| Alkali metals in the periodic table |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Element 1: هیدروژن (H), Other non-metal |  | Element 2: هلیوم (He), Noble gas |
| Element 3: لیتیم (Li), Alkali metal | Element 4: برلیم (Be), Alkaline earth metal |  | Element 5: بور (B), Metalloid | Element 6: کربن (C), Other non-metal | Element 7: نیتروژن (N), Halogen | Element 8: اکسیژن (O), Halogen | Element 9: فلوئور (F), Halogen | Element 10: نئون (Ne), Noble gas |
| Element 11: سدیم (Na), Alkali metal | Element 12: منیزیم (Mg), Alkaline earth metal |  | Element 13: آلومینیم (Al), Other metal | Element 14: سیلسیم (Si), Metalloid | Element 15: فسفر (P), Other non-metal | Element 16: گوگرد (S), Other non-metal | Element 17: کلر (Cl), Halogen | Element 18: آرگون (Ar), Noble gas |
| Element 19: پتاسیم (K), Alkali metal | Element 20: کلسیم (Ca), Alkaline earth metal | Element 21: اسکاندیم (Sc), Transition metal |  | Element 22: تیتانیم (Ti), Transition metal | Element 23: وانادیم (V), Transition metal | Element 24: کروم (Cr), Transition metal | Element 25: منگنز (Mn), Transition metal | Element 26: آهن (Fe), Transition metal | Element 27: کبالت (Co), Transition metal | Element 28: نیکل (Ni), Transition metal | Element 29: مس (Cu), Transition metal | Element 30: روی (Zn), Other metal | Element 31: گالیم (Ga), Other metal | Element 32: ژرمانیم (Ge), Metalloid | Element 33: آرسنیک (As), Metalloid | Element 34: سلنیم (Se), Other non-metal | Element 35: برم (Br), Halogen | Element 36: کریپتون (Kr), Noble gas |
| Element 37: روبیدیم (Rb), Alkali metal | Element 38: استرانسیم (Sr), Alkaline earth metal | Element 39: ایتریم (Y), Transition metal |  |  | Element 40: زیرکونیم (Zr), Transition metal | Element 41: نیوبیم (Nb), Transition metal | Element 42: مولیبدن (Mo), Transition metal | Element 43: تکنسیم (Tc), Transition metal | Element 44: روتنیم (Ru), Transition metal | Element 45: رودیم (Rh), Transition metal | Element 46: پالادیم (Pd), Transition metal | Element 47: نقره (Ag), Transition metal | Element 48: کادمیم (Cd), Other metal | Element 49: ایندیم (In), Other metal | Element 50: قلع (Sn), Other metal | Element 51: آنتیموان (Sb), Metalloid | Element 52: تلوریم (Te), Metalloid | Element 53: ید (I), Halogen | Element 54: زنون (Xe), Noble gas |
| Element 55: سزیم (Cs), Alkali metal | Element 56: باریم (Ba), Alkaline earth metal | Element 57: لانتان (La), Lanthanoid | Element 58: سریم (Ce), Lanthanoid | Element 59: پرازئودیمیم (Pr), Lanthanoid | Element 60: نئودیمیم (Nd), Lanthanoid | Element 61: پرومتیم (Pm), Lanthanoid | Element 62: ساماریم (Sm), Lanthanoid | Element 63: اروپیم (Eu), Lanthanoid | Element 64: گادولینیم (Gd), Lanthanoid | Element 65: تربیم (Tb), Lanthanoid | Element 66: دیسپروزیم (Dy), Lanthanoid | Element 67: هولمیم (Ho), Lanthanoid | Element 68: اربیم (Er), Lanthanoid | Element 69: تولیم (Tm), Lanthanoid | Element 70: ایتربیم (Yb), Lanthanoid | Element 71: لوتتیم (Lu), Lanthanoid | Element 72: هافنیم (Hf), Transition metal | Element 73: تانتال (Ta), Transition metal | Element 74: تنگستن (W), Transition metal | Element 75: رنیم (Re), Transition metal | Element 76: اوسمیم (Os), Transition metal | Element 77: ایریدیم (Ir), Transition metal | Element 78: پلاتین (Pt), Transition metal | Element 79: طلا (Au), Transition metal | Element 80: جیوه (Hg), Other metal | Element 81: تالیم (Tl), Other metal | Element 82: سرب (Pb), Other metal | Element 83: بیسموت (Bi), Other metal | Element 84: پولونیم (Po), Other metal | Element 85: آستاتین (At), Metalloid | Element 86: رادون (Rn), Noble gas |
| Element 87: فرانسیم (Fr), Alkali metal | Element 88: رادیم (Ra), Alkaline earth metal | Element 89: آکتینیم (Ac), Actinoid | Element 90: توریم (Th), Actinoid | Element 91: پروتاکتینیم (Pa), Actinoid | Element 92: اورانیم (U), Actinoid | Element 93: نپتونیم (Np), Actinoid | Element 94: پلوتونیم (Pu), Actinoid | Element 95: امریسیم (Am), Actinoid | Element 96: کوریم (Cm), Actinoid | Element 97: برکلیم (Bk), Actinoid | Element 98: کالیفرنیم (Cf), Actinoid | Element 99: اینشتینیم (Es), Actinoid | Element 100: فرمیم (Fm), Actinoid | Element 101: مندلیفیم (Md), Actinoid | Element 102: نوبلیم (No), Actinoid | Element 103: لارنسیم (Lr), Actinoid | Element 104: رادرفوردیم (Rf), Transition metal | Element 105: دوبنیم (Db), Transition metal | Element 106: سیبورگیم (Sg), Transition metal | Element 107: بوهریم (Bh), Transition metal | Element 108: هاسیم (Hs), Transition metal | Element 109: مایتنریم (Mt) | Element 110: دارمشتادیم (Ds) | Element 111: رونتگنیم (Rg) | Element 112: کوپرنیسیم (Cn), Other metal | Element 113: نیهونیم (Nh) | Element 114: فلروویم (Fl) | Element 115: مسکوویم (Mc) | Element 116: لیورموریم (Lv) | Element 117: تنسین (Ts) | Element 118: اوگانسون (Og) |

 |
| ↓ دوره (جدول تناوبی) |
| عنصر دوره ۲ | Lithium metal stored under paraffin 3Li |
| **عنصر دوره ۳** | Sodium metal11Na |
| **عنصر دوره ۴** | Potassium metal19K |
| **عنصر دوره ۵** | Rubidium metal in a glass ampoule37Rb |
| **عنصر دوره ۶** | Caesium metal in a glass ampoule55Cs |
| **عنصر دوره ۷** | 87Fr |
| 

---

Legend

|  |
| --- |
| *Alkali metal* |
| *Primordial* |
| *From decay* |

 |

**فلزات قلیایی** به عناصر ستون اول جدول تناوبی گفته می‌شود که شامل فلزهای لیتیم، سدیم، پتاسیم، روبیدیم، سزیم و فرانسیم می‌باشد. هیدروژن نیز در گروه اول قرار می‌گیرد ولی از آنجا که دارای خصوصیات متفاوتی نسبت به دیگر اعضای این گروه می‌باشد، آن را در دسته فلزات قلیایی قرار نمی‌دهند.

دلیل نامگذاری فلزات قلیایی
--------------------------

درگذشته انسان به این نکته پی برده که اگر خاکستر باقی‌مانده از سوختن چوب را با آب مخلوط کند، محلولی به دست می‌آید که می‌تواند چربی‌ها را در خود حل کند. آن‌ها این محلول را قلیا نامیدند. امروزه می‌دانیم که در خاکستر چوب برخی از ترکیب‌ها عنصرهای گروه اول جدول تناوبی وجود دارد از این رو عنصرهای این گروه را فلزهای قلیایی نامیده‌اند.

نگاه کلی
--------

عناصر گروه اول جدول تناوبی (به غیر از H)که به فلزات قلیایی معروفند، در لایه ظرفیت الکترونی دارای آرایش هستند که n، شماره دوره آن‌ها است. آخرین عنصر این گروه به نام فرانسیم، رادیواکتیو است که در اینجا مورد بحث قرار نمی‌گیرد. این عناصر، فلزاتی با رنگ نقره فام هستند، بسیار نرم بوده و به آسانی با چاقو بریده می‌شوند. سطح درخشان آن‌ها در معرض هوا به علت اکسیداسیون کدر می‌شود. این عناصر بسیار واکنش پذیر هستند و واکنش پذیری آن‌ها از بالا به پایین گروه یعنی از Li به Fr افزایش می‌یابد و از این لحاظ شبیه عناصر سایر گروه‌ها هستند.

منابع فلزات قلیایی
------------------

این فلزات به دلیل واکنش‌پذیری زیاد به‌طور آزاد در طبیعت یافت نمی‌شوند و معمولاً به صورت ترکیب با سایر عناصر هستند. منبع اصلی سدیم، هالیت یا NaCl است که به صورت محلول در آب دریا یا به صورت رسوب در بستر دریا یافت می‌شود. پتاسیم به صورت فراوان در اکثر معادن به صورت کانی سیلویت (KCl) یافت می‌شود و همچنین از آب دریا هم استخراج می‌گردد.

فلزات قلیایی بسیار واکنش‌پذیر هستند و آن‌ها را نمی‌توان با جانشین کردن سایر فلزات به صورت آزاد تهیه کرد. فلزات قلیایی به صورت فلز آزاد را می‌توان از الکترولیز نمک‌های مذاب آن‌ها تهیه کرد.

خواص فیزیکی
-----------

فلزات قلیایی از چند جهت با بقیه فلزات تفاوت دارند آن‌ها نرم بوده و دارای نقطه ذوب و نقطه جوش پایین هستند. چگالی پایینی دارند، بطوریکه چگالی K و Na و Li از چگالی آب پایین‌تر است. آنتالپی استاندارد ذوب و تبخیر کمتری دارند. به علت داشتن فقط یک الکترون در لایه ظرفیت معمولاً پیوندهای فلزی ضعیفی ایجاد می‌کنند. این فلزات وقتی در معرض شعله قرار می‌گیرند، رنگ آن را تغییر می‌دهند. وقتی عنصری در مقابل شعله قرار می‌گیرد، حرارت شعله انرژی کافی برای برانگیختن الکترون لایه ظرفیت را به لایه‌های بالاتر فراهم می‌کند.

الکترون در بازگشت به حالت پایه انرژی منتشر می‌کند و این انرژی دارای طول موج منطقه مرئی است که باعث می‌شود رنگ ایجاد شده در شعله دیده شود. شعاع یونی در فلزات قلیایی خاکی در مقایسه با شعاع اتمی آن‌ها خیلی کوچک‌تر است. چون اتم یک الکترون در لایه S خود دارد که عدد کوانتومی آن با عدد کوانتومی لایه داخلی متفاوت است؛ بنابراین این لایه نسبتاً دور از هسته‌است.

خواص شیمیایی
------------

فلزات قلیایی عامل کاهنده قوی هستند. پتانسیل الکترود منفی آن‌ها نشانگر میل شدید آن‌ها برای از دست دادن الکترون در تبدیل به کاتیون در محلول است. آن‌ها می‌توانند اکسیژن، کلر، آمونیاک و هیدروژن را احیا کنند. در اثر واکنش با اکسیژن هوا اکسید شده و تیره می‌شوند؛ بنابراین در زیر نفت نگهداری می‌شوند. به علت واکنش با آب و تولید هیدروژن و هیدروکسید قلیایی نمی‌توان آن‌ها را زیر آب نگهداری کرد.

| *عدد اتمی* | عنصر | تعداد الکترون/پوسته | آرایش الکترونی |
| --- | --- | --- | --- |
| ۳ | لیتیم | ۲، ۱ | [He] 2s1 |
| ۱۱ | سدیم | ۲، ۸، ۱ | [Ne] 3s1 |
| ۱۹ | پتاسیم | ۲، ۸، ۸، ۱ | [Ar] 4s1 |
| ۳۷ | روبیدیم | ۲، ۸، ۱۸، ۸، ۱ | [Kr] 5s1 |
| ۵۵ | سزیم | ۲، ۸، ۱۸، ۱۸، ۸، ۱ | [Xe] 6s1 |
| ۸۷ | فرانسیم | ۲، ۸، ۱۸، ۳۲، ۱۸، ۸، ۱ | [Rn] 7s1 |
| ۱۱۹ | آن ان نیوم | 2, 8, 18, 32, 32, 18, 8, 1 (predicted): 1722 | [Og] 8s1 (predicted): 1722 |

واکنش با آب
-----------

از بالا به پایین، به شدت واکنش با آب افزوده می‌شود. (اما لیتیم کاهنده‌ترین فلز می‌باشد) لیتیم به آرامی با آب واکنش داده و حباب‌های هیدروژن آزاد می‌کند. سدیم به شدت و همراه با مشتعل شدن با آب واکنش نشان داده و با شعله نارنجی می‌سوزد. پتاسیم در اثر برخورد با آب به شدت مشتعل شده و با شعله بنفش می‌سوزد. سزیم در آب ته‌نشین شده و به سرعت تولید هیدروژن می‌کند. آزاد کردن هیدروژن همراه با ایجاد امواج ضربه‌ای شدید است که می‌تواند باعث شکستن محفظه شیشه‌ای شود.

Na در آمونیاک حل شده و ایجاد محلول آبی تیره می‌کند که به‌عنوان عامل کاهنده در واکنش‌ها استفاده می‌شود. در غلظتهای بالا رنگ محلول برنزی شده و جریان الکتریکی را همانند فلز هدایت می‌کند.

چند مورد غیرعادی در شیمی Li دیده می‌شود. کوچک بودن اندازه کاتیون Li در نشان دادن خاصیت کووالانسی در برخی ترکیبات و ایجاد پیوند دیاگونالی با منیزیم از آن جمله‌است.

اکسیدها
-------

فلزات قلیایی در اثر واکنش با اکسیژن هوا ترکیب جامد یونی به فرمول تولید می‌کنند. هر چند که Na غیر از این، ترکیب پروکسید به‌عنوان فراورده عمده و پتاسیم هم سوپر اکسید را به‌طور عمده تولید می‌کند.

هیدروکسیدها
-----------

هیدروکسید فلزات قلیایی، جامدات یونی به فرم کریستالی در رنگ سفید و فرمول MOH است. قابل حل در آب هستند و همه بجز LiOH آبدار می‌شوند. محلول آبی آن‌ها باز قوی است. اسیدها را خنثی کرده و نمک تولید می‌کنند.

هالیدها
-------

هالیدهای این فلزات، همه جامد یونی به فرم کریستالی و به رنگ سفید بوده و قابل حل در آب هستند، جز LiF که بعلت داشتن انرژی شبکه بالا که ناشی از جاذبه الکتروستاتیکی بین یون کوچک +Li و -F است.

حالت اکسایش
-----------

این فلزات حالت اکسایش ۰ و ۱+ دارند. تمام ترکیبات شناخته شده آن‌ها بر پایه +M است. اولین انرژی یونش آن‌ها پایین است، زیرا الکترون آخرین لایه به خوبی الکترون‌های لایه داخلی توسط جاذبه هسته محافظت نمی‌شود، بنابراین آسان‌تر برداشته می‌شود. انرژی دومین یونش بالا است، زیرا الکترون بعدی از لایه کامل برداشته می‌شود. همچنین به‌وسیله هسته، به‌خوبی جذب می‌شود.

انرژی یونیزاسیون از بالا به پایین با افزایش عدد اتمی و افزایش تعداد لایه‌ها بعلت دور شدن الکترون ظرفیت از هسته کاهش می‌یابد.

یادداشت
-------

1. ↑  نماد گاز نجیب نماد گاز نجیب است که برای مختصر مورد استفاده قرار می‌گیرد، نزدیکترین گاز نجیب است که قبل از عنصر در سؤال نوشته شده‌است در اول، و سپس پیکربندی الکترونی است که از آن نقطه به جلو ادامه داده‌است.

منابع
-----


| * ن
* ب
* و
فلزهای قلیایی |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|     | 
لیتیم  **Li**  عدد اتمی: ۳  جرم اتمی: ۶٫۹۴۱ نقطه ذوب: 179  نقطه جوش: 1317  الکترونگاتیویته: ۰٫۹۸ چگالی:0٫534
 | 
سدیم  **Na**  عدد اتمی: ۱۱  جرم اتمی: ۲۲٫۹۹۰  نقطه ذوب: 97٫6  نقطه جوش: 892  الکترونگاتیویته: ۰٫۹۶ چگالی:0٫97
 | 
پتاسیم  **K**  عدد اتمی: ۱۹  جرم اتمی: ۳۹٫۰۹۸  نقطه ذوب: 63 نقطه جوش: 770  الکترونگاتیویته: ۰٫۸۲ چگالی:0٫86
 | 
روبیدیوم  **Rb**  عدد اتمی: ۳۷  جرم اتمی: ۸۵٫۴۶۸  نقطه ذوب: 39  نقطه جوش: 688  الکترونگاتیویته: ۰٫۸۲ چگالی:1٫53
 | 
سزیم  **Cs**  عدد اتمی: ۵۵  جرم اتمی: ۱۳۲٫۹۰۵  نقطه ذوب: 28 نقطه جوش: 678  الکترونگاتیویته: ۰٫۷۹ چگالی:1٫87
 | 
فرانسیوم  **Fr**  عدد اتمی: ۸۷  جرم اتمی: (۲۲۳)  نقطه ذوب: ?23  نقطه جوش: ? الکترونگاتیویته: ۰٫۷ چگالی:1٫87
 |

 |

| * ن
* ب
* و
ناوبری جدول تناوبی |
| --- |
| شکل‌های جدول تناوبی | 

|  |  |
| --- | --- |
| استاندارد | 
* ۱۸ ستون
* ۳۲ ستون

 |
| جایگزین | 
* جایگزین
* جدول گام چپ ژانت

 |
| گسترده | 
* Extension beyond the 7th period
	+ آفبا
	+ Fricke
	+ Pyykkö

 |

 |
| دسته‌های عنصرها | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| برپایهٔ ساختار جدول تناوبی | 

|  |  |
| --- | --- |
| گروه | 
* ۱ (فلزهای قلیایی)
* ۲ (فلزهای قلیایی خاکی)
* ۳
* ۴
* ۵
* ۶
* ۷
* ۸
* ۹
* ۱۰
* ۱۱
* ۱۲
* ۱۳
* ۱۴
* ۱۵ (پنیکتوژن)
* ۱۶ (کالکوژن)
* ۱۷ (هالوژن)
* ۱۸ (گاز نجیب)

 |
| دوره | 
* ۱
* ۲
* ۳
* ۴
* ۵
* ۶
* ۷
* ۸+
	+ آفبا
	+ Fricke
	+ Pyykkö

 |
| بلوک | 
* s
* p
* d
* f
* g
* اصل آفبا

 |

 |
| بر پایه فلزشبه‌فلزنافلز | 

|  |  |
| --- | --- |
| فلز | 
* قلیایی
* قلیایی خاکی
* لانتانیدها
* آکتینیدها
* واسطه
* پس‌واسطه

 |
| شبه‌فلز | 
* فهرست شبه‌فلزها
* خط جداکننده

 |
| نافلزها | 
* نافلزها
* گاز نجیب

 |

 |
| دیگر مجموعه‌ها | 
* فلزهای گروه پلاتین (PGM)
* عناصر کمیاب زمین
* فلزهای دیرگداز
* فلز گران‌بها
* فلزات مسکوک
* فلزات نجیب
* فلز سنگین
* فلز بومی
* عنصرهای فرااورانیم
* عنصر فوق سنگین
* Major actinide
* Minor actinide

 |

 |
| عنصرها | 

|  |  |
| --- | --- |
| فهرست‌ها | 
* بر پایه: فراوانی (در انسان)
* ویژگی‌های اتمی
* پایداری هسته‌ای
* Production
* نشان

 |
| ویژگی‌ها | 
* ساختار بلوری
* ساختار الکترونی
* الکترونگاتیوی
* Goldschmidt classification
* Term symbol

 |
| صفحه‌های اطلاعات | 
* فراوانی
* شعاع اتمی
* نقطهٔ جوش
* نقطهٔ بحرانی
* چگالی
* کشسانی
* مقاومت الکتریکی
* الکترون‌خواهی
* آرایش الکترونی
* الکترونگاتیوی
* سختی
* ظرفیت گرمایی
* گرمای گداخت
* گرمای نهان تبخیر
* انرژی یونش
* نقطهٔ ذوب
* عدد اکسایش
* سرعت صوت
* رسانندگی گرمایی
* ضریب انبساط گرمایی
* فشار بخار

 |

 |
| پیشینه | 
* کشف عنصر
	+ پیش‌بینش‌های مندلیف
* نام‌گذاری
	+ ریشه‌یابی
	+ controversies
	+ برای مکان‌ها
	+ برای افراد
	+ در شرق آسیا

 |
| ببینید | 
* آیوپاک
	+ نام‌گذاری
	+ نام سیستماتیک عنصر
* Trivial name
* دمیتری مندلیف

 |
| 
* **رده**
* **ویکی‌پروژه**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| داده‌های کتابخانه‌ای: کتابخانه‌های ملی ویرایش در ویکی‌داده | 
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک

 |


1. 1 2  Hoffman, Darleane C.; Lee, Diana M.; Pershina, Valeria (2006). "Transactinides and the future elements". In Morss; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean (eds.). *The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements* (3rd ed.). Dordrecht, The Netherlands: اشپرینگر ساینس+بیزینس مدیا. ISBN 1-4020-3555-1.