**روستای جهان** یکی از روستاهای پلکانی و از مهم‌ترین روستاهای تاریخی ولایت ارغیان بوده که امروزه یکی از روستاهای شهرستان اسفراین محسوب می‌گردد این روستا نسبت به استان خراسان شمالی در قسمت جنوب شرقی واقع شده و در سمت شرق شهر اسفراین وغرب دهستان بام قرار گرفته‌است و محدود است از طرف شمال به کوه‌های شاه جهان وشیروان، طرف شرق به روستای زالی و بانی در و جنوب به روستای چهارمست و وازطرف غرب به پارک ساریگل؛ که زندگی انسان‌ها در این روستا و پیرامون آن حداقل به دوره هخامنشیان می‌رسدکه که بقایای آن را می‌توان در قزقلعه و آغول قلعه مشاهده کرد.
عکس های موجود از امیداربابی جهان محمد رضا اربابی جهان

تاریخچه
-------

نام جهان در اسناد قدیمی
با توجه به تحقیقات باستان‌شناسی که در زمینه سکونت در این روستاانجام گرفته قدمت استقراردر این منطقه به حدود ۲۵۰۰ سال پیش برمی گردد که در آن زمان احتمالاً خانواده‌های از هخامنشیان در قلعه معروف به قزلرقلعه شاه جهان سکونت داشته‌اند.
از زمان پیدایش این روستاجدید اطلاعات زیادی وجود ندارد و پیدایش آن را شاید بتوان به پس از تخریب و متروکه شدن روستای جهان قدیم نسبت داد. طبق اسناد موجود نام تاریخی این روستا در گذشته قریه جهان نام داشته‌است که به دوره تیموری بر می‌گرد و آن زمانی است که حافظ ابرو در سال ۸۳۳ ه‍. ق از منطقه ارغیان گذر کرده برای جهان ارغیان ۱۲ قریه ذکر کرده که جهان یکی از این قرای به‌شمار می‌آمده‌است:
«ولایت جهان و ارغیان: قریه روئین و توابع، قریه اردین، و توابع، قریه دستجرد و توابع، قریه کاریزدر، قریه بکر آباد، قریه نهامود، قریه جهان و توابع، قریه بان و توابع، قریه اسفنج و توابع، قریه خرق و توابع، قریه کرد، قریه سی و توابع، بیرون از این قری مزارع بسیار دارد.»

بافت تاریخی روستا
-----------------

دورنمای روستای جهان اسفراین عکس امیداربابی جهان
خانه های پلکانه ساخته شده با چینه و گل در روستای جهان
روستای جهان
### خانه های پلکانی روستا

کوچه باغ های روستای جهان عکس از محمدرضااربابیجهان وامیداربابی جهان
روستای جهان یکی از روستاهای پلکانی شهرستان اسفراین و استان است که به گواه کارشناسان، از بالاترین پتانسیل گردشگری برخوردار است، اما گمنامی این روستا به واسطه معرفی نشدن، موجب شده است تا فعالیت‌های متمرکز برای ارتقای شرایط این روستا در امر گردشگری بسیار کم‌رنگ و کم‌اثر باشد. به‌طوری که این روستا به جز میزبانی گردشگری نامتمرکز حتی جز موارد نادر مورد بازدید جدی مسئولان قرار نگرفته‌است.
خانه‌های پلکانی و در زیر آن آثار تاریخی و تونل‌های زیر زمینی با چشمه‌های جوشان و بافت‌های تاریخی و ساختار معماری خانه‌ها، آن را جزو منحصر به فردترین بافت‌های موجود در روستاهای کشور کرده است. کوچه‌ها و خانه‌های این روستا به طرز عجیبی هویت تاریخی خود را حفظ کرده‌اند. شاید اگر هر گردشگری فقط چند قدم در این کوچه‌ها بردارد و چهره زنان و کودکان را کنار دیوارهای کاهگلی ببیند، زمان و تاریخ را فراموش کند. آبی، سبز، نارنجی و گاه قرمز عمده‌ترین رنگی است که در لباس زنان این روستا به چشم می‌خورد.

### مسجد کهن

مسجد قدیمی روستای جهان
مسجد قدیم روستای جهان

کوه‌ها
------

* **کوه‌های شاه حسن:** این کوه باارتفاع ۲۶۶۲ متر در فواصله ۵/۴کیلومتری شمال شرق آبادی واقع گردیده‌است.
* **کوه گل خانی:** این کوه باارتفاع ۲۴۱۰ متر در فواصله ۳ کیلومتری شمال شرق آبادی واقع گردیده‌است.
* **کوه خیزران:** این کوه باارتفاع ۲۲۱۳ متر در فواصله ۵/۳کیلومتری شمال غرب آبادی واقع گردیده‌است.

آب‌های سطحی و زیرزمینی
----------------------

### رودخانه جهان

این رودخانه از شاخه‌های رودخانه کال ولایت می‌باشد که طول این رودخانه ۲۴ کیلومتر است.
از شاخه‌های رودخانه کال ولایت می‌باشد از دامنه‌های جنوبی کوه یاتوبا ارتفاع ۳۱۰۲ متر از رشته کوه بینالود واقع در ۲۹ کیلومتری خاور شهر اسفراین سرچشمه می‌گیرد. از شمال به جنوب جریان می‌یابد. سپس از خروج از دامنه‌های جنوبی بینالود وارد اراضی روستای جهان می‌گردد. اراضی این روستا و روستای چهارمست را مشروب نموده و در جنوب باختری روستای اخیر وارد رودخانه کال ولایت می‌شود.
.
طول این رودخانه ۲۴ کیلومتر بوده و در روستای جهان محل مناسبی برای احداث سد بر روی آن وجود دارد رودخانه جهان دارای آب دائم بوده ولی جریان دائمی آن به مصرف روستاهای مسیر رسیده و فاضلاب ان وارد رود ولایت می‌شود. عکس های موجود محمدرضااربابی جهان امید اربابی

### قنات‌ها

**قنات یخدان** طول این قنات ۱۰۰۰ متر است و تعداد ۳۰ میله چاه دارد. عمق مادرچاه این قنات، ۱۲ متر و فاصلهٔ مظهر تا محل آن ۳۰۰۰ متر می‌باشد. دبی این قنات ۲۵ لیتر بر ثانیه است. تعداد مالکان این قنات ۱۰۰ نفر می‌باشد و اراضی تحت کشت این قنات ۲۰ هکتار می‌باشد.

محصولات روستا
-------------

درخت بید از درختان منطقه کوهستانی روستای جهان اسفراین

از 

طبیعت سرسبز و گردشگری روستای جهان
درختان کهنسال گردو در روستای جهان
مهم‌ترین محصولات این روستا می‌توان به بادام، گردو، انگور، زردآلو، هلو اشاره کرد.

مردمشناسی
---------

مردم ترک زبان روستای جهان اسفراین
مردم این روستا از نژاد ترک و تیره بغایری هستند. که در زمان حمله هولاکوخان به ایران از منطقه قراقوم ترکمنستان به این منطقه کوچ داده شدند و زبان آن‌ها ترکی است.

معادن
-----

در این روستا معادن که در حال استخراج باشد مشاهده نگردیده اما با توجه به شواهد به دست آمده از منطقه شرقی روستا تعدادی از معادن متروکه نیز در این منطقه وجود داشته که در گذشته‌های دور از آن‌ها به عنوان معدن گچ استخراج می‌شده‌است. به‌طور کلی از لحاظ معادن و منابع معدنی این منطقه بسیار فقیر و فاقد اندیس‌های معدنی می‌باشد.
گچ، مهم‌ترین ماده معدنی موجود در منطقه است. ذخایر گچ به صورت نواری به ضخامت ۳ الی ۵ متر و طول بیش از ده کیلومتر با راستای شرقی-غربی راه مالروقدیمی جهان –بام-تارخه بیرون زدگی دارد. طبق اسناد و سفرنامه نویسان خارجی که در ۱۲۰ سال پیش از منطقه بازدید نمودند به استناد نوشته‌های ایشان یک معدن متروکه طلا در شمال کوه شاه جهان وجود دارد که قبلاً فعال بوده‌است.عکس موجود محمد رضا اربابی جهان وامید اربابی جهان

مشاغل
-----

مشاغل عمده روستا شامل: زراعت، باغداری، دامداری و کارگری است.

جاذبه‌های گردشگری
-----------------

پرونده:دره سرسبز روستای جهان با درختان و پوشش گیاهی متنوع عکس از محمدرضا اربابی جهان1391.jpgدره سرسبز روستای جهان با درختان و پوشش گیاهی متنوع
 تصویر قدیمی ازدورنمای امامزاده روستای جهان
دورنمای از زیارتگاه امامزاده روستای جهان
پرونده:دورنمایی از امامزاده روستای جهان اسفراین ،عکس از محمد رضااربابی جهان وامید اربابی جهان.پیج اینستاگرامjahan.arbhian.راست

### امامزاده جهان

این بنا در 1 کیلومتری شمال روستا و در کنار رودخانه جهان واقع شده‌است و از قديم الايام محل تجمع مردم منطقه در مراسمات مذهبي و اعياد باستاني بوده. دربارهٔ تاریخچه و وجه تسمیه این امامزاده اظهار و نظرهای متعددی وجود دارد باید گفت در کتاب خطی مزارات اسفراین درصفحه 16 آن ذکر شده‌است که امامزاده حسین بن رضا وعلی بن حسن که نسب شریف ایشان با قراین وشواهد و مدارک به حضرت موسی بن جعفر (ع) می‌رسد و نگاشته شده‌است زمانیکه امامزاده حسین بن رضا به دهستان جهان رسیدند و مشغول زراعتکاری گردید و دشمنان به معتصم عباسی خلیفه هشتم بن عباس خبر داد كه مردیکه به نام خواجه بود فرستاد و امامزاده حسین بن رضا را شهید کرد. و دریک نسخه خطی دوره قاجار درمجموعه شخص شاهد اشاره به حسین، مدفن درجهان ارغیان، قاتل : زیادبن حکم و خواجهٔ ملعون به حکم معتصم از اولاد امام محمد تقی (ع) اشاره شده‌است. اما نسب وشجره نامه ایشان نیاز به یک تحقیق مفصل دارد. به‌طور کلی این بنا که به صورت مستطیل شکل و داری یک گنبد بود به دلیل نشست و تخریب‌های شدید در سال 1391 با، همت جوانان و هیات امنای روستا وخیرین محترم واداره محترم اوقاف، مورد بازسازی قرارگرفت. امید اربابی محمد رضا اربابی جهان ۰)

### محوطه قلعه کهنه جهان

مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۲ کیلومتری جنوب شرقی روستای جهان واقع شده‌است و این اثر در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

* **تپه قزلر قلعه جهان**: مربوط به دوره هخامنشی - اواخر دوره اشکانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، روستای جهان، ۱۵ کیلومتری شمال واقع شده و با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. محمدرضااربابی جهان ۰)

### غاریخدان

این غار که در سرقله شاه جهان می‌باشد از عجایب و معجزه‌های روزگار می‌باشد، به این شرح این غار با توجه به اینکه در ارتفاع ۳۰۰۰ متری می‌باشد با سوراخی بسیار تنگ به زیر زمین می‌رود و در ارتفاع تقریباً ۲۰ متر پایین‌تر محوطه اصلی غار می‌باشد که قطره‌های آب از همه جای غارچکه می‌کند که این چکه‌ها به صورت بلورهای یخی درتابستان به صورت بسیار زیبایی از سقف به زمین وصل می‌شود ودرفصول سرد سال داخل غارگرم و از آن بخار متصاعد می‌شود. درگذشته از یخ‌ها داخل این غاربه روستاها و شهر اسفراین جهت استفاده درفصل تابستان حمل می‌شد.امید اربابی محمدرضااربابی جهان

نگارخانه
--------

* نمای شمالی زیارتگاه امامزاده روستای جهاننمای شمالی زیارتگاه امامزاده روستای جهان
* نمای جنوبی زیارتگاه امامزاده روستای جهاننمای جنوبی زیارتگاه امامزاده روستای جهان
* کوچه باغ‌های روستای جهان
* دره سرسبز روستای جهان

جستارهای وابسته
---------------

* اسفراین
* ارغیان محمد رضا اربابی جهان امید اربابی

منابع
-----

1. ↑  جابانی، محمد، 1367، کوه شاجهان، مجله آینده، سال چهاردهم، شماره 9-12، آذر تا اسفند ، انتشارات نشر کند، ص548-552
2. ↑  حافظ ابرو، *جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو*، م. تصحیح و تعلیق دکتر غلامرضا ورهام، نشر اطلاعات۱۳۷۰، ص. صفحهٔ ۷۱
3. 1 2 3  -، *جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهرستان اسفراین*، تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴، ص. صفحهٔ ۱۱۷
4. ↑  افشین، یدالله. «رودخانه‌های ایران»، وزارت نیرو، تهران:۱۳۷۳، ص 373
5. ↑  احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، مشهد. انتشارات کیهان اندیشه،1387.
6. ↑  محمدرضااربابیجهان امید اربابی. بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی شهر اسفراین، خراسان شمالی. تهران. دانشگاه تهران،1387.
7. ↑  «بانک اطلاعاتی قنات‌های کشور». وزارت جهاد کشاورزی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ تیر ۱۳۹۱.
8. 1 2  -، *جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهرستان اسفراین*، تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴، ص. صفحهٔ ۱۱۹
9. ↑  کلنل ادوارد ییت، [سفرنامه خراسان و سیستان]، ترجمهٔ قدرت‌الله روشنی زعفرانلو – مهرداد رهبری، مشهد. انتشارات یزدان ۱۳۶۵، ص. صفحهٔ ۳۴۴
10. ↑  احمد نیک گفتار، *جغرافیای تاریخی ارغیان*، مشهد. انتشارات کیهان اندیشه، ص. صفحهٔ ۶۵
11. ↑  Sykes, P. M. 1911 'A Six Journy in Persia', Geographical Journal, 37: 1-19.
12. 1 2  «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.
13. ↑  محمد جابانی، کوه شاه جهان، مجله آینده، سال چهاردهم، شماره 9-12، آذر تا اسفند ، انتشارات نشر گستره،1367. ص 550

| * ن
* ب
* و
استان خراسان شمالی |
| --- |
| مرکز | 
* بجنورد

 | موقعیت استان خراسان شمالی در ایران.موقعیت استان خراسان شمالی در ایران.بجنورد.بجنورد. |
| شهرستان‌ها | 
* اسفراین
* بجنورد
* بام و صفی‌آباد
* جاجرم
* شیروان
* فاروج
* گرمه
* مانه و سملقان
* راز و جرگلان

 |
| شهرها | 
* آشخانه
* آوا
* اسفراین
* ایور
* بجنورد
* پیش‌قلعه
* تیتکانلو
* جاجرم
* چناران‌شهر
* حصار گرم‌خان
* درق
* راز
* زیارت
* سنخواست
* شوقان
* شیروان
* صفی‌آباد
* فاروج
* قاضی
* قوشخانه
* گرمه
* لوجلی

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* گردشگاه باباامان
* آرامگاه شیخ علی اسفراینی
* جنگل گلستان
* شیرکوه
* بش‌قارداش
* ارتفاعات شاهجهان (روستای تبریان فاروج)
* غار کفترک درق
* قلعه تاریخی نارنج قلعه درق
* جنگل درکش
* دره استاد خسرویه
* آتشکده اسپاخو
* ییلاقات اسفجیر
* زیارتگاه دانیال نبی
* شهر بلقیس
* قلعه جلال‌الدین جاجرم
* عمارت آینه‌خانه مفخم
* عمارت سردار مفخم
* غار بیدگ
* غار کافرقلعه
* غار نوشیروان
* آرامگاه کشته‌شدگان واقعه لهاک‌خان
* نارین‌قلعه

 |
| **درگاه خراسان** |

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان اسفراین |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* اسفراین

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* اسفراین

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| آذری | 
* عباس‌آباد
* ابری تپه
* علی‌آباد الو
* اتیمز
* باباچشمه
* چاه‌تلخ
* دنج
* دولت‌آباد
* فرطان کهنه
* فرطان تازه
* فیروزآباد
* گراتی
* گم اسحاق
* حصاری گازرانی
* ایزی
* جوشقان
* کبوترخانه
* کلاته حاج علی‌خان
* کلاته میرزارحیم
* کلاته سنجر
* کوشکی
* نصرآباد
* قهرمان‌آباد
* قاسم‌خان
* قاسم‌آباد
* سینان
* ولی‌آباد
* ظلم‌آباد

 |
| میلانلو | 
* انوشیروان
* برستو
* بیدواز
* درپرچین علیا
* درپرچین سفلی
* گنج‌دان
* حسن‌آباد
* حصارکاظم‌آباد
* جان احمدی
* کلاته حبیب
* کلاته جاقری
* کلاته پیاله
* کلاته قیصر
* کریم‌آباد علیا
* اردغان
* پرکانلو
* قلعه سفید
* قزاقی
* سرچشمه
* سارکانلو
* شور بالا
* شور سفلی
* سرخ‌قلعه
* سرخ‌قلعه کردها

 |
| روئین | 
* آب بخش
* امین‌آباد
* عراقی
* باغی
* بزنج
* برج
* دوری
* فریمان
* گرمه‌خوش
* حسن‌آباد چنارسوخته
* حصار کردها
* حصاری
* ایرج
* کلات
* کلاته سادات
* کسرق
* خوشین
* محمودی
* مراغه
* مرغداری سنگ سفیدی
* پلنگ‌دره
* رویین
* سست
* سیدآباد
* شیرویه

 |

 |

 |
| زرق‌آباد | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* -

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| زرق‌آباد | 
* زرق‌آباد
* اجقان
* ادکان
* علی‌آباد
* چهل دختران
* چهل حصار
* درازپی
* عمارت
* گزرابی
* گورپان
* حسین‌آباد کردها
* کلاته علی‌مردان
* کلاته بزرگ
* کلاته نیش کش
* کلاته رضا
* کلاته شور
* خیرآباد
* کوران
* معصوم‌زاده بزرگ
* مهدی‌آباد
* مهرآباد
* نقی‌آباد
* نیش کش
* قلعه نو انقلابی
* رحیم‌آباد
* سرخ چشمه
* زمان‌آباد

 |
| دامن‌کوه | 
* اکبرآباد
* چهاربرج
* دهک
* فیروزیه
* حبس‌آباد
* حسین‌آباد خانکور
* جعفرآباد
* کلاته خوش
* کلاته منصورآباد
* کلاته ملاعزیز
* خالدآباد
* سارمران
* توی
* زری

 |

 |

 |

 |

محمد رضا اربابی جهان امید اربابی