**نسخه‌شناسی** به علم بررسی کتابها به عنوان اشیاء فیزیکی، به‌ویژه نسخه‌های خطی دست‌نوشته روی پوست (یا کاغذ) یا اسناد گفته می‌شود که اغلب به «باستان‌شناسی کتاب» همانند می‌شود.

طیّب به نکته ای در خور توجه اشاره می کند و می نویسند: باید مرز باریک بین کتابشناسی و نسخه شناسی را در پژوهش مورد توجه قرار داد. نسخه شناسی، بیش از آن که در کار شناخت محتوای کتاب باشد، به ابعاد فیزیکی و تاریخی نسخه خطی به عنوان شیء حامل کتاب اشاره دارد و داده های محتوایی کتابشناسی، در تحقیقات نسخه شناسی به کمک هدف اصلی این دانش می آیند. کتابشناسی محتوایی نیز بهره های فراوانی از دانش نسخه شناسی می برد و از نتایج بررسیهای آن برای شناخت بهتر کتاب (به عنوان محتوایی قابل خواندن با ماهیتی منتزع از کالبد نسخه های دستنویس) بهره می برد. جان مِلونِ فرانسوی، نیز نسخه شناسی را اینگونه توضیح داده است: "از طریق مباحث این دانش جدید، یعنی «کُدیکولوژی» و نسخه شناسی می توان دریافت که این علم، عنوان دیرینه شناسی کتاب، بویژه کتابهای دستنویس را برای خود به عنوان موضوع بررسی، پیشنهاد می دهد. با این وجود، دامنۀ این علم از شناختِ پیشینۀ کتاب به معنایِ دقیق آن، فراتر می رود تا جنبه های متنوّعی از شناختِ تاریخی را نیز در برگیرد؛ مواردی چون: پیشنیۀ اختصاصیِ دستنویس مورد نظر (همان نسخه)، تاریخِ گزارش متون، سرگذشتِ کاتبان کتابها (نسخه نویسان و کنشگران تولید کتاب دستی و چاپی)، تاریخ مخازن نسخه های خطی، تاریخ مخازن و مجموعه ها و گردآورندگان نسخه های خطی. 

نسخه‌شناسی به صورت عام مهارت و دانشی است که به‌وسیله آن می‌توان نسخه‌های خطی را از جنبه‌های گوناگون توصیف و معرفی کرد، نسخه‌شناسی اطلاعات مربوط به فیزیکِ نسخه است. همچنین شرایط نگهداری نسخه‌های خطّی از بررسی‌های این علم است؛ نسخه‌های خطی به‌علت قدمت و همچنین جنبه‌های هنری در مجموعه‌های جداگانه در کتابخانه‌ها و موزه‌ها نگهداری می‌شوند زیرا شرایط استاندارد، درجه حرارت، میزان رطوبت باید کنترل شود، همچنین آفت زدایی شوند و از طرفی در معرض تابش نور خورشید و اشعه مادون قرمز و ماوراء بنفش نباشند.

منابع
-----

1. ↑  «*نسخه‌شناسی*» [*علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی*] هم‌ارزِ «*codicology, manuscriptology*»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. *دفتر چهارم*. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۶۴-۷۵۳۱-۵۹-۱ (ذیل سرواژهٔ *نسخه‌شناسی*)
2. ↑  طیب، زهیر (۱۴۰۱). *کودیکولوژی*. تهران: تراث اسلامی دارالتراث.
3. ↑  عظیمی، حبیب‌الله (۱۳۸۹). *اصول و مبانی نسخه‌شناسی در کتب خطی*. تهران: سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی ایران.

| * ن
* ب
* و
تاریخ‌نگاری |
| --- |
| 
* **روش تاریخی**
* **تاریخ**
* **تاریخ بزرگ**
* *تاریخ*
* *نظریه‌های تاریخ*
* *تاریخ‌نگاری*
* *تاریخ‌نگاران*

 |
| منابع تاریخی | 

|  |  |
| --- | --- |
| انواع | 
* منابع دست اول
* منابع دست دوم
* منابع دست سوم

 |
| منابع | 
* بایگانی‌ها
* دست‌ساخته‌ها
* محوطه باستانی
* دفترنامه‌ها
* اسناد
* رونوشت‌ها
* پدیدارها
* هیروگلیف‌ها
* اسناد تاریخی
* نسخ خطی
* پاپیروس‌ها
* متون دینی
* طومارها

 |

 |
| سازمان‌ها و مراکز | 
* انجمن تاریخی
* مرکز تاریخی دانشگاه توکیو

 |
| مفاهیم | 
* نبرد برای استرالیا
* پکس سینیکا
* بحران سیاسی میان‌سالی
* رنسانس
* ترنسلتیو ایمپری

 |
| روش‌شناسی و مکاتب | 
* مکتب آنال
	+ تاریخ ذهنیت
	+ نوول هیستوریا
* مطالعهٔ موردی
* تغییر و تداوم
* زبان‌شناسی تاریخی
* نظریه مرد بزرگ
	+ نظریه حماسی اختراع و توسعه علمی
* تکرار تاریخی
* انسان‌شناسی تاریخی
* جبر تاریخی
* واقع‌گرایی تاریخی
* تاریخ‌گرایی
* تاریخ‌سنجی
	+ کلیومتریک
* تاریخی‌گری
* تاریخ‌نگاری مارکسیستی
	+ ماتریالیسم تاریخی
* میکروتاریخ
* نسخه‌شناسی
* کتیبه‌شناسی
* تاریخ ذهنی
	+ ایده تکامل
	+ تاریخ نظریه نوسازی
* نقدگرایی تاریخی
* جغرافیای تاریخی
	+ سیستم اطلاعات جغرافیای تاریخی

 |
| کشور | 
* آلبانی
* آرژانتین
* کانادا
* چین
* اتیوپی
* آلمان
* هلنی
* اسلام
* ژاپن
* روم
* مقدونیه شمالی
* صربستان
* جماهیر شوروی
* پادشاهی متحده
* ایالات متحده
* اسکاتلند
* سوئیس
* ترکیه

 |
| سایر | 
* تاریخ‌نگاری علم
* تاریخ‌نگاری محافل‌
* تاریخ‌نگاری انقلاب می
* تاریخ‌نگاری جنگ جهانی دوم
	+ بحث کارکردگرایی - هدف‌گرایی
* تاریخ‌نگاری صدر اسلام

 |
| مرتبط | 
* داستان تاریخی
* بازبینی تاریخی
* نفی تاریخی
* تاریخ‌نگاری و ملی‌گرایی
* لوح یادبود
* فهرست تاریخ‌نگاران

 |