**خضری دشت‌بیاض** شهری از توابع شهرستان قائنات در استان خراسان جنوبی و مرکز بخش نیمبلوک است. این شهر به دلیل اینکه شمالی‌ترین و نخستین شهر خراسان جنوبی پس از ورود به این استان (از خراسان رضوی) است، به «پیشانی سرسبز خراسان جنوبی» شهرت یافته‌است. جمعیت خضری دشت بیاض بنا بر آمار سرشماری سال ۱۳۹۵، برابر با ۵٫۶۸۰ نفر بوده‌است.

تاریخچه و وجه تسمیه
-------------------

خضری و دشت بیاض دارای تاریخی کهن و مربوط به پیش از اسلام هستند. آنچه قطعی است، در روایت داستان تدفین امامزاده عبدالله کارشک که در سال ۲۴۷ هجری (۲۴۰ شمسی) درگذشت، سخن از خضری و دشت بیاض به میان آمده‌است.

در دوره جدید، خضری و دشت بیاض دو روستای نزدیک به یکدیگر بودند که در سال ۱۳۶۲ با تجمیع جمعیت دو روستا، به شهر تبدیل شدند.

موقعیت جغرافیایی
----------------

شهر خضری دشت بیاض از شمال با شهرستان گناباد، از جنوب با بخش مرکزی شهرستان قائنات، از شرق با شهرستان زیرکوه و از غرب با شهرستان فردوس و شهرستان سرایان همجوار می‌باشد. فاصله آن تا قاین ۵۵ کیلومتر، تا بیرجند ۱۶۰ کیلومتر، تا فردوس ۹۵ کیلومتر، تا گناباد ۴۵ کیلومتر و تا مشهد ۳۲۰ کیلومتر است.

خضری دشت بیاض در غرب دشتی قرار گرفته که توسط کوه‌های زیر احاطه شده‌است:

* کوه آینه (کوه علی پلنگ) در جنوب غرب خضری
* کوه خان (مردان شاه) در جنوب خضری
* کوه سیاه کوه در غرب خضری
* رشته کوه‌های عباس‌آباد در شرق خضری

آب و هوا
--------

آب و هوای منطقه به‌طور معمول گرم و خشک است. گرمترین ماه‌های سال در این منطقه تیر و مرداد و سردترین آن‌ها دی و بهمن می‌باشد و ماه‌های یخبندان از اواخر آذر تا اواسط اسفندماه بطول می‌انجامد.

بادهای اصلی منطقه در تابستان بیشتر از شرق به طرف غرب می‌وزد که به باد شمال معروف است و در زمستان از طرف غرب به شرق از بادهای مدیترانه‌ای که بنام سیاه باد معروف است.
میانگین بارش سالانه در این منطقه ۱۷۴ میلی‌متر می‌باشد که بارش به صورت برف و باران می‌باشد.

آب شرب شهر از طریق دو حلقه چاه عمیق تأمین می‌شود. آب کشاورزی منطقه نیز از طریق چاه‌های عمیق موجود تأمین می‌شود در سال‌های پرباران رودخانه‌های اصلی معروف به دهنه که از کوه‌های جنوب و جنوب غربی سرچشمه می‌گیرد و همچنین سیل‌بندهای احداث شده در بالا دست دشت قسمتی از آب کشاورزی منطقه را تأمین می‌کنند.

وضعیت اقتصادی
-------------

شیوه معیشت مردم این منطقه از گذشته مبتنی بر کشاورزی و دامداری بوده‌است. دشت خضری برای کشاورزی بسیار مناسب بوده و دارای آب و خاک مناسب می‌باشد محصولات عمده این منطقه گندم، جو، چغندر قند، زعفران و محصولات باغی می‌باشد.

در چنین بستری، شرکت سهامی زراعی خضری با تولید محصولات زارعی، دامی، باغی و لبنی شکل گرفته و نقش به سزایی در رونق اقتصادی مردم، تأمین نیازمندی‌های منطقه و ایجاد اشتغال داشته‌است.

از نظر پتانسیل‌های معدنی این منطقه موقعیت مناسبی دارد. تاکنون معادنی ازجمله سنگ مرمر، خاک نسوز، سنگ آلومنیم، گچ و… در این منطقه شناسایی شده‌است.

مکانهای زیارتی و گردشگری
------------------------

شهر خضری دشت بیاض به دلیل سرسبز بودن بهترین نقطه ییلاقی و گردشگری استان خراسان جنوبی محسوب و به لحاظ سابقه تاریخی و آثار تاریخی باارزش و پتانسیل‌های موجود محل جاذبی برای مسافران، زائرین و گردشگران می‌باشد.

یکی از مهمترین جاذبه‌های گردشگری منطقه، غار فارس است. آنطور که از روایت ساکنان محلی فهمیده می‌شود، در گذشته‌های بسیار دور شهری آباد وجود داشته که هر دو روستای دشت بیاض و مَیَم را دربرگرفته و به فارس مشهور بوده‌است که در نقشه‌های تاریخی نیز این منطقه ثبت شده‌است و غاری به همین نام وجود نیز دارد.

در شاهنامه فردوسی نیز این نام‌ها ثبت و ضبط شده‌است:

> همان به که سوی کَلات و چَرَم \*\*\*\*\* برانیم و منزل کنیم از مَیَم
> 
> 

از اندک آثار تاریخی و مکان‌های زیارتی و جاذبه‌های گردشگری به جا مانده از دوران کهن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* قدمگاه دشت بیاض
* بارگاه امامزاده سلطان عبدالله کارشک
* باغ تاریخی دهنه
* اردوگاه دانش آموزی شهید کاوه خضری
* دره سبز مردانشاه
* غار فارس
* قلعه دختر
* مسجد جامع خضری
* مسجد جامع دشت بیاض
* دبستان دشت بیاض
* پل سنگی طبیعی

* پل سنگی طبیعی در روستای ثغوری**پل سنگی طبیعی در روستای ثغوری**
* 
* 
*

وضعیت فرهنگی و ورزشی
--------------------

این شهر دارای ۳ باب دبستان، ۳ باب راهنمایی و ۲ دبیرستان دخترانه و پسرانه است که به صورت شبانه‌روزی می‌باشند. همچنین این شهر دارای ۲ مهد کودک است. ۴ مسجد در خضری و ۳ مسجد در دشت بیاض و ۲ حسینیه در خضری از مکان‌های مذهبی شهر است. همچنین در این شهر چهار سالن ورزشی ساخته شده‌است که آماده خدمت رسانی به ورزش دوستان است. در سال تحصیلی ۱۳۹۸–۱۳۹۷ نیز یک باب دبستان غیرانتفاعی در این شهر شروع به کار کرده‌است.

وضعیت بهداشت و درمان
--------------------

خضری دارای یک کلینیک بهداشتی درمانی شامل درمانگاه، کلینیک دندانپزشکی و بخش زنان و زایمان است. همچنین دو خانه بهداشت نیز در خضری دشت بیاض فعالیت می‌کنند.

اداره دامپزشکی نیز در حاشیه جاده آسیایی به شهروندان خدمات ارائه می‌کند.

توانمندی‌های زیرساختی
---------------------

* شرکت سهامی زراعی خضری
* شرکت فرآورده‌های لبنی خضری
* شرکت تولید خوراک دام و طیور بهدانه خضری
* کارخانه عرقیات معجزه
* آزمایشگاه کنترل کیفیت مواد غذایی خضراء طوس

شخصیت‌های تاریخی
----------------

خضری به لحاظ قدمتی که دارد، میزبان یا پرورش دهنده شخصیت‌های بزرگی بوده‌است که در سطوح مختلف تأثیرگذار بوده‌اند. از خضری در کتابها و سفرنامه‌های مختلفی نام برده‌است که نشان دهنده قدمت و اهمیت این منطقه است.

ذیلاً به برجسته‌ترین شخصیت‌های این شهر اشاره شده‌است:

* مولانا محمدولی دشت بیاضی (شاعر)
* فصیح الدین محمد دشت بیاضی (شاعر)
* ابوعبدالله خضری (فقیه)
* شیخ محمدعلی قطب (فقیه)
* آخوند ملاعلی خراشادی: در کتاب سفرنامه میرزا خانلرخان اعتصام الملک که حاوی خاطرات سفرهای میرزا خانلرخان (نایب اوَل وزارت امور خارجه) به لندن، عتبات، قائن و گزارش اطلاعات قائن می‌باشد، در چندین فراز از خضری سخن به میان آمده‌است. سفرنامه قاین مربوط به سالهای ۱۲۹۳ قمری/ ۱۲۵۵ شمسی است. خانلرخان در بخش‌هایی از کتاب به ملاقات خود با آخوند ملاعلی خراشادی اشاره می‌کند:

> نیم فرسخی اینجا قریه خضری سر راه و منزل جناب آخوند ملا علی آنجاست، خدمتشان رسیدم. خانه ای دارد مثل خانه حضرت نوح. اما تاریک. عرض کردم چرا درها یعنی آغشقه این اتاق را که حالا پنجره کوچک دارد، تمام باز نمی‌کنید که روشن شود؟ فرمود خانه ملک من نیست و من هیچ شبی در اینجا نخوابیده‌ام مگر اینکه فردا عزم رحیل داشته‌ام و حالا قریب پنجاه سال است که در همان بیغوله عمر گذرانیده اند. بر حالت ایشان تأسف خوردم.
> 
>

شخصیت‌های معاصر
---------------

ولی دشت بیاضی

تحولات تاریخی
-------------

* زمین لرزه دشت بیاض (۱۳۴۷)

جستارهای وابسته
---------------

* زمین‌لرزه قائن (۱۳۷۶)
* قهستان
* بیرجند
* قاین
* فردوس
* گناباد
* شهرداری خضری دشت بیاض
* مختصات و ارتفاع، پیش‌شماره

پانویس
------

1. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۶ فوریه ۲۰۱۵.
2. ↑  «درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵». *www.amar.org.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۰۱.
3. ↑  «گنجور» فردوسی» شاهنامه» گفتار اندر داستان فرود سیاوش» گفتار اندر داستان فرود سیاوش». *ganjoor.net*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۲۵.
4. ↑  «سفرنامه میرزا خانلرخان اعتصام الملک - ویکی‌نور، دانشنامهٔ تخصصی». *wikinoor.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۳۰.
5. ↑  *سفرنامه میرزا خانلرخان اعتصام الملک*. به کوشش منوچهر محمودی.

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان قائنات |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* قائن

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* قائن
* اسفدن

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| مهیار | 
* اچونی
* بخش‌آباد
* بزن آباد جدید
* دره سفید
* ده‌میر
* حاجی آباد نوغاب
* حاتم‌آباد
* حسین‌آباد
* جبار
* جوزاندر
* کلی
* خرم‌آباد
* مهیار
* مکارم بالا
* مشارک
* محمدآباد علم
* نیمروز
* سورگ
* زیرنج

 |
| پیشکوه | 
* بیهود
* بزبیشه
* تجن
* خونیک تجن
* مزار دهنه
* نوغاب پسکوه
* سر ساران
* شندان

 |
| قائن | 
* ابراهیم‌آباد
* ابوالخیری
* اسفشاد
* امیرآباد
* اندریک
* انجول
* باراز
* بیدمشک
* بن خونیک
* پهنایی
* تجرگ
* تکاب بند
* تندیل
* تیگاب
* جعفرآباد
* چدان
* خرواج
* خسروی
* خنجوک
* خونیک بالا
* خونیک پائین
* خونیک پای گدار
* دستجرد
* دوچاهی
* رزدنبل
* روشک
* زوک
* زول
* سرمستی
* سفتوک
* شاهیک
* شهرک کلاته شیخ علی
* شیرمرغ
* عباس‌آباد
* عشق‌آباد
* علی‌آباد علیا
* علی‌آباد سفلی
* فرخی
* فلک
* فیروزآباد
* کره
* کلاته بالا
* کلاته خان
* کلاته عبدالرحمن
* کلاته قصاب
* کلاته نصیر
* کلاته سعید
* کنارنگ
* گرازان
* گردتیغ
* گرماب
* گزنوک
* گلگنج
* گوشیک
* محب پائین
* مهواج
* مهموئی
* مهنج
* ورزگ
* ورزق
* ورنجان

 |

 |

 |
| نیمبلوک | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* نیمبلوک
* خضری دشت‌بیاض

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| کرغند | 
* خرمنج
* خشکان
* خنج
* دره باز
* کرغند
* کلاته سری
* گزنشک

 |
| نیمبلوک | 
* اسفیان
* بسکاباد
* بیناباج
* بنرگ
* تبلان
* ثقوری
* جان میرزا
* چاه جملی
* چاه دهنه
* خنکوک
* خوگ
* دهشک
* رجنگ
* شیر مغز پائین
* عباس آباد
* علی زنگی
* فتح آباد
* فیض آباد
* کارشک
* گزومون
* گریمنج
* ملک آباد
* مزدآباد

 |

 |

 |
| سده | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* آرین‌شهر

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| آفریز | 
* آفریز
* اسماعیل آباد
* اویج
* چاده
* چاهک
* چاه یوسف
* چلونک
* سراب
* شونگان
* علی آباد موسویه
* کوه میران
* موسویه
* نارگندل
* نیگ

 |
| پسکوه | 
* تیغاب
* تیغدر
* چاه اسلام آباد
* چاه فیض آباد
* چاه کشمیر
* چاه کاذب
* چاه ضیائی
* رومشتیک
* شهرک هاشمیه
* کرچ
* گوراب جدید
* محمدآباد چاهک
* مزارنو
* قومنجان

 |
| سده | 
* برکوک
* جعفرآباد
* جلگه سده
* جنت آباد
* جینان
* حسن‌آباد
* خشک
* روم
* زمانی
* زنگوئی
* شمس لنگ
* عباس آباد دشت
* علی رحمانی
* قیصار
* کرشک
* کلاته دلاکان
* مرتضی رحمانی
* مصطفی رحمانی
* وزق

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان خراسان جنوبی |
| --- |
| مرکز | 
* بیرجند

 |  |
| شهرستان‌ها | 
* بشرویه
* بیرجند
* خوسف
* درمیان
* زیرکوه
* سرایان
* سربیشه
* طبس
* فردوس
* قائنات
* نهبندان

 |
| شهرها | 
* آبیز
* آرین‌شهر
* ارسک
* اسدیه
* اسفدن
* اسلامیه
* آیسک
* باغستان
* بشرویه
* بیرجند
* حاجی‌آباد
* خضری دشت بیاض
* خوسف
* درح
* دیهوک
* زهان
* سرایان
* سربیشه
* سه‌قلعه
* شوسف
* طبس
* طبس مسینا
* عشق‌آباد
* فردوس
* قائن
* قهستان
* گزیک
* ماژان
* مود
* نهبندان
* نیمبلوک

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آبگرم معدنی فردوس
* آرامگاه ابن حسام خوسفی
* آرامگاه بزرگمهر قائنی
* آرامگاه شیخ ابوالمفاخر
* ارگ کلاه‌فرنگی
* عمارت اکبریه
* باغ شوکت‌آباد
* باغ گلشن طبس
* کویر پلوند فردوس
* مجموعه تاریخی کوشک فردوس
* مدرسه شوکتیه
* مدرسه علمیه علیا فردوس
* مسجد جامع قائن
* مسجد جامع تون فردوس
* مسجد جامع هندوالان
* قلعه چهل دختر
* کوه قلعه فردوس
* قلعه دختر فردوس
* قلعه فورگ
* قلعه کوه قائن
* قنات بلده فردوس
* غار خونیک
* غار چنشت
* سنگ سوراخ فردوس
* خانه سلطانی
* خانه موسوی
* خانه افراشته فردوس

 |
| **درگاه خراسان** |