**دانشگاه بین‌المللی ادیان و مذاهب** (به انگلیسی: University of Religions and Denominations) مرکزی آموزشی و پژوهشی است که از سال ۱۳۸۷ فعالیت رسمی خود را در زمینهٔ علوم انسانی و به‌ویژه ادیان و مذاهب آغاز کرده است. دانشگاه ادیان و مذاهب، یک دانشگاه غیرانتفاعی است.

تاریخچه
-------

سال ۱۳۷۳ شمسی برابر سال ۱۹۹۴ میلادی، جمعی از دانشوران حوزه علمیه قم برای مطالعه تخصصی سه رشته ادیان ابراهیمی (مسیحیت و یهودیت)، ادیان شرق (بودیسم، هندوئیسم، خاور دور و ایران باستان) و مذاهب اسلامی (مذاهب کلامی، فرق و عرفان و تصوف) دور هم جمع شدند. این گروه در دوره‌ای چهارساله، افزون بر مطالعه در آن سه رشته، با زبان‌های انگلیسی، سنسکریت و عبری نیز آشنا شدند.[]

مطالعات ادیان و مذاهب ادامه داشت تا سال ۱۳۸۳ شمسی، که به دنبال تلاش‌ها و پیگیری‌ها برای تربیت نیرو در حوزه ادیان و مذاهب، سرفصل‌های سه رشته تدوین شد و آن را به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری پیشنهاد کردند. شورای عالی گسترش وزارت علوم این سرفصل‌ها را تصویب کرد و در سال ۱۳۸۴ شمسی نخستین گروه دانشجویی مشغول به تحصیل شدند. در آن زمان این مرکز، یک مرکز آموزش عالی بود و با عنوان «مرکز آموزش عالی مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب» قعالیت داشت. []

www.urd.ac.irنمایی از دانشگاه ادیان و مذاهبدر سال ۱۳۸۷ شمسی برابر با سال ۲۰۰۸ میلادی، با موافقت وزارت علوم تحقیقات و فناوری، مرکز آموزش عالی مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب به «دانشگاه ادیان و مذاهب» تغییر کرد. محمد مهدی زاهدی، با این ارتقای رتبه به دلیل مطابقت کیفیت آموزشی دانشگاه با موازین قانونی، موافقت قطعی کرد و نیازی به گذراندن مرحله «موافقت اصولی» ندید.[] وزیر علوم وقت در نامه‌اش به سید ابوالحسن نواب، مؤسس و رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب، خبر تصویب ارتقای دانشگاه را چنین نوشت:

«شورای گسترش آموزش عالی در جلسۀ مورخ ۳۱ فروردین ۱۳۸۷ خود، با ارتقای مؤسسه آموزش عالی غیردولتی- غیرانتفاعی ادیان و مذاهب به "دانشگاه غیردولتی- غیرانتفاعی ادیان و مذاهب" موافقت قطعی به عمل آورد.»[]

وظایف
-----

* تربیت متخصص در زمینهٔ ادیان و مذاهب
* انجام پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و تطبیقی در زمینهٔ ادیان و مذاهب
* اطلاع‌رسانی، چاپ و نشر مجلات، کتب و دائرةالمعارف در زمینهٔ ادیان و مذاهب
* برقراری ارتباط متقابل با مراکز مشابه و دین‌پژوهان
* گفتگو بین ادیان و مذاهب و تلاش برای نزدیک ساختن دیدگاه‌ها
* معرفی منطقی و علمی اسلام (با رویکرد شیعی) در عین احترام به عقاید، باورها و آیین سایر ادیان و مذاهب []

ساختمان و محوطۀ دانشگاه
-----------------------

ساختمان اصلی دانشگاه ادیان و مذاهب، در شهرک پردیسان قم بنا شده است. این مجموعه شامل ده ساختمان و فضای سبز است که مجموعۀ اداری، آموزشی و رفاهی دانشگاه ادیان و مذاهب را در خود گرد آورده است.

www.urd.ac.irنمایی از محیط دانشگاه ادیان و مذاهب

دانشکده‌ها و رشته‌ها
--------------------

دانشکده ادیان در دانشگاه ادیان و مذاهبتا سال ۱۴۰۰، چهل رشتۀ تحصیلی در یازده دانشکدۀ دانشگاه ادیان و مذاهب ارائه می‌شود. این رشته‌ها در سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی ارائه می‌شود و علاوه بر دانشجویان ایرانی و فارسی‌زبان، شمار زیادی از دانشجویان کشورهای دیگر را نیز به خود جذب نموده است.

هم اکنون دانشگاه ادیان و مذاهب بیش از هشت هزار دانشجوی در حال تحصیل و بیش از دو هزار و هفتصد فارغ‌التحصیل دارد. همچنین در رشته‌های دکتری تخصصی، بیش از ۳۵۹ نفر از این دانشگاه فارغ التحصیل شده‌ و بیش از ۹۵۰ نفر در حال تحصیل هستند. یازده دانشکدۀ دانشگاه ادیان و مذاهب عبارتند از: 

1. دانشکدۀ شیعه‌شناسی
2. دانشکدۀ مذاهب
3. دانشکدۀ دین و هنر
4. دانشکدۀ حقوق
5. دانشکدۀ عرفان
6. دانشکدۀ رسانه و ارتباطات
7. دانشکدۀ فلسفه
8. دانشکدۀ مطالعات ملل
9. دانشکدۀ ادیان
10. دانشکدۀ زن و خانواده
11. دانشکدۀ زبان و فرهنگ ملل

دانشجویان و پژوهشگران این دانشگاه، در رشته‌های مرتبط با تاریخ اسلام و تشیع و فرق شیعه، فقه و حقوق، فقه و کلام مذاهب اسلامی، فلسفه، کلام و عرفان اسلامی، تاریخ و الهیات مربوط به مسیحیت، یهودیت، بودیسم و هندوئیسم و زرتشت و مطالعه تطبیقی ادیان، مطالعات زنان، مطالعات دین‌پژوهانه، هنر و رسانه به آموزش و پژوهش مشغول‌اند.

سه دانشکدۀ «زن و خانواده»، «شیعه‌شناسی» و «عرفان»، از دانشکده‌های منحصر به فرد در کشور به شمار می‌آیند. ممیزی صورت پذیرفته وزارت علوم در سال ... درباره رشته‌های مرتبط با ادیان و مذاهب نشان می‌دهد با وجود آنکه برخی رشته‌های آموزشی در دانشگاه ادیان و مذاهب در نوزده دانشگاه دیگر کشور تدریس می‌شود، اما هیچ دانشگاهی همه این رشته‌‌ها را در کنار هم ارائه نمی‌دهد. این با بیش از صد دانشگاه و مؤسسۀ آموزشی و فرهنگی داخلی و خارجی تفاهم‌نامۀ همکاری دارد.

مراکز
-----

**مرکز آموزش‌های الکترونیک:**

مرکز آموزش‌های الکترونیکی (غیر حضوری) دانشگاه ادیان و مذاهب از سال ۱۳۹۱ با مجوز رسمی از وزارت "علوم، تحقیقات و فناوری" کار خود را آغاز نموده است.[]

**مرکز آموزش‌های آزاد:**

مرکز آموزش‌های آزاد این دانشگاه، در دو بخش داخلی و بین‌المللی به فعالیت مشغول است و به برگزاری دوره‌های كوتاه مدت می‌پردازد. محوریت فعالیت این مرکز در بخش داخلی، مهارت‌های پژوهشی (مطالعه و يادگيری، روش‌ها و انواع پژوهش، ابزارهای پژوهش، شيوه نگارش علمی، زبان و ترجمه، تصحيح، ويرايش و….) و در بخش خارجی، معرفی دین، فرهنگ و جامعۀ ایرانی و توریسم تحصیلی است.[]

پژوهشکده‌ها
-----------

پژوهشکده ادیان و مذاهب که از سال ۱۳۹۰ با اخذ موافقت از از وزارت علوم تحقیقات و فناوری کار خود را آغاز نموده، در سه گروه پژوهشی مذاهب اسلامی، شیعه‌شناسی و ادیان به فعالیت می‌پردازد. حاصل کار این پژوهشکده نشر کتب و مقالات و به ثمر رساندن تحقیقات متنوع بوده است. در کنار این فعالیت‌ها، برگزاری ده‌ها نشست با حضور اساتید برجسته و ارائه‌های تخصصی در همکاری با دبیرخانۀ کرسی‌های آزاداندیشی، از دیگر دستاوردهای این پژوهشکده است.

پژوهشکدۀ دیگر دانشگاه ادیان و مذاهب، پژوهشکده زن و خانواده است.

نشریات پژوهشی
=============

این پژوهشگاه، تنها نشریه علمی‌پژوهشی ایران به زبان انگلیسی در زمینه ادیان را به نام «Religious Inquiries» منتشر می‌کند. از دیگر نشریات این دانشگاه، موارد زیر را می‌توان نام برد: 

* هفت‌آسمان: نخستین مجله تخصصی در حوزه ادیان و مذاهب در ایران
* پژوهش‌های ادیانی
* پژوهشنامه مذاهب اسلامی
* پژوهشنامه امامیه
* فلسفه
* شیعه‌پژوهی
* زن و خانواده
* پژوهشنامه مطالعات تطبیقی مذاهب فقهی

فعالیت‌های بین‌المللی
---------------------

دانشگاه ادیان و مذاهب در عرصۀ بین‌المللی نیز، فعالیت‌هایی از قبیل موارد زیر را در کارنامه دارد: 

* حضور بیش از پانصد هیئت خارجی
* دیدار با شخصیت‌های علمی، فرهنگی و سیاسی از کشورهای مختلف
* امضای تفاهم‌نامه با مراکز آموزشی و فرهنگی
* تبادل اساتید و دانشجویان
* برگزاری نشست‌های مشترک

  

**نشست ها و دوره‌های بین‌المللی:**

در میان نشست‌ها و دوره‌هایی که به صورت بین‌المللی توسط دانشگاه ادیان و مذاهب انجام گرفته می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 

* نشست‌های متقابل اساتید و دانشجویان با اساتید و دانشجویان دانشگاه‌ پادربورن آلمان (Paderborn University)
* نشست‌های متقابل اساتید و دانشجویان با اساتید و دانشجویان دانشگاه‌ پتسدام آلمان (University of Potsdam)
* نشست‌های متقابل اساتید و دانشجویان با اساتید و دانشجویان دانشگاه‌ گوته آلمان
* نشست‌های متقابل اساتید و دانشجویان با اساتید و دانشجویان دانشگاه‌ ریوکوکو ژاپن
* دوره کوتاه‌مدت شیعه‌شناسی به زبان انگلیسی
* دوره کوتاه‌مدت ایران شناسی به زبان انگلیسی
* دوره کوتاه‌مدت قانون اساسی ایران به زبان انگلیسی

  

**تفاهم‌نامه‌ها:**

دانشگاه ادیان و مذاهب با مراکز علمی و فرهنگی خارجی، از جمله موارد زیر، تفاهم‌نامه دارد: 

* دانشگاه الجزائر (جامعة الجزائر)
* مرکز مطالعات اسلامی و خاورمیانه اندونزی
* دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی (International Islamic University Malaysia)
* مؤسسه بین المللی اندیشه و تمدن اسلامی (ISTAC)
* دانشگاه پادربورن
* دانشگاه پتسدام
* دانشگاه ریوکوکو (Ryukoku University)
* جامعه الزیتونه تونس
* دانشگاه هارتفورد آمریکا  (Hartford Seminary, USA)
* دانشگاه پاپی لاترانزه ایتالیا (Pontifical Lateran University, Vatican City)
* مؤسسه اسمولنی روسیه (The Smolny Institute of Russian Academy)
* دانشگاه اسلامی شاذلیه مکاسر اندونزی
* دانشگاه حراره زیمبابوه
* دانشگاه سنت ژوزف لبنان
* آموزشکده عالی روش‌شناسی علوم انسانی پاریس
* آکادمی اسلامی آلمان
* مؤسسه قرآن و عترت ترکیه
* کلیه الدعوه للدراسات الاسلامیه لبنان
* دانشگاه آزاد برلین
* دانشگاه کوفه
* دانشگاه کامیلاس پونتیفیکال اسپانیا (Universidad Pontificia Comillas)
* انستیتو فناوری اطلاعات پاکستان
* دانشگاه قاهره، عین شمس، الازهر
* دانشگاه گوته آلمان (Goethe University)
* مدرسه اسلام و علوم مدرن پاکستان
* مؤسسه مطالعات دینی دانشگاه پتسدام آلمان
* آکادمی آموزشی پژوهشی ایمان وین
* دانشگاه شیخ طوسی عراق (کلیة الشیخ الطوسی الجامعه)
* دانشگاه إمام صادق بغداد
* دانشگاه حاجی بکتاش ولی نوشهیر ترکیه
* دانشگاه فرانسیسکو ویتورا اسپانیا
* مرکز فرهنگی کوثر استانبول
* انستیتو فرهنگی حافظ و گوته برلین - آلمان
* مؤسسه اراسموس
* مجلس التنمية المستقل
* دانشگاه گراتس اتریش
* مرکز کربلاء للدراسات و البحوث
* دانشگاه سن مارینو
* کالج آموزشی کانادا
* دانشگاه تورین ایتالیا

کتابخانه‌ و انتشارات
--------------------

کتابخانۀ دانشگاه ادیان و مذاهب، بیش از ۱۰۰هزار کتاب و بیش از ۱۶۰هزار مقاله دارد. این کتابخانه به صورت قفسه‌باز اداره می‌شود. این کتابخانه منابع مورد نیاز محققان در زمینه‌های مختلف علوم انسانی، اسلام‌شناسی، ایران‌شناسی، ادیان و مذاهب و غیره را در زبان‌های فارسی، انگلیسی، عربی، روسی، فرانسوی، آلمانی، سانسکریت، پهلوی و دیگر زبان‌ها دارا می‌باشد. این مرکز با ده‌ها پایگاه در ارتباط است و استفاده از منابع آن‌ها را برای پژوهشگران تسهیل می‌کند.

محیط دانشگاه ادیان و مذاهبکتابخانه دانشگاه ادیان و مذاهب
در کنار کتابخانه، یک سالن مطالعه نیز در اختیار پژوهشگران و مراجعان قرار دارد.

«مرکز چاپ و نشر دانشگاه ادیان و مذاهب» به انتشار آثار مرتبط با ادیان و مذاهب و در موضوعات اسلام، مسیحیت، یهودیت، زرتشت، صائبین، ادیان شرق، مذاهب و فرق اسلامی، عرفان و تصوف، دین‌پژوهی و ... می‌پردازد. این مرکز مسئولیت دو انتشارات را بر عهده دارد و تا بهار سال ۱۳۹۸ بیش از ۳۲۶ عنوان کتاب منتشر نموده است. فروشگاه کتاب این دانشگاه، به عرضۀ محصولات این انتشارات و دیگر کتب موردنیاز دانشجویان می‌پردازد.

دفتر مطالعات ادیان و حقوق بشر
-----------------------------

این دانشگاه، برای پرداختن به مسئلۀ «دین و حقوق بشر»، از سال ۱۳۸۷ دفتر مطالعات ادیان و حقوق بشر را راه‌اندازی نمود. این مرکز در راستای اهداف زیر تأسیس شده است: 

* تهیه و انتشار محتواهای مکتوب، به منظور پر کردن خلاء مطالعات نظری
* حمایت از آثار پژوهشی (مقاله و پایان‌نامه)
* تکمیل مرکز اسناد تخصصی دین و حقوق بشر که برای دستیابی به مجموعۀ کاملی از منابع پژوهشی در این موضوع پیگیری می‌شود

واحد مشهد
---------

«دانشگاه ادیان و مذاهب واحد مشهد» در سال ۱۳۹۸، با انعقاد تفاهم‌ نامه‌ای با حوزه علمیه خراسان، فعالیت خود را به صورت رسمی آغاز کرده است. این حوزه با انعقاد تفاهم‌‌نامه‌ای با دانشگاه ادیان و مذاهب به برپایی چهار دوره دکترا در رشته‌های  شیعه شناسی، وهابیت شناسی، دین پژوهی و مذاهب کلامی  و یک دوره کارشناسی ارشد در رشته مدیریت رسانه از میان طلاب اقدام نموده است.

دفاتر و مراکز وابسته
--------------------

* دفتر گفتگوی ادیان
* مرکز عالی اطلاع‌رسانی ادیان و مذاهب

استادان سرشناس
--------------

* سید ابوالحسن نواب (رئیس دانشگاه)
* سید حسن اسلامی اردکانی (دین شناسی)
* حسین توفیقی
* ابوالقاسم فنائی
* نعیمه پورمحمدی
* مهراب صادق نیا
* علی آقانوری
* محمد ملکی
* مهدی فرمانیان

منابع
-----

1. ↑  kaviresabz.net. «تاریخچه». *تاریخچه*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
2. ↑  تمدید مهلت ثبت‌نام آزمون کارشناسی ارشد دانشگاه ادیان و مذاهب
3. ↑  «دانشگاه ادیان و مذاهب دانشجو می‌پذیرد». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۵.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  kaviresabz.net. «چگونه در دانشگاه ادیان و مذاهب تحصیل کنم». *چگونه در دانشگاه ادیان و مذاهب تحصیل کنم*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
5. ↑  kaviresabz.net. «پژوهشکده در یک نگاه». *پژوهشکده در یک نگاه*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
6. ↑  kaviresabz.net. «پژوهشکده زن و خانواده». *پژوهشکده زن و خانواده*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
7. ↑  kaviresabz.net. «آرشیو / پژوهشکده». *آرشیو / پژوهشکده*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
8. ↑  kaviresabz.net. «تفاهم‌نامه‌های دانشگاه ادیان و مذاهب با دانشگاه‌ها و مراکز داخلی و خارجی». *تفاهم‌نامه‌های دانشگاه ادیان و مذاهب با دانشگاه‌ها و مراکز داخلی و خارجی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
9. ↑  kaviresabz.net. «انتشارات در یک نگاه». *انتشارات در یک نگاه*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
10. ↑  kaviresabz.net. «چگونه در دانشگاه ادیان و مذاهب تحصیل کنم». *چگونه در دانشگاه ادیان و مذاهب تحصیل کنم*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.
11. ↑  kaviresabz.net. «درباره ىانشگاه ادیان و مذاهب واحد مشهد». *درباره ىانشگاه ادیان و مذاهب واحد مشهد*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۶.

پیوند به بیرون
--------------

* دانشگاه ادیان و مذاهب
* دفتر تقریب مذاهب اسلامی

| * ن
* ب
* و
دانشگاه‌های استان قم |
| --- |
| دولتی | 

|  |  |
| --- | --- |
| وزارت علوم |  قم • صنعتی قم • پردیس فارابی دانشگاه تهران • حضرت معصومه |
| وزارت بهداشت | علوم پزشکی قم |
| وزارت آموزش و پرورش | دانشگاه فرهنگیان (آیت الله طالقانی قم • حضرت معصومه(س) قم) |
| سایر دستگاه‌ها | دانشکده صدا و سیما - قم • معارف اسلامی • علمی کاربردی (مرکز آموزش عالی علمی کاربردی شهرداری قم) • جامعه المصطفی العالمیه • آموزشکده فنی و حرفه ای پسران قم • آموزشکده فنی و حرفه ای دختران قم |

 |
| غیردولتی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آزاد اسلامی | قم • علوم پزشکی قم |
| غیرانتفاعی | مفید • باقر العلوم • ادیان و مذاهب • امام خمینی • طلوع مهر • معصومیه • شهاب دانش •  حکمت • تعالی • پویش |

 • هنر و اندیشه اسلامی |
| آموزش از راه دور | 

|  |  |
| --- | --- |
| پیام نور | جعفریه • دستجرد خلجستان • سلفچگان • قم • کهک |

 |