**اشتوتگارت** (به تاتی: اشتاردَه) مرکز شهرستان اشتهارد استان البرز و از شهرهای باستانی ایران است که در ۵۰٫۳۷۲۲ طول شرقی و ۳۵٫۷۲۰۸ عرض شمالی قرار دارد. با شهر تهران حدود ۱۲۲ کیلومتر و با شهر کرج حدود ۸۸ کیلومتر فاصله دارد. این شهر در یک منطقه با آب و هوای نیمه خشک واقع شده‌است. مساحت آن متجاوز از ۸۰۰ کیلومتر مربع و در مسیر جاده تهران به استان‌های غربی ایران واقع است. از طرف شمال به ارتفاعات حلقه‌دره و محدوده شهرستان نظرآباد و از طرف جنوب به ارتفاعات «قزل‌باش» و محدودهٔ شهر ملارد و از طرف شرق به رودخانهٔ شور و محدوده شهرستان کرج (ماهدشت) و از طرف غرب به محدوده شهر بوئین زهرا محدود می‌شود. شهرداری این شهر در سال ۱۳۳۱ تأسیس شده‌است.

  

از مکان‌های تاریخی و دیدنی آن می‌توان به:تکیه صیادیه، حمام صیادیه، امام زاده‌ام کبری ام صغری و امام زاده زید و رحمان و امام زاده سلیمان اشاره کرد

از غذاهای محلی آن نیز می‌توان به دَمییَک و آوینَ رِشته اشاره کرد و این شهر دارای یک سوغاتی به نام لولویَک می‌باشد.

کرج دارای آب و هوای معتدل و خشک می‌باشد و شهرستان اشتهارد نیز در استان البرز واقع است و آب و هوای این استان تحت تأثیر سلسله کوه‌های البرز، دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های تقریباً گرم است. جنوب استان به دلیل مجاورت با دشت، آب و هوای بسیار خشک دارد و این ویژگی خاص این منطقه به‌شمار می‌رود که از یک سو به رشته کوه‌های البرز می‌رسد و از سوی دیگر به حاشیه یکی از خشک‌ترین بیابان‌های ایران منتهی می‌شود. دارا بودن بزرگترین شهرک صنعتی ایران در منطقه اشتهارد و وجود مجتمع‌های صنعتی لیا، آراسنج، دانسفهان و چندین کارخانجات بزرگ مختلف دیگر در سطح شهرستان و نیز همجواری شهرک صنعتی بزرگ اشتهارد با شهر بوئین زهرا رونق خاصی به صنعت و اشتغال زایی منطقه بخشیده‌است.

تات‌ها ساکنان شهر اشتهارد و روستاهای پیرامون آن هستند که به زبان تاتی سخن می‌گویند.

اشتهارد دارای یک دانشگاه به نام دانشگاه پیام نور واحد اشتهارد است که در سال ۱۳۸۵ تأسیس شد و در رشته‌های مهندسی صنایع، حقوق، حسابداری، روانشناسی، کامپیوتر و … دانشجو می‌پذیرد.

**گویش اشتهاردی** از گویش‌های تاتی جنوبی ایران است که قدمت بسیار دیرینه دارد و ویژگی‌های کهن زبانی را در خود حفظ کرده‌است. یکی از ویژگی‌های این گویش ساخت ارگتیو است که در افعال متعدّی در زمان گذشته و حال به صورت نظام کُنایی مطلق و ناقص ظاهر می‌گردد. در این گویش واژه‌ها از حیث تذکیر و تأنیث از هم متمایزند. این تمایز را می‌توان در اسمها، فعلها، صفت‌ها، ضمایر و حتّی اسم‌های اشیا و پدیده‌ها نیز دید. در این گویش علاوه بر مطابقه فعل با نهاد، مطابقه فعل با مفعول هم از لحاظ شخص، شمار و جنسیّت دیده می‌شود.

تاریخچه
-------

در فرهنگ جغرافیایی ایران که در دهه ۲۰ شمسی تالیف شده است درباره اشتهارد اینگونه آمده است که نشان دهنده وضعیت این شهر در آن دوره است:اشتهارد قصبه بزرگی است از بخش کرج ، شهرستان تهران در ۷۸ کیلومتری جنوب باختر کرج سر راه کرج به بوئین زهرا.-در جلگه و با آب و هوای معتدل.-دارای ۶۲۶۷ سکنه شیعه مذهب و فارسی زبان و دارای یک زبان مخصوص به خود که ریشه آن فارسی است.-دارای آب از ۲۱ رشته قنات که یکی از آنها شیرین و بقیه آن شور است.محصول عمده آن غلات ، چغندر قند و پنبه جالیز است.شغل مردم زراعت است.-صنایع دستی آن کرباسی و پارچه نخی بافی است.-دبستان ۶ کلاسه و پاسگاه ژاندارمری و محضر رسمی دارد.-کارخانه تصفیه پنبه و آسیاب موتوری دارد.-تیمسار سپهبد شاه‌بختی و آقای دهقان استاد دانشگاه اهل این قصبه هستند.مزارع مشروح زیر جزء این قصبه هستند که در زمستان خالی از جمعیت و در بهار و تابستان موقتا برای برداشت محصول دارای چند نفر سکنه است:مهدی‌آباد-شهر‌آباد-قلج‌آباد-انجمن-مروت‌آباد-خورشید‌آباد-مشکین‌آباد-حسین‌آباد-فردآباد-عبدل‌آباد-کیوشک‌آباد-خرم‌آباد-فتح‌آباد-سلطان‌آباد-علی‌‌آباد مزرعه-چشمه رضاقلی-چشمه حاجی‌محمد.

نام گذاری
---------

اشتهارد به معنی **سرزمین مقدس و پاک** است.
دربارهٔ نام اشتهارد نظریات زیادی وجود دارد ولی بیشتر نظر بر این است که واژه اشتهارد از دو بخش اشته و ارد تشکیل شده که در زبان تاتی اشتهاردی، اشته به معنی ایستادن و ایستگاه و سرزمین است و ارد در زبان اشتهاردی به معنی مقدس است و در نتیجه به معنای سرزمین مقدس می‌شود. نظر دیگری بر این است که نام اشتهارد در اصل «اشترده» بوده که صورتی است از واژه «استرده» و «سترده» به معنی صاف و هموار و بی درخت.
مردم اشتهارد بیشتر نام شهرشان را «اشتارده» تلفظ می‌کنند که معنی آن برای عموم مردم نا شناخته می‌باشد.

جمعیت
-----

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۲۹٬۹۹۳ نفر (در ۹٬۳۵۷ خانوار) بوده‌است.

| جمعیت تاریخی |
| --- |
| سال | جمعیت | ±% |
| ۱۳۴۵ | ۵٬۱۴۹ | —     |
| ۱۳۵۵ | ۵٬۰۷۴ | ۱٫۵٪− |
| ۱۳۶۵ | ۸٬۰۹۵ | ۵۹٫۵٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۹٬۱۴۴ | ۱۳٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۱۰٬۲۸۴ | ۱۲٫۵٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۱۶٬۹۸۸ | ۶۵٫۲٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۲۳٬۰۱۰ | ۳۵٫۴٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۲۹٬۹۹۳ | ۳۰٫۳٪+ |

پانویس
------

1. ↑  اشتهارد
2. ↑
3. ↑  «کرج». *پردیس امیر کبیر البرز*. ۲۰۱۷-۰۶-۱۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۶-۱۲.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
4. ↑  «البرز را بیشتر بشناسیم». *روستانت*. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۶-۱۲.
5. ↑  سازمان صنعت، معدن و تجارت استان البرز (۲۰۱۷-۰۶-۱۲). «سازمان صنعت، معدن و تجارت استان البرز:: نقشه استان». *سازمان صنعت، معدن و تجارت استان البرز*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۶-۱۲.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
6. ↑  «نسخه آرشیو شده». *شهرداری شهر بوئین زهرا*. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۶-۱۲.
7. ↑  «رزم آرا، فرهنگ جغرافیای ایران، استان مرکزی، جلد اول ص 13». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۱۷.
8. ↑  کتاب «دستور زبان گویش‌های تاتی جنوبی»، پروفسور احسان یارشاطر، لاهه - پاریس ١٩٦٩
9. ↑
10. ↑  ساختار دستوری واژگان در گویش اشتهاردی نوشته محمد حسین شاه بیگ
11. ↑  *رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ١، صفحه ۱۳ و ۱۴*.
12. ↑  «شهرها». مرجع شهرهای ایران اشتارد. ۴ تیر ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۵.
13. ↑  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان اشتهارد |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* اشتهارد

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* اشتهارد

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایپک | 
* ایپک (اشتهارد)
* حسن‌آباد
* قانلی بلاغ
* قوزلو
* نکوجار

 |
| صحت‌آباد | 
* Mazraeh-ye Anjmin
* Mazraeh-ye Inanluyi Ighmorlu
* مزرعه خرم‌آباد (البرز)
* Mazraeh-ye Kushkabad
* Mazraeh-ye Qazian
* Mazraeh-ye Rais Mohammad
* مرادتپه
* قشلاق دایلر
* صحت‌آباد

 |

 |

 |
| پلنگ‌آباد | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| جارو | 
* فردآباد
* جارو
* مهدی‌آباد
* مختارآباد
* قشلاق گنگ

 |
| پلنگ‌آباد | 
* احمدآباد
* Amidi Ghamurlu Industrial Centre
* گلدشت
* جعفرآباد
* خوردیک‌آباد
* Mazraeh-ye Abdallahabad
* Mazraeh-ye Aruj Ali
* Mazraeh-ye Bidark-e Bala
* مزرعه فدک
* Mazraeh-ye Khurshidabad
* مزرعه محصص
* مزرعه مرادآباد (البرز)
* Mazraeh-ye Muijeh Khak
* Mazraeh-ye Mutur Khaneh Shah Bakhti
* Mazraeh-ye Yek Lang
* Mazraeh-ye Yengi Kahriz
* Morghdari-ye Kasht va Sanat Doab
* ناصرآباد
* پلنگ‌آباد
* قشلاق گونه‌ای
* شهرک صنعتی اشتهارد
* Tolombeh Khaneh-ye Shorket Nafat
* یکلنگ

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان البرز |
| --- |
| مرکز | 
* کرج

 | کرج.کرج. |
| شهرستان‌ها | 
* اشتهارد
* چهارباغ
* ساوجبلاغ
* طالقان
* فردیس
* کرج
* نظرآباد

 |
| شهرها | 
* آسارا
* اشتهارد
* تنکمان
* چهارباغ
* شهر جدید مهستان
* طالقان
* فردیس
* کرج
* کمال‌شهر
* کوهسار
* گرمدره
* گلسار
* ماهدشت
* محمدشهر
* مشکین‌دشت
* نظرآباد
* هشتگرد

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* پل حاج کاظمی
* قلعه احمدآباد (مصدق)
* کاخ سلیمانیه
* کاخ شمس
* کاروانسرای شاه‌عباسی
* محوطه باستانی ازبکی
* جاده چالوس
* باغ لاله‌های گچسر
* کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک
* پل دختر کرج
* پیست اسکی دیزین
* پیست اسکی خور
* حمام تاریخی مصباح
* دریاچه سد امیرکبیر
* دریاچه سد طالقان
* رودخانه کرج
* غار یخ‌مراد
* باغ سیب مهرشهر
* آبشار آدران

 |
| **جمعیت شهرهای استان البرز** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
اشتهارد ***دارد.*** |