یک دلاری}**ریال ایران در برابر دلار آمریکا**
دلار آمریکا در مقابل ریال ایران (۱۳۹۶–۱۴۰۲)
**نرخ دلار در ایران** و تغییرات و جهش‌های آن، به‌عنوان مهم‌ترین ارز جهانی، اهمیت زیادی در شاخص‌های اقتصادی ایران معاصر داشته‌است.

آخرین جهش نرخ دلار در ایران در بحران ارزی ۱۴۰۱ و در بحبوحه خیزش اعتراضی اتفاق افتاد که نرخ دلار در بازار آزاد در ۷ اسفند ۱۴۰۱، ۶۰ هزار تومان را رد کرد.

تاریخچه
-------

در دوران رضاشاه به علت بحران‌هایی همچون رکود جهانی و جنگ جهانی دوم، در مدت بیست سال از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۲۱، نرخ دلار در ایران با ۲۱٫۵ درصد افزایش از ۱۴ ریال به ۱۷ ریال رسید. نخستین جهش ارزی با اِشغال ایران توسط متفقین در طول جنگ جهانی دوم رخ داد که نرخ دلار در ایران با حدود کمتر از دو برابر افزایش، از ۱۷ ریال به ۳۲ ریال رسید. در دوران محمدرضا پهلوی، ابتدا از حوالی ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ که با وقوع مجموعه‌ای از بحران‌های داخلی و خارجی مانند کاهش فروش نفت و تحریم‌های نفتی همزمان بود، نرخ دلار آمریکا تا سه برابر نیز افزایش پیدا کرد، اما با آغاز دوران ثبات و رشد اقتصادی در ایران، یعنی از سال ۱۳۳۲ تا وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، دلار آمریکا در طول ۲۵ سال کمی بیش از ۱۲ درصد از ارزش خود را در برابر ریال از دست داد و از ۸۰ ریال به ۷۰ ریال رسید. در مجموع حکومت دو پادشاه پهلوی، رضا شاه بزرگ و پسرش محمدرضا پهلوی؛ در طول مدت ۵۶ سال یعنی از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۵۷ نرخ دلار ۵ برابر، معادل ۵۰۰ درصد افزایش داشت این در صورتی است که از ابتدای انقلاب اسلامی ایران نرخ دلار تاکنون بیش از ۷۰۰۰ برابر معادل ۷۰۰ هزار درصد افزایش داشته است .
باوقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۲ به بیش از هفت هزار برابر برسد.

نرخ غیررسمی ارز که در پایان سال ۸۹ به ۱۰۳۳۷ ریال رسیده بود، از ماه‌های آغازین سال ۱۳۹۰ وارد یک جهش شد و در مهرماه ۱۳۹۱ به نخستین و در بهمن ماه ۱۳۹۱ به دومین اوج خود رسید. در طول یک و نیم سال ۸۹ تا ۹۰ بیش از ۲۰ میلیارد دلار پول از منابع کشور ایران به عده‌ای برای مداخله در بازار ارز پرداخت شد. که براساس خبرهای منتشرشده در سال ۱۳۹۳ هجری‌شمسی اسحاق جهانگیری معاون ریاست جمهوری ایران قول و وعدهٔ رسیدگی به این پرداخت‌های سال‌های ۸۹ تا ۹۰ را داد. جهش ارزی در سال ۱۳۹۰ پنجمین جهش ارزی تاریخ جمهوری اسلامی بوده‌است.

این افزایش در مقطعی ثابت و در سال ۱۳۹۵ دوباره به اوج رسید. در بهار ۱۳۹۷ قیمت دلار در ایران از ۵۸۰۰ تومان نیز فراتر رفت به‌گونه ای که در نیمه تیر ماه سال ۹۷ هر دلار نزدیک به ۹۰۰۰ تومان داد و ستد شد. در اوایل مرداد ۹۷ به ۱۲۰۰۰ تومان، در اواسط شهریور ۹۷ به ۱۴۰۰۰ تومان و در اوایل مهر ۹۷ به ۱۹۰۰۰ تومان رسید، یعنی دلار در سال ۹۷ در طول ۷ ماه ۳۲۷ درصد معادل ۳٫۲ برابر افزایش داشته است. 

در اثر این بحران، ارزش ریال ایران در برابر دلار آمریکا و سایر ارزهای جهانی به پایین‌ترین سطح در تاریخ رسید. سقوط ارزش پول ایران منجر به واکنش‌های فراوانی در داخل کشور شد و بازتاب فراوانی در خارج از ایران نیز داشت. به‌گونه‌ای که در مناظره‌های انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا (۲۰۱۲) نیز باراک اوباما از آن به‌عنوان نشانه‌ای از روند موفق تحریم ایران یاد کرد.

در ۱۴ دی ۱۳۹۸ قیمت دلار برای فروش در صرافی‌ها، ۱۳ هزار و ۳۸۰ تومان اعلام شد. در ۲۵ دی ۱۳۹۸ مؤسسه دارایی بین‌المللی اعلام کرد، ذخایر ارزی ایران تا بهار سال جدید به ۷۳ میلیارد دلار خواهد رسید که نشان‌دهندهٔ افت شدید آن بعد از تحریم‌ها می‌باشد.

در بهار سال ۱۳۹۹، روند سقوط ارزش ریال ایران دوباره شدت گرفت و قیمت دلار طی حدود سه ماه بیش از ۲۵۰۰ تومان افزایش یافت. قیمت دلار در ۲۹ خرداد ۱۳۹۹ به نزدیک ۱۹ هزار تومان رسید، و در آخرین روز بهار هر دلار با قیمت بالاتر از ۱۹ هزار تومان در بازار تهران معامله شد. همچنین قیمت هر دلار در بازار آزاد در تاریخ ۲۴ تیر ۹۹ از ۲۳ هزار تومان، در ۲۰ مهر ۹۹ از ۳۱ هزار تومان، در ۲۲ خرداد ۱۴۰۰ از ۳۳ هزار تومان، در ۱۴ آبان ۱۴۰۱ از ۳۶ هزار تومان، در ۲۲ آذر ۱۴۰۱ از ۳۸ هزار تومان، در ۱ دی ۱۴۰۱ از ۴۰ هزار تومان، در ۷ دی ۱۴۰۱ از ۴۴ هزار تومان و در ۷ اسفند ۱۴۰۱ از ۶۰ هزار تومان عبور کرد.سال ۱۴۰۲ تا بهمن ماه، سالی پایدار برای قیمت اسکناس آمریکایی شناخته می‌شود. اما از اواخر بهمن ماه ۱۴۰۲، جهش بعدی دلار، قیمت این ارز را از کانال ۵۰ هزار تومان خارج کرد و دوباره زمزمه‌های دلار ۶۰ هزار تومانی در اقتصاد شنیده شد. دولت برای مقابله، با شیوه های خاصی نظیر افزایش ارز مسافرتی از ۵۰۰ به ۱۰۰۰ دلار، تلاش کرد عطش خریداران را فرو نشاند، اما این شیوه دولت کارگر نیافتاد و با شروع فعالیت بازار، دلار آمریکا خود را در کانال ۶۰ هزار تومانی تثبیت کرد. در هفته دوم فروردین ۱۴۰۳، دلار به ۶۲ هزار تومان افزایش یافت.

از انقلاب ۵۷
------------

| دوران | سال | ۱ دلار به تومان | میزان جهش |
| --- | --- | --- | --- |
| آزاد | رسمی |
| خمینی(نخست‌وزیری بازرگان و رجایی) | ۱۳۵۷ | ۱۰ | ۷ | نرخ آزاد ۲ برابر شد
نرخ رسمی بدون تغییر |
| ۱۳۵۸ | ۱۴ |
| ۱۳۵۹ | ۲۰ |
| خمینی(نخست‌وزیری موسوی) | ۱۳۶۰ | ۲۷ | ۸ | نرخ آزاد ۴٫۸ برابر شد
نرخ رسمی کاهش یافت |
| ۱۳۶۱ | ۳۵ |
| ۱۳۶۲ | ۴۵ |
| ۱۳۶۳ | ۵۸ | ۹ |
| ۱۳۶۴ | ۶۱ | ۸ |
| ۱۳۶۵ | ۷۴ | ۷ |
| ۱۳۶۶ | ۹۹ |
| ۱۳۶۷ | ۹۶ | ۶ |
| خامنه‌ای(ریاست‌جمهوری هاشمی رفسنجانی) | ۱۳۶۸ | ۱۲۰ | ۷ | نرخ آزاد ۴٫۶ برابر شد
نرخ رسمی ۲۹ برابر |
| ۱۳۶۹ | ۱۴۱ | ۶ |
| ۱۳۷۰ | ۱۴۲ |
| ۱۳۷۱ | ۱۴۹ | ۱۴۵ |
| ۱۳۷۲ | ۱۸۰ | ۱۶۵ |
| ۱۳۷۳ | ۲۶۳ | ۱۷۵ |
| ۱۳۷۴ | ۴۰۳ |
| ۱۳۷۵ | ۴۴۴ |
| خامنه‌ای(ریاست‌جمهوری خاتمی) | ۱۳۷۶ | ۴۷۸ | نرخ آزاد ۲ برابر شد
نرخ رسمی ۵ برابر |
| ۱۳۷۷ | ۶۴۶ |
| ۱۳۷۸ | ۸۶۳ |
| ۱۳۷۹ | ۸۱۳ |
| ۱۳۸۰ | ۷۹۲ |
| ۱۳۸۱ | ۷۹۹ | ۷۹۵ |
| ۱۳۸۲ | ۸۳۲ | ۸۲۸ |
| ۱۳۸۳ | ۸۷۴ | ۸۷۱ |
| خامنه‌ای(ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد) | ۱۳۸۴ | ۹۰۴ | ۹۰۲ | نرخ آزاد ۴٫۲ برابر شد
نرخ رسمی ۱٫۴ برابر |
| ۱۳۸۵ | ۹۲۲ | ۹۱۹ |
| ۱۳۸۶ | ۹۳۵ | ۹۲۸ |
| ۱۳۸۷ | ۹۶۶ | ۹۵۷ |
| ۱۳۸۸ | ۱٬۰۰۰ | ۹۸۳ |
| ۱۳۸۹ | ۱٬۱۰۰ | ۱٬۰۳۶ |
| ۱۳۹۰ | ۱٬۹۸۰ | ۱٬۱۷۰ |
| ۱۳۹۱ | ۳٬۶۹۰ | ۱٬۲۲۶ |
| خامنه‌ای(ریاست‌جمهوری روحانی) | ۱۳۹۲ | ۳٬۶۹۰ |  | نرخ آزاد ۵/۸ برابر شد
نرخ رسمی ۳٫۴ برابر |
| ۱۳۹۳ | ۳٬۱۴۰ |  |
| ۱۳۹۴ | ۳٬۳۱۶ | ۲٬۹۶۳ |
| ۱۳۹۵ | ۳٬۵۴۰ | ۳٬۰۹۶ |
| ۱۳۹۶ | ۳٬۸۲۶ | ۳٬۲۷۷ |
| ۱۳۹۷ | ۱۰٬۵۷۷ | ۴٬۲۰۰ |
| ۱۳۹۸ | ۱۱٬۹۹۱ |
| ۱۳۹۹ | ۲۱٬۷۰۲ |
| خامنه‌ای(ریاست‌جمهوری رئیسی) | ۱۴۰۰ | ۲۵٬۷۲۹ | نرخ آزاد در ۷ اسفند ۱۴۰۱، ۶۰ هزار تومان را رد کرد و رکورد را شکست.
همچنین در ۱۸ فروردین ۱۴۰۳ ، ۶۵ هزار تومان را رد کرد و دوباره رکورد شکست
نرخ رسمی ۱۰ برابر شد |
| ۱۴۰۱ | ۶۰٬۰۰۰ | ۲۸٬۵۰۰ |
| ۱۴۰۲ | ۶۱٬۰۰۰ | ۴۲٬۰۰۰ |
| ۱۴۰۳ | ۶۵/۰۰۰ | ۴۲/۰۰۰ |
| منابع: |

رویداد
------

### ۱۳۹۰

مسائل مرتبط با این رویداد در بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۲ رخ دادند. تلاطم در بازار ارز در ایران از ابتدای سال ۱۳۹۰ آغاز شد.

اواخر بهار ۱۳۹۰، بانک مرکزی در پی افزایش نرخ ارز ابتدا تلاش کرد با تزریق ارز قیمت‌ها را کنترل کند اما با ناکامی این روش، یک‌باره قیمت انواع ارز در بازار افزایش یافت.

به‌گونه‌ای که در میانه آبان ۱۳۹۰ هر دلار آمریکا به بیش از ۱۳۰۰ تومان (بهای رسمی اعلام شده از سوی بانک مرکزی ۱۰۸۲ تومان بود)، رسید.

در آذرماه ۱۳۹۰ به ۱۴۰۰ و در پایان آذرماه به ۱۵۰۰ تومان و در اسفند به ۱۹۱۰ تومان رسید.

افزایش نرخ ارز در سال با افزایش مداوم همراه بود و از مرز ۳۰۰۰ تومان گذشت، در پایان مهرماه ۱۳۹۱ به اوج خود رسید و به بیش از ۳۹۰۰ تومان رسید، نرخ ارز تا ماه‌های ابتدایی سال ۱۳۹۲ همچنان در بازه ۳۵۰۰ تا ۳۶۰۰ تومان باقی‌مانده‌بود، تا اینکه با انتخاب حسن روحانی به ریاست جمهوری در خرداد ماه، نرخ ارز با کاهش همراه شد.

### ۱۳۹۵

در انتهای سال ۱۳۹۵ دوباره با افزایش تحریم‌ها قیمت ارز اوج گرفت به‌صورتی که در آذرماه ۱۳۹۵ قیمت دلار از ۴۰۰۰ تومان فراتر رفت. همچنین این افزایش سقوط پول ملی با شیب ملایم ادامه داشت تا اینکه در دی ماه سال ۱۳۹۶ در پی اعتراضات دی ۱۳۹۶ قیمت دلار از ۴۴۰۰ تومان نیز فراتر رفت.

### ۱۳۹۷

قیمت دلار در بازه زمانی یک سال قبل و پس از خروج آمریکا از برجام، از خرداد ۹۶ تا خرداد ۹۸. تاریخ خروج آمریکا از برجام با خط قرمز رنگ مشخص شده‌است.
در روز یکشنبه ۱۹ فروردین‌ماه ۱۳۹۷، بنا به گفتهٔ خبرگزاری‌های داخلی قیمت دلار از ۵۵۰۰ تومان نیز گذشت؛ این درحالی است بنابر گزارش بعضی خبرگزاری‌های دیگر، قیمت برابری هر دلار به بیش‌از ۵۸۰۰ تومان رسید؛ در همین حال بسیاری از صرافی‌های پایتخت دست از مبادلهٔ ارزی کشیدند. در همین حال قیمت یک سکهٔ بهار آزادی نیز از مرز یک میلیون و هشتصد و هفتاد هزار تومان فراتر رفت، و قیمت یک گرم طلای ۱۸ عیار به بیش از ۱۷۳ هزار تومان رسید. در پی این رویداد بسیاری از کاربران ایرانی در توییتر نگرانی خود را با هشتگ «سقوط ریال» (#سقوط\_ریال) ابراز کردند. روند افزایشی قیمت دلار ادامه یافت تا جاییکه که اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور نرخ دلار را در روز سه شنبه ۲۰ فرودین ۱۳۹۷، ۴۲۰۰ تومان اعلام کرد و خرید و فروش بیش از این قیمت را قاچاق دانست.
جهانگیری مدعی شد: «یک حجم وسیعی از منابع خارجی در حال حرکت به سمت کشور است و در چنین شرایطی این‌گونه تغییرات در نرخ ارز خیلی غیرطبیعی است.»

### ۱۳۹۸

۱۵ اردیبهشت نرخ دلار در بازار آزاد به ۱۴هزار و ۷۰۰تومان رسید و به فروش می‌رسید. نرخ یورو به ۱۷ هزار تومان رسیده و خرید و فروش می‌شد. این در حالی است که ارز دولتی هر دلار ۴۲۰۰ تومان و ارز حاصل از صادرات غیرنفتی هر دلار ۱۰ هزار تومان نرخ‌گذاری شده‌است.

در ۱۴ دی ۱۳۹۸ قیمت دلار برای فروش در صرافی‌ها ۱۳ هزار و ۳۸۰ تومان اعلام شد که با سقوط شاخص بورس اوراق بهادار تهران ۱۶۷۶۵ واحد روبرو شد. افزایش قیمت ارز و سقوط شاخص بورس، اولین واکنش‌های بازار بورس و ارز به درگذشت قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه است.

### ۱۳۹۹

نرخ ارز در تیر ۹۹ به بالای بیست هزارتومان رسید و در شهریور ۹۹ به بالای ۲۵ هزار تومان صعود کرد. در ۲۰ شهریور ۹۹ قیمت سکه امامی به رقم بی‌سابقه ۱۲ میلیون تومان رسید. روز ۳۰ شهریور ۹۹، در پی اعلام «بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران» توسط آمریکا، سکه امامی با افزایشی چهار درصدی، به ۱۳ میلیون و ۲۶۴ هزار تومان، رکورد جدید زد.
نرخ دلار در صرافی‌های مجاز و بانک‌ها از ۱۵۰٬۲۲۵ ریال در ۵ فرودین به ۱۸۳٬۵۰۰ ریال در ۲۹ خرداد رسید که بیش‌ترین نرخ ثبت شده در سامانه سنا تا آن روز بود. نرخ دلار در بازار آزاد نیز در ۲۹ خرداد ۱۳۹۹ به ۱۸۸٬۲۰۰ ریال رسید که چنین نرخی به جز مدت کوتاهی در مهر ۱۳۹۷ سابقه نداشت. نرخ دلار در در سامانه سنا در روز ۳۱ خرداد ۱۳۹۹ به رکورد جدید ۱۸۶٬۰۰۰ریال رسید، و هر دلار در بازار آزاد نیز در آخرین روز بهار با قیمت بالاتر از ۱۹ هزار تومان معامله شد.

در اوایل تیرماه نرخ دلار برای اولین بار و به‌طور بی‌سابقه‌ای به بالای ۲۰ هزار تومان رسید و نرخ یورو از ۲۳ هزار تومان فراتر رفت و قیمت سکه طلا هم به ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان رسید.

در شهریورماه ۱۳۹۹ قیمت دلار از ۲۵ هزار تومان بالاتر رفت و برخی کانال‌های اطلاع‌رسانی قیمت ارز که به‌طور روزانه نرخ ارز در بازار تهران را منتشر می‌کنند، قیمت روز ۱۸ شهریور برای فروش هر دلار تهران را ۲۵ هزار و ۲۵۰ تومان اعلام کردند.

در ۱۰ مهرماه ۱۳۹۹ قیمت دلار به ۳۰ هزار تومان رسید و قیمت سکه تمام بهار آزادی از مرز ۱۵ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان گذشت. اما در دی ۱۳۹۹ و با نزدیک شدن مراسم تحلیف جو بایدن و امید به بازگشتن آمریکا به برجام، قیمت دلار به زیر ۲۳ هزار تومان رسید در بهمن ۱۳۹۹، نرخ دلار به ۲۶ هزار و ۳۵۰ تومان رسید.

### ۱۴۰۰

در آذر ۱۴۰۰ پس از پایان بی‌نتیجه مذاکرات احیای برجام، نرخ دلار به بالای ۳۰ هزار تومان رسید. همچنین قیمت سکه به ۱۳ میلیون تومان افزایش یافت.

### ۱۴۰۱

شتاب افت ارزش ریال که از زمان توقف مذاکرات هسته‌ای در اسفند ۱۴۰۰ شدت گرفته بود در یکشنبه ۲۲ خرداد ۱۴۰۱ قیمت هر دلار آمریکا را به ۳۳ هزار و ۲۰۰ تومان رساند. این سومین روز متوالی بود که نرخ دلار با جهش مواجه می‌شد و هر روز یک رکورد تاریخی برجای می‌گذاشت. در این روز مقامات جمهوری اسلامی از بازداشت افراد بیشتری با عنوان سرشاخه‌های معاملات آتی خبر دادند.

#### بحران ارزی

مقالهٔ اصلی: بحران ارزی ۱۴۰۱ ایران
بحران ارزی ۱۴۰۱ در پی افزایش مداوم نرخ دلار در ایران در بحبوحه خیزش ۱۴۰۱ ایران به وجود آمد. نرخ دلار که در ابتدای این خیزش سراسری زیر ۳۲ هزار تومان بود، ابتدا در ۱ دی، به ۴۰ هزار تومان، در ۲ بهمن، به ۴۵ هزار توماندر ۱ اسفند، به ۵۰ هزار تومانو در نهایت در ۷ اسفند، ۶۰ هزار تومان را رد کرد.

نرخ دلار در سه ماه ابتدایی خیزش اعتراضی، نزدیک به ۷ هزار تومان رشد کرد و ارزش پول ملی ایران در این مدت بیش از ۲۲ درصد سقوط کرد. با تداوم اعتراضات سراسری ضدحکومتی و دور شدن احتمال احیای برجام، تا هفته اول دی‌ماه پول ملی ایران حدود یک‌چهارم ارزش خود را از دست داد و علی صالح‌آبادی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، از سمت خود استعفا داد.

### ۱۴۰۲

نرخ دلار در ۱۱ اردیبهشت به ۵۵ هزار و ۷۰۰ رسید و سپس سیر نزولی به خود گرفت و در ۲۱ خرداد به ۴۷ هزار تومان رسید. قیمت دلار از ۲۹ آذر سیر صعودی تازه‌ای را آغاز کرد و در فاصله ۴۰ روز از ۴۹ هزار و ۸۵۰ تومان به ۵۶ هزار و ۲۰۰ تومان صعود کرد و معادل ۱۲.۷۳ درصد بالا رفته است. 

هر دلار آمریکا پیش از حمله حماس به اسرائیل ۴۹ هزار و ۸۰۰ تومان در بازار آزاد تهران مبادله می‌شد، این نرخ ۹ بهمن و یک روز پس از حمله شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران به پایگاه نیروهای آمریکایی در اردن، به ۵۸ هزار و ۳۰۰ تومان رسید که بالاترین نرخ در ۱۱ ماه گذشته محسوب میشد. دلار آمریکا طی خرید و فروش‌های ۱۰ بهمن، با جهش ۲ درصدی تا ۵۹ هزار و ۶۰۰ تومان بالا رفت که به منزله افت ۱۹.۶۷ درصدی ریال طی ۴ ماه گذشته و از زمان جنگ اسرائیل و حماس است.

پی‌آمدهای داخلی
---------------

### محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی

براساس اخبار سایت خبرآنلاین در بهمن سال ۱۳۹۰، محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی گفت همین حالا نرخ ارز تک نرخی را اعلام می‌کنیم و این مبلغ ۱۲۲۶ تومان است. یک سال بعد، در خرداد سال ۱۳۹۱ باردیگر وی، محمود بهمنی رئیس وقت بانک مرکزی در خبری در سایت خبرآنلاین مجدداً اعلام کرد دلار تا پایان سال، ۱۲۲۶ تومان می‌ماند. وی در ادامه گفت: «سال گذشته با وجود تشدید تحریم‌های اقتصادی بانک مرکزی و سایر بانک بسیار فعال بودند و توانستند عملکرد خوبی را از خود نشان دهند.»

### واکنش دولت احمدی‌نژاد

در روز یکشنبه، ۳۰ مهرماه ۱۳۹۱، محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس جمهوری اسلامی ایران، در جمع خبرنگاران از بازداشت فردی به نام ***جمشید بسم‌الله*** خبر داد که وی را عامل اختلال در بازار ارز ایران دانست. رحیمی ادعا کرد که جمشید بسم‌الله «*روی چهارپایه قیمت ارز در ایران را تعیین می‌کرد*».

### محمدباقر نوبخت در سال ۱۳۹۳

محمدباقر نوبخت، در پاسخ به سؤال خبرنگار خبرگزاری مهر مبنی بر اینکه دولت وعده داده بود که در نیمه دوم سال(۱۳۹۳)، ارز را تک نرخی کند، دولت چه زمانی این را اجرایی را خواهد کرد، گفت، «دولت تنها یک نرخ را به رسمیت می‌شناسد و آن همان دو هزار و ۶۵۰ تومان به عنوان نرخ تسعیر دلار و ریال است.». محمدباقر نوبخت، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهوریِ «دولت یازدهم» ایران می‌باشد. وی همچنین طی مصاحبه‌هایی در سالهای بعد گفت قیمت بازار آزاد ارز را قبول ندارد، اما با این مصاحبه‌ها قیمت ارز افزایش یافت.

### عملکرد مشابه رئیس بانک مرکزی دولت دهم و معاون اول روحانی

بهمن ۱۳۹۰ با شروع نوسانات در بازار ارز، محمود بهمنی، رئیس‌کل بانک مرکزی وقت با نزدیک شدن قیمت دلار به کانال ۲۰۰۰ تومان به‌جای پذیرش واقعیت اقتصادی (در ششم بهمن ماه سال 1390) دستور دلار تک‌نرخی در قیمت ۱۲۲۶ را داد و بعدها مجدداً با ادبیاتی مشابه جهانگیری معاون اول ریاست جمهوری دولت حسن روحانی، گفت همه مراجعین نیازمندِ ارزی، برای واردات یا تولید به هر میزان چه از طریق حواله و چه از طریق گشایش ال سی و روش‌های مختلف این ارز را (دلار ۴۲۰۰ تومانی)، در اختیار آنها قرار می‌دهیم.

منتقدان سرشناس
--------------

### رئیس اتاق بازرگانی ایران

در بهمن‌ماه سال ۱۳۹۶ رئیس اتاق بازرگانی ایران، غلامحسین شافعی، در رابطه با شوک دلار گفت، «افزایش ناگهانی نرخ دلار بارها درگذشته تکرار شده اما از آن پندی به‌دست نیاوردیم.» او در این وابستگی اشاره داشت که «در موضوع ارز با یک تکرار مواجه هستیم. افزایش ناگهانی نرخ دلار بارها درگذشته تکرار شده‌است و از آن پندی به‌دست نیاوردیم.» او دلیل تکانه‌های دلاری را عدم اعمال تفاوت نرخ تورم داخلی و خارجی روی ارز دانست و اشاره داشت این دست افزایش نرخ دلارها حبابی نیست.

### مجیدرضا حریری عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران

مجیدرضا حریری، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با بیان اینکه از نیمه دوم سال ۹۰ تا اواخر سال ۹۲ که پرونده نرخ ارز مرجع بسته شد، گفت حدود ۲۴ میلیارد دلار ارز ۱۲۲۶ تومانی تخصیص داده شد و تقریباً به همین میزان نیز ارز ۲۴۰۰ تومانی بود، و متوسط قیمت ارز در آن زمان حدوداً ۳۶۰۰ تومان بود، در حقیقت آن زمان، رقمی معادل ۶۰ هزار میلیارد تومان ما به التفاوت نرخ ارزی بود که به یکسری آدم‌ها دادند و کالا وارد شد. خیلی‌ها ارز گرفتند و اصلاً کالا وارد نکردند، خیلی‌ها کالا وارد کردند ولی نه آن چیزی که به خاطر آن ارز گرفته بودند و یک عده ای هم که وارد کرده بودند، کالاهایشان را به قیمت بازار آزاد فروختند. در آن زمان هر کسی که می‌خواست به این ارزها دسترسی داشته باشد، می‌بایست ثبت سفارش کند، وزارت صنعت او را به بانک مرکزی معرفی کند تا حواله اش در آنجا ثبت شود و از آن قسمت یک سیستم یکپارچه ای ایجاد می‌کردند تا گمرک ارز را کنترل کند که در جای دیگری خرج نشود. در واقع لیست تمام کسانی که در آن دو سال آن ارزها را گرفتند، در وزارت صنعت وجود دارد و تنها یک نفر باید بیاید ببیند که این پول‌ها چه شده‌است. حریری می‌گوید: اگر این پیگیری‌ها را انجام دهیم، متوجه می‌شویم این طبقه نو کیسه ای که در کشور ایجاد شد تا فرزندانشان ماشین‌های چند صد میلیونی سوار شوند و …، ناشی از همین رانت‌هایی بود که ایجاد شد. اگر کسی صد میلیون دلار ارز ۱۲۲۶ تومانی بگیرد، دو هزار تومان سود خالص دریافت می‌کرد. در همان زمان تمام اقلام مهم مانند برنج و ماکارونی و امثال آن، سه برابر افزایش قیمت داشتند در حالی که اگر واقعاً ارز ۱۲۲۶ تومانی صرف آن مصرفی می‌شد که قرار بود صورت بگیرد، نباید چنین گران می‌شد و مصرف‌کننده از آن ارز چند نرخی سودی نبردند.

### معاون اول ریاست جمهوری ایران

در تیرماه سال ۱۳۹۳ هجری‌شمسی عنوان شد، اسحاق جهانگیری در مراسم روز ملی اصناف با اشاره به رانت‌های موجود در اقتصاد ایران گفت:

 
> به عنوان مثال هیچگاه به مردم نگفتیم که در طول یک و نیم سال ۸۹ تا ۹۰ بیش از ۲۰ میلیارد دلار پول از منابع این کشور به عده ای برای مداخله در بازار ارز پرداخت شده‌است و نگفتیم که چه گروه‌هایی از ارز ۱۲۲۶ تومانی برای واردات کالا دریافت کردند اما محصولات وارداتی‌شان را به نرخ‌های آزاد در بازار به فروش رساندند که به زودی به این موضوعات رسیدگی خواهیم کرد.
> 
>

جستارهای وابسته
---------------

* بحران اقتصادی ۱۳۹۷ ایران
* تلاش آمریکا برای خروج از برجام
* اقتصاد دستوری
* نرخ ارز

منابع
-----

1. ↑  «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
2. ↑  «روزنامه». *روزنامه دنیای اقتصاد*. ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۰۴.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
3. 1 2  «سیر شوک‌های ارزی در ایران». *روزنامه دنیای اقتصاد*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.
4. ↑  Shamdanihagh، Ali (۲۰۱۸-۰۸-۰۳). «روزشمار سیاسی نرخ ارز؛ از گروگانگیری ریال تا آزادی دلار». *euronews*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.
5. ↑  Shamdanihagh، Ali (۲۰۲۲-۰۳-۲۲). «فراز و فرود نرخ دلار در قرنی که گذشت؛ سقوط ریال چگونه رقم خورد؟». *euronews*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۸.
6. 1 2 3  «انتقاد جهانگیری از رانت‌های مسولان دولتی - نسخه قابل چاپ». *جهان نیوز*. ۲۰۱۴-۰۶-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
7. ↑  «Romney endorses Obama's national security policies». سی‌ان‌ان. دریافت‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲.
8. 1 2  دلار صعود کرد، بورس سقوط
9. ↑  مؤسسه دارایی بین‌المللی: ذخایر ارزی ایران با سرعت کاهش می‌یابد
10. 1 2  «قیمت دلار در بازار آزاد ایران از مرز ۱۸ هزار و ۵۰۰ تومان گذشت». *بی‌بی‌سی فارسی*. ۲۷ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ژوئن ۱۹, ۲۰۲۰.
11. 1 2  «قیمت دلار در ایران به نزدیک ۱۹ هزار تومان اوج گرفت». *رادیو فردا*. ۲۹ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ژوئن ۱۹, ۲۰۲۰.
12. 1 2  «قیمت دلار در بازار امروز تهران ۱۳۹۹/۰۳/۳۱». *دنیای اقتصاد*. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ژوئن ۲۰, ۲۰۲۰.
13. 1 2  «قیمت دلار به ۱۹ هزار تومان رسید». *بی‌بی‌سی فارسی*. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ژوئن ۲۰, ۲۰۲۰.
14. 1 2  «قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز امروز ۹۹/۰۳/۳۱ | ثبت رکوردهای جدید دلار و سکه در بازار آزاد». *خبرگزاری تسنیم*. ۳۱ خرداد ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ژوئن ۲۱, ۲۰۲۰.
15. ↑
16. ↑  «دلار آزاد سال 57 چند بود؟ /رقابت دولت‌ها برای تضعیف پول ملی/جدول 34 ساله قیمت ها». ۲۴ آذر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ نوامبر ۲۰۲۰.
17. ↑  *جمهوری اسلامی ایران، از بازرگان تا روحانی - صفحهٔ ۶۰۰*. به کوشش فریدون قاسمی.
18. ↑  «آرشیو قیمت دلار». دریافت‌شده در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۲.
19. ↑  «نرخ‌های دستوری بحران ارزی را تشدید کرد». *سایت تفریحی سرگرمی خبری خودرو دانلود خبر پرداز*. ۲۰۱۵-۰۷-۰۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۷-۱۲.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
20. ↑  «تلاطم در بازار آزاد ارز در ایران». دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
21. ↑  «صعود دوباره قیمت‌ها در بازار ارز/سهم دلار، ۱۸ تومان بود». دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
22. ↑  «دلار در بازار ایران رکورد زد». دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
23. ↑  «قیمت دلار از ۱۵۰۰ تومان گذشت». دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
24. ↑  «تداوم افزایش قیمت ارز؛ دلار ۱۹۱۰ تومان». دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۲.
25. ↑  "شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز". *قیمت دلار*. 2019-05-21. Retrieved 2019-05-21.
26. ↑  "قیمت دلار آمریکا در بازار تهران - واحد دلار آمریکا واحد قیمت ریال نمودار قیمت یک ساله - ارز - ارانیکو". *Eranico*. 2019-02-26. Retrieved 2019-05-21.
27. ↑  «دلار ۵۵۰۰؛ رئیس‌جمهور از بازار ارز خبر دارد؟ - اخبار تسنیم». *خبرگزاری تسنیم - Tasnim*. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
28. ↑  «افزایش قیمت دلار ناشی از سیاست‌های دولت است». *ایسنا*. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
29. ↑  Sputnik (۲۰۱۸-۰۴-۰۸). «قیمت دلار در ایران به بیش از ۵۷۰۰تومان رسید+ عکس». *Sputnik Iran*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
30. ↑  VOA (۲۰۱۸-۰۴-۰۸). «نرخ دلار در بازار ارز ایران از ۵۶۰۰ تومان گذشت». *صدای آمریکا*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
31. ↑  «نگرانی شهروندان ایرانی؛ دلار از ۵۵۰۰ تومان گذشت» (به انگلیسی). BBC Persian. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
32. ↑  «قیمت دلار از مرز پنج هزار و ۴۰۰ تومان گذشت». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
33. ↑  «بهای دلار در بازار ارز در کمتر از چند ساعت بیش از ۵۰۰ تومان افزایش یافت». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
34. ↑  «قیمت طلا، قیمت دلار، قیمت سکه و قیمت ارز امروز 97/01/19 - اخبار تسنیم - Tasnim». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
35. ↑  «سکه از مرز یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان گذشت/ قیمت دلار بالا رفت». *www.khabaronline.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.
36. ↑  «نگرانی شهروندان ایرانی؛ دلار از ۵۵۰۰ تومان گذشت». *BBC Persian*. ۲۰۱۸-۰۴-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۰۸.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
37. ↑  "ورود دولت ایران به بازار ارز؛ قیمت دلار ۴۲۰۰ تومان تعیین شد". *euronews* (به عربی). April 9, 2018. Retrieved April 13, 2018.
38. ↑  "جهانگیری: دلار از سه‌شنبه ۲۱ فروردین به قیمت ۴۲۰۰ تومان تک نرخی عرضه می‌شود - 09.04.2018". *DW.COM*. Retrieved April 13, 2018.
39. ↑  "جهانگیری: عرضه دلار بالاتر از ۴۲۰۰ تومان، قاچاق است". *ایسنا*. April 10, 2018. Retrieved April 13, 2018.
40. ↑  خبرگزاری باشگاه خبرنگاران (April 9, 2018). "جهانگیری: نرخ دلار از فردا ۴ هزار و ۲۰۰ تومان خواهد بود/نرخ‌های غیررسمی دیگر قاچاق محسوب می‌شود/فعالان اقتصادی و مردم دغدغه‌ای برای تأمین ارزشان نداشته‌باشند". *خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | YJC*. Retrieved April 13, 2018.
41. ↑  Sputnik (April 10, 2018). "اسحاق جهانگیری: نرخ دلار از فردا ۴۲۰۰ تومان می‌شود+ ویدیو". *Sputnik Iran*. Retrieved April 13, 2018.
42. ↑  فردا, رادیو (April 9, 2018). "اسحاق جهانگیری از تک نرخی شدن دلار خبر داد؛ «۴۲۰۰ تومان از روز سه‌شنبه»". *رادیو فردا*. Retrieved April 13, 2018.
43. ↑  بهای هر دلار آمریکا در بازار آزاد تهران به ۱۵ هزار تومان رسید
44. ↑  «قیمت سکه در بازار ایران به ۱۲ میلیون تومان رسید». ایندیپندنت فارسی. ۲۰ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۲۰ شهریور ۱۳۹۹.
45. ↑  «نرخ دلار و طلا در ایران رکورد تازه زد؛ افت دوباره شاخص بورس». رادیو فردا. ۳۰ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۹.
46. 1 2  «میانگین موزون سنا». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ژوئن ۱۹, ۲۰۲۰.
47. ↑  «ادامه روند بی‌سابقه؛ نرخ دلار آمریکا از ۲۰ هزار تومان گذشت».
48. ↑  «قیمت دلار در ایران از مرز بیست هزار تومان گذشت».
49. ↑  «قیمت دلار از ۲۵ هزار تومان بالاتر رفت». رادیو فردا. ۱۸ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۸ شهریور ۱۳۹۹.
50. ↑  «سکه از مرز ۱۵ میلیون گذشت؛ دلار ۳۰ هزار تومان شد». رادیو فردا. ۱۰ مهر ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۹۹.
51. ↑  رادیو فردا (۲۷ دی ۱۳۹۹). «دلار به زیر ۲۳ هزار تومان رسید».
52. ↑  «نرخ دلار به ۲۶ هزار و ۳۵۰ تومان افزایش یافت». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۱۳.
53. ↑  «پایان 'بی‌نتیجه' دور هفتم مذاکرات احیای برجام؛ قیمت دلار آمریکا به بالای ۳۰ هزار تومان رسید». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۴.
54. ↑  Welle (www.dw.com)، Deutsche. «جهش نرخ ارز و طلا در پی توقف مذاکرات هسته‌ای | DW | 04.12.2021». *DW.COM*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۴.
55. ↑  «قیمت دلار از ۳۰ هزار تومان گذشت؛ «پس‌لرزه ناکامی» مذاکرات وین». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۴.
56. ↑  «ادامه سقوط آزاد ارزش ریال؛ نرخ دلار از مرز ۳۳ هزار تومان عبور کرد». رادیو فردا. ۲۲ خرداد ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۲.
57. ↑  «بحران ارز در ایران: بازارهای جانبی هم متشنج شده‌اند». رادیو زمانه. ۸ دی ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲.
58. ↑
59. ↑
60. ↑
61. ↑
62. ↑
63. ↑  «محمدرضا فرزین رئیس کل بانک مرکزی ایران شد». رادیو فردا. ۸ دی ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۹ دسامبر ۲۰۲۲.
64. ↑  «نرخ دلار آمریکا در بازار تهران به بالاترین سطح در ۱۴۰۲ رسید». یورونیوز فارسی. ۲۸ ژانویه ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۲۴.
65. ↑  «ریسک جنگ و تضعیف ریال؛ دلار به ۶۰ هزار تومان نزدیک‌تر شد و سکه طلا به مرز ۳۴ میلیون تومان رسید». یورونیوز فارسی. ۲۹ ژانویه ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴.
66. ↑  «تضعیف ۲۰ درصدی ریال مقابل دلار پس از حمله حماس به اسرائیل؛ یورو در بازار تهران رکورد تاریخی ثبت کرد». یورونیوز فارسی. ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۴.
67. ↑  «خبرفوری:دلار تک نرخی شد». *صفحه نخست - خبرآنلاین*. ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۰۴.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
68. ↑  «بهمنی:دلار تا پایان سال، 1226 تومان می‌ماند». *صفحه نخست - خبرآنلاین*. ۲۰۱۴-۰۹-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۰۴.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
69. ↑  «رحیمی: جمشید بسم الله، اخلالگر بازار ارز دستگیر شد». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۲.
70. ↑  «دولت ارز 2650 تومان را به رسمیت می‌شناسد». *پایگاه خبری تحلیلی جمهوریت*. ۲۰۱۴-۱۱-۰۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۱۱-۰۶.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
71. ↑  مخبر، تیم نرم‌افزاری. [www.mokhbernews.ir/otherpages/Page1 «سیاست اشتباه تک نرخی کردن ارز»] مقدار `|پیوند=` را بررسی کنید (کمک). *مخبر*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵.
72. ↑  «شباهت‌های اسحاق جهانگیری و محمود بهمنی در ماجرای تک نرخی شدن دلار!». *نود اقتصادی*. ۲۰۱۷-۱۱-۱۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
73. ↑  «شباهت‌های اسحاق جهانگیری و محمود بهمنی در ماجرای تک نرخی شدن دلار!». *نود اقتصادی*. ۲۰۱۷-۱۱-۱۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۱.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
74. ↑  «روزنامه کیهان96/11/30: رئیس اتاق بازرگانی ایران: شوک دلار تکراری است اما پند نمی‌گیریم». *magiran.com*. ۲۰۱۸-۰۲-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۲۱.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)
75. ↑  «پشت‌پرده فروش ارز دولتی دربازار/ دلار رانتی؛ از خزانه تا استانبول - خبرگزاری مهر - اخبار ایران و جهان». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۱۶-۰۵-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۱-۲۵.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)

| * ن
* ب
* و
حسن روحانی |
| --- |
| 
* دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸–۱۳۸۴)
* نماینده رهبر در شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸–۱۳۹۲)
* نایب رئیس مجلس شورای اسلامی در دوره چهارم (۱۳۷۱–۱۳۷۵) و پنجم (۱۳۷۵–۱۳۷۹)
* عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام (۱۳۷۰–۱۴۰۰)
* رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک(۱۳۷۱–۱۳۹۲)
* عضو مجلس خبرگان رهبری (۱۳۷۸–تاکنون)
* رئیس جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۲– ۱۴۰۰)

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| زندگی و سیاست | 
* سال‌شمار زندگی
* جوانی، تحصیلات و خانواده
* مبارزات
* در جنگ ایران و عراق و پس از آن
* مذاکرات هسته‌ای
* لقب
* خاطرات هسته‌ای
* گرایش و طبقه‌بندی سیاسی

 |
| ریاست‌جمهوری | 

|  |  |
| --- | --- |
| دوره اول (۱۳۹۶–۱۳۹۲)  انتخابات ۱۳۹۲ | 
* حسن روحانی در انتخابات ۱۳۹۲
	+ حامیان
	+ تنفیذ
	+ تحلیف
	+ کابینه و تایید آن
* تماس تلفنی با اوباما
* توافق موقت ژنو بر روی برنامه هسته‌ای ایران
* اسیدپاشی‌های زنجیره‌ای در اصفهان
* استیضاح رضا فرجی‌دانا
* تفاهم هسته‌ای لوزان
* استیضاح علی‌اصغر فانی
* طرح تحول نظام سلامت
* برنامه جامع اقدام مشترک
* قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت
* انتصاب اولین سفیر سنی مذهب ایران
* فاجعه منا
* استیضاح عباس آخوندی
* انتصاب اولین سفیر زن ایران
* حمله به سفارت عربستان
* سفر حسن روحانی به ایتالیا و فرانسه
* انتخابات پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبری
* ائتلاف فراگیر اصلاح‌طلبان و حامیان دولت
* جنجال حقوق‌های نجومی
* جنجال املاک نجومی
* آتش‌سوزی و ریزش ساختمان پلاسکو

 |
| دوره دوم (۱۴۰۰–۱۳۹۶)  انتخابات ۱۳۹۶ | 
* حسن روحانی در انتخابات ۱۳۹۶
	+ حامیان
	+ تنفیذ
	+ تحلیف
	+ کابینه و تایید آن
* حملات ۱۳۹۶ تهران
* زمین‌لرزه ۱۳۹۶ ازگله
* اعتراضات دی ۱۳۹۶
* اعتراضات دراویش گنابادی
* خروج آمریکا از برجام
* بحران جهش نرخ ارز
* بحران اقتصادی ۱۳۹۹–۱۳۹۷
* اعتراضات ۱۳۹۷
* اعتصابات سراسری ۱۳۹۸–۱۳۹۷
* سؤال نمایندگان مجلس از روحانی
* حمله به رژه نظامی در اهواز
* سیل‌های ۱۳۹۸
* بحران خلیج فارس
* حمله به تأسیسات نفتی آرامکو
* حادثه مه ۲۰۱۹
* حادثه ژوئن ۲۰۱۹
* سرنگونی پهپاد آمریکایی توسط ایران
* اعتراضات آبان ۱۳۹۸
* کشته‌شدن قاسم سلیمانی
* حمله موشکی ایران به نیروهای آمریکایی در عراق
* سرنگونی پرواز شماره ۷۵۲ اوکراین
* اعتراضات دی ۱۳۹۸
* دنیاگیری کووید-۱۹ در ایران
* برنامه ۲۵ ساله ایران و چین
* حادثه ۱۳۹۹ نطنز
* ترور محسن فخری‌زاده
* حادثه ۱۴۰۰ نطنز
* فایل صوتی محرمانه ظریف

 |

 |
| احزاب سیاسی | 
* حزب جمهوری اسلامی (۱۳۵۸–۱۳۶۶)
* جامعه روحانیت مبارز (۱۳۶۶–تاکنون) بدون فعالیت
* حزب اعتدال و توسعه (۱۳۷۸–تاکنون)

 |
| روزشمار | 
* در نشست‌های هسته‌ای
* از برگزیدگی تا آغاز به کار
* ۱۳۹۲
* ۱۳۹۳
* ۱۳۹۴
* ۱۳۹۵
* ۱۳۹۶
* ۱۳۹۷
* ۱۳۹۸
* ۱۳۹۹
* ۱۴۰۰

 |
| سیاست‌ها و دیدگاه‌ها | 
* اقتصاد
* اشتغال و بیکاری
* یارانه
* سیاست داخلی
* سیاست خارجی
* پرونده هسته‌ای و تحریم‌ها
* اجتماع و فرهنگ

 |
| کتاب‌ها | 
* *امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای*
* *امنیت ملی و نظام اقتصادی ایران*
* *اندیشه‌های سیاسی اسلام*
* *خاطرات دکتر حسن روحانی (انقلاب اسلامی ۱۳۵۷–۱۳۴۱)*
* *خاطرات دکتر حسن روحانی (دفاع مقدس)*
* *سن اهلیت و مسئولیت قانونی در فقه اسلام و نظام حقوقی*
* *مقدمه‌ای بر تاریخ امامان شیعه*
* *آشنایی با کشورهای اسلامی*
* *انقلاب اسلامی، ریشه‌ها و چالش‌ها*
* *مبانی تفکر سیاسی امام خمینی*
* *نقش حوزه‌های علمیه در تحولات اخلاقی و سیاسی جامعه*
* *امنیت ملی و سیاست خارجی*
* *امنیت ملی و محیط زیست*
* *قدرت قانونگذاری اسلامی (انگلیسی)*
* *انعطاف‌پذیری در شریعت، قوانین اسلامی (انگلیسی)*

 |
| خویشاوندان سرشناس | 
* حسین فریدون (برادر)
* صاحبه عربی (همسر)
* عبدالحسین فریدون (پسرعمو)

 |
| دیگر | 
* *نماهنگ نو سفر*
* *من روحانی هستم*

 |

 |
| 
* + **رده**
* **انبار**

 |

پیوند به بیرون
--------------

* صفحه ویژه بی‌بی‌سی فارسی: بحران ارزی در ایران بایگانی‌شده در ۵ ژوئن ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine
* پرواز دلار در ایران؛ تا کجا، تا چند؟
* صادرکنندگان کارتن خواب؛ چطور ارز دولتی به فساد مالی در ایران دامن زد
* «خداحافظی با ارز 1226 تومانی؟! - مجله نساجی و فرش ماشینی کهن». *مجله نساجی و فرش ماشینی کهن* (به اردو). ۲۰۱۵-۰۳-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۹-۰۱.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)