**صادق قطب‌زاده** (۴ اسفند ۱۳۱۴ – ۲۴ شهریور ۱۳۶۱) از مخالفان حکومت پهلوی و مبارزان انقلاب ۱۳۵۷، همراه سید روح‌الله خمینی در هواپیمای فرانسوی، و سیاستمدار اهل ایران بود که پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ دارنده مناصب وزیر امور خارجه و مدیرعامل سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران و عضو شورای انقلاب اسلامی ایران بود. قطب‌زاده به اتهام براندازی حکومت جمهوری اسلامی و برنامه ریزی برای ترور خمینی اعدام شد.

زندگی‌
------

از راست به چپ در ردیف پشت: ابوالحسن بنی‌صدر، صادق طباطبایی، حسن لاهوتی (پشت سر وی صادق قطب‌زاده) مرتضی مطهری. در جلو: روح‌الله خمینی، احمد خمینی در بازگشت خمینی به ایران در سال ۵۷
صادق قطب‌زاده در ۴ اسفند ۱۳۱۴ در تهران به دنیا آمد. پدر وی تاجر چوب بود. او دو برادر و یک خواهر داشت. تحصیلات مقدماتی را در مدرسهٔ دارالفنون گذراند. برادر بزرگتر و خواهرش به امریکا رفته بودند و او نیز در سال ۱۳۳۷ برای تحصیل در رشته زبان انگلیسی به دانشگاه جورج‌تاون واشینگتن رفت.

فعالیتها
--------

### حمله به سفیر ایران در جشن نوروزی

در میهمانی نوروز ۱۳۴۰ که توسط سفارت ایران برپاشده بود پس از بیان نطقی مناقشه بر انگیز توسط قطب زاده به عنوان نماینده دانشجویان و ایجاد درگیری میان مسئولین برنامه و برخی دانشجویان به صورت اردشیر زاهدی، سفیر ایران در آمریکا، سیلی زد.به درخواست زاهدی از پلیس، قطب‌زاده و علی محمد (شاهین) فاطمی بازداشت شدند گذرنامه‌ی آن‌ها توسط سفارت باطل گردید و پلیس امریکا حکم اخراج آنان را صادر کرد. قطب زاده دانشجوی خوبی نبود و توسط دانشگاه نیز اخراج شده بود.او بعدها برای تحصیل به کانادا رفت و در سال ۱۳۴۸ از کالج نوتردام در شهر نلسون کانادا فارغ‌التحصیل شد.

### سفر به خاورمیانه و آشنایی با موسی صدر و قذافی

پس از لغو اقامت آمریکا به الجزایر، مصر، سوریه و نهایتاً به عراق رفت جایی که او خمینی را در سال ۱۳۴۲ ملاقات کرد. در همان سال قطب‌زاده همراه با مصطفی چمران و ابراهیم یزدی با مقام‌های مصری دیدار کرد تا برای پایه‌گذاری یک حرکت ضد شاه همکاری کنند. چمران به عنوان مسئول شاخه نظامی این حرکت برگزیده شد. در این دوره قطب زاده در لبنان همراه با دیگر انقلابیون ایرانی و فلسطینی آموزش‌های نظامی دید. وی همچنین پیوند نزدیکی با سید موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان پیدا کرد.

قطب‌زاده در این سال‌ها ارتباط گسترده‌ای با مبارزان لبنانی پیدا کرد. او با معمر قذافی هم در ارتباط بود. قطب‌زاده بعد از تبعید خمینی به ترکیه اولین شخصی بود که به ملاقات ایشان رفت و از معتمدین او شد و خود را مقلد خمینی معرفی می‌کرد.قطب‌زاده رفیق مبارزی اهل مراکش بنام احمد داشت و از طریق او با رئیس جمهور وقت عراق دوستی پیدا کرد و زمینه را برای رفتن خمینی به نجف مهیا کرد. سیدمصطفی خمینی مخالف قطب‌زاده بود و او را دشمنی بدتر از مارکسیست‌ها می‌دانست و حتی یک بار از ورود او به خانه‌اش ممانعت می‌کند. مصطفی چمران نیز به موسی صدر توصیه میکرد از قطب زاده دوری کند.

### رفتن به کانادا با پاسپورت سوریه ای

در تابستان ۱۳۴۶-۱۹۶۷ با گذرنامه سوری‌ بنام **صادق اَصفهانی** به کانادا رفت. از فرودگاه ونکوور به این دلیل که در آمریکا وضعیت اقامت مشخصی ندارد به آمریکا برگردانده شد. دو هفته در سانفرانسیسکو در خانه دوستانش سر کرد تا اینکه ابراهیم یزدی که در دانشگاه تگزاس استاد شیمی بود برایش معرفی‌نامه نوشت و دانشگاه نوتردام شهر نلسون در بریتیش کلمبیا واحدهای درسی گذرانده شده‌اش در دانشگاه جورج‌تاون را می‌پذیرد و او دانشجوی تاریخ می‌شود و در ۱۳۴۸-۱۹۶۹ فارغ التحصیل میشود.

### زندگی دانشجویی در کانادا

پس از انقلاب روزنامه محلی «نلسون دیلی نیوز» به دانشگاه نوتردام رفت تا ببیند قطب زاده چطور بوده است. روزنامه او را شخصی که زود عصبانی می‌شود و آدمی نه چندان محبوب بین دانشجویان و استادان یافت. یک استاد گفت: «کاش میتوانستم یک نکته مثبت درباره او بگویم. آدم ناجوری بود. خمینی یک سوگولی تمام عیار خواهد داشت! او قابلیت زشت‌ترین کارها را خواهد داشت». استاد دیگر او را بی‌اخلاق، دورو و یک «خوره سیاسی تمام عیار» (pure political animal) توصیف کرد. دانشجویی گفت: «دلال قدرت بود اما آدم شوخ‌طبعی بود و آشپزیش هم خوب بود! او توانایی هر کاری را داشت. از تیپ آدمهایی بود که وقتی به قدرت برسند همه چیز و همه کس را فراموش می‌کنند. یک سخنران قهار بود » ولی برایان مک‌گرث استاد دیگری که با قطب‌زاده در روزنامه دانشجویی کار می‌کرد گفت: «قطب‌زاده یک فعال سیاسی بود که به طور طبیعی دانشگاهیان او را به عنوان یک تهدید می‌دیدند. او دنبال تغییر بود و از زمان خود جلوتر بود.»

قطب‌زاده دوبار در دوران تحصیل به مدیریت دانشگاه اعتراض رسمی کرده بوده است. یک بار در اعتراض به شیوه نمره دادن یکی از استادها و یک بار هم برای اقامت در یک آپارتمان متعلق به دانشگاه. از قرار قطب‌زاده اصرار داشته که تنها واحد خالی یک مجموعه آپارتمانی که اختصاص به دانشجویان دختر داشته را به او اجاره بدهند چرا که دلیلی نمی‌دیده که دانشجویان پسر نتوانند در همان مجتمع ساکن باشند. نهایتا در این دعوا پیروز شد و مجتمع آپارتمانی ماریون در خیابان گوردن در شهر نلسون به یک مجتمع مختلط تبدیل شد! 

### سبک زندگی غیر اسلامی

یان کلاگ، همکلاسی‌ قطب‌زاده گفته است که صادق هیچ تلاشی برای مخفی کردن نفرتش از شاه و آمریکا نمی‌کرد و به همین خاطر ده-دوازده دانشجوی ایرانی دیگر از او دوری میکردند. برایش پول می‌رسید چون یک ماشین گرانقیمت و یک آپارتمان خیلی خوب داشت. **چندین دوست دختر کانادایی داشت. سبک زندگی یک "مسلمان" را نداشت. مشروب می‌خورد و در بارهای شهر نلسون مست می‌کرد.** همیشه در حال صحبت از جو ترس و وحشتی که ساواک در ایران به‌وجود آورده و نقش آمریکایی‌ها در حمایت از شاه بود. او مدعی بود توسط ساواک شکنجه شده ولی هیچ سندی نداشت.

*قطب زاده سال بعد در یادداشتهای سفر خود به نجف در مورد سبک زندگی جوانان عراقی میآورد:*

عده قلیلی شب‌ها تا صبح در کاباره‌ها رقص‌های وحشتناک مطابق آخرین اسلوب آمریکا با موزیک آمریکائی میکنند... چطور میتوان مبارزه با امپریالیسم مثلاً آمریکا را تبلیغ کرد در جایی که وقیح‌ترین نوع فیلمهای سینمائی آنها را با همان زبان انگلیسی در سینماهای خود نمایش داد و یا فیلم‌هائی‌که فقط ثابت میکند چقدر آمریکائیان شجاع و باحس ابتکار و با هوش و زیرک و غیره هستند.

### عضویت در ان دی پی

قطب‌زاده در ۲۷ ژوئن ۱۹۶۸ (۶ تیر ۱۳۴۷) در نامه‌ای به ابراهیم یزدی می‌نویسد که در انتخابات پارلمانی کانادا به یکی از کاندیداهای حزب نئودموکرات کانادا (NDP) کمک کرده تا به پارلمان راه پیدا کند.

### زندگی در پاریس و فعالیت ضد شاه با پولهای قذافی

قطب زاده با گذرنامه سوریه‌ای که سید موسی صدر برایش تهیه کرده بود در پاریس ساکن شد. موسی صدر با پولهایی که از قذافی و سعودیها و دیگران میگرفت یک عمارت چهارطبقه در خیابان کندی در پاریس خرید و آن را به مرکز تبلیغات تبدیل کرد. قطب زاده در طبقه چهارم این ساختمان زندگی و فعالیت میکرد. قطب زاده با کنفدراسیون دانشجویان در تماس بود و به لبنان برای ملاقات با صدر میرفت از طرف دیگر به عراق برای دیدار با  خمینی میرفت. صدر پول زیادی در اختیار قطب زاده قرارداده بود. صدر فساد مالی نداشت ولی خوشگذران بود و به‌همراه قطب زاده در پاریس داستانهایی داشتند و دوستی آنها از بعد سیاسی فراتر میرفت......صادق طباطبایی هم در بزمها با آنها همراه بود. در این جمع چمران پاک و منزه بود و زندگی محقری داشت. او در آنجا به عنوان خبرنگار روزنامه سوریه‌ای «الثوره» فعالیت می‌کرد که پوششی بود برای انجام حرکت‌های انقلابی. قطب‌زاده یک بار در پاریس از ترور منتسب به ساواک جان به در برد. ساواک همچنین یک‌بار برادر او را در سال ۱۳۵۳ دستگیر کرد و ۶ ماه به عنوان گروگان نزد خود نگه داشت تا قطب‌زاده خود را معرفی کند. او از این کار خودداری کرد.

### سفر قطب زاده به امریکا و دیدار با مقامات وزارت خارجه

در دی ماه ۵۶ قطب‌زاده به امریکا رفت و با جورج گریفین، از مسئولان میز خاورمیانه و جنوب آسیای دفتر اطلاعات و تحقیقات وزارت خارجه دیدار کرد. و نکات زیر را عنوان کرد:

* خود را «رئیس یک نهضت مقاومت ایرانی در پاریس که با همه سطوح جامعه ایران از جمله نظامیان در تماس است» معرفی کرد

* هدفش از این سفر را  تماس با آمریکاییهایی که با اوضاع ایران آشنا هستند بیان کرد.
* او و گروهش تحسین کننده امریکا و ایده هایی هستند که امریکا بر آنها بنا شده مخصوصا ایده حقوق بشر را که کارتر مطرح کرده است می ستایند.
* او و گروهش میخواهند از این موقعیت استفاده کنند و بر روی سیاستهای جدید امریکا اثر بگذارند.
* شاه در ایران مورد تنفر مردم است.
* از فروش سلاحههایی که پول مردم ایران را تلف میکنند به شاه خودداری شود.
* نامه‌ای برای «رابرت مَنتِل» به گریفین می‌دهد که در آن اسناد مربوط به شکنجه ها و نامه های خانواده های زندانیان و چند اعلامیه درج است.
* قبل از سفر بعدی شاه به امریکا باید این مطالب مورد نظر قرار بگیرد تا شاه نتواند کارتر را متقاعد کند که راه دیگری جز سرکوبی مخالفان ندارد.
* مردم ما، پشتیبانی آمریکاییها از شاه را به عنوان مسبب اصلی سرکوبگری در ایران می‌بینند.
* شاه در ایران دچار درد سر واقعی شده است چه از لحاظ اقتصادی و چه سیاسی و چه اجتماعی.
* درباره شاه با توجه به همه سوابق سلطنت او و همه این واقعیات قضاوت کنید.

منتل مسئول «دفتر کمک‌های امنیتی»، یکی از زیرمجموعه‌های «دفتر امور سیاسی - نظامی» وزارت خارجه بود. دفتر امور سیاسی‌ - نظامی رابط وزارت خارجه با وزارت دفاع است و وظیفه‌اش ارائه‌ی طرح در مورد امنیت بین‌المللی، کمک‌های امنیتی و عملیات نظامی است. رابطه‌ی قطب‌زاده و گریفین تا تابستان ۱۳۵۷ و ارسال یک نامه‌ی دیگر ادامه می‌یابد. یک سال بعد در دی ماه ۱۳۵۷ و روزهایی که نام قطب‌زاده به عنوان یکی از اطرافیان خمینی در فرانسه مطرح است، گزارش این دیدار و متن نامه او، از طرف منتل برای پرکت ارسال شد و احتمالاً در موضع آمریکا در مورد رفتن شاه اثر داشته است.

### ترتیب دادن اولین مصاحبه بین المللی برای خمینی

قطب‌زاده در بهار سال ۱۳۵۷ لوسین ژرژ نماینده روزنامه لوموند در بیروت را به نجف فرستاد تا با انجام نخستین مصاحبه بین‌المللی با سید روح‌الله خمینی، افکار عمومی جهانیان با انقلاب اسلامی آشنا شود.

### خرید ویلا برای اقامت خمینی در ورسای پاریس

قطب‌زاده در ورسای پاریس خانه‌ای ویلایی برای خمینی پیدا کرد و بنام خود خرید. بعد از مدتی رفت و آمد‌ها زیاد شد و برای مدرسه مقابل خانه مزاحمت‌ ایجاد شد که زمینه‌ساز انتقال خمینی به نوفل لوشاتو شد. سال‌ها بعد مدتی بنی‌صدر بعد از جدایی از رجوی مدتی در آن خانه اقامت گزید تا اینکه دولت فرانسه به او خانه ای داد.وقتی بنی صدر از آن خانه رفت مدتی خانه را به یکی از دوستانش داد سپس آن را را به یک فرانسوی اجاره داد. وقتی در ۱۳۶۱ قطب‌زاده را اعدام کردند شخص فرانسوی مطلع شد و دیگر نه اجاره‌ای داد و نه خانه را برگرداند. امیر برادر قطب‌زاده برای گرفتن خانه به فرانسه رفت اما برادر و خواهر او در خارج از ایران فوت کرده بودند و تعداد وراث زیاد شده بود و کاری از پیش نبرد. به‌گفتهٔ اردشیر هوشی دوست قطب زاده آن خانه در سال ۱۳۹۷ حداقل پنجاه میلیون یورو قیمت داشته (نشان میدهد در سال ۱۳۵۷ قطب زاده حداقل معادل ۶ میلیون دلار بابت خانه مذکور پول داده که احتمالا از پولهای گرفته شده توسط سید موسی صدر از قذافی بوده است). سپس ظریف عسگری از اعضای گروه کاظم سامی (جاما) بود جایی را در نوفل شاتو پیدا کرد. قطب‌زاده در زمان حضور خمینی در فرانسه از مشاوران وی بود و در روز ۱۲ بهمن ماه با هواپیمای حامل خمینی که بعدها «پرواز انقلاب» نام گرفت به ایران بازگشت.

### اثر گذاری بر روی کنفرانس گوادلوپ

ببینید : کنفرانس گوادلوپ

یک هفته قبل از کنفرانس گوادلوپ ( از ۴ تا ۷ ژانویه ۱۹۷۹/ ۱۴ تا ۱۷ دی ۱۳۵۷، چند روز قبل از خروج شاه از کشور میان رؤسای آمریکا، انگلستان، فرانسه و آلمان غربی برگزار شد) وزارت امور خارجه فرانسه با قطب زاده تماس می گیرد تا برای آنها روشن کند که در صورت پیروزی خمینی چه نوع سیاست‌هایی از جانب ایشان اتخاذ خواهد شد.(پی یر سالینجر،آمریکا در گروگانگیری). قطب زاده در زمان بسیار کوتاه تحلیلی تهیه و برای وزارت امور خارجه فرانسه فرستاد. نماینده وزارت امور خارجه فرانسه گفته بود تحلیل قطب زاده به قدری رییس جمهور را تحت تاثیر قرار داده است که ژیسکاردستن به کارتر توصیه خواهد کرد که با دولت احتمالی جدید تهران که ریاست معنوی آن با خمینی خواهد بود، وارد مذاکره شود.

پس از انقلاب
------------

قطب زاده در هواپیمایی که خمینی را به ایران می‌آورد در کنار او نشست. او پس از پیروزی انقلاب از اعضای شورای انقلاب اسلامی شد. وی در زمان روی کار آمدن دولت موقت عهده‌دار سازمان صدا و سیما سپس وزیر امور خارجه شد. وی به یکی از مشهورترین سیاستمداران ایرانی تبدیل شد که هر روز تصویرش در رسانه‌های جهانی منتشر می‌شد. او تلاشهایی برای آزادی گروگان‌های آمریکایی و بازگرداندن شاه به ایران (برای محاکمه) انجام داد.

وی در نخستین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۵۸ شرکت کرد و با ۴۸٫۵۴۷ رای (حدود ۰/۲۵ درصد آرا) در میان ۷ نفر، آخرین نفر شد و پس از آن با برخی مقامات حکومتی درگیر شد. پس از این شکست، به تدریج حضور قطب‌زاده در ساختار سیاسی ایران کمرنگ شد تا اینکه در آبان ۵۹ حضورش در یک مناظره تلویزیونی خبرساز شد. در روز پنجشنبه ۱۵ آبان، پس از اخبار سراسری شبکه دوم، برنامه‌ای با عنوان «بحث آزاد» دربارهٔ عملکرد رادیو تلویزیون پس از انقلاب پخش شد. قطب زاده به همراه یک مبلغ اسلامی، قائم مقام وقت سرپرست رادیو تلویزیون در این مناظره ضبط شده شرکت کرد و به انتقاداتی نسبت به عملکرد رادیو تلویزیون و انقلاب پرداخت. وی پس از این انتقادات به مدت دو روز بازداشت شد و با اعتراض تعدادی از نمایندگان مجلس و شخصیت‌های انقلابی آزاد شد.

### زاویه با شوروی

آغاز درگیری‌ها از همان روزهای نخست انقلاب مشهود بوده روزنامه‌های کمونیستی و حزب توده از همان ابتدا علیه قطب زاده جبهه گرفته بوده‌اند؛ قطب زاده در زمانی که وزیر امورخارجه بود در یک پیام ویدئویی کمونیست‌ها و آقای خوئینی‌ها را عامل گروگان‌گیری سفارت آمریکا معرفی کرد و آن‌ها را تخریب‌کننده انقلاب دانست و ادعا کرد عده‌ای از عوامل ساف و ک گ ب را در سفارتخانه آمریکا شناسایی کرده و آن‌ها دانشجو نبوده‌اند. در همین زمان، برخی چپ گرایان، از جمله مجاهدین خلق و حزب توده مخالف آزادی گروگان‌های آمریکایی بودند.

صادق قطب‌زاده زمانی که مسئولیت وزارت امور خارجه در جمهوری اسلامی را عهده‌دار بود، دبیر اول سفارت شوروی در تهران را به اتهام جاسوسی اخراج کرد. او به عنوان وزیر امور خارجه در نامه‌ای طولانی خطاب به نمایندگان مجلس به طرح مسکو برای نفوذ در ارکان سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی هشدار داده بود.

ولادیمیر کوزیکچن افسر عالی‌رتبه سازمان اطلاعات نظامی شوروی و ک‌گ‌ب در کتابش با نام «از درون ک‌گ‌ب» -منتشر شده در سال ۱۹۹۱- مدعی شد قطب‌زاده در زمان تحصیلش در آمریکا توسط سازمان اطلاعات نظامی شوروی (GRU) استخدام شده‌است. همچنین مدعی شد کرملین که به شدت از دست قطب‌زاده عصبانی بود به ک‌گ‌ب دستور داد که حذف سیاسی و در صورت امکان فیزیکی‌اش را در دستور کار قرار دهند. سلسلهٔ رویدادهای طبیعی اتفاق افتاده در ایران به نفع ک‌گ‌ب تمام شد، قطب‌زاده از حلقهٔ نزدیکان خمینی خارج و بازداشت شد. علی‌رغم این موضوع ک‌گ‌ب تصمیم گرفت که همچنان ضربه سنگین‌تری به قطب‌زاده بزند و یک پیام دروغین سی‌آی‌ای ساخت که از منزل قطب‌زاده برای یک مأمور آمریکایی ناشناس در ایران فرستاده شده بود. محتوای این نامه طوری تنظیم شده بود که روشن باشد این مأمور ناشناس در حقیقت وزیر امور خارجهٔ ایران بوده‌است. ک‌گ‌ب بستهٔ حاوی این پیام را در محلی قرار داد که سرویس امنیتی ایران به‌راحتی آن را پیدا کند. این مدرک توسط حکومت ایران به عنوان سند برای محاکمه قطب‌زاده مورد استفاده قرار گرفت و او در سال ۱۹۸۲ با شلیک گلوله اعدام شد.

اعدام
-----

قطب‌زاده (نفر سوم از سمت چپ) در نخستین نماز جمعه به امامت سید محمود طالقانی. دیگر شرکت‌کنندگان ردیف جلو ابراهیم یزدی، هاشم صباغیان، احمد صدر حاج‌سیدجوادی
روح الله خمینی و قطب زاده
### دستگیری

قطب‌زاده در ۱۷ فروردین ۱۳۶۱، به اتهام طرح کودتا و تلاش برای قتل روح‌الله خمینی بازداشت شد. وی متهم شد که با ریختن مواد منفجره در چاهی در نزدیکی منزل روح‌الله خمینی قصد داشته وی را ترور کند. او در یک گفتگوی تلویزیونی شرکت کرد و ضمن اعتراف نامی هم از سید محمدکاظم شریعتمداری آورد. پس‌از این رویداد، از سید محمدکاظم شریعتمداری به عنوان کسی که قرار بود پس از این کودتا آن را تأیید کند نیز سلب صلاحیت مرجعیت شد. احمد عباسی (داماد سید محمدکاظم شریعتمداری)، جواد مناقبی، مهدی مهدوی نیز در این ماجرا بازداشت شدند.

شوروی و حزب توده نیز در دستگیری و اعدام صادق قطب‌زاده نقش مهمی داشتند. در عملیات به تور انداختن اطلاعاتی صادق قطب‌زاده، سرهنگ بیژن کبیری، نظامی وابسته به حزب توده، مشارکت داشت. کبیری با نزدیک شدن به صادق قطب‌زاده، گفتگوهای او را ضبط کرده و با واسطه سران حزب توده برای ری‌شهری برده بود که این اقدام موجب دستگیری قطب‌زاده و خلع لباس  شریعتمداری شد. خود کبیری نیز پس از افشای عضویت در کادرهای مخفی حزب توده ایران، به حکم علی یونسی اعدام شد.

خبر اعدام قطب‌زاده در روزنامه اطلاعات
سید حسن شریعتمداری می‌گوید قطب‌زاده مهدی مهدوی را نزد محمدکاظم شریعتمداری فرستاده بود که بگوید قطب‌زاده درصدد انجام کارهایی است ولی پدر من او را نهی کرده بود و گفته بود این کارها فایده‌ای ندارد و به جایی نمی‌رسد.

کارول جروم نامزد قطب‌زاده در خاطرات خود در کتاب "مردی در آینه" میگوید پس از آزادی از زندان، دوستان قطب‌زاده از وی درخواست کردند که از ایران خارج شود و قطب زاده در پاسخ چنین جمله‌ای گفته است:

> « این انقلاب کابوسی بود که من برای این ملت رقم زدم. من مقصر هستم. می مانم و با سرنوشتم روبرو می شوم.»
> 
> 

همچنین جروم در مورد دیدگاه قطب‌زاده درباره حکومت چنین می‌گوید:

> قطب زاده یک جمهوری مدرن را متصور بود که بر اساس اصول اخلاقی اسلام هدایت شود و همواره می‌خواست این را اثبات کند که اسلام یک نیروی پیشروی در حال تغییر است. او و بسیاری از افراد انقلابی انتظار داشتند که خمینی یک پیشوای اخلاقی فراگیر باشد، و نه یک رهبر سیاسی مطلق.
> 
> 

و بعد روزی را به خاطر می آورد که هردو فهمیدند این اتفاق نمی‌افتد. 

### عدم پشیمانی

سید احمد خمینی در زندان به ملاقات قطب زاده می رود و از او می خواهد که استغفار نامه ای که از قبل تنظیم شده را امضاء کرده و از آقای خمینی طلب مغفرت کند. قطب زاده بر می آشوبد و می گوید: کسی که باید عذر خواهی کند، خود خمینی ست نه من.

### اعتراف تلویزیونی و تخریب شریعتمداری

قطب زاده بر روی صفحه تلویزیون ظاهر می شود و اعتراف میکند. اما مهم ترین نکته این که نامی از «سید کاظم شریعتمداری» به میان می آورد که همین مسئله موجب نابودی این مرجع تشیع مى گردد کسی که در سال ۱۳۴۲ درجه مرجعیّت را به روح‌الله خمینی اعطاء کرد تا جان او را در برابر حکومت وقت نجات دهد.

### اعدام

محسن سازگارا نقل می‌کند که ری‌شهری پس از ۱۱ بار ملاقات با روح‌الله خمینی موفق می‌شود رضایت او را برای اعدام صادق قطب‌زاده بگیرد.

 

قطب‌زاده در ۲۴ شهریور ۱۳۶۱، برابر با ۱۵ سپتامبر ۱۹۸۲، به حکم محمد محمدی ری‌شهری در زندان اوین تهران اعدام شد. جروم لحظه خاکسپاری او را اینطور توصیف میکند: «وقتی به‌خاکش می‌سپردند، دیدم که ریش‌اش سفید شده بود.» 

قبر صادق قطب زاده تنها با دو موزائیک با رنگ کمی متفاوت مشخص شده بین مادرش اشرف معین زاده حکمی (۱۲۹۲–۱۳۶۶) و پدرش حسین قطب زاده (۱۲۸۲–۱۳۳۸)
او در گورستان ابن‌بابویه در میان قبر پدر و مادرش که هر دو بعداز او فوت کردند به خاک سپرده شده است. اجازه نصب سنگ برای قبرش داده نشد و تنها دو موزائیک با رنگ اندکی متفاوت نشانه مدفن اوست.

مطالب نشر شده در مورد او
------------------------

### کتاب مردی در آینه

مرد در آینه کتابی به قلم کارول جروم خبرنگار کانادایی و دوست دختر صادق قطب زاده پیرامون خاطرات او با قطب زاده و حوادث پس از انقلاب اسلامی ایران است.

کارول جروم ماجرای عشقی خود با قطب‌زاده را اینطور تعریف می‌کند: «در همان نظر اول عاشق قطب‌زاده شدم. او خیلی جذاب و کاریزماتیک بود.» او اولین تماس خود و قطب زاده را اینگونه توصیف می‌کند: «صدایش به شدت آزار دهنده و نرم بود؛ صدای مردی چرب‌زبان! هیچ تمایلی برای صحبت با این مرد روغن مار فروش خاورمیانه‌ای نداشتم اما برای کارم ناچار بودم.»

کارول جروم می‌نویسد امکان خروج قطب زاده از طریق بلوچستان به خارج از ایران قبل از دستگیری او وجود داشت اما قطب زاده با این پیشنهاد مخالفت کرده و خود را یکی از مسببین و مسئولان به ثمر رسیدن انقلاب می‌دانست.

نویسنده در جای دیگری از این کتاب نیز می‌آورد که پس از دستگیری و اعترافات قطب زاده، احمد خمینی در زندان به دیدار او رفته و از او خواسته‌ تمام اعترافاتش را پس بگیرد تا خمینی او را مورد عفو قرار دهد اما با امتناع قطب زاده روبرو شده‌است. خلاصه زندگی قطب‌زاده را جروم در جمله‌ای بیان میکند: «مبارزه در سراسر زندگی برای یک رؤیا و در غلتیدن به یک کابوس» 

سعید فاطمی همراه صادق قطب‌زاده در حال سخنرانی برای ورزشکاران باستانی در یک زورخانهٔ تهران؛ ۱۹۷۹م/۱۳۵۸ش
### مستند فرزند انقلاب

در قسمت اول مستند «فرزند انقلاب»، با نویسندگی، تهیه کنندگی و کارگردانیِ فرشاد بیان، به داستان زندگی و مرگ قطب‌زاده پیش و پس از انقلاب ۵۷ پرداخته شده‌است. این مستند سه قسمتی برای نخستین بار در سال ۱۳۹۸ از بی‌بی‌سی فارسی پخش شد. در این مستند، علیرضا نوری زاده زنده ماندن و مهاجرت خود و خانواده‌اش را به صادق قطب زاده نسبت می‌دهد.

### دست‌نویس‌ها

در سال ۲۰۱۷، دست‌نویس‌های صادق قطب‌زاده در مورد سفرش به نجف در دو سه روز آخر خرداد ۱۳۴۹ است که به کوشش علی سجادی در آمریکا به چاپ رسید. سجادی، اعدام قطب‌زاده را «نتیجه توطئه حزب توده، شوروی و روحانیون» ارزیابی می‌کند.

این دستنویسها گزارش سفر قطب زاده به عراق و دیدار با خمینی و سید محمد باقر صدر مصطفی خمینی سید موسی موسوی اصفهانی بجنوردی و دو طلبه در نجف است. او این گزارش را برای کنفدراسیون دانشجویان تهیه کرده تا روش همکاری با خمینی را پیدا کنند. 

در بخشی از آن میخوانیم:

#### نظر او راجع به مصطفی خمینی

خوش مشرب - دوست داشتنی - باهوش - خوددار... تصور نمی‌رود جایی بخوابد که آب زیرش برود. ولی **خدا کند که زرنگی زیادش باعث جوانمرگی اش نشود**. برخلاف پدرش که تا تمامی حقایق را درنیابد نظر نمی دهد، آقا مصطفی قدری در این زمینه زودتر از وقت قضاوت می کند ولی خوشبختانه به حرف حساب گوش میدهد ولی جان آدمی را می گیرد... سیاست بازی اش سیاست مداری را تحت الشعاع قرار میدهد ...معتقد است از هر کس و در هر زمان که امکان دارد باید استفاده کرد!

#### نظر او راجع به خمینی

وقتی با ایشان به‌طور غیر مستقیم مشورت میشود حرفی نمی زند و بعد از آنکه کار انجام شد برای آنکه از عواقب بد آن در مورد موقعیت خودش به‌عنوان یک مرجع جلوگیری کند و مخالفان کار را به او نسبت ندهند با نحوه عمل مخالفت میکند که از یکطرف مطالبی که باید گفته شود گفته شده ولی اتهاماتی را که ممکن است به شخص ایشان زده شود خنثی میکند....اگر اطراف ایشان یک عده آدم با شعور و با فهم و مومن باشند می تواند بهترین نوع رهبر باشد. 

#### از نگاه مولود خانلری

مولود خانلری که در دوره ای ارتباط نزدیکی با صادق قطب زاده داشته او را شخصی هفتاد رو و متقلب خوانده است و از قول علی شایگان آورده که قطب زاده جاسوس آمریکا بوده است.او همچنین عنوان میکند که قطب زاده دارای پاسپورت سوری و جزو جنبش اَمَل بوده.خانلری، قطب زاده را سفیر سیار خمینی می خواند که مرتب از جانب او با یاسر عرفات دیدار میکرده.

پانویس
------

1. ↑  کلانتری، محبوبه؛ قدسی‌زاده، پروین (۱۳۹۳). «رادیو و تلویزیون: ۱٫ ایران». در حداد عادل، غلامعلی. *دانشنامه جهان اسلام*. ج. ۱۹. تهران: بنیاد دائرةالمعارف اسلامی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۴۴۷۰۲۰-۹.
2. ↑  Houchang E. Chehabi (1990). *Iranian Politics and Religious Modernism: The Liberation Movement of Iran Under the Shah and Khomeini*. I.B.Tauris. pp. 87. ISBN 978-1-85043-198-5.
3. 1 2  «نمایندگی قم-موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی - صادق اصفهانی». *web.archive.org*. ۲۰۲۱-۱۰-۰۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
4. ↑  «تاریخ شفاهی ایران - 343 - کودتای نوژه - اعترافات صادق قطب زاده». شبکه مستند.
5. ↑  «همه طرح‌هایی که برای حذف فیزیکی امام (ره) تدارک دیده بودند». خبرگزاری تسنیم. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۷.
6. ↑  Barry Rubin (1980). *Paved with Good Intentions*. New York: Penguin Books. p. 283.
7. ↑  *صادق طباطبایی، «خاطرات سیاسی اجتماعی (۱) تهران: موسسه چاپ و نشر عروج، چاپ سوم، ۱۳۹۲، صص ۱۷۳-۱۷۴*.
8. ↑  «- علت مخالفت امام با قطب زاده در سال 1358 چه بود؟». *پرتال امام خمینی*. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۶-۰۵.
9. ↑  *آخرین مصاحبه محمدرضا شاه پهلوی با دیوید فراست خبرنگار شبکه ای. بی. سی نیوز*.
10. 1 2 3 4 5  «صادق قطب زاده؛ از ریاست صدا و سیما تا اعتراف در صدا و سیما». پایگاه تحلیل خبری رویداد24.
11. 1 2  *خاطرات سرلشکر منصور قدر -بنیاد مطالعات ایران ص۴۹*.
12. 1 2 3 4  «صادق قطب‌زاده؛ از سودای ریاست جمهوری تا رویای مزرعه‌ای در کِبِک». *بی بی سی*.
13. 1 2  «دست‌نوشته‌های سفر صادق قطب‌زاده به نجف».
14. ↑  *یادداشت محرمانه از: رابرت منتل به هنری پرکت مورخ ۱۷ ژانویه ۱۹۷۷- اسناد سفارت امریکا در تهران*.
15. ↑  «مصاحبه با لوسین ژرژ دربارهٔ مسائل سیاسی و اجتماعی ایران». سایت جامع امام خمینی.
16. ↑  «پیام مکتوب امام به قذافی+عکس». خبرگزاری فارس.
17. ↑  فهیمه نظری (۲۵ دی ۱۳۹۷). «سرنوشت خانه قطب‌زاده - گفت‌وگو با اردشیر هوشی». *تاریخ ایرانی*.
18. ↑  «ژیسکاردستن در گوادلوپ چه گفت؟».
19. ↑  «حکم انتصاب آقای صادق قطب زاده به سمت وزیر امور خارجه». سایت جامع امام خمینی.
20. ↑  «داستان بازداشت و اعدام رئیس رادیو تلویزیون». ایسنا. ۱۶ آبان ۱۳۹۴.
21. ↑  «ناگفته‌هایی از زندگی صادق قطب‌زاده، چرا زهراخانم اورا بوسید؟». *ایران گلوبال*. ۲۰۱۹-۰۱-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۲.
22. ↑  «اشغال سفارت آمریکا: سرگذشت گروگان‌گیران». *رادیو زمانه*. ۲۰۱۳-۰۱-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۲.
23. 1 2 3  لندن, کیهان, *صادق قطب‌زاده، اولین قربانی نفوذ روس‌ها در جمهوری اسلامی*, retrieved 2020-02-12
24. ↑  Vladimir Kuzichkin (1990). *Inside the KGB*. New York: Pantheon. pp. 302. ISBN 0-679-40146-6.
25. ↑  Neil C. Livingstone, David Halevy (1990). *Inside the PLO: Covert Units, Secrets Funds, and the War Against Israel and the United States*. William Morrow & Co. pp. 153-154. ISBN 978-0-688-09335-8.
26. 1 2  Maxim Kniazkov (1 April 1991). "Inside the KGB: Myth and Reality". *Washington Monthly*. Retrieved 20 June 2013.
27. ↑  Leitzinger, Antero (سپتامبر 11, 2007). "Roots of Islamic Terrorism: How Communists Helped Fundamentalists". *Global Politician*. Archived from the original on June 13, 2008. Retrieved June 29, 2008.
28. ↑  «خسرو سیف: نقش حزب توده در دستگیری و اعدام صادق قطب زاده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۲۰.
29. ↑  فراز و نشیب حزب توده ایران در دهه ۶۰؛ از کامروایی تا اعدام، بی‌بی‌سی فارسی
30. ↑  رادیو زمانه
31. ↑  iranianuk.com (۲۰۲۳). «صادق قطب زاده : این انقلاب کابوسی بود که من برای این ملت رقم زدم. من مقصر هستم. می مانم و با سرنوشتم روبرو می شوم». *iranianuk.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۱۴.
32. ↑
33. 1 2
34. ↑  مستند فرزند انقلاب، قسمت سوم.
35. 1 2  ک

ارول جروم. *مرد در آینه*. کی پورتر. کاراکتر line feed character در `|نویسنده1=` در موقعیت 2 (کمک)
36. ↑  تاریخ ایرانی
37. ↑  مردی در آینه: داستانی واقعی از عشق، انقلاب و خیانت در ایران، ترجمه پ. ایراندوست،
38. ↑  مردی در آینه: داستانی واقعی از عشق، انقلاب و خیانت در ایران، ترجمه پ. ایراندوست، صفحهٔ ۲۲۱
39. ↑  مردی در آینه: داستانی واقعی از عشق، انقلاب و خیانت در ایران، ترجمه پ. ایراندوست، صفحهٔ ۲۳۱
40. ↑  «'فرزند انقلاب'؛ مستند زندگی صادق قطب‌زاده: قسمت سوم». BBC News فارسی. ۲۰۲۰-۰۲-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۳.
41. ↑  Publication of 1970 Memories of Sadegh Ghotbzadeh in the United States بایگانی‌شده در ۲۳ آوریل ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine, Payvand News
42. ↑  اعدام قطب زاده: توطئه حزب توده و روحانیون، PDN
43. ↑   تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد- مصاحبه با مولود خانلری نواره شماره دو

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | متن مربوطه در ویکی‌نبشته: ***صادق قطب‌زاده*** |

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sadegh Ghotbzadeh». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ نوامبر ۲۰۱۵.
* *The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations*. James A. Bill. Yale University Press, 1989. ISBN 0-300-04412-7 p. 266
* دانشنامه دائره المعارف جهان اسلام قطب زاده، صادق عضو شورای انقلاب وزیر امورخارجه، رئیس سابق سازمان صدا و سیما (قرن۱۴و۱۵)

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***صادق قطب‌زاده*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* 'فرزند انقلاب'؛ مستند زندگی صادق قطب‌زاده ابراهیم نبوی، نقد مستند قطب‌زاده که از شبکه بی‌بی‌سی فارسی پخش شد
* قطب‌زاده: رفیق هیچ‌کس، آدم هیچ‌کس مهراد واعظی‌نژاد

| مناصب رسانه‌ای
 |
| --- |
| پیشین:مسعود برزین***به عنوان مدیرعامل سازمانرادیو تلویزیون ملی ایران*** |  **مدیرعامل سازمان صدا و سیما**۱۳۵۸–۱۳۵۷ | **بدون متصدی**تصدی توسط *شورای پنج‌نفره* |
| مناصب سیاسی
 |
|
| پیشین:سید ابوالحسن بنی‌صدرسرپرست |  **وزیر امور خارجه**۱۳۵۹–۱۳۵۸ | پسین:محمدکریم خداپناهیسرپرست |

| * ن
* ب
* و
کنفدراسیون دانشجویان ایرانی |
| --- |
| اعضای اولیه (مشهور) | حمید عنایت  •  مهرداد بهار  •  منوچهر ثابتیان  •  همایون کاتوزیان  •  خسرو شاکری  •  پرویز نیک‌خواه  •  منوچهر گنجی  •  هما ناطق  •  ناصر پاکدامن  •  فرج‌الله اردلان  •  محمدعلی فاطمی  •  علی شاکری  •  حسن لباسچی  •  محمد نخشب  •  مهدی خانبابا تهرانی  •  منوچهر همدانی  •  بهمن نیرومند  •  کوروش لاشایی  •  حسن ماسالی  •  سید ابوالحسن بنی‌صدر  •  صادق قطب‌زاده  •  مصطفی چمران  •  علی شریعتی |
| رده: حزب‌های سیاسی در ایران |

| * ن
* ب
* و
انقلابِ ۱۳۵۷ ایران |
| --- |
| روزشمار |
| چهره‌ها | 
* ابراهیم یزدی
* اکبر هاشمی رفسنجانی
* بهزاد نبوی
* حبیب‌الله پیمان
* حسینعلی منتظری
* داریوش فروهر
* سید ابوالحسن بنی‌صدر
* سید احمد خمینی
* سید حسن آیت
* سید روح‌الله خمینی
* سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
* سید علی خامنه‌ای
* سید محمد بهشتی
* سید محمدکاظم شریعتمداری
* سید محمود طالقانی
* سید مصطفی خمینی
* شاپور بختیار
* صادق خلخالی
* صادق قطب‌زاده
* عباس امیرانتظام
* علی شایگان
* علی شریعتی
* کریم سنجابی
* محمد مفتح
* محمدجواد باهنر
* محمدرضا مهدوی کنی
* مرتضی مطهری
* مهدی بازرگان
* مهدی کروبی
* میرحسین موسوی
* نورالدین کیانوری
* یدالله سحابی

 |
| گروه‌ها و احزابو جریان‌ها | 
* زنان
* جبهه ملی ایران
* حزب توده ایران
* حزب جمهوری اسلامی
* حزب مؤتلفه اسلامی
* دفتر تحکیم وحدت
* سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران
* سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)
* سازمان مجاهدین خلق ایران
* نهضت آزادی ایران

 |
| نهادهای انقلابی | 
* بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی
* جهاد سازندگی
* دولت موقت
* سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
* شورای انقلاب اسلامی ایران
* شورای عالی انقلاب فرهنگی
* شورای نگهبان
* کمیته انقلاب اسلامی

 |
| رویدادها | 
* تظاهرات ۱۷ شهریور
* راه‌پیمایی تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷
* تظاهرات ۱۹ دی قم
* حمله به ساواک رشت
* تظاهرات ۲۹ بهمن تبریز
* تظاهرات ۱۷ اسفند ۱۳۵۷
* بازگشت روح‌الله خمینی به ایران

 |
| پیامدها | 
* انقلاب فرهنگی ایران
* گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده آمریکا
* کودتای نوژه

 |
| مکاتب | 
* کمونیسم
* ملی‌گرایی
* ولایت فقیه

 |
| در آینهٔ آثار | 

|  |  |
| --- | --- |
| نمایشنامه‌ها | 
* *خاطرات هنرپیشه نقش دوم*
* *آهسته با گل سرخ*

 |
| رمان‌ها | 
* *در حضر*
* *رازهای سرزمین من*
* *مدار صفر درجه*
* *زوال کلنل*
* *اضطراب ابراهیم*

 |
| فیلم‌ها | 
* *خط قرمز*
	+ *شب سمور*
* *ای ایران*
* *آرگو*
* *پرسپولیس*

 |
| سرودها | 
* فهرستِ سرودهای انقلابیِ ایران

 |
| رسالات وتحقیقات | 
* ایران و استعمار سرخ و سیاه
* *پاسخ به تاریخ*
* «چرا با جمهوری اسلامی مخالفم؟»
* *ایران: از اختلافات مذهبی تا انقلاب*
* *جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران*
* *شاهنشاه*
* *قفس طلایی*

 |
| دیگر | 
* *آینه‌های روبرو*
* انقلاب ۱۹۷۹: جمعه سیاه

 |

 |
| وابسته | 
* روابط خمینی و آمریکا
* شاه رفت
* مذهب و انقلاب ۱۳۵۷ ایران

 |
| رویدادها • رده •  ویکی‌گفتاورد |

| * ن
* ب
* و
اعدام‌شدگان سرشناس پس از انقلاب ۱۳۵۷ |
| --- |
| سیاستمداران دورهٔ پهلوی | 
* امیرعباس هویدا
* عبدالله ریاضی
* فرخ‌رو پارسا
* جواد سعید
* منوچهر آزمون
* منوچهر سلیمی
* منصور روحانی
* محمدرضا عاملی تهرانی
* محمدعلی علامه وحیدی
* غلامرضا نیک‌پی
* غلامرضا کیانپور
* عباسعلی خلعتبری
* غلامحسین دانشی
* سالار جاف
* محمود جعفریان
* پرویز نیک‌خواه

 |
| نظامیان دورهٔ پهلوی | 
* نعمت‌الله نصیری
* نادر جهانبانی
* منوچهر خسروداد
* ناصر مقدم
* حسن پاکروان
* سید رضا ناجی
* مهدی رحیمی
* عبدالله خواجه‌نوری
* امیرحسین ربیعی
* علی حجت کاشانی
* ابوالحسن سعادتمند
* محمدتقی مجیدی
* جعفرقلی صدری
* ایرج مطبوعی
* علی نشاط
* سید سعید مهدیون
* آیت محققی
* ابوالحسن سعادتمند
* حسینعلی بیات
* پرویز امینی افشار
* منوچهر ملک
* فخرالدین مدرس

 |
| چپ‌گرایان | 
* حسن آذرفر
* بهرام افضلی
* بیژن کبیری
* هوشنگ عطاریان
* رحیم شمس
* سعید سلطان‌پور
* حسین احمدی روحانی
* تقی شهرام
* هرمز گرجی‌بیانی
* هیبت‌الله معینی چاغروند

 |
| اسلام‌گرایان | 
* اکبر گودرزی
* محمدرضا سعادتی

 |
| دیگر مخالفان سیاسی | 
* منصور باقریان
* خسرو قشقایی
* صادق قطب‌زاده
* رحیم‌علی خرم
* سید جواد ذبیحی
* علی‌اصغر امیرانی
* حبیب‌الله القانیان
* مونا محمودنژاد
* کامران صمیمی
* سیروس روشنی

 |
| عاملان | 
* سید روح‌الله خمینی
* صادق خلخالی
* محمد محمدی گیلانی
* محمد محمدی ری‌شهری
* سید حسین موسوی تبریزی
* اسدالله لاجوردی
* علی قدوسی
* حسینعلی نیری

 |

| * ن
* ب
* و
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران |
| --- |
| مراکز | 

|  |  |
| --- | --- |
| استانی | آذربایجان شرقی • آذربایجان غربی • اردبیل • اصفهان • البرز • ایلام • بوشهر • چهارمحال و بختیاری • خراسان جنوبی • خراسان رضوی • خراسان شمالی • خوزستان • زنجان • سمنان • سیستان و بلوچستان • فارس • قزوین • قم • کردستان • کرمان • کرمانشاه • کهگیلویه و بویراحمد • گلستان • گیلان • لرستان • مازندران • مرکزی • هرمزگان • همدان • یزد |
| محلی | آبادان • کیش • مهاباد |
| فنی | ایستگاه رادیویی و تلویزیونی زیباکنار  •  ایستگاه تلویزیونی الوند •  ایستگاه تلویزیونی جماران •  ایستگاه رادیویی موج کوتاه بعثت کمال‌آباد |

 |
| شبکه‌های تلویزیونی | 

|  |  |
| --- | --- |
| سراسری | یک • دو • سه • چهار • تهران • خبر • آموزش •  قرآن • مستند • نسیم • تماشا • نمایش • ورزش • سلامت • افق • کودک و نوجوان(پویا و نهال) • امید • آی‌فیلم • 4K • سپهر • خبر ۲ |
| برون‌مرزی | آی‌فیلم انگلیسی •  آی‌فیلم ۲ •  الکوثر •  هیسپان تی‌وی •  پرس تی‌وی •  العالم •  جام جم ۱ •  جام جم ۲ •  جام جم ۳ •  سحر آذری •  سحر اردو •  سحر بوسنیایی •  سحر سورانی •  سحر کرمانجی •  هوسا تی‌وی |
| اینترنتی | مثبت کودک • تلوبیون ورزشی • رؤیا • جام • فلسطین • سربداران • نما • اقرا |
| استانی | آذربایجان غربی •  آفتاب •  اترک •  اشراق •  اصفهان •  افلاک •  البرز •  ایلام •  باران •  بوشهر •  تبرستان •  جهان‌بین •  خاوران •  خراسان رضوی •  خلیج فارس •  خوزستان •  دنا •  زاگرس •  سبز •  سبلان •  سمنان •  سهند •  فارس •  قزوین •  کردستان •  کرمان •  نور •  هامون •  همدان •  یزد |
| محلی | آبادان •  کیش •  مهاباد |
| منحل‌شده | بازار •  HD • ایران‌کالا •  شما |

 |
| شبکه‌های رادیویی | 

|  |  |
| --- | --- |
| سراسری | تهران •  ایران •  فرهنگ •  پیام •  قرآن •  معارف •  جوان •  ورزش •  سلامت •  گفت‌وگو •  اقتصاد •  نمایش •  آوا •  تلاوت  •  صبا  •  زیارت |
| برون‌مرزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آسیای میانه و قفقاز | آذری • آران • آشوری • ارمنی • ازبکی • تاجیکی • تالشی • ترکمنی • ترکی استانبولی • قزاقی |
| اروپا و آمریکا | آلبانیایی • آلمانی • اسپانیایی • انگلیسی • ایتالیایی • پرتغالی • روسی • فرانسوی |
| شبکه سحر | اردو • بوسنیایی • سورانی • کرمانجی |
| شبه‌قاره و شرق آسیا | اندونزیایی • بنگالی • پشتو • چینی • دری • ژاپنی • هندی |
| عربی و آفریقایی | سواحلی • عبری • عربی • هوسا |

 |
| استانی | اراک • اردبیل • ارومیه • اصفهان • اهواز • ایلام • بجنورد • بندرعباس • بوشهر • بیرجند • تبریز • خرم‌آباد • رشت • زاهدان • زنجان • ساری • سمنان • سنندج • شهرکرد • شیراز • قزوین • قم • کرج • کرمان • کرمانشاه • گرگان • مشهد • همدان • یاسوج • یزد |
| محلی | آبادان • کیش • مهاباد |
| شهری | بروجرد • دزفول • رفسنجان • زابل • کاشان • مراغه • مریوان |
| منحل‌شده | جهرم •  کردی کرمانشاه |

 |
| زیرمجموعه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| رسانه | انتشارات سروش •  مؤسسه جام جم (روزنامه جام جم) |
| آموزش | مرکز آموزش صدا و سیما •  دانشگاه صدا و سیما |
| تولید | سیما فیلم •  خبرگزاری صدا و سیما •  باشگاه خبرنگاران جوان |
| سایر | سروش سیما •  مرکز همایش‌ها •  پیام‌رسان سروش |

 |
| رئیسان | 

|  |
| --- |
| صادق قطب‌زاده •  *شورای پنج نفره* •  *شورای سه نفره* •  تقی فراحی •  محمد مبلغی اسلامی (سرپرست) •  سید علی‌اکبر محتشمی‌پور و عبدالله نوری (سرپرستان مشترک) •  علی لاریجانی •  محمد هاشمی رفسنجانی •  محمدجواد لاریجانی (سرپرست) •  محمد هاشمی رفسنجانی •  علی لاریجانی •  سید عزت‌الله ضرغامی •  محمد سرافراز •  عبدالعلی علی‌عسگری •  پیمان جبلی |

 |
| سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران •  شورای نظارت بر سازمان صدا و سیما •  معاونت برون‌مرزی سازمان صدا و سیما •  فرستنده‌های دیجیتال صدا و سیما •  جشنواره تلویزیونی جام جم |

| * ن
* ب
* و
وزیران امور خارجه (فهرست) |
| --- |
| قاجار | 
* نشاط اصفهانی (۱۲۰۲–۱۲۰۰)
* ابوالحسن شیرازی (۱۲۱۳–۱۲۰۲)
* علی فراهانی (۱۲۱۴–۱۲۱۳)
* مسعود انصاری (۱۲۱۹–۱۲۱۴)
* ابوالحسن شیرازی (۱۲۲۵–۱۲۱۹)
* مسعود انصاری (۱۲۲۷–۱۲۲۵)
* امیرکبیر\* (۱۲۳۰–۱۲۲۷)
* محمدعلی شیرازی (۱۲۳۰)
* سعید انصاری (۱۲۵۲–۱۲۳۰)
* محمد رئیس نوری\* (۱۲۵۲)
* حسین سپهسالار (۱۲۵۹–۱۲۵۲)
* سعید انصاری (۱۲۶۲–۱۲۵۹)
* محمد رئیس نوری\* (۱۲۶۲)
* محمود قراگوزلو (۱۲۶۴–۱۲۶۲)
* یحیی مشیرالدوله (۱۲۶۶–۱۲۶۴)
* عباس قوام‌الدوله (۱۲۷۵–۱۲۶۶)
* نصرالله نایینی\* (۱۲۷۵)
* محسن مظاهر (۱۲۷۸–۱۲۷۵)
* نصرالله نایینی (۱۲۸۵–۱۲۷۸)
* محمدعلی علاءالسلطنه (۱۲۸۶–۱۲۸۵)
* جواد سعدالدوله (۱۲۸۶)
* محمدعلی علاءالسلطنه (۱۲۸۶)
* حسن پیرنیا (۱۲۸۷–۱۲۸۶)
* محمدعلی علاءالسلطنه (۱۲۸۷)
* جواد سعدالدوله (۱۲۸۸–۱۲۸۷)
* اسدالله مشارالسلطنه\* (۱۲۸۸)
* محمدعلی علاءالسلطنه (۱۲۸۸)
* اسماعیل ثقةالملک\* (۱۲۸۸)
* محمدابراهیم غفاری (۱۲۸۹–۱۲۸۸)
* حسینقلی نواب (۱۲۸۹)
* حسن اسفندیاری (۱۲۹۰–۱۲۸۹)
* حسن وثوق (۱۲۹۲–۱۲۹۰)
* محمدابراهیم غفاری (۱۲۹۴–۱۲۹۲)
* حسن اسفندیاری (۱۲۹۴)
* علیقلی مسعود انصاری (۱۲۹۴)
* اکبر صارم‌الدوله (۱۲۹۵–۱۲۹۴)
* حسن وثوق (۱۲۹۶–۱۲۹۵)
* محمدعلی علاءالسلطنه (۱۲۹۶)
* علیقلی مسعود انصاری (۱۲۹۷–۱۲۹۶)
* اسدالله مشارالسلطنه (۱۲۹۷)
* علیقلی مسعود انصاری (۱۲۹۸–۱۲۹۷)
* فیروز فیروز (۱۲۹۹–۱۲۹۸)
* اسدالله مشارالسلطنه (۱۲۹۹)
* حسن اسفندیاری (۱۲۹۹)
* مصطفی‌قلی فهیم‌الدوله\* (۱۲۹۹)
* جهانگیر ناظم‌الملک\* (۱۲۹۹)
* حسن اسفندیاری (۱۲۹۹)
* محمود جم (۱۳۰۰–۱۲۹۹)
* محمدتقی معززالدوله (۱۳۰۰)
* حسن اسفندیاری (۱۳۰۰)
* ابوالقاسم عمید\* (۱۳۰۰)
* اسدالله مشارالسلطنه (۱۳۰۰)
* ابراهیم حکیمی (۱۳۰۱–۱۳۰۰)
* احمد قوام (۱۳۰۱)
* محمدعلی فروغی (۱۳۰۲–۱۳۰۱)
* محمد مصدق (۱۳۰۲)
* محمدعلی فروغی (۱۳۰۳–۱۳۰۲)
* حسن مشار (۱۳۰۴–۱۳۰۳)

 |
| پهلوی | 
* داوود مفتاح\* (۱۳۰۵–۱۳۰۴)
* علیقلی مسعود انصاری (۱۳۰۷–۱۳۰۵)
* فتح‌الله پاکروان\* (۱۳۰۷)
* ابوالقاسم عمید\* (۱۳۰۷)
* محمدعلی فرزین (۱۳۰۹–۱۳۰۷)
* محمدعلی فروغی (۱۳۱۲–۱۳۰۹)
* سید باقر کاظمی (۱۳۱۴–۱۳۱۲)
* عنایت‌الله سمیعی (۱۳۱۶–۱۳۱۵)
* مصطفی عدل\* (۱۳۱۷–۱۳۱۶)
* علی سهیلی (۱۳۱۷)
* مظفر اعلم (۱۳۱۹–۱۳۱۷)
* جواد عامری\* (۱۳۲۰–۱۳۱۹)
* علی سهیلی (۱۳۲۱–۱۳۲۰)
* محمد ساعد (۱۳۲۳–۱۳۲۱)
* محسن رئیس (۱۳۲۳)
* نصرالله انتظام (۱۳۲۴–۱۳۲۳)
* انوشیروان سپهبدی (۱۳۲۴)
* ابوالقاسم نجم (۱۳۲۴)
* احمد قوام (۱۳۲۵–۱۳۲۴)
* محمدعلی همایون‌جاه (۱۳۲۶–۱۳۲۵)
* انوشیروان سپهبدی (۱۳۲۶)
* موسی نوری اسفندیاری (۱۳۲۶)
* سید باقر کاظمی (۱۳۲۶)
* موسی نوری اسفندیاری (۱۳۲۷–۱۳۲۶)
* علی‌اصغر حکمت (۱۳۲۸–۱۳۲۷)
* علی‌اکبر سیاسی (۱۳۲۸)
* حسین علاء (۱۳۲۹–۱۳۲۸)
* محمود صلاحی\* (۱۳۲۹)
* محسن رئیس (۱۳۲۹)
* عبدالله انتظام (۱۳۳۰–۱۳۲۹)
* سید باقر کاظمی (۱۳۳۱–۱۳۳۰)
* حسین نواب (۱۳۳۱)
* حسین فاطمی (۱۳۳۲–۱۳۳۱)
* عبدالله انتظام (۱۳۳۴–۱۳۳۲)
* علیقلی اردلان (۱۳۳۷–۱۳۳۴)
* علی‌اصغر حکمت (۱۳۳۸–۱۳۳۷)
* جلال عبده (۱۳۳۸)
* غلام‌عباس آرام (۱۳۳۹–۱۳۳۸)
* امیرخسرو افشار\* (۱۳۳۹)
* یدالله عضدی (۱۳۳۹)
* حسین قدس نخعی (۱۳۴۱–۱۳۳۹)
* غلام‌عباس آرام (۱۳۴۵–۱۳۴۱)
* اردشیر زاهدی (۱۳۵۰–۱۳۴۵)
* عباسعلی خلعتبری (۱۳۵۷–۱۳۵۰)
* امیرخسرو افشار (۱۳۵۷)
* احمد میرفندرسکی (۱۳۵۷)

 |
| جمهوری اسلامی | 
* کریم سنجابی (۱۳۵۸–۱۳۵۷)
* مهدی بازرگان\* (۱۳۵۸)
* ابراهیم یزدی (۱۳۵۸)
* سید ابوالحسن بنی‌صدر\* (۱۳۵۸)
* صادق قطب‌زاده (۱۳۵۹–۱۳۵۸)
* محمدکریم خداپناهی\* (۱۳۵۹)
* محمدعلی رجایی\* (۱۳۶۰–۱۳۵۹)
* میرحسین موسوی (۱۳۶۰)
* علی‌اکبر ولایتی (۱۳۷۶–۱۳۶۰)
* کمال خرازی (۱۳۸۴–۱۳۷۶)
* منوچهر متکی (۱۳۸۹–۱۳۸۴)
* علی‌اکبر صالحی (۱۳۹۲–۱۳۸۹)
* محمدجواد ظریف (۱۴۰۰–۱۳۹۲)
* حسین امیرعبداللهیان (اکنون–۱۴۰۰)

 |
| \* سرپرست |


| * ن
* ب
* و
هیئت دولت شورای انقلاب اسلامی ایران (۱۳۵۹–۱۳۵۸) |
| --- |
| 

| هیئت وزیران |
| --- |
| وزیر آموزش و پرورش | 
* محمدعلی رجایی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر ارشاد ملی | 
* ناصر میناچی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر امور اقتصادی و دارایی | 
* سید ابوالحسن بنی‌صدر (۱۳۵۸)
* رضا سلیمی\* (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر امور خارجه | 
* سید ابوالحسن بنی‌صدر\* (۱۳۵۸)
* صادق قطب‌زاده (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر بازرگانی | 
* رضا صدر (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر بهداری و بهزیستی | 
* موسی زرگر (۱۳۵۹–۱۳۵۸)
* ایرج فاضل\* (۱۳۵۹)

 |
| وزیر پست و تلگراف و تلفن | 
* محمود قندی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر دادگستری | 
* *بدون وزیر*۱

 |
| وزیر دفاع ملی | 
* مصطفی چمران (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر راه و ترابری | 
* محمدیوسف طاهری (۱۳۵۸)
* موسی کلانتری (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر صنایع و معادن | 
* محمود احمدزاده (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر فرهنگ و آموزش عالی | 
* حسن حبیبی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر کار و امور اجتماعی | 
* محمدرضا نعمت‌زاده (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر کشاورزی و عمران روستایی | 
* عباس شیبانی\* (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر کشور | 
* اکبر هاشمی رفسنجانی\* (۱۳۵۸)
* محمدرضا مهدوی کنی\* (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر مسکن و شهرسازی | 
* سید محسن یحیوی\* (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر نفت | 
* علی‌اکبر معین‌فر (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر نیرو | 
* حسن عباس‌پور (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر مشاور | 
* داریوش فروهر (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| وزیر مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه | 
* عزت‌الله سحابی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |

 |
| 

| معاونان نخست‌وزیر |
| --- |
| دبیر اول شورای انقلاب اسلامی | 
* سید محمد بهشتی (۱۳۵۸)
* سید ابوالحسن بنی‌صدر (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| دبیر دوم شورای انقلاب اسلامی | 
* علی‌اکبر معین‌فر (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور | 
* مصطفی کتیرایی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| رئیس سازمان اوقاف | 
* ناصر میناچی (۱۳۵۸)
* حبیب‌الله عسگراولادی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| رئیس سازمان تربیت بدنی | 
* حسین شاه‌حسینی (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |
| رئیس سازمان حفاظت محیط زیست | 
* تقی ابتکار (۱۳۵۹–۱۳۵۸)

 |

 |
| \* سرپرست
۱ وزارت دادگستری توسط شورایی مرکب از «رئیس دیوان عالی کشور» (سید مهدی سجادیان و سپس سید محمد بهشتی)، «دادستان کل کشور» (سید فتح‌الله بنی‌صدر و سپس سید عبدالکریم موسوی اردبیلی) و «رئیس دادگاه عالی انتظامی قضات» (غلامرضا شریفی اقدس) اداره می‌شد. |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **درگاه‌ها**موارد مرتبط با این موضوع | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***درگاه ایران*** |

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
	+ 2
* ویاف
	+ 1
	+ 2
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی

 |