نانوک شمالی، از نخستین فیلم‌های مستند.[]
**فیلم مستند** (به انگلیسی: Documentary film) - که شاخه‌ای بزرگ از روزنامه‌نگاری و صنعت تصاویر متحرک را شامل می‌شود - به منظور مستندسازی جنبه‌هایی از واقعیت ساخته می‌شود. در ابتدا فیلم مستند، یک فیلم سینمایی بود که روی فیلم (نگاتیو) - که تنها وسیلهٔ موجود در آن زمان بود - ضبط و پخش می‌شد؛ اما امروزه شامل ویدئو و آثار تولیدی دیجیتالی می‌شود که می‌توان آن‌ها را مخصوص پخش ویدئویی به عنوان برنامه‌ای تلویزیونی یا برای نمایش در سینما ساخت. فیلم مستند را به عنوان «یک تکنیک فیلم‌سازی، یک سنت سینمایی و شیوه‌ای از تقابل با مخاطب» که دائماً در حال تحول است و هیچ مرزی نمی‌شناسد تعریف کرده‌اند.

تعریف فیلم مستند
----------------

واژه انگلیسی «Documentary» به معنی «مستند» اولین بار در نقدی که بر فیلم رابرت فلاهرتی به اسم موآنا (۱۹۲۶) مورخ ۸ فوریه ۱۹۲۶ (۱۹ بهمن ۱۳۰۴) در روزنامه نیویورک سان منتشر شده بود به کار رفت. این مطلب توسط جان گری‌یرسون مستندساز اسکاتلندی و با نام مستعار (Moviegoer = سینمارو) نگارش یافته بود.

قاعدهٔ کلی گِری‌یرسون در مورد فیلم مستند این بود که از پتانسیل نمایش زندگی در سینما می‌توان در قالب یک هنر جدید بهره‌برداری کرد. هنری که در آن بازیگر «اصلی» و صحنهٔ «اصلی» نسبت به برابرهای خیالی‌شان، در شرح دنیای جدید راهنماهای بهتری محسوب می‌شوند و موادی که «این چنین در حالت خام گرفته شوند» واقعی‌تر از موادی خواهند بود که با بازی ساخته می‌شوند. از این بابت، دیدگاه وی را می‌توان با نظر ورتوف که داستان‌های نمایشی را با اطلاق لقب «زواید بورژوایی» تحقیر می‌کرد مقایسه کرد هر چند که دیدگاه او ظرافت بیشتری دارد. تعریف گِری‌یرسون از فیلم مستند «مواجههٔ خلاقانه با مسلَمات» است که طرفدارانی هم دارد. این تعریف پرسش‌هایی در مورد مستندهایی که حاوی بازآفرینی و نمایش هستند را برمی‌انگیزد.

ژیگا ورتوف در مقالات خود از نمایش «زندگی همان‌طور که هست» (تصویربردای پنهانی از زندگی) و «گرفتن زندگی در حالت ناگهانی» (تحریک یا غافلگیر کردن توسط دوربین) بحث می‌کرد.

پار لورنتز فیلم مستند را «فیلمی واقعی با خصوصیات نمایشی» تعریف کرده‌است. دیگران بر این باورند که داشتن نظریه و یک پیام خاص در کنار واقعیاتی که فیلم مستند به نمایش می‌گذارد آن را از سایر گونه‌های فیلم‌های غیرداستانی متمایز می‌سازد

تاریخچه
-------

### پیش از ۱۹۰۰

بنابر تعریف، اولین «تصاویر متحرک» را مستند نامیده‌اند. در اینگونه فیلم‌ها یک منظره خاص مانند ورود قطار به ایستگاه، یک کشتی در حال حرکت یا گروهی از مردم که از کار بازمی‌گشتند نمایش داده می‌شد. فیلم‌های اولیه (پیش از ۱۹۰۰) تحت تأثیر تازگی و جذابیت به تصویر کشیدن حوادث بودند. فیلم‌های کوتاه را فیلم‌های «واقعی» می‌نامیدند. قبل از آغاز قرن بیستم، در فیلم‌ها از داستان خبری نبود و دلیل اصلی آن مشکلات فنی بود: دوربین‌ها تنها زمان اندکی را به تصویر می‌کشیدند و مدت زمان بسیاری از فیلم‌های اولیه در حدود یک دقیقه بود.

### ۱۹۲۰–۱۹۰۰

در این دوره فیلم‌های سفرنامه‌ای بسیار رایج بودند که به فیلم‌های صحنه‌ای مشهور بودند.
یکی از اولین فیلم‌هایی که از مفهوم صحنه‌ای بودن خارج شد «در سرزمین شکارچیان سر» نام داشت که محصول سال ۱۹۱۴ و در آن بدویت و بیگانه پردازی در زندگی بومیان آمریکا به تصویر کشیده شده بود.
در همین دوره، فیلم‌های مستند فرانک هرلی دربارهٔ سفر وی به قطب جنوب در سال ۱۹۱۹ تولید شد. در این فیلم داستان سفر ناموفق به قطب جنوب توسط ارنست شکلتون (در سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۶) به تصویر کشیده شده بود.

### سلاح‌های سیاسی

در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ عموماً فیلم مستند به عنوان اسلحه‌ای علیه نواستعمارگری و نظام سرمایه‌داری تلقی می‌شد. این امر مخصوصاً در مورد آمریکای لاتین صادق بود، اما جامعه در حال دگرگونی کبک کانادا را نیز در بر می‌گرفت. فیلم مستند La Hora de los hornos (ساعت تنورها، از ۱۹۶۸) به کارگردانی اوکاتویو گتینو و فرناندو ای سولاناس، نسلی از فیلم سازران را تماماً تحت تأثیر خود قرار داد.

سبک‌ها
------

### سبک رومانتیک

با معرفی فیلم «نانوک شمالی» ساخته رابرت فلاهرتی در سال ۱۹۲۲، فیلم مستند سبک هنری رمانتیک را تجربه کرد؛ فلاهِرتی تعدادی فیلم عاشقانه تهیه کرد که در اغلب آن‌ها زندگی، افراد در صد سال قبل را نشان می‌داد (برای نمونه در «نانوک شمالی» افراد برای تیراندازی به یک شیرماهی از فاصله نزدیک مجبور بودند از نیزه استفاده کنند که بسیار خطرناک بود).
فلاهِرتی در صحنه سازی خود از فناوری فهیم سازی آن زمان استفاده می‌کرد و برای مثال یک کلبه اسکیمویی بدون سقف ساخت.
دومین فیلم مستند فلاهِرتی «ماونا» نام داشت که در سال ۱۹۲۶ ساخته شد. اولین بار اصطلاح «مستند» در مورد چنین فیلم‌هایی در مراحل بررسی فیلمنامه‌های این فیلم استفاده شد که فیلمنامه‌نویس آن جان گریسون که با لقب سینمارو («The Moviegoer») در نیویورک سان کار می‌کرد در ۸ فوریه ۱۹۲۶ آن را نوشت.

### سبک نیوزریل

نیوزریل یا اخبار جاری روز یکی از روشها فیلم نامه‌نویسی مستند است که معمولاً بازخوانی وقایعی است که قبلاً اتفاق افتاده‌است و در آن تلاشی برای بررسی موضوع در طی فرایند وجود ندارد. برای مثال، در اغلب صحنه‌های جنگ مربوط به قرن بیستم فیلم‌بردار پس از وقوع حادثه به صحنه می‌رسید و صحنه‌ها را بازسازی کرده و فیلمبرداری می‌نمود. سریال «چرا می‌جنگیم» ساخته فرانک کاپرا یک سریال نیوزریل بود که در ایالات متحده تهیه شد و هدف از ساخت آن متقاعد کردن افکار عمومی آمریکا برای پذیرش عواقب جنگ احتمالی بود.
در کانادا برد فیلم ملی کانادا که توسط جان گریرسون تأسیس شد تا اهداف تبلیغاتی دولت را دنبال کند. همچنین نیوزریل‌هایی تهیه شدند که دولت کانادا با استفاده از آن‌ها در برابر جنگ روانی آلمان نازی مقاومت می‌کرد. این نیوزریل توسط رابرت گوبلز تهیه می‌شدند.

### سبک رئالیسم

سبک رئالیستی بر انسان در محیط ساخته خود وی تأکید دارد و فیلم‌های مشهور به *سمفونی شهر* مانند برلین: سمفونی یک شهر بزرگ و مردی با دوربین فیلم‌برداری در این سبک قرار می‌گیرند. در این فیلم‌ها انسان‌ها به عنوان محصول محیط اطراف خودشان ایفای نقش می‌کنند و فیلم کاملاً غیر مشخص و عام است.

### سبک تبلیغ گرایی

سبک تبلیغ گرایی فیلم‌هایی را در بر می‌گیرد که با هدف تأثیرگذاری بر مخاطب ساخته می‌شوند. یکی از فیلم‌های تبلیغی مشهور فیلم پیروزی اراده ساخته لنی رفنشتایل است. فیلم *چرا می‌جنگیم* یک سریال نیوزریل تبلیغی است که به‌طور آشکارا در پاسخ به فیلم پیروزی اراده ساخته شده‌است و جنبه‌های مختلف جنگ جهانی دوم را به تصویر می‌کشد و هدف آن ترغیب مخاطبان آمریکایی به حضور در جنگ است. این سریال به عنوان یکی از فیلم‌های مطرح، در موزه ملی فیلم ایالات متحده نگهداری می‌شود.

### فیلم‌های تلفیقی

پیدایش فیلم‌های تلفیقی پدیده تازه‌ای در صنعت فیلم مستند نبود و اولین بار در سال ۱۹۷۲ این نوع از فیلم در فیلم «سقوط سلسله رومانوف» به کارگردانی اسفیرشاب به دنیای سینما عرضه داشتند. از نمونه‌های جدیدتر می‌توان به فیلم «نقطه منظم» (۱۹۶۴) به کارگردانی *امیل آنتونیو* دربارهٔ شنیده‌های مک کارتی و «کافه اتمی» که خارج از قالب سینمایی به کار رفته در بقیه فیلم‌های آمریکایی که با تشعشعات هسته‌ای سرو کار دارند ساخته شده‌است (مثلاً به سربازان گفته می‌شد که در صورتی که چشم‌ها و دهان خود را ببندند تشعشعات اتمی بر آن‌ها بی‌تأثیر هستند). در همین حین فیلم «آخرین سیگار» شهادت مدیران شرکت‌های تنباکو در کنگره آمریکا و تبلیغات مربوط به مزیت‌های استفاده از سیگار که در آرشیوها قرار دارد را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.

### فیلم‌های مستند مدرن

تحلیل گران بر این باورند که این نوع از فیلم‌ها در سینماها با استقبال زیادی روبرو شده که از میان فیلم‌های مطرح مستند مدرن می‌توان به
فارنهایت ۱۱/۹ و رژه پنگوئن‌ها اشاره کرد. این نوع از فیلم در مقایسه با فیلم‌های دراما به بودجه بسیار کمتری نیاز دارد. به همین علت شرکت‌های فیلم سازی به این نوع از فیلم توجه زیادی دارند و از آن سود سرشاری را نصیب خود می‌کنند. فارنهایت ۱۱/۹ با فروش سینمایی معادل بیش از ۲۲۸ میلیون دلار و فروش بیش از ۳ میلیون DVD رکورد جدیدی را بر جای گذاشت.

مستندهای حیات وحش
-----------------

مستندهای حیات وحش یکی از انواع مستندها است که جذابیت بسیار زیادی در دنیا دارد و علاقه مندان زیادی پیگیر این نوع مستند هستند. این نوع فیلم ها هرچند که در زمره مستندها قرار می گیرند، ولی به دلیل تفاوت اساسی با سایر مستندها در نوع ساخت، در زبان انگلیسی بیشتر با عنوان «فیلم حیات وحش» (Wildlife Film) شناخته می شوند. چرا که از لحاظ ساخت، بیشتر شبیه به فیلم های سینمایی داستانی هستند تا مستندهایی سیاسی یا اجتماعی.

جستارهای وابسته
---------------

* شبه مستند
* فیلم سه بعدی
* مستند حیات وحش

پانویس
------

ویکی‌پدیای انگلیسی

1. ↑  Nichols, Bill. 'Foreword', in Barry Keith Grant and Jeannette Sloniowski (eds.) Documenting The Documentary: Close Readings of Documentary Film and Video. Detroit: Wayne State University Press, 1997
2. ↑  «Pare Lorentz Film Library - FDR and Film». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۴ اکتبر ۲۰۱۰.
3. ↑  ««Paranoia for Fun and Profit: How Disney and Michael Moore cleaned up on Fahrenheit ۹/۱۱»». Slate. مه ۳, ۲۰۰۵.

* درگاه سینما

| * ن
* ب
* و
ژانر فیلم |
| --- |
| بر پایه سبک | 
* اکشن
	+ آرت‌هاوس
	+ خونریزی قهرمانانه
	+ اکشن هنگ کنگ
* ماجراجویی
	+ بقا
* هنری
* زندگی‌نامه‌ای
* مسیحی
* کمدی
	+ سیاه
	+ ایتالیایی
	+ سکسی ایتالیایی
	+ برومنتیک
	+ کمدی-درام
	+ گروس آوت
	+ کمدی ترسناک
	+ نقیضه
	+ مو لی تاو
	+ دلهره‌آور
	+ ازدواج مجدد
	+ کمدی رمانتیک
	+ کمدی سکسی
	+ اسکروبال
	+ بی صدا
	+ چوب دستی
* سایبرپانک
	+ ژاپنی
* مستند
	+ پویانمایی
	+ مستند درام
	+ مستندنما
	+ موندو
	+ شبه‌مستند
	+ سمی
	+ سفری
* درام
	+ کالیگرافیسم
	+ کمدی
	+ تاریخی
	+ حقوقی
	+ ملودرام
		- کره‌ای
* آمیزش جنسی
	+ سکسی ایتالیایی
	+ صورتی
	+ سکسنتفاعی
	+ دلهره‌آور
* آموزشی
* راهنمایی اجتماعی
* حماسی
	+ شمشیر و صندل
* تجربی
* بهره‌کشی
	+ ببینید *الگو: فیلم بهره‌کشی*
* فانتزی
	+ کمدی
	+ معاصر
	+ متل
	+ فانتاستیکو
	+ حماسی
	+ تاریخی
	+ جادویی
	+ علمی
* فیلم نوآر
	+ نئو-نوآر
	+ پالپ
	+ فناوری
* گوتیک
	+ عاشقانه
	+ گوتیک جنوبی
	+ فضا
	+ حومه شهر
	+ شهری
* ترسناک
	+ بدنی
	+ آدم‌خوار
	+ چینی
	+ کمدی
	+ محیط زیست
	+ فانتاستیکو
	+ ویدئوی پیداشده
	+ زیرزمینی آلمان
	+ روح
	+ جالو
	+ تعطیلات
	+ ژاپنی
	+ کره‌ای
	+ لاوکرافتیان
	+ ممبلگور
	+ طبیعی
	+ نهایت‌گرایی نوین
	+ روانی-خرید
	+ وحشت روان‌شناختی
	+ مذهبی
	+ علمی تخیلی
	+ فیلم اسلشر
	+ اسپلتر
	+ شیطانی
* مامبل‌کور
	+ مامبل‌گور
* موزیکال
	+ پشت صحنه
	+ جوک باکس
	+ موزیکارلو
	+ اوپرتا
	+ اسنگیگیاتا
* معمایی
	+ جالو
	+ کارآگاه مخفی
* فرهنگ پاپ داستانی
* پورنو
	+ هاردکور
	+ سافت‌کور
* پروپاگاندا
* واقع‌نما
* عاشقانه
	+ کمدی رمانتیک
		- برومنتیک
	+ فانتزی
	+ گوتیک
	+ ماوراء الطبیعه
	+ دلهره‌آور
* علمی تخیلی
	+ کمدی
	+ فانتاستیکو
	+ خیال‌پردازی علمی
	+ گوتیک
	+ ترسناک
	+ نظامی‌گری
	+ موج جدید
	+ جهان موازی
	+ عاشقانه سیاره‌ای
	+ اپرای فضایی
	+ استیم‌پانک
	+ توکوساتسو
	+ وسترن فضایی
* برشی از زندگی
* دلهره‌آور
	+ کمدی دلهره‌آور
	+ توطئه
	+ شهوانی
	+ مالی
	+ جالو
	+ قانونی
	+ نهایت‌گرایی نوین
	+ تریلر سیاسی
	+ تریلر روان‌شناختی
	+ رومانتیک
	+ تکنو تریلر
* هنر هنجارشکن
	+ سینمای عصیان
	+ سینمای افراطی
	+ نهایت‌گرایی نوین
* حقه

 |
| برپایه موضوع | 
* حیوانات
* بیچ پارتی
* تعویض بدن
* زوج هنری
	+ پلیس دوست
	+ زن
* آدم‌خوار
* چیکانو
* استعماری
* بلوغ
* کنسرت
* جنایی
	+ گانگستر
	+ دزد جنتلمن
	+ گوکودو
	+ گونگان
	+ سرقت
	+ خونریزی قهرمانانه
	+ هود
	+ مافیا
	+ کمدی مافیا
	+ دنیای زیرین بمبئی
	+ پولیزیوتسکی
	+ یاکوزا
* رقص
* فاجعه
	+ آخرالزمانی
* دارو
	+ روانگردان
	+ استونر
* دیستوپی
* اچی
* اقتصادی
* قوم‌نگاری
* بهره‌کشی
	+ سیاهان
	+ استثمار مکزیکی‌ها
	+ استثمار ترک‌ها
* زیست فرازمینی
* غذا و نوشیدنی
* حیوان خنده‌دار
* گندای گکی
* روح
* حماسه گوناگونا
* گوتیک
	+ عاشقانه
	+ جنوبی
	+ فضا
	+ حومه شهر
	+ شهری
* دختران با اسلحه
* حارم
* هنتای
	+ لولیکون
	+ شوتاکون
	+ شهوت‌نگاره شاخک‌دار
* وطن
* ایسکای
* جیدای‌گکی
	+ سامورایی
* کایتو
* دگرباشان جنسی
	+ یائویی
	+ یوری
* لوچادور
* دختر جادویی
* رزمی
	+ استثمار بروس
	+ چاپ‌ساکی
	+ گان فو
	+ کونگ فو
	+ نینجا
	+ ووشیا
* مکا
	+ انیمه و مانگا مکا
* هیولایی
	+ هیولای غول پیکر
	+ جیانگشی
	+ کایجو
	+ مومیایی
	+ خون‌آشام
	+ گرگینه
	+ زامبی
		- کمدی زامبی
* کوهستان
* دهان زباله
* اجتماعی مسلمانان
* مستند طبیعت
	+ مسائل زیست‌محیطی
* اپرا
* موتورسوار یاغی
* استثماری استرالیایی
* حزبی
* دزد دریایی
* زندان
	+ زنان
* نژاد
* تجاوز و انتقام
* جاده‌ای
* ویرانی
* رومبراس
* سکسنتفاعی
	+ پورنو باواریایی
	+ سکسی ایتالیایی
	+ کمدی سکسی مکزیکی
	+ استثمار نازی‌ها
	+ پورنوچاندا
	+ استثمار راهبه
	+ گزارش سکس
* شومین گکی
* برده‌داری
* برشی از زندگی
* اسناف
* دریاهای جنوبی
* ورزشی
* جاسوسی
	+ جاس‌اروپایی
* ابرقهرمانی
* موج سواری
* شمشیربه‌دستان
* شمشیر و صندل
* شمشیر و جادوگری
* مسافرتی
* آزمایش
* پارتیزان
* جنگی
	+ ضد جنگ
	+ یوروجنگ
	+ زیردریایی
* وسترن
	+ وسترن اسیدی
	+ فلوریدا
	+ کیک گوشت
	+ شمالی
	+ اوسترن
	+ ضد وسترن
	+ وسترن فضایی
	+ وسترن اسپاگتی
	+ عجیب و غریب

 |
| برپایه تماشاگر |  •  چیک فلیک •  کودکان •  خانوادگی •  گریه مرد •  نوجوانان •  زنانه |
| برپایه نوع ساخت | 
* سه‌بعدی
* واقعیت‌گرایی
* پویانمایی
	+ انیمه
	+ پویانمایی
	+ رایانه‌ای
	+ استاپ‌موشن
	+ سل انیمیشن
* آنتولوژی
* هنری
* درجه ب
* سیاه‌وسفید
* بلاکباستر
* بالیوود
	+ ماسالا
* سینما وریته
* سینمای کلاسیک هالیوود
* کلاژ
* رنگی
* تلفیقی
* کامپوزیت
* صفحه کامپیوتر
* کالت
	+ فیلم نیمه شب
* سینمای پایگاه داده
* خیالی مستند
* خیالی نژادی
* تجربی
	+ انتزاعی
* بلند
* ویژگی
* فیلم آ کله
* فیلم-شعر
* ویدئوی پیداشده
* گرایندهاوس
* سینمای هایپرلینک
* مستقل
	+ فیلم‌سازی چریکی
* هنر بینابینی
* لایو اکشن
	+ پویانمایی
* لالیوود
* بودجهٔ کم
* استودیوی بزرگ فیلم
* ساختن
* تصویر پیام
* متا-فیلم
* مک‌باستر
* موزیکال کوتاه
* اسطوره‌آفرینی
* نئورئالیست
* بدون بودجه
* یک شات
* پاراسینما
* مشارکتی
* شاعرانه
* سینمای پست‌مدرن
* حرکت معکوس
* طنز
* سینگیگیاتا
* نیمه مستند
* سری
* شینپا
* کوتاه
* صامت
* واقع‌گرایی سوسیالیستی
* صدادار
* سینمای زیرزمینی
* ویدئوی تند و زننده
* اوتیسم مبتذل
* فیلم زد

 |