برای دیگر کاربردها، تورین (ابهام‌زدایی) را ببینید.
Place in 23x15px|border |alt=|link= ایتالیا
**تورین** (به ایتالیایی: Torino دربارهٔ این پرونده آوا راهنما·اطلاعات) شهری در شمال غربی ایتالیا و مرکز استان پیه مونته (به ایتالیایی: Regione Piemonte) و نیز مرکز شهرستان تورینو می‌باشد. تورین نخستین پایتخت ایتالیا در فاصله سال‌های ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۵ می‌باشد. به لحاظ جمعیّتی چهارمین و به لحاظ اقتصادی سومین شهر مهمّ ایتالیاست.

معنای نام این شهر چندان پیچیده نیست و به سان نام برخی از اماکن به ریشه‌های دور تاریخی زبان بازنمی‌گردد: واژه "Torino" مرکّب از دو بخش "Toro" که در زبان ایتالیایی به معنای گاو نر است و پسوند "ino" که در دستور زبان ایتالیایی کارکرد مصغّر سازی (کوچک کردن) اسامی مذکّر را دارد، می‌باشد؛ بنابراین می‌توان این واژه را به فارسی، «گاو نر کوچک» (و نه گوساله نر) ترجمه کرد.

تاریخ و گردشگری
---------------

به‌طور کلی ابنیه و اماکن دیدنی این شهر شامل میدان‌ها، موزه‌ها، کلیساهای قدیمی، پارک‌ها، قلعه‌ها و تپّه زیبای مشرف به شهر در کرانه شرقی آن و به امتداد ساحل رود پو می‌شود. محوریّت ابنیه تاریخی در تورین، هویّت سلطنتی شهر است (به عکس بسیاری از شهرهای ایتالیا که در آنها هویّت مذهبی و فراز و نشیب‌های قرون وسطی خودنمایی می‌کنند)

به جز کلیسای جامع سن جووانی باتّیستا (Duomo) که متعلّق به اواخر سدهٔ پانزدهم است، بیشتر بناهای عمومی مهم در تورین متعلّق به سده‌های ۱۷ و ۱۸ هستند که به سبک باروک ساخته شده‌اند.

در کلیسای کوچک کفن مقدّس، واقع در کلیسای جامع، ظرفی وجود دارد که حاوی کفنی است که گفته می‌شود حضرت مسیح را با آن دفن کرده بودند.

از دیگر نقاط قابل توجّه اسلحه‌خانه آرمریا رئاله است که موزه برجسته‌ای از اسلحه و جنگ‌افزار است.

پالاتزو ماداما مکانی است که اکنون موزه هنرهای باستان است.

پالاتزو کارینیانو زادگاه ویتّوریو امانوئلّه دوم پادشاه ایتالیا در سال ۱۸۶۱ تا ۱۸۷۸ است.

دژ والنتینو
نیایشگاه لا موله آنتونلّیانا در سال ۱۸۶۳ به عنوان پرستشگاه یهودیان و فرهنگستان علمی ساخته شده‌است. هم‌اکنون به نام بنای لا موله شناخته می‌شود و محل موزه ملّی سینمای ایتالیا می‌باشد. این بنا نماد شهر تورین محسوب می‌شود.

لا باسیلیکا دی سوپرگا که در سال ۱۷۳۱ تکمیل شده، آرامگاه خاندان ساووی، دودمان پادشاهی شمال ایتالیا است که در روی تپّه‌ای رو به شهر واقع شده‌است. در جوار این کلیسا همچنین آرامگاه اعضای تیم فوتبال تورینو که در سال ۱۹۴۹ و از قضا در همان مکان قربانی سانحه هوایی شدند نیز واقع شده‌است.

نمایی از شهر تورین
از دیگر جاذبه‌های گردشگری مهمّ شهر می‌توان به میدان سن کارلو، میدان ویتوریو ونتو و Piazza Castello (میادین)، Castello del Valentino (قلعه‌ای که مقرّ دانشکده معماری دانشگاه پلی تکنیک تورین نیز می‌باشد)، Chiesa Gran madre di Dio (کلیسا) و موزه مصرشناسی تورین اشاره نمود.

### شهرهای خواهرخوانده

▪ایران، کازرون

جغرافیا
-------

نمایی از شهر تورین
شهر در برخوردگاه دو رود پو و دورا ریپاریا و بر روی دشت پو واقع شده‌است. علاوه بر پو و دورا، رودهای استورا دی لنزو (stura di lanzo) و سنگونه (sagone) نیز در آن جریان دارند. به همین جهت، تورین به «شهر چهار رودخانه» نیز شهرت دارد. مهم‌ترین مشخّصه‌های جغرافیایی شهر تورین واقع شدن در کوهپایه آلپ و گذر رود پو از داخل شهر می‌باشند.

جمعیّت
------

نقشه استان
در سال ۲۰۰۹ جمعیت شهر تورین، ۹۰۸٬۱۹۳ نفر بوده‌است. آمار یاد شده تنها مربوط به فضای شهری تورین می‌باشد و فضای کلان‌شهر تورین (یعنی با احتساب حومه و شهرهای اقماری متّصل به شهر امّا از حیث اداری جدا) آماری جداگانه و مربوط به خود را داراست. تا سال ۲۰۰۴، معادل ۷٬۸ درصد از این جمعیّت را اتباع خارجی عمدتاً از اعراب شمال آفریقا و شهروندان شرق اروپا تشکیل می‌داده‌اند.

اقتصاد
------

تورین قطب صنعت خودروسازی ایتالیاست.
وجود کارخانجات بزرگ خودروسازی فیات و همچنین ایویکو (کامیون و اتوبوس)، کوماو (رباتیک و ماشین‌ابزار)، آلفا رومئو و لانچیا (خودرو سواری لوکس و اسپورت)، اف‌پی‌تی اینداستریال (موتور و گیربکس) و… این شهر رابه کانون صنعتی بزرگی تبدیل نموده‌است و در کنار جنوا و میلان به مثلث صنعتی شمال ایتالیا معروف هستند.

آموزش عالی
----------

در تورین چندین دانشگاه و فرهنگستان هنر و موسیقی فعّالیّت دارند که در میان آن‌ها دانشگاه علوم تورین، مرکز دانشمندان تورین، در سال ۱۴۰۴ بنیاد شده‌است. پلی تکنیک تورین دیگر دانشگاه برجسته این شهر است که از سال ۱۸۵۹ تاکنون به فعّالیّت در رشته‌های مهندسی و معماری اشتغال دارد.

در سال ۱۹۹۹ میلادی و همزمان با سفر رسمی رئیس‌جمهور وقت ایران محمّد خاتمی به ایتالیا، دانشگاه علوم تورین از سلمان رشدی دعوت به عمل آورد و به وی لیسانس افتخاری اعطا نمود.

مترو
----

متروی تورین در سال ۲۰۰۶ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۱ خط و ۲۱ ایستگاه می‌باشد.

ورزش
----

تورین دارای دو باشگاه بزرگ فوتبال ایتالیا به نام یوونتوس و اف ث تورینو است و شهرآورد این دو تیم از قدیمی‌ترین شهرآوردهای ایتالیا و اروپاست. شکل‌گیری سابقه رقابت و حتّی دشمنی میان این دو تیم در درجه اوّل به نحوه شکل‌گیری باشگاه تورینو و در مرحله بعد به طیف طرفداران سنّتی آنها بازمی‌گردد: آنجا که هواداران **بانوی پیر** (لقب تیم یوونتوس) متعلّق به صاحبان صنایع، از طبقه متوسّط رو به بالای اجتماع، و هوادارن **تورو** (لقب تیم تورینو) از طبقه متوسّط رو به پایین هستند. از تیم یوونتوس همچنین با عنوان‌های **یووه** یا **بیانکونری** (سپید و سیاه‌ها) نیز یاد می‌شود. این شهرآورد، دلا موله نام دارد. به رغم آوازه و شهرت جهانی تیم یوونتوس و هواداران میلیونی اش در سطح جهان، در سطح شهر تورین تیم تورینو محبوب‌تر است و برتری یوونتوس در هواداران بین‌المللی می‌باشد.

ورزشهای زمستانی و به ویژه اسکی به لطف ارتفاعات آلپ و اقلیم سردسیر منطقه رونق فراوانی در تورین دارند. مهم‌ترین رخداد ورزشی رخ داده در تورین در سالیان اخیر، میزبانی المپیک زمستانی ۲۰۰۶ بوده‌است.

ترابری
------

تورین از سامانهٔ ترابری شهری نسبتاً قدرتمندی سود می‌برد. شرکت GTT که از چند سال پیش با خریداری و ادغام تمامی شرکتهای متولّی امور حمل و نقل شهری تورین به تنهایی عهده‌دار این مهم در سطح شهر تورین و حومه می‌باشد، با شبکه‌ای کامل از اتوبوس و تراموا و نیز یک شبکه در دست احداث مترو، به جابجایی مسافران شهری می‌پردازد. یکی از خطوط مترو تورین در سال ۲۰۰۶ و بر حسب نیاز مسابقات المپیک زمستانی افتتاح شده و اکنون فعّال می‌باشد.

منابع
-----

1. ↑  «ویکی‌پدیا ایتالیایی».
2. ↑  [
&sl=it&tl=fa# «ترجمه گر Google»] مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). کاراکتر line feed character در `|نشانی=` در موقعیت 65 (کمک)
3. ↑  «Italian grammar,Alteration». ویکی‌پدیای انگلیسی.
4. ↑  «صفحه ویژه Mole Antonelliana در وب گاه شهرداری تورین». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ اوت ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹.
5. ↑  «سانحه هوایی سوپرگا؛ تورینو، سقوط و سکوت». پایگاه خبری تابناک.[*پیوند مرده*]
6. ↑  Piazza San Carlo
7. ↑  Piazza Vittorio Veneto
8. ↑  «فهرست دیدنی‌های تورین». وبگاه شهرداری تورین. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹.
9. ↑  «وب گاه پرسیا آی آر». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳ نوامبر ۲۰۱۳.
10. ↑  «Torino, evoluzione demografica». ویکی‌پدیای ایتالیایی.
11. ↑  «داده‌های آماری خارجیان تورین در سال ۲۰۰۴» (PDF). شهرداری تورین.
12. ↑  «وب گاه پلی‌تکنیک تورین».
13. ↑  «وب گاه Università degli studi di Torino».
14. ↑  «مصاحبه‌های ریاست جمهوری».[*پیوند مرده*]
15. ↑  «حیف که ملاقات نداریم». آرشیو روزنامه Corriere della sera مصاحبه با سلمان رشدی. ۱۱ مارس ۱۹۹۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۹.
16. ↑  «شورشی‌های تورینو؛ بچّه‌های محلّه آلپ». وبگاه روزنامه ابرار. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
17. ↑  «تورین؛ پایتخت آلپ و اتوموبیل». وبگاه جام جم. دریافت‌شده در ۲۴ شهریور ۱۳۸۸.
18. ↑  «وب گاه المپیک زمستانی ۲۰۰۶». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹.
19. ↑  «شهر آوردهای جهان فوتبال». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ سپتامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹.
20. ↑  «وب گاه GTT یا Gruppo Torinese Trasporti». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۹.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تورین موجود است. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
تورین ***دارد.*** |

| * ن
* ب
* و
شهرهای میزبان بازی‌های المپیک زمستانی |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 
* **۱۹۲۴:** فرانسه شامونی
* **۱۹۲۸:** سوئیس سنت موریتز
* **۱۹۳۲:** ایالات متحده آمریکا لیک پلاسید
* **۱۹۳۶:** آلمان گارمیش-پارتنکیرشن
* **۱۹۴۰:** ژاپن ساپورو[لغو]
* **۱۹۴۴:** ایتالیا کورتینا دامپتزو[لغو]
* **۱۹۴۸:** سوئیس سنت موریتز

 | 
* **۱۹۵۲:** نروژ اسلو
* **۱۹۵۶:** ایتالیا کورتینا دامپتزو
* **۱۹۶۰:** ایالات متحده آمریکا اسکو ولی
* **۱۹۶۴:** اتریش اینسبروک
* **۱۹۶۸:** فرانسه گرونوبل
* **۱۹۷۲:** ژاپن ساپورو
* **۱۹۷۶:** اتریش اینسبروک

 | 
* **۱۹۸۰:** ایالات متحده آمریکا لیک پلاسید
* **۱۹۸۴:** جمهوری فدرال سوسیالیستی یوگسلاوی سارایوو
* **۱۹۸۸:** کانادا کلگری
* **۱۹۹۲:** فرانسه آلبرت‌ویل
* **۱۹۹۴:** نروژ لیلهامر
* **۱۹۹۸:** ژاپن ناگانو
* **۲۰۰۲:** ایالات متحده آمریکا سالت‌لیک‌سیتی

 | 
* **۲۰۰۶:** ایتالیا تورین
* **۲۰۱۰:** کانادا ونکوور
* **۲۰۱۴:** روسیه سوچی
* **۲۰۱۸:** کره جنوبی *پیونگ‌چانگ*
* **۲۰۲۲:** چین *پکن*
* **۲۰۲۶:** ایتالیا *میلان* - *کورتینا دامپتزو*

 |

 |
| [ل] به واسطه جنگ جهانی دوم لغو شد |

| * ن
* ب
* و
شهرهای ایتالیا برپایهٔ جمعیت |
| --- |
| بیش‌از ۱۰۰۰٬۰۰۰ نفر | 
* رم
* میلان

 | ایتالیا. |
| بیش‌از ۵۰۰٬۰۰۰ نفر | 
* ناپل
* تورین
* پالرمو
* جنوا

 |
| بیش‌از ۲۰۰٬۰۰۰ نفر | 
* باری
* بولونیا
* کاتانیا
* فلورانس
* مسینا
* پادووا
* تارانتو
* تریسته
* ونیز
* ورونا

 |
| بیش‌از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر | 
* آنکونا
* آندریا
* آرتزو
* برگامو
* بولتسانو
* برشا
* کالیاری
* فرارا
* فوجا
* فورلی
* جیوگلیانو
* لاتینا
* لیورنو
* مودنا
* مونتزا
* نووارا
* پارما
* پروجا
* پسکارا
* پیاچنزا
* پراتو
* راونا
* رجو کالابریا
* رجو نل امیلیا
* ریمینی
* سالرنو
* ساساری
* سیراکوز
* ترنی
* ترنتو
* اودینه
* ویچنزا

 |

| * ن
* ب
* و
پایتخت جهانی کتاب |
| --- |
| ۲۰۰۱: اسپانیا مادرید ·  ۲۰۰۲: مصر اسکندریه ·  ۲۰۰۳: هند دهلی نو ·  ۲۰۰۴: بلژیک آنتورپ ·  ۲۰۰۵: کانادا مونترآل ·  ۲۰۰۶: ایتالیا تورین ·  ۲۰۰۷: کلمبیا بوگوتا ·  ۲۰۰۸: هلند آمستردام ·  ۲۰۰۹: لبنان بیروت ·  ۲۰۱۰: اسلوونی لیوبلیانا  ·  ۲۰۱۱: آرژانتین بوئنوس آیرس  ·  ۲۰۱۲: ارمنستان ایروان  ·  ۲۰۱۳: تایلند بانکوک ۲۰۱۴: نیجریه پورت هارکورت ·  ۲۰۱۵: کره جنوبی اینچئون ·  ۲۰۱۶: لهستان وروتسواف ·  ۲۰۱۷: گینه کوناکری |  |

| * نمایش
* بحث
* ویرایش
 * نمایش
* بحث
* ویرایش
 شهرهای اصلی ایتالیابرآورد موسسه ملی آمار ایتالیا برای ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ |
| --- |
| رمرم
میلانمیلان |
| رتبه | شهر | ناحیه | جمعیت | رتبه | شهر | ناحیه | جمعیت | ناپلناپل
تورینتورین |
| ۱ | **رم** | لاتزیو | ۲٬۷۶۱٬۴۷۷ | ۱۱ | **ونیز** | ونتو | ۲۷۰٬۸۸۴ |
| ۲ | **میلان** | لمباردی | ۱٬۳۲۴٬۱۱۰ | ۱۲ | **ورونا** | ونتو | ۲۶۳٬۹۶۴ |
| ۳ | **ناپل** | کامپانیا | ۹۶۳٬۳۵۷ | ۱۳ | **مسینا** | سیسیل | ۲۴۲٬۵۰۳ |
| ۴ | **تورین** | پیمونت | ۹۰۷٬۵۶۳ | ۱۴ | **پادووا** | ونتو | ۲۱۴٬۱۹۸ |
| ۵ | **پالرمو** | سیسیل | ۶۵۵٬۸۷۵ | ۱۵ | **تریسته** | فریولی ونتزیا جولیا | ۲۰۵٬۵۳۵ |
| ۶ | **جنوآ** | لیگوریا | ۶۰۷٬۹۰۶ | ۱۶ | **برشا** | لمباردی | ۱۹۳٬۸۷۹ |
| ۷ | **بولونیا** | امیلیا-رومانیا | ۳۸۰٬۱۸۱ | ۱۷ | **تارانتو** | آپولیا | ۱۹۱٬۸۱۰ |
| ۸ | **فلورانس** | توسکانی | ۳۷۱٬۲۸۲ | ۱۸ | **پراتو** | توسکانی | ۱۸۸٬۰۱۱ |
| ۹ | **باری (ایتالیا)** | آپولیا | ۳۲۰٬۴۷۵ | ۱۹ | **پارما** | امیلیا-رومانیا | ۱۸۶٬۶۹۰ |
| ۱۰ | **کاتانیا** | سیسیل | ۲۹۳٬۴۵۸ | ۲۰ | **رجیو کالابریا** | کالابریا | ۱۸۶٬۵۴۷ |

| * ن
* ب
* و
پایتخت ورزشی اروپا |
| --- |
| 
* ۲۰۰۱ مادرید
* ۲۰۰۲ استکهلم
* ۲۰۰۳ گلاسگو
* ۲۰۰۴ آلیکانته
* ۲۰۰۵ روتردام
* ۲۰۰۶ کپنهاگ
* ۲۰۰۷ اشتوتگارت
* ۲۰۰۸ ورشو
* ۲۰۰۹ میلان
* ۲۰۱۰ دوبلین
* ۲۰۱۱ والنسیا
* ۲۰۱۲ استانبول
* ۲۰۱۳ آنتورپ
* ۲۰۱۴ کاردیف
* ۲۰۱۵ تورین
* ۲۰۱۶ پراگ
* ۲۰۱۷ مارسی
* ۲۰۱۸ صوفیه
* ۲۰۱۹ بوداپست
* ۲۰۲۰ مالاگا

 |

| * ن
* ب
* و
مراکز ناحیه‌های ایتالیا |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
لاکوئیلا، **ابروتزو**ائوستا، **واله دائوستا**باری، **پولیا**پوتنزا، **باسیلیکاتا**
 | 
کاتانزارو، **کالابریا**ناپل، **کامپانیا**بولونیا، **امیلیا-رومانیا**تریسته، **فریولی ونتزیا جولیا**
 | 
رم، **لاتزیو**جنوا، **لیگوریا**میلان، **لمباردی**آنکونا، **مارکه**
 | 
کامپوباسو، **مولیزه**تورین، **پیمونت**کالیاری، **ساردینیا**پالرمو، **سیسیل**
 | 
ترنتو، **ترنتینو آلتو آدیجه**فلورانس، **توسکانی**پروجا، **اومبریا**ونیز، **ونتو**
 |

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* منطقهٔ موزیک‌برینز
* بایگانی ملی (ایالات متحده)
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |