صفحهٔ اول از اولین شمارهٔ *نامهٔ بانوان.*
***نامهٔ بانوان*** دوهفته‌نامه‌ای بود که از ۱ مرداد ۱۲۹۹ تا ۲۴ خرداد ۱۳۰۰ (مصادف با ۲۳ ژوئیهٔ ۱۹۲۰ تا ۱۴ ژوئن ۱۹۲۱) در تهران منتشر می‌شد. ناشر و سردبیر این نشریه، شهناز آزاد (دختر میرزا حسن رشدیه، بنیانگذار آموزش مدرن در ایران) بود.

هم شهناز آزاد و هم شوهرش ابوالقاسم آزاد مراغه‌ای که ناشر روزنامه‌هایی مانند *آسایش*، *آزاد و نامهٔ پارسی* بود، از پیشگامان طرفداری از آزادی زنان و به‌خصوص کشف حجاب محسوب می‌شدند که به همین خاطر از سوی مقامات کشور مورد پیگرد قرار گرفتند. آنها همچنین *انجمن بانوئیان ایران* را تاسیس کردند. به نظر می‌رسد ابوالقاسم آزاد مراغه‌ای نقش مهمی در انتشار *نامهٔ بانوان* داشته است.

در قسمت بالای نام نشریه *نامهٔ بانوان* این شعار درج می‌شد که «*زنان نخستین آموزگار مردانند*» و پایین نام نشریه هم جملهٔ «*این روزنامه برای بیداری و رستگاری زنان بیچاره و ستمکش ایران است*» به چشم می‌خورد. مقالات این نشریه عمدتاً بر نیاز به آموزش زنان و ارتقای حقوق آنها تمرکز داشت اما مطالب حاوی اطلاعات آموزشی و فنی، اشعاری دربارهٔ وضع زنان، و بعضاً تکه‌هایی از اخبار داخلی و خارجی را نیز چاپ می‌کرد.

*نامهٔ بانوان* ۳ روز بعد از چاپ نخستین شماره‌اش توقیف شد زیرا نوشته بود «حجاب خرافه و موهومات و حصار سنت، جلوی دیدگان زنان و مردان را در این کشور سد کرده‌است». سپس با این شرط که در شمارهٔ بعدی بنویسد منظور از حجاب در این جمله، حجاب زنان نیست، اجازهٔ انتشار مجدد یافت. در دو شمارهٔ اول، شعر «کفن سیاه» از میرزاده عشقی و بحث‌های مجلس سوریه راجع به حق رای زنان و مبارزه با حجاب منتشر شده بود اما شهناز آزاد در شمارهٔ سوم مدعی شد که منظورش از «حجاب»، «حجاب خرافه و جهل» بوده‌است و نه چادر و روبنده. دانشوران این حرکت را «عقب‌نشینی» تاکتیکی می‌دانند.

در شمارهٔ ۳۳ *نامهٔ زنان* اعلام شد که این نشریه فقط مقالات نوشته‌شده توسط زنان را برای چاپ می‌پذیرد. مانند سایر نشریاتی که ابوالقاسم آزاد مراغه‌ای منتشر می‌کرد، *نامهٔ بانوان* هم از استفاده از کلمات عربی و ترکی اجتناب می‌کرد و طرفدار پاک‌سازی زبان فارسی از این عبارات خارجی بود. در اولین شمارهٔ این نشریه، ضمیمه‌ای یک‌صفحه‌ای منتشر شد که لغت‌نامه‌ای به نام *فرهنگ آزاد* را معرفی می‌کرد و ابوالقاسم آزاد مدعی بود که او این فرهنگ را تدوین و جمع‌آوری کرده است.

گرایش‌های آزادی‌خواهانهٔ *نامهٔ بانوان* موردپسند مقامات کشور نبود و این نشریه پس از حدود یک سال انتشار توقیف شد و ابوالقاسم و شهناز آزاد نیز از تهران تبعید شدند.

*نامه بانوان* در مطبعهٔ کلیمیان در هشت صفحهٔ دو ستونه منشر می‌شد و حاوی عکس یا تصویرسازی نبود. نرخ اشتراک سالانهٔ نشریه سی قران بود. شماره‌های پراکندهٔ این نشریه در کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران موجود است.

پانویس
------

1. 1 2 3 4 5 6  Foundation، Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica». *iranicaonline.org* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۳.
2. ↑  «شماره ۱». *نامه بانوان*. ۱۲۹۹ ش. دریافت‌شده در 2018/04/11. تاریخ وارد شده در `|تاریخ دسترسی=،|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
3. ↑  الیز ساناساریان، ص. ۵۹
4. ↑  Touraj Atabaki

منابع
-----

* Sanasarian, Eliz. *The Women's Rights Movements in Iran*, Praeger, New York: 1982, ISBN 0-03-059632-7, 33.
* Atabaki, Touraj. *The State and The Subaltern*

* آرشیو نامه بانوان، تهران، ۱۲۹۹.
* ساناساریان، الیز (۱۳۸۴)، *جنبش حقوق زنان در ایران (طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۱۳۵۷)*، تهران: نشر اختران، شابک ۹۶۴-۷۵۱۴-۷۸-۶
* ناهید، عبدالحسین (۱۳۶۰)، *زنان ایران در جنبش مشروطه*، تبریز: نشر احیا
* دانشنامه ایرانیکا مقاله NĀMA-YE BĀNOVĀN

| * ن
* ب
* و
جنبشِ زنان در ایران |
| --- |
| گروه‌ها | 
* انجمن حریت نسوان
* انجمن مخدرات وطن
* کانون بانوان
* تشکیلات دموکراتیک زنان ایران
* جمعیت پیک سعادت نسوان
* جمعیت نسوان وطنخواه
* کمپین یک میلیون امضا
* کارزار قانون بی‌سنگسار
* مجمع انقلابی نسوان

 |
| پیشگامان(فهرستِ فعّالان) | 
* عصمت‌الملوک دولتداد
* شهناز آزاد
* طوبی آزموده
* فخرعظمی ارغون
* بی‌بی‌خانم استرآبادی
* محترم اسکندری
* مستوره افشار
* ماه‌سلطان امیرصحی
* فخرآفاق پارسا
* فرّخ‌رو پارسا
* صدیقه دولت‌آبادی
* زندخت شیرازی
* مرضیه ضرابی
* مریم عمید
* طاهره قرةالعین
* مریم فیروز
* نورالهدی منگنه
* روشنک نوعدوست
* مهرانگیز دولتشاهی
* ژینوس نعمت محمودی

 |
| نشریه‌ها | 
* *پیک سعادت نسوان*
* *جهان زنان*
* *دانش*
* *دختران ایران*
* *زبان زنان*
* *شکوفه*
* *عالم نسوان*
* *نامه بانوان*
* *نسوان شرق*
* *نسوان وطنخواه*
* *بیداری ما*
* *زنان*
* *میدان زنان*
* *زنستان*
* *کانون زنان ایرانی*
* *زنان امروز*

 |
| رویدادها | 
* «زن و تاریخ»
* تظاهرات ۱۷ اسفند ۱۳۵۷
* تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۴
* تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۵
* آزادی یواشکی زنان در ایران
* چهارشنبه‌های سفید
* دختران خیابان انقلاب
* حجاب، بی‌حجاب
* خیزش ۱۴۰۱ ایران

 |
| آثار برجسته | 
* «گناه»
* *شوهر آهو خانم*
	+ فیلم
	+ مجموعه تلویزیونی
* *تاریخ مذکر*
* *سووشون*
* *چریکه‌ی تارا*
* *سیمای زن در فرهنگ ایران*
* *زنان بدون مردان*
	+ فیلم
* *سگ‌کُشی*
* *چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم*
* *سنگسار ثریا م.*
* *سه زن*
* *مادران و دختران*
* *من مادر هستم*
* *خانه پدری*

 |
| دیگر | 
* حقِّ رأیِ زنان
* جنبش زنان خاورمیانه
* سهمیه‌بندی جنسیتی دانشگاه‌ها
* شروط ضمن عقد
* کمپین بین‌المللی دفاع از حقوق زنان در ایران
* کنگره نسوان شرق
* سازمان زنان ایران
* فمینیسم
* فمینیسم اسلامی **و** دیگر گرایش‌های فمینیسم
* جنبش حقوق زنان در ایران (کتاب)
* سرود برابری
* حضور زنان در ورزشگاه‌های ایران
* دختر آبی

 |
|  رده |