**فریدون کشاورز** (زاده ۸ شهریور ۱۲۸۶ – درگذشته ۱۴ مهر ۱۳۸۵) از سران حزب توده ایران و نماینده بندر انزلی در دوره چهاردهم مجلس شورای ملی بود.

زندگی
-----

فریدون کشاورز با نام اولیه محمود کشاورز فرزند محمد وکیل التجار یزدی نماینده رشت در دوره‌های یکم و دوم مجلس شورای ملی و برادر کریم کشاورز (مترجم، نویسنده و فعال سیاسی) و جمشید کشاورز (نوازنده و موسیقیدان) بود.

او تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان احمدی رشت به پایان رساند. در دوران مدرسه به علت آشنایی و علاقه به تاریخ ایران نام خود را به فریدون تغییر داد. پس از اخذ دیپلم از مدرسه دارالفنون عازم اروپا شد و در رشته پرورش کودکان در دانشگاه تولوز فرانسه ادامه تحصیل داد و با تخصص در رشته آداب و پرورش کودکان در ۱۳۱۳ به ایران مراجعت کرد و در بیمارستان شماره یک ارتش انجام وظیفه نمود. او یک سال بعد رئیس بخش کودکان در بیمارستان زنان و کودکان (امیراعلم) شد و بدین ترتیب اولین بیمارستان کودکان در ایران را ایجاد کرد. کشاورز پس از چندی به بیمارستان رازی منتقل گردید. او از سال ۱۳۱۷ به مدت یازده سال استاد دانشگاه تهران بود.

کشاورز در ۱۳۲۰ به عضویت حزب توده ایران درآمد و یک سال بعد در کنفرانس اول تهران (اولین مجمع انتخابی حزب) در شمار هیئت ۱۵ نفری کمیته ایالتی تهران که وظایف کمیته مرکزی حزب توده ایران را داشت انتخاب گردید. وی در کمیته مرکزی موقت مأموریت داشت نخستین کنگره حزب توده ایران را هر چه زودتر تشکیل دهد. در سال ۱۳۲۲ کنگره اول حزب توده برگزار شد و کشاورز به عضویت کمیته مرکزی، هیئت سیاسی و هیئت اجرائیه درآمد. همان سال به نمایندگی مردم بندر انزلی (بندر پهلوی آن زمان) در دوره چهاردهم مجلس شورای ملی برگزیده شد.

نخستین گام برای اعطای حق رأی و نمایندگی به زنان را دکتر کشاورز و دیگر اعضای فراکسیون حزب توده در مجلس برداشتند. این فراکسیون به سخنگویی فریدون کشاورز در ۲۴ مرداد ۱۳۲۳ ماده واحده‌ای به مجلس پیشنهاد داد تا با تصویب مجلس، زنان «با همان شرایطی که دربارهٔ مردان مقرر است از حقوق و مزایای اجتماعی از قبیل حق انتخاب کردن و انتخاب شدن در مجالس مقننه و انجمن‌های ایالتی و ولایتی و غیره استفاده نمایند». در مقدمه طرح آمده بود:

> 
> «بانوان ایرانی در این چند سال اخیر که از نعمت آزادی بهره‌مند شده‌اند، لیاقت و شایستگی خود را از هر حیث در انجام وظایفی که به آنها محول گردیده به اثبات رسانیده‌اند و بانوان ایرانی حقاً سزاوار برابری و تساوی در حقوق و مزایای اجتماعی با مردان می‌باشند».
> 
> 
> 

هنگامی که کشاورز طرح را در مجلس قرائت کرد، محمد بهادری نماینده اهر فریاد زد: «این برخلاف اسلام است. برخلاف قرآن مجید است. خارج از حدودی که اسلام معین نموده رفتار کردن برخلاف قرآن و دین اسلام است».

در همین دوره نمایندگی‌اش در شب پنجم بهمن ۱۳۲۳ به مطب او کوکتل مولوتوف انداخته شد که باعث آتش‌سوزی شد و دو روز بود، بمبی به خانه‌اش انداختند که منفجر نشد. او این حملات را به هواداران سید ضیاءالدین طباطبایی نسبت داد.

در ۲۳ شهریور ۱۳۲۴ ارتش به کلوپ حزب توده حمله کرد و کسانی را که در محل کلوپ گردآمده بودند مضروب کرد، یکی از افسران به نام زرین نعل، فریدون کشاورز را کتک زد و زخمی کرد که پزشک ارتش نیز جراحات او را تأیید کرد. کشاورز در نشست مجلس ماجرای حمله به کلوپ حزب توده و مضروب کردن خود را توضیح داد و اعتراض کرد. سرتیپ زند وزیر جنگ در همان جلسه توضیح داد که کسی به کشاورز حمله نکرده بلکه تظاهرکنندگان در خیابان به خودروی او سنگ پرتاب کرده و او را زخمی کرده‌اند.

فریدون کشاورز در سال ۱۳۲۵ به مدت ۷۵ روز وزیر فرهنگ کابینه احمد قوام بود و در سال ۱۳۲۷ پس از واقعه سوءقصد به محمدرضا شاه پهلوی و متهم شدن اعضای کمیته مرکزی حزب توده به دست داشتن در آن در تهران مخفی شد و در ۱۳۲۸ همراه با رضا رادمنش به دستور هیئت اجرائیه حزب توده به شوروی مهاجرت کرد و در مدارس عالی حزبی و آکادمی علوم اجتماعی مسکو تحصیلاتش را به پایان رساند. پس از مرگ استالین که تا آخر فریدون کشاورز به او وفادار بود و در پی اختلاف با عبدالصمد کامبخش، نورالدین کیانوری در سال ۱۳۳۷ از عضویت کمیته مرکزی حزب توده ایران استعفا کرد. نشریات وابسته به حزب توده او را عضو اخراجی خواندند، اما خودش نوشت که استعفا کرده و متن استعفانامه‌اش را نیز به چاپ رساند. کشاورز پس از خروج از شوروی با رهبران سیاسی چین و آلبانی دیدار و مذاکره کرد. در دهه ۱۹۶۰ به دنبال مخالفت چین با سیاست‌های شوروی، امیدی تازه در دل کشاورز جوانه زد و او را به چین کشاند.

فریدون کشاورز در ۱۳۳۸ به دعوت عبدالکریم قاسم رهبر عراق به این کشور مهاجرت کرد و به تدریس در دانشگاه عراق و طبابت اشتغال داشت و از رادیو بغداد علیه دولت ایران سخنرانی می‌کرد. سپس در ۱۳۴۱ به الجزایر رفت و به مدت پانزده سال به تدریس طب کودکان پرداخت. وی بعدها به سوئیس رفت و در آنجا اقامت گزید. او نخستین کسی است که اسرار حزب توده را فاش کرد. او تا آخر عمر راضی به انتقاد از استالین نشد.

کشاورز در ۱۳۵۷ قصد بازگشت به ایران را داشت که به دلیل بیماری بستری شد و در لوزان تحت عمل آپاندیس قرار گرفت و چون بیماری و نقاهت مانع از حرکت او بود در سوئیس و در اروپای غربی تا ۲۸ سال بعد به زندگی خود ادامه داد.[]

آداب و پرورش کودکان ترجمه رساله دکترای اوست.

«من متهم می‌کنم کمیته مرکزی حزب توده ایران را» تنها کتاب او و «خاطرات سیاسی» مجموعه‌ای شامل چند مصاحبه و مقاله در تکرار نوشته‌های تنها کتاب او می‌باشد.

منابع
-----

1. ↑  «مذاکرات جلسه ۵۳ دوره چهاردهم مجلس شورای ملی ۲۴ امرداد ۱۳۲۳».[*پیوند مرده*]
2. ↑  «مذاکرات جلسه ۱۰۱ دوره چهاردهم مجلس شورای ملی هفدهم بهمن ۱۳۲۳».[*پیوند مرده*]
3. ↑  «مذاکرات جلسه ۱۴۲ دوره چهاردهم مجلس شورای ملی سوم مهر ۱۳۲۴». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ فوریه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱ اوت ۲۰۲۱.

1. مصاحبه با پروژه تاریخ شفاهی ایران دانشگاه هاروارد
2. نمایندگان گیلان در مجالس قانونگذاری، هومن یوسفدهی، نشریه گیله وا.
3. فریدون کشاورز، خاطرات سیاسی، به کوشش علی دهباشی، تهران: نشر آبی، ۱۳۷۹، صص ۷–۸
4. همان، ص ۱۹۵.
5. میرزا محمد کاظمینی، دانشنامه مشاهیر یزد، ج۲، یزد: بنیاد فرهنگی، پژوهشی ریحانةالرسول، ۱۳۸۲، صص ۱۲۳۲–۱۲۳۳.
6. سازمان جوانان حزب توده، ج نهم، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی، ۱۳۸۰، ص ۱۴.
7. دکتر فریدون کشاورز درگذشت - BBCPersian.com

| * ن
* ب
* و
حزب تودۀ ایران |
| --- |
| بنیانگذاران | 
* سلیمان اسکندری
* ایرج اسکندری
* بزرگ علوی
* انور خامه‌ای
* عبدالصمد کامبخش
* احسان طبری
* آرداشس آوانسیان
* خلیل ملکی
* فریدون کشاورز
* عبدالحسین نوشین
* رضا رادمنش
* عباس وصالی

 |
| سازمان‌های مرتبط | 
* شورای متحده مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران
* سازمان نظامی حزب توده ایران
* تشکیلات دموکراتیک زنان ایران
* سازمان جوانان توده

 |
| دبیران اول | 
* سلیمان میرزا اسکندری
* رضا رادمنش
* محمد بهرامی
* ایرج اسکندری
* نورالدین کیانوری
* علی خاوری

 |
| اعضای شاخص | 
* حسن آذرفر
* احمد آرام
* امیرحسین آریان‌پور
* منوچهر آزمون
* منوچهر آشتیانی
* جلال آل احمد
* هوشنگ ابتهاج
* فریدون ابراهیمی
* اپریم اسحاق
* هوشنگ اسدی
* محمود اعتمادزاده
* محمدعلی افراشته
* بهرام افضلی
* علی‌محمد افغانی
* اکبر شاندرمنی
* هانیبال الخاص
* امان‌الله قرشی
* امیرهوشنگ کشاورز صدر
* حسین اهری
* منوچهر بهزادی
* غلامحسین بیگدلی
* رسول پرویزی
* محمد پروین گنابادی
* محمد پورهرمزان
* سید جعفر پیشه‌وری
* فریدون تنکابنی
* فریدون توللی
* محمدعلی جعفری
* محمود جعفریان
* ابوتراب جلی
* امیرحسین جهانبگلو
* نصرت‌الله جهانشاهلو
* علی‌اصغر حاج‌سیدجوادی
* مهدی خانبابا تهرانی
* خسرو پیله‌ور
* رکن‌الدین خسروی
* عزیز دانش راد
* سیمین دانشور
* نجف دریابندری
* پیروز دوانی
* مرتضی راوندی
* رحیم عابدی
* رضا روستا
* عنایت‌الله رضا
* خسرو روزبه
* محمد زهری
* وارطان سالاخانیان
* پوری سلطانی
* سیف‌الله غیاثوند
* قازار سیمونیان
* احمد شاملو
* اسماعیل شاهرودی
* رحیم شمس
* عبدالله شهبازی
* پرویز شهریاری
* شهناز اعلامی
* صابر محمدزاده
* عطا صفوی
* همایون صنعتی‌زاده
* ابوالحسن ضیاظریفی
* احمد عاشورپور
* عباس حجری
* روح‌الله عباسی
* عزت‌الله سیامک
* هوشنگ عطاریان
* محمدعلی عمویی
* غلام‌حسن قائم‌پناه
* راضیه غلامی شعبانی
* غلام‌یحیی دانشیان
* محمد قاضی
* بیژن کبیری
* هوشنگ گرمان
* سیاوش کسرایی
* خدیجه کشاورز
* کریم کشاورز
* مرتضی کیوان
* علی گلاویژ
* ابراهیم گلستان
* محمدرضا لطفی
* ناصر مؤذن
* محمدجعفر محجوب
* محسن علوی
* محمد بی‌ریا
* احمد محمود
* فاطمه مدرسی
* مرتضی باباخانی
* شاهرخ مسکوب
* هوشنگ منتصری
* علینقی منزوی
* محمدرضا منزوی
* باقر مؤمنی
* مهدی پرتوی
* فرج‌الله میزانی
* نادر نادرپور
* نورالدین الموتی
* داوود نوروزی
* روشنک نوعدوست
* رحمان هاتفی
* هما هوشمند راد
* عزیز یوسفی
* ابراهیم یونسی

 |
| نشریات | 
* *نامه مردم*
* *رهبر*
* *بیداری ما*

 |
| انشعاب‌ها | 
* انشعاب ۱۳۲۶
	+ حزب نیروی سوم
* سازمان انقلابی حزب توده ایران

 |
| مرتبط | 
* پنجاه و سه نفر
* فراکسیون توده
* قیام افسران خراسان
* ایران فقط تهران نیست
* خط امام
* پلنوم هجدهم
* عملیات تی.پی‌. آژاکس
* شبکه بدامن

 |