**یدالله میرزا امیراعظم**  (۱۲۷۷ تهران – امرداد ۱۳۴۰ بوئنوس آیرس) که نام خانوادگی **عضدی** برگزید، شاهزاده قاجار و دیپلمات بلندپایه دوران پهلوی بود که به وزارت امورخارجه و وزارت راه رسید.

پیشینه خانوادگی
---------------

هنگام تولد یدالله میرزا در سال ۱۲۷۷ خورشیدی، پدرش نصرت‌الله میرزا امیراعظم تفنگدارباشی مظفرالدین شاه و پدربزرگش وجیه‌الله میرزا سپهسالار وزیر جنگ ایران بود. پدربزرگ پدر او سلطان احمد میرزا عضدالدوله (نویسنده *تاریخ عضدی*) فرزند فتح‌علی‌شاه قاجار از زن سوگلی او طاووس خانم تاج‌الدوله بود که اهل گرجستان و زنی شاعر و ادیب و خطاط بود. فتح‌‌‌علی شاه تخت طاووس را به نام او نامگذاری کرد. یدالله میرزا نیز بعدها که شناسنامه و نام خانوادگی در ایران رواج یافت، بر اساس لقب نیای پدری‌اش عضد‌الدوله نام‌خانوادگی عضدی را برگزید. مادر یدالله میرزا عفت‌الدوله دختر احمد خان علاءالدوله و از خاندان دَوَلوی قاجار بود.

یدالله میرزا نزد معلمان خصوصی در خانه تحصیل کرد و گذشته از صرف و نحو فارسی و عربی، دروس جدید مانند فیزیک، شیمی، مثلثات، هندسه و ریاضیات را فراگرفت. زبان فرانسه را نیز آموخت. در پانزده سالگی او را برای ادامه تحصیل به استانبول فرستادند. پدرش نصرت‌الله میرزا که از مشروطه‌خواهان بود، حکمران قومس (استان سمنان کنونی) شده بود که املاک وسیعی در آن داشت. در بحبوحه جنگ جهانی اول که قشون‌های روس و انگلیس وارد ایران شده و با آلمانی‌ها و عثمانی‌ها می‌جنگیدند، به خیال سلطنت افتاد و سپاهی فراهم کرد اما در سال ۱۲۹۵ خورشیدی در جنگ با نیروهای دولتی به فرماندهی اسماعیل خان شعاع لشکر کشته شد. 

یدالله میرزا را که سه سالی از اقامتش در استانبول نگذشته بود، پس از قتل پدر به تهران خواستند و او همراه عموی پدرش، عبدالمجید میرزا عین‌الدوله نزد احمدشاه رفت. شاه به او تسلیت گفت و از او دلجویی کرد و لقب پدرش، امیراعظم و حکمرانی شاهرود و سمنان و دامغان را به او داد که از مشاغل پدرش بود.

خدمات دولتی
-----------

یدالله میرزا پس از چند سال به حکومت استرآباد (گرگان) رفت و باز دوباره به حکومت شاهرود و سمنان و دامغان منصوب شد تا اینکه در سال ۱۳۰۶ به وزارت امور خارجه انتقال یافت و مستشار سفارت ایران در برلن شد. پس از بازگشت به تهران، به ریاست ادارهٔ کارگزینی وزارت امورخارجه منصوب شد و مدتی هم همزمان با ریاست این اداره، ریاست کابینهٔ وزارتی (دفتر وزیر) را نیز داشت. 

عضدی در سال ۱۳۱۰ با سمت شارژدافر (کاردار) به واشنگتن رفت و پس از دو سال، وزیرمختار ایران در لهستان شد. پس از بازگشت، سمت بازرسی و ریاست اداره تذکره و سجلات و تابعیت را داشت  تا اینکه در سال ۱۳۲۰ الله‌یار صالح معاون مالی وزارت دارایی به عنوان سفیر رهسپار امریکا شد و سرتیپ رضاقلی امیرخسروی به جای او، عضدی را برگزید و در هفتم اردیبهشت ۱۳۲۰ در این سمت معرفی کرد. 

یدالله عضدی در یازدهم اسفند ۱۳۲۰ در چهارمین ترمیم کابینه ذکاءالملک فروغی به سمت وزیر دارایی تعیین شد و مجلس با اکثریت ضعیفی به این کابینه رای اعتماد داد ولی فروغی از این عمل مجلس تکدر خاطر پیدا کرد و از نخست‌وزیری استعفا داد. علی سهیلی جانشین فروغی شد و در هجدهم اسفند یدالله عضدی را به عنوان وزیر راه به مجلس معرفی کرد. در امرداد ۱۳۲۱ که قوام‌السلطنه را مجلس به نخست‌وزیری انتخاب کرد، عضدی در سمت خود ابقا شد اما در پی حوادث هفده آذر آن سال جزو وزیرانی بود که از دولت قوام رفتند. 

در سال ۱۳۲۲ عضدی به سمت وزیرمختار ایران در برزیل تعیین شد و سفارت را در آنجا بنیاد نهاد. این مأموریت نزدیک به پنج سال به طول انجامید و عضدی علاوه بر وزیر مختاری در برزیل، وزیر مختار اکرودیته در آرژانتین بود و بالاخره وزیرمختار در اسپانیا و در ۱۳۳۹ سفیرکبیر ایران در عراق شد. 

در شهریور ماه ۱۳۳۹ عضدی به تهران احضار شد و جعفر شریف‌امامی نخست‌وزیر وقت، او را به وزارت امور خارجه تعیین کرد و تا ۲۰ اردیبهشت ۱۳۴۰ در آن سمت بود. سپس سفیرکبیر ایران در آرژانتین شد ولی چند ماه بعد به علت سکته قلبی در همان‌جا درگذشت.

یادگارها و بازماندگان
---------------------

یدالله عضدی در جوانی با افسرخانم سومین دختر وثوق‌الدوله ازدواج کرد و صاحب دو دختر شد. وی یکی از مالکین عمده سمنان و شاهرود بود و یک کارخانه قند در آنجا بنیاد نهاد. امیریه شاهرود، باغ امیر سمنان و موقوفات عظیما که امروزه شامل شماری درمانگاه، خوابگاه و مدرسه در شاهرود می‌شود، یادگار پدر او و بیمارستان ۵۰۱ ارتش (هاجر کنونی) در تهران یادگار پدر بزرگ اوست.

پانویس
------

1. 1 2 3  عاقلی، باقر (۱۳۸۰). *شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران - جلد دوم*. تهران: نگاه. صص. ۱۰۰۷ - ۱۰۰۸.

| * ن
* ب
* و
وزیران امور خارجه (فهرست) |
| --- |
| قاجار | عبدالوهاب نشاط اصفهانی •  ابوالحسن خان شیرازی •  علی فراهانی •  میرزا مسعود انصاری •  ابوالحسن خان شیرازی •  میرزا مسعود انصاری •  محمدعلی شیرازی •  سعید مؤتمن‌الملک •  حسین سپهسالار •  سعید مؤتمن‌الملک •  محمود قراگوزلو •  یحیی مشیرالدوله •  عباس قوام‌الدوله •  محسن مشیرالدوله •  نصرالله مشیرالدوله •  محمدعلی علاءالسلطنه •  جواد سعدالدوله •  محمدعلی علاءالسلطنه •  حسن پیرنیا •  محمدعلی علاءالسلطنه •  جواد سعدالدوله •  ابوالقاسم ناصرالملک •  محمدعلی علاءالسلطنه •  محمدابراهیم غفاری •  حسینقلی نواب •  حسن اسفندیاری •  حسن وثوق •  محمدعلی علاءالسلطنه •  محمدابراهیم غفاری •  حسن اسفندیاری •  حسن مستوفی •  علیقلی مسعود انصاری •  اکبر صارم‌الدوله •  حسن وثوق •  محمدعلی علاءالسلطنه •  علیقلی مسعود انصاری •  اسدالله مشارالسلطنه •  علیقلی مسعود انصاری •  فیروز فیروز •  اسدالله مشارالسلطنه •  حسن اسفندیاری •  محمود جم •  محمدتقی معززالدوله •  حسن اسفندیاری •  اسدالله مشارالسلطنه •  ابراهیم حکیمی •  احمد قوام •  محمدعلی فروغی •  محمد مصدق •  محمدعلی فروغی •  حسن مشار |
| پهلوی | 
* علیقلی مسعود انصاری (۱۳۰۷–۱۳۰۵)
* فتح‌الله پاکروان\* (۱۳۰۷)
* ابوالقاسم عمید\* (۱۳۰۷)
* محمدعلی فرزین (۱۳۰۹–۱۳۰۷)
* محمدعلی فروغی (۱۳۱۲–۱۳۰۹)
* سید باقر کاظمی (۱۳۱۴–۱۳۱۲)
* عنایت‌الله سمیعی (۱۳۱۶–۱۳۱۵)
* مصطفی عدل\* (۱۳۱۷–۱۳۱۶)
* علی سهیلی (۱۳۱۷)
* مظفر اعلم (۱۳۱۹–۱۳۱۷)
* جواد عامری\* (۱۳۲۰–۱۳۱۹)
* علی سهیلی (۱۳۲۱–۱۳۲۰)
* محمد ساعد (۱۳۲۳–۱۳۲۱)
* محسن رئیس (۱۳۲۳)
* نصرالله انتظام (۱۳۲۴–۱۳۲۳)
* انوشیروان سپهبدی (۱۳۲۴)
* ابوالقاسم نجم (۱۳۲۴)
* احمد قوام (۱۳۲۵–۱۳۲۴)
* محمدعلی همایون‌جاه (۱۳۲۶–۱۳۲۵)
* انوشیروان سپهبدی (۱۳۲۶)
* موسی نوری اسفندیاری (۱۳۲۶)
* سید باقر کاظمی (۱۳۲۶)
* موسی نوری اسفندیاری (۱۳۲۷–۱۳۲۶)
* علی‌اصغر حکمت (۱۳۲۷)
* علی‌اکبر سیاسی (۱۳۲۸)
* حسین علاء (۱۳۲۹–۱۳۲۸)
* محمود صلاحی\* (۱۳۲۹)
* محسن رئیس (۱۳۲۹)
* عبدالله انتظام (۱۳۳۰–۱۳۲۹)
* علی‌اصغر حکمت (۱۳۳۸–۱۳۳۷)
* سید باقر کاظمی (۱۳۳۱–۱۳۳۰)
* حسین نواب (۱۳۳۱)
* حسین فاطمی (۱۳۳۲–۱۳۳۱)
* عبدالله انتظام (۱۳۳۴–۱۳۳۲)
* علیقلی اردلان (۱۳۳۷–۱۳۳۴)
* علی‌اصغر حکمت (۱۳۳۸–۱۳۳۷)
* جلال عبده (۱۳۳۸)
* غلام‌عباس آرام (۱۳۳۹–۱۳۳۸)
* امیرخسرو افشار\* (۱۳۳۹)
* یدالله عضدی (۱۳۳۹)
* حسین قدس نخعی (۱۳۴۱–۱۳۳۹)
* غلام‌عباس آرام (۱۳۴۵–۱۳۴۱)
* اردشیر زاهدی (۱۳۵۰–۱۳۴۵)
* عباسعلی خلعتبری (۱۳۵۷–۱۳۵۰)
* امیرخسرو افشار (۱۳۵۷)
* احمد میرفندرسکی (۱۳۵۷)

 |
| جمهوری اسلامی | 
* کریم سنجابی (۱۳۵۸–۱۳۵۷)
* مهدی بازرگان\* (۱۳۵۸)
* ابراهیم یزدی (۱۳۵۸)
* سید ابوالحسن بنی‌صدر\* (۱۳۵۸)
* صادق قطب‌زاده (۱۳۵۹–۱۳۵۸)
* محمدکریم خداپناهی\* (۱۳۵۹)
* محمدعلی رجایی\* (۱۳۶۰–۱۳۵۹)
* میرحسین موسوی (۱۳۶۰)
* علی‌اکبر ولایتی (۱۳۷۶–۱۳۶۰)
* کمال خرازی (۱۳۸۴–۱۳۷۶)
* منوچهر متکی (۱۳۸۹–۱۳۸۴)
* علی‌اکبر صالحی (۱۳۹۲–۱۳۸۹)
* محمدجواد ظریف (۱۴۰۰–۱۳۹۲)
* حسین امیرعبداللهیان (اکنون–۱۴۰۰)

 |
| \* سرپرست |