**قُروِه** شهری در غرب ایران و در استان کردستان است. این شهر، مرکز شهرستان قروه است. این شهرستان در دشت وسیعی در شرق شهر سنندج و غرب شهر همدان قرار دارد و با بخش شمال غربی استان همدان هم‌مرز است، که این دشت از شمال به شهرستان بیجار و از جنوب به شهرستان سنقر در استان کرمانشاه‌ و از غرب با شهرستان دهگلان هم‌مرز است. این شهرستان در دامنهٔ رشته کوه زاگرس و در بلندای ۱۸۵۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است و از شهرهای سردسیر ایران و کردستان به‌شمار می‌آید. رشد و توسعهٔ قروه در مسیر جادهٔ (سنندج به تهران) انجام پذیرفته‌است.

این شهرستان دارای جاذبه‌های تاریخی بسیاری است و این عامل موجب شده مسافران و گردشگران از اقصی‌نقاط ایران به این شهر مسافرت کنند و از مراکز تجاری و اماکن تاریخی و فرهنگی این شهرستان دیدن کنند.

قروه در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده و اغلب کوه‌های پیرامون آن در بیش‌تر ماه‌های سال پوشیده از برف‌اند. از مهم‌ترین کوه‌های این شهر می‌توان به *بدر*، *پریشان*، *پنجه‌علی (پنجه)*، *حاج‌آقا*، *قره‌یارکه*، *قلوز* و *کولاره* اشاره کرد. رود *شور* مهم‌ترین رود قروه بوده و آب این رود به همراه سایر رودهای منطقه به قزل‌اوزن می‌ریزد. از سایر رودهای قروه می‌توان اوزون، تلخه‌رود، را نام برد.

واژه‌شناسی
----------

مورد اطمینان‌ترین ریشه‌یابی نام شهر قروه، برگرفته از گل وا بوده که به محلی گفته می‌شد که گل در آن زیاد بوده و با اندکی بارندگی گل به وجود می‌آید. قروه معرب کلمهٔ فارسی میانه (گوربِگ) بوده و مرکب از (گروگور) یعنی دشت و صحرایی هموار و از این جهت است که (گور) با (بگ) به معنی خدا که بر روی هم گوربک یعنی دشت خدا است. در اسفند آباد شهرستان قروه کنونی کلمهٔ اسفند در لغتنامهٔ دهخدا چنین تعبیر می‌شود اسفند. [اِ ف َ] (اِ) در اوستا سپنته صفت است (در تأنیث سپنتا) یعنی پاک یا مقدس است. در بسیاری از کلمات بسیط و مرکب فارسی بجا مانده مانند: اسفند یا سپند گیاهی که در لاتینی روتا نام دارد و دانهٔ آن بخوری است معروف. حنظلهٔ بادغیسی گوید:

یارم سپند اگرچه بر آتش همی فکند

از بهر چشم تا نرسد مر ورا گزند

اورا سپند و آتش ناید همی بکار

با روی همچو آتش و با خال چون سپند.

ساختار شهری
-----------

طرح جامع شهر قروه در سال ۱۳۵۲ خورشیدی.
فرح پهلوی در بازدید از قروه
محدودهٔ کنونی شهرستان قروه از قرن نهم به بعد به قلمرو *علی شکر* معروف بوده‌است. علی شکر از امرای جهانشاه میرزا قراقوینلو بوده‌است بلوک اسفند آباد شهرستان قروه کنونی در دورهٔ حکومت قراقویونلوها به همدان تعلق داشته‌است. قلمرو علی شکر در زمان کنون پسر بلافصل اردلان که حاکم کردستان در سال‌های ۶۰۶ تا ۶۲۶ ه‍.ق بوده‌است به کردستان الحاق شده‌است در سال ۹۰۱ ه‍.ق قلمرو علی شکرشاه به انضمام مهربان و جوانمرد کنونی به سرخاب بیک پسر مأمون بیک واگذار می‌شود. در دورهٔ قاجاریه در دارالحکومه اسفند آباد که در قدیم قلمرو علی شکر نامیده می‌شود و یکی از بلوکات هجده‌گانهٔ سنندج به‌شمار می‌رود در قریهٔ قصلان بود. در عهد امان‌الله خان بزرگ قصلان قلعه و عمارات و حمام و مسجد باغ و بیشه زیادی داشته‌است.

مستندات تاریخی نشانگر آن است که قروه نه تنها به عنوان یک شهر در دورهٔ قاجاریه مطرح نبوده بلکه مراکز جمعیتی روستایی دیگری که در اطراف آن وجود داشته مانند روستای قصلان بدون تردید یک مرکز جمعیتی قدیمی در منطقه محسوب می‌شده و از اهمیت و مرکزیت بیشتری برخوردار بوده‌است.

رشد و توسعهٔ قروه در مسیر راه ارتباطی همدان به سنندج صورت گرفته‌است. قرائن تاریخی موید آن است که این روند از اواخر دورهٔ قاجاریه شروع می‌شود هستهٔ اولیهٔ روستای قروه در کنار چشمهٔ سراب و در ارتفاعات جنوب غربی شکل گرفته‌است این ارتفاعات بر دشت وسیع حاصلخیز شمال و شمال شرقی خود مسلط بوده‌است.

### تقسیمات کشوری

شهر قروه قبل از تقسیمات استانی یکی از شهرهای همدان به‌شمار می‌رفته‌است شهرستان قروه از سال ۱۳۱۶ تا سال ۱۳۳۷ در تقسیمات کشوری به شهرستان همدان پیوست. در تغییراتی در تقسیمات کشوری به استناد فرمان شورای وزرا در تقسیمات کشوری سال ۱۳۳۷ صورت می‌گیرد و شهر قروه از شهرستان همدان جدا می‌شود و به استان کردستان می‌پیوندد.

سیاست
-----

### تغییرات شهری

طرح جامع شهر قروه، در جلسهٔ مورخهٔ ۲۴ بهمن ۱۳۵۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مطرح شده و مورد تأیید قرار گرفت. این طرح در جلسهٔ مورخهٔ ۱۷ دی ۱۳۵۱ مورد تصویب آن شورا قرار گرفت. همچنین در جلسهٔ مورخهٔ ۱۰ آبان ۱۳۵۷ در این طرح تغییراتی داده شد. طرح جامع قروه در جلسهٔ مورخهٔ ۲۰ تیر ۱۳۶۷ مورد تصویب نهایی قرار گرفت و برای تأیید به شورای شهرسازی استان کردستان و وزیر مسکن و شهرسازی تقدیم شد. این طرح در شورای شهرسازی استان کردستان تصویب شده و مجدداً در جلسهٔ مورخهٔ ۸ بهمن ۱۳۶۹ در شورای عالی شهرسازی به تصویب رسید. در جلسهٔ مورخهٔ ۲۵ امرداد ۱۳۷۸ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، مغایرت‌های اساسی این طرح مورد بررسی قرار گرفت. طرح جامع قروه در جلسهٔ مورخهٔ ۱۱ آذر ۱۳۸۵ شورای برنامه‌ریزی و توسعهٔ استان کردستان تصویب و در جلسهٔ مورخهٔ ۳ مهر ۱۳۸۶ مورد تنفیذ دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران قرار گرفت.

### شهرداری قروه

**شهرستان قروه** تنها شهرِ دارای شهرداری ویژه در استان کردستان است. با توجه به نوع خدمات شهری انتخاب شهردار در این شهرستان از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار بوده‌است.

### محلات قدیمی شهر

* یوخاری محله یا محله بالا
* آشاغه محله یا محله پایین
* محله سنگ
* محله پشت شهرداری
* زمین شهری پشت خانه‌های سازمانی
* محله سرچشمه
* قاش تپه
* ره مین آباد
* احمدآباد
* شهرک بعثت
* ویلاشهر
* بلوار امام علی
* بلوار گردشگری
* بلوار سید جمال الدین اسدآبادی
* بلوار چهار باغ
* بلوار دانشجو
* میدان تره بار
* خیابان سوم خرداد
* خیابان تختی
* شهرک امام خمینی
* بلوار کردستان
* شهرک بدر قروه
* شهرک نیروی انتظامی.

مردم‌شناسی
----------

شهر قروه یکی از شهرستان‌های مهاجرپذیر استان به‌شمار می‌رود. وجود آب و هوای خنک، موقعیت ترانزیتی، و دشت‌های حاصلخیزی است که در توسعه این شهر مؤثر بوده‌است از جمله عوامل رشد این شهر مهاجرت بی‌رویه به این شهر است که از رشد قابل ملاحظه ای برخوردار بوده‌است.

### نمودار رشد جمعیت

### هرم جمعیتی


**هرم جمعیتی قروه در سال ۱۳۸۵**| مردان | سن | زنان |
| --- | --- | --- |
| ۴  | +۱۰۰ |  ۱ |
| ۴  | ۹۵–۹۹ |  ۸ |
| ۳۰  | ۹۰–۹۴ |  ۴۱ |
| ۲۷۳  | ۸۵–۸۹ |  ۲۱۱ |
| ۴۹۷  | ۸۰–۸۴ |  ۵۴۲ |
| ۸۱۸  | ۷۵–۷۹ |  ۷۲۵ |
| ۱٬۰۸۵  | ۷۰–۷۴ |  ۹۳۷ |
| ۹۶۲  | ۶۵–۶۹ |  ۱٬۱۵۲ |
| ۱٬۴۹۴  | ۶۰–۶۴ |  ۱٬۸۲۷ |
| ۲٬۲۱۳  | ۵۵–۵۹ |  ۲٬۲۴۵ |
| ۲٬۱۴۶  | ۵۰–۵۴ |  ۲٬۲۸۵ |
| ۲٬۳۲۹  | ۴۵–۴۹ |  ۲٬۴۶۳ |
| ۲٬۹۸۱  | ۴۰–۴۴ |  ۳٬۱۹۰ |
| ۳٬۲۴۰  | ۳۵–۳۹ |  ۳٬۵۷۷ |
| ۴٬۷۶۷  | ۲۵–۲۹ |  ۴٬۷۵۶ |
| ۴٬۷۹۹  | ۱۵–۱۹ |  ۴٬۵۷۰ |
| ۵٬۵۱۲  | ۲۰–۲۴ |  ۵٬۱۴۶ |
| ۳٬۴۴۱  | ۱۰–۱۴ |  ۳٬۲۸۲ |
| ۳٬۴۲۶  | ۳۰–۳۴ |  ۳٬۹۲۵ |
| ۳٬۱۷۶  | ۵–۹ |  ۳٬۰۰۶ |
| ۳٬۴۱۴  | ۰–۴ |  ۳٬۲۱۲ |

### زبان

مردم شهرستان قروه به زبان‌های کردی و ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند؛ و پیرو دین اسلام مذهب تسنن و تشیع هستند.لازم است ذکر شود تعدادی خانوار بهایی نیز در این شهر ساکن هستند. برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی، جمعیت قروه در این سال بالغ بر ۱۱۵٬۲۳۸ نفر بوده‌است.

تاریخچه
-------

### تقسیم‌بندی استانی

شهر قروه براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب شورای وزرا در سال ۱۳۳۷ ه‍.ش از استان همدان منتزع شد و به استان کردستان ملحق گردید. این شهر قبل از تقسیمات استانی نیز یکی از شهرهای همدان به شمارمی‌رفته‌است.

در شهرستان قروه ۱۶۵ اثر تاریخی به ثبت میراث فرهنگی کشور رسیده‌است که نماد تمدن کهن مردم این شهرستان است.

### پل فرهادآباد

در روستای فرهاد آباد پل تاریخی این روستا قرار دارد. این پل از لحاظ معماری دارای هشت دهانه که چشمه وسط بزرگتر و نوع قوس‌های بکار رفته عموماً جناغی و مصالح بکار رفته در آن آجر است. هرچند تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست اما با توجه به شیوه معماری بکار رفته در آن به احتمال قوی از پل‌های دوران صفوی است و از آنجا که این پل در گذشته به عنوان راه مواصلاتی ناحیه قروه به سمت زنجان و مسیر عبور کاروانیان به‌شمار می‌رفت از اهمیت بالایی برخوردار بوده‌است و در دوران حکومت خسروخان اول مقارن با حکومت زندیه مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفت و در دوره حکومت قاجار نیز توسط فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه نیز مورد مرمت و بازسازی کامل قرار گرفت؛ و در سال ۱۳۷۹ تحت شماره ۲۶۴۷ به عنوان اولین اثر تاریخی شهرستان در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسید.

### صخره‌های تاریخی فرهاد تراش (وینسار)

در فاصله سه روستای داشبلاغ، آقبلاغ و وینسار بر روی کوهی مرتفع، بقایای یک معدن بزرگ سنگ قرار دارد در این معدن آثار سنگی مشاهده می‌شود که با نظم خاصی بریده شده و گفته می‌شود در زمان ساخت معبد آناهیتا از این سنگ‌ها استفاده شده‌است؛ که از نظر نوع، اندازه و تراش سنگ دارای ویژگی‌های خاص و از اهمیت بسیاری برخوردار است. باور مردم برآن است که این سنگ‌ها به داستان شیرین و فرهاد ارتباط دارد. نوع حجاری و سفال‌های موجود در منطقه، احتمالاً به دوره ساسانی تعلق دارد. در ضلع شرقی کوه فرهادتراش دهانه غاری وجود دارد که اورل استین مستشرق اروپایی هنگام بررسی منطقه غرب کشور، از این غار نام برده‌است. این محوطه به تاریخ ۱۳۸۲ تحت شماره ۱۰۷۷۹ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

### حمام قصلان

روستای قصلان در ۶ کیلومتری شمال شرق قروه قرار دارد و تپه باستانی ضلع غربی آن که به شماره ۸۵۲۴ در تاریخ ۱۳۸۲ در ردیف آثار تاریخی به ثبت رسیده‌است دارای پیشینه‌ای بلندمدت در زمینه باستان‌شناسی و شناخت تاریخ و فرهنگ و هنر نیاکان این سرزمین است.

دیگر اثر تاریخی روستا که قابلیت جذب گردشگر را داراست حمام قصلان است که جزئی از مجموعه بزرگ ارگ، بازار، مسجد و بناهای باشکوهی بوده که بنای آن به اواخر دوره زندیه و زمان حکومت خسرو خان اول والی وقت کردستان برمی‌گردد.

هرچند امروزه دیگر بناها کاملاً از بین رفته و لیکن بقایا و خطوط اولیه آن‌ها باقیمانده‌است؛ حمام قصلان دارای قسمت‌های مختلفی همچون هشتی، حمام سرد، میاندر، حمام گرم و خلوتی خصوصی و عمومی و خزینه وتون است با تزیینات منحصر بفرد آهکبری با طرح‌های گیاهی، هندسی و انسانی و حیوانی مزین شده و در نوع خود قابل توجه است.

بر اساس کتیبه‌ای که بر سر درب ورودی حمام نصب شده بود و اکنون در موزه سنندج نگهداری می‌شود این بنا در سال ۱۲۵۵ ه‍.ق در روزگار آصف حاکم وقت سنندج مجدداً تعمیر و مرمت شده‌است.

این حمام تا اوایل انقلاب اسلامی مورد استفاده بوده که با احداث حمام جدید در روستا از رونق آن به تدریج کاسته شد و در سال ۱۳۷۹ به عنوان دومین اثر تاریخی شهرستان بعد از پل تاریخی فرهادآباد به شماره ۲۸۳۵ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسید و در سال ۱۳۸۰ عملیات مرمت و تعمیرات توسط واحد حفظ و احیای مدیریت وقت میراث فرهنگی استان آغاز و از آن تاریخ تاکنون در چندین مرحله عملیات مرمت صورت پذیرفته‌است.

بر اساس برنامه‌ریزی تنظیم شده و با توجه به موقعیت و ویژگی شهرستان در خصوص دارا بودن معادن مختلف سنگ مقرر شده‌است که بعد از پایان امورات مرمتی و تعمیراتی حمام، ساختمان مذکور تبدیل به موزه سنگ و دست‌ساخته‌های سنگی منطقه شود.

### امامزاده سید جلال الدین

روستایی در ۱۸ کیلومتری شمال شرقی قروه با قدمتی به درازای تاریخ و جاذبه‌هایی بکر و زیبا و امام‌زاده‌ای در شرق روستای باباگرگر بنام سید جلال‌الدین ابن سید معزالدین وجود دارد و مورد توجه تمامی مسافرینی است که از سایر استان‌ها برای زیارت آن به این شهرستان سفر می‌کنند تاریخ دقیق از ساخت بقعه مشخص نیست، ولی به نظر می‌رسد که پیش از دوره حاکمیت دولت ترکی آذربایجانی قاجار و توسط معماران محلی ساخته شده‌است.

بنای اولیه آن به دوره صفویه بر می‌گردد بر اساس اطلاعاتی که از کتاب‌های قدیمی به دست آمده، نسبت شریف آن حضرت با چند واسطه به امام محمد باقر علیه‌السلام می‌رسد.

مقبره امامزاده از چند بخش تشکیل شده، اتاق اصلی و گنبدی شکل آن در بخش جنوبی و اتاق‌های دیگر در ضلع شرقی جای دارد چشمه آب معدنی باباگرگر ترکیبی گوگردی دارد که احتمالاً از دهانه یک آتشفشان خاموش بیرون می‌آید و برای درمان بسیاری از بیماری‌های پوستی مفید است آب چشمه از دل زمین می‌جوشد و در استخر دایره‌ای شکل جمع می‌شود و منظره جالبی را به وجود آورده‌است در این محل چشمه‌های آهک‌ساز فراوان، برجستگی‌هایی به وجود آورده‌اند که مشهورترین آن‌ها اژدها نام دارد. این پدیده در حدود ۳۰۰ متر طول، ۵ متر ارتفاع و پهنایی بین ۴ تا ۷ متر دارد.

در شرق و شمال‌شرقی اژدها چند برجستگی در جهات مختلف، اما کوچک‌تر از آن وجود دارد که محل شکاف خروج آب هنوز در وسط آن به چشم می‌خورد. این برجستگی‌های کوچک را دست‌های اژدها می‌نامند.

هر ساله جمع قابل توجهی از گردشگرانی که به شهرستان قروه سفر می‌کنند چند ساعتی از سفر خود را برای زیارت این امام زاده و دیدن جاذبه‌های گردشگری این منطقه اختصاص می‌دهند.

افسانه‌های زیادی در مورد کرامات این امامزاده وجود دارد به قول قدیمی‌ها این تخته سنگ اژدهایی که پشت آن شکافی قرار دارد واقعی بوده و به فرمان این امامزاده به سنگ تبدیل شده‌است.

ورزش قروه
---------

در حال حاضر سه هزار۵۰۰ نفر ورزشکار سازمان یافته وجود دارد از این تعداد، دو هزار۵۰۰ نفر از آقایان و هزار نفر شامل بانوان می‌باشد. ۱۵ هیئت ورزشی بانوان و ۳۵ هیئت ورزشی آقایان در این شهرستان فعال است در حال حاضر ۱۹۲ مربی بانوان و آقایان در این شهرستان وجود دارد که از این تعداد ۱۲۰ نفر در سطح درجه ۳، ۵۵ نفر در سطح درجه ۲، ۱۰ نفر در سطح درجه یک، دو نفر در سطح ملی و پنج نفر در سطح بین‌المللی فعالیت می‌کنند. ۲۳ باشگاه فعال شهرستان در رشته‌های فوتبال، کشتی، بدنسازی، کونگ فو، آیروبیک، یوگا، بیلیارد و کاراته و کوهنوردی و بوکس وجود دارد ورزشکاران و جانبازان و معلولین شهرستان در این رشته‌ها دارای مقام‌های کشوری می‌باشد.

صنعت و معدن
-----------

قروه سه شهرک صنعتی به نام‌های آونگان، دلبران و سه‌راهی میهم را در خود جای داده‌است؛ همچنین ۸۰ واحد صنعتی در این شهر مشغول به فعالیت‌اند. قروه معادن سنگ و طلای بسیاری را در خود جای داده و نیاز منطقه به سنگ‌های مختلف را تأمین می‌کند. معادن مختلف آنتیموان در معدن بهارلو، پوکهٔ معدنی، شن کوهی، گرانیت، ماسهٔ کوهی، مرمر و مرمریت در این شهر قرار گرفته‌اند. همچنین از مهم‌ترین سنگ‌های معدنی استخراجی از معادن این شهر می‌توان به سرامیک چینی، کریستال و گرانیت اشاره کرد.
تعداد کارگاه‌های استخراج معدن قروه در سال ۱۳۸۳ خورشیدی، بالغ بر ۴۶ کارگاه بوده که این کارگاه‌ها مسئولیت استخراج معادن این منطقه را برعهده داشته‌اند. در سال ۱۳۸۴ خورشیدی، شرکت استرالیایی ریوتیتنو یکی از معادن بزرگ طلا را در منطقهٔ بهارلو-داش‌کسن در شرق قروه کشف کرد. پروانه بهره‌برداری این معدن اکنون با نام ساریگونی صادر شده‌است و دو شرکت داخلی با همکاری یک شرکت قزاقستانی در حال آماده‌سازی این معدن به منظور بهره‌برداری از آن هستند. ذوب آهن زاگرس در این شهرستان واقع است.

خدمات عمومی
-----------

مراکز درمانی

* بیمارستان شهید بهشتی قروه
* درمانگاه مهدیه
* کلینیک تخصصی شهید عبدالملکی (اورژانس سابق)
* درمانگاه تأمین اجتماعی قروه
* درمانگاه شماره ۲ شهرستان قروه
* درمانگاه شماره ۴ شهرستان قروه
* کلینیک تخصصی بیمارستان
* درمانگاه شهرک امام خمینی (در حال احداث)
* مجتمع پزشکان سعید
* مجتمع پزشکان باران
* ساختمان پزشکان

بهداشت و درمان
--------------

در حال حاضر در بخش بهداشت و درمان این شهرستان از ۱۷۶ تخت موجود در بیمارستان قروه ۱۳۴ تخت فعال است با راه اندازی بیمارستان ۵۰ تختخوابی تأمین اجتماعی بخشی از مشکلات بخش بهداشت و درمان در این شهرستان حل می‌شود. فرسودگی تجهیزات بیمارستان قروه مانع ارائه خدمات مطلوب به بیماران می‌شود در زمینه بهداشت کارهایی برای این شهرستان صورت گرفته اما ناکافی است. همچنین احداث بیمارستان جدید و متناسب با امکانات روز اولویت نخست درمان و سلامت برای مردم این شهرستان است.

سرشناسان
--------

### مشاهیر قروه

* عربعلی شروه شروه را می‌توان پایه‌گذار نقاشی نوین در ایران دانست که با تألیف و ترجمه بیش از صد عنوان کتاب آموزشی و آکادمیک در زمینه‌های مختلف هنری از جمله نقاشی و طراحی، نقشی مهم در توسعه هنر ایران داشته‌است وی در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۰ به علت بیماری سرطان درگذشت.
* میرزا رضا ملکی اولین رئیس انجمن و شهردار قروه، به همت و پیگیری و اعمال نفوذ ایشان و همراهی دوستانش، قروه در سال ۱۳۳۳ به شهر تبدیل گردید، اولین فرماندار قروه آقای نیرومند و اولین بخشدار نیز آقای کبودوند بودند.
* آزیتا صالحی، بازیگر سینما و تلویزیون در آثاری همچون سریال تلویزیونی سنگ و شیشه سریال تلویزیونی قافله این عمر و فیلم سینمایی آقای بخشدار به کارگردانی خسرو معصومی آغاز کرده‌است این بازیگر معروف در سال ۱۳۷۷ درگذشت.[]
* علیرضا حنیفی نویسنده نمایشنامه، مدرس نقاشی، عکاس و کارگردان نمایش.استاد عربعلی شروه
* رضا هدایت هنرمند. برنده جایزه تشویقی تصویرسازی نومای ژاپن در سال ۱۳۸۳.
* سیدعماد حسینی یکی از نمایندگان سابق شهر قروه بود که پس از نمایندگی در دوره هفتم و هشتم، معاون وزیر نفت شد.
* محمدرضا رحیمی از شهریور ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲ و در دولت دهم محمود احمدی‌نژاد، معاون اول رئیس‌جمهور ایران بود.

فرهنگ و هنر
-----------

### کتابخانه‌ها

* در حال حاضر این شهرستان دارای ۵ کتابخانه عمومی نهادی و یک کتابخانه عمومی مشارکتی است.

### آیین‌های سنتی

مردم قروه مراسم عید باستانی نوروز را باشکوه خاصی برگزار می‌کنند. یکی از روستاهای این شهرستان که ساکنان آن چراغ آداب و رسوم کهن را روشن نگه داشته‌است، روستای طوغان در اطراف شهرستان قروه است. طوغان مردمی خونگرم و مهمان نواز دارد. زن‌های این روستا با ساخت عروسک‌های پشمی سیاه رنگ که بیشتر به شکل کلاغ است، آن‌ها را برای مراسم گار که در زبان فارسی به معنی قارقار کلاغ است، آماده می‌کنند، مراسم گار مربوط به صدها سال پیش است. مردم این روستا برای رهایی از فصل سرما و دور کردن این پرنده، در گذشته کلاغ عروسکی می‌ساختند. آن را داخل قفس چوبی یا حصیری که ساخته دست خودشان بود اسیر می‌کردند، چرا که بر این باور بودند با این کار کلاغ‌های واقعی از ترس اسارت از خانه آن‌ها دور می‌شوند و به این ترتیب این آیین نهادینه شد.

### سینما فردوسی قروه

از اواخر دهه ۷۰ به بعد اولین سینمای شهرستان *سینما فجر قروه*، که تعطیل شده بود. عملیات راه اندازی سینما فردوسی قروه به همت اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی قروه و با عزم جدی سینما شهر تهران و بخش خصوصی در دهه فجر ۹۳ شروع به فعالیت نمود و با اکران بارکد در شهرستان قروه افتتاح شد که سینما شهر تهران ۴۰۰ میلیون ریال و بخش خصوصی نیز برای مناسب‌سازی فضای آمفی‌تئاتر و تبدیل آن به سینما ۲۰۰ میلیون ریال هزینه کرده‌است. این سینما ظرفیت ۲۰۰ تماشاچی را دارد و با اکران فیلم‌های سینمایی روز به صورت صدای دالبی و تصویر فول اچ دی خواهد بود که سینما فردوسی شهرستان قروه را به یکی از برترین سینماهای باختر کشور تبدیل خواهد کرد.

نگارخانه
--------

* میدان قدیمی قروهمیدان قدیمی قروه
* دریاچه سراب کوثردریاچه سراب کوثر
* چشمه آب معدنی باباگرگرچشمه آب معدنی باباگرگر
* نمایی از شهر قروهنمایی از شهر قروه
* بام سبز قروهبام سبز قروه
* شهر قروهشهر قروه
* پل فرهاد آباد قروهپل فرهاد آباد قروه
* دریاچه سرابدریاچه سراب
* دریاچه سراب کوثر قروهدریاچه سراب کوثر قروه
* دانشگاه آزاد قروهدانشگاه آزاد قروه

مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها
-----------------------------

### دانشگاه آزاد قروه

دانشگاه آزاد **قروه** در جمع برترین دانشگاه‌های شمال غرب ایران به‌شمار می‌رود این دانشگاه از سال ۱۳۷۹ با سه رشته و تنها ۴۰ دانشجو تأسیس شد و در حال حاضر ۱۵رشته کاردانی، ۱۲ رشته کارشناسی پیوسته، ۱۰ کارشناسی ناپیوسته و چهار رشته کارشناسی ارشد به فعالیت می‌پردازد. رشته‌های مهندسی هوافضا، مهندسی مکانیک، مهندسی رباتیک، مهندسی فناوری اطلاعات، مهندسی عمران، مهندسی برق، روان‌شناسی و حقوق از جمله رشته‌هایی می‌باشند که به لیست رشته‌های تحصیلی این دانشگاه افزوده شده‌اند. همچنین آزمایشگاه مکانیک خاک و بتن زیر مجموعه گروه رشته عمران در دانشگاه آزاد اسلامی واحد قروه در ماه جاری راه اندازی می‌شود. این آزمایشگاه در مساحت ۷۰ متر مربع در فضای دانشگاه و با ۱۵ دستگاه از قبیل بتن شکن، میکسر بتن، میز ویبره و دستگاه نفوذپذیری آب در بتن و غیره تجهیز شده‌است.

### دانشگاه پیام نور قروه

ظرفیت پذیرش در دانشگاه پیام نور واحد قروه در سال تحصیلی ۶۶۰ نفر در ۱۵ رشته تحصیلی در مقطع کارشناسی و حدود ۸۰۰ نفر دانشجو مشغول به تحصیل دارد. اکنون این دانشگاه دارای ۱۵ رشته کارشناسی شامل ادبیات فارسی، علوم اجتماعی، الهیات، مدیریت، حسابداری، حقوق، ریاضی محض، آمار، روان‌شناسی، آموزش دینی و عربی، آموزش ریاضی، علوم تربیتی و جغرافیا است.

### مؤسسه آموزش عالی ایرانمهر قروه

هم‌اکنون در این مرکز حدود ۴۵۰ نفر دانشجو مشغول به تحصیل هستند که از این تعداد۳۰۰ نفر در مقطع کارشناسی پیوسته و ۱۵۰ نفر در مقطع کاردانی تحصیل می‌کنند. حدود ۴۰ درصد از دانشجویان از دانش آموختگان غیر بومی هستند که در این شهرستان حضور دارند. این دانشگاه در سال ۹۰ اولین سال تحصیلی خود را در ترم مهرماه با پذیرش ۱۱۰ نفر دانشجو در۳ رشته از طریق کنکور سراسری آغاز نمود که در حال حاضر این مرکز دارای ۱۷ رشته در دو مقطع کارشناسی و کاردانی است.

### مرکز آموزش علمی کاربردی قروه

در حال حاضر بزرگ‌ترین ساختمان آموزشی بخش خصوصی در غرب کشور در این شهرستان احداث شده‌است که شامل پنج طبقه با زیربنای چهار هزار و ۲۰۰ مترمربع شامل ۳۰ کلاس است. هم‌اکنون یک هزار دانشجو در این مرکز تحصیل می‌کنند از این تعداد۲۵۰ دانشجو از ترم بهمن مشغول به تحصیل در ۲۰ رشته کاردانی و کارشناسی شده‌اند.

جغرافیای طبیعی
--------------

### آب و هوا

نقشه اقلیمی ایران، شهر قروه در منطقه کوهستانی سرد قرار گرفته‌است.
قروه منطقه‌ای است کوهستانی این شهر بین ۴۷ درجه و ۴۸ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۵ درجه و ۱۰ دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد.

ارتفاع قروه از سطح دریا ۱۹۰۰متر می‌باشد که دارای زمستان بسیار سرد با برف‌های سنگین و تابستان نسبتاً خنک است.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **میانگین دما و بارش برای قروه**

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مه | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر |  |  |
| دمای بیشینه (°C) | ۳٫۹ | ۴٫۱ | ۱۲٫۰ | ۱۷٫۳ | ۲۲٫۴ | ۳۰٫۲ | ۳۳٫۲ | ۳۴٫۱ | ۲۸٫۴ | ۲۱٫۵ | ۱۳٫۰ | ۵٫۳ | **Ø** | **۱۸٫۸** |
|
| دمای کمینه (°C) | -۸٫۰ | -۷٫۴ | -۱٫۳ | ۴٫۰ | ۷٫۳ | ۱۰٫۳ | ۱۳٫۶ | ۱۲٫۸ | ۶٫۵ | ۳٫۰ | -۱٫۵ | -۳٫۲ | **Ø** | **۳** |
|  |
| بارش (mm) | ۳۷٫۰ | ۴۱٫۵ | ۵۵٫۲ | ۴۲٫۰ | ۲۳٫۷ | ۲٫۷ | ۱٫۹ | ۲٫۳ | ۱٫۵ | ۲۵٫۳ | ۳۶٫۷ | ۴۸٫۰ | **Σ** | **۳۱۷٫۸** |
|
|  |
| روزهای بارانی | ۱۰٫۰ | ۹٫۸ | ۱۱٫۷ | ۹٫۷ | ۷٫۴ | ۱٫۶ | ۰٫۶ | ۰٫۷ | ۰٫۶ | ۵٫۳ | ۷٫۲ | ۹٫۴ | **Σ** | **۷۴** |
|
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| دما | 

۳٫۹|  |
| --- |
| -۸٫۰ |

 | 

۴٫۱|  |
| --- |
| -۷٫۴ |

 | 

۱۲٫۰|  |
| --- |
| -۱٫۳ |

 | 

۱۷٫۳|  |
| --- |
| ۴٫۰ |

 | 

۲۲٫۴|  |
| --- |
| ۷٫۳ |

 | 

۳۰٫۲|  |
| --- |
| ۱۰٫۳ |

 | 

۳۳٫۲|  |
| --- |
| ۱۳٫۶ |

 | 

۳۴٫۱|  |
| --- |
| ۱۲٫۸ |

 | 

۲۸٫۴|  |
| --- |
| ۶٫۵ |

 | 

۲۱٫۵|  |
| --- |
| ۳٫۰ |

 | 

۱۳٫۰|  |
| --- |
| -۱٫۵ |

 | 

۵٫۳|  |
| --- |
| -۳٫۲ |

 |
| ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مه | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| بارش | ۳۷٫۰  | ۴۱٫۵  | ۵۵٫۲  | ۴۲٫۰  | ۲۳٫۷  | ۲٫۷  | ۱٫۹  | ۲٫۳  | ۱٫۵  | ۲۵٫۳  | ۳۶٫۷  | ۴۸٫۰  |
|   | ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مه | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر |

**منبع:**  |

### موقعیت جغرافیایی

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | استان زنجان | بیجار | استان آذربایجان غربی |  |
| استان همدان | شمال | سنندج |
| شرق   **قروه**    غرب |
| جنوب |
|  | کرمانشاه |  |

### کوه‌های قروه

شهرستان قروه دارای ارتفاعات بسیاری است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از کوه پریشان ٬بدر ٬پنجه علی، ابراهیم عطار، یوسف سیاه، شعبان کچل، خرسه ریه، سه زرده که مهم‌ترین آن کوه بدر و پریشان است.

کوه پریشان: در جنوب شرقی شهرستان قروه واقع شده‌است. برای رسیدن به دامنه این کوه، با حرکت از شهرستان قروه، ابتدا ۱۰ کیلومتر از مسیر جاده همدان طی می‌شود سپس به سمت راست تغییر مسیر داده (جاده فرعی کنار پادگان قدس) و پس از عبور از روستاهای میهم سفلی و علیا (تا این قسمت جاده آسفالت بوده و ادامه مسیر شن ریزی می‌باشد)، ولی آباد و نعمت‌آباد به دامنه کوه پریشان می‌توان رسید. این کوه از چهار قله صخره‌ای تشکیل شده که بلندترین آن قله پریشان می‌باشد که از دور همانند کوهان‌های شتر (دوکوهانه) نمایان است.

کوه بدر: در جنوب شهرستان قروه و حد فاصل مرز استان کردستان و کرمانشاه با ارتفاع ۳۲۹۸ متر از سطح دریا قرار دارد. برای رسیدن به دامنه کوه، از این مسیرها می‌توان گذشت. از قروه به طرف روستاهای قلعه، سرتیپ آباد، امین آباد، پیر سلیمان و از آخرین روستا یعنی پیر سلیمان پناهگاه مشاهده می‌شود. در فصل تابستان از راه جیب رو تا منطقه چمنزار زیر یال پناهگاه می‌توان با ماشین رفت. بدر به نام کوه میهمین نیز معروف است زیرا این کوه بر دو قریه میهم محیط است.

چشم‌انداز بدر: این کوه در ارتفاع ۲۶۰۰ متری ضلع غربی بدر واقع شده که دارای آب گوارا می‌باشد و در فصل تابستان علاقه‌مندان زیادی را به خود جذب می‌کند. کانی به زبان کردی یعنی چشمه، بنا به روایتی می‌گویند یکی از شاهان صفوی در زمان لشگرکشی در این محل اتراق نموده و این چشمه را پسندیده‌است.

کوه پنجعلی: کوه پنجعلی از کوه‌های حاشیه زاگرس است که در۲۶ کیلومتری جنوب باختری قروه و جنوب خاوری روستای قره بلاغ پنجه واقع شده و ۲۸۶۰ متر ارتفاع دارد. قله آن صخره‌ای می‌باشد از دور صخره‌های آن به حالت پنج انگشت مشخص است و این یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های این کوه می‌باشد همچنین رودخانه‌های چم سنگ سیاه از این کوه سرچشمه می‌گیرند.

مسیرهای صعود: جهت رسیدن به دامنه کوه از ۳ مسیر کنگره، مشیرآباد پنجه و قره بلاغ پنجه می‌توان به قله صعود کرد.

کوه یوسف سیاه: یوسف سیاه با ارتفاع ۲۹۹۲ متر در ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی قروه واقع است. قله‌های مشرف به آن خرسه ریه و شعبان کچل می‌باشد. نزدیکترین روستا برای دست یابی به یوسف سیاه روستای ولی آباد است. این کوه به واسطه داشتن قله‌ای صخره‌ای و شیب زیاد همچنین صعب العبور بودن، کمتر کسی آن را برای صعود انتخاب می‌کند. همین امر باعث شده تا پوشش گیاهی غنی داشته و حیوانات زیادی آنجا را برای خود پناهگاهی امن انتخاب کنند. طول دیواره آن حدود ۲۵۰ متر می‌باشد که بر روی آن سه مسیر زده شده‌است. مسیر معمولی کوهنوردی برای دستیابی به قله این کوه از جبهه جنوبی می‌باشد اما به علت دور بودن از قروه کوهنوردان این شهر بیشتر از مسیر شمالی آن را صعود می‌کنند برای صعود این قله از روستای ولی آباد در فصل تابستان حدود ۳ ساعت زمان لازم است. صعود همین مسیر در فصل زمستان حدود ۵ ساعت طول می‌کشد.

کوه کولاوا: کوه کولاوا با ارتفاع ۲۴۰۰ متر در جنوب غربی قروه قرار دارد. در واقع این کوه سمبل و نماد این شهر می‌باشد و اکثر کوهنوردان تمرینات خود را از این کوه شروع نموده‌اند. قله آن شبیه سر اژدهایی است که چانه خود را بر سنگی نهاده و شهر را در پناه خود دارد و آن را از هر پلیدی و گزندی محافظت می‌نماید زیر قله کولاوا صخره ایی به ارتفاع ۲۰ متر وجود دارد که مربوط به دوره ساسانیان است.

| **کوه‌های منطقه قروه** |
| --- |
| 
```
خرسه ریه | بدر | پنجه علی | پریشان | شعبان کچل | یوسف سیاه | سه زرده |ابراهیم عطار |
```
 |

کوه قلوز و قله‌های آن: قلوز در زبان محلی به معنی صعب العبور و دیواره سنگی است این کوه سه قله دارد قله‌های سه‌گانه قلوز قلوز کوچک، قلوز وسط، قلوز بزرگ در جنوب قروه واقع شده‌است. ارتفاع بلندترین قله آن (قلوز بزرگ) ۳۱۰۰ متر می‌باشد قله‌های قلوز از سمت جنوب مُشرف به روستاهای پیر سلیمان و امین آباد است از سمت غرب به روستاهای قلعه و سرتیپ آباد و همچنین قله زرده چرمو با ارتفاع ۳۰۰۰ متر در سرتیپ آباد می‌باشد از سمت شرق مُشرف به روستای سرقل – میهم علیا و میهم سفلی می‌باشد.

مسیر صعود به قله اصلی قلوز ابتدا از قروه به سمت روستای قلعه شهرک بدر قروه که در ۲ کیلومتری و سپس به روستای سنگین آباد که در ۸ کیلومتری جنوب قروه واقع شده می‌توان حرکت کرد پس از گذشتن از آبشار سنگین آباد که در ۱ کیلومتری روستا قرار دارد، وارد دره‌ای می‌شویم و از سمت چپ آن حرکت می‌کنیم در سمت بالای دره چشمه‌ای وجود دارد در ادامه مسیر به چمنزاری می‌رسیم که چشمه آن در تمام فصول آب دارد و بالاتر از آن آخرین چشمه قرار دارد که فقط در فصل بهار آب دارد اما در سایر فصول باید از چشمه واقع در چمن آب برداشت.

قلوز وسطی: از آبشار سنگین آباد به سمت راست می‌رویم در طول مسیر دو چشمه وجود دارد یکی کانی پرویز و دومی چشمه‌ای که روبروی دکل مخابراتی و داخل چمنزار است.

قلوز کوچک: از سمت راست مسیر آبشار سنگین آباد می‌توان به قله قلوز کوچک رسید قله‌های قلوز جزو اراضی مرتعی روستای سنگین آباد می‌باشد و دارای پوشش گیاهی مناسب و مراتع بکری است همچنین زیستگاه حیواناتی مانند خرگوش، بُزکوهی، کل، گرگ، جغد، روباه و شغال است.

جستارهای وابسته
---------------

* جمعیت شهرهای استان کردستان

منابع
-----

1. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
2. 1 2  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲.
3. ↑  «شهردار قروه معرفی شد». *irna.ir*. ۱۸ آبان ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۲ فوریه ۲۰۲۴.
4. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۴.
5. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۹.
6. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۸.
7. 1 2
8. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۶.
9. ↑
10. 1 2 3
11. 1 2 3 4  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳ آوریل ۲۰۱۸.
12. ↑  قانون اصلاح تقسیمات کشوری، سال ۱۳۳۷ پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات کشور بازبینی‌شده در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۹ وبگاه شهرهای ایران.
13. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۱۲۳.
14. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۱۲۶.
15. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۱۵۱.
16. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۲۲۲.
17. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۲۹۴.
18. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۴۲۸.
19. ↑  مجموعه مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران از بدو تأسیس تا پایان سال ۱۳۹۰، گردآوری و تنظیم وزارت راه و شهرسازی معاونت شهرسازی و معماری، دفتر طرح‌های کالبدی، دبیرخانهٔ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری: نصرالدین الیاس زاده مقدم، عارف اقوامی مقدم، ۱۳۹۰، شابک: 978-600-5392-20-3، ص ۶۶۹.
20. ↑
21. 1 2 3 4 5 6
22. ↑  «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. دریافت‌شده در ۱۳ مارس ۲۰۱۰.
23. ↑  «دربارهٔ قروه». شهرداری قروه. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴.
24. ↑  «تقسیمات کشوری شورای وزرا به پیشنهاد شماره ۴۰۰۴/۴۵۶۲۹/ل و اصلاح قانون تقسیمات کشور سال ۱۳۳۷» پایگاه اطلاعات قوانین و مقررات کشور، بازبینی‌شده در ۱۳۹۷/۷/۵. وبگاه شهرهای ایران.
25. ↑  افشار ایرج، *کرمانشاهان و تمدن دیرینهٔ آن، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۱، ج ۲، ص ۷۵۵*
26. 1 2
27. 1 2  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۶.
28. 1 2 3
29. ↑  «سایت تخصص بیمارستان سازی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۴ ژانویه ۲۰۱۹.
30. ↑  «عربعلی شروه». *نشر نی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۷.
31. ↑  «میرزا رضا ملکی، مرد اقتصاد و تدبیر قروه». پیک پریشان. ۱۳۹۹-۰۳-۰۱.
32. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژانویه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۶ ژانویه ۲۰۱۷.
33. ↑  «زندگینامه: رضا هدایت (۱۳۴۵-)». *همشهری آنلاین*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۷.
34. ↑
35. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ اوت ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۶.
36. ↑  آزاد اسلامی واحد قروه[*پیوند مرده*]
37. ↑  پیام نورقروه[*پیوند مرده*]
38. ↑  آموزشی ایرانمهر قروه[*پیوند مرده*]
39. ↑  جامع علمی کاربردی[*پیوند مرده*]

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
قروه ***دارد.*** |

* وبگاه فرمانداری قروه
* وبگاه شهرداری قروه

| * ن
* ب
* و
استان کردستان |
| --- |
| مرکز | 
* سنندج

 | 

 |
| ناحیه | 
* چهاردولی

 |
| شهرستان‌ها | 
* بانه
* بیجار
* دهگلان
* دیواندره
* سروآباد
* سقز
* سنندج
* قروه
* کامیاران
* مریوان

 |
| شهرها | 
* آرمرده
* اورامان
* بابارشانی
* بانه
* بلبان‌آباد
* بویین سفلی
* بیجار
* پیرتاج
* توپ‌آغاج
* چناره
* دزج
* دلبران
* دهگلان
* دیواندره
* زرینه
* سروآباد
* سریش‌آباد
* سقز
* سنندج
* شویشه
* صاحب
* سنته
* قروه
* کامیاران
* کانی‌دینار
* کانی‌سور
* مالوجه
* مریوان
* موچش
* یاسوکند

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 

|  |  |
| --- | --- |
| جاذبه‌های تاریخی | 
* آرامگاه پیر خضر
* آرامگاه پیر خضر شاهو
* آرامگاه شرف‌الملک
* آرامگاه شیخ نجم‌الدین
* آرامگاه شیدای نازار
* اوچ گنبدخان
* هورامان تخت
* بازار بیجار
* بازار سقز
* بازار سنندج
* بازارچه مرزی سیف
* برج اشقون بابا
* برج ینگی ارخ
* پل شیخ
* پل صلوات‌آباد
* پل فرهادآباد
* پل قجور
* پل قشلاق
* پل گاران
* تکیه عبدالله بیگ
* قلعه زیویه
* حمام پاشاخان
* حمام خان
* حمام خدری
* حمام حاج صالح سقز
* حمام شجاع لشکر
* حمام شیشه
* حمام صلاحی
* عبدالخالق
* حمام عمارت آصف
* حمام عمارت ملا لطف‌الله شیخ‌الاسلام
* حمام قصلان
* حمام یاسوکند
* حمام وکیل‌الملک
* خانه معمارباشی
* سنگ‌نبشته اورامان
* عمارت آصف وزیری
* عمارت امجدالاشراف
* عمارت خسروآباد
* عمارت مشیر دیوان
* عمارت وکیل‌الملک
* قلعه صلوات‌آباد
* قلعه قمچقای
* کاروانسرای بانه
* کاروانسرای تاجوانچی
* کلیسای سنندج
* کنیسه یهودیان
* مراسم پیرشالیار
* مسجد آویهنگ
* مسجد جامع تورجان
* مسجد خسروآباد گروس
* مسجد خورشیدلقا خانم
* مسجد دارالاحسان
* مسجد شیخ مظهر
* مسجد دارالامان
* مسجد جامع سقز
* مسجد دومناره
	+ مسجد دو منار
	+ مسجد دومناره
* مسجد رشید قلعه‌بیگی
* مسجد قوله
* مسجد ملا احمد قیامتی
* مسجد میرزا فرج‌الله وزیر
* مسجد وزیر
* مسجد وکیل
* مسجد هاجرخاتون
* چشم‌انداز فرهنگی هورامان
* موزه سنندج

 |
| جاذبه‌های طبیعی | 
* گردشگاه آبیدر
* دریاچه زریبار
* غار کرفتو
* منطقه حفاظت‌شده کوسالان و شاهو
* منطقه حفاظت‌شده عبدالرزاق
* دریاچه سد وحدت
* سد چراغ ویس
* دریاچه سد لگزی
* پارک مولوی کرد

 |

 |
| نوشتارهای وابسته | 
* تاریخ سنندج
* گاهشمار تاریخ استان
* فهرست شهرستان‌ها
* فهرست شهرها
* فهرست آثار تاریخی
* فهرست جاذبه‌های گردشگری
* حیات‌وحش استان

 |
| رده |

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان قروه |
| --- |
| مرکز | 
* قروه

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* دلبران
* قروه
* مالوجه

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| بدر | 
* امین‌آباد حیاته بزرگ
* آصف‌آباد
* دیوزند
* مشیرآباد اوریه
* اوریه
* پیرسلیمان
* قلعه
* شهرک صنعتی قروه
* سنگین‌آباد
* سرتیپ‌آباد
* تازه‌آباد سر اوریه
* ویهج

 |
| دلبران | 
* باباگرگر
* باغلوجه
* خریله
* مجین
* نی بند
* قاسم‌آباد
* قزلجه کند
* قوجاق
* شکوه‌آباد
* طوغان باباگرگر

 |
| پنجه علی شمالی | 
* بالوانه خالدی
* بالوانه معتمدی
* چمقلو
* جامه‌شوران
* کامشگران
* کانی گنجی
* کاظم‌آباد
* پیرباباعلی
* سراب قحط
* شانوره
* تاه‌آباد جامه شوران
* تقی‌آباد
* تازه‌آباد کریم‌آباد
* تازه‌آباد سراب قحط

 |
| پنجه علی جنوبی | 
* احمدآباد پنجه
* امیرآباد قلعه لان
* چاغربلاغ
* حسین‌آباد کنگره
* کبودخانی علیا
* کبودخانی سفلی
* کاکوی علیا
* کاکوی سفلی
* کنگره
* لاله‌ای
* معصوم‌آباد
* مشیر آبا پنجه
* نبی‌آباد
* قاملو
* قره‌بلاغ پنجه
* سراب شیخ حسن
* سلسله

 |

 |

 |
| چهاردولی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* دزج

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| چهاردولی غربی | 
* برمه تپه
* مجتمع صنایع سنگ
* درمه
* گلالی
* گرمخانی
* حاجی‌آباد سیده
* حسن‌آباد محمد نظر
* حسین‌آباد ظله جوب
* کمره
* مجید‌آباد
* مجیدآباد اردلان
* کمک علیا
* میهم علیا
* میهم سفلی
* میمنت‌آباد
* ناظم‌آباد
* نعمت‌آباد
* پلوسرکان
* قاورمه دره
* صندوق‌آباد
* سرقل
* شهاب الدین
* شیروانه
* سوتپه
* تکیه علیا
* تکیه سفلی
* طوغان جدید
* ولی‌آباد
* زرينه

 |
| چهاردولی شرقی | 
* آب باریک
* Aq Bolagh
* باباشیداله
* بهارلو
* داش بلاغ
* داش‌کسان
* دوسر
* گنداب علیا
* گنداب سفلی
* جدآقایه
* نارنجک
* سلطان‌آباد
* وینسار
* زنگ‌آباد

 |

 |

 |
| سریش‌آباد | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* سریش‌آباد

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| لک | 
* عبدل‌آباد
* احمدآباد باش
* چراغ‌آباد شکرآباد
* چمقلوشیدا
* فرهادآباد
* فیروزآباد
* گزل قایه
* گیلکلو
* حسن خان
* جعفر
* ملک‌آباد
* منتش
* نجف‌آباد
* نیازبلاغ
* سیلاب
* شادی‌آباد
* شوراب هزاره

 |
| قصلان | 
* آجی چای
* الهیاری
* امین‌آباد قصلان
* دیرکلو
* اسلام‌آباد
* مهدی‌خان
* مظفرآباد
* اوچ بلاغ
* قراغل
* قره‌بلاغ‌خان
* قصلان
* شیخ جعفر
* شوراب خان
* شوراب حاجی
* زرین‌آباد
* زیویه

 |
| یالغوزآغاج | 
* علی‌آباد یالغوز آغاج
* آونگان (قروه)
* شهرک صنعتی آونگان
* بای تمر
* چهارگاه
* فخرآباد
* کمال‌آباد شهابیه
* کانی چای
* کریم‌آباد علی وردی
* کچی گرد
* خشکمرود علیا
* خشکمرود سفلی
* شهابیه
* شیخ تقه
* شجاع‌آباد
* یالغوز آغاج

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
راه شاهی |
| --- |
| سه مرکز اصلی | 

|  |  |
| --- | --- |
| پایتخت‌های باستان | 
* شوش
* اکباتان
* سارد

 |

 | یک پل مواصلاتی از دوران باستان |
| راه اکباتان به شوش | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرهای بر مسیر اکباتان به شوش | 
* همدان
* مریانج
* اسدآباد
* کنگاور
* صحنه
* بیستون
* هرسین
* پلدختر
* اندیمشک
* دزفول
* شوش

 |
| آبادی‌های میانه مسیر قدیم | 
* مریانج
* حسین‌آباد
* فسیجان
* نورآباد
* حصار قره‌باغی
* تاج‌آباد

 |
| آبادی‌های میانه مسیر دوم | 
* مریانج
* آبرومند
* سنگ‌سفید
* چوتاش
* تاج‌آباد

 |

 |
| راه اکباتان به سارد | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرهای بر مسیر اکباتان به سارد | 
* همدان
* بهار
* بیجار
* تکاب
* شاهین دژ
* بوکان
* میاندوآب
* مهاباد
* ارومیه
* حکاری
* شرق‌ناق
* ماردین
* شانلی‌اورفه
* غازی‌عینتاب
* عثمانیه
* آدانا
* آنتالیا
* اسپارتا
* افیون قره‌حصار
* عشاق
* ازمیر

 |
| آبادی‌های میانه همدان به تکاب | 
* صالح‌آباد
* سوباشی
* گل‌تپه
* باباشیداله
* بابارشانی
* خوش‌مقام

 |

 |

| * ن
* ب
* و
راه کاروانی اکباتان بابل |
| --- |
| پایتخت‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| مبدأ و مقصد | 
* اکباتان
* بابل

 |

 | پل تاریخی آرامند ( آرامــــَــــد ) |
| شهرهای مهم | 

|  |  |
| --- | --- |
| راه کاروانی همدان سنندج | 
* همدان
* سنندج
* بانه
* سردشت
* قلعه‌دیزه
* رانیه
* اربیل
* کرکوک
* تکریت
* بغداد
* حله

 |
| راه کاروانی همدان کرمانشاه | 
* همدان
* کرمانشاه
* سرپل
* قصر شیرین
* خسروی
* سلیمانیه
* بعقوبه
* بغداد
* حله

 |

 |
| شهرها و روستا | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها و دهکدهای بین راه کرمانشاه | 
* همدان
* مریانج
* آرامند
* سنگ‌سفید
* چوتاش
* تاج‌آباد
* کنگاور
* صحنه
* بیستون
* کرمانشاه

 |
| شهرها و دهکده‌های بین راه سنندج | 
* همدان
* بهار
* صالح‌آباد
* داش‌بلاغ
* قروه
* دهگلان
* سنندج

 |

 |
| دو راهی ماد | 

|  |  |
| --- | --- |
| احتمال انشقاق و دو راهی در مسیر | 
* آرامند
* صالح‌آباد
* تاج‌آباد

 |

 |