**ایران خودرو** (با نام تجاری **آیکو**، **IKCO**) یک شرکت خودروسازی ایرانی است که دفتر مرکزی آن در تهران قرار دارد و در مرداد ۱۳۴۱ دو برادر به‌نام‌های احمد و محمود خیامی آن را بنیان نهادند. این شرکت نخست **ایران ناسیونال** نام داشت و نخستین گروه تولیدات آن، گونه‌ای اتوبوس بود.

در سال ۱۳۴۵، با قراردادی با شرکت روتس انگلستان، ایران ناسیونال برنامه‌ریزی تولید پیکان را انجام داد و از ۲۴ اردیبهشت ۱۳۴۶ کارخانهٔ ویژهٔ آن گشایش یافت و ساخت انبوه آن کلید خورد. از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ پیکان در مدل‌های کار، لوکس، جوانان، استیشن و وانت ساخته شد. انواع کامیون، اتوبوس، مینی‌بوس و آمبولانس نیز در این سال‌ها با همکاری دایملربنز در این شرکت تولید می‌شد. در سال ۱۳۵۲، شرکت هدف‌گذاری کرد که به خودکفایی برسد و محصولاتی تمام ایرانی به فروش برساند. در این راستا، چندین کارخانه و شرکت تامین‌کننده در سراسر ایران تأسیس شد. شرکت در سال ۱۳۵۶ دارای قصد جدی برای تولید جایگزین پیکان بود که با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق، پروژه برهم زده‌شد و پس از جنگ، این شرکت با پژو فرانسه و شریک‌های خارجی برای تولید خودروهای تازه در ایران به توافق رسید.

در دههٔ ۱۳۶۰، این شرکت با توجه به آشفتگی اقتصادی ایران، تا نزدیکی تعطیلی کامل پیش رفت که با اعلام آمادگی پژو برای همکاری، ایران خودرو دچار تحولی بزرگ شد. پژو به شریک ایران خودرو در ایران تبدیل شد و محصولات این شرکت را در شمار بسیار بالا در ایران به فروش رساند. پژو ۴۰۵، ۲۰۶، ۲۰۷ و پارس توانستند بخش بزرگی از بازار ایران را در اختیار بگیرند که سود قابل‌توجهی برای شرکت فرانسوی داشت. ایران خودرو با رنو، دیگر شرکت خودروسازی فرانسوی نیز همکاری کرد و ال۹۰، از محصولات ارزان‌قیمت این شرکت را به شکلی موفق در بازار ایران به فروش رساند.

بسیاری از کارشناسان ایرانی باور دارند که با نبود مدیریت درست، ایران خودرو از شرکتی خودکفا به یک ابزار فروش برای شرکت‌های خارجی تبدیل شده‌است. با این وجود، این شرکت دو خودروی کاملاً اختصاصی سمند (۲۰۰۲) و دنا (۲۰۱۵) را تولید کرده‌است. سمند محصول سال ۲۰۰۲، نخستین خودروی ملی ایران نامیده شد.

تاریخچه
-------

### بنیان‌گذاری توسط برادران خیامی

نخست‌وزیر امیرعباس هویدا با پیکان خود.
شرکت ایران‌خودرو در مرداد ۱۳۴۱ با سرمایه‌ای نزدیک به یک‌صد میلیون ریال توسط برادران خیامی بنیان نهاده شد و در شهریور همان سال با شماره ثبت ۸۳۵۲ و شناسهٔ ملی ۱۰۱۰۰۳۶۰۷۹۴ در ادارهٔ ثبت شرکت‌های تهران به ثبت رسید. نخستین گروه تولیدات این شرکت، اتوبوس‌های معروف به «ال‌پی» بودند که شاسی آن‌ها از آلمان وارد می‌شد.

شرکت ایران ناسیونال در سال ۱۳۴۸، کارخانه تولید موتور دیزل اتوبوس و کامیون خود را در تبریز با عنوان شرکت تولید موتورهای دیزل ایران (I.D.E.M) و با سرمایه‌گذاری مستقیم دایملربنز آلمان و همچنین در همین سال کارخانه تولید گیربکس کامیون و اتوبوس خود را با نام شرکت چرخشگر در همین منطقه، با سرمایه‌گذاری مستقیم **زداف فریدریشسهافن** آلمان، بنیان‌گذاری نمود.

در سال ۱۳۴۵، با قراردادی با شرکت روتس انگلستان، ایران ناسیونال برنامه‌ریزی تولید پیکان را انجام داد و از ۲۴ اردیبهشت ۱۳۴۶ کارخانهٔ ویژهٔ آن گشایش یافت و ساخت انبوه آن کلید خورد. از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۷ پیکان در مدل‌های کار، دولوکس، جوانان، استیشن و وانت ساخته شد. انواع اتوبوس، مینی‌بوس و آمبولانس نیز در این سال‌ها در این شرکت تولید می‌شد. در سال ۱۳۵۲، شرکت هدف‌گذاری کرد که به خودکفایی برسد و محصولاتی تمام ایرانی به فروش برساند. در این راستا، چندین کارخانه و شرکت تامین‌کننده در سراسر ایران تأسیس شد. شرکت در سال ۱۳۵۶ دارای قصد جدی برای تولید جایگزین پیکان بود که با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق، پروژه لغو شد و سپس این شرکت با پژو فرانسه و شرکای خارجی برای تولید خودروهای جدید در ایران به توافق رسید.

### مصادره پس از انقلاب ۱۳۵۷ و دوران پس از آن

پژو ۴۰۵؛ خودرویی که در محصولات پسین ایران خودرو نیز از آن بهره گرفته‌شد.
در سال ۱۳۵۷ با توجه به نیاز به خودرویی جدید و اینکه تولید جایگزینی برای پیکان در دستور کار شرکت قرار گرفته بود، قراردادی با پژو بسته شد و تولید پژو ۳۰۵ در برنامه قرار گرفت اما با وقوع انقلاب ۱۳۵۷، در جریان مصادره اموال و دارایی‌ها، همه اموال و دارایی‌های برادران خیامی، از جمله ایران ناسیونال و شرکت‌های مربوط به آن مصادره شد و در اختیار دولت قرار گرفت و این قرارداد نیز فسخ شد. کمی پس از انقلاب ۱۳۵۷، اخباری مبنی بر تلاش جهت تخریب کارخانه‌های ایران ناسیونال پخش شد و برخی گروه‌های تندروی انقلابی، با ادامهٔ فعالیت این شرکت موافق نبودند. با انقلاب ۱۳۵۷ و وقوع جنگ ایران و عراق، صنایع ایران خودرو دچار زیان، فرسودگی و مشکلات فراوان شد که تا اواسط دهه ۱۳۶۰ ادامه داشتند. در سال ۱۳۶۷ با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از سوی ایران و عراق، مقدمات ساخت پژو ۴۰۵ فراهم شد و این خودروی فرانسوی توانست فروش بسیار خوبی در بازار ایران داشته باشد. در سال ۱۳۶۸ همزمان با تأکید دولت ایران بر تولید خودروهایی که کاربری همگانی داشته باشند، ایران خودرو سالنی را برای تولید اتوبوس در نظر گرفت که این سالن در دو شیفت، سالانه ۶۰۰۰ دستگاه اتوبوس می‌ساخت. همزمان با توقف ساخت پیکان و نداشتن نیروی محرکه برای آن، پژو قراردادی با ایران خودرو بست و این شرکت تصمیم به نصب موتور ۵۰۴ بر روی پیکان گرفت. در سال ۱۳۷۰ نیز تولید پیکان دوباره آغاز شد و شرکت ساپکو بنیان نهاده شد.

در سال ۱۳۷۳ تدوین برنامه‌ای هفت ساله برای شرکت ایران خودرو صورت گرفت. افزایش تیراژ تولید بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه در سال نیز در همین سال رخ داد. از جمله اهداف استراتژیک در برنامهٔ هفت‌ساله، موضوع کیفیت خودروها و بهبود مستمر آن بود که در راستای آن، استاندارد ایزو ۹۰۰۰ و بهره‌مندی از نظام تضمین کیفیت در نظر گرفته شدند و تا پایان سال ۱۳۷۷، بسیاری از واحدهای تولیدی گواهینامه ایزو ۹۰۰۲ دارا بودند.

### نخستین خودروی ایرانی

مقالهٔ اصلی: سمند
سمند، نخستین خودروی ملی ایرانی.
با ایجاد مرکز پژوهش، در دهه ۱۳۷۰ طراحی سمند روی پلتفرم پژو ۴۰۵ صورت گرفت و این خودرو در سال ۱۳۸۱ به تولید انبوه رسید. این برای نخستین‌بار بود که یک شرکت ایرانی، خودرویی با طراحی ویژه خود را می‌سازد و پس از این، ایران خودرو قادر بود طرح‌های گوناگونی بر روی سمند بگذارد و محصولات ویژهٔ خود را به فروش برساند. این خودرو توانست موفقیت بسیاری در فروش کسب کند و تولید آن تا دهه ۲۰۲۰ ادامه یافت. ادامه یافتن تولید خودرو به همان شکل پیشین، باعث شد ایرادات فراوانی به این خودرو گرفته شود که به دلیل به روز شدن استانداردها در جهان بوده‌است. بسیاری از کارشناسان به ایمنی و عملکرد این خودرو ایراد گرفته و معتقدند تولید آن نباید تا دهه‌ها به همان شکل ادامه می‌یافت.

### دهه ۱۳۸۰

در سال ۱۳۸۲، پروژه‌های پارس سال، سمند سال و پژو ۲۰۶ صندوق‌دار آغاز گردید و در سال ۱۳۸۳ نیز چند تغییر جزئی در خودروها اعمال شد و مدل‌هایی به آنان افزوده شد. در سال ۱۳۸۴، خودروی پیکان از فهرست محصولات شرکت ایران خودرو حذف شد. در این سال همچنین موتوری با عنوان «موتور ملی» پایه گازسوز طراحی شد. در سال ۱۳۸۵، خط تولید موتور ملی با حضور رئیس‌جمهوری ایران راه اندازی شد. در همین سال پروژه‌های فرامرزی تولید سمند آذربایجان، بلاروس، سوریه و ونزوئلا به بهره‌برداری رسیدند. در توافقی جدید با یک شرکت خارجی، در این سال ال نود، با همکاری شرکت رنو به فهرست محصولات شرکت افزوده شد. در سال ۱۳۸۶ نیز ایران خودرو خطوط تولید خود را تبریز، سنگال و مصر راه اندازی و محصول جدید سمند سورن به بازار ارائه نمود.

در سال ۱۳۸۷، این شرکت خودرویی با نام رانا طراحی کرد که بر پایه محصولات شرکت‌های خارجی بوده‌است و شباهت بسیاری به پژو ۲۰۶ دارد. در این سال ایران خودرو به عنوان صادرکننده نمونه ایران، جایزه ملی صادرات را کسب کرد.

در سال ۱۳۸۹، رکورد تولید ۷۵۵٫۵۵۵ دستگاه خودرو سبک برای نخستین‌بار در تاریخ خاورمیانه، توسط ایران خودرو انجام شد. نزدیک به نیمی از سهم تولید خودرو سبک کشور در اختیار ایران خودرو قرار گرفت و این شرکت در سودآوری و اشتغال‌زایی در ایران بسیار موفق عمل کرد.

### دهه ۱۳۹۰

در دهه ۱۳۹۰، با وجود طراحی سومین خودروی اختصاصی ایران خودرو، با نام دنا (همچنین دنا پلاس)، این شرکت به عرضهٔ محصولات شرکت‌های خارجی همانند پژو و رنو ادامه داد و به دنبال توافق‌های جدید با این شرکت‌ها بود.
#### طراحی و تولید دنا

خودروی دنا به شکل کامل توسط طراحان ایران خودرو طراحی شد و بر اساس اعلام این شرکت، مراحل طراحی و نمونه‌سازی دنا در کمتر از یک سال صورت پذیرفته‌است. این خودرو در فروردین سال ۱۳۹۰ رونمایی شد. سپس همچنین محصولاتی بر پایهٔ دنا، عرضه شدند. همانند دنا پلاس که با امکاناتی همانند فرمان برقی و گیربکس اتوماتیک به بازار آمد.

* خط تولید دنا پلاس در سال ۱۳۹۶خط تولید دنا پلاس در سال ۱۳۹۶
* خط تولید دنا پلاس در سال ۱۳۹۶خط تولید دنا پلاس در سال ۱۳۹۶
* نمای کناری دنا پلاسنمای کناری دنا پلاس
* نمای درونی دنا و دنا پلاسنمای درونی دنا و دنا پلاس

#### ادامه عرضه خودروهای شرکت‌های خارجی

همچنین ببینید: ایکاپ
پژو ۵۰۸، از جمله خودروهایی که قرار بود پس از برجام توسط ایران‌خودرو تولید شود و اهمیت ویژه‌ای برای شرکت پژو داشت. این خودرو برخلاف پژو ۳۰۱ توسط ایران‌خودرو بومی‌سازی نشد.
پایان سال ۱۳۹۰، ایران خودرو همچنان از رکوردشکنی‌های پی‌درپی تولید خود سود می‌برد که پژو پس از ۲۰ سال به همکاری با ایران خودرو پایان داد. سپس نیز تحریم‌های علیه ایران هرچه بیشتر بر این خودروساز ایرانی فشار آوردند. با همه مشکلات، ایران خودرو پس از برنامه جامع اقدام مشترک، دوباره با پژو به توافق دست یافت تا محصولات جدیدتر این شرکت را در ایران تولید و به فروش برساند. ایران خودرو در پسابرجام در تلاش بود تا با فیات و فولکس‌واگن نیز به توافقاتی برسد اما چنین نشد. پس از سرمایه‌گذاری قابل‌توجه ایران خودرو برای شراکت دوباره با پژو، باز هم این شرکت به دلیل تحریم‌ها علیه ایران، از توافق خارج شد و برنامه‌های همکاری ناتمام ماندند. با این حال گزارش‌هایی منتشر شد که نشان می‌داد ایران خودرو بر پلت‌فرم پژو ۳۰۱ تسلط پیدا کرده‌است و امکان تولید خودروهایی مانند تارا بر پایهٔ آن را دارد.

#### تبدیل شدن به ابزار فروش شرکت‌های خارجی

پس از موفقیت‌های فراوان ایران خودرو در تولید و فروش خودروهای پژو و رنو در بازار ایران، بسیاری از کارشناسان ایرانی باور دارند که با عدم مدیریت درست، ایران خودرو از شرکتی خودکفا به یک ابزار فروش برای شرکت‌های خارجی تبدیل شده‌است. به نحوی که به‌جای سرمایه‌گذاری در طراحی و داخلی‌سازی خودروها، تنها محصولات شرکت‌های خارجی را برای آنان به فروش رسانده و بدون انتقال درست فناوری، برندهای آنان را تقویت می‌کند. بسیاری از کارشناسان مقایسه‌هایی میان ایران خودرو و رقبای آسیایی این شرکت انجام داده و باور دارند که در سال‌های گذشته، در صورت تمرکز بر پژوهش و طراحی، این شرکت می‌توانست بخش مناسبی از بازارهای جهانی را نیز در اختیار بگیرد. با این وجود، رسانه دنیای اقتصاد، ساخت و طراحی سمند را «گامی بلند در گذر از مونتاژ» اعلام کرده‌است.

بر اساس گزارشی در سال ۲۰۱۹، شرکت‌های فرانسوی رنو و پژو، سود قابل توجهی از بازار ایران به دست آورده‌اند و حضور نداشتن در ایران، به زیان این شرکت‌ها و اقتصاد فرانسه است. *آکسین چک* که مقر آن در هانوفر آلمان است، در یک گزارش تحلیلی، میزان کاهش ارزش سهام شرکت پژو را به دلیل خروج از بازار ایران، ۱۵٫۷ درصد ارزیابی کرد.

محصولات و خدمات
---------------

مقالهٔ اصلی: فهرست محصولات ایران خودرو
برای مشاهده محصولات ایران خودرو فهرست محصولات ایران خودرو را ببینید.

### ایساکو

جشنواره نوروزی خدمات امدادی ایران خودرو
مقالهٔ اصلی: ایساکو
ایساکو شرکت تهیه و توزیع قطعات و لوازم یدکی محصولات ایران خودرو است که در تاریخ ۱۳۵۶/۸/۱ در قالب شرکت سهامی خاص بنیان نهاده شد. این شرکت دارای فروشگاه‌هایی در سراسر ایران است و محصولات آن دارای نشان تجاری این شرکت هستند.

### امداد خودرو

امداد خودرو شرکتی است که خدمات امدادی را در همهٔ ساعات شبانه‌روز در سراسر ایران ارائه می‌دهد و برای مشتریان ایران خودرو قابل دسترس است و در صورت داشتن کارت‌های آن، امکان استفاده از خدمات رایگان وجود دارد.

کارخانه‌ها
----------

### درون ایران

1. ایران خودرو تهران: سایت مرکزی ایران خودرو در جاده مخصوص
2. ایران خودرو خراسان: این شرکت در پنجم دی ماه ۱۳۷۹ به منظور تولید گونه‌های خودرو سواری و تجاری مانند سدان، **شاسی‌بلند**، ون، وانت و کامیونت تأسیس شد.
3. ایران خودرو تبریز: هم‌اکنون خودرو سمند و سمند سورن پلاس در ایران خودرو تبریز ساخته می‌شود.
4. ایران خودرو سمنان: کارخانه‌ای در اختیار بخش خصوصی که هم‌اکنون همکاری آن با ایران خودرو قطع و گروه فردا موتور در آن فعال است.
5. ایران خودرو فارس: هم‌اکنون در این واحد پژو پارس تولید می‌گردد.
6. ایران خودرو مازندران: شرکت ایران خودرو مازندران در سال ۱۳۸۹ با تولید شمار ۱۹۱۷ دستگاه سمند سریر فعالیت خود را آغاز کرد.
7. ایران خودرو کرمانشاه: ظرفیت ساخت خودرو در این واحد تولیدی ۳۰ هزار دستگاه در سال می‌باشد.

### بیرون ایران

ایران خودرو تاکنون در کشورهای ونزوئلا، سنگال، بلاروس، عراق، سوریه و جمهوری آذربایجان کارخانجاتی را برای تولید خودرو احداث کرده‌است. امیر خجسته، نماینده مجلس از همدان، به خبرگزاری فارس گفته‌است که شرکت ایران خودرو ۱۰۰ میلیون دلار، در کشور سنگال سرمایه‌گذاری کرده‌است، اما «هیچ تولید و منفعتی» نداشته‌است. به گزارش رادیو فردا، در میان واحدهای تولیدی ایران خودرو در خارج از کشور، تنها واحدهای تولیدی در سوریه و عراق و تاحدودی نیز آذربایجان، توجیه اقتصادی داشته‌اند.

#### جمهوری آذربایجان

در سال ۱۳۸۵، نخستین کارخانه برون‌مرزی خودروسازی ایران در جمهوری آذربایجان گشایش یافت که به تولید خودروی سواری سمند با نام *آذ-سمند* می‌پرداخت. در آن زمان هنوز سمند امکان فروش جهانی را داشت. در اوایل فروش سمند در این کشور با استقبال نسبتاً مناسبی روبرو شد و وجود قطعات یدکی در زمان کوتاه یکی از دلایل خریداران بوده‌است. با شدت‌گرفتن تحریم‌ها و زیان‌ده شدن ایران خودرو در زمان ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد ایران خودرو دچار بحران شد و خط تولید سمند در آذربایجان، در سال ۱۳۸۹ بسته شد.

از دیدگاه قانونی و بازرگانی
---------------------------

### نشان‌واره

* نخستین نشان گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۴۶ تا سال ۱۳۵۹نخستین نشان گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۴۶ تا سال ۱۳۵۹
* دومین نشان گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۵۹ تا سال ۱۳۶۸دومین نشان گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۵۹ تا سال ۱۳۶۸
* نوشتار نشان گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۶۸نوشتار نشان گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۶۸
* نشان سه بعدی گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۶۸نشان سه بعدی گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۶۸
* نشان دو بعدی گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۶۸نشان دو بعدی گروه صنعتی ایران خودرو از سال ۱۳۶۸

### سهام



| سهامداران عمده ایران‌خودرو در پایان روز معاملاتی ۱۴۰۲/۱۲/۰۹ |
| --- |
| **سهامدار** |  | **درصد** |
| شرکت تدبیر سرمایه آراد |   | ۱۵٫۰۰٪ |
| شرکت گسترش سرمایه‌گذاری ایران خودرو |   | ۱۰٫۸۷٪ |
| شرکت سپهر کیش ایرانیان |   | ۱۰٫۲۶٪ |
| سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران |   | ۵٫۷۱٪ |
| شرکت سرمایه‌گذاری ملی ایران |   | ۵٫۰۱٪ |
| شرکت سرمایه‌گذاری آتیه صبا |   | ۴٫۹۸٪ |
| گروه بهمن |   | ۳٫۴۳٪ |
| شرکت سرمایه‌گذاری سمند |   | ۳٫۰۸٪ |
| بانک تجارت |   | ۳٫۰۶٪ |
| شرکت سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری |   | ۳٫۰۳٪ |
| شرکت سرمایه‌گذاری و توسعه راهبردی راز |   | ۲٫۲۸٪ |
| بانک ملت |   | ۱٫۶۸٪ |
| شرکت سرمایه‌گذاری مانا نوین |   | ۱٫۴۳٪ |
| شرکت گروه مالی بانک پارسیان |   | ۱٫۲۲٪ |

ایران‌خودرو قانوناً یک شرکت سهامی عام بوده و سهام آن در بازار بورس اوراق بهادار تهران معامله می‌شود. هرچند دولت در ظاهر سهم کمی در آن دارد اما در حقیقت بازیگران دولتی و شبه‌دولتی نقش بسیار پررنگی در حاکمیت و مدیریت آن دارند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد ایران‌خودرو با یک برنامه پیچیده توانسته ظرف چند سال سهام خود را بفروشد و سپس خودش آن را تحت کنترل بگیرد. شرکت‌های زیرمجموعه ایران‌خودرو طی سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰ با خرید سهام شرکت مادر خود موفق به ایجاد پدیده سهام‌داری چرخه‌ای شدند، به‌گونه‌ای که مجموع میزان سهام تحت تملک تنها سه شرکت (نگار نصر سهم، سرمایه‌گذاری سمند و بازرگانی سپهر کیش ایرانیان که سهام دو تای نخست ۱۰۰٪ و سومی ۶۰٪ در اختیار ایران‌خودرو است) از ۷٫۳۸٪ به ۲۴٫۴۶٪ افزایش یافت.

خبرگزاری فارس در گزارشی در دی‌ماه ۱۳۹۶ اعلام کرد که عملاً ۱۷٪ از سهام ایران‌خودرو تحت اختیار شرکت صنایع تولیدی کروز، ۲۱٪ تحت کنترل دولت و نهادهای شبه‌دولتی، ۲۶٪ زیرمجموعه‌های خودش و تنها ۲۶٪ به سهامداران خرد تعلق دارد.

فساد و مافیا
------------

برخی قطعه‌سازان ایرانی، در هنگام شدت‌گیری تورم با هدف فشار بر دولت جهت افزایش‌دادن قیمت فروش کارخانه‌ای خودرو، برای مدتی از تأمین قطعاتی که در انحصار تولید یا واردات آن‌ها بوده‌است، خودداری کرده‌اند و بدین وسیله شمار خودروهای ناقص را در انبارهای خودروسازان افزایش داده‌اند که این کاهش عرضه خودرو به بازار عملاً، باعث افزایش قیمت‌ها در بازار خودرو شده‌است. در واقع کاهش عرضهٔ خودروها به بازار، منجر به ایجاد مابه‌التفاوت‌های بسیار میان قیمت کارخانه و بازار شده‌است؛ تا به‌وسیله این تفاوت، جذابیت کاذبی برای خریداران ایجادشده و آنان را متقاعد به ثبت‌نام برای خرید خودروها با قیمت کارخانه‌ای کنند. از این مسئله با نام گروگان‌گیری خط‌تولید یاد می‌شود که ناشی از عدم شفافیت در صنعت خودروسازی ایران تلقی شده‌است. خودروهای ناقص تولیدشده، معمولاً رفع نقص نگردیده و با نقص‌هایی جزئی و تنها جهت کسب عنوان خودروی ناقص، برای گریز از فروش به قیمت کارخانه‌ای، به قیمت‌هایی نزدیک به قیمت‌های بازار و به‌صورت مزایده‌ای توسط خودروسازان به‌فروش می‌رسند.

ترفند مافیای خودرو برای افزایش قیمت‌های بازاری خودروها و بالطبع نزدیک‌کردن قیمت‌های کارخانه‌ای به آنان، فزون‌بر تولید خودروهای ناقص، تحمیل ممنوعیت یا تعرفه‌های سنگین واردات خودرو یا محدودسازی آن به واردات شمار اندکی از خودروهای خارجی نسبت به تقاضای بازار، از راه نفوذ یا فشار بر نهادهای بالادستی مانند دولت، مجلس، شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده‌است؛ به‌گونه‌ای‌که همواره میزان تقاضای خودرو در بازار ایران بسیار بیش از جمع عرضهٔ آن توسط خودروسازان و واردکنندگان بوده که بنابر قانون عرضه و تقاضا، منجر به افزایش سرسام‌آور و همیشگی قیمت‌های بازاری خودرو و بالطبع ایجاد وسیله‌ای برای اقناع افکار عمومی و توجیه افزایش قیمت‌های کارخانه‌ای گردیده‌است. به‌طوری‌که تقاضای خودرو در بازار ایران در حدود ۱٫۶ تا ۲ میلیون دستگاه خودرو در سال است درحالی‌که معمولاً جمع میزان تولید و واردات آن کمتر از یک میلیون دستگاه در سال بوده که این فاصله میان عرضه و تقاضا، منجر به افزایش قیمت‌های بازار و فاصله‌گرفتن آنان از قیمت‌های کارخانه‌ای شده‌است.

از زمان آغاز اجرای خصوصی‌سازی در ایران، کارخانه‌های قطعه‌سازی زیرمجموعهٔ خودروسازان، تحت عناوینی مانند فروش اموال مازاد، از شرکت‌های مادر جدا شده و به‌شکل شرکت، واگذار گردیدند که باعث افزایش قیمت تمام‌شده خودرو، ایجاد کرسی‌های جدید هیئت‌مدیره برای دریافت حقوق مسئولان و وابستگان آنان، شکل‌گیری توافقات خرید قطعه میان شرکت‌های قطعه‌ساز و خودروسازان؛ بالطبع فاکتورسازی و فسادهای مربوطه گردیده‌است.

بنابر قانون جمهوری اسلامی ایران، همه شرکت‌های بورسی موظف به انتشار صورت‌های مالی و قراردادهای خود در سامانه کدال هستند اما در سامانه کدال همواره تنها کلیات درج می‌شود؛ به مفهوم اینکه در صورت‌های مالی خودروسازان تنها قیمت تمام‌شده خودروی مربوطه و قیمت فروش آن درج می‌شود؛ بنابراین فهرست قطعات خریداری‌شده توسط خودروساز و شرکت‌های تابعهٔ آن، مشخصات و قیمت هر قطعه و نام اشخاص یا شرکت‌های فروشنده قطعات تولیدی یا وارداتی موردنظر به خودروساز در سامانه درج نمی‌گردد.

همین امر موجب رانت برخی شرکت‌های قطعه‌ساز، فاکتورسازی و فساد گسترده در خریداری قطعات به بهای چندین برابر و افزایش قیمت‌های تمام‌شده خودروها به میزان گاه چندبرابری قیمت‌های بازار مجموع قطعات و زیان‌دهی هنگفت سهامداران بورسی خودروسازان منجر شده‌است به طوری‌که دو خودروساز بزرگ ایران اکنون هریک بیش از ۵۶هزارمیلیارد تومان زیان انباشته دارند اما برخی قطعه‌سازان ایرانی که به رانت نیز متهم‌اند؛ همچنان سهامداران اصلی این دو شرکت زیان‌ده هستند. از این مسئله در ادبیات رسانه‌ای ایران بیشتر با نام مافیای خودرو یاد می‌شود و برخی مدعی هستند که مافیای خودرو در وزارتخانه‌ها و مجلس نیز صاحب نفوذ است.

به‌علاوه استخدام اعضای خانواده، بستگان و دوستان نمایندگان مجلس، وزرا، مدیران دولتی، مسئولان قضایی و فرماندهان نظامی در شرکت‌های تابعهٔ خودروسازان و پرداخت حقوق‌های نجومی به آنان؛ دلیل اصلی نفوذ مافیای خودرو در دستگاه‌های مختلف، همچنین دلیل یک‌پنجم زیان‌های خودروسازان تلقی شده‌است. البته این پدیده در دیگر شرکت‌های تحت تملک یا مدیریت وزارت صمت، شرکت‌های بانک‌ها، شرکت‌های تابعهٔ وزارت نفت، شرکت‌های تابعهٔ سازمان تأمین اجتماعی و شرکت‌های صندوق‌های بازنشستگی کشوری و لشکری نیز گزارش شده‌است؛ چنین روابطی با امتیازگیری دوجانبه میان مسئولانی مانند نمایندگان مجلس و وزرا شکل‌گرفته که حتی گاه مانع از استیضاح وزرای متهم به فساد یا بدون کارنامه نیز شده‌است. گاهی نیز به‌شکل وارونه، برکناری مدیر با تحت‌فشار گذاشتن مقام بالادستی وی یا استیضاح وزیر از سوی مجلس خود ناشی از ندادن امتیازهای این‌چنینی به برخی مسئولان و وابستگان آنان بوده‌است. اما همواره این گونه از فساد در خودروسازی رایج‌تر از دیگر صنایع بوده‌است.

افزون‌بر تولید و واردات قطعات و سهامداری در شرکت‌های خودروسازی، مافیای خودرو در زمینهٔ مونتاژ خودروهای خارجی در ایران نیز فعال است. این مافیا با به‌کارگیری نفوذ خود توانسته خودروهای خارجی به‌ویژه خودروهای چینی را با قیمت‌هایی دراندازهٔ سه تا چهار برابر قیمت‌های جهانی آنان در ایران به‌فروش برساند.

### رشوه دهی به مجلس شورای اسلامی

در سال ۱۳۹۹، ایران خودرو به بسیاری از نمایندگان مجلس خودروی دنا پلاس اتوماتیک با قیمت کارخانه و به‌صورت اقساطی تحویل داد که بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای داشت.

ضعف در کیفیت خودرو
------------------

به‌دلیل مدیریت دولتی و همچنین انحصار ناشی از تعرفه‌های وارداتی، این شرکت دچار عقب‌ماندگی در فناوری‌ها و امکانات خودرو شده‌است که از این دست می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

### عقب‌ماندگی در حوزه پیشرانه

باوجود آنکه در خودروسازی روز جهان، شرکت خودروسازی یافت نمی‌شود که حتی تولیدکننده یک مدل خودرو با حجم موتور بیش از ۲ لیتر نباشد؛ اما ایران‌خودرو و سایپا به‌دلایل فوق، همچنین به‌دلیل فشار دولت‌ها بر خودروسازان جهت جلوگیری از تولید خودروها با موتور قوی که خود به‌دلیل تملک پالایشگاه‌ها توسط دولت‌ها و شبه‌دولت‌ها و تلاش آنان برای صادرات بنزین می‌باشد؛ به‌علاوه، عدم سرمایه‌گذاری خودروسازان ایران در تحقیق و توسعه و ارتباط با دانشگاه‌ها در حوزه تولید موتورهای قدرتمند و به‌روز، این شرکت‌ها در این زمینه دچار عقب‌ماندگی جدی گردیده‌اند.

### عقب‌ماندگی در حوزه گیربکس

پژو ۳۰۸ نسل سه مدل ۲۰۲۱، در بیشتر خودروهای کنونی اهرم دنده اتوماتیک جای خود را به چند دکمه داده‌است.
امروزه در بازار جهانی به‌ندرت خودرویی با گیربکس دستی می‌توان یافت؛ به‌طوری‌که، در سال ۲۰۱۶ کمتر از ۳٪ خودروهای فروخته‌شده در ایالات متحده، از گونه دنده دستی بودند. به‌علاوه در بیشتر خودروهای روز جهان حتی اهرم دنده‌های اتوماتیک نیز حذف گردیده و جای خود را به چند دکمه در کنار نمایشگر یا سامانه تهویه خودرو داده‌است. اما ایران‌خودرو و سایپا تاکنون حتی موفق به طراحی و ساخت گیربکس اتوماتیک ۴-سرعته نسل اول هم نشده‌اند و هنوز خودروهای خود را با گیربکس دستی روانه بازار می‌کنند.

### عقب‌ماندگی در حوزه تزئینات و امکانات رفاهی

همه مدل‌های خودروی پرفروش و به‌روز جهان از امکاناتی مانند گرمایش و سرمایش صندلی، گرم‌کن فرمان، صندلی برقی، کنترل پیمایش سازگار، سامانه پارک خودکار، ماساژور صندلی و حسگر باران و نور برخوردار هستند درحالی‌که در خودروهای تولیدی ایران‌خودرو و سایپا بسیاری از امکانات خودروهای دهه ۱۹۹۰ نیز وجود ندارد.

### عقب‌ماندگی در حوزه ایمنی

همچنین ببینید: ایمنی خودرو




درحالی‌که در خودروهای کنونی جهان، شاید نتوان خودرویی را یافت که کمتر از ۶ ایربگ داشته باشد؛ همچنین اکنون شرکت‌های مطرح خودروسازی مانند تویوتا، بنز، ب‌ام‌و، جنرال موتورز و غیره خودروهای خود را به بیش از ۱۰ ایربگ مجهز کرده‌اند اما بیشتر خودروهای ایرانی از تنها دو ایربگ برخوردار هستند. به‌علاوه از نظر استحکام بدنه نیز خودروهای ایرانی در پایین‌ترین درجه قرار دارند. عقب‌ماندگی و ضعف خودروهای ایرانی در حوزه ایمنی اصلی‌ترین عامل مرگ سالانه ۱۶۰۰۰ تا ۲۸۰۰۰ نفر در تصادف‌های جاده‌ای ایران بوده‌است.

ناکامی در سرمایه‌گذاری‌های مشترک
--------------------------------

ایران خودرو همواره مهم‌ترین شریک گروه پی‌اس‌ای در خاورمیانه بوده اما به باور کارشناسان یکی از دلایل عدم موفقیت سرمایه‌گذاری‌های مشترک ایران‌خودرو، علاوه‌بر تیراژ تولید کم، درصد اندک ساخت داخل در قراردادهای پلتفرم‌های خارجی تولید این شرکت است؛ بدین صورت که درصد داخلی‌سازی قطعات پلتفرم‌های پژو در سال‌های نخست تولید، بنابر قرارداد، در حدود ۳۰٪ بوده و رسیدن این پلتفرم‌ها به ساخت داخل بالای ۹۰٪ گاهی بیش از ۱۵سال زمان برده که سبب عقب‌ماندگی ایران‌خودرو و قطعه‌سازان ایران از خودروسازی روز جهان و بالطبع عدم توانایی آنان در رقابت با خودروسازان خارجی شده‌است.

ناکارآمدی در بازارهای خارجی
---------------------------

به عنوان نخستین تولیدکننده خودرو در ایران، این شرکت تا به حال نتوانسته موفقیت چشمگیری در بازارهای خارج از ایران کسب کند. سرمایه‌گذاری‌های متعدد شکست‌خورده این شرکت در کشورهای گوناگون جهت احداث واحدهای تولید خودرو طی سال‌های گذشته یکی پس از دیگری سندی بر سیاسی‌کاری و نبود برنامه‌ای مدون، علمی و عملی در صادرات شعاری این شرکت است. عمده دلیل شکست این پروژه‌ها را می‌توان در حمایت‌های غیراصولی دولت و ناکارآمدی این شرکت در بازار داخلی جستجو کرد. شرکت‌های بزرگ خودروسازی سایپا و ایران خودرو به لطف حمایت‌های بی‌دریغ دولت‌های پس از انقلاب از این شرکت‌ها و تضییع حقوق مصرف‌کنندگان داخلی امکان ادامه حیات یافته‌اند. رقابت در بازارهای جهانی نیازمند مقدمات و توانایی‌هایی است که تولیدکنندگان داخلی از آن‌ها بی‌بهره‌اند. روند دامپینگ مستمر ایران خودرو به عنوان بزرگ‌ترین شرکت سازنده و صادرکننده خودرو در ایران برای حفظ جایگاه ظاهری در صادرات حاصلی جز افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری و در نتیجه افزایش قیمت و افت کیفیت بیشتر محصولات عرضه شده در بازار داخلی نداشته.

حتی کمترین کارکرد صادرات و سرمایه‌گذاری خارجی، که به‌یادسپاری برند و نشان تجاری شرکت تولیدکننده خودرو در خاطر مردمان کشور هدف است، در بسیاری از بازارهای صادراتی ایران خودرو و سایپا وجود نداشته‌است؛ به‌گونه‌ای که خودروهای ایران خودرو و سایپا در بسیاری از کشورها با برندها و نشان‌های تجاری دیگری عرضه می‌گردند.

ایران خودرو پس از ناکارآمدی در بازار و البته انتقادات بسیار در زمینه امنیت بسیار پایین خودروها، اقدام به افزایش جزئی ایمنی در خودروها نمود. این افزایش باعث شد تا ستاره‌های کیفی برخی خودروها، ۱ رتبه افزایش داشته باشد که البته این افزایش کیفیت کماکان محل شک و تردید است و دستمایه انتقادات شبکه‌های خبری شده‌است.

دیدگاه‌ها پیرامون شرکت
----------------------

* محمد شریعتمداری در نشست هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران با انتقاد از روند خصوصی‌سازی گفت: تنها ایران خودرو و سایپا در عالم خلق نشده‌اند بلکه خود بخش خصوصی اتاق بازرگانی با تجمیع سرمایه‌های خود می‌تواند یک شرکت خودروسازی ایجاد کند و سومین آن باشد که بنده نیز از آن حمایت می‌کنم.
* تیمور حسینی، جانشین رئیس پلیس راهور در اظهاراتی بی‌سابقه انتقادات شدیدی را متوجه دو شرکت بزرگ خودروسازی کشور کرد. ایشان در گفت‌وگویی که با ایسنا داشته، چنین بیان کرده‌است: با یک حساب دو دو تا چهارتا، ایران‌خودرو و سایپا اگر تعطیل شوند، ما با واردات خودرو و صرفه‌جویی در مصرف سوخت با واردات خودروی خارجی، حقوق همهٔ کارکنان آن را می‌دهیم. او با تأکید بر اینکه دیگر در جهان خودرویی نداریم که ۱۵ لیتر در صد کیلومتر مصرف کند، گفت که دیگر دوران آن گذشته که با تغییر یک کاپوت، بگوییم طرح جدید زده‌ایم، خودروسازان باید پلتفرم عوض کنند.

جستارهای وابسته
---------------

* ساپکو
* ایساکو
* باشگاه والیبال پیکان
* باشگاه فوتبال پیکان

منابع
-----

1. ↑  «مدیرعامل جدید ایران خودرو معرفی شد». ایرنا. ۷ اسفند ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۹ اسفند ۱۴۰۱.
2. ↑  «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۳ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۹ مارس ۲۰۱۳.
3. ↑  "PressTV - IKCO, Iran's richest industrial company". Presstv.ir. Archived from the original on 14 September 2017. Retrieved 2012-01-14.
4. ↑  "تعداد کارکنان شرکت ایران خودرو در سال ۲۰۲۲". Presstv.ir. Retrieved 2022-07-7. `{{cite web}}`: Check date values in: `|accessdate=` و `|archive-date=` (help)
5. ↑  «درباره محمود خیامی». *www.irna.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۲.
6. ↑  «داستان ۵۰ سال خودروسازی در ایران». *روزنامه دنیای اقتصاد*. ۲۰۲۴-۰۴-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۲.
7. ↑  «پایان امپراطوری خودروسازان فرانسوی در جاده مخصوص در راه است؟». *اقتصاد آنلاین*. ۲۰۲۲-۱۱-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۲.
8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «معرفی ایران خودرو». *www.ikco.ir*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «رویای «ایران‌ناسیونال» در جاده مخصوص». *روزنامه دنیای اقتصاد*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
10. 1 2 3 4 5 6 7 8  *تاریخچه صنعت خودرو، چاپ ۱، ۱۳۹۸*.
11. ↑  «چرخشگر (خچرخش)». *rasm.io*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۱۵.
12. ↑  «تولید موتورهای دیزل ایران». *rasm.io*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۱۵.
13. ↑  «53 نفری که بعد انقلاب اموالشان مصادره شد | اقتصاد آنلاین». *www.eghtesadonline.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۲.
14. ↑  «داستان ۵۳ نفر». *هفته نامه تجارت فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۹-۰۲.
15. ↑  «دنا پلاس اتوماتیک با چه آپشن‌هایی به بازار عرضه می‌شود؟ + اینفوگرافیک». *اقتصاد نیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
16. ↑  «کاهش سود شرکت‌های خودرو ساز فرانسوی رنو و پژو با خروج از بازار ایران». *ایران اینترنشنال*. ۲۰۱۹-۰۴-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
17. ↑  10 (۲۰۱۹-۰۵-۰۴). «کاهش ارزش سهام پژو در پی خروج از بازار ایران». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
18. ↑  ««ایساکو» دربارهٔ ما». *www.isaco.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
19. ↑  «امداد خودرو ایران خودرو». ۲۰۲۳-۱۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۴-۱۲.
20. 1 2  «تولید خودرو ایرانی در ناکجاآباد». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۳-۲۴.
21. 1 2  *دو مسیر خروج خودروسازان از سهامداری، چرا دولت بر ترکیب سهامداری خودروسازان نظارت نکرد؟*، ش. ۴۲۲۲، روزنامه دنیای اقتصاد، ۲ دی ۱۳۹۶، ص. ۱۶
22. ↑  *پشت پرده مالکیت در ایران‌خودرو چیست؟ مدیرانی که همدیگر را منصوب می‌کنند*، خبرگزاری فارس، ۶ دی ۱۳۹۶
23. ↑  «مورد عجیب کروز/ از سرنوشت نامعلوم دریافت ارز دولتی تا گروگان‌گیری خط تولید ایران خودرو/ حمیدرضا صمدی کیست؟». *دیدبان ایران*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۰-۱۷.
24. ↑  «فساد در صنعت خودروسازی». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۲۱.
25. ↑  «مزایده خودروهای ناقص؛ شعبده بازی به سبک ایران خودرو». *اقتصاد آنلاین*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۵-۰۷.
26. ↑  «مافیای خودرو در مجمع تشخیص مصلحت نظام؟». *دویچه وله*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۵-۰۷.
27. ↑  «5میلیون تقاضا برای خرید 11هزار خودرو!». *خبرگزاری تسنیم*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۵-۰۷.
28. ↑  «خودرو سازان کمتر از یک میلیون خودرو تولید می‌کنند؛ ثبت نام ۵ تا ۶ میلیون نفری در قرعه کشی خودرویی!». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۲-۰۴-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۵-۰۷.
29. ↑  «نیاز بازار خودرو ایران ۲میلیون دستگاه در سال است؟». *اخبار خودرو*. ۲۰۲۲-۰۴-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۵-۰۷.
30. ↑  «رانت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی در بازار خودرو| استخدام نزدیکان در صنعت خودرو، زیان یک‌پنجمی به بار آورد». *tik.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴.
31. ↑  10 (۲۰۱۸-۰۷-۰۳). «سایپا شرکت‌های قطعه‌سازی خود را واگذار می‌کند». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۲۸.
32. ↑  «ایران خودرو دیزل سهام چرخشگر را واگذار می‌کند». *www.Bourse24.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۲۸.
33. ↑  «واگذاری ایدم و اپکو توسط ایران خودرو دیزل». *سامانه کدال*. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۶ ژوئن ۲۰۲۱.
34. ↑  «خبرگزاری فارس - دلایل زیان‌ده شدن خودروسازان داخلی/ اما و اگرهای ورود خارجی‌ها به صنعت خودرو ایران». *خبرگزاری فارس*. ۲۰۲۱-۱۱-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۱.
35. ↑  «قیمت تمام شده یک خودرو چقدر است؟». *خبرگزاری پانا*. ۲۰۲۰-۱۲-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۲۲.
36. ↑  «خودروسازان هزینه‌های تولید را منتشر کنند/ وزارت صنعت درپی اعتماد از دست رفته». *قدس آنلاین | پایگاه خبری - تحلیلی*. ۲۰۱۵-۰۹-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۳۰.
37. ↑  «فقدان شفافیت و نقص اطلاعات در کدال؛ آیا همه چیز زیر سر حقوقی‌هاست؟!». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۱-۰۱-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۹.
38. ↑  «سامانه کدال و شفافیتی که وجود ندارد». *نبض بازار*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۹.
39. ↑  «3 پیشنهاد به نعمت‌زاده برای پایان کمپین تحریم خودرو». *ایران جیب*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۰۵.
40. ↑  «تعداد نیروی انسانی در صنعت خودروسازی ایران ۲ برابر میانگین جهانی است قیمت برخی قطعات خودرو تا ۳ برابر فاکتور می‌شود». *جهان نیوز*. ۲۰۲۲-۰۶-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۱.
41. ↑  «تامین قطعات یکی از گلوگاه‌های فساد در صنعت خودرو/ کاهش واسطه‌ها راهکاری برای کاهش قیمت تولیدات داخلی». *خبرگزاری آنا*. ۲۰۲۰-۱۰-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۹-۲۹.
42. ↑  «فساد در روابط قطعه سازان و خودروسازان؛ از پرداخت سکه تا مهمانی در سواحل اسپانیا». *خبرگزاری تسنیم*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۱۳.
43. ↑  «اولین مافیای خودرو در کشور را بشناسید/ هدف دست‌وپا زدن برخی برای آغاز مجدد واردات خودرو چیست؟». *باشگاه خبرنگاران جوان*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
44. ↑  «مافیای مخفی ایران خودرو لو رفت / کروز چیست؟ + فیلم». *خبرگزاری دانشجو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
45. ↑  «مبارزه با مافیای خودرو محقق می‌شود؟ / اعدام سلطان خودرو و بازداشت دو نماینده». *www.salameno.ir*. ۲۰۲۰-۰۵-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
46. ↑  «دست‌های پشت پرده مافیای واردات در ناکارآمد جلوه دادن صنعت خودروی کشور». *روزنامه دنیای اقتصاد*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
47. ↑  «پارسایی: مافیای خودروسازی مملکت ما را به طنز گرفته‌است». *ایسنا*. ۲۰۱۹-۱۰-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۸-۲۸.
48. ↑  «رشد ۱۲۲ درصدی زیان خودروسازان در ۲ سال». *عصر خودرو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۰۱.
49. ↑  «رانت ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی در بازار خودرو| استخدام نزدیکان در صنعت خودرو، زیان یک‌پنجمی به بار آورد». *tik.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴.
50. ↑  «استخدام ۳۰۰ نفر با معرفی یک نماینده؛ این رویه کی پایان می‌پذیرد؟». *جامعه خبری تحلیلی الف*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۴.
51. ↑  «زنگنه در دولت خاتمی و روحانی ۶۰ نماینده مجلس را استخدام وزارت نفت کرد». *خبرگزاری تسنیم*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۳.
52. ↑  «جولان آقازاده‌ها و بازنشسته‌ها در بانک ملت». *نفت ما*. ۲۰۲۰-۰۸-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۳.
53. ↑  «نیروهای تحصیلکرده را جایگزین آقازاده‌ها و شاهزاده‌ها در شرکت‌های شستا کنید». *خبرگزاری شبستان*. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۳.
54. ↑  «از تاریکخانه تا اتاق شیشه‌ای؛ نگاهی به تحولات شستا در دو سال اخیر». *ایسنا*. ۲۰۲۱-۰۷-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۳.
55. 1 2  «نماینده مجلس و امتیازگیری از وزارت نفت / دستور مستقیم وزیر نفت برای استخدام یک آقازاده». *کبنانیوز*. ۲۰۲۱-۱۰-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۳.
56. ↑  «هزینه هنگفت نیروی اضافی در خودروسازی». *روزنامه دنیای اقتصاد*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۳.
57. ↑  «گران‌فروشی عجیب خودروهای چینی در ایران تا سه برابرِ قیمت جهانی». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۱.
58. ↑  «محصول فرداموتور، T۵یک میلیارد تومان ارزش دارد؟ |گران‌فروشی چینی‌ها در کشور». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۲-۰۱-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۱۱.
59. ↑  «جنجال "دنا پلاس" نمایندگان مجلس». فرارو. ۳۱ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
60. ↑  «ماجرای تحویل خودروی دنا پلاس به نمایندگان چیست؟». ایسنا. ۳۱ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۲.
61. ↑  «ماجرای تحویل خودرو دناپلاس به نمایندگان مجلس چیست؟». عصر خودرو. ۳۱ شهریور ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲.
62. ↑  دویچه وله. «خودروسازی ایران؛ صنعتی که موتور ندارد». *DW.COM*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
63. ↑  «موتورهای ایرانی در ترازو». *بیت ران*. ۲۰۱۸-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
64. ↑  «The disappearing stick shift: Less than 3% of cars sold in the U.S. have manual transmissions». *Los Angeles Times* (به انگلیسی). ۲۰۱۶-۱۱-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۳-۱۱.
65. ↑  Courtney، Will Sabel (۲۰۲۱-۰۶-۰۵). «Ever Wonder Why Your Car's Shifter Goes P-R-N-D? The Government Says So. Here's Why». *Gear Patrol* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
66. ↑  «افتخار خودروسازان به تولید گیربکس دستی منسوخ شده در دنیا!». *خبرگزاری بازار*. ۲۰۲۱-۰۳-۰۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
67. ↑  «خودروهای ایرانی؛ از موتوری که روی ۱۱ خودرو نصب می‌شود تا ضبط صوتی که آپشن شد». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
68. ↑  Jones، Peter. «9 Cars With The Most Airbags (Including Pictures)». *motorandwheels.com* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۱-۱۹.
69. ↑  «مقایسه ایربگ خودروهای ایرانی و خارجی». *ایران جیب*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
70. ↑  دویچه وله. «ایمن‌ترین خودروهای ایران کدام هستند؟». *DW.COM*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
71. ↑  «پراید هر سال چند نفر را در جاده‌ها می‌کُشد؟». *مشرق نیوز*. ۲۰۲۰-۰۵-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۰۸.
72. ↑  «آمار وحشتناک کشته شدگان سال 97 در تصادفات جاده‌ای». *مشرق نیوز*. ۲۰۱۹-۰۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۲-۲۱.
73. ↑  «اعلام کارنامه داخلی سازی خودروسازان». *عصر ایران*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۱۱-۱۶.
74. ↑  «درصد داخلی سازی خودروهای ایرانی». *دنیای اقتصاد*.
75. ↑  «صادرات خودروی ایرانی، رؤیایی شکست خورده». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۱۰.
76. ↑ . «تولید آذ سمند در جمهوری آذربایجان؛ پروژه‌ای شکست خورده با سرمایه‌گذاری 14 میلیون دلاری». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۱۰.
77. ↑  «چرا خودروسازی مزیت نسبی در تولید و صادرات ندارد؟».
78. ↑  «سند ناکارآمدی».
79. ↑  «چرا ایران خودرو در جا زد ولی هیوندای میلیاردی سود کرد؟». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۱۰-۱۰.
80. ↑  «تولید خودرو ایرانی در ناکجاآباد». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۰-۰۵.
81. ↑  «افزایش کیفیت خودروهای ایران خودرویی، آری یا نه؟».
82. ↑  «شریعتمداری: فقط ایران‌خودرو و سایپا در عالم خلق نشده‌اند - اخبار تسنیم - Tasnim». خبرگزاری تسنیم - Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۲۵.
83. ↑  «اظهارات عجیب پلیس راهور دربارهٔ پیامد تعطیلی صنعت خودروسازی ایران». *اقتصادنیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۷-۲۰.
84. 1 2  «اظهارات عجیب پلیس راهور دربارهٔ پیامد تعطیلی صنعت خودروسازی ایران». *اقتصادنیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۷-۲۰.

* آشنایی با شرکت ایران‌خودرو
* رؤیای «ایران‌ناسیونال» در جاده مخصوص

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ایران خودرو موجود است. |

* وبگاه رسمی

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***ایران خودرو*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

| * ن
* ب
* و
شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران |
| --- |
| صنایع فلزی و ماشین‌آلات | 
* آلومینیوم ایران
* ذوب‌آهن اصفهان
* فولاد خوزستان
* فولاد مبارکه
* صنایع مس ایران
* فولاد خراسان
* فولاد هرمزگان
* صدرا
* صنایع آذرآب
* صنایع ریخته‌گری ایران
* ماشین‌سازی اراک
* نورد آلومینیوم
* هپکو

 |
| بانک، بیمه و نهادهای مالی | 
* بانک آینده
* بانک اقتصاد نوین
* بانک پارسیان
* بانک پاسارگاد
* بانک تجارت
* بانک سینا
* بانک صادرات
* بانک کارآفرین
* بانک ملت
* تأمین سرمایه امین
* بیمه آسیا
* بیمه البرز
* بیمه دانا
* بیمه دی
* بیمه پارسیان
* بیمه پاسارگاد
* بیمه کوثر
* بیمه اتکائی ایرانیان
* بیمه حافظ
* بیمه رازی
* بیمه تجارت نو
* بیمه سامان
* بیمه سرمد
* بیمه سینا
* بیمه ما
* بیمه معلم
* بیمه ملت
* بیمه میهن
* بیمه نوین

 |
| خودروسازی، قطعه‌سازی  و ماشین‌آلات کشاورزی | 
* ایران خودرو
* پارس خودرو
* زامیاد
* سایپا
* سایپا دیزل
* سایپا شیشه
* ریخته‌گری تراکتورسازی ایران
* آهنگری تراکتورسازی ایران
* کمباین‌سازی ایران
* گروه بهمن
* تراکتورسازی ایران
* کمباین‌سازی ایران
* بهمن دیزل
* ایران خودرو دیزل
* سایپا دیزل

 |
| استخراج معادن | 
* معدنی و صنعتی چادرملو
* پویا زرکان آق‌دره
* معدنی و صنعتی گل‌گهر

 |
| صنایع شیمیایی، نفت‌وگاز و پتروشیمی | 
* نفت پارس
* پالایشگاه اصفهان
* پالایشگاه بندرعباس
* پالایشگاه تبریز
* پالایشگاه تهران
* پالایشگاه شیراز
* پالایشگاه لاوان
* پتروشیمی اراک
* پتروشیمی اصفهان
* پتروشیمی نوری
* پتروشیمی زاگرس
* پتروشیمی غدیر
* پتروشیمی بوعلی سینا
* پتروشیمی تندگویان
* پتروشیمی مارون
* معدنی املاح ایران
* نفت بهران
* نفت پارس
* نفت سپاهان
* نفت‌وگاز پارسیان
* تولی‌پرس

 |
| سرمایه‌گذاری و هلدینگ | 
* صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس
* سرمایه‌گذاری گروه توسعه ملی
* سرمایه‌گذاری غدیر
* شستا
* سرمایه‌گذاری صدر تأمین
* سرمایه‌گذاری صندوق بازنشستگی کشوری
* سرمایه‌گذاری ملی ایران
* سرمایه‌گذاری صبا تأمین
* سرمایه‌گذاری رنا
* سرمایه‌گذاری نفت، گاز و پتروشیمی تأمین

 |
| صنایع دارویی و سلامت | 
* کارخانجات داروپخش
* هلدینگ داروپخش
* داروسازی عبیدی
* داروسازی جابربن‌حیان‎
* گروه دارویی برکت
* گروه دارویی سبحان
* داروسازی لقمان‎
* داروسازی اکسیر
* پارس دارو
* تولید دارو
* داروسازی ابوریحان
* داروسازی جابر ابن حیان
* داروسازی زهراوی
* داروسازی لقمان

 |
| صنایع غذایی و کشاورزی | 
* بهنوش
* کالبر
* عالیس
* گروه صنعتی مینو
* پگاه فارس
* زرماکارون
* سالمین
* صنعتی بهشهر
* مهرام

 |
| مصالح ساختمانی و انبوه‌سازی | 
* سیمان فارس و خوزستان
* سیمان دورود

 |
| ترابری و انبارداری | 
* کشتیرانی ایران
* تایدواتر خاورمیانه

 |
| خدمات فنی-مهندسی | 
* حفاری شمال
* گروه مپنا
* مهندسی و ساختمان صنایع نفت
* گروه صنعتی سدید
* کیسون

 |
| ارتباطات و فناوری اطلاعات | 
* مخابرات ایران
* ارتباطات سیار
* داده‌پردازی ایران
* های‌وب
* تجارت الکترونیک پارسیان
* آسیاتک
* کارت اعتباری ایران کیش
* همکاران سیستم
* تپسی

 |
| انرژی و زیرساخت | 
* فجر انرژی خلیج‌فارس
* مبین انرژی خلیج‌فارس
* نیروگاه دماوند
* تولید برق ماهتاب کهنوج
* توسعه مولد نیروگاهی جهرم
* نیروگاه سیکل ترکیبی گیلان
* نیروگاه عسلویه

 |
| دیگر شرکت‌ها | 
* آبسال
* آرتاویل تایر
* افست
* فروشگاه‌های زنجیره‌ای افق کوروش
* مادیران
* پارس الکتریک
* پارس خزر
* پدیده شاندیز
* ایران ترانسفو
* لاستیک بارز
* یزد تایر
* ایران تایر
* کویر تایر
* پارس سویچ

 |

| * ن
* ب
* و
ایران خودرو |
| --- |
| شرکت مرکزی | 
* ایران خودرو
* ایران خودرو دیزل

 |
| شرکت‌های تابعه | 
* مؤسسه فرهنگی ورزشی ایران‌خودرو
* ساپکو
* سرمایه‌گذاری سمند
* ایساکو
* آپکو
* ایپاکو
* تامکو

 |
| خودروهای کنونی | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* سورن پلاس
* رانا پلاس
* دنا پلاس
* تارا

 |
| وانت | 
* آریسان ۲

 |

 |
| خودروهای آینده | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* کی۱۱۲
* تی‌اف-۲۱

 |
| شاسی‌بلند | 
* ری‌را

 |

 |
| خودروهای پیشین | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* پیکان
* آردی
* روآ
* سریر
* سمند
* سورن
* رانا
* دنا

 |
| وانت | 
* پیکان وانت
* آریسان ۱

 |

 |
| خودروهای مشترکدر سرمایه‌گذاری (اکنون) | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* پژو ۲۰۷آی
* پژو پارس
* دانگ‌فنگ شاین مکس

 |
| شاسی‌بلند | 
* هایما اس۵
* هایما اس۷
* هایما ۸اس

 |
| ون | 
* هایما ۷ایکس

 |

 |
| خودروهای مشترکدر سرمایه‌گذاری (پیشین) | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* مرسدس-بنز دبلیو۲۱۱
* پژو ۲۰۵
* پژو ۲۰۶
* پژو ۴۰۵
* پژو ۴۰۷
* رنو تندر۹۰
* دانگ‌فنگ اچ۳۰ کراس

 |
| شاسی‌بلند | 
* پژو ۲۰۰۸
* سوزوکی گرند ویتارا

 |

 |

| * ن
* ب
* و
 جدول زمانی محصولات تولیدی شرکت ایران خودرو؛ ۱۳۴۶–اکنون |
| --- |
| **نوع** | ۱۳۴۰ | ۱۳۵۰ | ۱۳۶۰ | ۱۳۷۰ | ۱۳۸۰ | ۱۳۹۰ | ۱۴۰۰ |
| ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۰ | ۱ | ۲ |
| کامپکت کوچک |  |  |  |  | پژو ۲۰۶ |  |
|  |  |  |  |  | پژو ۲۰۷آی |  | پژو ۲۰۷آی |
|  |  |  |  |  |  | رانا/رانا پلاس |
| کامپکت |  |  |  |  |  | رنو تندر۹۰ |  |
|  |  |  |  |  |  | دانگ‌فنگ اچ۳۰ کراس |  |  |
|  |  |  |  |  |  | تارا |
| اندازه متوسط | پیکان |  |  |  |
|  |  |  | پژو ۴۰۵ |  |
|  |  |  |  | پژو آردی | پژو روآ |  |  |
|  |  |  |  | پژو پارس |
|  |  |  |  | سمند |  |
|  |  |  |  |  | سورن/سورن پلاس |
|  |  |  |  |  |  | دنا/دنا پلاس |
| شرکتی |  |  |  |  |  | مرسدس-بنز دبلیو۲۱۱ |  |  |
| کراس‌اوور |  |  |  |  |  | سوزوکی گرند ویتارا |  | سوزوکی گرند ویتارا |  |  |
|  |  |  |  |  |  | هایما اس۷ |
|  |  |  |  |  |  | هایما اس۵ |
|  |  |  |  |  |  |  | هایما ۸اس |
|  |  |  |  |  |  | پژو ۲۰۰۸ |  | ری‌را |
| ون |  |  |  |  |  |  |  | هایما ۷ایکس |
| وانت |  | پیکان وانت | آریسان |  | آریسان ۲ |
| لیموزین |  |  |  |  | پژو ۴۰۵ لیموزین |  | سریر |  |  |

| * ن
* ب
* و
 صنعت خودروسازی ایران |
| --- |
| 
* اقتصاد ایران
* ترابری در ایران
* صنعت خودروسازی

 |
| شرکت‌های خودروسازی | 

|  |  |
| --- | --- |
| تولیدکنندگان فعال | 
* آمیکو
* ایران خودرو
* ایران خودرو دیزل
* بم خودرو
* گروه بهمن
* بهمن دیزل
* پارس خودرو
* تراکتورسازی ایران
* تیسکو
* خودروسازان راین
* خودروسازی کارمانیا
* دیار خودرو
* رانیران
* رخش خودرو دیزل
* زاگرس خودرو
* زامیاد
* سایپا
* سایپا دیزل
* سناباد خودرو
* سیبا موتور
* عقاب‌افشان
* کرمان موتور
* کمباین‌سازی ایران
* مدیران خودرو
* مرتب
* هپکو

 |
| تولیدکنندگان منحل شده | 
* تاپ خودرو
* تاپکو
* شهاب خودرو
* کیش خودرو

 |
| سرمایه‌گذاری مشترک | 
* ایکاپ
* رنو پارس

 |

 |
| قطعات و تجهیزات | 
* آهنگری تراکتورسازی ایران
* پلاسکوکار
* ایدم
* ایپکو
* چرخشگر
* دیزل سنگین ایران
* سایپا آذین
* سایپا شیشه
* صاایران
* صنایع ریخته‌گری ایران
* ریخته‌گری ایران خودرو
* ریخته‌گری تراکتورسازی ایران
* کروز
* کمباین‌سازی ایران
* کمک‌فنر ایندامین
* عظام
* ماشین‌سازی اراک
* مالیبل سایپا
* مگاموتور
* محورسازان ایران خودرو
* موتورسازان تراکتورسازی ایران
* نیرو محرکه
* هپکو

 |
| همچنین ببینید | 
* اقتصاد ایران
* پلاک وسایل نقلیه در ایران
* جمعیت‌شناسی ایران
* خصوصی‌سازی در ایران
* دانش و فناوری در ایران
* سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران
* سرمایه‌گذاری خارجی در ایران
* سهمیه‌بندی بنزین در ایران
* صنعت ریلی ایران
* فهرست شرکت‌های ایرانی
* مسائل زیست‌محیطی در ایران

 |

| * ن
* ب
* و
شرکت‌های خودروسازی |
| --- |
| آسیا | ایران خودرو • سایپا • کرمان خودرو • سایپا دیزل • پارس خودرو • اکیورا • آنادول • اواز • ایسوزو • ایشیا موتورز • اینفینیتی • بی‌ام‌سی ترکیه • پروتو موتورز • پروتون • پرودوآ • پکن اتو • تاتا موتورز • توفاش • تویوتا • جی‌ام کره • جی‌ای‌سی • جنسیس موتور • جیلی • چانگان موتورز • شری اتومبیل • داتسون • دانگ‌فنگ موتور • دایهاتسو • دوو باس • رخش خودرو • رنو سامسونگ • روا • سانگ‌یونگ • سوبارو • سوزوکی • سایک موتور • فاو • فوجی • کاماز • کیا موتورز • گاز • لکسوس • لادا • لیفان • ماروتی سوزوکی • ماهیندرا • مزدا • میتسوبیشی موتورز • نیسان • هندوستان موتورز • هوندا • هیوندای موتور • یاماها موتور • مدیران خودرو • هاوال • هایما اتومبیل • هپکو |
| اروپا | آئودی • **استلانتیس** (پژو • سیتروئن • دی‌اس اتومبیلز • اوپل • واکسول • جیپ • دوج • رم تراکس • اس آر تی • کرایسلر) • آرو • استون مارتین • آسکاری • آوتوواز • آسترا • اسکانیا • اسمارت • اشکودا • آلفا رومئو • ام‌جی • ب‌ام‌و • بریتیش لیلاند • بورگوارد • ایوکو • بوگاتی • بنتلی • بی‌ام‌سی • پاگانی • گروه پی‌اس‌ای • پورشه • پینینفارینا • جگوار • داچیا • دتوماسو • رنو • رولز رویس • روور • زاستاوا • سیات • ساب • فراری • فولکس‌واگن • فیات • لامبورگینی • لانچیا •لندرور • لوتوس • لیلاند موتورز • مازراتی • مان • مرسدس-بنز گروپ • مینی • ولوو • وابیس • مک‌لارن • مورگان • داف |
| آمریکای شمالی | اپترا موتورز • **جنرال موتورز** (بیوک • جی‌ام‌سی • شورلت • کادیلاک) • پانوز • تسلا موتورز • کنوورث • سایون • **فورد** (لینکلن موتور • مرکوری) • فیسکر • ماک • اس‌اس‌سی • هنسی • سالین • سوپرفورمنس • وکتور موتورز • دوون موتورورکس |
| اقیانوسیه | هولدن |

| * ن
* ب
* و
۳۰ خودروساز بزرگ جهان |
| --- |
| (۱). گروه فولکس‌واگن (۲). تویوتا (۳). هیوندای موتور (۴). جنرال موتورز (۵). فورد (۶). نیسان (۷). هوندا (۸). فیات‌کرایسلر (۹). رنو (۱۰). گروه پی‌اس‌ای (۱۱). سوزوکی (۱۲). سایک موتور (۱۳). مرسدس-بنز گروپ (۱۴). ب‌ام‌و (۱۵). جیلی (۱۶). چانگان موتورز (۱۷). مزدا (۱۸). دانگ‌فنگ موتور (۱۹). گروه بایک (۲۰). میتسوبیشی موتورز (۲۱). سوبارو (۲۲). گریت وال موتورز (۲۳). تاتا موتورز (۲۴). ایران خودرو (۲۵). سایپا (۲۶). ماهیندرا (۲۷). ایسوزو (۲۸). چری (۲۹). گروه فاو (۳۰). جی‌ای‌سی |
| **منبع**: آمار سازمان بین‌المللی تولیدکنندگان وسایل نقلیه موتوری در سال ۲۰۱۹ |