**شاهزاده بایزید** (۱۵۲۶ استانبول – ۲ اوت ۱۵۶۲، قزوین) پسر سلیمان قانونی و خرم سلطان بود. شورش بایزید علیه پدرش سلیمان و برادرش شاهزاده سلیم از مهم‌ترین حوادث داخلی امپراتوری عثمانی دانسته شده. هم‌چنین رفتار بد سلیمان با پسرش بایزید یکی از بزرگ‌ترین اشتباه‌های این سلطان مقتدر عثمانی شناخته می‌شود.

اوایل زندگی
-----------

شاهزاده بایزید در سال ۱۵۲۶ به عنوان ششمین پسر سلیمان یکم از خرم سلطان در استانبول متولد. وی چهار برادر و یک خواهر تنی داشت. بایزید در سال ۱۵۴۳ فرماندار قرامان شد. او بعداً در سال ۱۵۴۶ والی کوتاهیه شد.

بعد از اعدام شاهزاده مصطفی و مرگ شاهزاده جهانگیر تنها دو پسر به‌نام‌های بایزید و سلیم از سلیمان باقی‌ماندند. بزرگان دربار، بایزید پسر کوچکتر سلطان را به سلیم ترجیح می‌دادند اما سلیمان از سلیم پشتیبانی می‌کرد و بیشتر مورد توجه پدرش بود به‌همین جهت برای رسیدن به ولیعهدی رقابت سختی بین دو برادر درگرفت، با مرگ زود هنگام مادرشان اختلافات بین برادران خیلی سریع به جنگ داخلی کشیده شد. با مرور زمان اطرافیان بایزید با نالایق نشان دادن سلیم، ذهن او را نسبت به برادرش آشفته کردند و همین فتنه‌ها او را وادار به مخالفت علنی نسبت به برادرش کرد. سلیم نیز دشمنی و مخالفت بایزید نسبت به خود را به اطلاع سلیمان رساند، بعد از این که در سال ۱۵۵۸ خرم سلطان مهم‌ترین پشتیبان بایزید فوت شد و دشمنی میان دو برادر شدت گرفت.

شورش بایزید
-----------

سلطان سلیمان برای کنترل بهتر پسرانش، سلیم را به قونیه و بایزید را به آماسیه فرستاد. سلیم سریع اطاعت کرد اما بایزید این حکم را توهینی به خود می‌دانست چرا که وی در آناتولی بسیار محبوب بود اما سرانجام اطاعت کرد و به اجبار به آماسیه رفت. در نهایت سپاه منظمی تشکیل داد. او در نزدیکی قونیه با برادرش سلیم وارد جنگ شد اما شکست خورد و به آماسیه گریخت و از پدرش طلب بخشش کرد. سلطان به شرطی حاضر به پذیرش عفو او شد که تمامی بزرگان و اطرافیان بایزید به دست او کشته شوند. هر چند بایزید سه تن از اطرافیان خود را سر برید و سر آن‌ها را به نزد سلطان فرستاد، اما نه تنها به کشتن مابقی رضایت نداد، بلکه به تقویت سپاه خود پرداخت و بیش از پیش باعث خشم سلیمان شد.

سلطان سلیمان سپاه دیگری را برای سرکوب بایزید فرستاد و بایزید به‌طرف ارزروم عقب‌نشینی کرد و در آنجا مورد استقبال قرار گرفت، اما پس از چند روز سپاهی با چهل هزار سوار به جنگ او آمد. بایزید چون توان جنگیدن با سپاهی چنین بزرگ را نداشت، همراه با ۴ پسر خود و ده هزار نفر سرباز و چند تن از امرای خود به ایروان رفت. در آنجا شاه قلی سلطان یکان استاجلو از طرف شاه تهماسب یکم حکومت می‌کرد. او فرستاده‌ای نزد پادشاه ایران فرستاد و ماجرای آمدن بایزید را به اطلاع او رسانید و سپس بایزید را با درخواست پناهندگی به سوی شاه تهماسب اعزام کرد. تهماسب امان نامه‌ای برای بایزید نوشت و دستور داد که بایزید را به قزوین پایتخت صفوی بیاورند.[۴]

پناهندگی به ایران
-----------------

قبل از رسیدن بایزید به قزوین، سلطان سلیمان هدایای بسیاری را به دربار ایران فرستاد و از شاه تهماسب خواست که بایزید را به عثمانی تسلیم کند. شاهزاده بایزید به قزوین رسید و در سال ۱۵۶۰ میلادی با شاه تهماسب ملاقات کرد. سلطان سلیمان و شاهزاده سلیم خواستار تسلیم شدن و دست یافتن به بایزید و فرزندان او بودند، اما از طرف دیگر شاه تهماسب مایل به درافتادن و شروع جنگ دیگری با عثمانی بر سر پناه دادن به بایزید نبود. شاه سعی کرد میانه را بگیرد و پدر و پسر را آشتی دهد. به همین جهت نامه‌های متعددی بین شاه تهماسب و سلطان سلیمان مبادله شد که در تمامی این نامه‌ها سلیمان با اصرار خواستار تسلیم شدن بایزید شده بود. همچنین برطبق پیمان آماسیه، پناهندگان بایست به کشور خود تحویل داده می‌شدند. سرانجام شاه تهماسب خود را ناگزیر دید که برای اجتناب از خطر درگیری با قوای عثمانی، پناهندهٔ خود را تسلیم کند البته نقشه شاهزاده بایزید برای مسموم کردن شاه تهماسب هم بی‌تاثیر نبود.[۶][۷]

شاه تهماسب برای تسلیم بایزید به سلطان سلیمان جواب مثبت داد و در نامه‌ای در مقابل بایزید نهصد هزار سکهٔ طلا از جانب سلیمان و سیصد هزار سکه طلا هم از جانب سلیم درخواست نمود و پیشنهاد کرد تا قلعهٔ قارص هم به دولت ایران داده شود تا در مقابل بایزید در ارزروم به مقامات عثمانی تحویل داده شود. بعداً چون شاه تهماسب توقعات خود را از این نیز بالاتر برد، خشم سلیمان برانگیخته شد و شاه را تهدید به جنگ کرد. اما چون جنگ با شاه تهماسب را برخلاف منافع خود احساس کرد. باز هم ملایمت را به خشونت ترجیح داد و نامه‌ای برای شاهزاده سلیم فرستاد و به وی دستور داد تا وسیله‌ای فراهم کند که درخواست‌های شاه تهماسب عملی گردد.[۸] و از سوی دیگر پادشاه ایران نامه‌ای به سلیم فرستاد و از وی خواست تا بعد از تسلیم، بایزید و فرزندانش را به قتل رساند. با اینکه سلطان سلیمان در نامه‌های خود اشاره‌ای به اعدام بایزید نکرده بود اما همراهی و حمایت سوکلو محمد پاشا با سلیم، موجبات قتل بایزید را فراهم آورد؛ و از سوی دیگر علاوه بر خودِ بایزید، قتل فرزندان وی هم به وسیله سلیم امری لازم تلقی می‌شد تا بعداً تهدیدی از طرف آن‌ها متوجه سلیم نشود.[۹]

اعدام
-----

سرانجام برای پس گرفتن بایزید، خسرو پاشا به همراه ۲۰۰ نفر مأمور عثمانی در ۱۵۶۲ میلادی وارد قزوین شدند و به دستور شاه تهماسب بایزید تسلیم یکی از معتمدین شاهزاده سلیم شد و او بنا به فرمانی که از سلیم داشت، بلافاصله او را با طناب به قتل رساند. بعد از قتل شاهزاده بایزید چهار پسرش اورخان، عبدالله، سلیمان و محمود نیز به سرنوشت پدرشان دچار شدند و اعدام شدند رسیدند. بعداً جنازه‌های این چهار شاهزادهٔ را به سیواس بردند و در مسجد ملک عجم دفن کردند. پس از قتل بایزید، برای شاه تهماسب مقداری کمتر از آنچه وعده داده شده بود، یعن پانصد هزار سکهٔ طلا همراه هدایایی گران‌قیمت، فرستاده شد.[۱۱]

مقبره شاهزادگان در سیواس

خانواده
-------

شاهزاده بایزید فرزندان زیادی داشت. همه آن‌ها از مادران مختلف متولد شده بودند به جز عثمان و محمود.

### پسران

* شاهزاده اورهان (اعدام ۲ اوت ۱۵۶۲، قزوین در مسجد ملک عجم در سیواس دفن شد) فرماندار چوروم بود.
* شاهزاده عثمان (درگذشته ۱۵۶۱ بورسا، در مقبره شاهزاده مصطفی دفن شد) فرماندار قره‌حصار بود.
* شاهزاده محمود (اعدام ۲ اوت ۱۵۶۲، قزوین در مسجد ملک عجم در سیواس دفن شد) فرماندار کانیک بود.
* شاهزاده عبدالله (اعدام ۲ اوت ۱۵۶۲، قزوین در مسجد ملک عجم در سیواس دفن شد)
* شاهزاده سلیمان (اعدام ۲ اوت ۱۵۶۲، قزوین در مسجد ملک عجم در سیواس دفن شد)
* شاهزاده محمد (اعدام ۱۰ اکتبر ۱۵۶۲ بورسا، در مقبره شاهزاده مصطفی دفن شد)

### دختران

* خدیجه سلطان، با داماد مظفر پاشا ازدواج کرد.
* بیخان سلطان؛
* عایشه سلطان، با داماد علی پاشا ازدواج کرد.
* مهرماه سلطان.

پانویس
------

1. ↑  میرجعفری، «پناهندگی شاهزاده بایزید به ایران (۹۶۹–۹۶۶ ه‍.ق = ۱۵۶۲–۱۵۵۹ میلادی) (با استفاده از منابع مورخین عثمانی و ایرانی)»، ۱۴.

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***شاهزاده بایزید*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* «بایزید». *دانشنامه جهان اسلام*. ۱۳۹۱. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۹۱.
* اشراقی، احسان (۱۳۵۵). «در حاشیه پناهندگی بایزید شاهزاده عثمانی به دربار شاه طهماسب». *هنر و مردم* (۱۶۴).
* میرجعفری، حسین (۱۳۵۲). «پناهندگی شاهزاده بایزید به ایران (۹۶۹–۹۶۶ ه‍.ق = ۱۵۶۲–۱۵۵۹ میلادی) (با استفاده از منابع مورخین عثمانی و ایرانی)». *بررسی‌های تاریخی* (۴۶). کاراکتر zero width joiner character در `|عنوان=` در موقعیت 44 (کمک)


| * ن
* ب
* و
سلطان سلیمان قانونی |
| --- |
| خانواده | 

|  |  |
| --- | --- |
| والده سلطان | 
* حفصه سلطان

 |
| همسران و کنیزان | 
* خرم سلطان (همسر عقدی)
* ماه‌دوران سلطان
* گلفام خاتون
* فولانی خاتون

 |
| پسران | 
* شاهزاده محمود
* شاهزاده مصطفی
* شاهزاده مراد
* شاهزاده محمد
* شاهزاده عبدالله
* سلطان سلیم دوم
* شاهزاده بایزید
* شاهزاده جهانگیر

 |
| دختران | 
* مهرماه سلطان
* راضیه سلطان

 |
| خواهران | 
* خدیجه سلطان
* بیخان سلطان
* حفصه سلطان
* شاه سلطان
* فاطمه سلطان

 |

 |  |
| صدر اعظم‌ها | 
* پیری محمد پاشا (۱۵۲۳–۱۵۲۰)
* ابراهیم پاشای پارگایی (۱۵۳۶–۱۵۲۳)
* ایاز محمد پاشا (۱۵۳۹–۱۵۳۶)
* لطفی پاشا (۱۵۴۱–۱۵۳۹)
* خادم سلیمان پاشا (۱۵۴۴–۱۵۴۱)
* رستم پاشا (۱۵۵۳–۱۵۴۴)
* قره احمد پاشا (۱۵۵۵–۱۵۵۳)
* رستم پاشا (۱۵۶۱–۱۵۵۵)
* سمیز علی پاشا (۱۵۶۵–۱۵۶۱)
* صوقلو محمد پاشا (۱۵۶۶–۱۵۶۵)

 |
| شیخ‌الاسلام‌ها | 
* زنبیللی علی افندی (۱۵۲۶–۱۵۲۰)
* کمال پاشازاده (۱۵۳۴–۱۵۲۶)
* سعدالله سعدی افندی (۱۵۳۹–۱۵۳۴)
* چوی‌زاده محی‌الدین محمد افندی (۱۵۴۲–۱۵۳۹)
* حمیدی عبدالقدیر افندی (۱۵۴۳–۱۵۴۲)
* فنری‌زاده محی‌الدین افندی (۱۵۴۵–۱۵۴۳)
* ابوسعود افندی (۱۵۶۶–۱۵۴۵)

 |

| * ن
* ب
* و
امپراتوری عثمانی |
| --- |
| سلطان‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دورهٔ برآمدن (۱۴۵۳–۱۲۹۹) | 
* عثمان یکم
* اورخان یکم
* مراد یکم
* بایزید یکم
* محمد یکم
* مراد دوم
* محمد دوم
* مراد دوم
* محمد دوم

 |
| دورهٔ رشد (۱۶۸۳–۱۴۵۳) | 
* بایزید دوم
* سلیم یکم
* سلیمان یکم
* سلیم دوم
* مراد سوم
* محمد سوم
* احمد یکم
* مصطفی یکم
* عثمان دوم
* مصطفی یکم
* مراد چهارم
* ابراهیم
* محمد چهارم

 |
| دورهٔ رکود (۱۸۲۷–۱۶۸۳) | 
* سلیمان دوم
* احمد دوم
* مصطفی دوم
* احمد سوم
* محمود یکم
* عثمان سوم
* مصطفی سوم
* عبدالحمید یکم
* سلیم سوم
* مصطفی چهارم
* محمود دوم

 |
| دورهٔ افول (۱۹۰۸–۱۸۲۸) | 
* عبدالمجید یکم
* عبدالعزیز
* مراد پنجم
* عبدالحمید دوم

 |
| دورهٔ انحلال (۱۹۲۳–۱۹۰۸) | 
* محمد پنجم
* محمد ششم
* عبدالمجید دوم (تنها خلیفه بود)

 |

 |  |
| مدعیان تاج‌وتخت | 
* ساوجی بیگ
* سلیمان چلبی
* عیسی چلبی
* موسی چلبی
* مصطفی چلبی
* کوچک مصطفی
* جم سلطان
* شاهزاده احمد
* شاهزاده قورقود
* شاهزاده مصطفی
* شاهزاده بایزید
* سلطان یحیی
* عبدالمجید دوم
* احمد نهاد
* عثمان فؤاد
* محمد عبدالعزیز
* علی واصب
* محمد اورخان
* ارطغرل عثمان
* بایزید عثمان

 |
| والده‌سلطان‌ها | 
* نیلوفر خاتون
* دولت خاتون
* امینه خاتون
* هما خاتون
* گلبهار خاتون
* حفصه سلطان
* نوربانو سلطان
* صفیه سلطان
* خندان سلطان
* حلیمه سلطان
* کوسم سلطان
* تورخان سلطان
* آشوب سلطان
* گلنوش سلطان
* صالحه سلطان
* شهسوار سلطان
* مهرشاه سلطان
* سینه‌پرور سلطان
* نقش‌دل سلطان
* بزم عالم سلطان
* پرتونهال سلطان
* شوق‌افزا سلطان
* پرستو سلطان

 |
| خاصگی‌سلطان‌ها | 
* خرم سلطان
* نوربانو سلطان
* صفیه سلطان
* کوسم سلطان
* عایشه سلطان
* عایشه سلطان
* تورخان سلطان
* آشوب سلطان
* معزز سلطان
* هماشاه سلطان
* گلنوش سلطان
* رابعه سلطان

 |

| * ن
* ب
* و
شاهزاده‌های عثمانی |
| --- |
| نسل اول | 
* Alaeddin Pasha
* اورخان یکم

 |  |
| نسل دوم | 
* Süleyman Pasha
* مراد یکم
* Şehzade Halil

 |
| نسل سوم | 
* Savcı Bey
* بایزید یکم

 |
| نسل چهارم | 
* Süleyman Çelebi
* İsa Çelebi
* محمد یکم
* Musa Çelebi
* Mustafa Çelebi

 |
| نسل پنجم | 
* مراد دوم
* Küçük Mustafa

 |
| نسل ششم | 
* محمد دوم

 |
| نسل هفتم | 
* بایزید دوم
* جم سلطان

 |
| نسل هشتم | 
* شاهزاده احمد
* شاهزاده کورکود
* سلیم یکم

 |
| نسل نهم | 
* سلیمان یکم

 |
| نسل دهم | 
* شاهزاده مصطفی
* شاهزاده محمد
* شاهزاده عبدالله
* سلیم دوم
* شاهزاده بایزید
* شاهزاده جهانگیر

 |
| نسل یازدهم | 
* مراد سوم

 |
| نسل دوازدهم | 
* محمد سوم
* Sultan Yahya

 |
| نسل سیزدهم | 
* Şehzade Mahmud
* احمد یکم
* مصطفی یکم

 |
| نسل چهاردهم | 
* عثمان دوم
* مراد چهارم
* ابراهیم یکم

 |
| نسل پانزدهم | 
* Şehzade Ömer
* محمد چهارم
* سلیمان دوم
* احمد دوم

 |
| نسل شانزدهم | 
* مصطفی دوم
* احمد سوم

 |
| نسل هفدهم | 
* محمود یکم
* عثمان سوم
* مصطفی سوم
* عبدالحمید یکم

 |
| نسل هجدهم | 
* سلیم سوم
* مصطفی چهارم
* محمود دوم

 |
| نسل نوزدهم | 
* عبدالمجید یکم
* عبدالعزیز یکم

 |
| نسل بیستم | 
* عبدالحمید دوم
* مراد پنجم
* محمد پنجم
* Şehzade Ahmed Kemaleddin
* محمد ششم
* Şehzade Yusuf Izzeddin
* عبدالمجید دوم

 |
| نسل بیست و یکم | 
* Şehzade Mehmed Selaheddin
* محمد سلیم افندی
* محمد عبد القادر افندی
* Şehzade Mehmed Abid
* Şehzade Mehmed Ziyaeddin
* Şehzade Ömer Hilmi

 |