**رقص شمشیر**، یکی از اصیل‌ترین رقص‌های مردم سیستانی است که در شرق ایران یا همان سیستان بزرگ می‌زیستند بود؛ که از دیرباز در این منطقه حفظ شده‌است.

رقص با شمشیر، سیستان
آنچه امروزه به عنوان چوب‌بازی شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که ایرانیان باستان از گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند. رقص شمشیر که ابتدا با یک نوع رقص معنوی و چرخش سماعی آغاز می‌شود در اصل همان چرخش حول محور وجود است که در فلسفهٔ رقص‌های سماع آمده‌است. دستان رو به آسمان و چرخش‌های مرتب و منظم هر یک دارای معانی خاص خود است.

انسان‌شناختی رقص شمشیر
----------------------

در رقص محلی چوب و شمشیر با سمبولیسم رو به رو هستیم، یعنی رنگ لباس‌ها (سفید) به مثابهٔ نیروی خیر، چوب و شمشیر (ابزار در جنگ) به مثابهٔ نیروی شر در مبارزه با بدی‌ها می‌باشد که این دو نیرو را در برابر یکدیگر قرار می‌دهند.
همچنین لباس‌های پرچین به هنگام نشستن و برخاستن و دور زدن در یک دایره نمایانگر پویایی و حرکت تمام نیروها در زندگی است.
کمربند موجود در لباس، آمادگی افراد را برای رزم نشان می‌دهد. به‌طور کلی نوعی زبان ایماء و اشاره در این رقص به کار گرفته می‌شود تا افراد از طریق ارتباط پیام‌های گوناگون صلح، شادی و غیره را با توجه به کارکردهای مختلف در طول زمان القا نمایند. به عبارت دیگر یکی از رقص‌های آیینی و حماسی است که از پیشینهٔ تاریخی برخوردار است، به این معنا که مناسک گرد هم آیی افراد را در سیستم کنش‌های اجتماعی می‌توان مشاهده نمود.

تاریخچهٔ رقص شمشیر
------------------

در شرق و شمال‌شرقی فلات ایران خارج از مرزبندی‌های سیاسی امروزی، سیستان بزرگ یکی از مهدهای اصلی ایران در رقص‌های آیینی و باستانی آریاییان بوده‌است.
سیستان سرزمینی است که ساکنانش چه در اسطوره‌های شاهنامه و چه در تاریخ همواره کمربستهٔ دفاع از مرزهای ایران بوده‌اند. آن‌ها سربازان آمادهٔ ایران بودند و رقص شمشیر نیز نمادی از همین پیشینهٔ تاریخی است.
رقص آیینی شمشیر در سیستان رقص دیرپایی است که پیشینهٔ آن به بیش از سه هزار سال پیش می‌رسد که سینه به سینه به نسل‌های بعد منتقل شده‌است.
پژوهشگرات رقص را دارای قدرت اجتماعی بسیار زیادی می‌دانند که می‌تواند شمار بسیاری از مردان و زنان و جوانان را در حرکت‌های منظم و بر اساس قواعدی ثابت، موزون و معینی متحد سازد.
به همین دلیل تأثیری اجتماعی دارد و می‌تواند بهترین شکل آمادگی برای جنگ باشد. جز این رقص معنای جادویی-آیینی و دینی بسیار مهمی دارد و ایفای همان نقشی را در باور اقوام ابتدایی می‌کند که دعا در فرهنگ‌های پیشرفته انجام می‌دهد.
آنچه امروزه به عنوان چوب بازی در رقص‌های سیستانی‌ها شناخته می‌شود، ادامهٔ رقص شمشیر است که سکاها از گذشته برای استمرار آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح با این رقص شمشیر به تقویت روحیه و آمادگی دفاعی نیروهای خود کمک می‌کردند.
رقص آیینی شمشیر در سیستان جنبهٔ کاملاً دفاعی دارد و داستان دو پهلوان رو در روی یکدیگر است که هر دو سپر به سپر شده و رزم پهلوانی آغاز می‌شود تا یکی شکست بخورد و برای فرد پیروز سرنا یا همان ساز و موسیقی پیروزی می‌زنند.

جستارهای وابسته
---------------

* رقص چاپی سیستانی
* رقص سیستانی
* چوب‌بازی سیستان

منابع
-----

1. ↑  ««رقص‌سیستانی»، وب‌سایت شیدرخ».
2. ↑  «Ettelaat International». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۰.
3. ↑  «رقص شمشیر هنر ناب مردم شرق کشور». رقص سیستانی.
4. ↑  «رقص چوب بازی سیستانی، مراسم به قدمت هزاران سال». رقص سیستانی.
5. ↑  «آشنایی بیشتر با رقص سیستانی».
6. ↑  «رقص شمشیر سیستان». رقص سیستانی.
7. ↑  «رقص شمشیر هنر ناب مردم شرق کشور». رقص سیستانی.
8. ↑  اسعدی، ارغوان، سیداحمدی زاویه، سیدسعید، و اردکانیان، عباس. (1393). رقص‌های محلی ایران، جاذبه ای فرهنگی برای گردشگران. مدیریت فرهنگی، 8(24)، 91-113.

| * ن
* ب
* و
رقص |
| --- |
| نوع | 
* رقص تک‌نفره
* دونفره
* گروهی
* تشریفاتی
* رقابتی
* کنسرتی
* مشارکتی
* اجتماعی

 |
| گونه‌ها | 
* آذری
* آکرو
* ایرانی
* باچاتا
* باله
* بالروم
* باروک
* عربی
* Bhangra
* Bharatanatyam
* بریک
* رقص پای شیکاگو
* کانتری-وسترن
* کومبیا (کلمبیا)
* دیسکو
* شهوانی
* محلی
* معاصر
* فلامنکو
* هابانرا
* فورو
* گرجی
* هیپ هاپ
* هولا
* جاز
* جایو
* کابوکی
* کاتاک
* کاتاکالی
* Krumping
* روبات
* کردی
* لامبادا
* لزگی
* لَپ
* لاین
* Manipuri
* مرنگ
* مدرن
* پست‌مدرن
* موهینیاتام
* آدیسی
* ساری‌باش
* سالسا
* سامبا
* Sattriya
* اسکاتلندی کوهستانی
* Sequence
* خیابان
* سویینگ
* شمشیر
* تانگو
* تَپ
* توییست
* والس
* جنگ

 |
| تکنیک‌ها | 
* رقص‌پردازی
* Connection
* تئوری رقص
* هدایت و دنبال کردن
* حرکت‌های رقص (واژه‌نامه)
* موسیقایی
* Spotting
* Turnout

 |
| دیگر موارد | 
* لباس
* آداب
* تاریخ (در ایران)
* فهرست گونه‌های رقص
* موسیقی رقص
* نشان‌گذاری رقص
* طرح کلی
* پژوهش
* علم
* رقص و تندرستی
* رقص در فیلم
* رقص در اسطوره‌شناسی و دین
* رقص و معلولیت
* رقص زنان

 |

 ایران
 سیستان

| * ن
* ب
* و
موسیقی خاورمیانه |
| --- |
| بر اساس سبک | 
* ارابسک
* موسیقی عربی (موسیقی خلیجی)
* قبطی
* موسیقی فولکلور (آشوری، آذربایجانی، ایرانی، ترکی)
* موسیقی هیپ هاپ خاورمیانه (عربی، آذربایجانی، مصری، رپ فارسی، اسرائیلی، فلسطینی، ترکی)
* موسیقی سنتی ایرانی
* یهودی (موسیقی مزراحی)
* موسیقی سنتی عثمانی
* موسیقی عامه‌پسند (موسیقی پاپ عربی، موسیقی پاپ آذربایجانی، موسیقی پاپ ایرانی، موسیقی پاپ ترکی)

 |
| بر اساس منطقه | 
* آذربایجانی
* آشوری
* اردنی
* ارمنی
* اسرائیلی
* افغانستانی
* اماراتی
* ایرانی
* بحرینی
* بلوچی
* تالشی
* ترکیه‌ای
* سوری
* عراقی
* عربستانی
* عمانی
* فلسطینی
* قبرسی
* قطری
* کردی
* کویتی
* لبنانی
* لری
* مازندرانی
* مصری
* یمنی

 |
| جستارهای وابسته | 
* عاشیق
* رقص (عربی، عرضه، دبکه، آشوری، آذربایجانی، اسرائیلی، یهودی، کردی، لری ،بختیاری ، مازندرانی، قاسم‌آبادی، سیستانی، رقص چوب، رقص شمشیر، ایرانی، رقص افغانی، اتن ملی، چیفتتلی، تامزارا، هالای، ترکیه‌ای)
* دستگاه
* ایقاع
* کانتو
* مقام (موسیقی مقامی عراقی، موسیقی مقامی آذربایجانی)
* موسیقی میخانه‌ای
* اصول
* ادوار

 |