|  |
| --- |
| بخشی ازتاریخ و فرهنگ سیستانی‌ها |
| farme |
| مردم
* مردم سیستانی
 |
| جمعیت
* ***سرزمین***

* سیستان

* ***پراکندگی***

* آذربایجان • آلمان • ایالات متحده آمریکا • اردن • ارمنستان • استرالیا • اسرائیل • بریتانیا • پاکستان • ترکمنستان • روسیه • ژاپن • سوئد • فرانسه • فنلاند • قزاقستان • کانادا • گرجستان • لبنان • نیوزلند • هلند • ایران •
 |
| تاریخ
* تاریخ سیستان
 |
| فرهنگ
* فرهنگ سیستانی‌ها
* آشپزی سیستانی
* ادبیات سیستانی
* اسطوره‌های سیستانی
* پرچم سیستان
* پوشاک سیستانی
* گویش سیستانی
* دانشمندان سیستانی
* شاعران سیستانی
* بحث و بیت
* قالی سیستان
* رقص سیستانی
* مکان‌های تاریخی
* موسیقی سیستانی
* شب یلدا در سیستان
 |
| تاریخ باستانی
* سکاها
* خاندان سورن
 |
| تاریخ سده‌های میانی
* سکستان
* صفاریان
* ملوک مهربانی
* سلسله ناصری
 |
| تاریخ معاصر
* مردم سیستانی
 |
| زبان‌ها
* گویش سیستانی
 |
| دین
* اسلام
* مسیحیت
* یهودی
* اهل حق
* یزیدیان
* مزدیسنا
 |
| * ن
* ب
* و
 |

**دُهُل**(به سیستانی: دُل) نام یکی از سازهای کوبه ای موسیقی ایرانی است. ساز دهل در منطقه‌ی سیستان بسیار مرسوم و پرکاربرد است.
**دهل** در سیستان همراهی کننده سرنا است و در مجالس عروسی این دو ساز به اجرای آهنگ های چاپ سیستانی ، چوب بازی ، شمشیر بازی و گاه ترانه ها سیستانی می پردازند.

نوازندگان سرنا و دهل هنگام اجرا غالبا در دایره ای رقصندگان و حضار حرکت می کنند و گاه در کنار و خارج از دایره رقصندگان و حضار حرکت می کنند و گاه در کنار و خارج از دایره رقصندگان می ایستند و به اجرای موسیقی می پردازند. **دهل سیستانی** را همیشه ایستاده در حرکت می نوازند و هیچ ساز دیگری جز سرنا ، دهل را درنواختن همراهی نمی کند.

دهل در سیستان گاه همراهی کننده قیچک در اجرای ترانه های سیستانی است. چنین به نظر می رسد که با منسوخ شدن دایره ، دهل که البته با دست نواخته می شود جایگزین آن شده است. اخیر حتی به جای دهل از تمبک نیز استفاده می شود. در بعضی از مسابقات و بازی های محلی نیز دهل و ساز به کار می رود مانند کشتی کچ گردان که دهل و ساز به دو بخش استفاده می شود :اجرای موسیقی برای اعلام مراسم کشتی و جمع کردن مردم و اجرای موسیقی هنگام کشتی گرفتن .

ویژگی
-----

ساز دهل ، استوانه ای نسبتا بلند و بزرگ چوبی و گاه فلزی است که بر دو سر آن پوست کشیده اند. پوست را در هر طرف ابتدا دور طوقه ای فلزی یا چوبی می کشند و بعد با طناب به شکل خاصی به بدنه ی دهل متصل می کنند. دهل با تسمه ای نسبتا بلند از شانه ی چپ نوازنده آویزان می شود. طرف راست دهل با چوبی قوس دار (چوب یا مضراب ساز دهل) به صدا در می آید و طرف چپ با دو چوب کوچک (نلوک) که به انگشت های دست چپ بسته می شوند نواخته می شود.

جنس و مواد بکار رفته
--------------------

* بدنه : چوب جنگلی (کنده خالی شده یکپارچه) یا فلز (بشکه) که بسیار کم کاربرد است.

* پوست : سمت راست که محل برخورد چوب دهل است از پوست بُز نَر یا بُز لاغر و سمت چپ که محل برخورد نَلوک هاست از پوست کُرّه بز یا بُز چاق

* طناب : نخ

* چوب (مضراب) دهل ( لَتَک) : چوب جنگلی یا چوب گز

تکنیک های اجرایی دهل سیستان
---------------------------

چوب **دهل** در دست راست نوازنده قرار می گیرد و نلوک ها به انگشت های سوم و چهارم دست چپ با نخ بسته می شوند.
دست راست نقش اصلی را در نواختن ساز دهل و ایجاد تقارن های اصلی متریک \_ ریتمیک بر عهده دارد.
صدای برخورد چوب دهل با پوست سمت راست بسیار شدید، پر حجم و بم است. وظیفه ی نلوک های دست چپ ایجاد تزئیینات ریتمیک و تکمیل اجزای ریتم است. در مجموع دست های راست و چپ نقش های متفاوتی دارند و مکالمه ای ریتمیک میان خود انجام می دهند..

جستارهای وابسته
---------------

* دهل
* سیستان
* رقص سیستانی
* چوب‌بازی

منابع
-----

* سازشناسی ایرانی، ارفع اطرایی و محمدرضا درویشی، ماهور، چاپ سوم: ۱۳۹۶

1. ↑  «آشنایی با ساز دهل».
2. ↑  «معرفی ساز دهل». دهل سیستانی.
3. ↑  «معرفی ساز دهل». معرفی ساز دهل سیستانی.
4. ↑  «آشنایی با ساز دهل».
5. ↑  مسعودیه ،محمدتقی ، سازهای ایرانی. ص ۱۰۱
6. ↑  ارفع اطرائی و محمدرضا درویشی، سازشناسی ایرانی، تهران ۱۳۸۸ش، ج ۲، ص ۳۸، ۴۱، ۶۱، ۷۰، ۷۵، ۹۸
7. ↑  ملّاح،حسینعلی، فرهنگ سازها، تهران ۱۳۷۶ش، ص ۳۳۶؛