**ملی کردن آب‌های کشور** در ایران قانون نوینی برای آب های کشور ایجاد کرد. وظایف قانون آب این است که آب را به فرم طبیعی و دیگر فرم‌های خود مانند آب‌های روان، آب‌های ایستا، آب‌های زیرزمینی و غیره از حملات آسیب‌رسان بدان حفاظت کند و منابع آب را نگهداری نماید.

پیشینه
------

قانون آب از کهن‌ترین قوانین دنیا می‌باشد. از هنگامی که انسان به کشت پرداخت و باران تنها بس نبود سیستم‌های آبیاری بنیان شد و دسترسی و تقسیم آب زیر قانون قرار گرفت. باستانی‌ترین قانون آب در دنیا، قانون همورابی است که چهار هزار ساله است و تقریباً بین ۱۸۱۰ پیش از میلاد مسیح (زاد روز همورابی) و ۱۷۵۰ پیش از میلاد مسیح ( مرگ همورابی ) نوشته شد.. در قانون همورابی قانون آبیاری و استفاده از آب دیده می‌شود. از آن جا که آب‌رسانی به مردم از اهمیت ویژه ملی برخوردار است. در بیشتر کشورها دولت رل بسیار مهمی را بازی می‌کنند. امروزه در سرتا سر دنیا قانون آب، شامل راه‌های آبی ( مانند کشتیرانی) و فاضلاب نیز می‌شود.

ملی کردن آب‌های ایران
---------------------

در جهار چوب منشور اصول انقلاب شاه و مردم که در ۶ بهمن ۱۳۴۱ به تصویب مردم ایران رسید اصل دیگری برای نگاه بانی ثروت طبیعی ایران به تصویب رسید. اصل دهم انقلاب شاه و مردم ملی کردن آب‌های کشور روی زمینی و زیر زمینی در سراسر کشور در امرداد سال ۱۳۴۷ و دوره نخست وزیری امیرعباس هویدا به تصویب رسید و به تحقق پیوست. این اصل برای گسترش منابع آب و جلوگیری از به هدر رفتن آن و پیدا کردن یک سیاست یکسان در استفاده از منابع آب کشور اعلام شد. به موجب این اصل محمد رضا شاه پهلوی تمامی آب‌های کشور دریاچه ها، رودخانه ها، نهرها، جوی بار ها، دره ها، برکه ها، چشمه ها، آب‌های معدنی و آب‌های زیر زمینی را به عنوان ثروت ملی اعلام کرد. حفظ و حراست منابع و ذخایر آب‌های زیرزمینی و نظارت در کلیه امور مربوط به آن به وزارت آب و برق محول شد.

با افزایش و گسترش کشاورزی در ایران اعلام این اصل ضروری شد. آبهای ایران بخش مهمی از آن به هدر می رفت یا گاه مرداب‌هایی به وجود می آمد که محل پرورش پشه مالاریا و عوامل بیماری‌های دیگر بود.

بزرگترین سختی در امر آبیاری کشتزارها بود که با عواملی چون پخش نا متناسب زمانی و مکانی باران، بالا بودن تبخیر در نتیجه افزایش روزهای وزش بادهای موسمی، شور شدن آبهای شیرین، نامناسب بودن وضع زمین، هدر رفتن آب، کمبود متخصص و وسعت ایران رو به رو بود.آب‌های سطحی رودخانه‌ها و دشت‌های عمده آبرفتی کشور شناسایی و آب‌های زیر زمینی بررسی شد و پزوهش‌های گسترده در باره آب‌های موجود در لایه‌های آهکی زیر زمینی انجام گرفت.

در جهت مهار کردن آبهای روی زمینی ۱۳ سد در ایران ساخته شد. هدف دراز مدت این بود که زمین‌های کشاورزی زیر کشت در سال 1342 از ۳،۷ میلیون هکتار در سال ۱۳۵۷ به ۱۵ میلیون هکتار برسد. تا سال ۱۳۴۲ پنج سد بزرگ و کوچک در ایران وجود داشت و تا سال ۱۳۵۷ هشت سد بزرگ مخزنی دیگر ساخته شد. روی هم رفته ظرفیت دریاچه‌های زیر این سدها بیش از ۱۳ میلیارد مکعب بود که آبیاری هشت سد هزار هکتار زمین کشاورزی و چهار سد هزار هکتار زمین کشاورزی نوین را تأمین کرد.

در کنار تولید آب آشامیدنی و آب برای آبیاری زمین‌های کشاورزی این سدها توان آن را داشتند که ۱۰۸۴ کیلو وات برق تولید کنند. ظرفیت نیروگاهای نصب شده در سال ۱۳۴۲؛ ۸۵۰ مگا وات و در سال ۱۳۵۷ ؛ ۷۵۰۰ مگا وات بود.[۲] با گسترش شهرها و افزایش جمعیت گسترش اقتصادی و اجتماعی بهره‌برداری از منابع آب، روز به روز با اهمیت تر می شد. صنایع ذوب آهن، پترو شیمی، تولید و بهره‌برداری از برق لزوم این اصل را بر همگان روشن کرده بود.

از جمله سدهای مخزنی بزرگ ایران که در تاریخهای زیر مورد بهره‌برداری قرار گرفتند می‌توان سدهای زیر را نام برد:

* - سد امیر کبیر کرج در ۳ آبان ۱۳۴۱
* - سد شهبانو در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۴۱
* - سد محمد رضا شاه بر روی رود دز ۲۳ اسفند ۱۳۴۱
* - سد رضا شاه کبیر بر روی رودخانه کارون ۱۳۵۷ که می‌تواند ۱۵۰،۰۰۰ هکتار زمین کشاورزی جدید را آبیاری نماید که در زمان گشایش آن در سال ۱۳۵۷ محمد رضا شاه پهلوی دیگر در ایران نبود.

برای جلوگیری از نفوذ آب به داخل زمین در سطحی بالاتر از سطح رود خانه‌ها بیست و هشت سد انحرافی ساخته شد.

بخشی دیگر از این اصل برای ایجاد مرکزهای شیرین کردن آب دریا در کرانه خلیج فارس است که برای مصرف شهری، خانگی، بر طرف کردن کاستی‌ها ی موجود در شهرها و روستاهای کرانه‌های جنوبی کشور و استفاده در صنعت و کشاورزی بود .

قوانین
------

قانون آب و نحوه ملی شدن آن [*پیوند مرده*]

قانون اصلاح تبصره ماده 29 قانون آب و نحوه ملی شدن آن [*پیوند مرده*]

قانون حفظ و حراست منابع آب‌های زیرزمینی کشور [*پیوند مرده*]

قانون تشکیل شرکت‌های تأمین و توزیع آب و تأسیسات فاضلاب شهرها [*پیوند مرده*]

منابع
-----

1. ↑  محمد رضا پهلوی : به سوی تمدن بزرگ، چاپ سوم، کتاب و انتشارات پارس، لس انجلس ، ۲۰۰۷، ص
۱۱۰
2. ↑  محمد رضا پهلوی : به سوی تمدن بزرگ، چاپ سوم، کتاب و انتشارات پارس، لس انجلس ، ۲۰۰۷، ص ۱۱۳
3. 1 2  محمد رضا پهلوی: پاسخ به تاریخ، انتشارات مرد امروز، ،۱۳۶۴، ص ۱۲۶

| * ن
* ب
* و
منابع طبیعی |
| --- |
| جو زمین | 

|  |  |
| --- | --- |
| آلودگی هوا | 
* Ambient standards (USA)
* شاخص کیفیت هوا
	+ health
* هوای داخل
	+ developing nations
* قانون کیفیت هوا
	+ لایحه هوای پاک
* کاهش ازون

 |
| پیشگیری | 
* Airshed
* Trading
* Deforestation (REDD)

 |

 | Carson Falls on Mount Kinabalu, Borneo |
| انرژی | 
* حقوق انرژی
* منابع انرژی جهانی
* سوخت فسیلی (نفت در نقطه اوج)
* انرژی زمین‌گرمایی
* انرژی هسته‌ای
* انرژی خورشیدی
	+ نور سفید
	+ سایه اجسام
* انرژی کشندی
* انرژی موج
* انرژی بادی

 |
| خشکی | 
* مزروعی
* تخریب
* حقوق
	+ حقوق مالکیت
* مدیریت
	+ حفاظت زیستگاه
* کانی
	+ معدن
		- قانون
		- شن
	+ peak
	+ rights
* خاک
	+ حفاظت
	+ حاصلخیزی خاک
	+ health
	+ تاب‌آوری
* کاربری زمین
	+ آمایش
	+ reserve

 |
| زندگی | 
* تنوع زیستی
* زیست‌دزدی
* زیست‌کره
* Bushfood
* گوشت شکار
* شیلات
	+ law
	+ management
* خوراک
* جنگل
	+ genetic resources
	+ law
	+ مدیریت جنگل
* گوشت شکار
	+ law
* بانک ژن
* Herbalist plants
* حفاظت دریایی
* Non-timber forest products
* مرتع
* بانک بذر
* حیات وحش
	+ حفاظت
	+ شکاربانی
* چوب

 |
| آب | 

|  |  |
| --- | --- |
| انواع / موقعیت‌ها | 
* آبخوان
	+ ذخیره و بازیابی آبخوان
* آشامیدنی
* شیرین
* زیرزمینی
	+ آلودگی
	+ تغذیه آب‌های زیرزمینی
	+ بازسازی
* آبکره
* یخ
	+ کوه یخی
	+ یخچال
	+ کلاهک
* آبیاری
	+ *huerta*
* باران
	+ استحصال
* آب رگباری
* آب‌های سطحی
* فاضلاب
	+ بازیافتی
* حوضه آبریز

 |
| نمودها | 
* نمک‌زدایی
* سیل‌ها
* حقوق
* آبشویی
* پساب‌زدایی
* درگیری
* حفاظت
* اوج آب
* آلودگی
* خصوصی‌سازی
* کیفیت
* حقابه
* منابع
	+ مدیریت
	+ سیاست

 |

 |
| مرتبط | 

|  |
| --- |
| 
* انبازه
	+ منابع عمومی
	+ محدوده حصارکشی
	+ global
	+ تراژدی انبازه‌ها
* Economics
	+ ecological
* خدمت بوم‌سازگان
* بهره‌برداری
	+ بهره‌برداری بی‌رویه
* مدیریت منابع طبیعی
	+ adaptive
* سرمایه طبیعی
	+ accounting
* ذخیره‌گاه طبیعی
* بوم‌شناسی سیستم‌ها
* بوم‌شناسی شهری
* طبیعت وحش

 |
| Resource | 
* Conflict (perpetuation)
* نفرین منابع
* منابع طبیعی
* ملی‌گرایی منابع
* منابع تجدیدپذیر / منابع تجدیدناپذیر

 |

 |
|  درگاه‌ها | 
* کشاورزی
* انرژی
* محیط زیست
* ماهی‌گیری
* جنگل‌داری
* معدن
* آب

 |
| 
* رده
* درگاه
* انبار

 |

| * ن
* ب
* و
انقلاب شاه و مردم |
| --- |
| 
* اصلاحات ارضی
* اصلاح قانون انتخابات ایران
* سپاه دانش
* سپاه بهداشت
* سپاه ترویج و آبادانی
* خانه‌های انصاف
* ملی کردن آب‌های کشور
* انقلاب آموزشی

 | محمدرضا پهلوی انقلاب شاه و مردم را آغاز می‌کند. |

| * ن
* ب
* و
بحران آب در ایران |
| --- |
| عوامل و شرایط | 
* آبیاری در ایران
* آلودگی آب
* جمعیت‌شناسی ایران
* حقابه ایران از هیرمند
* سیاست آب در خاورمیانه
* فهرست سدهای ایران
* فهرست کشورها بر پایه مجموع منابع تجدیدپذیر آب
* ملی کردن آب‌های کشور
* میزان بارش استان‌های ایران
* میزان بارش مراکز استان‌های ایران
* هیدرولوژی و منابع آبی فلات ایران

 |  |
| پیامدها | 
* بحران ریزگردهای استان خوزستان
* بحران ریزگردهای استان کرمانشاه
* جیره‌بندی آب در ایران
* قطع برق در ایران
* گرد و غبار در ایران
* اعتراضات ۱۴۰۰ خوزستان

 |
| منابع در معرض خطر | 
* تالاب انزلی
* تالاب شادگان
* تالاب عینک
* تالاب هشیلان
* دریاچه ارومیه
* دریاچه بختگان
* دریاچه هامون
* تالاب گاوخونی
* رود قره‌سو
* زاینده‌رود
* زرجوب
* سد امیرکبیر
* سد لار
* سد لتیان
* سرآب نیلوفر
* کارون
* گوهررود
* هامون جازموریان
* هورالعظیم

 |
| طرح‌های انتقال آب | 
* طرح انتقال آب بهشت‌آباد
* انتقال آب الیگودرز به قم
* طرح انتقال آب از مازندران به سمنان
* طرح‌های انتقال آب دریا به فلات مرکزی ایران

 |
| حرکت‌های فرهنگی و اجتماعی | 
* بوکه بارانه
* زنجیره انسانی حمایت از کارون
* *مادرکشی*

 |