**قلعه سردار اسعد بختیاری**، قلعه ای تاریخی در شهر جونقان از توابع استان چهارمحال و بختیاری است که به دستور سردار اسعد بختیاری ساخته شد. این اثر در تاریخ ۵ دی ۱۳۵۶ با شمارهٔ ثبت ۱۵۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این قلعه، شهرت خود را مدیون مشروطیت و شروع قیام بختیاریها در این قلعه و سپس فتح اصفهان و تهران است.

بعدها علیقلی‌خان سردار اسعد که در همین شهر به دنیا آمد، کاخ بزرگ و با معماری نوین فرانسه بر روی بقایای منزل پدری خویش بنیان گذاشت. بقایای.منزل.پدر.خودش.وخودت.نبود.ناصرالدین.شاه.ب.جای.خون.بهای.پدر.اسعد.حکومت.میزدج.رو.از.چهارمحال.جدا.و.ب.اسعدو.برادرانش.داد.البته.با.حمایت.سفارت.انگلس.مدرسه اسعد هم در ضلع غربی این کاخ همچنان بر پاست.
هانری رنه دالمانی در کتاب خود «از خراسان تا بختیاری» فصل ۱۲ تا ۱۵ جلد دوم خاطرات و تصاویر جالبی از این کاخ و فرهنگ مردم جونقان و بختیاری ارائه نموده‌است.
این کاخ اولین مکانی در اصفهان و چهارمحال بوده که به موتور برق و الکتریسیته مجهز گردیده‌است. علی اکبر دهخدا نوشتن لغتنامه مشهورش را در این کاخ آغار نمود. بسیاری از پناهندگان سیاسی در اثنای جنگ جهانی اول در این کاخ مهمان مردم جونقان بودند. این قلعه هم‌اکنون توسط سازمان گردشگری و میراث فرهنگی به عنوان موزه مشروطیت ایران مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌است.
سالانه هزاران نفر از سراسر ایران و جهان از آثار باستانی و تاریخی جونقان و قلعه سردار اسعد بازدید می‌کنند. این بنای دو طبقه اواخر دورهٔ قاجاریه پس از دستیابی فرزندان حسین قلی ایلخانی به قدرت سیاسی توسط سردار اسعد دوم بختیاری با الهام از کاخ‌های اروپایی قرن نوزدهم میلادی، بر سر گذرگاه جاده لینچ که با هماهنگی میرزا علی‌اصغر اتابک (امین السلطان) صدر اعظم ناصر الدین شاه قاجار، به همراه دیگر خویشان از جمله سهامداران آن شمرده می‌شدند. به منظور نظارت بر حسن اجرای قرار دادهای تجاری خوانین بختیاری و شرکای انگلیسی شان بنیاد نهاده شد.

معماری
------

این بنا دارای محوطه‌ای وسیع تر از محدودهٔ فعلی آن بوده که به مرور ایام و در اثر عوامل مختلف طبیعی و اجتماعی در طول یک صد سال گذشته و نیز کمی دقت در شالوده‌های اصلی و استفاده‌هایی نامناسب نظیر پاسگاه ژاندارمری، کتابخانه عمومی و مدرسه دچار آسیب‌های فراوان شده و در واقع به جز قسمت شاه‌نشین اصلی بقیه ابنیه و ساختان‌های جانبی آن از میان رفته‌است.

کاخ قلعه جونقان که به گواهی (هانری رنه دالمانی) زیبایی‌های افسون‌کننده اش یادآور صحنه‌های داستان‌های شهزاد قصه گو در داستان‌های هزار و یک شب بوده در دوران شکوه خویش دارای باغ‌های پیرامونی، استخر مرکزی، سر در باشکوه، ورودی مشرف بر جاده سنگ‌فرش باستانی، آینه کاری و نقاشی‌های دیواری همراه با کتابخانه‌ای معظم بوده‌است که در حال حاضر از آن همه ویژگی‌های ارزشمند تنها نمونه‌های ذیل قابل مشاهده هستند:

ـ طبقهٔ فوقانی که در سه جهت شرقی، جنوبی و شمالی دارای ایوان با ستون‌های سنگ است و در مرزهای اتصال آجر کاری متنوعی دارد. در جبههٔ غربی به صورت دیوار یک دست و بدون ستون یا آجرکاری یکنواخت و ساده دیده می‌شود. در این قسمت سقف اتاق‌ها به صورت هندسی توفال کوبی شده‌اند. این بخش از بنا اعیانی و شاه‌نشین بوده‌است.

ـ طبقهٔ زیرین در عمق یک متری از کف محوطه کاخ قلعه قرار دارد که ورود به آن از زیر پله‌های طبقهٔ فوقانی امکان‌پذیر می‌شود. در این طبقه سقف تمامی راهروها و اتاق‌های منشعب به شیوه (قمی پوش) طاق زده شده‌است. هر اتاق دارای یک بخاری دیواری با گچبری‌های ساده است. این قسمت از بنا انبار مورد استفاده خدمتگذاران بوده‌است.

در این بنا ویژگی‌های تزئینی زیر را می‌توان سراغ گرفت:

ـ حجاری‌های نمای بیرونی طبقهٔ زیرین شامل قطعات سنگ نما و نما و ازاره‌های سنگی ابزار کاری شده با نقوش هندسی مستطیل و لوزی است. بر برنهٔ جرزهای بین پنجره‌ها، لچک، پیشانی و لبه ایوان نیز نقوش اسلیمی و گل بوته وجود دارد.

ـ ستون‌های سنگی در سه جبهه شرقی، جنوبی و شمالی به صورت جفت در کنار هم، شش جفت در ایوان شمالی، شش جفت در ایوان جنوبی و شش جفت در ایوان شرقی قرار دارد. سر ستون‌های منقوش طوماری با گل چند پر در میان مر کدام تزئین شده‌اند. میله ستون‌ها ساده و صیقلی بوده و پایه ستون‌ها به صورت قطعات بریده وصل به ستون دارای برجستگی نواری می‌باشد. زیر ستون‌ها نیز به صورت مکعب مستطیل با نقوش یکنواخت شامل گل چند پر و نیلوفر تزیین یافته‌است.

ـ سر بخاریهای اتاق‌ها، زیرزمین و طبقهٔ فوقانی و همچنین در طرفین در ورودی اصلی این طبقه دارای گچبری است.

طوماری با گل چند پر در میان هر کدام تزیین شده‌اند. میله ستون‌ها ساده و صیقلی بوده و پایه ستون‌ها به صورت قطعات بریده وصل به ستون دارای برجستگی نواری می‌باشند. زیر ستون‌ها نیز به صورت مکعب مستطیل با نقوش یکنواخت شامل گل چند پر و نیلوفر تزیین شده‌اند.

ـ سر بخاری‌های اتاق‌ها، زیرزمین و طبقهٔ فوقانی و همچنین در طرفین در ورودی لصبی این طبقه دارای گچبری است.

ـ هنر آجر کاری در تمامی سطوح بیرونی دیوار غربی از بالای بنا و سطوح پیشانی ازاره‌های سنگی تا انتهای دیوار و نیز پخ‌های چهار زاویه قس‌های ایوان‌ها با استفاده از فرم‌های مستطیل ساده، گل میخی، لوزی و مربعی در این بنا قابل توجه است.

ـ برای شکوه بیشتر فضاهای مرتبط فوقانی، درهای ورودی راهروی اصلی با استفاده از روش معرق روی چوب و فلزکوبی به صورت گل و بوته تزین شده‌است که قابل مقایسه با دیگر بناهای تاریخی منطقه از این حیث می‌باشد.

ـ در شرق محوطه کاخ، سردر ورودی مرتفعی با سقف هلالی در دو طبقه واقع شده که در طرفین آن‌ها اتاق‌های دیده بانی و نگهبانی قرار گرفته‌است. مصالح به کار رفته در آن همچون دیگر اجزا کاخ، خشت با نمای آجر است که در اطراف آن ارازه‌های سنگی مستطیلی منقوش با ارتفاع شصت سانتی‌متر قرار دارد.

جستارهای وابسته
---------------

* فهرست آثار ملی ایران
* وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
* انقلاب مشروطه

منابع
-----

* پوربختیار، غفار، بختیاری نامه، تهران، آنزان:۱۳۸۴

| * ن
* ب
* و
ایران قلعه‌ها در ایران |
| --- |
| آذربایجان شرقی | 
* ارگ تبریز
* قلعه بابک
* قلعه پشتاب
* قلعه ضحاک
* قلعه آوارسین
* قلعه سن سارود
* قلعه جوشین
* قلعه دختر (میانه)
* قلعه دختر (خسروشاه)
* قلعه هلاکوخان
* قلعه کردشت
* قلعه رازلیق
* نارین قلعه (سردرود)

 | 



 |
| آذربایجان غربی | 
* تخت سلیمان
* قلعه چهریق
* قلعه زینجیر قالا
* سنگ کاظم خان
* دم‌دم

 |
| اردبیل | 
* قلعه قهقهه
* کهنه‌قلعه (مشگین‌شهر)
* قلعه اولتان
* دیو قالاسی
* قلعه بوینی یوغون
* قلعه خسرو
* قلعه دختر (بیله‌سوار)
* نارین قلعه (اردبیل)

 |
| اصفهان | 
* قلعه کرشاهی
* قلعه بیاضه
* قلعه دیو
* قلعه کلهرود
* ارگ گوگد
* نارین قلعه (نائین)

 |
| ایلام | 
* قلعه سام
* قلعه والی
* دژ شیخ مکان

 |
| بوشهر | 
* قلعه زائر خضر خان
* قلعه خورموج
* دژ برازجان

 |
| تهران | 
* قلعه ایرج
* قلعه طبرک
* قلعه نقاره خانه
* برج طغرل
* زندان هارون
* تپه گبری

 |
| چهارمحال و بختیاری | 
* قلعه دزک
* قلعه جونقان
* قلعه چالشتر
* قلعه بارده
* قلعه صمصام‌السلطنه
* قلعه یوسف‌خان امیر مجاهد

 |
| خراسان شمالی | 
* قلعه جلال الدین

 |
| خراسان رضوی | 
* ارگ کاشمر
* قلعه آتشگاه
* قلعه بزنجرد
* قلعه چهل دختر
* قلعه دختر (کوهسرخ)
* قلعه ریگ
* قلعه کهنه زنده‌جان
* قلعه گبر حصار
* قلعه مجاهدآباد
* قلعه خضرآباد
* قلعه میکال
* قلعه نامق
* قلعه کندر
* قلعه فرود
* رباط شرف

 |
| خراسان جنوبی | 
* ارگ طبس
* قلعه کوه قائ
* قلعه چهل دختر
* قلعه کوه زردان
* ارگ کلاه فرنگی
* قلعه نهبندان
* قلعه رستم
* قلعه بیرجند
* قلعه فورگ
* قلعه حوض غلام کش
* قلعه کل حسن صباح

 |
| خوزستان | 
* قلعه سلاسل
* قلعه تُل
* قلعه ارجان

 |
| زنجان | 
* قلعه بهستان
* قلعه سهرین
* قلعه قیزلارقلعه‌سی
* قلعه نوادر

 |
| سمنان | 
* قلعه سارو (جنوبی)
* قلعه سارو (کوچک)

 |
| سیستان و بلوچستان | 
* قلعه سام
* قلعه چهل دختران
* قلعه پرتغالی‌ها (چابهار)
* قلعه پیروز گت
* قلعه بلوچ گت
* قلعه تیمور
* قلعه بمپور
* قلعه سرباز

 |
| فارس | 
* قلعه تبر
* قلعه قدمگاه
* قلعه اژدها پیکر
* قلعه دیو
* شاه جهان احمد
* قلعه ایزدخواست
* قلعه استخر

 |
| قزوین | 
* قلعه سمیران
* قلعه الموت
* قلعه لمبسر
* قلعه شیرکوه
* قلعه ساسان

 |
| قم | 
* قلعه سام آباد
* قلعه قرمز
* قلعه قمرود
* قلعه گلی
* قلعه مظفرآباد

 |
| کردستان | 
* قلعه قمچقای
* قلعه حسن‌آباد سنندج
* تپه قلعه زیویه

 |
| کرمان | 
* ارگ انار
* ارگ بم
* ارگ راین
* قلعه اردشیر
* قلعه دختر (کرمان)
* قلعه زیارتگاه
* قلعه سموران
* قلعه کشیت
* قلعه منوجان
* قلعه تاریخی دشتاب
* قلعه غنجعلیخان افشار
* قلعه اسفندقه
* قلعه رموک
* قلعه شفیع‌آباد
* قلعه رموک
* قلعه ملک‌آباد زاخت
* برج قلعه دران
* قلعه مرجان
* قلعه کوچک
* قلعه فتح‌آباد
* قلعه بهاءآباد
* قلعه ده خواجه
* قلعه داوودآباد
* قلعه گنجعلیخان
* قلعه تاریخی برج معاذ
* قلعه پیرماه شاه
* قلعه شهید نرماشیر
* قلعه سنگ سیرجان

 |
| کرمانشاه | 
* قلعه بزه رود
* قلعه یزدگرد (زرده)
* قلعه سرماج
* قلعه مریم

 |
| گلستان | 
* آق قلعه

 |
| گیلان | 
* قلعه رودخان
* قلعه بندبن
* قلعه لیسار
* قلعه‌گردن (رودسر)
* قلعه شیندان
* قلعه تک آغاج

 |
| لرستان | 
* قلعه فلک الافلاک
* قلعه رزه
* قلعه بهرام
* قلعه نصیر
* قلعه باجول

 |
| مازندران | 
* قلعه کنگلو
* برج سلطان زین‌العابدین

 |
| مرکزی | 
* قلعه حاج وکیل
* قلعه جمشیدی
* قلعه خاندان بهادری

 |
| هرمزگان | 
* قلعه لشتان
* قلعه پرتغالی‌ها (قشم)
* قلعه لافت
* قلعه هزاره
* قلعه خمیر
* قلعه سیبه
* قلعه توصیله
* قلعه آماج
* قلعه هرمز

 |
| همدان | 
* قلعه چوبین
* قلعه خرابه
* نوشیجان

 |
| یزد | 
* نارین قلعه (میبد)
* قلعه مهرجرد
* قلعه ابرندآباد
* قلعه ربات
* قلعه شواز
* قلعه مروست
* قلعه رحمت آباد
* قلعه پهلوان بادی
* قلعه سریزد

 |

| * ن
* ب
* و
استان چهارمحال و بختیاری |
| --- |
| مرکز | 
* شهرکرد

 | تپه اسکندری هفشجان اولین و بزرگ‌ترین اثر ملی و تاریخی استان چهارمحال و بختیاریتپه اسکندری هفشجان اولین و بزرگ‌ترین اثر ملی و تاریخی استان چهارمحال و بختیاریپل زمانخانپل زمانخاندشت لاله‌های واژگوندشت لاله‌های واژگون |
| شهرستان‌ها | 
* اردل
* بروجن
* بن
* خانمیرزا
* سامان
* شهرکرد
* فارسان
* فرخ‌شهر
* فلارد
* کوهرنگ
* کیار
* لردگان

 |
| شهرها | 
* آلونی
* اردل
* باباحیدر
* بازفت
* بروجن
* بلداجی
* بن
* یان چشمه
* پردنجان
* جونقان
* چلگرد
* چلیچه
* دستنا
* دشتک
* سامان
* سرخون
* سفیددشت
* سودجان
* سورشجان
* شلمزار
* شهرکرد
* طاقانک
* فارسان
* فرادنبه
* فیل آباد
* فرخ‌شهر
* کاج
* کیان
* گندمان
* گهرو
* گوجان
* لردگان
* مال‌خلیفه
* منج
* ناغان
* نافچ
* نقنه
* هفشجان
* هوره
* وردنجان

 |
| نقاط دیدنی | 
* تپه اسکندری و تپه‌های اطراف هفشجان
* کتیبه گر نوشته هفشجان
* گورگای تپه (تپه شهر کهنه)
* گردشگاه چشمه زنه هفشجان
* آبشار آتشگاه
* آبشار کوهرنگ
* چشمه وقت و ساعت (هفشجان)
* اتاق آئینه شهرکرد
* امامزادگان حلیمه و حکیمه خاتون
* امامزاده حمزه علی
* امامزاده سیدمحمد بارده
* پل زمان‌خان
* مسجد اتابکان
* پیست اسکی بارده
* پیست اسکی باباحیدر
* پیست اسکی چلگرد
* تالاب گندمان
* چشمه سردآب
* سد زاینده‌رود
* قلعه سردار اسعد بختیاری
* قلعه سورک
* قلعه بارده
* قلعه صمصام‌السلطنه
* مسجد جامع شهرکرد
* قلعه چالشتر
* تالاب چغاخور
* دریاچه شلمزار
* پیرغار
* گرداب بن
* قلعه دزک
* دشت لاله‌های واژگون کوهرنگ
* سد کارون ۴

 |



1. ↑  «قلعه جونقان چهارمحال و بختیاری؛ آدرس و اطلاعات بازدید، تصاویر - نابرو». *مجله گردشگری نابرو، تجربه ناب گردش*. ۲۰۱۹-۰۹-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۲۸.[*پیوند مرده*]
2. ↑  «قلعه جونقان».
3. ↑  «قلعه جونقان».
4. ↑  «قلعه جونقان».
5. ↑  «جونقان، قلعه سرنوشت ساز چهارمحال و بختیاری!». *خبرآنلاین*. ۲۰۱۹-۱۲-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۱-۲۴.