***ترکمن*** نام یک آلبوم موسیقی اثر حسین علیزاده، هنرمند ایرانی است که در سبک سنتی تهیه شده و دارای ۱۴ آهنگ است.

این اثر، یک آلبوم بداهه‌نوازی در دستگاه، آواز و گوشه‌های مختلف است. دستگاه اصلی که جمله‌ها و فرودها به آن بازگشت داده می‌شوند، دستگاه راست‌پنجگاه است. دستگاه راست‌پنجگاه به جز چند نغمه از محدودهٔ قطعهٔ «درآمد» که دارای استقلال و ویژگی خاصی هستند، باقی روند ملودی‌ها به نوعی وابسته به دستگاه یا آوازهای دیگر می‌باشند که مرکب‌نوازی یا مدگردی را به‌طور طبیعی امکانپذیرتر می‌کنند. در آلبوم *ترکمن*، به پیوند میان موسیقی محلی و موسیقی سنتی توجه شده و به نوعی موسیقی ملی را دنبال می‌کند.

قطعهٔ پایانی آلبوم با نام «ترکمن» یک قطعه برای سه‌تار و ارکستر است. این قطعه یک برداشت ذهنی از موسیقی سرزمین و مردم ترکمن است.

این آلبوم نخستین کاری است که علیزاده پس از بازگشت از آلمان به صورت زنده در ایران اجرا می‌کند.

بازخوردها
---------

از نگاه برخی کارشناسان این اثر علیزاده نشان می‌دهد که بر خلاف گذشته، شنونده چه در هنگام اجرا و چه در پایان، هرگز نیاز به شنیدن آواز در وجودش نخواهد داشت و چنین قطعاتی جدا از از قضاوت‌هایی که بر پایه سلیقه شخصی افراد است، چنانچه از نظر انگیزه و حالت‌های زیبای معنوی محکم و دلپذیر باشند، و از نظر حفظ اصالت نیز مبتنی بر گردش ملودی در فواصل ملحوظ ردیف باشند، نشانه‌های خوبی برای نشان دادن قابلیت و ظرفیت موسیقی سازی خواهند بود. برای ورود به قلمرویی که می‌شود آن را خودستایی یا خودکفایی ساز نامید.

> *ترکمن* خیلی انتزاعی است. من ایران نبودم و می‌خواستم یک کنسرت برگزار کنم. یک مرتبه مریض شدم و تب شدیدی گرفتم و مثل یک بچه دلم برای ایران تنگ شد. تازه یک هفته از ایران رفته بودم. وقتی در تب بودم عجیب بود که آوازهای ترکمنی می‌شنیدم. این آوازها دل‌تنگی من را رفع می‌کرد، وقتی ساز به دست گرفتم و آن را نواختم دیدم اصلاً این نوع سه‌تارنوازی نه تکنیکش برای من آشنا بود و نه در تکنیک سه‌تارنوازی چنین چیزی سابقه داشت.
> 
> — حسین علیزاده، 

مسعود شعاری موسیقی دان و نوازندهٔ سه‌تار و یکی از شاگردان علیزاده که در یکی از اجراهای زنده *ترکمن* هم با علیزاده هم‌نوازی کرده، *ترکمن* را از دو جنبه مورد بررسی قرار می‌دهد. نخست به لحاظ تأثیرگذاری، این قطعه را در زمان خود یک شوک بزرگ در شیوه سه‌تارنوازی در نظر می‌گیرد. از دید او *ترکمن* در آن دوران سبک خاصی را ایجاد کرد که از لحاظ فرم و مضراب‌بندی بی‌مانند محسوب می‌شد. در وجه دوم هم شکل آهنگسازی این قطعه را مورد توجه می‌داند. از دید شعاری *ترکمن* نامرتبط با موسیقی دستگاهی ایران نیست، اما نشانه‌هایی از موسیقی محلی و بومی منطقه ترکمن را نیز در خود دارد. نحوه ارائه لهجه و جمله‌ها به گونه‌ای است که ارتباط موسیقی *ترکمن* با موسیقی دستگاهی را به واسطه آن می‌توان اثبات کرد.

حسین علیزاده دربارهٔ نقش الگوهای کهن در ذهن خود می‌گوید که *ترکمن* را بدون اینکه به ترکمن‌صحرا رفته باشد ساخته است. از نگاه او *ترکمن* نتیجه تصویری تخیلی بود که در ناخودآگاه او از موسیقی ترکمنی وجود داشت و علیزاده بر این باور است که این نشان‌دهندهٔ این است که در ناخودآگاه افراد چه فرهنگ‌های دیگری نیز وجود دارد. او همچنین می‌گوید «برای اجرای *ترکمن* آواز ترکمن‌ها و سلحشوری آن‌ها را تخیل کردم. نوع‌سازی هم که در این کار زده‌ام شاید مورد قبول خیلی‌ها نباشد اما من از ساز به عنوان یک ابزار برای بیان تفکرات و احساساتم استفاده کرده‌ام. همان‌طور که یک کارگردان از تمام ابزارهای موجود برای بیان منظورش استفاد می‌کند من نیز این‌گونه رفتار کرده‌ام.»

فهرست آهنگ‌ها
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| **ردیف** | **آهنگ** |
| ۱ | درآمد راست |
| ۲ | زنگ شتر |
| ۳ | چهارمضراب |
| ۴ | زنگوله |
| ۵ | نغمه |
| ۶ | روح افزا |
| ۷ | عشاق ـ آواز ابوعطا |
| ۸ | چهارمضراب |
| ۹ | کرد بیات |
| ۱۰ | اسمر اسمر |
| ۱۱ | فرود |
| ۱۲ | راک، کرشمه |
| ۱۳ | شوشتری |
| ۱۴ | ترکمن |
|

جستارهای وابسته
---------------

* حسین علیزاده

منابع
-----

1. ↑  ترکمن[*پیوند مرده*]، ماهور. کام، بازبینی در ۷ اردیبهشت ۱۳۹۳.
2. 1 2  علیزاده، حسین، *ترکمن*، مؤسسه فرهنگی هنری ماهور، زمستان ۱۳۶۷، بازبینی‌شده در ۷ اردیبهشت ۱۳۹۳.
3. ↑  *به تماشای آب‌ها: مروری بر زندگی و آثار حسین علیزاده*،بی‌بی‌سی فارسی، بازبینی در ۲۷ فروردین ۱۳۹۳.
4. ↑  تجریشی، حمید, ویراستار (اردیبهشت ۱۳۸۵). «از اجتماعیات موسیقی ۳». *مقام موسیقایی* (۵۵): ۲۳.
5. ↑  مختاباد، ابوالحسن (۵ فروردین ۱۳۸۷). «گفت‌وگوی همشهری‌آنلاین با حسین علیزاده - بخش سه». همشهری‌آنلاین. دریافت‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳.
6. ↑  «قطعه ترکمن و سه‌نوازی علیزاده، شعاری، بابایی». همشهری‌آنلاین. ۷ آبان ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳.
7. ↑  «گزارش همشهری‌آنلاین از نشست نقد و بررسی آثار علیزاده». همشهری‌آنلاین. ۱۸ شهریور ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳.

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد پیرامون آلبوم موسیقی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |


| * ن
* ب
* و
آثار حسین علیزاده |
| --- |
| سولو | 
* *نی‌نوا*
* *سلانه*
* *هجرانی*
* *ترکمن*
* *ماه و مه*

 |
| گروه شیدا | 
* *چاووش ۲*
* *چاووش ۳*

 |
| گروه شیدا و عارف | 
* *راز و نیاز*
* *شورانگیز*

 |
| هم‌آوایان | 
* *راز نو*
* *از اعصار*
* *به تماشای آب‌های سپید*
* *نوبانگ کهن*
* *زیر تیغ*
* *آوای مهر*
* *سرود گل*
* *مادران زمین*
* *من اگر پرنده بودم*
* *باده تویی*

 |
| حسین علیزاده و مجید خلج | 
* *نوای نور*
* *کنسرت همایون*
* *راست پنج‌گاه*
* *کنسرت نوا*
* *استادان بداهه‌نوازی*

 |
| استادان موسیقی ایرانی | 
* *فریاد*
* *زمستان است*
* *بی تو بسر نمی‌شود*
* *سرود مهر*
* *ساز خاموش*
* *هم‌نوا با بم*

 |
| موسیقی فیلم و سریال | 
* *نیوه‌مانگ (نیمه ماه)*
* *زیر تیغ*
* *لاک‌پشت‌ها هم پرواز می‌کنند*
* *گبه*
* *دلشدگان*
* *ایران سرای من است*
* *زمانی برای مستی اسب‌ها*
* *ابر و آفتاب*
* *عشق طاهر*
* *در آن سوی ...*
* *از اعصار*
* *زشت و زیبا*
* *آواز گنجشک‌ها*
* *زمستان است*
* *بیگانه*
* *میراث کهن*
* *مدرسه‌ای که باد برد*
* *در چشم باد*
* *ملکه*
* *آسمان زرد کم‌عمق*

 |
| آلبوم‌های مشترک دیگر | 
* *آن و آن (مُناد)*
* *چهارگاه ـ بیات ترک*
* *هم‌نوایی*
* *صبحگاهی*
* *پرنده‌ها*
* *ساز نو*
* *پایکوبی*
* *نوروز*

 |
| آلبوم‌های آموزشی | 
* *ردیف میرزا عبدالله*
* *آموزش سه‌تار*
* *دستور سه‌تار*
* *ردیف مقدماتی تار و سه‌تار*

 |
| کتاب‌ها | 
* *۱۰ قطعه برای تار ۱،۲،۳ و ۴*
* *ردیف مقدماتی تار و سه‌تار*
* *بوسه‌های باران*
* *دستور تار و سه‌تار*
* *دستور سه‌تار*
* *نی‌نوا*

 |
| دیگر | 
* سلانه
* حصار (قطعه موسیقی)
* بیست سال با آثار پرویز مشکاتیان

 |