***زبان زنان*** سومین نشریه مربوط به زنان در ایران بود که توسط صدیقه دولت‌آبادی در اصفهان و تهران چاپ می‌شد. *زبان زنان* از تیر ۱۲۹۸ تا دی ۱۲۹۹، در ۵۷ شماره به چاپ رسید. نشریه در ابتدا دو هفته یک‌بار چاپ می‌شد اما پس از سال نخست، هفته‌نامه شد. اغلب مقالات و مطالب این نشریه مربوط به زنان بود اما یک رمان سریالی به نام *داستان رقت‌انگیز* نیز به چاپ می‌رساند.

اهمیت تاریخی این نشریه به خاطر مواضع پیشرو و آوانگارد آن در زمینه حقوق زنان است. *زبان زنان* نخستین نشریه در ایران بود که توسط یک زن پایه‌گذاری و منتشر می‌شد، نویسندگان زن درباره حقوق زنان در آن مطلب می‌نوشتند و نخستین نشریه‌ای بود که کلمه «زن» در عنوان آن به کار رفته بود. *زبان زنان* از شماره ششم به بعد می‌کوشید که به جای کلمات رایج عربی، کلمات فارسی به کار ببرد اما این رویکرد منجر به استفاده از سبک سره‌نویسی نشد. برخی از معادل‌های پیشنهادی در این نشریه، عبارات ابداعی در دساتیر بود.

این نشریه از بانفوذترین نشریات حقوق زنان بود و نخستین نشریه زنانه بود که مجوز انتشارش به نام خود منتشرکننده آن (صدیقه دولت‌آبادی) صادر شد. *زبان زنان* به آشنا کردن زنان با حقوقی همچون آموزش، استقلال اقتصادی و حقوق خانوادگی خود می‌پرداخت. این نشریه هر هفته روزهای شنبه با تیراژ ۲۵۰۰ نسخه فروخته می‌شد و مردان بیشتر از زنان خواننده ثابت آن بودند. دولت‌آبادی در این نشریه به صراحت حجاب را نقد می‌کرد. به همین دلیل تهدید جانی نیز شد.

*زبان زنان* از همان ابتدای انتشار، واکنش برخی مرتجعان متعصب را برانگیخت. این افراد در قالب شب‌نامه‌های زیرزمینی و بدون نام به نشریه و پایه‌گذار آن حمله می‌کردند، شایعه می‌پراکندند و در روزنامه‌های دیگر علیه نشریه مقاله می‌نوشتند. هم‌خانه صدیقه دولت‌آبادی و هم دفتر نشریه بارها مورد حمله متعصبان قرار گرفت به طوری که حتی در برخی موارد سلاح گرم به همراه داشتند. صدیقه دولت‌آبادی برای حفظ جان خود به خانه جدیدی نقل مکان کرد و موفق شد انتشار نشریه را تحت حفاظت پلیس ادامه بدهد.

*زبان زنان* علیه قرارداد ۱۹۱۹ بین ایران و انگلیس و سیاست‌های وثوق الدوله و جانشین او مواضع انتقادی داشت. نهایتا در ۱۵ دی ۱۲۹۹، سپهدار اعظم محمدولی‌خان تنکابنی، نخست‌وزیر جدید، تلگراف شدیداللحنی به فرماندار اصفهان فرستاد و به او دستور داد که جلوی انتشار *زبان زنان* را بگیرد. تلاش‌های صدیقه دولت‌آبادی برای لغو ممنوعیت اثر نداشت. یکی از روحانیون تندرو، لغو ممنوعیت چاپ *زبان زنان* را اقدامی منافی اسلام و شریعت خواند.

*زبان زنان* در چاپخانه حبل‌المتین، در چهار صفحه دو ستونه به چاپ می‌رسید. مبلغ اشتراک سالانه آن ۱۲ قران و ۳۰ قران، به ترتیب برای چاپ دوهفته و هفتگی بود و به دانش‌آموزان دختر تخفیف تعلق می‌گرفت. مجموعه‌های ناقصی از *زبان زنان* اکنون در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان و کتابخانه ابن‌مسکویه اصفهان موجود است.

#### مجله زبان زنان

بیست و شش ماه پس از ممنوعیت چاپ نشریه، صدیقه دولت‌آبادی شروع به انتشار مجله‌ای ماهانه به همان نام در تهران کرد. این مجله از فروردین تا آذر ۱۳۰۱ در شش شماره منتشر شد. در این مجله، مقاله و ترجمه و اخبار مربوط به زنان منتشر می‌شد اما برخلاف نشریه *زبان زنان*، به مسائل و رخدادهای سیاسی توجهی نمی‌شد. قیمت اشتراک سالانه مجله ۲۰ قران بود.

مجموعه کامل مجله *زبان زنان* اکنون در کتابخانه ملی ایران در تهران در دسترس است. نسخه‌های پراکنده مجله نیز در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان و کتابخانه مرکزی فارس موجود است.

منابع
-----

1. 1 2 3  الیز ساناساریان (۱۳۸۴)، *جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)*، ترجمهٔ نوشین احمدی خراسانی، تهران: نشر اختران، ص. ص٫ ۵۸–۵۹، شابک ۹۶۴-۷۵۱۴-۷۸-۶
2. 1 2 3 4 5 6  «IRANICA ~ ZABĀN-E ZANĀN».
3. ↑  *Zabān-e zanān, no. 21, 3 Ṣafar 1339 Š./15 October 1920*.
4. ↑  *Foruḡ-al-Zamān Nuri Eṣfahāni, Rāhnemā-ye maṭbuʿāt:fehrest-e našriyāt-e mawjuddar Ketāb-ḵāna-ye ʿomumi-e Ebn Meskuya-ye Eṣfahān, Isfahan, 2001, p. 162. Ṣadr Hāšemi, Jarāʾed o majallāt III, pp. 6-11*.
5. 1 2  *Kāva Bayāt and Masʿud Kuhestāni-nežād, eds. Asnād-e maṭbuʿāt, 1286-1320 H. Š. 2 vols. Tehran, 1993*.

| * ن
* ب
* و
جنبشِ زنان در ایران |
| --- |
| گروه‌ها | 
* انجمن حریت نسوان
* انجمن مخدرات وطن
* کانون بانوان
* تشکیلات دموکراتیک زنان ایران
* جمعیت پیک سعادت نسوان
* جمعیت نسوان وطنخواه
* کمپین یک میلیون امضا
* کارزار قانون بی‌سنگسار
* مجمع انقلابی نسوان

 |
| پیشگامان(فهرستِ فعّالان) | 
* عصمت‌الملوک دولتداد
* شهناز آزاد
* طوبی آزموده
* فخرعظمی ارغون
* بی‌بی‌خانم استرآبادی
* محترم اسکندری
* مستوره افشار
* ماه‌سلطان امیرصحی
* فخرآفاق پارسا
* فرّخ‌رو پارسا
* صدیقه دولت‌آبادی
* زندخت شیرازی
* مرضیه ضرابی
* مریم عمید
* طاهره قرةالعین
* مریم فیروز
* نورالهدی منگنه
* روشنک نوعدوست
* مهرانگیز دولتشاهی
* ژینوس نعمت محمودی

 |
| نشریه‌ها | 
* *پیک سعادت نسوان*
* *جهان زنان*
* *دانش*
* *دختران ایران*
* *زبان زنان*
* *شکوفه*
* *عالم نسوان*
* *نامه بانوان*
* *نسوان شرق*
* *نسوان وطنخواه*
* *بیداری ما*
* *زنان*
* *میدان زنان*
* *زنستان*
* *کانون زنان ایرانی*
* *زنان امروز*

 |
| رویدادها | 
* «زن و تاریخ»
* تظاهرات ۱۷ اسفند ۱۳۵۷
* تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۴
* تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۵
* آزادی یواشکی زنان در ایران
* چهارشنبه‌های سفید
* دختران خیابان انقلاب
* حجاب، بی‌حجاب
* خیزش ۱۴۰۱ ایران

 |
| آثار برجسته | 
* «گناه»
* *شوهر آهو خانم*
	+ فیلم
	+ مجموعه تلویزیونی
* *تاریخ مذکر*
* *سووشون*
* *چریکه‌ی تارا*
* *سیمای زن در فرهنگ ایران*
* *زنان بدون مردان*
	+ فیلم
* *سگ‌کُشی*
* *چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم*
* *سنگسار ثریا م.*
* *سه زن*
* *مادران و دختران*
* *من مادر هستم*
* *خانه پدری*

 |
| دیگر | 
* حقِّ رأیِ زنان
* جنبش زنان خاورمیانه
* سهمیه‌بندی جنسیتی دانشگاه‌ها
* شروط ضمن عقد
* کمپین بین‌المللی دفاع از حقوق زنان در ایران
* کنگره نسوان شرق
* سازمان زنان ایران
* فمینیسم
* فمینیسم اسلامی **و** دیگر گرایش‌های فمینیسم
* جنبش حقوق زنان در ایران (کتاب)
* سرود برابری
* حضور زنان در ورزشگاه‌های ایران
* دختر آبی

 |
|  رده |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد نشریات است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |