**کاخ طوپقاپو**، **طوپقاپی** یا **توپکاپی** (به ترکی عثمانی: *طوپقاپو سرایی*، به ترکی استانبولی: *Topkapı Sarayı*) از قصرهای معروف امپراتوری عثمانی در استانبول است که از ۱۴۶۵ تا ۱۸۵۳ مرکز اداری این امپراتوری بود. محمد دوم در ۱۴۵۹ دستور ساخت این قصر را داد و کار ساختن آن در ۱۴۶۵ به پایان رسید. این قصر بین شاخ طلایی و دریای مرمره در استانبول واقع شده و چشم‌اندازی بسیار عالی به تنگه بسفر دارد.

در ۱۸۵۳ عبدالمجید یکم تصمیم گرفت محل اقامتش را به قصر تازه‌ساز دلمه‌باغچه منتقل کند که نخستین کاخ مدل اروپایی شهر بود. امروز قصر توپ‌قاپی به موزه تبدیل شده‌است و از جذاب‌ترین جاذبه‌های توریستی ترکیه‌است. در این موزه بسیاری از آثار ادبی و هنری ایران نیز نگاه داشته می‌شود. در این موزه آثاری همچون لباس پیامبر اسلام، مهر نبوت، شمشیرهای مختلف، دندان، مو و کفش وی نگهداری می‌شود.

نام
---

نام کاخ سرای جدید عامره (به عثمانی: سرای جدید عامره، کاخ جدید امپراطوری) تا قرن هجدهم بود. کاخ در زمان محمود اول نام فعلی خود را دریافت کرد. هنگامی که سرای ساحلی توپکاپوسو، کاخی ساحلی بود که در آتش‌سوزی ویران شد و نام آن به کاخ تغییر یافت. در ترکی، نام فعلی کاخ توپکاپی، به معنی دروازه توپ است.

مشخصات
------

مجموعه کاخ در منطقه (Sarayburnu) روی زمین کوهپایه‌ای، دماغه مشرف به شاخ طلایی، جایی که تنگه بسفر با دریای مرمره روبرو می‌شود قرار دارد. خود کاخ در یکی از بلندترین نقاط نزدیک به دریا واقع شده‌است. در زمان یونان و بیزانس، آکروپلیس شهر یونان باستان بیزانسیون در اینجا ایستاده بود.

### حرمسرا

حرم‌سرای همایون (Harem-i Hümayûn) یکی از بخشهای آپارتمان‌های خصوصی سلطان بیش از ۴۰۰ اتاق داشت. حرم‌سرا خانه مادر سلطان، والده سلطان، همسران صیغه‌ای و همسران سلطان و بقیه خانواده‌اش، از جمله فرزندان و خادمان آنها بود. حرمسرا از مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و سازه‌ها تشکیل شده که از طریق راهروها و حیاط‌ها به هم متصل می‌شوند. هر تیم خدماتی و گروه سلسله مراتبی که در حرم‌سرا زندگی می‌کردند که دارای فضایی شخصی و در اطراف آن حیاط بوده‌است. تعداد اتاق‌ها که احتمالاً بیش از ۱۰۰ اتاق بوده که تعداد دقیق آنها مشخص نشده‌است. فقط تعداد کمی از آنها برای عموم آزاد است.

### ورودی اصلی حرمسرا

ورودی اصلی (Cümle Kapisi) حرم‌سرای محل زندگی خانواده و همسران صیغه ای سلطان را از حیاط خواجه‌ها جدا می‌کند. در به پست نگهبانی (Nöbet Yeri) که سه بخش اصلی حرمسرا به آن متصل شده‌است، منتهی می‌شود. در سمت چپ پست نگهبان از طریق راهروی همسران صیغه ای به قسمت مخصوص همسران صیغه ای (Kadınefendiler Taşlığı) منتهی می‌شود.

### جاده طلایی

جاده طلایی یک گذرگاه باریک است که محور حرم را تشکیل می‌دهد، قدمت آن از قرن ۱۵ است. این مکان بین حیاط Harem Eunuch (Harem Ağaları Taşlığı) و اتاق خصوصی (Has Oda) واقع شده‌است. سلطان از این گذرگاه برای عبور به حرم، اتاق محرمانه و تخت همایونی، تراس شاهنشاهی استفاده کرد. حیاط والده سلطان، حیاط رئیس همسر سلطان (Baş Haseki)، آپارتمان‌های شاهزادگان (Şehzadegân Daireleri) و آپارتمان‌های سلطان‌ها (Sultanların Daireleri) به این مکان باز است. دیوارهای گذرگاه با رنگ سفید ساده نقاشی شده‌است. اعتقاد بر این است که صفت «طلایی» به این خاطر به این مکان داده شده که در روزهای جشن، سکه‌های طلا برای همسران صیغه‌ای پرتاب می‌شد. اگرچه برخی از محققان در این مورد اختلاف دارند.

در فرهنگ عامه
-------------

* فیلم «طوپقاپو» ساختهٔ ۱۹۶۴ و به کارگردانی ژول داسن و بازی ملینا مرکوری و پیتر یوستینف، در استانبول می‌گذرد و موضوع آن تلاش گروهی از دزدان برای دزدیدن خنجر توپ‌قاپی است.

جستارهای وابسته
---------------

* کاخ دلمه‌باغچه
* کاخ بیلربیی
* کاخ کوچوک‌سو

منابع
-----

1. ↑  "İslâm Ansiklopedisi Online (in Turkish)" *Topkapı sarayı article* PDF. *"TDV Encyclopedia of Islam" بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۱۱-۱۰ توسط Wayback Machine*. Retrieved 30 May 2015
2. ↑  "Topkapı Sarayı Müzesi Resmi Web Sitesi". *www.topkapisarayi.gov.tr*. Archived from the original on 22 January 2018. Retrieved 5 November 2020.

* دانشنامهٔ رشد

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ کاخ طوپقاپو موجود است. |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* دانشنامهٔ اسلام

 |