نمای سه‌بعدی از ترشح سیتوکین
**سیتوکین** (به انگلیسی: Cytokine) دسته‌ای از مولکول‌های پروتئینی محلول در آب هستند که از یاخته‌های گوناگون و بیشتر در پاسخ به یک تحریک ترشح می‌شوند و وظیفهٔ انتقال پیام میان یاخته‌ها را برعهده دارند. پی‌آمد حضور سیتوکین تغییر در رفتار سلول‌های دارای گیرنده سیتوکین ترشح شده از جمله رشد، تغییر یا مرگ یاخته است. کنش و اثر سیتوکین تولید شده از یک سلول بیشتر بر سلول‌های پیرامون همان سلول را شامل می‌گردد ولی می‌تواند کنش‌سیستمی و اثر بر تمامی ارگانیزم را بدنبال داشته باشد. سیتوکین دارای اثر *اتوکراین* (تغییر در خود سلول ترشح‌کننده) و *پاراکراین* (تغییر در دیگر سلول ها) بوده و می‌تواند مانند یک هورمون اثراتی بر سلول‌های بسیار دورتر از خود نیز داشته باشد.

سنتز سیتوکین‌ها در سلول‌ها
--------------------------

سیتوکین‌ها از سلول‌های مختلف سیستم ایمنی تولید می‌شوند. ساختار آن‌ها پروتئین، پپتید یا گلیکوپروتئین می‌باشد. سیتوکین‌ها بر اساس عملکرد، سلول‌های مترشحه و سلول‌های هدف دارای چند زیرگروه اینترلوکین، کموکاین، اینترفرون، فاکتور نکروزکننده تومور (TNF)، لنفوکین و منوکین هستند که هرکدام از سلول متفاوتی ترشح می‌شود. البته امروزه این طبقه‌بندی کمتر به کار می‌رود.

تمایز سیتوکین‌ها از هورمون‌ها
-----------------------------

تفکیک سیتوکین‌ها از هورمونها کمی دشوار است ولی چند تفاوت راهگشا است؛ سیتوکینها غلظت کمتری در خون دارند، بر سلول‌های اطراف خود موثرترند، از سلول‌های مختلفی ترشح می‌شوند، بیشتر بر سیستم ایمنی موثرند و ... ولی هورمونها از بافتهای مشخصی مانند غدد با غلظت بیشتر در خون ترشح می‌شوند و عملکردهای متنوعی دارند.

انواع سیتوکین‌ها
----------------

آن دسته از سیتوکین‌ها که از ماکروفاژها ترشح می‌شوند منوکین و آن دسته که از لنفوسیت‌ها ترشح می‌شوند لنفوکین نامیده می‌شوند.سیتوکین‌ها بسیار متنوع هستند و از طریق گیرنده‌هایی که روی سلول‌های مختلف بدن دارند به آن‌ها متصل شده و اثرات خود را بدین شکل اعمال می‌کنند. گروهی از سیتوکین‌ها را اینترلوکین می‌نامند که تعداد آن‌ها بسیار زیاد است و با شماره مشخص می‌شوند مانند اینترلوکین ۱۷. اریتروپوئیتین و تروموبوپویتین نیز از سیتوکین‌ها هستند ولی عملکردی متفاوت از سیستم ایمنی دارند. گروهی نیز همانند هموسیستئین از آمینواسیدهای گوگردداری همانند سیستئین تولید و آزاد می‌گردند.

کار سیتوکین‌ها در سلول‌ها
-------------------------

موادی که از سلول‌های مختلف بدن از جمله سلول‌های سیستم دفاعی ترشح می‌شود و بر فعالیت‌های سیستم ایمنی تأثیر دارد تحت نام کلی سیتوکین‌ها نامیده می‌شوند. سیتوکین‌ها را بسیاری از سلول‌ها و موادی شبیه سیتوکین را همه سلول‌های بدن در شرایط خاص قادرند ترشح کنند. سیتوکین‌ها قادر به فعال‌سازی ماکروفاژها هستند و لنفوسیتهای B را مبدل به پلاسماسل می‌کنند و تولید کلاس‌های مختلف آنتی بادی را القا می‌کنند. سیتوکین‌ها قادرند با تبدیل دسته‌ای از لنفوسیتهای فعال شده به سلول‌های خاطره‌ای، در بدن ایجاد مصونیت کنند.

برخی از سیتوکین‌ها مستقیماً به سلول‌های سرطانی حمله می‌کنند.

جستارهای وابسته
---------------

* پروتئین
* عامل تحریک‌کننده تشکیل کلنی

منابع
-----

1. ↑  Gilman A, Goodman LS, Hardman JG, Limbird LE (2001). *Goodman & Gilman's the pharmacological basis of therapeutics, Cytokines are diverse group of intercellular signalling low molecular weight proteins that provide a network controlling local and systemic immune and inflammatory responses but also wound healing, hematopoiesis and other biologic process*. New York: McGraw-Hill. ISBN 0-07-135469-7.`{{cite book}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)

* 
* فشرده ایمونولوژی، پریوش ابراهیمی و نپتون نیک انجام، ناشر:آییژ

|  |  |
| --- | --- |
| داده‌های کتابخانه‌ای: کتابخانه‌های ملی ویرایش در ویکی‌داده | 
* فرانسه (داده‌ها)
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک

 |

| * ن
* ب
* و
ایمنی‌شناسی: دستگاه ایمنی تطبیقی لنفوسیت و مکمل |
| --- |
| لنفاوی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آنتی‌ژن‌ها | 
* آنتی‌ژن
	+ Superantigen
	+ آلرژن
	+ Antigenic variation
* هاپتن
* اپیتوپ
	+ Linear
	+ Conformational
* Mimotope
* **ارائه پادگن/سلول عرضه‌کننده آنتی‌ژن**: سلول‌های دندریتیک
* درشت‌خوار
* لنفوسیت بی
* ایمونوژن

 |
| پادتن‌ها | 
* پادتن
	+ پادتن مونوکلونال
	+ آنتی‌بادی پلی‌کلونال
	+ اتوآنتی‌بادی
	+ Microantibody
* Polyclonal B cell response
* Allotype
* ایزوتایپ
* Idiotype
* کمپلکس ایمنی
* پاراتوپ

 |
| ایمنی در برابرتحمل | 
* *فعال:* ایمنی (پزشکی)
* خودایمنی
* Alloimmunity
* آلرژی
* بیش‌حساسیت
* التهاب
* Cross-reactivity
* *غیرفعال:* Tolerance
	+ Central
	+ Peripheral
	+ Clonal anergy
	+ Clonal deletion
	+ Tolerance in pregnancy
* کمبود ایمنی
* Immune privilege

 |
| ایمونوژنتیک | 
* Affinity maturation
	+ Somatic hypermutation
	+ Clonal selection
* V(D)J recombination
* Junctional diversity
* Immunoglobulin class switching
* مجموعه سازگاری بافتی اصلی/پادگن گلبول سفید انسانی

 |

 |
| لنفوسیتها | 
* ایمنی سلولی
	+ لنفوسیت تی
* ایمنی هومورال
	+ لنفوسیت بی
* سلول کشنده طبیعی

 |
| مواد | 
* سیتوکینها
* اپسونین
* Cytolysin

 |

| * ن
* ب
* و
پیام‌رسانی سلولی / ترارسانی پیام |
| --- |
| مسیرهای پیام‌رسانی | 
* گیرنده جفت‌شونده با پروتئین جی
* Wnt
* تیروزین کیناز گیرنده‌ای
	+ TGF beta
	+ MAPK/ERK
* Notch
* JAK-STAT
* Akt/PKB
* آپوپتوز
* Hippo
* PI3K/AKT/mTOR pathway
* اینتگرین

 |
| عوامل | 

|  |  |
| --- | --- |
| لیگاند (بیوشیمی) | 
* هورمون
* پیام‌رسان عصبی/نوروپپتید/Neurohormone
* سیتوکین
* فاکتور رشد
* پیام‌رسانی سلولی

 |
| گیرنده (بیوشیمی) | 
* گیرنده‌های سطح سلول
* Intracellular
* Co-receptor

 |
| پیام‌رسان ثانویه | 

|  |
| --- |
| 
* cAMP-dependent pathway
* پیام‌رسانی کلسیمی
* Lipid signaling

 |
| کمک‌کنندگان | 
* پروتئین وفق‌دهنده ترارسانی پیام
* Scaffold protein

 |

 |
| فاکتور رونویسی | 
* General
* Transcription preinitiation complex
* TFIID
* TFIIH

 |

 |
| برحسب فاصله | 
* Juxtacrine
* اتوکراین / پاراکراین
* دستگاه درون‌ریز

 |
| جستارهای وابسته | 
* عملکرد اینتراکراین
* پیام‌رسانی نوروکراین
	+ Synaptic transmission
	+ پایانه پیش‌سیناپسی
* Neuroendocrine signaling
* غده برون‌ریز
	+ فرومون
* Mechanotransduction
* ترارسانی نوری بینایی
* مجرای یونی
* اتصالات شکاف‌دار

 |