با بیابان‌زایی اشتباه نشود.
مهار بیابان‌زایی
**بیابان‌زدایی** (یا مهار بیابان زایی) به مجموعه کارها و روش‌هایی گفته می شود که پوشش گیاهی را به بیابان بازگردانده و از روند تخریب سرزمین بر اثر گسترش بیابان در مناطق خشک و نیمه خشک جلوگیری می کند.

بیابان زدایی می تواند نتایج فراوانی به دنبال داشته باشد از جمله احیای اکولوژیک (تنوع زیستی) از طریق ایجاد زیستگاه برای گیاهان و جانوران بومی، جذب کربن، کشاورزی پایدار، ایجاد فرصت های شغلی و مناطق قابل سکونت برای جوامع محلی، احیای سیستم های آب طبیعی و سایر سیستم های اکولوژیکی که لازمه حیات هستند.

بیابان ها که حدود یک پنجم مساحت زمین را در هفت قاره پوشش می دهند، سکونتگاه بیش از یک میلیارد نفر از جمعیت جهان هستند. مهار بیابان زایی یکی از 17 هدف توسعه پایدار است که توسط سازمان ملل متحد ترسیم شده و ۱۷ ژوئن به عنوان روز جهانی پیکار با بیابان‌زایی در جهان در تقویم این سازمان جای گرفته است. مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد اعلام کرده‌است: «گسترش بیابان‌ها و خشکسالی، سالانه ۴۲ میلیارد دلار از ارزش تولیدات کشاورزی کاسته و باعث عدم امنیت غذایی، قحطی و فقر می‌شود.»

روش ها
------

در انتخاب استراتژی مناسب برای بیابان زدایی لازم است عوامل مختلفی در نظر گرفته شوند؛ از جمله موقعیت جغرافیایی منطقه، شرایط آب و هوایی مانند میزان بارندگی و تغییرات دمایی، کیفیت خاک، در دسترس بودن مواد مغذی، زندگی گیاهی و جانوری بومی و نیز نقش عوامل انسانی در تشدید فرایند بیابان زایی و همچنین راه های مهار آن.
در اغلب طرح های بیابان زدایی، تثبیت خاک‌های سطحی، مقابله با فرسایش خاک و جلوگیری از حرکت ماسه‌های روان از جمله اهداف اصلی هستند که روش های مختلفی برای دستیابی به آنها به کار گرفته می شوند.

کوشش‌ها
-------

### درجهان

مراتع سبز در بیابان کوبوچی، می ۲۰۱۵
چین فعالیت‌های موفقی در بیابان زدایی داشته‌است. یکی از بزرگ‌ترین پروژه های بیابان زدایی جهان در بیابان کوبوچی چین اجرا شده‌است که در آن پیمانکاری خصوصی با حمایت دولت چین در بازهٔ ۳۰ ساله حدود ۶۰۰۰ کیلومتر مربع از این بیابان (تقریباً نصف مساحت استان تهران) را بیابان زدایی کرده‌است. این پروژه جایزه کنوانسیون مبارزه با بیابان زایی سازمان ملل متحد را در سال ۲۰۱۳ میلادی دریافت کرد. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد تخمین می‌زند برای اجرای پروژه‌ای در ابعاد بیابان کوبوچی که منجر به بیابان‌زدایی واقعی بشود حدود ۱٬۸ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در طول ۵۰ سال نیاز است. از فواید این طرح امکان برپایی سلول‌های خورشیدی بوده‌است به طوریکه نیروگاه خورشیدی کوبوچی ۱۰۰۰ مگاوات برق تولید می‌کند. این پروژه باعث رونق گرفتن سفر توریست‌ها به منطقه شده و تحسین جامعهٔ جهانی را دربرداشته است.

### در ایران

عکس از کاشت درخت مقاوم گز در بیابان که بیشتر به منظور کویر زدایی صورت می‌گیردکاشت درخت مقاوم گز در بیابان که بیشتر به منظور بیابان‌زدایی (کویر زدایی) صورت می‌گیرد.فعالیت‌های بیابان‌زدایی در ایران عمدتاً از دههٔ ۱۳۴۰ شروع شده‌است. اوایل این دهه، در بخش‌های مرکزی کشور، فعالیت‌هایی در راستای تثبیت شن‌های روان و مبارزه با فرسایش باد و توفان شن در قسمت‌هایی که بدون پوشش گیاهی بود شروع شد. در آغاز، چون قرار بود که مجموعهٔ تپه‌های شنی تثبیت پیدا کنند نخستین فعالیت‌ها در ارتباط با تثبیت شن‌های روان بیشتر به‌صورت مکانیکی بوده‌است؛ با استفاده از بادشکن روی تپه‌های شنی سعی کردند تا آنجا که امکان داشته باشد توفان شن را به حداقل برسانند. پس از عملیات مکانیکی به تدریج به موازات آن، عملیات شیمیایی آغاز شد. عمدتاً از مالچ نفتی برای تثبیت نقاطی که در معرض بحران است استفاده می‌شد.

کوشش‌هایی که برای مهار بیابان‌زایی در ایران آغاز شده‌است، پیشینه‌ای بیش از ۵ دهه داشته و به دههٔ ۲۰ خورشیدی در سبزوار و خوزستان بازمی‌گردد. تا سال ۱۳۸۸ خورشیدی ۲۶۰۰۰۰۰ هکتار از جنگل‌های دست‌کاشت از گونه‌های مقاوم و متناسب با مناطق خشک در ایران ایجاد شده‌است.

در تقویم ایران نیز روز ۲۷ خرداد (برابر با 17 ژوئن) روز مقابله با بیابان زایی نام گذاری شده‌است.

#### بیابان‌زدایی در تالاب گاوخونی

احیای تالاب گاوخونی و جلوگیری از حرکت ریزگردهای ناشی از خشکی این تالاب به سوی اصفهان از نگرانی‌های مردم این استان است. خشکی این تالاب سبب ایجاد ریزگردها شده که این ریزگردها با وزش باد به سمت شهر و استان اصفهان وارد می‌شوند. تداوم روند خشکسالی این تالاب، تهدیدی برای سلامتی مردم است؛ چرا که اگر این تالاب احیا نشود، در آینده با بیماری‌های مختلفی در سطح اصفهان مواجه می‌شویم. کویرزدایی بهترین راهکار احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی و جلوگیری از حرکت ریزگردهای ناشی از خشکی این تالاب به سوی اصفهان است. پروژه تصفیه‌خانه فاضلاب شرق اصفهان می‌تواند بیابان‌زدایی منطقه شرق را با استفاده از پساب فاضلاب به همراه داشته باشد با هزینه‌ای بالغ بر ۴۵ میلیارد ریال به بهره‌برداری می‌رسد.

#### بیابان‌زدایی در بافق

در سال ۹۲–۹۳ حدود ۲۰۰ هکتار از کویر بافق به‌طور کامل تحت پوشش پروژه کویرزدایی قرار گرفته‌است.

#### انجمن ملّی کویرزدایی

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی سمنان، تشکیل انجمن ملی کویر زدایی و تثبیت شن‌های روان را از جمله وظایف مهم این نهاد برشمرد و گفت: «انجمن ملی کویر زدایی می‌تواند گام مؤثری در جهت مقابله با افزایش روزافزون کویر باشد.»

راهکارها
--------

* کاشت درختان و گیاهان مقاوم و متناسب با مناطق خشک همچون گیاهان شوره‌زی
* پخش سیلاب و پخش آب
* تعادل دام و مراتع برای حفاظت از پوشش گیاهی موجود
* بهره‌گیری از روش‌های کارآ در انباشتن آب باران
* احیاء شوره زارها
* سوخت‌های جایگزین

بیابان‌های ایران
----------------

فلات مرکزی ایران یکی از معروفترین مناطق خشک جهان محسوب می‌شود. این کشور با مساحت ۱/۶۵ میلیون کیلومتر مربع در جنوب غربی آسیا و در نوار خشک جهان قرار گرفته‌است. حدود ۸۰٪ از کل سرزمین ایران از آب و هوای خشک و نیمه خشک برخوردار است و به این ترتیب در معرض خطر فرایند پیشروی بیابانها قرار دارد. کویر لوت و دشت کویر از بیابان‌های اصلی و بزرگ ایران‌اند.

ریزش باران
----------

میانگین سالانه ریزش باران در بیابان‌های ایران کمتر از ۵۰ میلی‌متر می‌باشد و میانگین سالانه ریزش باران در کل کشور به ۳۲۰ میلی‌متر در سال می‌رسد. بیابان‌ها و مناطق بیابانی بر روی هم ۳۴ میلیون هکتار از اراضی ایران را دربر می‌گیرند و ۱۲ میلیون هکتار نیز ماسه‌ای بوده یا از شن و ریگ روان پوشیده شده‌است. بارندگی در ایران یک سوم میانگین بارندگی است درحالی‌که به دلیل قرارگرفتن بر روی کمربند خشکی جهان تبخیر آب ۳ برابر میانگین جهانی است.

درختان و گیاهان ویژه مقابله با بیابان‌زایی
------------------------------------------

بنه، کنار، کهور، سمر، کوهنگ، سلم، اکالیپتوس، اقاقیا، آکاسیا، کرتکی، رمیلک، خارشتر، گز، قیچ، اسکنبیل، تاغ

جستارهای وابسته
---------------

* بیابان تهار
* گرمایش جهانی
* زیست‌بوم (محیط زیست)

منابع
-----

1. ↑  "Desert". *education.nationalgeographic.org* (به انگلیسی). Retrieved 2023-11-20.
2. 1 2
3. ↑  «The Sustainable Development Goals Report 2023».
4. ↑  Scott R. Abella. «RESTORING DESERT ECOSYSTEMS» (PDF).
5. ↑  China's Greening of the Vast Kubuqi Desert is a Model for Land Restoration Projects Everywhere, What we can learn from Kubuqi Desert Greening?.
6. ↑  Kubuqi a successful example of desert greening
7. ↑  «International community lauds China's efforts towards greening of Kubuqi Desert». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۸.
8. ↑
9. ↑
10. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ فوریه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۷.
11. ↑  روز جهانی مقابله با بیابان زایی[*پیوند مرده*]
12. ↑  «بیابان زایی دشمن انسان قرن ۲۱». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۳ دسامبر ۲۰۰۹.

پیوند به بیرون
--------------

* سازمان مرکزی حفاظت محیط زیست ایران
* باروری ابرها با کمک فرستادن امواج به آنها

| * ن
* ب
* و
کشاورزی |
| --- |
| 
* Agritech
* باغبانی علمی

 |
| کلی | 
* تجارت کشاورزی
* Agricultural cooperative
* تجارت کشاورزی
* علم کشاورزی
* مهندسی کشاورزی
* دارکشت‌ورزی
* برزشناسی
* دامپروری
* کشاورزی بدون دام
* Contract farming
* کشاورزی گسترده
* کشتزار
* Feed ratio
* دامنه آزاد (کشاورزی)
* کشاورزی متمرکز
	+ دامداری متمرکز
	+ pigs
	+ کشاورزی متمرکز
* کشاورزی مکانیزه
* کشاورزی زیستی
* کشت پایا
* کشاورزی پایدار
* Universities and colleges
* کشاورزی شهری

 |
| تاریخ کشاورزی | 
* پیشاتاریخ
	+ انقلاب نوسنگی
	+ Agriculture in Mesoamerica
	+ Austronesian expansion
* تاریخ باستان
	+ Ancient Egypt
	+ Ancient Greece
	+ Ancient Rome
* پساکلاسیک
	+ Arab Agricultural Revolution
	+ مبادله کلمبی
* تاریخ مدرن
	+ انقلاب کشاورزی بریتانیا
	+ انقلاب سبز
	+ تاریخچه کشاورزی ارگانیک
	+ تک‌کشتی

 |
| انواع | 
* Agrivoltaic
* آبزی‌پروری
* گاو
* تولید شیر
* Fur farming
* Goat farming
* چرا
	+ Convertible husbandry
	+ Rotational grazing
* آب‌کشت
* Insect farming
* دام (جانور)
* شالیزار
* پرورش خوک
* پرورش ماکیان
* باغ میوه
* پرورش گوسفند
* کرت‌بندی (خاک‌کاری)
* کشت‌ورزی حیات وحش

 |
| اثرات زیست‌محیطی | 
* Agricultural expansion
* رواناب کشاورزی
* Agricultural wastewater
* چرای بی‌رویه
* Environmental impact of irrigation
	+ Overdrafting
* Climate change and agriculture

 |
| رده‌ها | 
* کشاورزی بر پایه کشور
* شرکت‌های کشاورزی
* زیست‌فناوری
* رده:دام (جانور)
* صنعت گوشت
* پرورش ماکیان
* کشاورزی و محیط‌زیست

 |
| 
* **رده**
* **درگاه**
* **ویکی‌پروژه**

 |

| * ن
* ب
* و
جنگل‌زدایی و بیابان‌زایی |
| --- |
| جنگل‌زدایی | 
* Assarting
* جنگل‌زدایی
* Deforestation and climate change
* Deforestation by region
* Deforestation during the Roman period
* Illegal logging
* Mountaintop removal
* بریدن و سوزاندن
* Slash-and-char

 | Illegal slash and burn in Madagascar |
| بیابان‌زایی | 
* خشکیدگی
* بیابان‌زایی
* Moisture recycling
* پسرفت و دگرگونی خاک
* کمبود آب

 |
| کاهش پیامدها | 
* جنگل‌سازی
* Arid Lands Information Network
* بیوچار
* Conservation grazing
* بیابان‌زدایی
* بوم‌جنگل‌داری
* مهندسی بوم‌شناختی
* Farmer-managed regeneration
* Flexible Mechanisms
* دیوار بزرگ سبز آفریقا
* Managed intensive rotational grazing
* Oasification
* بازجنگل‌کاری
* دیوار سبز بزرگ چین

 |
| نوشتارهای وابسته | 
* Allan Savory
* تنوع زیستی
* Economic impact analysis
* فلسفه محیط زیست
* انقراض
* چشم‌انداز جنگلی دست‌نخورده
* International Year of Forests
* Land surface effects on climate
* Land use, land-use change and forestry
* چشم‌انداز طبیعی
* دوران نوسنگی
* Richard St. Barbe Baker
* Satoyama
* زمینی‌سازی
* *Terra preta*
* طبیعت وحش
* World Forestry Congress

 |
| 
* **درگاه**

 |