**آنقوزه**، **آنغوزه،بَلیَدی** یا **هینگ**، گیاهی علفی و چندساله است که ریشهٔ آن کمی کلفت و گوشتی، برگ‌های آن بسیار بریده و غباری، ساقه آن گوشتی و بلندی آن تا ۲ متر است. گل‌های آن به رنگ زرد و به گروه چتر مانند در آخر ساقه پدید می‌آید. آنقوزه در چند سال ابتدایی سن خود ساقهٔ در دید نیست و برگ‌های آن گسترده روی زمین است که در مراتع به نام (حلتیت)، (کماه) و (انگزاکماه) می‌شناسند.

میوهٔ آنقوزه دارای دو تخم به رنگ قهوه‌ایی تیره و سیاه، بیضی کمی پهن و بسیار بدبو است. با تیغ زدن یا قطع ریشه یا قسمت پایین ساقه و یقهٔ گیاه در پایانی بهار، شیرهٔ بسیار بدبو در میانی تابستان بیرون می‌آید که در کنار هوا کم‌کم سفت می‌شود که همان **آنغوزه** است. آنقوزه در زمین‌های بائر و خشک و آهکی پهنای گرم آسیا می‌روید. بومی استپ‌های ایران و افغانستان است. در ایران؛ در شهرستان کوهسرخ استان خراسان رضوی در روستای دهمیان، بلوچستان و باختری مختلف جنوب ایران، مانند کرمان، راور، سرچهان، آباده، نائین می‌روید. گونه‌های دیگری از گیاه Ferula نیز در ایران می‌رویند که از آن‌ها نیز آنغوزه گرفته می‌شود و به صورت گونه‌های جداگانه یا واریته‌هایی از یک گونه شناخته شده‌اند مانند F.foetida Regel. , F.alliacea Boiss. , F.Kuma و F.Kurdica Pol.

گونهٔ F.foetida در دامغان، بلوچستان، خراسان، شاهرود، میامی و سبزوار و در زرین دشت فارس شناسایی شده و زیر گونه دسته‌ای است که آنغوزهٔ منتن بنام خراسان را می‌دهد.

این گونه را در شهر دیباج و کنار آن (چهارده کلاته و دهستان رودبار) به نام محلی «اشتلغاز» یا «اشترغاز» می‌شناسند و هواداران زیادی در تهیه خوراک‌های سنتی دارد. بوته این گونه در برابر با سایر گونه‌ها، بلندای کمتری داشته و از بو و اسانس بیشتری برخوردار است.

گونهٔ F.alliacea در خراسان و کرمان شناسایی شده‌است.

گونهٔ F.Kurdica در کوه‌های ساوجبلاغ و روستا سولان همدان که کوهی به همین ناموجود داردکماه زار و در آذربایجان غربی زیاد است صمغ آن به اندازهٔ یک باقلاست و بوی Baume de peru می‌دهد بدین سان بوی تند لیمو دارد این گیاه با نام محلی «بی وزا» نامیده می‌شود.

گونهٔ F.Kuma که در بلندای سرشیو، سقز کردستان، بلندی اورامانات، کوه‌های بی بَرسَن و پوکیده، کردستان و همچنین در کهگیلویه و لرستان فراوان است و سبزه‌های پربهایی است و برای چاق کردن اسب و گاو علوفهٔ خوبی است. نام محلی آن «کَما» و «ویه» است.

از دید شکل گیاه گونه‌های بالا خیلی مانند می‌باشند ولی بلندی‌های آن‌ها مختلف است و همچنین در برخی گونه‌ها رنگ گل سفید و رنگ میوهٔ آن زمانی که برسد مایل به سفید، گرد و پهن شبیه سکّه است و خوشبو است. این تیره پایانی که بی وزا گفته می‌شود در کتب طب سنتی انجدان طیب یا انجدان سفید نامبرده می‌شود.

مشخصات آنغوزه
-------------

آنغوزه شیره گیاهی است که از تیغ زدن ریشه یا پایین ساقه یا قطع ساقهٔ گیاهان مولد آنغوزه از ناحیهٔ یقه گیاه خارج می‌شود و در طول تابستان به دست می‌آید و به دو صورت در بازار عرضه می‌شود. یک نوع را که آنغوزه اشکی گویند بسیار تمیز؛ بدون خاک و خاشاک و مرغوب است رنگ خارجی آن زرد مایل به قرمز یا قهوه‌ای و صاف و شفاف است. از نظر ابعاد در حد فندق یا کمی بزرگتر یا کوچکتر یا در ابعاد نخود است رنگ مقطع آن سفید است که در مجاورت هوا به سرعت اکسیده شده و تیره می‌شود؛ و نوع دیگر که در بازار عرضه می‌شود توده‌ای گفته می‌شود که با بی دقتی جمع‌آوری شده و مخلوط با خاک و خاشاک و برگ است و نامرغوب می‌باشد طعم آنغوزه گس در بعضی گونه‌ها تلخ و بویی شبیه بوی سیر، متعفن و خیلی تند دارد.

خواص آنغوزه
-----------

اندام دارویی این گیاه صمغی رزینی که از ایجاد برش در بخش‌های بالایی ریشه به‌دست می‌آید است و رزین، اسانس و صمغ، اسید فرولیک و ترکیبات دی سولفید جزو مواد مؤثرهٔ این گیاه می‌باشند. عملکرد دارویی این گیاه ضدنفخ و خلط‌آور است و در درمان‌های سوءهاضمه یا قولنج‌های مربوط به نفخ، التهاب برونشیت، سرفه و اختلالات و ناراحتی‌های عصبی کاربرد دارد.

روش بهره بردن (استفاده) از آنغوزه
---------------------------------

روش بهره بردن این گیاه به صورت خوراکی، تنتور و بخور برای کمک به درمان احتقان بینی و برونشیت است. صمغ پودر شده این گیاه روزانه ۰٫۳ تا ۱ گرم در ۳ نوبت و به صورت تنتور نیز ۲ تا ۴ لیتر در روز، تکه‌های ۰٫۲ گرمی به اندازه ۲ تا ۵ دانه در روز

نکات مهم دربارهٔ آنغوزه
-----------------------

لطفاً حتماً برای مصرف تمام گیاهان دارویی با متخصص داروی گیاهی مشورت کنید. آنغوزه را در دوران شیردهی و برای کودکان مصرف نکنید. کومارین‌های موجود در این گیاه ممکن است با داروهای ضد انعقاد تداخل کند. در گزارشی آمده‌است که مصرف ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم این گیاه در افرادی که مشکل عصبی دارند باعث تشنج شده‌است.

منابع
-----

1. ↑  «زیره سیاه». *www.vajehyab.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۷.
2. ↑  ندا, طالبی; فریدون, ملتی; مهدی, راستگو; کمال الدین, ناصری (2016-11-12). "بررسی فنولوژی در اکوتیپ‌های مختلف گیاه دارویی- صنعتی آنقوزه (Ferula assa-foetida) در 2 سال متوالی". **02**. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (help)
3. ↑  آشنا، زلمی (۲۰۱۸-۱۲-۱۲). «آنقوزه 'بیشتر از تریاک' برای افغانستان دلار می‌آورد؟». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۷.
4. ↑  «گیاه آنقوزه یا آنغوزه و خواص فراوان آن چیست؟». *خبرگزاری سلامت*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۷.
5. ↑  «درمان سرماخوردگی و آنفلوانزا با مصرف گیاه آنغوزه». *ایرنا*. ۲۰۱۹-۱۲-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۷.
6. ↑  «دیباج دشت گل‌های سریشو و گیاهان دارویی». *خبرگزاری ایسنا*.
7. ↑
8. 1 2 3  «آنغوزه و خواص آن». *ویکی ووک / زندگی آگاهانه لحظاتی شاد و آرام*.
9. ↑  اکبری، فرنوش (۲۰۱۹-۰۶-۰۱). «آنغوزه چیست و چه خواصی دارد؟». *کتاب کاله*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۰۷.
  


|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آنقوزه موجود است. |

| * ن
* ب
* و
گیاهان دارویی **و** ادویه‌جات |
| --- |
| گیاهان دارویی | 
* آب‌تره
* اروانه
* اسپرزه
* اسطوخودوس
* افسنتین
* آق اوستا
* آقطی سیاه
* اکالیپتوس
* انزروت
* انیسون
* انجبار
* اسفند دانه
* انجدان رومی
* آنغوزه
* آویشن
* باباآدم
* بادرشبو
* بادرنجبویه
* بارهنگ
* باریجه
* بالدیرغان
* برگ بو
* برگ سنا
* برنجاسف
* بن سرخ
* بنگرو
* بنه
* بولدو
* بومادران
* بهار نارنج
* بهمن‌پیچ
* بیدمشک
* پای خر
* پرسیاوشان
* پروانش
* پنج‌انگشت
* پنیر باد
* پنیرک
* پونه‌سا
* پونه سنبله‌ای
* پیازچه
* پیرتر
* پیرو
* تاتوره
* تخم کتان
* ترشک
* ترخون
* ترنجبین
* تره
* جاشیر
* جعفری فرنگی
* جعفری
* خارخسک
* چای کوهی
* چای ترش
* چویل
* خار مریم
* خار مقدس
* ختمی
* دارواش
* داز
* درمنه
* دم شیر
* رازک
* رازیانه
* رومارن
* روناس
* ریحان مقدس
* ریحان
* ریواس
* زنجبیل
* زوفا
* ژینکو
* سپستان
* سُداب
* سرخ‌ولیک
* سنا
* سنبل‌الطیب
* سنبل خطایی
* سنجد
* سورنجان
* سیاه‌دانه
* سیر
* شابیزک
* شاه‌تره
* شاهِسپَرَم
* شبدر قرمز
* شب‌یار
* شنبلیله
* شوید
* شیرین‌بیان
* سعتر
* عاقرقرحا
* عروسک پشت پرده
* عطر مازندران
* علف چشمه
* علف لیمو
* علف هفت‌بند
* غافث
* فرنجمشک
* فلفل مجار
* فلوس
* فوکا
* قاصدک
* کاسنی
* کافور
* کاکوتی
* کرچک
* کنار
* کوشاد
* کیسه کشیش
* گاوزبان
* گز روغن
* گز علفی
* گزنه
* گشنیز
* گل بی‌مرگ
* گل راعی
* گل ماهور
* گل همیشه‌بهار
* گلپر
* گلرنگ
* گلنار
* گون کتیرا
* لوزارنگ
* ماریتیغال
* مامیران کبیر
* مخلصه وحشی
* مرّ مکّی
* مرزنگوش
* مرزنجوشتر
* مرزه
* مریم‌گلی
* مصطکی
* مورت
* موسیر
* نعناع
* هلیله سیاه
* همشکی
* هویج وحشی

 |  ادارچین |
| ادویه | 
* اسپرزه
* آنغوزه
* بابونه
* بادیان رومی
* برگ بو
* به‌دانه
* پودر پیاز
* فلفل دلمه‌ای
* پودر کاری
* تخم شاهی
* تخم تره
* ترب کوهی
* تمر هندی
* جوز هندی
* چهارتخمه
* خاکشی
* خردل
	+ سیاه
	+ سفید
	+ چینی
* خسرودار
* خشخاش
* دارچین
* زردچوبه
* زعفران
* زنجبیل
* زیره
* سماق
* سیاه‌دانه
* پودر سیر
* شنبلیله
* عرق بیدمشک
* فلفل بهار
* فلفل برزیلی
* فلفل سفید
* فلفل سیاه
* فلفل قرمز
* کاسنی دشتی
* کُبابه
* کنجد
* کندر
* گل رنگ
* گلاب
* لیمو عمانی
* پودر موسیر
* میخک
* ناردانه
* واسابی
* هل سبز
* هل سفید
* هل سیاه

 |
| منابع:
آفتاب • دائرةالمعارف گیاهان دارویی • زردبن و فرهنگ‌های آریانپور |