برای فیلمی به‌همین نام، گبه (فیلم) را ببینید.
**گبه** یکی از انواع زیراندازها است. **گبه** یا **قالیچه خرسک** فرشی از جنس قالی است که معمولاً در اندازه کوچک توسط عشایر لر و قشقایی و فارس ها بافته می‌شود.

گبه فارسگبه ایرانیگبه زیبای فارسگبه با طرح حیوانیگبه رنگی فارسگبه رنگارنگ
گبه پرزهای بلند دارد و در بافت آن شمار پود بیشتری به کار می‌رود که تأثیر چشمگیری بر نرمی گبه می‌گذارد. تعداد پود برخی از گبه‌ها گاهی از سه تا هشت پود در هر رج و بلندی پرزها گاهی تا یک سانتی‌متر هم می‌رسد.

وزن گبه به‌طور متوسط در هر متر مربع ۳ کیلوگرم می‌باشد.

تاریخچه
-------

نام گبه/گپه به چم پوشن است واژگان کف و کپک و کپتان/خفتان نیز با ان هم خانواده‌اند. فرش‌شناسان امروز برای یافتن ریشه این کلمه مسیر پر پیچ و خمی را پیموده‌اند. در مواقعی آن را در کنار واژه قبیح گذاشته وگاه به کلمه «گایر» ربط داده‌اند که اولی به معنای زشت و معمولی و دومی به معنای حفاظ است. اما امروز در لغت به معنای ضخیم و زمخت است و نوعی فرش است که دارای خوابی بلند و به‌صورت درشت بافت است. در ابتدا نیز به عنوان زیراندازی بافته شده که مانع نفوذ سرمای زمین می‌شده‌است.

طرح‌های گبه
-----------

در اوایل گبه‌ها ساده و بدون نقش بافته می‌شدند. بافندگان اغلب از محیط و طبیعت اطراف الهام می‌گرفتند و طرح‌های ذهنی خود را روی گبه‌ها به کار می‌گرفتند. چون بافنده آن را برای نیاز و مصرف شخصی خود تولید می‌کرده در بافت آن از ایده‌های ذهنی اش بهره می‌گرفته و گاهی آرزوهایش را بر روی گبه به نمایش می‌گذاشته‌است. مانند نقش چادر که شاید به معنای داشتن سرپناهی ثابت بوده یا نقش انسان به عنوان خانواده و نقش‌های دیگری که هر یک نماد خاص خود را داشته‌است. گبه دستبافته‌ای با اصالت است و نقوشی که در بافت آن به کار رفته‌است آن را از سایر دستبافته‌ها متمایز می‌کند.
اغلب طرح‌های گبه ملهم از طبیعت اطراف بافندگان و بر اساس ذهنیت آن‌ها بوده‌است. مهم‌ترین طرح‌های گبه به شرح زیر است:

طرح شیر
مهم‌ترین طرحی که در میان عشایر بافته شده نقش شیر می‌باشد که تنها نقش مشترک بین بافندگان مناطق مختلف بوده‌است.

طرح خشتی یا قابی شکل
این طرح از کابردی‌ترین نقش‌های گبه است و مورد علاقه بافندگان فارس و بختیاری بوده‌است. اساس آن شامل طرح‌هایی با قاب‌های منظم می‌باشد که هر یک از قاب‌ها به‌صورت جداگانه طرحی هماهنگ با قاب‌های دیگر دارد. نقوش به کار رفته در قاب‌ها عبارتند از: طرح‌های هندسی، طرح درخت گل و مرغ، خاتم کاری و نقش‌های ستاره‌ای که قاب‌ها را زینت بخشیده‌است.

طرح حوض گبه
این نقش شامل ترنجی در وسط است که گلی را نشان می‌دهد که از اطراف آن گل‌ها و غنچه‌هایی دیگر گسترش یافته‌است.

طرح گل گبه
به نقش گل رز در گبه طرح گل گبه می‌گویند.

طرح ایلاتی
این طرح برگرفته از طبیعت اطراف عشایر است و کاملاً ذهنی است و بیشتر در میان قاب‌های لوزی، دایره، مربع، مستطیل و بیضی قرار می‌گیرد که هر یک از آن‌ها با طرح‌های با اصالت ایرانی مزین شده‌اند.

طرح درخت
درخت در زندگی آدمیان جایگاه مهمی داشته‌است که در این میان درخت سرو که نماد شادی و بید مجنون که نماد غم و اندوه بوده‌است بیشترین کاربرد را داشته‌است.

طرح راه‌راه
این طرح به گونه‌های متفاوت توسط بافندگان به کار می‌رود. جهت این راه‌ها اغلب به‌صورت عمودی و اریب است و گاهی نیز از جهت افقی استفاده می‌کنند.

طرح خانه در هم
در دل این نقش مفهومی عرفانی مورد نظر است. این خانه‌های در هم شده و یکنواخت تصویری انتزاعی از مراحل زندگی را نمایان می‌کند که آغاز آن از عالم هستی است و پایان آن به گوهر ذات و وجود منتهی می‌شود.

طرح کف ساده
این گبه‌ها سفره‌های بدون نقش را در برابر ذهن مجسم می‌نمایند. این بی نقشی خانه‌های محقر روستاییان و زمین بی محصول آن‌ها را نمایان می‌کند.
نقش‌های دیگری نیز در گبه استفاده می‌شوند که عبارتند از: عنکبوت، لوزی لوزی، لوزی‌های سوار برهم، زیگ زاگ، چهار گوشه، محراب، حیوانات و انسان.

مقایسه گبه‌های قدیمی و جدید
---------------------------

گبه‌هایی که در قدیم بافته می‌شدند خود رنگ بوده‌اند، یعنی پشم گوسفندان را بدون تغییر رنگ به کار می‌گرفتند و شامل رنگ‌های سیاه، سفید و خاکستری می‌شد. اگر بافنده روز خوبی را سپری می‌کرد رنگ سفید را به کار می‌برد و اگر روز ناخوشایندی داشت رنگ سیاه در دستبافته اش نمودار می‌شد. به مرور زمان بافندگان از رنگ‌های گیاهی و طبیعی برای پشم‌هایشان استفاده کردند و نقوش ذهنی خود را با این پشم‌های رنگین ترکیب کردند. بعدها استقبال خوبی از این گبه‌ها به عمل آمد و برای سرعت بخشیدن به کار رنگ‌های شیمیایی جایگزین رنگ‌های طبیعی شد و همچنین ماشین ریسندگی جای پشم ریسی دستی را گرفت. با از میان رفتن طرح‌های قدیمی و ذهنی طرح‌های جدید به میان آمد. اگرچه این طرح‌ها از اصالت طرح‌های گذشته تهی اند اما از زیبایی خاص خود برخوردار هستند. مدتی این گبه‌ها رونق خوبی در بازار داشتند، اما بنا به دلایلی به زودی از رونق افتادند.

روش نگهداری گبه
---------------

به همان میزان که مراحل اولیه تولید گبه از اهمیت خاص خود برخوردار است، نگهداری آن نیز مستلزم دقت و توجه می‌باشد که این امر موجب افزایش ماندگاری و قیمت آن می‌شود. عوامل آسیب‌رسان شامل حشراتی مثل بید، موریانه، سوسک و موش می‌باشند که بدترین آن‌ها بید است. برای مقابله با بید روش‌هایی مانند استفاده از محلول شیمیایی خاص در هنگام شستشو، افشانه کردن پشت و روی گبه با حشره کش یا استفاده از نفتالین و تنباکو در انبار پیشنهاد می‌شود. باید از قرار دادن آن در محیط تیره و تاریک و مرطوب پرهیز کرد، همچنین نباید در معرض تابش مستقیم نور خورشید قرار بگیرد، زیرا موجب پریدگی رنگ گبه می‌شود. بهتر است برای در امان ماندن آن از هر گونه رطوبت احتمالی از موکتی در زیر آن بهره گرفت و آن را در معرض هوا قرار بدهیم.

جستارهای وابسته
---------------

* گبه استان بوشهر
* گبه ایل بختیاری

منابع
-----

1. ↑  فاطمه فقیری زاده، آموزش هنر گبه بافی، انتشارات یساولی ،۱۳۸۱
2. ↑  «Gabbeh Teppich | Gabbeh Kaufen Online direkt aus dem Iran». *Epersianrug* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۳۰.
3. 1 2 3 4  فاطمه فقیری زاده، آموزش هنر گبه بافی انتشارات یساولی، ۱۳۸۱
4. 1 2  پرویز تناولی، گبه هنر زیر پا انتشارات یساولی ،۱۳۸۳

* تناولی، پرویز (۱۳۸۳). *گبه هنر زیر پا*. انتشارات یساولی.
* فقیری زاده، فاطمه (۱۳۸۱). *آموزش هنر گبه بافی*. انتشارات یساولی.

| * ن
* ب
* و
قالی‌ها و قالیچه‌ها |
| --- |
| قالی‌ها | 
* قالی اردبیل
* قالی افغانی
* Alcaraz
* Bakshaish
* Bessarabian
* Braided
* Caucasian
* Dhurrie
* Flokati
* Kashmir
* قالی قوبا
* Lilihan
* Mughal
* Navajo
* فرش شرقی
* Pakistani
* Petate
* قالی ایرانی
	+ قالی آباده
	+ قالی اهر
	+ قالی اراک
	+ قالی‌بافی در اردبیل
	+ قالی آذربایجانی
	+ قالی بختیاری
	+ Bakshaish
	+ قالی بروجرد
	+ گبه
	+ قالی هریس
	+ قالی اصفهان
	+ قالی جوزان
	+ قالی قره‌داغ
	+ قالی کاشمر
	+ قالی کرمان
	+ گلیم
	+ قالی کردستان
	+ قالی نائین
	+ قالی فارس
	+ قالی قم
	+ قالی ساروق
	+ قالی سرابند
	+ قالی مشهد
	+ قالی شاهسون
	+ قالی تبریز
	+ قالی نیشابور
	+ قالی ورامین
	+ قالی زنجان
* Rya
* Scandinavia
* Seychour
* Sweden
* Tibetan
* قالی ترکمن
* Uzbek
	+ Uzbek Julkhyr
	+ Uzbek Napramach
* Yürük
* قالی ارمنی
* Bellini
* Berber
* Bergama
* Bessarabian
* Bradford
* Caucasian
* Chiprovtsi
* Crivelli
* Ersari
* Fitted
* گبه
* Hereke
* قالی قره‌باغ
* Konya
* قالی قوبا
* Holbein
* Lilihan
* Lotto
* Memling
* Milas
* Pirot
* قالی ترکی
* قالی عشاق
* Yomut

 |
| افراد | 
* James F. Ballard
* Sir Francis Crossley
* Kurt Erdmann
* آرتور تی. گریگوریان
* Arshag Karagheusian
* لطیف کریموف
* Julius Lessing
* ویلیام موریس
* George H. Myers
* آرتور پوپ
* آلویس ریگل
* فردریش ساره
* Wilhelm von Bode
* Thomas Whitty
* Charles T. Yerkes

 |
| مکان‌ها | 
* موزه فرش جمهوری آذربایجان
* موزه فرش ایران
* Dar al-Athar al-Islamiyyah
* Brukenthal National Museum
* Kidderminster
* موزه لوور
* موزه مولوی
* موزه متروپولیتن نیویورک
* Miho Museum
* Museum of Applied Arts (Budapest)
* Museum of Applied Arts, Vienna
* موزه هنر اسلامی دوحه
* Museo Poldi Pezzoli
* Musée des Tissus et des Arts Décoratifs
* موزه پرگامون
* Saint Louis Art Museum
* Textile Museum (Washington, D.C.)
* موزه هنرهای ترکی و اسلامی
* Turkmen Carpet Museum
* موزه ویکتوریا و آلبرت
* ویلتون، ویلتشر

 |
| شستشو | 
* قالیشویی
* Dry carpet cleaning
* Floorcloth
* Hot water extraction
* جاروبرقی

 |
| نخ‌ها | 
* Frieze
* Shag

 |
| قالی بافی | 
* Ghiordes and Senneh knots
* Knot density
* نخ خاب
* روناس
* Rug hooking
* Rug making
* Tack strip
* Underlay
* تار و پود

 |
| رنگ‌رزی | 
* مواد رنگزای طبیعی
* رزانه
* روناس
* درخت نیل
* Carmine
	+ قرمزدانه مکزیکی
	+ Armenian cochineal
	+ Polish cochineal
* Dyes in Uzbekistan

 |
| تولیدکنندگان | 
* A & M Karagheusian
* Axminster Carpets
* Brintons
* Cormar Carpets
* Dilmaghani
* Savonnerie manufactory
* DOBAG Carpet Initiative

 |
| قالی در فرهنگ | 
* Eagle rug
* Early Anatolian Animal carpets
* Gul
* Kilim motifs
	+ Elibelinde
	+ چشم‌زخم
	+ درخت زندگانی
* قالیچه پرنده
* Oriental carpets in Renaissance painting
* تابلو فرش
* جانماز
* فرش قرمز
* Transylvanian rugs
* War rugs

 |
| نمونه قالی‌های سرشناس | 
* قالی اردبیل
* قالی یتیمان ارمنی
* Badding Rug
* فرش بهارستان
* فرش تاجگذاری

 |

| * ن
* ب
* و
صنایع دستی و هنرهای تزیینی |
| --- |
| الیاف و چرم | 
* آجیده‌دوزی
* ابریشم‌دوزی
* بافتنی
* بردری‌دوزی
* بیلیش‌دوزی
* پارچه‌بافی
* پتوبافی
* پته‌دوزی
* پرده‌های نگارین
* پشتی‌دوزی
* پلاس
* کتیبه‌دوزی
* پوستین‌دوزی
* ترمه‌بافی
* تکه‌چسبانی
* تکه‌دوزی
* توربافی
* جاجیم‌بافی
* جوال
* جوراب پشمی
* چاپ کلاقه‌ای (باتیک)
* چادرشب‌بافی
* چاروق
* چرم‌سازی
* چشمه‌دوزی
* چنته‌بافی
* چهل‌تکه
* چوقا
* چیت‌بافی
* چیدمان
* چیغ‌بافی
* حاشیه‌دوزی
* حصیربافی
* خامه‌دوزی
* خورجین‌بافی
* خیاطی
* دارایی‌بافی
* دست‌بند دوستی
* دوزندگی
* ده‌یک‌دوزی
* رشتی‌دوزی
* رفوگری
* رنگرزی گره‌ای
* رنگرزی
* رودوزی
* ریسندگی
* زربفت
* زیلوبافی
* زین‌سازی
* سبدبافی (مرواربافی •  پخل‌بافی •  کپوبافی)
* سرپرده
* سرمه‌دوزی
* سکمه‌دوزی
* سوزن‌دوزی
* شعربافی
* شماره‌دوزی
* شمدبافی
* علاقه‌بندی
* قارچین
* قلمکارسازی
* قلاب‌دوزی
* کفاشی
* کلاه مالی
* گبه‌بافی
* گلابتون‌دوزی
* گلیچ‌بافی
* گلیم‌بافی
* گلیمچه
* گل‌دوزی
* لحاف‌دوزی
* مفرش‌بافی
* ملیله‌دوزی
* منجوق‌دوزی
* منگوله‌سازی
* نساجی
* نمدمالی
* نواربافی
* ورنی‌بافی

 |
| کاغذ | 
* اوریگامی (کیری‌گامی)
* پاپیه ماشه
* تکه‌چسبانی (فتومونتاژ)
* تذهیب
* خوشنویسی
* صحافی
* کاغذ ابری
* کاغذ دیواری
* کاغذسازی
* مُهرکاری

 |
| چوب | 
* خاتم‌کاری
* سوخت‌نگاری
* صندلی لهستانی
* کابینت‌سازی
* معرق‌کاری
* منبت‌کاری
* نجاری

 |
| سرامیک | 
* پرسلان
* سرامیک
* سفالگری
* کاشی‌سازی (کاشی‌کاری)

 |
| شیشه | 
* بلورسازی
* شیشه‌گری
* ویترای

 |
| فلز | 
* ضریح‌سازی
* طلاسازی
* زیورآلات
* قلم‌زنی
* مسگری
* ملیله‌کاری
* نقره‌سازی
* ورشوسازی
* دمشقه

 |
| مواد دیگر | 
* تخم‌مرغ رنگی
* حکاکی
* چاپ دستی
* عروسک‌سازی
* فیروزه‌تراشی
* فیروزه‌کوب
* لوست
* مرصع کاری
* مرصع‌سازی
* موزائیک
* میناکاری
* مینیاتور
* نازک‌کاری
* نقشه‌کشی قالی
* نمونک

 |
| فهرست صنایع دستی ایران |