**بلبل‌نامه** مثنوی عرفانی منسوب به شیخ فریدالدین ابوحامد محمدبن ابوبکر عطار نیشابوری (۵۱۲ یا ۵۱۳ یا ۵۲۷-۶۲۷) شاعر و عارف معروف سده ششم هجری. بلبل نامه که در صحت انتساب آن به عطار تردیدهایی وجود دارد، مثنوی عرفانی کوتاهی است که آن را "**گل و بلبل**" نیز خوانده‌اند. این مثنوی در حدود ۶۳۰ بیت دارد.

خلاصه داستان آن چنین است: بلبل عاشق گل می‌شود و ناله‌های عاشقانه او پرندگان دیگر را آزار می‌دهد. پرندگان شکایت نزد سلیمان پیامبر می‌برند. مجلسی در حضور وی تشکیل می‌شود و او باز را نزد بلبل می‌فرستد. بلبل نزد پیامبر حاضر می‌شود و محاکمه صورت می‌گیرد. بلبل با سرسختی از خود دفاع و شاکیان را مغلوب می‌کند و عاقبت با نصایح هدهد آرام می‌گیرد.

به نظر می‌رسد که سراینده سوز دل خود را از زبان بلبل بیان کرده و بلبل تمثیلی از خود اوست که در مشغله دنیای مادی از هم جنسان خود احساس رمیدگی می‌کند. بلبل، نخست از سیمرغ پادشاه پرندگان شکوه دارد. سپس از شاهین و پس از آن از طوطی که شاید تمثیلی از شاعران مدیحه‌سرا باشد. و از طاووس نماینده محبوب شاه، و سرانجام از لاشخور که نماد کهنه‌پرستی است. در آخرین بخش مجلس، هدهد، مظهر شیخ عارف و مقدس ظاهر می‌شود. سراینده در پایان به نصیحت فرزند خود ضیاء الدین یوسف می‌پردازد که در آن زمان چهار ساله بوده است. این قسمت از نسخه‌های چاپی حذف شده و از این رو شمار ابیات بلبل نامه در دست‌نویس‌ها بالغ بر ۷۰۰ بیت است.

نسخه چاپ شده بلبل نامه با این ابیات شروع می‌شود:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| به توفیق خدای صانع پاک  |  | که دانش می‌نهد در مرکز خاک |
| ز بلبل‌نامه بیتی چند گویم  |  | چو آب معرفت آمد به جویم |

و با این بیت‌ها پایان می‌گیرد:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| تو آن پروردگار کردگاری  |  | که بی جبر و قلم صورت‌نگاری |
| ببخشی جرم «عطار» ای خداوند  |  | نداری جان او در غفلت و بند |

و در برخی دیگر از نسخه‌های خطی چنین آغاز می‌گردد:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| قلم بردار و راز دل عیان کن  |  | سرآغازش به نام غیب دان کن |
|   |  |  |

این منظومه شهرت فراوان یافته است. از بلبل نامه نسخه‌های خطی متعددی در کتابخانه‌های ایران، ترکیه، هند، پاکستان، کتابخانه عارف حکمت مدینه و کتابخانه موزه شرق آکادمی علوم روسیه محفوظ است. از این منظومه با همه اعتبار و شهرت، تاکنون چاپ انتقادی منتشر نشده است. و فقط به صورت بازاری چند بار در هند و ایران به طبع رسیده است. از جمله در کانپور هند همراه مثنویات دیگر عطار همچنین به خط "جواد شریفی" همراه منظومه‌های "نزهة الاحباب" و مفتاح الفتوح منسوب به عطار در تهران (۱۳۱۲ش) نسخه‌های چاپی آن همانند نسخ خطی نایاب است.

منابع
-----

* سیدعلی آل داوود. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی
* ویکی‌پدیای انگلیسی

| * ن
* ب
* و
محمد عطار نیشابوری |
| --- |
| آثار | 

|  |  |
| --- | --- |
| مثنوی‌ها | 
* اسرارنامه
* اشترنامه
* الهی‌نامه
* بیان ارشاد
* جواهرنامه
* جوهرالذات
* حیدرنامه
* خسرونامه
* دیوان قصاید و غزلیات
* سی‌فصل
* شرح‌القلب
* گل و هرمز
* لسان‌الغیب
* مختارنامه
* مصیبت‌نامه
* مظهرالعجایب
* منطق‌الطیر
* نزهت‌الاحباب
* هیلاج‌نامه
* وصلت‌نامه
* ولدنامه

 |
| منثور | 
* اخوان‌الصفا
* تذکرةالاولیاء

 |
| منسوب به عطار | 
* بی‌سرنامه
* بلبل‌نامه
* پندنامه

 |

 |  |
| جای‌های مرتبط | 
* نیشابور
* شادیاخ
* کدکن
* آرامگاه عطار نیشابوری
* دبیرستان عطار

 |
| افراد مرتبط | 
* مولوی
* سلطان ولد
* هلموت ریتر

 |
| رویدادهای مرتبط | 
* حملهٔ مغول به نیشابور
* ۲۵ فروردین

 |
| دیگر | 
* نمایش هفت شهر عشق
* بی تو بسر نمی‌شود
* آه باران (آلبوم)
* ساز خاموش
* سرود مهر
* دریای جان (کتاب)
* دود عود

 |
| آثار عطار ۱۱۴ جلد بوده که کتاب‌های نام‌برده از آن به‌جا مانده‌است. |