نقطه اعتدال بهاری موقعیت خورشید در لحظه اعتدال بهاری (نیمکره شمالی)-  
تقاطع دایرةالبروج (قوس آبی) با استوای سماوی (میل صفر درجه)-  
تقریبا ۱ فروردین (۲۱ مارس)، در برج حمل بر صورت فلکی ماهی.اعتدال بهاریدایره قرمز استوای سماوی و دایره زرد مسیر ظاهری حرکت خورشید (دایرةالبروج) و دو نقطه برخورد این دو، اعتدال بهاری و پائیزی است.

| تاریخ و زمان (به وقت ایران)انقلابین و اعتدالین روی زمین |
| --- |
| زمان | اعتدالبهاری | انقلابتابستانی | اعتدالپاییزی | انقلابزمستانی |
| ماه | اسفند/فروردین | خرداد/تیر | شهریور/مهر | آذر/دی |
| سال |
| روز | ساعت | روز | ساعت | روز | ساعت | روز | ساعت |
| ۱۴۰۰ | ۳۰ | ۱۳:۰۷ | ۳۱ | ۰۷:۰۲ | ۳۱ | ۲۲:۵۱ | ۳۰ | ۱۹:۲۹ |
| ۱۴۰۱ | ۲۹ | ۱۹:۰۳ | ۳۱ | ۱۲:۴۴ | ۱ | ۰۴:۳۴ | ۱ | ۰۱:۱۸ |
| ۱۴۰۲ | ۱ | ۰۰:۵۴ | ۳۱ | ۱۸:۲۸ | ۱ | ۱۰:۲۰ | ۱ | ۰۶:۵۷ |
| ۱۴۰۳ | ۱ | ۰۶:۳۷ | ۱ | ۰۰:۲۱ | ۱ | ۱۶:۱۴ | ۱ | ۱۲:۵۰ |
| ۱۴۰۴ | ۳۰ | ۱۲:۳۲ | ۳۱ | ۰۶:۱۲ | ۳۱ | ۲۱:۵۰ | ۳۰ | ۱۸:۳۳ |
| ۱۴۰۵ | ۲۹ | ۱۷:۴۶ | ۳۱ | ۱۱:۵۵ | ۱ | ۰۳:۳۶ | ۱ | ۰۰:۲۰ |

| تاریخ و زمان متوسط (به وقت ایران)     اعتدالین (°۰) و انقلابین ('۲۶ °۲۳±) روی زمین      |
| --- |
| نقاطفصول | اعتدالبهاری | انقلابتابستانی | اعتدالپاییزی | انقلابزمستانی |
| زمان | ۱ فروردین | ۳۱ خرداد | ۱ مهر | ۱ دی |
| ساعت | ۰۰:۰۷ | ۱۸:۰۳ | ۰۹:۴۴ | ۰۶:۱۳ |

به دلیل گردش زمین به دور خورشید، از دید ناظر زمینی چنین به نظر می‌رسد که خورشید در طول سال در حال ورود و خروج به صورت‌های فلکی واقع در دائرةالبروج است. ورود خورشید به برج حمل در تقویم ایرانی لحظه تحویل سال دانسته شده.
**اعتدال بهاری**، (در نیم‌کرهٔ شمالی) در ستاره‌شناسی به لحظه‌ای گفته می‌شود که خورشید از دید ناظر زمینی از صفحهٔ استوای سماوی می‌گذرد و سپس حرکت خود را به سمت شمال آسمان در پیش می‌گیرد. اعتدال بهاری یکی از دو اعتدالین زمین است که در هر سال رخ می‌دهد (اعتدال دیگر اعتدال پاییزی است).  

جابجایی و گردش زمین به دور خورشید در هر سال باعث می‌شود تا ناظر زمینی تصور کند که خورشید روی یک مدار دایره‌ای (دایرةالبروج) که با مدار استوای زمین ۲۳٫۵ درجه اختلاف دارد، به دور سیاره ما حرکت می‌کند. در این میان چهار نقطه از مدار فرضی حرکت خورشید به دور زمین بسیار مهم می‌شود. دو نقطه اعتدال بهاری و پاییزی که محل تلاقی دو مدار حرکت ظاهری خورشید به دور زمین و دایره استوای سماوی است و دو نقطه انقلاب تابستانی و زمستانی که به نظر می‌رسد خورشید در بیشترین فاصله زاویه‌ای نسبت به استوای سماوی قرار می‌گیرد.

اعتدال بهاری در نیم‌کرهٔ شمالی تقریباً ۱ فروردین «۲۱ مارس» (لحظهٔ متوسط سالانة آن یکم فروردین ساعت ۰۰:۰۰ (ایران)) و هم‌زمان با آغاز فصل بهار است، درحالیکه همین زمان در نیم‌کرهٔ جنوبی آغاز پاییز و لحظهٔ اعتدال پاییزی است و بالعکس.

لحظهٔ متوسط اعتدال بهاری
------------------------

در تقویم هجری خورشیدی ایرانی برای تعیین روز تقویمی آغاز سال، ظهر نسبت به لحظه تحویل سال (اعتدال بهاری) مرز در نظر گرفته می‌شود؛ یعنی درصورتیکه لحظه تحویل سال قبل از ظهر باشد همان روز، روز آغاز سال و چنانچه لحظه تحویل سال بعد از ظهر باشد فردای آن، روز آغاز سال به حساب می‌آید. از اینرو میانگین سالانهٔ لحظهٔ اعتدال بهاری (تحویل سال) مابین ظهر آخرین روز سال و ظهر اولین روز سال؛ یعنی نیمه شب (حدوداً ساعت ۰۰:۰۰ بامداد (ایران) اولین روز سال) خواهد بود. این تقویم بیشترین هماهنگی با زمان واقعی نجومی دارد و نوروز آن هماهنگ با میانگین اعتدال بهاری می‌باشد.

تحویل سال نو، در فرهنگ
----------------------

جشن باستانی نوروز از **لحظه تحویل سال** در نیم‌کره شمالی شروع می‌شود. در گذشته، با به دست آوردن احکام نجوم هر فصل سال، زمان تحویل خورشید را به برج آغازین آن فصل در نظر می‌گرفتند و از همین روی تحویل سال و آغاز فصل بهار، هنگام ورود خورشید به برج حمل در دائرةالبروج یا آغاز برج حمل بود. امروزه به کمک ابزار مدرن می‌توان لحظه رسیدن خورشید به نقطه اعتدال بهاری را به‌طور مستقیم و با دقت زیاد محاسبه کرد و در این لحظه، مختصات دائرةالبروجی خورشید، صفر فرض می‌شود.

سنگ‌نگاره‌ای در تخت جمشید که نمادی از نوروز زرتشتیان را نشان می‌دهد. در اعتدال بهاری در روز نخست نوروز، نیرو و توان شیر و گاو در حال نبرد برابر است. شیر نماد خورشید و گاو نماد زمین است.
شعر زیر از بدرالدین چاچی به مضمون اعتدال بهاری اشاره دارد:

آهویِ آتشین روی چون در بَره دراُفتد
کافور خشک گردد با مُشک تر برابر
در این شعر آهوی آتشین، خورشید است (آهو در ادبیات کهن فارسی نماد بهار و شیر نماد زمستانست) که نقطه اعتدال برج حمل (بره) وارد می‌شود و روز (کافور خشک) با شب (مشک تر) با هم برابر می‌شوند.
در ۲۱ مارس سال ۱۹۷۱ او تانت، دبیرکل سازمان ملل متحد، روزی را که اعتدال بهاری در آن رخ می‌دهد روز زمین نام نهاد و از آن پس سازمان ملل و بسیاری از کشورها این روز را جشن می‌گیرند و سعی در گسترش آگاهی در مورد لزوم حفظ محیط زیست در زمین می‌کنند.[]

جستارهای وابسته
---------------

* اعتدال پائیزی
* انقلاب تابستانی
* انقلاب زمستانی

منابع
-----

* همنشین بهار: اعتدال بهاری Equinox

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اعتدال بهاری موجود است. |

* Wikipedia contributors, "Equinox," Wikipedia, The Free Encyclopedia,

1. ↑  United States Naval Observatory (۲۰۱۰-۰۶-۱۰). "Earth's Seasons: Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000-2020".
2. ↑  سال نو به روایت یک منجم بایگانی‌شده در ۲۴ مه ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، در: وبگاه دانش فضایی، بازدید: ۱۷ مارس ۲۰۱۲
3. ↑  در دائرةالبروج چه می‌گذرد؟ وبگاه نجوم
4. ↑  تحویل(1) دانشنامه جهان اسلام
5. ↑  فنون و صنایع ادبی سوم رشته فرهنگ و ادب، دهه 70 خورشیدی

| * ن
* ب
* و
گاه‌شماری در ایران |
| --- |
| پیش از هخامنشیان | گاه‌شماری مغان •  گاه‌شماری اوستایی کهن |
| در زمان هخامنشیان | گاه‌شماری پارسی قدیم |
| در زمان سلوکیان | گاه‌شماری یونانی •  گاه‌شماری مقدونیایی •  گاه‌شماری بابلی |
| در زمان ساسانیان | گاه‌شماری اوستایی نو •  گاه‌شماری بهیزکی |
| جنگ‌های صلیبی و صدر اسلام | گاه‌شماری هجری قمری •  گاه‌شماری خراجی •  گاه‌شماری یزدگردی •  گاه‌شماری جلالی •  گاه‌شماری حیوانی |
| عصر مشروطه | هجری خورشیدی برجی •  گاه‌شماری هجری خورشیدی •  گاه‌شماری بهائی •  گاه‌شماری شاهنشاهی •  هجری خورشیدی حسابی •  **گاه‌شماری رسمی ایران** |
| گاه‌شماری‌های محلی | گاه‌شماری کردی •  گاه‌شماری کردی گرمسیری سلطانی •  گاه‌شماری دیلمی (گالشی) •  گاه‌شماری طبری •  گاه‌شماری طالقانی •  گاه‌شماری سنگسری •  گاه‌شماری جنوب ایران •  گاه‌شماری دریانوردی ایران •  گاه‌شماری پشتکوهی •  گاه‌شماری محلی نطنز و کاشان |
| موضوعهای مرتبط | تاریخچه •  فصل •  ماه •  هفته •  روز •  نوروز •  تحویل سال •   پنجه دزدیده (اندرگاه) |

| * ن
* ب
* و
نوروز |
| --- |
| رسم‌ها | خانه‌تکانی •  سفره هفت‌سین •  هفت میوه •  سمنو •  حاجی‌فیروز •  چهارشنبه‌سوری •  آجیل مشکل‌گشا •  سبزی‌پلو •  سیزده‌به‌در •  ننه‌سرما •  عمونوروز •  کوسه برنشین •  میر نوروزی •  تحویل سال •  مسافرت نوروزی •  عید دیدنی •  عیدی دادن •  نوروزخوانی •  آیین شال‌اندازی •  قاشق‌زنی •  فال‌گوشی •  آیین کوزه‌شکستن •  تکم‌چی |  |
| دیگر | مهرگان •  جشن جهانی نوروز •  نوروزنامه •  نوروز در میان کردها •  نوروز در ایران باستان •  جشن آبریزگان •  نوروز رودها •  فرهنگ ایرانی •  جشن‌های ایرانی •  فهرست جشنواره‌ها و سوگواره‌های ایران •  گاه‌شماری در ایران •  پنجه دزدیده • جشن‌های ایران باستان •  جشن‌های زرتشتی |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد اخترشناسی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |