و همین مداخله‌ها را عامل بروز مشکل می‌دانند.

از جمله اقدامات مردمی که برای رویارویی با این وضعیت ایجاد شد می‌توان به کارزار نه به خودروی داخلی اشاره نمود.

### هزینه واردات خودرو در ایران

* فوب (FOB) = ارزش خودرو در کشور مبدأ
* سیف (Cif) = کرایه حمل و بیمه دریایی
* ارزش گمرکی = فوب + سیف
* حقوق ورودی (تعرفه):
	+ خودروهای بنزینی:
		- حقوق ورودی (تعرفه واردات) = حقوق گمرکی + سود بازرگانی
		- کمتر از ۱۵۰۰ سی‌سی مشمول ۵۵ درصد ارزش گمرکی
		- از ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سی‌سی مشمول ۷۵ درصد ارزش گمرکی
		- از ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سی‌سی مشمول ۹۵ درصد ارزش گمرکی
	+ خودروهای هیبریدی:
		- تا ۱۵۰۰ سی‌سی مشمول ۲۵ درصد ارزش گمرکی
		- از ۱۵۰۱ تا ۲۰۰۰ سی‌سی مشمول ۴۵ درصد ارزش گمرکی
		- از ۲۰۰۱ تا ۲۵۰۰ سی‌سی مشمول ۶۵ درصد ارزش گمرکی
		- بیشتر از ۲۵۰۰ سی‌سی مشمول ۱۰۰ درصد ارزش گمرکی

1. هزینه خرید خودرو = فوب \* ارز آزاد
2. حدود ۲۰۰۰ درهم (۶۰۰ دلار) هزینه سیف
3. حقوق ورودی (تعرفه) = ارزش گمرکی \* ارز دولتی \* درصد تعرفه
4. ۱۰ درصد ارزش گمرکی برای شماره گذاری
5. ۳ درصد ارزش گمرکی برای نقل و انتقال اداری شماره گذاری
6. ۶ درصد مالیت + ۳ درصد عوارض = ۹ درصد \* (ارزش گمرکی + حقوق ورودی)
7. ۴ درصد مالیت علی‌الحساب = ۴ درصد \* (ارزش گمرکی + حقوق ورودی)
8. ۰٫۵ درصد حقوق ورودی برای عوارض هلال احمر
9. ۵ درصد ارزش فوب برای عوارض واردات
10. ۰٫۸ درصد ارزش ریالی خودرو برای استاندارد
11. عوارض شهرداری
12. هزینه اسقاط

مجموع تمام این ۱۲ مرحله برای تک تک خودروها باعث به وجود آمدن خودرویی بسیار گران‌قیمت حتی بیشتر از ۲ برابر قیمت جهانی شده و مردم ایران مجبورند با پول زیاد ماشینی ارزان‌قیمت کشورهای دیگر را استفاده کنند و این انحصار و تعرفه زیاد نه تنها کمکی به خودروسازی در ایران نکرده بلکه باعث آسوده‌خاطر شدن و تنبلی خودروسازان شده و آن‌ها را تبدیل به شرکت‌های مونتاژکار کرده‌است و محصولات سطح پایین کشورهای دیگر را در ایران مونتاژ به دست مصرف‌کننده می‌دهند آن هم به صورت دلال پروری و با به وجون آوردن بازار سیاه از طریق عرضه قطره‌چکانی باعث تشنه کردن بازار شده و با بالا نگه داشتن قیمتها در بازار آزاد سعی در گران کردن قیمت کارخانه دارند.

### ممنوعیت واردات خودرو

در سال ۱۳۹۷ با تشدید تحریم‌ها و وقوع مشکلات ارزی شدید دولت تصمیم به ممنوعیت واردات خودرو گرفت. این تصمیم‌گیری شامل کلیه خودروهای وارداتی اعم از هیبریدی و غیر هیبریدی بوده و واردات خودرو تنها به صورت CKD امکان‌پذیر می‌باشد.

### آزاد سازی واردات خودرو

در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۰ نمایندگان مجلس با ۱۷۲ رأی موافق، ۳۸ رأی مخالف و ۳ رأی ممتنع از مجموع ۲۴۳ نماینده حاضر در صحن علنی با اصلاحات کمیسیون صنایع و معادن در ماده ۴ طرح ساماندهی صنعت خودرو دربارهٔ واردات خودرو به منظور تأمین نظر شورای نگهبان موافقت کردند.

منابع
-----

1. ↑  «گزارش تحقیق و تفحص در مجلس قرائت شد؛ نمره پارلمان به خودروسازان». *روزنامه دنیای اقتصاد* (۳۲۵۲). ۳۰ تیر ۱۳۹۳.
2. ↑  «انجمن صنایع اصفهان بررسی کرد؛ تأثیر هدفمندی یارانه‌ها بر صنعت نساجی». *مجله نساجی و فرش ماشینی کهن*. ۲۰۱۶-۰۱-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۴.
3. ↑  «داستان ۵۰ سال خودروسازی در ایران». *روزنامه دنیای اقتصاد*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
4. ↑  «تاریخچه ساخت خودرو در ایران». *جفت شش*. ۲۰۲۰-۰۲-۰۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
5. ↑  «پرتیراژترین خودرو ایران معرفی شد+رتبه‌ها». *خبرگزاری ایلنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۷.
6. ↑  «تاریخچه صنعت خودروسازی ایران». *www.zingapp.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
7. ↑  «چرا پراید خودروی ایمنی نیست؟». *چرخان*. ۲۰۱۹-۰۷-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.
8. ↑  "تاریخچه پراید؛ مروری بر سیر تحول ارابه مرگ در ایران، کره و آمریکا - تکراتو". *تکراتو - اخبار روز تکنولوژی* (به انگلیسی). 2019-08-10. Retrieved 2019-11-28.
9. ↑  «وزیر صمت از تنها واحد خودروسازی خمین بازدید کرد- اخبار مرکزی - اخبار استانها تسنیم | Tasnim». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
10. ↑  «صفحه اصلی». *شرکت صنایع خودروسازی ایلیا*. ۲۰۲۱-۱۰-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
11. ↑  شیخ‌زاده، غزال (۲۰۲۱-۱۰-۱۳). «فروش دایون Y5 خودروسازی ایلیا بزودی آغاز می‌شود + تصاویر». *اسب بخار*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
12. ↑  «چرا «کرمان» قطب سوم خودروسازی نشد؟». *روزنامه دنیای اقتصاد*. ۲۰۲۳-۰۶-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
13. ↑  «راه اندازی خط مونتاژ MG در سمنان؛ آخرین خبر از سرنوشت کارخانه سابق ایران خودرو». *دیجیاتو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
14. ↑  دلاور، حسین (۲۰۱۹-۰۳-۲۲). «آغاز عرضهٔ "ام جی RX5 "به بازار ایران + قیمت». *اسب بخار*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
15. ↑  «قیمت و مشخصات خودرو جدید فردا SX6 توسط خودروسازی فردا در ایران اعلام شد». *دیجیاتو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
16. ↑  «دو محصول تازه فردا موتور برای سال ۱۴۰۲ معرفی می‌شوند». *دیجیاتو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
17. ↑  سیدهاشمی، سیدعلی (۲۰۲۲-۱۰-۱۹). «نسخه‌های اولیه سدان چانگان ایدو دی‌تی (EADO DT) وارد ایران شد!». *چرخان*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
18. ↑  ایران، عصر (۱۴۰۱/۰۵/۰۶–۱۶:۴۱). «افتتاح خط تولید خودروسازی فردا در بروجرد». *fa*. دریافت‌شده در 2023-06-03. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
19. ↑  طجوزی، علی (۲۰۲۱-۰۳-۲۸). «فوری / پیشنهاد جدید سایک و ام جی به آذویکو برای بازگشت به ایران». *اسب بخار*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
20. ↑  «خودروی لوکسژن U6 آذویکو به نمایندگی‌های این شرکت آمد + قیمت اعلامی». *www.khodrobank.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.[*پیوند مرده*]
21. ↑  «پایگاه اطلاع‌رسانی عصر خودرو - سرگذشت چری A۱۵/ ویانا». *www.asrekhodro.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
22. ↑  «شهر خودرو لودئو را با نام SKG T60 عرضه می‌کند». *automobilefarsi.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
23. ↑  «پنج خودروی سوبارو در اصفهان رونمایی می‌شود». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۱۴-۰۲-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
24. ↑  «معرفی بیسو T3 و بیسو T5 توسط سیف خودرو در آستانه پیش‌فروش + قیمت و کاتالوگ». *www.khodrobank.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.[*پیوند مرده*]
25. ↑  "توقف تولید خودرو SWM در سیف خودرو!". *آخرین خبر* (به انگلیسی). (٩ - ١٥:٢١) ١٤٠٠/٠٧/. Retrieved 2023-06-03. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ=` (help)
26. ↑  «تست و بررسی هاوال H8 در تهران؛ غریبه‌ای متفاوت». *www.khodrobank.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
27. ↑  دلاور، حسین (۲۰۱۹-۰۱-۱۶). «گزارش ویدیویی و تصویری از خط تولید هن تنگ و عظیم خودرو». *اسب بخار*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
28. ↑  AGENCY، خبرگزاری صدا و سیما | IRIB NEWS. «فردا خودرو جایگزین عظیم خودرو می‌شود». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۳.
29. ↑  شهرام شیرکوند. «اهمیت سرمایه‌گذاری در صنعت خودرو». *صمت*.
30. ↑  «خودروهای ایرانی به کدام کشورها صادر می‌شود؟». *www.eghtesadonline.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۷.
31. ↑  دویچه وله. «خودروسازی ایران؛ صنعتی که موتور ندارد». *DW.COM*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
32. ↑  «موتورهای ایرانی در ترازو». *بیت ران*. ۲۰۱۸-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
33. ↑  «The disappearing stick shift: Less than 3% of cars sold in the U.S. have manual transmissions». *Los Angeles Times* (به انگلیسی). ۲۰۱۶-۱۱-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۳-۱۱.
34. ↑  Courtney، Will Sabel (۲۰۲۱-۰۶-۰۵). «Ever Wonder Why Your Car's Shifter Goes P-R-N-D? The Government Says So. Here's Why». *Gear Patrol* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
35. ↑  «افتخار خودروسازان به تولید گیربکس دستی منسوخ شده در دنیا!». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۱-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
36. ↑  «خودروهای ایرانی؛ از موتوری که روی ۱۱ خودرو نصب می‌شود تا ضبط صوتی که آپشن شد». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
37. ↑  Jones، Peter. «9 Cars With The Most Airbags (Including Pictures)». *motorandwheels.com* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۱۹.
38. ↑  «مقایسه ایربگ خودروهای ایرانی و خارجی». *ایران جیب*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
39. ↑  دویچه وله. «ایمن‌ترین خودروهای ایران کدام هستند؟». *DW.COM*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
40. ↑  «پراید هر سال چند نفر را در جاده‌ها می‌کُشد؟». *مشرق نیوز*. ۲۰۲۰-۰۵-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
41. ↑  «آمار وحشتناک کشته شدگان سال 97 در تصادفات جاده‌ای». *مشرق نیوز*. ۲۰۱۹-۰۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۲۱.
42. ↑  «ایمنی خودروهای داخلی چند ستاره است؟». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۲.
43. ↑  Welle (www.dw.com)، Deutsche. «ایمنی خودروهای جدید ایرانی چقدر است؟ | DW | 14.10.2020». *DW.COM*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۲.
44. ↑  «ببینید، انتقاد تند رئیس پلیس راهور از خودرو سازان؛ هرچه زودتر از مردم عذرخواهی کنید». خبرآنلاین. ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۱.
45. ↑  «سردار هادیانفر: خودروسازان ارابه مرگ تولید می‌کنند، ایربگ خودروها در تصادف بهبهان باز نشد». خبرگزاری دانشجو. ۲۲ دی ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۱.
46. ↑  «۵۰ خودرو تصادف کردند، حتی یک «ایربگ» باز نشد». خبرآنلاین. ۲۲ دی ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۱.
47. ↑  «ویدئو ، انتقادات صریح جانشین پلیس راهور از خودروسازها». ایسنا. ۲۹ فروردین ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۱.
48. ↑  معارفه‌ای دوستانه در اولین جلسه شورای سیاستگذاری خودرو[*پیوند مرده*]
49. ↑  Error[*پیوند مرده*]
50. ↑  ‏ «فساد در خودروسازی ایران؛ گزارش تحقیق و تفحص مجلس چه می‌گوید؟» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). بی‌بی‌سی فارسی. ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۰.
51. ↑  ‏ «متن کامل گزارش تحقیق و تفحص مجلس از عملکرد سایپا و ایران خودرو» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). خبرگزاری مهر. ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۰.
52. ↑  ‏ «جزئیات عملکرد شبکه فساد خودرویی با مشارکت ۲ نماینده مجلس و مدیرعامل وقت سایپا» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). خبرگزاری تسنیم. ۰۵ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۰. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
53. ↑  ‏ «نارضایتی‌ها از عملکرد خودروسازان همچنان ادامه دارد/ ماجرای راه اندازی خط تولید خودرو در کشورهای خارجی به کجا رسید؟» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). باشگاه خبرنگاران جوان. ۰۵ دی ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
54. ↑  ‏ «دسته گل ۹۰ میلیون دلاری که احمدی‌نژاد در سنگال به آب داد / ادعای احمدی‌نژاد برای داشتن یک کارخانه کامل خودروسازی در داکار / ساخت کارخانه در بیابان با دلارهای نفتی / ۱۵۸ میلیون دلار کجاست؟» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). تابناک. ۰۴ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
55. ↑  ‏ «تولید خودرو ایرانی در ناکجاآباد» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). رادیو فردا. ۱۰/مهر/۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۰. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
56. ↑  «مورد عجیب کروز/ از سرنوشت نامعلوم دریافت ارز دولتی تا گروگان‌گیری خط تولید ایران خودرو/ حمیدرضا صمدی کیست؟». *دیدبان ایران*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۱۷.
57. ↑  «فساد در صنعت خودروسازی». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۲۱.
58. ↑  «مزایده خودروهای ناقص؛ شعبده بازی به سبک ایران خودرو». *اقتصاد آنلاین*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۵-۰۷.
59. 1 2  «رانت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی در بازار خودرو| استخدام نزدیکان در صنعت خودرو، زیان یک‌پنجمی به بار آورد». *tik.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴.
60. ↑  10 (۲۰۱۸-۰۷-۰۳). «سایپا شرکت‌های قطعه‌سازی خود را واگذار می‌کند». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۲۸.
61. ↑  «ایران خودرو دیزل سهام چرخشگر را واگذار می‌کند». *www.Bourse24.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۲۸.
62. ↑  «واگذاری ایدم و اپکو توسط ایران خودرو دیزل». *سامانه کدال*. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱ مه ۲۰۲۲.
63. ↑  «قیمت تمام شده یک خودرو چقدر است؟». *خبرگزاری پانا*. ۲۰۲۰-۱۲-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۲۲.
64. ↑  «خودروسازان هزینه‌های تولید را منتشر کنند/ وزارت صنعت درپی اعتماد از دست رفته». *قدس آنلاین | پایگاه خبری - تحلیلی*. ۲۰۱۵-۰۹-۲۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۳۰.
65. ↑  «فقدان شفافیت و نقص اطلاعات در کدال؛ آیا همه چیز زیر سر حقوقی‌هاست؟!». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۱-۰۱-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۹.
66. ↑  «سامانه کدال و شفافیتی که وجود ندارد». *نبض بازار*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۹.
67. ↑  «3 پیشنهاد به نعمت‌زاده برای پایان کمپین تحریم خودرو». *ایران جیب*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۰۵.
68. ↑  «تامین قطعات یکی از گلوگاه‌های فساد در صنعت خودرو/ کاهش واسطه‌ها راهکاری برای کاهش قیمت تولیدات داخلی». *خبرگزاری آنا*. ۲۰۲۰-۱۰-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۹.
69. ↑  «فساد در روابط قطعه سازان و خودروسازان؛ از پرداخت سکه تا مهمانی در سواحل اسپانیا». *خبرگزاری تسنیم*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۱۳.
70. ↑  «اولین مافیای خودرو در کشور را بشناسید/ هدف دست‌وپا زدن برخی برای آغاز مجدد واردات خودرو چیست؟». *باشگاه خبرنگاران جوان*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
71. ↑  «مافیای مخفی ایران خودرو لو رفت / کروز چیست؟ + فیلم». *خبرگزاری دانشجو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
72. ↑  «مبارزه با مافیای خودرو محقق می‌شود؟ / اعدام سلطان خودرو و بازداشت دو نماینده». *www.salameno.ir*. ۲۰۲۰-۰۵-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
73. ↑  «دست‌های پشت پرده مافیای واردات در ناکارآمد جلوه دادن صنعت خودروی کشور». *روزنامه دنیای اقتصاد*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
74. ↑  «پارسایی: مافیای خودروسازی مملکت ما را به طنز گرفته‌است». *ایسنا*. ۲۰۱۹-۱۰-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
75. ↑  «استخدام ۳۰۰ نفر با معرفی یک نماینده؛ این رویه کی پایان می‌پذیرد؟». *جامعه خبری تحلیلی الف*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴.
76. ↑  «گران‌فروشی عجیب خودروهای چینی در ایران تا سه برابرِ قیمت جهانی». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۱.
77. ↑  «محصول فرداموتور، T۵یک میلیارد تومان ارزش دارد؟ |گران‌فروشی چینی‌ها در کشور». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۲-۰۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۱.
78. ↑  «جنجال "دنا پلاس" نمایندگان مجلس». فرارو. ۳۱ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
79. ↑  «ماجرای تحویل خودروی دنا پلاس به نمایندگان چیست؟». ایسنا. ۳۱ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
80. ↑  «افشاگری نماینده مجلس دربارهٔ نهادهای دولتی دریافت‌کننده «شاسی‌بلند حواله‌ای و بدون‌نوبت» + اسامی». خبر آنلاین. ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲.
81. ↑  «تعدادی خودروی شاسی‌بلند به نهاد ریاست جمهوری واگذار شده/ اسامی در اختیار ماست». شبکه شرق. ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲.
82. ↑  «عکس لیست نمایندگان مجلس دریافت کننده رشوه خودروی شاسی بلند». شهر خبر. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ آوریل ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۲.
83. ↑  «لیست اسامی برخی نمایندگان مجلس که دیگنیتی و فیدلیتی دریافت کرده‌اند». شبکه شرق. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
84. ↑  «دریافت‌کنندگان شاسی‌بلند ۱۴۷ نفر بوده‌اند/ دریافت خودروهای مذکور با نام اشخاص وابسته غیر از نمایندگان بوده‌است». شبکه شرق. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
85. ↑  «لو رفتن اسامی نمایندگان مجلسی که دیگنیتی و فیدلیتی دریافت کرده‌اند + عکس». سلام نو. ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
86. ↑  «اختصاصی صدای آمریکا، ردپای «امام صادقی‌ها» در ماجرای خودروهای «شاسی‌بلند»». صدای آمریکا. ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲.
87. ↑  «ادعای عضو هیئت رئیسه مجلس: سازمان بازرسی قوه قضاییه هم در دوره رئیسی خودرو دریافت کرده‌است!». آرمان ملی. ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲.
88. ↑  «همه شاسی‌سوارند؟». شبکه شرق. ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۲.
89. ↑  «انحصار با صنعت خودرو چه می‌کند؟».
90. ↑  «صنعت خودرو با انحصار و حمایت‌های دولتی به جایی نمی‌رسد».
91. ↑  «تعرفه واردات خودرو».
92. ↑  «۱۰ درصد ارزش گمرکی برای شماره گذاری».
93. ↑  «۳ درصد ارزش گمرکی برای نقل و انتقال اداری شماره گذاری».[*پیوند مرده*]
94. ↑  «۶ درصد مالیت + ۳ درصد عوارض = ۹ درصد».
95. ↑  «۴ درصد مالیت علی‌الحساب». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ اكتبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۷ دسامبر ۲۰۲۰. تاریخ وارد شده در `|archive-date=` را بررسی کنید (کمک)
96. ↑  «۸ در ۱۰۰۰ ارزش ریالی خودرو برای استاندارد».
97. ↑  «عوارض شهرداری».[*پیوند مرده*]
98. ↑  «هزینه اسقاط».
99. ↑  «واردات خودرو ممنوع شد +سند | اقتصاد آنلاین». *www.eghtesadonline.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۴.
100. ↑  «مجلس به واردات خودروهای خارجی رای داد». *تجارت‌نیوز*. ۲۰۲۱-۰۹-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۴.[*پیوند مرده*]

* صنعت خودرو انحصاری ماند
* «خودرو»در ایران انحصاری است/ بازار خودرو به کجا می‌رود؟

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Automotive industry in Iran». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۱ شهریور ۱۳۸۹.

| * ن
* ب
* و
اقتصاد ایران |
| --- |
| 
* مالیات در ایران
* هدفمندسازی یارانه‌ها در ایران
* قانون کار ایران
* خصوصی‌سازی
* بانکداری در ایران
* انرژی در ایران
* سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی
* مسائل زیست‌محیطی در ایران
* دانش و فناوری در ایران

 |
| صنایع | 
* کشاورزی در ایران
* صنعت خودروسازی ایران
* سازمان صنایع هوایی ایران
* بانکداری در ایران
* ارتباطات در ایران
* ساخت‌وساز در ایران
* صنایع دفاعی ایران
* انرژی
* صنعت
* رسانه در ایران
* معادن ایران
* صنعت نفت ایران
* مراقبت سلامت در ایران
* سازمان فضایی ایران
* گردشگری در ایران
* ترابری در ایران

 |
| مؤسسات | 
* اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
* بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
* سازمان بازرسی کل کشور
* سیاست در ایران
* بورس اوراق بهادار تهران
* بورس کالای ایران
* بورس انرژی ایران
* سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
* سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
* وزارت بازرگانی
* وزارت امور اقتصادی و دارایی
* وزارت نفت
* صندوق توسعه ملی
* مؤسسه مطالعات روند
* بنیادهای مذهبی
* ستاد اجرایی فرمان امام
* سازمان تأمین اجتماعی
* دیوان محاسبات کشور

 |
| فهرست‌ها | 
* بانک‌ها
* فهرست شرکت‌های ایرانی
* قوانین اقتصادی
* رتبه‌بندی‌های بین‌المللی ایران
* فهرست ایرانیان بر پایه ثروت
* تجهیزات نظامی
* تأسیسات هسته‌ای ایران
* فهرست نیروگاه‌های ایران
* فهرست سدهای ایران
* فهرست ۱۰۰ شرکت برتر ایرانی

 |
| انرژی | 
* انرژی در ایران
* شرکت ملی گاز ایران
* شرکت ملی نفت ایران
* برنامه هسته‌ای ایران
* شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران
* انرژی بادی در ایران

 |
| رده‌ها | 
* شرکت‌های هواپیمایی ایران
* بانک‌های ایران
* سازمان‌های خیریه در ایران
* شرکت‌های ایران
* اقتصاد ایران
* اقتصاد تهران
* قوانین ایران
* خصوصی‌سازی در ایران
* علم و فناوری در ایران

 |

| * ن
* ب
* و
ایران موضوعات ایران |
| --- |
| 

| تاریخ ایران |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| پیش از تاریخ |
| باستانی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۵۵۰-۳۴۰۰ ق.م. | 
* تمدن کورا–ارس
* نیاعیلامی
* عیلام (تمدن)
* لولوبی (قوم)
* اکد
* کاسیان
* منائیان
* امپراتوری آشوری نو
* اورارتو
* پادشاهی ماد
* (سکاها
* امپراتوری بابل نو

 |
| ۵۵۰ ق.م. – ۲۲۴ ب.م. | 
* شاهنشاهی هخامنشی
* ارمنستان بزرگ
* آتورپاتکان
* پادشاهی کاپادوکیه
* امپراتوری سلوکی
* فرترکه
* شاهان پارس
* پادشاهی پنتوس
* شاهنشاهی اشکانی

 |
| ۲۲۴-۶۵۱ ب.م. | 
* شاهنشاهی ساسانی

 |

 |
| قرون وسطیاوایل مدرنیته | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۶۳۷-۱۰۵۵ | 
* خلافت راشدین
* خلافت اموی
* خلافت عباسی
* طاهریان
* علویان طبرستان
* صفاریان
* دولت سامانی
* زیاریان
* آل بویه

 |
| ۹۷۵-۱۴۳۲ | 
* غزنویان
* غوریان
* امپراتوری سلجوقی
* خوارزمشاهیان
* اتابکان آذربایجان
* ایلخانان
* کرتیان
* آل مظفر
* چوپانیان
* جلایریان

 |
| ۱۳۷۰-۱۹۲۵ | 
* امپراتوری تیموری
* قراقویونلو
* آق‌قویونلو
* ایران صفوی
* افشاریان
* زندیان
* ایران قاجاری
	+ خانات قفقاز
	+ اشغال ایران در جنگ جهانی اول
		- اشغال تبریز
		- نبرد رباط‌کریم
		- اشغال بوشهر

 |

 |
| مدرن | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۱۹۲۵-۱۹۷۹ | 
* دودمان پهلوی
* غائله آذربایجان
* مجلس مؤسسان دوم ایران
* کودتای ۲۸ مرداد
* انقلاب ۱۳۵۷
* دولت موقت ایران

 |
| جمهوری اسلامی۱۹۷۹–اکنون | 
* تاریخ جمهوری اسلامی ایران
* جدایی‌طلبان عرب خوزستان
	+ گروگان‌گیری سفارت ایران در لندن
* درگیری‌های شط العرب
* جنگ ایران و عراق
* کشتار حجاج در مکه
* پرواز شماره ۶۵۵ ایران ایر
* درگیری ایران و پژاک
* کشمکش بلوچستان
* پیامدهای انتخابات ریاست‌جمهوری دهم ایران
* جنگ داخلی سوریه
* مداخله نظامی علیه داعش
* برنامه جامع اقدام مشترک
	+ خروج آمریکا از برجام
* اعتراضات دی ۱۳۹۶ ایران
* اعتصابات سراسری ۱۳۹۷-۱۳۹۸ ایران
* دنیاگیری کووید-۱۹ در ایران

 |

 |
| همچنین ببینید | 
* تاریخ ایران
* ایران بزرگ
* مردمان ایرانی‌تبار (زبان‌های ایرانی)
* تمدن کورا–ارس
* تمدن جیرفت
* آریایی‌ها
* فارسی‌زبانان
* مردم آذری
* مردمان قفقاز
* تاریخ مردم لر
* فهرست شاهان ایران
* فهرست رؤسای کشور ایران
* رده:تاریخ شهرها در ایران
* تاریخ نظامی ایران
* تاریخ دموکراسی در ایران باستان
* فهرست ایران در سال‌ها

 |
| ق.م. = قبل از میلاد / ب.م. = بعد از میلاد |

 |

 |
| 

| جغرافیا |
| --- |
| 
* مرزهای ایران
* رده:شهرهای ایران (فهرست شهرهای ایران)
* فهرست زمین‌لرزه‌های ایران
* آذربایجان
* استان سیستان و بلوچستان
* جنگل‌های هیرکانی
* قفقاز
* بخش‌های کردنشین
* فلات ایران
* دریاچه ارومیه
* جزایر
* فهرست کوه‌ها
* استان‌ها
* حیات وحش

 |

 |
| 

| سیاست در ایران |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| کلی | 
* سانسور
* قانون اساسی (جنبش مشروطه)
* انتخابات (انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸)
* سیاست خارجی
* حقوق بشر (حقوق دگرباشان)
* قوه قضائیه
* نیروهای مسلح (ارتش
* نیروی هوایی
* نیروی دریایی)
* وزارت اطلاعات
* جنگ سایبری
* برنامه هسته‌ای (قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت)
* فهرست حزب‌ها
* اصول‌گرایان
* پروپاگاندا
* شهادت
* اصلاح‌طلبان
* تروریسم (پرونده‌های تروریسم دولتی)
* انقلاب سفید
* جنبش زنان

 |
| شوراها | 
* مجلس خبرگان رهبری
* مجمع تشخیص مصلحت نظام
* شوراهای اسلامی شهر و روستا
* شورای نگهبان
* مجلس شورای اسلامی
* شورای عالی امنیت ملی

 |
| مقامات عالی‌رتبه | 
* سفیران
* رئیس‌جمهور
* استانداران
* رهبر

 |

 |

 |
| 

| اقتصاد |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| کلی | 
* Bonyad (charitable trust)
* فقر
* فرار مغزها
* فهرست شرکت‌ها (صنعت خودروسازی)
* فساد
* سازمان همکاری اقتصادی
* تاریخ اقتصادی
* اقتصاد
* انرژی
* مسائل زیست‌محیطی
* سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی
* مالکیت فکری
* بورس نفت
* رتبه‌بندی‌های بین‌المللی
* Iran and the World Trade Organization
* مالیات
* Main economic laws
* Economy of the Middle East
* برج میلاد
* تجهیزات نظامی
* برنامه هسته‌ای (قطعنامه ۱۷۴۷)
* خصوصی‌سازی
* ریال
* سازمان فضایی
* ستاد اجرایی فرمان امام
* دیوان محاسبات کشور
* بورس اوراق بهادار تهران
* بانکداری (ارتباطات)

 |
| بخش‌های اقتصادی | 
* کشاورزی (تولید میوه)
* بانکداری و بیمه (بانکداری (بانک مرکزی)
* شتاب)
* بازی‌های ویدیویی
* ساخت‌وساز
* صنایع دفاعی
* مراقبت سلامت (دارویی)
* صنعت
* معدن
* صنعت نفت (ایران و انگلیس)
* ارتباطات (شرت مخابرات)
* ترابری (شرکت‌های هواپیمایی
* متروی تهران
* راه‌آهن
* کشتیرانی)
* گردشگری

 |
| شرکت دولتی | 
* سازمان صنایع دفاع جمهوری اسلامی ایران
* سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران
* سازمان صنایع هوایی ایران
* صنایع الکترونیک ایران
* شرکت ملی نفت ایران
* صندوق توسعه ملی ایران

 |
| مکان‌ها | 
* بندر عسلویه
* منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار
* جزیره کیش
* Research centers

 |

 |

 |
| 

| جامعه |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| جمعیت‌شناسی ایران | 

|  |  |
| --- | --- |
| زبان‌های رایج در ایران | 
* زبان فارسی
* زبان ارمنی
* زبان ترکی آذربایجانی
* زبان‌های کردی
* زبان لری
* زبان عبری
* زبان گرجی
* آرامی نو آشوری
* زبان‌های ایرانی

 |
| مردم | 
* جمعیت‌شناسی ایران (ایرانیان مقیم خارج)
* اقوام ساکن ایران
	+ ارمنی‌های ایران
	+ آشوریان ایران
	+ آذری‌های ایرانی
	+ چرکس‌ها در ایران
	+ گرجی‌های ایران
	+ کردهای ایران
	+ تاریخ یهودیان در ایران
	+ ترکمن‌های ایران
	+ کولی‌های ایران
	+ جت‌های ایران

 |
| دین در ایران | 
* روحانی‌گرایی
* اسلام در ایران
* بهائیت در ایران (بهائی‌ستیزی)
* مسیحیت در ایران
* یهودیت در ایران
* زرتشتیان ایران (آزار زرتشتیان)
* دین در ایران

 |
| دیگر | 
* فساد در ایران
* جرم در ایران
* آموزش در ایران (آموزش عالی در ایران
* فهرست دانشمندان ایرانی پیش از دوران معاصر
* فهرست دانشگاه‌های ایران)
* فرار مغزها از ایران
* مراقبت سلامت در ایران
* رتبه‌بندی‌های بین‌المللی ایران
* قانون شهروندی ایران
* خدمات فاضلاب و عرضه آب در ایران
* زنان در ایران

 |

 |
| فرهنگ ایرانی | 

|  |
| --- |
| 
* معماری ایرانی (معماری هخامنشیان
* فهرست معماران ایرانی)
* هنر ایرانی (هنر نوگرا و معاصر ایران)
* ستاره‌شناسی در ایران
* سیر زمانی وبلاگ‌نویسی در ایران
* گاه‌شماری در ایران (نوروز)
* مد در ایران
* مؤسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو
* سینمای ایران
* جواهرات ملی ایران
* آشپزی ایرانی
* فرهنگ‌عامه ایرانی
* جریان‌های روشن‌فکری در ایران
* ایرانیان
* ایران‌شناسی
* اسلام در ایران (اسلام آوردن ایرانیان)
* ادبیات فارسی
* رسانه در ایران (فهرست خبرگزاری‌ها و وبگاه‌های خبری ایران (ایسنا)
* فهرست روزنامه‌های ایران)
* اساطیر ایرانی
* نمادهای ملی ایران (سرود شاهنشاهی ایران)
* تریاک در ایران
* باغ ایرانی
* نام فارسی
* فلسفه در ایران
* تعطیلات عمومی در ایران
* پیشاهنگی
* ورزش در ایران (فوتبال، دوچرخه‌سواری)

 |
| موسیقی در ایران | 
* موسیقی نواحی ایران
* جاز
* موسیقی پاپ ایرانی
* رپ فارسی
* موسیقی راک ایرانی
* موسیقی سنتی ایرانی
* *ای ایران*

 |

 |
| سایر موضوعات | 
* دانش و فناوری در ایران
* ایرانی‌ستیزی
* تهرانجلس

 |

 |

 |
| 
* رده
* درگاه
* ویکی‌پروژه

 |

| * ن
* ب
* و
صنعت خودروسازی |
| --- |
| 
* خودرو
* وسیله نقلیه موتوری

 |
| بر پایه کشور | 

|  |  |
| --- | --- |
| آفریقا | 
* مصر
* اتیوپی
* غنا
* ساحل عاج
* لیبی
* کنیا
* مراکش
* نامیبیا
* نیجریه
* آفریقای جنوبی
* سودان
* تونس

 |
| آسیا | 
* ارمنستان
* آذربایجان
* بنگلادش
* میانمار
* کامبوج
* چین
	+ تولیدکنندگان
* گرجستان
* هند
* اندونزی
* ایران
* اسرائیل
* ژاپن
	+ تولیدکنندگان
* قزاقستان
* لبنان
* مالزی
* کره شمالی
* پاکستان
* فیلیپین
* کره جنوبی
* سریلانکا
* تایوان
* تایلند
* ترکیه
* ویتنام
* امارات متحده عربی
* ازبکستان

 |
| اروپا | 
* اتریش
* بلاروس
* بلژیک
* بلغارستان
* کرواسی
* جمهوری چک
	+ اتومبیل‌ها
* دانمارک
* فنلاند
* فرانسه
	+ تولیدکنندگان
* آلمان
	+ تولیدکنندگان
* یونان
* مجارستان
* ایتالیا
	+ تولیدکنندگان
* ایرلند
* لتونی
* لیختن‌اشتاین
* لیتوانی
* موناکو
* هلند
* نروژ
* لهستان
* پرتغال
* رومانی
* روسیه
	+ تولیدکنندگان
* صربستان
* اسلواکی
* اسلوونی
* *اتحاد جماهیر شوروی*
* اسپانیا
* سوئد
	+ تولیدکنندگان
* سوئیس
* اوکراین
* *یوگسلاوی*
* بریتانیا
	+ تولیدکنندگان

 |
| آمریکای شمالی | 
* کانادا
* مکزیک
* ایالات متحده آمریکا
	+ تولیدکنندگان

 |
| آمریکای جنوبی | 
* آرژانتین
* برزیل
* کلمبیا
* ونزوئلا
* اروگوئه
* شیلی
* پاراگوئه
* پرو
* بولیوی
* اکوادور

 |
| اقیانوسیه | 
* استرالیا
* نیوزیلند

 |

 |
| اطلاعات | 
* فروش خودروها بر پایه مدل
* پرفروش‌ترین خودروها
* کشورها بر پایه تولید خودرو
* کشورها بر پایه صادرات خودرو
* کشورها بر پایه سرانه وسایل نقلیه
* برترین تولیدکنندگان

 |
| تاریخچه | 
* بحران صنعت خودرو ۲۰۰۸–۱۰
* تاریخچهٔ خودرو
* تاریخچهٔ موتور درون‌سوز
* تاریخچهٔ موتورسیکلت
* جدول زمانی برندهای وسایل نقلیه موتوری

 |
| تولیدکنندگان | 
* خودروسازها
	+ مارک‌ها
* اتوبوس‌سازها
* موتورسیکلت‌سازها
* کامیون‌سازها
* گروه‌های کوچک خودروسازی

 |
| سازمان‌ها | 
* انجمن استانداردسازی سامانه‌های اتوماسیون و اندازه‌گیری
* انجمن خودروسازهای اروپایی
* سازمان بین‌المللی تولیدکنندگان وسایل نقلیه موتوری

 |
| موضوعات مرتبط | 
* نمایشگاه‌های خودرو
* طراحی خودرو
* مهندسی خودرو
* استانداردهای خودرویی
* افراد

 |
| 
* رده
* انبار
* فهرست
* درگاه

 |