**حصیربافی** یا **خولک بافی سیستانی** یکی از صنایع دستی اصیل سیستان است که متعلق به حاشیه نشین‌های دریاچه هامون در گذشته بوده‌است که علاوه بر کاربردهای مختلف نقش تعیین کننده‌ای در معیشت خانواده ها داشته است. 
حصیر بافی یکی از هنرهای اصیل منطقه سیستان است؛ اما طی دو دهه خشکسالی تالاب بین‌المللی هامون این هنر به طوری کمرنگ شده‌است.

شاردن جهانگرد فرانسوی دوره صفوی در سفرنامه‌اش آورده است: 
بهترین نوع حصیر و سبد در سیستان بافته می‌شود اقبال یغمایی نیز اضافه میکند در داخل و پیرامون دریاچه هامون و رود هیرمند واقع در سیستان، جگن و نی بسیار می‌روید.

روش ساخت
--------

از سال گذشته با ورود آب به این تالاب شماری از حاشیه نشینان هامون به کشت لوخ (خولک) در بخش‌هایی از دریاچه پرداختند پس از برداشت لوخ با دستگاه بافت که شامل چوب چهار پر، مقداری سنگ یا گلوله های سنگی تراش خورده به عنوان دوک و مقداری نخ پنبه‌ای که به دور سنگ پیچیده است، شروع به بافت می‌کنند. از محصول نهایی برای تزیین در و پنجره ورودی ساختمان‌ها استفاده می‌شود.حصیربافی یک کار مشترک بین مردان و زنان است که قبلاً بیشتر به صورت گروهی بین اعضای خانواده انجام می‌شد اما اکنون این کار چند سالی است به‌خاطر از بین رفتن نیزارها دیگر به صورت گروهی انجام نمی‌شود. حصیربافی، سیس بافی، خولک بافی یا خلک بافی، هنری که قدمتی طولانی به درازای تاریخ شهر سوخته و دریاچه هامون دارد و در میان مردمان سیستان ، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این هنر در منطقه سیستان، با گویش «خولک بافی» تلفظ میشود.
خولک، از ساقه های نی تهیه می‌شود. روستاهای حاشیه کوه خواجه در سیستان، از مهم‌ترین منطقه‌های تولید محصولات حصیربافی در سیستان هستند. بافت پرده‌های حصیری که به زبان محلی همان خولک است جزو مشاغل خانگی سیستانی‌ها بوده‌است.

تاریخچه
-------

حصیر بافی، پرده بافی یا خولک بافی که حاصل آن نوعی پرده خاص به نام پرده خولکی یا حصیری است، یکی از صنایع دستی معروف منطقه سیستان بوده که تاریخی نامعلوم و به گفته برخی افراد سال‌خورده منطقه قدمتی همزاد با دریاچه هامون دارد.

خولک
----

نی، محصول اولیه برای بافت خولک است، رشد این گیاه که به‌طور خودرو در بستر تالاب ریشه می‌دواند، می‌تواند بستر بافت خولک را دوباره برای روستاییان فراهم کند. در سال‌های پرآبی تالاب، خولک در متراژهای زیاد توسط حاشیه نشینان تالاب بافته می‌شد.نی‌های تالاب «لویی» که به اصطلاح محلی به آنها «توتک» می‌گویند و برای ساخت قایق‌های محلی، درست کردن کپر برای حاشیه نشینان تالاب و حصیربافی یا همان خولک استفاده می‌شود.

دریاچه هامون
------------

دریاچه هامون به عنوان بزرگترین پهنه آب‌های شیرین ایران و خاورمیانه، نقش اساسی درزندگی مردمان سیستان داشته که علاوه بر اثرات مثبت طبیعی، اقتصادی و اجتماعی آن در آئین زرتشت نیز تقدس خاصی دارد. با همه این اوصاف دریاچه هامون وابسته به رودخانه هیرمند می‌باشد واین وابستگی باعث گردیده تا هرگونه نوسانات در میزان آب آن مشکلات را برای کل سیستم حیات سیستان به وجود آورد. دریاچه هامون علاوه بر تامین آب شرب و کشاورزی ساکنین حاشیه، معیشت های گوناگونی را در پیرامون خود خلق نموده و زمینه اشتغال گروههای مختلف ازجمله:ماهیگیری،شکار،دامداری و حصیربافی را فراهم ساخته است. پوشش گیاهی دریاچه هامون از گونه های متنوعی تشکیل شده است ازجمله:توت ،نی ،تیغال ،سه وجگ ،تزگ و...که هرکدام ازاین موارد کاربردهای متفاوتی داشته‌است.

کاربرد
------

وجود گیاه نی از چند جهت مورد توجه است که چرای دام از برگ های سبز این گیاه، تلطیف هوا و چهره سبز منطقه، پناهگاه پرندگان مهاجر و برخی حیوانات و استفاده از آن در صنعت پرده بافی(خولک بافی) از آن جمله بحساب می‌آید.
از برگ.های سبز و تازه نوعی نی که در زبان محلی به آن 'توت' یا 'توتک' گفته می‌شده برای خوراک دام به ویژه گاو سیستانی و از ساقه‌ی نازک و بلند آن در صنعت پرده بافی یا خولک بافی استفاده می‌شده است.
ساخت توتن (قایق محلی) یا توتن‌بافی از دیگر کاربردهای گیاه نی در تالاب بین‌المللی هامون بود و در گذشته بیشتر صیادان و دامداران از همین نوع قایق محلی برای کارهای خود استفاده می کردند و کمتر قایق موتوری در این تالاب مورد استفاده قرار می گرفت.
خولک بافی یکی از صنایع دستی معروف و گسترده در سیستان بوده که در سراسر این منطقه به ویژه اطراف تالاب و دریاچه افراد زیادی به این کار اشتغال داشتند به طوری که هنگام عبور از جاده های مجاور آن ها، فعالیت پرده بافی به وضوح مشاهده می شد.
بیشترین مصارف محصولات تولیدی خولک بافی به عنوان پرده در ورودی اتاق های مسکونی به منظور جلوگیری از ورود حشرات و عبور راحت هوا به دلیل اقلیم گرم منطقه و نیز استفاده در سقف خانه هایی که به زبان محلی به آنها 'چوب پوش' می گویند بوده‌است و همچنین این پرده ها به دلیل شکل ظاهری کاربردهای تزیینی هم دارد.

جستارهای وابسته
---------------

* سیستان
* صنایع دستی ایران
* صنایع دستی سیستان

منابع
-----

1. ↑  «خولک بافی».[*پیوند مرده*]
2. ↑  «خولک بافی سیستان (هنر مردم سیستان)». روزنامه خراسان.
3. ↑  «خولک بافی در سیستان». ایرنا. ۱۱ مرداد ۱۳۹۹.
4. ↑  «حصیر بافی، پرده بافی یا خولک بافی سیستان». میراث آریا. ۳۰ دی ۱۴۰۲.
5. ↑  «هنر ملی سیستان قربانی ترکش های هامون». روزنامه خراسان.
6. ↑  ایران عصر صفوی از نگاه شاردن - جلد دوم - دکتر منصور صفت گل - صفحه‌ی ۸۹۸
7. ↑  حامد غلامی دوم. «خولک بافی در سیستان».
8. 1 2 3 4 5  زهرا دولت یاری، پروین دولت یاری. *هنرهای سنتی سیستان با استفاده از الیاف گیاهی و حیوانی*. صص. ۹۸،۹۹.
9. ↑  «نفس های آخر خولك بافی سیستان».
10. ↑  «حصیربافی سیستان روی مرز باریک ماندن و نماندن».
11. ↑  «خولک بافی».[*پیوند مرده*]
12. ↑  «نفس های آخر خولك بافی سیستان».
13. ↑  «حصیربافی در سیستان». خبرگزاری فارس. ۱۳۹۶-۹-۱۹. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)

| * ن
* ب
* و
صنایع دستی و هنرهای تزیینی |
| --- |
| الیاف و چرم | 
* آجیده‌دوزی
* ابریشم‌دوزی
* بافتنی
* بردری‌دوزی
* بیلیش‌دوزی
* پارچه‌بافی
* پتوبافی
* پته‌دوزی
* پرده‌های نگارین
* پشتی‌دوزی
* پلاس
* کتیبه‌دوزی
* پوستین‌دوزی
* ترمه‌بافی
* تکه‌چسبانی
* تکه‌دوزی
* توربافی
* جاجیم‌بافی
* جوال
* جوراب پشمی
* چاپ کلاقه‌ای (باتیک)
* چادرشب‌بافی
* چاروق
* چرم‌سازی
* چشمه‌دوزی
* چنته‌بافی
* چهل‌تکه
* چوقا
* چیت‌بافی
* چیدمان
* چیغ‌بافی
* حاشیه‌دوزی
* حصیربافی
* خامه‌دوزی
* خورجین‌بافی
* خیاطی
* دارایی‌بافی
* دست‌بند دوستی
* دوزندگی
* ده‌یک‌دوزی
* رشتی‌دوزی
* رفوگری
* رنگرزی گره‌ای
* رنگرزی
* رودوزی
* ریسندگی
* زربفت
* زیلوبافی
* زین‌سازی
* سبدبافی (مرواربافی •  پخل‌بافی •  کپوبافی)
* سرپرده
* سرمه‌دوزی
* سکمه‌دوزی
* سوزن‌دوزی
* شعربافی
* شماره‌دوزی
* شمدبافی
* علاقه‌بندی
* قارچین
* قلمکارسازی
* قلاب‌دوزی
* کفاشی
* کلاه مالی
* گبه‌بافی
* گلابتون‌دوزی
* گلیچ‌بافی
* گلیم‌بافی
* گلیمچه
* گل‌دوزی
* لحاف‌دوزی
* مفرش‌بافی
* ملیله‌دوزی
* منجوق‌دوزی
* منگوله‌سازی
* نساجی
* نمدمالی
* نواربافی
* ورنی‌بافی

 |
| کاغذ | 
* اوریگامی (کیری‌گامی)
* پاپیه ماشه
* تکه‌چسبانی (فتومونتاژ)
* تذهیب
* خوشنویسی
* صحافی
* کاغذ ابری
* کاغذ دیواری
* کاغذسازی
* مُهرکاری

 |
| چوب | 
* خاتم‌کاری
* سوخت‌نگاری
* صندلی لهستانی
* کابینت‌سازی
* معرق‌کاری
* منبت‌کاری
* نجاری

 |
| سرامیک | 
* پرسلان
* سرامیک
* سفالگری
* کاشی‌سازی (کاشی‌کاری)

 |
| شیشه | 
* بلورسازی
* شیشه‌گری
* ویترای

 |
| فلز | 
* ضریح‌سازی
* طلاسازی
* زیورآلات
* قلم‌زنی
* مسگری
* ملیله‌کاری
* نقره‌سازی
* ورشوسازی
* دمشقه

 |
| مواد دیگر | 
* تخم‌مرغ رنگی
* حکاکی
* چاپ دستی
* عروسک‌سازی
* فیروزه‌تراشی
* فیروزه‌کوب
* لوست
* مرصع کاری
* مرصع‌سازی
* موزائیک
* میناکاری
* مینیاتور
* نازک‌کاری
* نقشه‌کشی قالی
* نمونک

 |
| فهرست صنایع دستی ایران |