**یوسف میرزایانس** یا **هوسپ میرزایان** (ارمنی: Հովսեփ Միրզայան; ۱۲۴۶ همدان - خرداد ۱۳۱۴)، نخستین نمایندهٔ ارمنی‌های ایران در مجلس شورای ملی و مترجم اشعاری از فردوسی، خیام و باباطاهر به زبان ارمنی بود.

زندگی‌نامه
----------

یوسف میرزایانس تحصیلات ابتدایی را زادگاهش همدان به پایان رساند. سپس به جلفای نو نقل مکان کرد و زبان و ادبیات ارمنی «گرابار» و انگلیسی فراگرفت.

یوسف میرزایانس در اواسط سال ۱۲۷۵ خورشیدی در نبردخانه سور (۱۸۹۷) شرکت و از همین زمان رابطه‌ای نزدیک با یپرم‌خان پیدا کرد. در سال ۱۲۷۹ به استخدام دولت درآمد و با سمت مأمور گمرک به بوشهر رفت. در زمانی که مستشاران بلژیکی گمرک بوشهر را اداره می‌کردند معاونت گمرکات بنادر جنوب منصوب شد. میرزایانس در مدت اقامتش در بوشهر، در کنار وظایف رسمی در فعالیت‌های اجتماعی نیز شرکت می‌جست. در ۱۲۸۳ با عنوان رئیس مالیه، گمرک و ادارهٔ پست استان کرمان به آن شهر نقل مکان کرد.

با آغاز جنبش مشروطه ایران، میرزایانس نیز جذب این جنبش شد و به تهران رفت. در اواخر سال ۱۲۸۶ یکی از اعضای اصلی مذاکراتی بود که استپان زوریان معروف به رُستوم، از رهبران حزب فدراسیون انقلابی ارمنی برای شرکت در جنبش مشروطه ایران و با حضور شماری از آزادی‌خواهان ایرانی تشکیل داد.

با تشکیل دوره دوم مجلس شورای ملی پس از استبداد صغیر، ارامنه خواهان دو نماینده در مجلس بودند، یکی برای ارامنه جنوب (به مرکزیت اصفهان) و دیگری برای ارامنه شمال (به مرکزیت آذربایجان). ارامنه شمال میرزایانس را به نمایندگی برگزیدند اما چون ارامنه جنوب خواهان نماینده جداگانه بودند و به میرزایانس رأی ندادند، ارسال اعتبارنامه او به مجلس و نمایندگی او به تأخیر افتاد تا اینکه سرانجام پس از نه ماه کشاکش، اعتبارنامه اش در پنجم آذر ۱۲۸۹ به تصویب مجلس رسید. پنج روز بعد ادای سوگند کرد.

میرزایانس همچنین کوشید که اقلیت کلدانی نیز نماینده جداگانه ای در مجلس داشته باشند اما در نهایت مجلس تصمیم گرفت که نماینده ارامنه شمال میان ارامنه و کلدانیها مشترک باشد. یوسف میرزایانس در دوره چهارم به نمایندگی ارامنه جنوب انتخاب شد اما اعتبارنامه‌اش دو ماه به پایان کار مجلس مانده، در ۲۹ فروردین ۱۳۰۲ به تصویب رسید.

درخواست خدمت نظام وظیفه اجباری ارامنه
-------------------------------------

از پیشنهادهای مهم یوسف میرزایانس در دوره نمایندگی در مجلس دوم، شرکت ارمنیان در طرح خدمت وظیفهٔ اجباری بود. در ۲۱ بهمن ۱۲۸۹ لایحه سربازگیری از عشایر به مجلس آمد که نخستین طرح نظام وظیفه اجباری در تاریخ قانونگذاری نوین ایران به‌شمار می‌رود. میرزایانس خواهان این شد که علاوه بر عشایر، از ارامنه نیز سربازگیری شود و خطاب به مجلس گفت:

> «بنده چون نماینده یکی از طوایف که در این مسلک هستند نه سرباز می‌دهند نه سوار، این دلیلش چه چیز است که ملتی بروند خون بریزند و مفت دیگری راحت باشند. در یک مملکت که ملل متنوعه یا ملتی که سوار و سرباز نمی‌دهند آنها از نعمتهای این مملکت استفاده بکنند و در زحماتشان هیچ استفاده نکنند. بنده تقاضا می‌کنم از مجلس مقدس که از این طایفه ارامنه هم داخل کنند که از ملل متنوعه سرباز و سوار هم گرفته شود».
> 
> 

سید حسن مدرس در مخالفت با او گفت: 

> «ابداً اهل ذمه نباید عسکر بدهند. آنها باید پول بدهند ما عسکر. تکلیف نفس ایثار کردن مال به مسلمانان است. آنها پول بدهند و مسلمان‌ها جان بدهند برای حفظ آنها که در حمایت اسلام هستند. ابداً ما تجویز نمی‌کنیم که از غیر مسلمین سرباز گرفته شود یعنی این تکلیف دینی به مسلمین تعلق بگیرد. تکلیف اسلام بر غیر اهل اسلام تعلق نمی‌گیرد». 
> 
> 

رسیدگی به لایحه سربازگیری در مجلس دوم نیمه کاره ماند و پیشنهاد میرزایانس به جایی نرسید و در مجلس سوم در سیزدهم آبان ۱۲۹۴ به تصویب رسید که خدمت در نظام را منحصر به مسلمانان کرد. نه سال بعد که رضاخان سردارسپه لایحه نظام وظیفه عمومی را شخصاً به مجلس برد، مدرس نظر خود را چنین توضیح داد: 

> «آن کسی را که باید توی سرش بزنند و وارد [خدمت نظام] کنند مسلمان است که اگر به تکلیفش عمل نکرد باید اجباراً او را آورد. اما غیر مسلمان که تبعه ایران هستند مجبور نخواهند بود. دولت لدی‌الاقتضاء می‌تواند آنها را استخدام کند. اما اگر او حاضر نشود، دولت نمی‌تواند مجبورش کند». 
> 
>

مخالفت با اولتیماتوم روسیه
--------------------------

مهمترین نطق میرزایانس در هشتم آذر ۱۲۹۰ و در مخالفت با اولتیماتوم روسیه بود که به دولت ایران چهل و هشت ساعت مهلت داد مورگان شوستر مستشار آمریکایی مالیه و دیگر خارجیانی را که با او کار می‌کنند برکنار کند، تعهد بدهد که تنها با رضایت قبلی سفارتهای روس و انگلیس افراد خارجی را به خدمت بگیرد و مخارج لشگرکشی روسیه به ایران را بپردازد وگرنه نیروهای روسیه که در رشت توقف کرده‌اند، پیشروی خواهند کرد و دولت ایران باید هزینه این پیشروی را هم بپردازد. میرزایانس در مخالفت با پذیرش اولتیماتوم خطاب به مجلس گفت: 

> «قیمت استقلال یک مملکت مساوی است با قیمت حیات تمام افراد آن مملکت. بعد حالا ببینم مال کیست این استقلال. این استقلال نه مال ماست نه مال آنهاست که به ما داده‌اند و نه مال آنهایی است که بعد از این خواهند آمد بلکه مال تمام آنهاست. از شش هزار سال بیش از این استقلال ما بوده‌است و تا شصت هزار سال دیگر هم باید باشد. یاد دارم در روزی که وارد شدم جلو همین میز مرا مجبور کردند یک قسمی یاد کردم و در آن قسم به من گفتند قسم خوردم که به استقلال مملکت خیانت نکنم. من اگر آدم با شرفی باشم نمی‌توانم مخالف با آن رفتار بکنم این یک چیزی است که از قدرت من خارج است بنده با کمال احترام نسبت به آن دولت همسایه که این پیشنهادها را کرده‌است جواباً عرض می‌کنم که یک چیزی را از من خواسته‌اند که نه مال من است و نه می‌توانم به شما بدهم».
> 
>

ترجمه ادبیات فارسی
------------------

میرزایانس در به ادبیات فارسی علاقه‌مند بود و رباعیات عمرخیام و بخشی از شاهنامه فروسی و همچنین دوبیتی‌های باباطاهر را به زبان ارمنی ترجمه کرد. او در مقدمهٔ کتاب ترجمه‌ای از اشعار عمر خیام می‌نویسد: 

> «همواره یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای من این بوده‌است که بتوانم ارمنیان را، که سده هاست در کنار هم وطنان فارسی‌زبان خود زندگی می‌کنند، به گونه‌ای عمیق‌تر با فرهنگ و ادب این سرزمین و ارزش‌های آن آشنا کنم تا از این طریق ریشه‌های پُربار و مشترک این دو ملت کاملاً آشکار شود و این امر سبب نزدیکی هرچه بیشتر آن‌ها گردد.»
> 
>

درگذشت
------

یوسف میرزایانس در دوره چهارم مجلس شورای ملی نیز که در سال ۱۳۰۰ تشکیل شد، نماینده ارامنه بود. در دوره‌های پنجم و ششم در مجلس حضور نداشت اما در دوره‌های هفتم تا نهم، ارامنه جنوب را نمایندگی می‌کرد. او در دوره دهم نیز به نمایندگی انتخاب شد اما پیش از آنکه بتواند در مجلس حضور یابد، درگذشت. حسن اسفندیاری رئیس مجلس هنگام اعلام خبر درگذشت او گفت:

> 
> «بنده سال‌ها با مرحوم میرزایانس دوستی داشتم و کارهای او را نزدیک، چه در خدمت دولت و چه در نمایندگی ملت مشاهده می‌کردم. این شخص حقیقتاً از روی انصاف باید عرض کنم که با یک عقیده پاک و با یک اخلاق نیک و وطن‌پرستی و دولت‌خواهی همیشه خدمات خودش را اعمال می‌کرد و واقعاً کمتر از آنچه که بود، خودش را نشان می‌داد و بیش از آنچه انتظار می‌رفت، اصرار در دوستی و صحت عمل داشت. پاک قلب بود. پاک زبان و پاک‌دست بود و در کارها و خدمات خودش همیشه به تهذیب اخلاق و اعمال و اکمال هنر نهایت اصرار را داشت».
> 
> 
>

جستارهای وابسته
---------------

* ارمنی‌های ایران
* ارمنی‌ها در جنبش مشروطه ایران

1. ↑  «مذاکرات جلسه ۱۸۱ دوره دوم مجلس شورای ملی ۲۳ ذیقعده ۱۳۲۸».[*پیوند مرده*]
2. ↑  «مذاکرات جلسه ۲۰۹ دوره دوم مجلس شورای ملی یازدهم صفر ۱۳۲۹».[*پیوند مرده*]
3. ↑  «جلسه ۱۴۰ دوره پنجم مجلس شورای ملی ۲۲ حوت ۱۳۰۳».[*پیوند مرده*]
4. ↑  «مذاکرات جلسه ۳۲۹ دوره دوم مجلس شورای ملی نهم ذیحجه ۱۳۲۹».[*پیوند مرده*]
5. ↑  «مذاکرات جلسه سوم دوره دهم مجلس شورای ملی ۲۲ خرداد ۱۳۱۴».[*پیوند مرده*]

منابع
-----

* لازاریان، ژانت د (۱۳۸۲). «نمایندگان مجلس». *دانشنامه ایرانیان ارمنی*. تهران: انتشارات هیرمند. ص. ۹۰. شابک ۹۶۴-۶۹۷۴-۵۰-۳.
* مانوکیان، آرپی (تابستان ۱۳۸۸). «ارمنیان و مجلس از مشروطیت تا سقوط قاجاریه». *فصلنامه فرهنگی پیمان*. سال سیزدهم (۴۸).
* مانوکیان، آرپی (تابستان ۱۳۹۰). «بررسی اسناد انتخابات ارمنیان در دوره پهلوی اول». *فصلنامه فرهنگی پیمان*. سال پانزدهم (۵۶).

{{Navbox
| name = الگو:ارمنی‌های ایران
| title = ارمنی‌های ایران
| state = autocollapse
| listclass = hlist
| image = 
| titlestyle = background:#f2a800; 
| bodystyle = background:#FFEFD5;
| liststyle = background:transparent;
| groupstyle = background:#f2a800;
| abovestyle = background:#f2a800;

| above = 

**مقالهٔ اصلی: ارمنی‌های ایران**
|group1 = ورزش
|list1 =

* باشگاه بسکتبال آرارات تهران
* باشگاه فوتبال آرارات تهران
* باشگاه ورزشی آرارات تبریز
* ورزشکاران

  

|group2 = کلیساها
|list2 =

|  |  |
| --- | --- |
| اصفهان | 
* کلیسای استفانوس مقدس (اصفهان)
* کلیسای بیت لحم
* کلیسای حضرت لوقا
* کلیسای سرکیس
* کلیسای سن سور
* کلیسای کاتارینه
* کلیسای کاتولیک‌ها
* کلیسای گئورگ
* کلیسای گریگور (لوسارویچ مقدس)
* کلیسای مریم و هاکوپ
* کلیسای میناس
* کلیسای نرسس مقدس
* کلیسای نیکاغایوس
* کلیسای وانک (آمنا پرکیچ)
* کلیسای یوحنا

 |
| تبریز | 
* کلیسای آدونتیست
* کلیسای انجیلی (پروتستان‌ها)
* کلیسای سرکیس مقدس
* کلیسای شوغاگات مقدس (گورستان ارامنه تبریز)
* کلیسای کاتولیک‌ها (عذرای توانا)
* کلیسای مریم مقدس (موزه ارامنه تبریز)
* کلیسای مریم ننه (گورستان مریم ننه)

 |
| گورستان‌ها | 
* ارمنی بولاق
* قبرستان ارامنه قورچی‌باشی
* قبرستان ارامنه
* گورستان ارامنه (آخته خانه)
* گورستان ارامنه اصفهان
* گورستان ارامنه آزادگان
* گورستان ارامنه بلداجی
* گورستان ارامنه بیمضرته
* گورستان ارامنه پکاچیک
* گورستان ارامنه تبریز
* گورستان ارامنه تهران (بوراستان)
* گورستان ارامنه حاجی‌آباد
* گورستان ارامنه خسروآباد
* گورستان ارامنه سرنق
* گورستان ارامنه سلماس
* گورستان ارامنه سناجان
* گورستان ارامنه سیرک
* گورستان ارامنه شازند
* گورستان ارامنه شازند ۲
* گورستان ارامنه شرق قلعه ممکا
* گورستان ارامنه شمال آق‌بلاغ
* گورستان ارامنه شمال قلعه ممکا
* گورستان ارامنه غرب آق‌بلاغ
* گورستان ارامنه کنرک علیا
* گورستان ارامنه گریگوری
* گورستان ارامنه گشنیز جان
* گورستان ارامنه گورزار
* گورستان ارامنه گوشکی
* گورستان ارامنه گلو گرد
* گورستان ارامنه لیواسگان
* گورستان ارامنه لیلیان
* گورستان ارامنه مهلم
* گورستان ارامنه معموره
* گورستان ارامنه وردان
* گورستان ارامنه وستگان
* گورستان ارامنه هفتوان
* گورستان دولاب
* قبرستان مسیحیان کرمانشاه

 |
| موزه‌ها | 
* موزه اسقف اعظم آرداک مانوکیان
* موزه کلیسای وانک
* موزه ارامنه تبریز
* گنجینه موسیقی ارمنیان جلفای نو

 |
| مدارس | 
* دبستان هایکازیان-تاماریان
* دبیرستان تماکان
* کودکستان ارامنه تبریز
* مدرسه مموریال
* مدرسه تومانیان (دبیرستان ملی ارامنه میکائیل ساهاکیان - دبستان و دبیرستان ارامنه اسدی)

 |
| دین | 
* خلیفه‌گری ارامنه تهران
* خلیفه‌گری ارامنه اصفهان
* خلیفه‌گری ارامنه آذربایجان
* آرداک مانوکیان
* سبوه سرکیسیان
* نشان توپوزیان

 |
| نشریات | 
* آلیک
* هویس
* فصلنامه فرهنگی پیمان
* نشریه آرشا لویس
* نشریه آرولک
* نشریه آشخا داور
* نشریه آقاقان
* نشریه آیگ
* نشریه اتار پونجر ۴۵
* نشریه بایکار
* نشریه تاوریزی هایتاراروتیون نر
* نشریه خسک
* نشریه رافی یرتاسارداکان
* نشریه زانگ
* نشریه قاراداغ
* نشریه کوهاک
* نشریه گقاسر
* نشریه میتک
* نشریه مینارت
* نشریه آراود
* نشریه آزدارار آراجنورد ارانی
* نشریه پایلاک–کایتز
* نشریه گورتز
* نشریه وداک
* نشریه ورلک
* نشریه هاکافاشیست
* نشریه هاکافاشیست آکان ترتیک
* نشریه هایلی
* نشریه هراگیرنر

 |
| نمایندگان مجلس | 

|  |  |
| --- | --- |
| شورای ملی | 
* آرداشس آوانسیان
* پطروس آبکار
* آلکساندر آقایان
* جبرائیل بوداغیان
* سهراب ساگینیان
* قازار سیمونیان
* هوهانس خان ماسحیان
* واهرام خان ظهرابیان
* سواک ساگینیان
* فلیکس آقایان
* گاگیک هواکیمیان
* اما آقایان
* یوسف میرزایانس

 |
| شورای اسلامی | حوزه انتخابیه مسیحیان ارمنی شمالحوزه انتخابیه مسیحیان ارمنی جنوب
* هرایر خالاتیان
* وارطان وارطانیان
* لون داویدیان
* گئورک وارطان
* کارن خانلری
* هراچ خاچاطوریان
* آرداواز باقومیان
* ژرژیک ابرامیان
* روبرت بگلریان
 |

 |
| محله‌ها | 
* آرامیان (تبریز)
* خیابان شریعتی (کرمانشاه)
* ارمنستان داخلی
* ارمنی دونن
* بارون آواک
* نو جلفا
* نارمک
* حشمتیه
* مجیدیه

 |
| بناها | 
* خانه توماس توماسیان
* ساختمان جیپ

 |
| مقالات مرتبط | 
* ارمنی‌تبارهای اهل ایران
* ارمنی‌ها در تئاتر ایران
* ارمنی‌ها در سینمای ایران
* ارمنی‌های ایران
* زنان ارمنی در ایران
* ارمنی‌ها در جنبش مشروطه ایران
* ارمنی‌ها در جنگ ایران و عراق
* ارمنی‌های اصفهان
* بازی‌های پان‌ارمنی
* گروه تئاتر آرمن
* ارمنی‌ها در فوتبال ایران
* رده:مناطق سابق ارمنی‌نشین ایران
* محله ارمنی‌ها
* مسابقات ورزشی سراسری ارامنه ایران (المپیک ارمنیان)
* ارمنی‌های گیلان
* ارمنی‌ها در جنگ ایران و عراق
* شورین
* چم ارمنی

 |
| منابع: |


|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   لغتنامه‌ها و دایره المعارف‌ها | AV Production |