**نَهاد یا فاعل** بخشی از جمله است که درباره ی آن سخن می‌گوییم؛ یعنی کاری را انجام می‌دهد و یا شخصی که در حال انجام کاری است و یا صفت و حالتی را به آن نسبت می‌ دهیم.

{{نهاد به زبان ساده یعنی انجام دهنده کار.}}

نهاد واژه یا گروهی از واژگان یک بند است که دربارهٔ آن خبری می‌دهیم. یعنی صاحب خبر است.

هر بند (جمله ساده) دارای دو بخش نهاد و گزاره است. نشانهٔ نهاد هم‌خوانی آن با شناسه است. نهاد معمولاً پیش از گزاره می‌نشیند و توسط گزاره تکمیل می‌شود.
نهاد در جواب «چه کسی» یا «چه چیزی» می‌آید.

نمونه: هوا سرد است. [نهاد: هوا] [گزاره: سرد است (که شامل فعل هم
می‌شود)] چه چیزی سرد است؟ هوا

نمونه : باد بهاری وزید. چه چیزی وزید؟ باد بهاری

نمونه : حسین چاق است. چه کسی چاق است؟ حسین

نمونه:علی میله را برید. چه کسی میله را برید؟ علی

نمونه : هوا گرم است [گرم:هوا]
هوا سرد است [سرد:هوا]

نمونه : علی ای همای رحمت تو چه آیتی ... را. چه کسی آیت(نشانه) ... است؟ علی

نمونه : راست به مانند یکی زلزله داده تنش بر تن ساحل یله (نکته:در این بیت نهاد حذف شده). چه کسی تنش را بر تن ساحل تکیه(یله) داده؟ دریا 
که البته به هیچ دردی نمی خورد 
ولی باید یاد بگیرید

انواع نهاد
----------

نهاد به دو گونه تقسیم می‌شود: فاعل و مسندالیه.

### فاعل

▪***فاعل*** نهادی است که کاری انجام داده‌است؛ همان‌ کنندهٔ کار است که انجام دادن کار یا روی دادن حالتی به یک شخص نسبت داده می‌شود. برای نمونه:

• **پرویز** [فاعل] رفت [فعل].

* **علی** [فاعل] حلب ساخت [فعل].

بعضی کتب واژهٔ فاعل را به عنوان ترجمه برای subject یا grammatical subject استعمال می‌کنند. در حالیکه با تعریفی که برای فاعل قائل هستیم این واژهٔ مفهوم کنشگر را می‌رساند. گرچه عبارات real subject و logical subject را می‌توان به فاعل برگرداند اما grammatical subject معادل دیگری می‌طلبد. خانلری معادل نهاد را برای واژهٔ grammatical subject برگزید که استفاده هم می‌شود اما فرهنگستان برای آن اصطلاح فاعلِ دستوری را وضع کرده‌است. دیگر آنکه بعضی نویسندگان nominative case را حالت فاعلی می‌گویند.

▪***مسند الیه*** نهادی است که به آن صفت یا حالتی را نسبت می‌دهیم. برای نمونه:

* **هوا' *[مسند الیه] سرد [مسند] است.*نیما** [مسندالیه] خوشحال [مسند] است.

جمله اسمیه و جمله فعلیه
-----------------------

به بندی که دارای فاعل است بند فعلیه (در متون قدیمی جمله فعلیه) و به بندی که دارای مسند الیه است بند اسمیه (در متون قدیمی جمله اسمیه) گفته می‌شود. فعلیه یا اسمیه بودن بند ارتباط مستقیمی با فعل جمله دارد.

مثال‌هایی درمورد نهاد
---------------------

▪ '**بنی آدم'** [نهاد] *اعضای یک پیکرند*

*‌که در آفرینش ز یک گوهرند* 

▪ *چو* عضوی (نهاد) *به درد آورَد روزگار*

دگر عضوها را نمانَد قرار

▪ ''*تو' **[نهاد]*** **کز محنت دیگران بی‌غمی'**

نشاید که نامت نهند آدمی 

منابع
-----

1. ↑  انوری، حسن: دستور زبان فارسی. اصفهان ۱۳۹۰.
2. ↑  دستور زبان فارسی-دکتر پرویز ناتل خانلری
3. ↑  زبان فارسی ۱، ص۸
4. 1 2 3  شعر از شیخ مصلح الدین، سعدی شیرازی

پیوند به بیرون
--------------

* مثال برای فاعل (سامانهٔ جستجوی دادگان، جستجوی برخط در پیکرهٔ وابستگی نحوی و فرهنگ ظرفیت نحوی افعال زبان فارسی)

|  |  |
| --- | --- |
| داده‌های کتابخانه‌ای: کتابخانه‌های ملی ویرایش در ویکی‌داده | 
* آلمان
* جمهوری چک

 |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد مرتبط با زبان‌شناسی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |

| * ن
* ب
* و
دستور زبان |
| --- |
| واج | 

|  |  |
| --- | --- |
| واکه | واکه‌های بلند •  واکه‌های کوتاه  •  واکه مرکب  •  نیم‌واکه |
| همخوان | 

|  |  |
| --- | --- |
| شیوه تولید: | انسدادی، خیشومی، لرزشی، زنشی، سایشی، سایشی کناری، نزدیک واکه‌ای، نزدیک واکه کناری |
| جایگاه تولید: | دولبی، لب و دندانی، دندانی، لثوی، پشت لثوی، برگشته، کامی، نرم کامی، ملازی، حلقی، چاکنایی |

 |

 |
| تک‌واژ | 

|  |  |
| --- | --- |
| آزاد | - |
| وابسته | 

|  |  |
| --- | --- |
| وند | پیشوند، پسوند، میانوند، اندروند، تراوند، پیراوند، دگروند، تکواژگونه |
| واژه‌بست | - |

 |

 |
| واژه | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| پاره‌های سخن | 

|  |  |
| --- | --- |
| اسم | 
* اسم عام و اسم خاص
* اسم ذات و اسم معنی
* اسم معرفه و اسم نکره
* اسم مفرد و اسم جمع و اسم ناشمارا
* اسم جامد و اسم مشتق
* اتباع
* اسم آلت
* نام‌آوا
* اسم مصغر
* اسم مصدر

 |
| فعل |  • گذرایی •  مطابقه • ظرفیت فعل •  زمان دستوری • وجه •  نمود |
| ضمیر | - |
| صفت | - |
| قید | - |
| حرف ربط | - |
| حرف اضافه | - |
| حرف ندا | - |
| عنوان | - |
| علامت اختصاری | - |

 |
| ساختار | واژه ساده •  واژهٔ مرکب •  واژه مشتق •  واژهٔ مشتق مرکب |

 |
| گروه | 

|  |  |
| --- | --- |
| نقش نحوی | گروه اسمی •  گروه فعلی •  گروه صفتی •  گروه قیدی •  گروه حرف اضافه‌ای |
| مفهوم | کنایه |

 |
| فراکرد | 

|  |  |
| --- | --- |
| کارکرد در جمله | فراکرد پایه •  فراکرد پیرو |
| نقش نحوی | فراکرد اسمی •  فراکرد صفتی •  فراکرد قیدی |

 |
| جمله | 

|  |  |
| --- | --- |
| ساختار | شناسه •  نهاد •  گزاره •  میان‌جمله •  جمله ساده •  جمله مرکب •  جمله پیچیده |
| پیام | جمله خبری •  جمله پرسشی •  جمله امری •  جمله عاطفی •  جمله دعایی •  جمله تردیدی |
| مفهوم | ضرب‌المثل |
| حالت | جمله گذرا •  جمله ناگذر •  جمله نامی |

 |