ویروس ایدز، ابتدا از طریق خون‌های آلوده وارد ایران شد. سپس از راه‌های آمیزش جنسی، استفادهٔ معتادان تزریقی از سرنگ آلوده و در مواردی محدود، از طریق انتقال ویروس از مادر به نوزاد، گسترش یافت. به گفتهٔ سازمان بهداشت جهانی بر اساس داده‌های گزارش شده، نرخ رشد اپیدمی ایدز در ایران به صورت هشدار دهنده‌ای در حال افزایش می‌باشد. سهم ۳۲ درصدی زنان در ابتلا به ایدز در گزارش خبرگزاری فارس ذکر شده است.

تاریخچه
-------

### نخستین موارد

نخستین مورد گزارش و ثبت شده ابتلا به ایدز در ایران مربوط به سال ۱۳۶۶ و در مورد یک کودک شش ساله مبتلا به بیماری هموفیلی است که فراورده‌های خونی آلوده وارداتی از فرانسه دریافت کرده بود. در ایران و طی سال‌های اولیه شیوع بیماری، وجود ایدز اساساً انکار می‌شد و شمار مبتلایان به آن در داده‌های رسمی بین ۲۰۰ تا حداکثر ۵۰۰ نفر بود. سپس در اوایل دهه هفتاد شمسی شیوع چشمگیری در بین مصرف‌کنندگان تزریقی مواد و در زندان‌ها رخ داد که توجه نظام بهداشتی و سیاستمداران را به خود جلب کرد. همه‌گیری اچ آی وی در زندان‌های کشور به دنبال مثبت شدن نتیجه آزمایش اچ‌آی‌وی یک مددجو در اردوگاه آب حیات کهنوج در استان کرمان در سال ۱۳۷۴ شناخته شد و گزارش‌های زندان آب حیات در زمینه سرعت شیوع بیماری(HIV/AIDS) در بین زندانیان موجب شد تا مسئولین مجاب شوند که کتمان موضوع می‌تواند خطرات جدی بهداشتی برای زندانیان و به دنبال آن برای همه نظام سلامت کشور در پی داشته باشد.

از کل موارد تشخیص داده شده مبتلا به اچ‌آی‌وی تا شهریور ۱۳۹۹ حدود ۵۹ درصد انتقال اچ‌آی‌وی از طریق اعتیاد تزریقی بوده است و انتقال از طریق رابطه جنسی ۲۳ درصد گزارش شده بود. همچنین ۱/۷ درصد انتقال از طریق مادر به جنین بوده است. اما آمار مبتلایان جدید در شش ماه نخست ۱۳۹۹ به حدود ۵۰ درصد انتقال بیماری از راه جنسی و ۲۳ درصد از طریق اعتیاد تزریقی تغییر کرده است. از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲ هیچ مورد ابتلا به ویروس ایدز از طریق انتقال خون گزارش نشده است. بین سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ آمیزش جنسی، اصلی‌ترین راه انتقال ایدز در ایران تخمین زده شده است. و شمار زنانی که از راه جنسی به ویروس اچ‌آی‌وی دچار شده‌اند به ده برابر افزایش یافته است.

### پرونده بیماران هموفیلی

همچنین ببینید: مریو و پرونده بیماران هموفیلی
در سال ۱۳۶۴ فراورده‌های خونی شرکت فرانسوی مریو که آلوده به اچ‌آی‌وی بود، به بیماران هموفیلی که نیاز دائم به دریافت انواع فاکتورهای انعقادی خون دارند داده شد. هنگامی که این موضوع در میان بیماران هموفیلی افشا شد، وزارت بهداشت ایران آلودگی فراورده‌های خونی وارداتی به ایران را تکذیب کرد. در حالی که نماینده شرکت فرانسوی پس از بازگشت به کشورش در نامه‌ای به وزیر بهداشت آن زمان، آلوده بودن فراورده‌های شرکت مریو را تأیید کرد. در سال ۱۳۶۶ نخستین مورد از بیماران هموفیلی که از طریق فراورده‌های خونی آلوده به بیماری ایدز مبتلا شدند شناسایی شد. هم چنین در سال‌های ۷۳ تا ۷۶ شمسی مقداری از فراورده‌های تولید داخلی سازمان انتقال خون ایران به دلیل نداشتن استانداردهای پالایش و ویروس‌کشی، موجب ابتلای برخی بیماران هموفیلی و تالاسمی و دیگر دریافت کنندگان خون و فراورده‌های آن به اچ‌آی‌وی و هپاتیت سی شد. پس از افشای این موضوع در سال ۷۶ پرونده‌ای در این مورد تشکیل شد و در سال‌های بعد طی چند مرحله، دادگاه سازمان انتقال خون ایران و وزارت بهداشت را به پرداخت دیه به ۹۷۴ شاکی اولیه پرونده و شاکیان بعدی، تأمین داروها و هزینه درمان بیماران مبتلا و عذرخواهی رسمی وزارت بهداشت از بیماران در جراید کثیرالانتشار به خاطر انتساب آلودگی بیماران به ویروس از «طریق دیگر» محکوم کرد. ولی پرداخت دیه سالها طول کشید، درمان بیماران با مشکل مواجه بود و عذرخواهی وزارت بهداشت مسکوت ماند و پیگیری‌های مدیر عامل وقت انجمن هموفیلی ایران منجر به بازداشت او شد.

افرادی که در آن زمان دارای مقام رسمی در وزارت بهداشت بودند، همچنان در مقام‌های دولتی قرار داشتند و هیچ‌کس پاسخگوی خون‌های آلوده به اچ‌آی‌وی نبود. دربارهٔ این موضوع فیلم‌های مستند و داستانی بسیاری از جمله «ایدز» ساخته سعید ابوطالب، «من هستم» و «حیات ما» از امیر زبان آور و «پشت دیوار سکوت» ساخته مسعود جعفری جوزانی ساخته شده است. اما در برخی موارد این فیلم‌ها توقیف یا از نمایش آن‌ها جلوگیری شده است. همچنین جمعی از افراد، با توجّه به نخست‌وزیر بودن لوران فابیوس در زمانِ این اتّفاق، در سفرِ رسمیِ ایشان به تهران در مرداد ماه ۱۳۹۴ از مقامات حکومتی ایران خواهان صدور حکم جلب وی و اجازهٔ اعتراض مردمی به وی شدند که با مخالفت مقامات مواجه شدند و بالاجبار اعتراض خویش را در مقابل وزارت امور خارجه در سفرِ ژان‌ایو لودریان وزیر بعدی امور خارجهٔ فرانسه در اسفندماه ۱۳۹۶ بیان کردند. از فیلم‌هایی که دربارهٔ ایدز ساختند می‌توان به «آژانس دوستی» با بازیگری برجسته حسین پناهی اشاره کرد.

پیشگیری
-------

### آموزش

از دهه ۱۳۸۰ (خورشیدی)، دولت ایران در راستای بهبود بهداشت خانواده و سلامت جامعه فعالیت‌های آگاهی بخشی نسبت به این بیماری و ارائه آموزش‌های جنسی را در سطح کشور شروع کرد. در حال حاضر بنابر گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد این کشور در بالاترین جایگاه در میان کشورهای منطقه از نظر بهداشت و ارائه آموزش‌های جنسی در زمینه پیشگیری از ایدز قرار دارد.

نخستین برنامه پیشگیری از اچ‌آی‌وی در ایران توسط مرکز مدیریت بیماریها در دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه به شکل مدل کلینیک مثلثی برای مراقبت و درمان ایدز، اعتیاد و بیماری‌های آمیزشی آغاز شد که برادران علایی (دو پزشک به نام‌های کامیار علایی و آرش علایی) در اجرایش نقش داشتند. برادران علایی، پزشکانی که بعدها به دلیل فعالیت‌هایشان در زمینه شناساندن و مبارزه با بیماری ایدز در ایران شهرت بین‌المللی پیدا کردند، در سال ۱۳۸۷ به اتهام مخالفت با حکومت بازداشت و حبس شدند که اعتراضات گسترده بین‌المللی را در پی داشت.

از اقدامات عملی دولت ایران برای پیشگیری از شیوع ایدز در این کشور می‌توان به برنامه‌ریزی برای ارائه سوزن و سرنگ استریل به معتادان، لغو ممنوعیت توزیع تیغ یک بار مصرف در زندان‌ها، آموزش‌های جنسی در مدارس و جامعه و نصب دستگاه‌های خودپرداز سرنگ ارزان در برخی مکان‌ها اشاره کرد.[*چه زمانی؟*] دولت ایران، هزینه درمان این بیماری تقبل کرده و انجام کلیه آزمایش‌ها، داروها و مشاوره‌ها رایگان است.
همچنین یونیسف در قالب برنامه اچ‌آی‌وی/ایدز با شرکای دولتی و غیردولتی و رسانه‌های جمعی ایران در راستای «ارائه خدمات مطلوب و اطلاع‌رسانی به جوانان» همکاری می‌کرد.

بر اساس چهارمین برنامه استراتژیک کشوری کنترل ایدز، می‌بایست ۹۰ درصد مبتلایان تا سال۲۰۲۰ از وضعیت بیماری خود آگاه می‌شدند و تحت مراقبت و درمان قرار می‌گرفتند؛ اما فقط ۴۰ درصد مبتلایان تخمینی تشخیص داده شدند.

### مشکلات

با این حال هنوز بسیاری از مردم و به ویژه جوانان از دسترسی به اطلاعات مربوط به همه‌گیرشناسی اچ‌آی‌وی/ایدز و از اطلاعات مربوط به ضرورت به کار بردن کاندوم هنگام آمیزش جنسی بی‌بهره‌اند و موانع متعددی برای راه‌اندازی کمپین‌های تبلیغاتی گسترده در رسانه‌های ایران در این زمینه وجود دارد. سطح پایین مطالعه در ایران و رجوع بیشتر مردم برای دریافت اطلاعات به رسانه‌های دیداری شنیداری و همچنین انحصار دولتی این دست رسانه‌ها نقش دولت را در آموزش، پیشگیری و ایجاد مقدمات پذیرش افراد اچ‌آی‌وی مثبت در جامعه پررنگ‌تر می‌کند.

از دیگر موانع فعالیت‌های اجتماعی در پیشگیری از ایدز این است که سازمان‌های مردم‌نهاد (NGO) فعال در زمینه اطلاع‌رسانی و پیشگیری از سوی نهاد و سازمان‌های دولتی به شکل رقیب نگریسته شده با مشکلاتی در زمینه فعالیت‌های خود مواجهند. این در حالی است که طرح‌های دولتی نیز مدت‌های طولانی در بایگانی‌ها نادیده انگاشته می‌شوند.

پراکندگی و آمار
---------------

### آمار

در آذرماه ۱۴۰۰ رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های وزارت بهداشت دربارهٔ آخرین آمار ابتلا به بیماری HIV در کشور، اظهار داشت: تخمین ما این است که در حال حاضر ۵۴۸۵۰ نفر مبتلا به داشته باشیم. ۴۲ هزار و ۹۳۳ مورد به این عفونت را شناسایی کردیم که از این تعداد ۲۰ هزار و ۲۸۴ مورد جان باختند.
وی اضافه کرد: ۶۸۸۵ مورد از این تعداد به مراکز ما برای مراقبت و درمان مراجعه نکرده‌اند، درحال حاضر ۲۲۶۸۴ مبتلا به عفونت و زنده شناسایی شده است که بیش از ۱۵ هزار نفر از آنها تحت مراقبت قرار دارند و ۱۴ هزار نفر درمان موفق داشه‌اند و درمان مناسب دریافت می‌کنند و تعداد ویروس‌های بدن آنها شدیداً کاهش یافته است. دکتر گویا گفت: از ابتدای شیوع بیماری ۸۱ درصد مربوط به آقایان بود و ۱۹ درصد مبتلایان خانم‌ها هستند اما رفته رفته این آمار افزایش پیدا کرده است؛ به طوری که در حال حاضر ۳۲ درصد موارد ابتلا به خانم‌ها مربوط است.

### پراکندگی در ایران و جهان

استان‌های مازندران، کرمانشاه، فارس، هرمزگان، خراسان رضوی، اصفهان و تهران از استان‌های پرخطر از نظر ایدز هستند. بیش از ۹۰ درصد زنان مبتلا بدون اینکه آگاه باشند، از طریق شوهرانشان مبتلا به اچ‌آی‌وی می‌شوند. اگر چه میزان مبتلایان به بیماری ایدز در ایران در سال‌های گذشته نسبت به میانگین جهانی کم بوده است، اما این بیماری در میان جوانان، زنان و همچنین کودکان کار در حال افزایش است.

در غرب ایران ۸۵ درصد مبتلایان از میان معتادان تزریقی هستند، در حالی که در جنوب ایران ۵۰ درصد ابتلا از رابطه جنسی بین همجنسان ناشی می‌شود.

نقشه درصد همه‌گیری اچ‌آی‌وی در کشورها/ایدز در جهان بر اساس آمار آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا
### در زنان

در ایران، بیش از ۹۰ درصد زنان مبتلا به این ویروس، بدون اینکه آگاه باشند از طریق همسرانشان مبتلا به اچ‌آی‌وی شده‌اند.

به دلیل اینکه از نظر اجتماعی بیماران زن بیش از مردان داغ ننگ می‌خورند، از خود تمایل کمتری برای انجام آزمایش اچ‌آی‌وی نشان می‌دهند و اگر آزمایش بدهند، نتیجه آن را افشا نمی‌کنند. شمار فزاینده‌ای از مبتلایان جدید زن، کسانی هستند که اقداماتی جهت پیشگیری از انتقال بیماری‌های آمیزشی انجام داده‌اند ولی این کار را به شکل ناقصی انجام داده بودند.

مطالعات نشان می‌دهند که بیشتر زنان مبتلایان به اچ‌آی‌وی، بی‌سواد یا دارای تحصیلات ابتدایی هستند و از آنجایی که اطلاعات دربارهٔ اچ‌آی‌وی عموماً از طریق روزنامه‌ها منتشر می‌شود. این زنان اطلاعات کافی دربارهٔ نحوه مقابله با آن دریافت نمی‌کنند.

علاوه بر این فقر نیز برخی زنان را به تن‌فروشی هدایت کرده که این نیز آن‌ها را به صورت پیوسته‌ای در خطر ابتلا به اچ‌آی‌وی قرار می‌دهد. همچنین در بین افرادی که شغلشان تن‌فروشی است، استفاده از مواد مخدر مرسوم است و این خطر ابتلا به اچ‌آی‌وی را دوچندان می‌کند.

دختران والدینی که به اچ‌آی‌وی مبتلا بوده‌اند جزء آسیب‌پذیرترین اقشار محسوب می‌شوند؛ زیرا مردانِ کمی حاضر هستند با آن‌ها ازدواج کنند. همچنین عموماً به‌دلیل بیماری والدینشان و از دست دادن شلغلشان، خانواده بیشتر این دختران بسیار فقیر هستند.

از سال ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶، با شناسایی و مراقبت از ۷۴ زن باردار که حتی خود آن‌ها از ابتلا به اچ‌آی‌وی آگاه نبودند، ۹۷ درصد از نوزادان به دنیا آمده، سالم بودند. از سال ۱۳۹۷ انجام تست اچ‌آی‌وی از تمامی زنان باردار انجام می‌شود. بین سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ شمار زنانی که از راه جنسی به ویروس اچ‌آی‌وی آلوده شده‌اند ده برابر شد.

### در کودکان

بسیاری از کودکان کار که امروزه از سوی پیمانکاران شهرداری تهران در فرایند تفکیک زباله به صورت دستی به کار گرفته می‌شوند در معرض ابتلا به ایدز، هپاتیت سی و هپاتیت ب هستند. چنان‌که بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی به دلیل وجود زباله‌های تیز و برنده در ترکیب زباله‌های عادی، ۲۱ میلیون مورد هپاتیت سی، دو میلیون هپاتیت بی و ۱۶۰ هزار مورد اچ‌آی‌وی از طریق زباله‌های خطرناک در مخازن عادی منتقل می‌شود.

اهمیت فرهنگ عمومی
-----------------

صحبت از بیماری ایدز در جامعه ایران با محدودیت‌های اخلاقی و عرفی همراه است. بحث و گفتگو دربارهٔ بلوغ، بهداشت جنسی و بیماری‌های آمیزشی در خانواده‌ها محدود است. مبتلایان به ایدز همواره نگران واکنش‌های جامعه بوده‌اند. ابراز ابتلا به این بیماری موجب «انگ اخلاقی» و طرد بیمار از سوی خانواده، اطرافیان و جامعه (مانند اخراج از محل کار) می‌شود. این امر باعث پنهان‌کاری و مخفی کردن بیماری می‌شود، بنابراین ایدز در خفا گسترش می‌یابد و کنترل بیماری را دشوار می‌کند. در منظر بسیاری از مردم، بیمار اچ‌آی‌وی مثبت لزوماً دست به عملی غیراخلاقی زده است. بسیاری از معتادان تزریقی به دلیل ترس از تحقیر و تبعیض، در نخستین سالی که اچ‌آی‌وی در آن‌ها تشخیص داده می‌شود دست به خودکشی می‌زنند.

جستارهای وابسته
---------------

* ایدز (نام بیماری)
* اچ‌آی‌وی (نام ویروس عامل بیماری)
* روز جهانی ایدز
* کامیار و آرش علایی
* کلینیک مثلثی
* لوران فابیوس
* مریو
* پرونده آلودگی به ایدز در لردگان
* مرکز تحقیقات ایدز ایران

پانویس
------

1. ↑  «راه اصلی انتقال ایدز در ایران». *عصر ایران*. ۱۴ آذر ۱۴۰۰.
2. 1 2  «مواظب باشید گرفتارش نشوید؛ جان می‌گیرد». *فارس نیوز*. ۱۴ آذر ۱۴۰۰.
3. ↑  Gheissari, ‎Ali (2009), *Contemporary Iran Economy, Society, Politics* (به انگلیسی), Oxford University Press, p. ۱۵۷`{{citation}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
4. ↑  حامد فرساد و دیگران (بهمن ۱۳۹۰). «راهنمای آموزشی پیشگیری ازابتلا به AIDS» (PDF). *دع پ شهید بهشتی*.[*پیوند مرده*]
5. ↑  «گشایشی چشمگیر در مبارزه با ایدز». دویچه وله فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۰۸.
6. ↑  آذین نوبان (بهمن ۱۳۹۰). «آشنایی با اچ‌آی‌وی، ایدز و خدمات کاهش آسیب موجود در زندان‌ها» (PDF). *UNODC*. دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC)در ایران.
7. 1 2  «رئیس اداره ایدز اعلام کرد؛ جدیدترین آمار ایدز در کشور». *اقتصادآنلاین*. اقتصاد آنلاین به نقل از ایسنا. ۱۳۹۹/۰۹/۱۱. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)[*پیوند مرده*]
8. 1 2  «۹۰ هزار نفر در ایران مبتلا به اچ‌آی‌وی هستند». بی‌بی‌سی فارسی. ۵ آذر ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۵ فروردین ۱۳۹۳.
9. 1 2  «زنان و آمیزش جنسی؛ قربانیان اصلی ایدز در ایران». *بی‌بی‌سی فارسی*. ۱۰ دی ۱۳۹۷.
10. ↑  «خون آلوده به ایران وارد می‌شود». مردمک. ۲۲ اسفند ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژانویه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰ خرداد ۱۳۹۱.
11. 1 2  «آخرین وضعیت پرونده ۳۰ ساله هموفیلی‌ها». *تسنیم*. ۱۵ دی ۱۳۹۲.
12. ↑  ناگفته‌های بیماران هموفیلی از ۱۰ سال زندگی با ایدز و هپاتیت وبگاه خبرگزاری فارس
13. ↑  «بازداشت مدیرعامل کانون هموفیلی ایران». *رادیو فردا*. ۹ بهمن ۱۳۸۷.
14. ↑  «سحر جعفری جوزانی: هیچ‌کس پاسخگوی خون‌های آلوده HIV نیست». *سلام سینما- آپارات*. ۱۶ بهمن ۱۳۹۵.
15. ↑  وبگاه خبرگزاری تسنیم
16. 1 2  «انجمن ایرانی، برنده جایزه ایدز سازمان ملل متحد شد». *بی‌بی‌سی فارسی*. ۶ مرداد ۱۳۹۱.
17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Arash Alaei, Kamiar Alaei in *Health: HIV and AIDS.* , Encyclopedia of Women & Islamic Cultures. General Editor: Suad Joseph. Brill
18. ↑  «آرش علایی آزاد شد». بی‌بی‌سی. ۲۹ آگوست ۲۰۱۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰ خرداد ۱۳۹۱.
19. ↑  «کارنامه سازمان‌های مقابله با ایدز در ایران». ستاد مبارزه با مواد مخدر. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۰۸.
20. ↑  «اچ‌آی‌وی/ایدز و ایجاد خدمات دوستدار نوجوانان در این زمینه». یونیسف ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۰۸.
21. ↑  «زنگ‌های خطرعلیه فراگیری ایدز در ایران». بی‌بی‌سی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ ژوئیه ۲۰۰۸.
22. ↑  «فصل دوازدهم (صدا و سیما)»، *قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران*، ص. صفحهٔ ۹۳
23. 1 2  «رسانه‌ها می‌توانند ایدز را از پنهان‌کاری خارج کنند». زندگی مثبت. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ مه ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۰۸.
24. 1 2  «هم پیمان در برابر گسترش ایدز». زندگی مثبت. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۰۸.
25. ↑  «مواظب باشید گرفتارش نشوید؛ جان می‌گیرد». *فارس نیوز*. ۱۴ آذر ۱۴۰۰.
26. ↑  Ruxin, ‎Josh (2005), *Combating AIDS in the Developing World* (به انگلیسی), به کوشش Jeffrey D. Sachs, Josh Ruxin, Agnes Binagwaho. Agnes Binagwaho, Paul A. Wilson, UN Millennium Project Working Group on HIV/AIDS, Earthscan, p. ۶۹`{{citation}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
27. ↑  «همه زنان باردار ایرانی از سال آینده تست HIV می‌دهند». همشهری آنلاین. ۲۷ آبان ۱۳۹۶.
28. ↑  ««هپاتیت» و «ایدز» در یک قدمی کودکان زباله جمع‌کن». سلامت نیوز. ۱۷ خرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰ خرداد ۱۳۹۱. کاراکتر C1 control character در `|پیوند بایگانی=` در موقعیت 86 (کمک)

== منابع

پیوند به بیرون
--------------

* وبگاه مرکز ملی پیشگیری از ایدز در ایران
* مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی[*پیوند مرده*] - جامعه پیشگیری از ایدز
* مراکز مشاوره وابسته به دانشگاه‌های علوم پزشکی - ایران. اچ.آی.وی.
* مراکز انجام مشاوره و آزمایش ایدز HIV به صورت رایگان در استان تهران بایگانی‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine - سلامت نیوز
* سحر جعفری جوزانی: هیچ‌کس پاسخگوی خون‌های آلوده HIV نیست و سحر جعفری جوزانی: پدرم دوست نداشت بازیگر شوم و آقای قریبیان وساطت کرد مصاحبه در حاشیه نمایش فیلم «پشت دیوار سکوت»

| * ن
* ب
* و
ایران موضوعات ایران |
| --- |
| 

| تاریخ ایران |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| پیش از تاریخ |
| باستانی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۵۵۰-۳۴۰۰ ق.م. | 
* تمدن کورا–ارس
* نیاعیلامی
* عیلام (تمدن)
* لولوبی (قوم)
* اکد
* کاسیان
* منائیان
* امپراتوری آشوری نو
* اورارتو
* پادشاهی ماد
* (سکاها
* امپراتوری بابل نو

 |
| ۵۵۰ ق.م. – ۲۲۴ ب.م. | 
* شاهنشاهی هخامنشی
* ارمنستان بزرگ
* آتورپاتکان
* پادشاهی کاپادوکیه
* امپراتوری سلوکی
* فرترکه
* شاهان پارس
* پادشاهی پنتوس
* شاهنشاهی اشکانی

 |
| ۲۲۴-۶۵۱ ب.م. | 
* شاهنشاهی ساسانی

 |

 |
| قرون وسطیاوایل مدرنیته | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۶۳۷-۱۰۵۵ | 
* خلافت راشدین
* خلافت اموی
* خلافت عباسی
* طاهریان
* علویان طبرستان
* صفاریان
* دولت سامانی
* زیاریان
* آل بویه

 |
| ۹۷۵-۱۴۳۲ | 
* غزنویان
* غوریان
* امپراتوری سلجوقی
* خوارزمشاهیان
* اتابکان آذربایجان
* ایلخانان
* کرتیان
* آل مظفر
* چوپانیان
* جلایریان

 |
| ۱۳۷۰-۱۹۲۵ | 
* امپراتوری تیموری
* قراقویونلو
* آق‌قویونلو
* ایران صفوی
* افشاریان
* زندیان
* ایران قاجاری
	+ خانات قفقاز
	+ اشغال ایران در جنگ جهانی اول
		- اشغال تبریز
		- نبرد رباط‌کریم
		- اشغال بوشهر

 |

 |
| مدرن | 

|  |  |
| --- | --- |
| ۱۹۲۵-۱۹۷۹ | 
* دودمان پهلوی
* غائله آذربایجان
* مجلس مؤسسان دوم ایران
* کودتای ۲۸ مرداد
* انقلاب ۱۳۵۷
* دولت موقت ایران

 |
| جمهوری اسلامی۱۹۷۹–اکنون | 
* تاریخ جمهوری اسلامی ایران
* جدایی‌طلبان عرب خوزستان
	+ گروگان‌گیری سفارت ایران در لندن
* درگیری‌های شط العرب
* جنگ ایران و عراق
* کشتار حجاج در مکه
* پرواز شماره ۶۵۵ ایران ایر
* درگیری ایران و پژاک
* کشمکش بلوچستان
* پیامدهای انتخابات ریاست‌جمهوری دهم ایران
* جنگ داخلی سوریه
* مداخله نظامی علیه داعش
* برنامه جامع اقدام مشترک
	+ خروج آمریکا از برجام
* اعتراضات دی ۱۳۹۶ ایران
* اعتصابات سراسری ۱۳۹۷-۱۳۹۸ ایران
* دنیاگیری کووید-۱۹ در ایران

 |

 |
| همچنین ببینید | 
* تاریخ ایران
* ایران بزرگ
* مردمان ایرانی‌تبار (زبان‌های ایرانی)
* تمدن کورا–ارس
* تمدن جیرفت
* آریایی‌ها
* فارسی‌زبانان
* مردم آذری
* مردمان قفقاز
* تاریخ مردم لر
* فهرست شاهان ایران
* فهرست رؤسای کشور ایران
* رده:تاریخ شهرها در ایران
* تاریخ نظامی ایران
* تاریخ دموکراسی در ایران باستان
* فهرست ایران در سال‌ها

 |
| ق.م. = قبل از میلاد / ب.م. = بعد از میلاد |

 |

 |
| 

| جغرافیا |
| --- |
| 
* مرزهای ایران
* رده:شهرهای ایران (فهرست شهرهای ایران)
* فهرست زمین‌لرزه‌های ایران
* آذربایجان
* استان سیستان و بلوچستان
* جنگل‌های هیرکانی
* قفقاز
* بخش‌های کردنشین
* فلات ایران
* دریاچه ارومیه
* جزایر
* فهرست کوه‌ها
* استان‌ها
* حیات وحش

 |

 |
| 

| سیاست در ایران |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| کلی | 
* سانسور
* قانون اساسی (جنبش مشروطه)
* انتخابات (انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸)
* سیاست خارجی
* حقوق بشر (حقوق دگرباشان)
* قوه قضائیه
* نیروهای مسلح (ارتش
* نیروی هوایی
* نیروی دریایی)
* وزارت اطلاعات
* جنگ سایبری
* برنامه هسته‌ای (قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت)
* فهرست حزب‌ها
* اصول‌گرایان
* پروپاگاندا
* شهادت
* اصلاح‌طلبان
* تروریسم (پرونده‌های تروریسم دولتی)
* انقلاب سفید
* جنبش زنان

 |
| شوراها | 
* مجلس خبرگان رهبری
* مجمع تشخیص مصلحت نظام
* شوراهای اسلامی شهر و روستا
* شورای نگهبان
* مجلس شورای اسلامی
* شورای عالی امنیت ملی

 |
| مقامات عالی‌رتبه | 
* سفیران
* رئیس‌جمهور
* استانداران
* رهبر

 |

 |

 |
| 

| اقتصاد |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| کلی | 
* Bonyad (charitable trust)
* فقر
* فرار مغزها
* فهرست شرکت‌ها (صنعت خودروسازی)
* فساد
* سازمان همکاری اقتصادی
* تاریخ اقتصادی
* اقتصاد
* انرژی
* مسائل زیست‌محیطی
* سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی
* مالکیت فکری
* بورس نفت
* رتبه‌بندی‌های بین‌المللی
* Iran and the World Trade Organization
* مالیات
* Main economic laws
* Economy of the Middle East
* برج میلاد
* تجهیزات نظامی
* برنامه هسته‌ای (قطعنامه ۱۷۴۷)
* خصوصی‌سازی
* ریال
* سازمان فضایی
* ستاد اجرایی فرمان امام
* دیوان محاسبات کشور
* بورس اوراق بهادار تهران
* بانکداری (ارتباطات)

 |
| بخش‌های اقتصادی | 
* کشاورزی (تولید میوه)
* بانکداری و بیمه (بانکداری (بانک مرکزی)
* شتاب)
* بازی‌های ویدیویی
* ساخت‌وساز
* صنایع دفاعی
* مراقبت سلامت (دارویی)
* صنعت
* معدن
* صنعت نفت (ایران و انگلیس)
* ارتباطات (شرت مخابرات)
* ترابری (شرکت‌های هواپیمایی
* متروی تهران
* راه‌آهن
* کشتیرانی)
* گردشگری

 |
| شرکت دولتی | 
* سازمان صنایع دفاع جمهوری اسلامی ایران
* سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران
* سازمان صنایع هوایی ایران
* صنایع الکترونیک ایران
* شرکت ملی نفت ایران
* صندوق توسعه ملی ایران

 |
| مکان‌ها | 
* بندر عسلویه
* منطقه آزاد تجاری-صنعتی چابهار
* جزیره کیش
* Research centers

 |

 |

 |
| 

| جامعه |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| جمعیت‌شناسی ایران | 

|  |  |
| --- | --- |
| زبان‌های رایج در ایران | 
* زبان فارسی
* زبان ارمنی
* زبان ترکی آذربایجانی
* زبان‌های کردی
* زبان لری
* زبان عبری
* زبان گرجی
* آرامی نو آشوری
* زبان‌های ایرانی

 |
| مردم | 
* جمعیت‌شناسی ایران (ایرانیان مقیم خارج)
* اقوام ساکن ایران
	+ ارمنی‌های ایران
	+ آشوریان ایران
	+ آذری‌های ایرانی
	+ چرکس‌ها در ایران
	+ گرجی‌های ایران
	+ کردهای ایران
	+ تاریخ یهودیان در ایران
	+ ترکمن‌های ایران
	+ کولی‌های ایران
	+ جت‌های ایران

 |
| دین در ایران | 
* روحانی‌گرایی
* اسلام در ایران
* بهائیت در ایران (بهائی‌ستیزی)
* مسیحیت در ایران
* یهودیت در ایران
* زرتشتیان ایران (آزار زرتشتیان)
* دین در ایران

 |
| دیگر | 
* فساد در ایران
* جرم در ایران
* آموزش در ایران (آموزش عالی در ایران
* فهرست دانشمندان ایرانی پیش از دوران معاصر
* فهرست دانشگاه‌های ایران)
* فرار مغزها از ایران
* مراقبت سلامت در ایران
* رتبه‌بندی‌های بین‌المللی ایران
* قانون شهروندی ایران
* خدمات فاضلاب و عرضه آب در ایران
* زنان در ایران

 |

 |
| فرهنگ ایرانی | 

|  |
| --- |
| 
* معماری ایرانی (معماری هخامنشیان
* فهرست معماران ایرانی)
* هنر ایرانی (هنر نوگرا و معاصر ایران)
* ستاره‌شناسی در ایران
* سیر زمانی وبلاگ‌نویسی در ایران
* گاه‌شماری در ایران (نوروز)
* مد در ایران
* مؤسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو
* سینمای ایران
* جواهرات ملی ایران
* آشپزی ایرانی
* فرهنگ‌عامه ایرانی
* جریان‌های روشن‌فکری در ایران
* ایرانیان
* ایران‌شناسی
* اسلام در ایران (اسلام آوردن ایرانیان)
* ادبیات فارسی
* رسانه در ایران (فهرست خبرگزاری‌ها و وبگاه‌های خبری ایران (ایسنا)
* فهرست روزنامه‌های ایران)
* اساطیر ایرانی
* نمادهای ملی ایران (سرود شاهنشاهی ایران)
* تریاک در ایران
* باغ ایرانی
* نام فارسی
* فلسفه در ایران
* تعطیلات عمومی در ایران
* پیشاهنگی
* ورزش در ایران (فوتبال، دوچرخه‌سواری)

 |
| موسیقی در ایران | 
* موسیقی نواحی ایران
* جاز
* موسیقی پاپ ایرانی
* رپ فارسی
* موسیقی راک ایرانی
* موسیقی سنتی ایرانی
* *ای ایران*

 |

 |
| سایر موضوعات | 
* دانش و فناوری در ایران
* ایرانی‌ستیزی
* تهرانجلس

 |

 |

 |
| 
* رده
* درگاه
* ویکی‌پروژه

 |

| * ن
* ب
* و
مطالب اچ‌آی‌وی/ایدز |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| اچ‌آی‌وی | 
* اچ‌آی‌وی
* ساختار و ژنوم اچ‌آی‌وی
* انواع اچ‌آی‌وی
* تشخیص
* مدیریت
* پیشگیری
* پژوهش‌ها
* واکسن اچ‌آی‌وی
* RV 144
* عفونت پیشرفته اچ‌آی‌وی
* ایدز پیشرفته

 |
| تاریخچه | 
* تاریخچه ایدز
* شیوع اچ‌آی‌وی/ایدز
* موزه ایدز
* کاهش ایمنی مرتبط با همجنس‌گرایی

 |
| اجتماعی | 
* ختنه و اچ‌آی‌وی
* انتقال بحرانی اچ‌آی‌وی
* تاثیر اقتصادی
* تبعیض بین افراد مبتلا
* آمیزش جنسی امن
* آموزش مسائل جنسی
* انکار ایدز

 |
| فرهنگی | 
* تصویرسازی رسانه‌ها از ایدز
* تصورهای نادرست درباره اچ‌آی‌وی و ایدز
* کنفرانس بین‌المللی ایدز
* جامعه بین‌المللی ایدز
* روز جهانی ایدز
* فهرست افراد مبتلا به اچ‌آی‌وی

 |
| شیوع | 
* آسیا
* آفریقا
* آمریکا
* آمریکای لاتین
* ایران
* استرالیا
* اروپا

 |

 |