مقالهٔ اصلی: خلافت علی بن ابی طالب
**غارات** مجموعه حملات نامنظمی که معاویه در زمان خلافت علی بن ابی طالب از سال ۳۷ تا ۴۰ هجری، پس از نبرد نهروان، آن‌ها را تدارک دید.این حملات به صورت راهزنی و قتل مردم عادی با هدف ایجاد رعب و وحشت در سرزمین‌های عراق و حجاز انجام می‌شد و تاریخ‌نگاران مسلمان آن‌ها را اصطلاحاً «غارات» نامیده‌اند. به نوشته وگلیری، در ۴۰ هجری علی حتی کنترلی بر شهرهای مکه و مدینه نداشت. قدرت علی عملاً به شهر کوفه محدود شده بود و در موضعی تدافعی بود تا آنجایی که اقدامی در برابر لشکرکشی‌های معاویه به قلب عراق، یمن و عربستان نکرد.

در سال ۳۸ هجری، زمانی که به جهت اختلاف ابن عباس با علی وضع بصره آشفته بود، معاویه کوشید از شرایط بصره بهره‌داری کند و عبدالله بن عمرو حضرمی را به بصره اعزام کرد تا کنترل آنجا را در دست گیرد. هرچند وی با مقاومت زیاد بن ابیه، عامل علی در بصره، و جمعی از بصریان مواجه شد، اما با حمایت جمعی دیگر توانست به عنوان حاکم عمل کند و از اتباعش برای معاویه خراج بگیرد. با این حال علی به درخواست زیاد، جاریه بن قدامه را با سپاهی به بصره فرستاد و جاریه با حمایت بصریان حامی علی، ابن حضرمی را شکست داد و کشت.

در ۳۹ هجری، علی کنترل حجاز را نیز از دست داد. معاویه، بسر بن ارطات را با سپاهی به حجاز گسیل داشت. بسر به همراه ۲۶۰۰ سپاهی، طبق دستور معاویه، مردم را در طول مسیر تا مدینه غارت کرد و ترساند. کارگزار علی در مدینه، ابوایوب انصاری، پیش از رسیدن بسر به کوفه گریخت. بسر در مدینه مردم را تا سرحد جان ترساند و از آن‌ها به زور برای معاویه بیعت ستاند. سپس به سوی مکه رفت، و در راه مردم را کشت و اموالشان را برد. قثم بن عباس، کارگزار علی در مکه نیز، پیشاپیش ورود وی، گریخت. بسر بر مکه تسلط یافت و از مردم بیعت ستاند. سپس، بسر سوی طائف رفت و مغیره بن شعبه که بزرگ آنجا بود و تا آن زمان راه میانه برگزیده بود، پیشاپیش ورودش را خوشامد گفت و به استقبال شتافت. آنگاه از طائف به جانب یمن رفت و در راه بر دو پسر عبیدالله بن عباس، والی علی در یمن، دست یافت و آن دو را کشت. عبیدالله بن عباس نیز پیشاپیش ورود بسر گریخت و آن‌ها که در صنعا و دیگر مناطق یمن مقاومت کردند، همگی کشته شدند. در نجران، یمن و حضرموت بر هر یک از حامیان علی که دست یافت، او را کشت و حتی برخی بزرگان قبایل مسلمان و مسیحی را که جانب علی نبودند، برای ترساندن مردم کشت. برخی نیز به دژها پناه بردند و برخی از برابرش گریختند. در گزارش‌ها عدد مبالغه‌آمیز سی هزار کشته را برشمرده‌اند. علی برای مقابله با بسر به زحمت و کندی توانست حمایت مردم کوفه را جلب کند. علی در تلاش برای تجهیز سپاهی برای گسیل به شام بود اما خبر جنایات بسر وی را مجبور به پرداختن به وضع عربستان کرد. سرانجام، جاریه بن قدامه داوطلب این کار شد. وی جاریه را فرستاد، تا وضع حجاز و یمن را آرام سازد. علی به جاریه دستور داد که به هیچ مسلمان و اهل ذمه آسیبی نرساند و اموال هیچ کس، حتی مرکبی را نستاند. جاریه با چهار هزار سپاهی در پی بسر شتافت، بی‌آنکه به شهرها وارد شود یا دژها را محاصره کند. وقتی به جاریه به یمن رسید هواداران عثمان گریختند و در کوه‌ها توسط حامیان علی کشته شدند. اما بسر و سپاه شام بنا بر نقشه معاویه به سرعت گریختند، تا با وی مواجه نشوند. پیش از آنکه جاریه از حجاز بازگردد، خبر کشته شدن علی به وی رسید.

منابع
-----

1. ↑  Madelung, *Succession to Muhammad*, 262-263.
2. ↑  Veccia Vaglieri, "ʿAlī b. Abī Ṭālib", *EI2*.
3. ↑  Madelung, *Succession to Muhammad*, 278-283.
4. ↑  Poonawala, "ʿAlī b. Abī Ṭāleb", *Iranica*.
5. ↑  Madelung, *Succession to Muhammad*, 300-306.

* تاریخ و سیره سیاسی امیرمؤمنان علی بن ابی طالب اثر رسول جعفریان

| * ن
* ب
* و
جنگ‌های داخلی مسلمانان در سده‌های نخست (۶۳۲–۹۰۰م) |
| --- |
| فتنه اول (۶۵۶ تا ۶۶۱ م) | قتل عثمان •  نبرد جمل •  نبرد صفین •  نبرد نهروان •  غارات  •  نبرد مصر •  صلح حسن و معاویه |
| فتنه دوم (۶۸۰ تا ۶۹۲ م) | نبرد کربلا  •  ماجرای حره  •  محاصره مکه (۶۸۳)  •  نهضت توابین  •  نبرد عین الورده  •  قیام مختار  •  نبرد خازر  •  نبرد مرج راهط  •  نبردهای مذار و حرورا  •  نبرد کوفه  •  نبرد دیر جثالیق  •  محاصره مکه (۶۹۲) |
| شورش‌ها در زمان مروانیان (۷۰۰ تا ۷۴۷ م) | شورش عبدالرحمن بن اشعث •  شورش یزید بن مهلب •  شورش حارث بن سریج •  قیام زید بن علی •  شورش ضحاک بن قیس شیبانی  • شورش بربرها •  فتنه سوم |
| انقلاب عباسی (۷۴۶ تا ۷۵۰ م) | دعوت عباسی •  جنبش سیاه‌جامگان •  نبرد نهاوند (۷۴۹)  • محاصره واسط • نبرد زاب  •  فتح دمشق (۷۵۰) |
| شورش‌ها در زمان عباسیان (۷۵۰ تا ۹۰۰ م) | قیام محمد نفس زکیه (۱۴۵ هجری)  •  نبرد باخمرا  •  قیام فخ  •  جنگ قیس-یمن (۷۹۳-۷۹۶)  •  شورش ولید بن طریف الشیبانی •  شورش سفیانی  •  جنگ امین و مأمون  •  نبرد ری (۸۱۱) •  نبرد همدان •  محاصره بغداد (۸۱۲-۸۱۳) •  قیام ابن طباطبا و ابوالسرایا  •  قیام یعقوب لیث •  نبرد دیرالعاقول •  نبرد طواحین •  هرج‌ومرج در سامرا •  جنگ داخلی بنی عباس (۸۶۵-۸۶۶) •  شورش صاحب الزنج •  اشغال ابلّه •  نبرد روز شذا •  نبرد بصره (۸۷۱) •  نبرد علی آباد •  نهضت علویان طبرستان •  نبرد بلخ |