شعر گفتار شعری است که در بیان تخیل شاعر از زبان گفتار روزمره بهره می‌گیرد و دارای ویژگی‌های خاصی است.

ویژگی‌های شعر گفتار
-------------------

* استفاده نکردن از کلمات فاخر ادبی و در مقابل روی آوردن به صمیمیت گفتاری
* آهنگ و زندگی بخشیدن به بعضی کلمات آشنا
* استفاده از بعضی تکیه کلام‌های روزانه و گفتاری مردم
* نمایش روحیه کودکانه در سرودن شعر
* مخاطب محوری(شاعر از نگاه مخاطب شعر را نگاه می‌کند و مطلوب مخاطب را هدف می‌گیرد)

نحوه تشخیص
----------

شاخص‌ترین و راحت‌ترین راه تشخیص شعر گفتار همان استفاده از زبان عامیانه در سرودن شعر است.

تاریخچه
-------

شعر گفتار را با نام سید علی صالحی می‌شناسند. هرچند در پیشینه‌ شعر گفتار سهراب سپهری و یا فروغ فرخزاد دیده می‌شوند اما کسی که این نام را بیش از دیگران به زبان شعری مربوط می‌دهد٬ سید علی صالحی بود. 

تاریخ دقیق پدیدار شدن شعر گفتار مشخص و قابل اعتماد نیست اما خود سید علی صالحی در مصاحبه‌ای در مورد تاریخچه شعر گفتار می‌گوید:

> شعر گفتار یک میراث کهن است که ریشه در گات‌های اوستا دارد و این لایة بسیار پرظرفیت در خانه شعر فارسی به حیات خود ادمه داده و با حضور در بخش‌هایی از غزلیات حافظ به اوج خود رسیده است.
> 
> 

چنان که از این نقل سید علی صالحی دریافت می‌شود٬ شعر گفتار تاریخ آغاز ندارد و همزمان با حضور شعر در جامعه حضور داشته است.

نظر سید علی صالحی در مورد شعر گفتار
-----------------------------------

سید علی صالحی(نام‌گذار شعر گفتار) تاریخ رویکرد خویش را به دهه شصت می‌رساند اما در عین حال خود اعتراف می‌کند که: 

> این حیات تا زمان نیما هم ادامه داشته و چندین شعر نیما از سال‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۸ به طرز غریبی به شعر گفتار نزدیک است.
> 
> 

او این اعتراف خود را به فروغ فرخزاد می‌رساند و می‌گوید:

> فروغ فرخزاد بدون این که این جریان را نامگذاری و تجزیه و تحلیل کند، ناب‌ترین شعر‌های گفتار را سرود.
> 
>

تقسیم‌بندی شعر گفتار
--------------------

شعر گفتار به دو دسته‌ی زیر تقسیم می‌شود:

* شعر معنا گرا
* شعر معناگریز

شعر‌های گفتاری معناگرا که به سبب رفتار متعارف شاعر با زبان قابل فهم هستند و ساختار متشکلی دارند و شعر‌های گفتاری معناگریز که به دلیل آشنایی زدایی افراطی و رفتار غیرمعمول با زبان، هر نوع انسجامی در شعر از بین می‌رود.

فواید شعر گفتار
---------------

برخلاف ناآشنا بودن و گوشه‌گیری شعر گفتار استفاده از آن نتایج مطلوبی به همراه دارد. از جمله این نتایج می‌شود به موارد زیر اشاره کرد:

* حفظ هویت تاریخی و فرهنگی یک قوم
* ارتباط راحت با مخاطب
* تأثیر‌پذیری بسیار زیاد
* ماندگار بودن به دلیل داشتن آهنگ‌های عامیانه
* و ...

نمونه‌های از شعر گفتار فارسی
----------------------------

برای مثال زدن از شعر گفتار فارسی با توجه به تاریخچه طولانی آن سعی شد چند نمونه از شاعران شناخته شده گذشته تا کنون آورده شود.

> عیشم مدام است از لعل دلخواه  
>  کارم به کام است الحمد لله  
>  لهاز دست زاهد کردیم توبه  
>  وز فعل عابد استغفر الله
> 
> — حافظ شیرازی

> های‌های موی تو  
>  وای وای روی توی  
>  جای جای بوی تو  
>  می رسد از کوی تو
> 
> — دانیال جهاندیده؛ مجموعه شعر دآل؛ نشر نیک مهر؛ تهران ۱۳۹۶

> هلا، هلا! به کجا می‌روید برگردید  
>  قدم نهید به میدان اگرنه نامردید
> 
> — محمد کاظم کاظمی؛ قصه سنگ و خشت، انتشارات کتاب نیستان، تهران، ۱۳۸۲، ص ۱۶

> گل دِسته‌کده چی خوشنما می‌آیی  
>  با خنده و ناز و ادا می‌آیی  
>  نادیده تو را چشم حسد کور شود  
>  ای کبک دری تو از کجا می‌آیی؟
> 
> — ناصر نادر؛ بلگ گنگو، چاپ اول، ۱۳۸۴، ص ۱۲۲

معروف‌ترین شاعران شعر گفتار فارسی
---------------------------------

بی شک می‌شود تعداد زیادی از شاعران فارسی زبان را برای سرودن شعر گفتار ذکر کرد اما تعداد اندکی از آن‌ها در یک کتاب خود و یا در اثر‌های زیادی از خود به این نوع شعر تکیه دادند؛ تعدادی همچون:

* سید علی صالحی
* فروغ فرخزار
* دانیال جهاندیده
* محمدکاظم کاظمی

منابع
-----

1. ↑  «شعر گفتار زاییده‌ زبان». *وزن دنیا*. ۲۰۲۲-۰۱-۲۱.
2. ↑  «درباره شعر گفتار». *مجله هنر تحلیلی*. ۲۰۲۰-۰۵-۲۱.
3. ↑  «بررسی عناصر غیرزبانی در شعر گفتار». *پژوهش های ادب عرفانی*. ۲۰۱۹-۰۱-۲۵.

* مشخصه‌های ادبی شعر گفتار؛ غلامحسین‌زاده غلامحسین؛ طاهری قدرت اله؛ رحیم بیکی ساناز
* بررسی زبان گفتاری در شعر نو فارسی؛ دانشگاه تربیت مدرس ساناز رحیم بیکی؛ استاد راهنما غلامحسین غلامحسین‌زاده؛ قدرت الله طاهری
* بررسی ویژگی‌های شعر گفتار سید علی صالحی؛ روزبهانی علی رضا؛ بهادری شهرزاد؛ گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران؛ سال:  ۱۳۹۴ ؛ دوره: ۰؛ شماره:  ۱۰
* کهن گرایی در شعر گفتار سید علی صالحی؛ کلانتر نوش آفرین؛ صادقی تحصیلی؛ گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران؛ سال:  ۱۳۹۴؛ شماره:  ۱۰