سد در شهرستان رابر  
 استان کرمان، ایران
**سد شهیدان امیرتیموری (صفارود)** رابر، سدی خاکی با هسته رسی در دست احداث در شهرستان رابر استان کرمان است و ۹۳٪ پیشرفت فیزیکی دارد. با تکمیل این پروژه مشکل جیره‌بندی آب در فصل تابستان شهرستان رابر به‌طور کامل مرتفع خواهد شد. در طرح اولیه سد انتقال آب صفارود به شهر کرمان برای تامین بخشی از آب شرب شهر پیش بینی شده بود که بعدها با کاهش بارش در حوضه آبریز این طرح منتفی و قرار به تامین آب شهر کرمان از طریق خط انتقال آب از خلیج فارس به فلات مرکزی شد.

دلیل نام‌گذاری
--------------

دریاچه این سد، روستای خوش منظره گازروئیه را زیر آب می‌برد و این روستا دو شهید داشت که در این روستا دفن بودند. سال‌ها قبل از ساخت سد، مقبره دو شهید به ۱۰ کیلومتر بالاتر از روستا و محل امام زاده عبدالله انتقال یافت و به منظور زنده نگه داشتن یاد و نام امرالله و مجید امیرتیموری، سد از صفارود به شهیدان امیرتیموری تغییر نام یافت.

اهداف ساخت سد
-------------

* تأمین آب شرب شهرستان رابر و تأمین آب مجتمع‌های معدن این شهرستان
* انتقال تأمین آب شرب شهر کرمان (منتفی شده با کاهش بارش‌ها در حوضه آبریز)
* مهار سیلاب و روان آب‌های فصلی رودخانه‌های رودبر و رابر

**اهمیت طرح:** تأمین آب پایدار و جبران کمبود آب شرب مصرفی

موقعیت جغرافیایی و تاریخچه
--------------------------

سد شهیدان امیر تیموری در محل تلاقی دو رودخانه رودبر و رابر در شهرستان رابر و ۱۸۰ کیلومتری جنوب شهر کرمان ساخته شده‌است. کار اجرایی ساخت این سد از سال ۱۳۸۶ شروع شد.

مشخصات طرح
----------

طرح این سد شامل سیستم انحراف آب، بدنه سد و سرریز، راه دسترسی (به طول ۱ کیلومتر)، تأسیسات زیربنایی بهره‌برداری شامل تصفیه خانه و مجموعه‌ای از لوله‌ها و تونل انتقال آب به کرمان می‌شود.

این سد مخزنی به حجم ۷۷ میلیون متر مکعب دارد که ۵۷ میلیون متر مکعب آن حجم مفید قابل آبگیری در شرایط عادی است و حجم آب تنظیمی سد ۲۹٫۲ میلیون متر مکعب است.

موضوع انتقال آب و تونل
----------------------

دستگاه حفاری در حال کندن تونل انتقال آب رابر به شمال استان
در سال ۱۳۹۴ عملیات حفاری طولانی‌ترین تونل انتقال آب کشور با ۳۸ کیلومتر طول به عنوان بخشی از تونل انتقال آب از دریای عمان به فلات مرکزی و همچنین انتقال آب سد شهیدان امیرتیموری و سرمشک برای تأمین آب میان مدت شهر کرمان و مناطق شمالی استان در محل قسمت خروجی تونل واقع در قریت العرب (گلزار) آغاز شد.

با توجه به وضعیت کم‌آبی در استان کرمان، سه طرح انتقال آب در دستور کار قرار گرفته‌است که در این بین طرح احداث خط انتقال آب رابر به کرمان(صفارود) به دلیل تونل زدن از میان کوه نسبت به انتقال آب با دور زدن کوه، نزدیک به دوهزار میلیارد ریال ارزان‌تر تمام خواهد شد و هزینه پمپاژ آب در طول مدت استفاده نیز کاهش خواهد یافت.

با احداث این تونل حدود ۷۰۰ میلیون متر مکعب در سال آب (۲۹-۳۵ میلیون متر مکعب آب از سد امیرتیموری و سرمشک و بقیه از طریق خط انتقال آب دریای عمان به فلات مرکزی) به شمال استان کرمان منتقل و ۱۰ شهر شمالی استان از این آب بهره‌مند خواهند شد. تونل مذکور با ۳۸ کیلومتر طول، بزرگ‌ترین تونل خاورمیانه و سومین تونل طولانی دنیا خواهد بود و در کریدور انتقال آب دریای عمان از شمال استان و فلات مرکزی کشور قرار دارد که با ظرفیت انتقال ۲۱–۲۳ مترمکعب آب در ثانیه آب را به شمال استان انتقال می‌دهد. ورودی این تونل از بخش گنجان از توابع شهرستان رابر و خروجی آن در بخش گلزار از توابع شهرستان بردسیر است.

در تیر ماه 1402محمدمهدی فداکار استاندار کرمان بیان کرد که انتقال آب از سرشاخه های هلیل‌رود (سد صفارود شهرستان رابُر) به شمال این استان منتفی است و بنا نیست این آب به شمال کرمان منتقل شود. وی بیان کرد که روزگاری بارندگی زیاد بود و آب هلیل رود، جازموریان را سیراب می‌کرد اما امروز بارندگی به شدت کم شده است.

مشکلات پیوست زیست‌محیطی سد
--------------------------

در بالادست این سد محل دفن زباله ۴۰ ساله شهر رابر قرار دارد که تصمیم بر این بود که شهرداری رابر با حمایت مالی و اجرائی شرکت آب منطقه ای استان کرمان با تغییر مکان، زباله‌های انبار شده (جایگاه دفن پسماند قدیمی شهر رابر) در این نقطه را به جای دیگری منتقل کند، اما مسئولان آب منطقه ای استان همواره از این موضوع سر باز می زنند و مسئله را به مجموعه شهرداری رابر مرتبط می دانند که شهرداری عنوان می نماید توان مالی کافی برای این اقدام را ندارند.

مرجان شاکری، مدیر کل محیط زیست استان کرمان بیان کرد شرکت آب منطقه‌ای کرمان بدون انجام مطالعات زیست‌محیطی، کار ساخت را شروع کرد و تاکنون مجوز لازم را اخذ نکرده‌است و افزود: مقصر اصلی در ایجاد این چالش، شرکت آب منطقه‌ای کرمان است، هرچند که شهرداری رابر هم بی‌تقصیر نیست و اکنون آب منطقه‌ای باید مسئولیت خود را بپذیرد و به جابه‌جایی سایت زباله کمک کند و تا زمانی که مجوز نگیرد اجازهٔ آبگیری سد را به آنها نخواهند داد. وی ادامه داد: «چند سال قبل، در پی یک بارندگی شدید، مشاهده کردیم حجمی از زباله‌ها به مخزن کوچکی در پشت سد منتقل شد و همین نگرانی زیادی ایجاد کرد».

جستارهای وابسته
---------------

* سد بافت
* سد جیرفت
* سد نسا بم
* سد تنگوئیه سیرجان
* سد قدرونی راور

پیوند به بیرون
--------------

احداث بزرگ‌ترین تونل انتقال آب خاورمیانه در کرمان

خط انتقال آب از سد شهیدان امیرتیموری(صفا رود)شهرستان رابر به کرمان

ضرورت تداوم سدسازی در اقلیم خشک کرمان

منابع
-----

1. 1 2 3 4  «سد شهیدان امیر تیموری (صفارود)». *krrw.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
2. ↑  «مشخصات سد شهیدان امیر تیموری (صفارود)». نوامبر ۲۸, ۲۰۱۴.
3. ↑  «مشخصات سد شهیدان امیر تیموری (صفارود)». نوامبر ۲۸, ۲۰۱۴.
4. 1 2 3  SNN.IR، خبرگزاری دانشجو | (۱۴۰۲-۰۴-۲۴). «انتقال آب از سرشاخه‌های هلیل‌رود به شمال استان کرمان منتفی است». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۱-۱۳.
5. ↑  YJC، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | (۱۴۰۱-۰۳-۲۶). «صفارود سدی در شک و ابهام». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۰.
6. ↑  پارسایی، ابراهیم (۲۰۱۲-۰۴-۱۴). «روستای گازروئیه که در دریاچه سد شهیدان امیرتیموری قرار داشت». *وبسایت شهرستان رابر*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۰.
7. ↑  نسب، میلاد کریمی رابری (۲۰۱۴-۱۱-۲۸). «" سد شهیدان امیر تیموری (صفارود)"». *وبسایت شهرستان رابر*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۰.
8. ↑  «احداث بزرگ‌ترین تونل انتقال آب خاورمیانه در کرمان». *خبرآنلاین*. ۲۰۱۵-۱۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
9. 1 2  «انتقال آب از سد شهیدان امیرتیموری از ابتدا غیرکارشناسی بود+تصاویر | ایران آنلاین – شبکه اطلاع‌رسانی ایرانیان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
10. ↑  «جزییاتی از پروژه انتقال آب سد «صفارود» به شهر کرمان». *ایسنا*. ۲۰۱۷-۱۲-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
11. ↑  TABNAK، تابناک | (۱۳۹۵-۰۵-۲۰). «انعکاس اعتراضات مردم «تشویش اذهان» است یا بی توجهی به نیازهایشان؟!». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
12. ↑  «احداث بزرگ‌ترین تونل انتقال آب خاورمیانه در کرمان». *خبرآنلاین*. ۲۰۱۵-۱۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
13. 1 2  «مقصر اصلی ساخت سد در پایین‌دست سایت زبالهٔ، آب منطقه‌ای کرمان است | پایگاه خبری فردای کرمان». *فردای کرمان*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۱.
14. ↑  «سد صفارود بدون ارزیابی زیست‌محیطی- بررسی زباله‌های دفن شده در بالادست سد امیرتیموری».
15. ↑  «آبگیری سد صفارود نیازمند ارزیابی زیست‌محیطی است/برنامه احیاء تالاب جازموریان آماده است» (به ۱۴۰۰-۳-۲۳).نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)

| * ن
* ب
* و
ایران سدهای ایران |
| --- |
| سدهای بزرگ ایران | 
* سد علویان
* سد امیرکبیر
* سد آزاد
* سد بست گز
* سد داریان
* سد دز
* سد درودزن
* سد ایوشان
* سد گاران
* سد گاوشان
* سد چراغ ویس
* سد دوستی
* سد جیرفت
* سد شهید عباسپور
* سد مسجدسلیمان
* سد کارون ۳
* سد کارون ۴
* سد کرخه
* سد خداآفرین
* سد کوهرنگ
* سد لار
* سد لتیان
* سد مهاباد
* سد ماملو
* سد مارون
* سد رودبار الیگودرز
* سد سردشت
* سد سفیدرود
* سد سلمان فارسی
* سد سیمره
* سد شهید کاظمی
* سد شهید رجایی
* سد شهید طالبی
* سد شمو
* سد سیاه‌بیشه
* سد سیلوه
* سد سیوند
* سد سومبار
* سد تاریک
* سد گتوند
* سد زاینده‌رود

 |  |
| در حال ساخت | 
* سد مغری
* سد بختیاری
* سد خرسان ۳
* سد کوهرنگ ۳

 |
| تاریخی | 
* بند قیصر
* سد بز
* سد جابر
* سد جاوید
* سد کبار
* سد کریت
* سد شاهی
* سد بزرگ حاجی جعفر

 |