قسمت‌های مختلف کره چشم انسان: ۱. زجاجیه ۲. حاشیه دندانه‌دار ۳. ماهیچه مژکی ۴. گردالک‌های مژگانی ۵. مجرای اشک ۶. مردمک ۷. اتاق جلویی ۸. قرنیه ۹. عنبیه ۱۰. عدسی بیرونی ۱۱. عدسی درونی ۱۲. زوائد مژگانی ۱۳. ملتحمه ۱۴. ماهیچه مایل زیرین ۱۵. ماهیچه راست زیرین ۱۶. ماهیچه راست میانی ۱۷. شبکیه ۱۸. صفحه بینایی ۱۹. سخت‌شامه ۲۰. سرخرگ مرکزی شبکیه ۲۱. سیاهرگ مرکزی شبکیه ۲۲. عصب بینایی ۲۳. سیاهرگ حلقوی ۲۴. غلاف پیازی ۲۵. لکه زرد ۲۶. گودی مرکزی ۲۷. صلبیه ۲۸. مشیمیه ۲۹. ماهیچه راست بالایی ۳۰. شبکیه
تصویر شبکیه که از طریق رتینوسکوپی به دست آمده‌است.
 (۳)
**شبکیه** (Retina) چشم انسان یک لایه بافت حساس به نور است که سطح داخلی چشم‌ها را می‌پوشاند. تصویر دنیای بیرون از طریق قرنیه و عدسی روی شبکیه به تصویر درمی‌آید، مانند فیلمی‌ که داخل یک دوربین عکاسی تصاویر را ضبط می‌کند. عده‌ای از مردم دنیا در اثر عوامل ارثی یا اکتسابی مانند پیری، ناراحتی‌هایی مثل فشار خون و دیابت و نیز بیماری‌هایی مانند سرطان شبکیه و تباهی لکه زرد از داشتن شبکیه سالم محروم می‌شوند و دیگر نمی‌توانند با محیط پیرامون خود ارتباط دیداری درست برقرار کنند یا حتی به‌طور کلی بینایی خود را از دست می‌دهند.

کارکرد و ساختار
---------------

شبکیه داخلی‌ترین لایهٔ چشم است و شامل سلول‌های گیرندهٔ نور و نورون‌ها می‌باشد. این لایهٔ بسیار نازک (قطری حدود ۰٫۵ میلی‌متر) ۷۵٪ مساحت کرهٔ چشم را می‌پوشاند.

شبکیه لایهٔ حساس به نور را تشکیل می‌دهد و با تبدیل جریان الکترومغناطیسی نور به پیام عصبی و انتقال آن از طریق عصب بینایی به لب پس‌سری به مغز توانایی دیدن را می‌دهد. سلول‌های گیرندهٔ نور شبکیه ۲ نوع می‌باشند:

* سلول‌های مخروطی که توانایی دیدن رنگ‌ها را در نور زیاد به مغز می‌دهند. میزان ماده حساس به نور در دندریت این سلول‌ها نسبت به سلول‌های استوانه‌ای کمتر است همین کمبود یکی از علل حساسیت کمتر مخروطی [نسبت به استوانه ای] به نور است.
* سلول‌های استوانه‌ای که بینایی در نور کم را امکان‌پذیر می‌سازند. سلول‌های استوانه‌ای در نور کم تحریک می‌شوند یعنی حساسیت آن‌ها بالاست. میزان زیاد ماده حساس به نور یاخته های استوانه‌ای نسبت به یاخته‌های مخروطی علت بر حساسیت بالای آن هاست.

هریک از این دو نوع گیرنده برای مقصود خاصی تخصص یافته‌است. میله‌ها برای دید شب ساخته شده‌اند. این یاخته‌ها در نور کم عمل می‌کنند و احساس‌های فاقد رنگ را سبب می‌شوند. مخروط‌ها برای نور روز مناسب‌تر هستند. این یاخته‌ها به نورهای شدید پاسخ می‌دهند و موجب احساس رنگ می‌شوند.

جایی را که عصب بینایی از شبکیه خارج می‌شود نقطه کور می‌گویند. لکه زرد بخش دیگری از شبکیه‌است که در امتداد محور نوری کرهٔ چشم قرار دارد و در دقت و تیزبینی چشم نقش دارد.

در ۶ ژانویه ۲۰۱۳ محققان بریتانیایی موفق به معالجه موش‌های نابینا شدند. آن‌ها این عمل را با تزریق سلول‌های حساس به نور انجام دادند. پیرو آزمایش‌های بیشتر، این پژوهش می‌تواند موجبات بهبود بیمارانی که از رنگدانه‌ای شدن شبکیه چشم رنج می‌برند را حاصل نماید.

ساختار شبکیه
------------

بافت شبکیه شامل نورون‌ها و توسط مشیمیه تغذیه رسانی می‌شود
است. در شبکیه ۵ لایه نورون سلول‌های عصبی دیده می‌شود. این لایه‌ها از داخل به خارج (به سمت مشیمیه)
(در تصویر، از چپ به راست)، به ترتیب عبارت اند از:

* **سلول‌های عقده‌ای** یا گانگلیونی که آکسون‌های آن‌ها امتداد یافته و عصب بینایی را تشکیل می‌دهند.
* **سلول‌های آماکرین** که نورون‌های رابط میان سلول‌های دوقطبی و سلول‌های عقده‌ای هستند.
* **سلول‌های دوقطبی**.
* **سلول‌های افقی** که نورون‌های رابط میان سلول‌های گیرندهٔ نور و سلول‌های دوقطبی هستند.
* **سلول‌های گیرندهٔ نور** که شامل سلول‌های مخروطی و سلول‌های استوانه‌ای هستند.

پنج لایهٔ تشکیل دهندهٔ شبکیه
نور پس از عبور از عدسی و زجاجیه، از طریق سلول‌های عقده‌ای به شبکیه وارد شده و بعد از پشت سر گذاشتن سایر لایه‌های شبکیه، سرانجام به سلول‌های گیرندهٔ نور می‌رسد. این سلول‌ها جریان نور را به پیام عصبی تبدیل کرده و آن را از طریق سلول‌های افقی به سلول‌های دوقطبی منتقل می‌کنند. به این ترتیب، پیام عصبی از سلول‌های عقده‌ای به عصب بینایی منتقل شده و به مغز می‌رود.

نقطه کور شبکیه
--------------

نقطه کور یا دیسک بینایی در پشت شبکیه قرار دارد و مکانی است که در آن آکسون‌های نورون‌ها در راس عصب بینایی با هم یکی شده و عصب بینایی را ایجاد می‌نمایند. عصب در همین منطقه از شبکیه خارج می‌شود.

لکهٔ زرد شبکیه
--------------

در نزدیکی دیسک بینایی، در مقابل مردمک، منطقه خاصی از شبکیه با قطر ۱٫۵ میلی‌متر وجود دارد که بخش مرکزی لکهٔ زرد(fovea cetralis) نامیده می‌شود. این ناحیه دارای بیشترین دقت بینایی است. **بخش مرکزی** لکهٔ زرد فرورفتگی کم عمقی است که در **مرکز** خود فقط دارای سلول‌های مخروطی است و جسم سلولی گانگلیونی در محیط آن قرار دارند. سلول‌های مخروطی در لکهٔ زرد، بلند، باریک و بسیار متراکم می‌باشند. عدم وجود رگ‌های خونی و بیشتر نورون‌های هدایت کننده در این ناحیه باعث می‌شود که نور به طور مستقیم بر روی سلول‌ها ی مخروطی بتابد.

منابع
-----

1. ↑  روزنامه ارتباطات. ضمیمه دانش: نخستین پروتز مایع شبکیه. ۲۲ تیر ۱۳۹۹
2. ↑  "Totally blind mice get sight back". BBC. 6 January 2013. Retrieved 5 February 2013.
3. ↑  "Reversal of end-stage retinal degeneration and restoration of visual function by photoreceptor transplantation". *PNAS*. 3 January 2013. Retrieved 5 February 2013.
4. ↑  «شبکیه چشم چیست؟». دنیای زیست. ۲۱ مرداد ۱۳۹۹.

* «ویکی‌پدیای فرانسوی». دریافت‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۰۹.

| * ن
* ب
* و
بخش‌های اصلی چشم انسان |
| --- |
| زُجاجیه - زُلالیه - شَبَکیه - صُلبیه - عَدَسی - عصب بینایی - عِنَبیه - قَرنیه - لکهٔ زرد - ماهیچهٔ مژکی - تارهای آویز - مَردُمک - مَشیمیه - نقطهٔ کور |

| * ن
* ب
* و
کالبدشناسی چشم انسان |
| --- |
| پرده رشته‌ای  (بخش بیرونی) | 

|  |  |
| --- | --- |
| صلبیه | لایه روصلبیه‌ای •  مجرای اشلم •  شبکه میله‌میله |
| قرنیه | لبه •  *لایه‌ها* (برون‌پوش، بومن، نمد، دوآ، دسمه، درون‌پوش) |

 |  |
| لایه عروقی  (بخش میانی) | 

|  |  |
| --- | --- |
| مشیمیه | لایه مژگانی مشیمیه •  غشا بروک •  لایه ستلر |
| جسم مژگانی | زوائد مژگانی •  ماهیچه مژکی |
| عنبیه | نمد •  مردمک •  ماهیچه گشادکننده عنبیه •  ماهیچه تنگ‌کننده عنبیه |

 |
| شبکیه  (بخش درونی) | 

|  |  |
| --- | --- |
| لایه‌ها | غشا محدودکننده درونی •  لایه رشته عصبی •  لایه سلول عقده •  لایه شبکه‌وار درونی •  لایه هسته‌ای درونی
لایه شبکه‌وار بیرونی •  لایه هسته‌ای بیرونی
غشا محدودکننده بیرونی •  لایه استوانه‌ها و مخروط‌ها •  برون‌پوش رنگ‌دانه شبکیه |
| یاخته‌ها | سلول‌های نورگیر (مخروطی، استوانه‌ای) ← (سلول افقی شبکیه) ← سلول دوقطبی ← (سلول آماکرین شبکیه) ← سلول‌های عقده شبکیه (کوتوله، سایبانی، دولایه‌ای، بزرگ، نورحساس) ← *مغز میانجی*: سلول پی، سلول ام، سلول کیگلیای مولر |
| متفرقه | لکه زرد (گودالک، گودی مرکزی) •  صفحه بینایی (جام بینایی) |

 |
| بخش جلویی | اتاقک پیشین •  زلالیه •  اتاقک پسین •  عدسی (پوشینه عدسی، گردالک زین) |
| بخش پشتی | زجاجیه |
| مرتبط | دستگاه ایمنی بینایی •  پرده درخشان •  کراتوسیت‌ها •  ملتحمه |
| برابرهای انگلیسی |

| * ن
* ب
* و
علائم و نشانه‌های مرتبط با چشم |
| --- |
| ادنکسا | 
* *غده اشکی:* تست شیرمر

* *پلک:* علامت آبادی
* علامت بوستون
* علامت دلریمپل
* نشانگان استلواگ

 |
| کره چشم | 
* *مردمک:* مردمک آرگایل-رابرتسون
* Adie pupil
* Marcus Gunn pupil

* *قرنیه:* Fleischer ring
* Kayser–Fleischer ring
* Hudson–Stahli line

* *عنبیه:* Brushfield spots
* Lisch nodule

* *ملتحمه:* Bitot's spots
* Arlt's line

* *شبکیه:* Hollenhorst plaque
* Roth's spot
* Fuchs spot

* *سایرین:* Alexander's law
* Hirschberg test
* Siegrist streaks

 |