|  |
| --- |
| از مجموعه مقاله‌های |
| فمینیسم |
|  |
| گرایش‌های فمینیسمفهرست  •  آمازون •  آنارشیست •  بی‌خدا •  سیاه‌پوستی •  چیکانا •  مسیحی •  کنون‌خواه •  فرهنگی •  مجازی •  تفاوت‌های فردی •  اکو •  جنسیت و برابری •  برابری طلب •  چاق •  ساخت گرای فرانسوی •  جنسیت •  جهانی •  فردگرا •  اسلامی •  یهودی •  همجنس‌گرا •  لیبرال •  ماتیکی •  مارکسیست •  مادی •  نو •  پسااستعماری •  پست‌مدرن •  ضد سقط جنین •  پروتوفمینیست •  رادیکال •  جدایی‌طلب •  جنس-مثبت •  سوسیالیست •  نقطه‌نظر •  الهیات •  جهان‌سوم •  ترنس‌فمینیسم •  زن‌گرایی |
| مفاهیمآزار جنسی •  اثرات فمینیسم بر جامعه‎ •  اصلاح زبان •  برتری مردانه •  برابری جنسیتی •  بهداشت زنان •  بریدن آلت زنانه •  پروتوفمینیسم •  پسافمینیسم •  توانمندسازی زنان •  جنبش فمینیستی (جنبش حق رأی زنان آفریقایی آمریکایی •  جنبش هنری فمینیستی) •  حقوق زنان •  خشونت علیه زنان •  دین مادرسالاری •  روز جهانی دختر و زنان •  زنان در نیروی کار  •  زنان و برابری‌خواهی •  زن‌ستیزی •  زن‌کشی •  شیءانگاری جنسی •  ضدفمینیسم •  طرفداران فمینیسم •  فضای فقط زنانه •  فمینیسم در فرهنگ •  فمینیسم و رسانه •  قتل ناموسی •  نرینگی سمی |
| نظریه‌هاروش فمینیستی •  مطالعات جنسیت •  جریان‌سازی جنسیتی •  زن‌کانونی •  کیریارکی •  نگاه مردان •  مادرسالاری •  مطالعات زنان •  مطالعات مردان •  پدرسالاری •  نوشتار زنانه •  انسان‌شناسی •  باستان‌شناسی •  هنر (نقد هنری •  نقد ادبی) •  زیست‌شناسی •  برابری جنسیتی •  اقتصاد •  تحلیل گفتمان پساساختارگرایانه •  نظریه سیاسی •  علوم تربیتی •  معرفت‌شناسی •  الهیات (الهیات زن‌گرایانه) •  سکس‌شناسی •  جامعه‌شناسی •  نظریهٔ حقوقی •  هنر •  نقد ادبی •  نظریهٔ فیلم •  بوم شناسی سیاسی •  معماری •  جرم‌شناسی (دیدگاه خط سیر) •  جغرافیا •  فلسفه (زیبایی‌شناسی  •  تجربه‌گرایی  •  معرفت‌شناسی  •  اخلاق (اخلاق عدالت)  •  اگزیستانسیالیسم  •  متافیزیک  •  فلسفه علم) •  موضعی  •  روان‌شناسی (درمان) •  جنگ‌های جنسی •  سکس‌شناسی •  روابط بین‌الملل (سازه‌انگاری) •  اگزیستانسیالیسم •  مطالعات دانشگاهی تاریخ فمینیسم •  تاریخ زنان •  پورنوگرافی |
| جنبش‌ها و ایدئولوژی‌هافمینیسم تحلیلی •  فانتیفا •  فمینیسم ضدپورنوگرافی •  سایبرفمینیسم •  (اچ‌سی‌آی •  شبکه‌ای •  بوم‌فمینیسم •  اصلاح نژادی •  فمینیسم فردگرا •  (فمینیسم ماتیکی •  (فمینیسم پاشنه)) •  لیبرال •  (تفاوت‌گرا •  برابری •  اجتماعی •  (کارگری)) •  فمینیسم لیبرترین •  پساساختارگرایی •  (پست‌مدرن) •  رادیکال •  (فرهنگی •  لزبینیسم سیاسی •  جدایی‌طلبی فمینیستی) •  تکنوفمینیسم •  جنبش آزادی‌بخش زنان |
| تاریختاریخ فمینیسم •  موج‌اول •  موج‌دوم •  موج‌سوم •  موج‌چهارم |
| حق رأی زناندر طول تاریخ •  حق رای •  برپایه کشور  •  کانادا •  نیوزلند •  بریتانیا •  امریکا |
| فمینیسم در کشورهاجنبش‌های زنان در جهان •  خاورمیانه •  ایران (جنبش، حقوق) •  افغانستان (جنبش، حقوق)  •  ترکیه •  چین •  مصر •  فرانسه •  هند •  ایرلند •  ژاپن •  نپال •  نیکاراگوئه •  لهستان •  اوکراین •  عربستان سعودی •  بریتانیا •  آمریکا • کردستان •  اسرائیل •  حقوق زنان در کشورها |
| لیست‌ها و فهرست‌هامقالات •  فمینیست‌ها •  ادبیات •  فمینیسم کنون‌خواه |
| * ن
* ب
* و
 |

|  |
| --- |
| Hijab and niqab |
| بخش از رده:لباس زنان در اسلام |
| پوشاک زن در اسلام |
| انواع |
| * چادر عربی
* بتوله
* بوشیا
* بورکینی
* برقع
* چارساف
* چادر
* هیک
* حجاب
	+ اسلامی
* جلباب
* کرودونگ
* کیمشک
* کورهارها
* موکنا
* روبنده (*چادَری*)
* پرانجا
* صفسری
* سلندانگ
* شایلا
* تودونگ
* یشمک
 |
| بر پایهٔ کشور |
| * استرالیا
* بریتانیا
* کانادا
* مصر
* فرانسه
* اندونزی
* ایران
* پاکستان
* عربستان سعودی
* افغانستان
* ترکیه
 |
| 
مفاهیم |
| * اندرونی
* عورت
* فاحشه
* تفکیک جنسیتی
* حیا
* پرده‌نشینی
* زنانا
 |
| 
دیگر |
| * حجابوفوبی
* هجوم
* کشف حجاب در ایران
* آزادی یواشکی زنان در ایران
* روز جهانی حجاب
 |
| * ن
* ب
* و
 |

**کشف حجاب در ایران** رویداد فرهنگی اجتماعی تغییر پوشش زنان که توسط رضاشاه توسط قانون کشف حجاب در ۱۷ دی ۱۳۱۴ تصویب و اجرا شد. به موجب آن، زنان و دختران ایرانی از استفاده از چادر، روبنده و روسری در مدارس، و دانشگاه‌ها، مراکز اداری و دولتی منع شدند و باید از کلاه و پالتو استفاده می‌کردند.

نشانه‌های کشف حجاب در ایران را می‌توان در سخنرانی بدون روبنده طاهره قرةالعین در سال ۱۲۶۴ قمری و همچنین در دربار ناصرالدین شاه قاجار و در محافل روشنفکری یافت. فعالان جنبش زنان ایران در دوره مشروطه و ابتدای حکومت رضاشاه بحث‌هایی در نقد حجاب گشودند. از اواسط دهه ۱۳۰۰ انتقاد به حجاب دست‌کم در تهران آسان‌تر شده بود و گروه‌های فعال جنبش زنان ایران از حجاب انتقاد می‌کردند، برای مثال نشریهٔ *عالم نسوان* در سال ۱۳۱۰ بحثی دربارهٔ حجاب باز کرد و فراخوانی برای این بحث چاپ نمود؛ در پاسخ زنانی از بی‌حجابی بسیار دفاع کردند و انحطاط اخلاقی جامعه را از سرکوب زنان توسط مردان می‌دانستند. انجمنی مخفی با عنوان «مجمع کشف حجاب» از سوی میرزا ابوالقاسم آزاد و طوبی آزاد رشدیه نیز در دهه ۱۳۰۰ تشکیل شده بود. شخص رضاشاه از همان زمان نخست‌وزیری با این انتقادات همدلی داشت، به گونه‌ای که وقتی ناظر شریعت از ابراهیم خواجه‌نوری به دلیل انتقاد از حجاب شکایت کرد، خواجه‌نوری به دستور نخست‌وزیر دورهٔ محکومیتش را به جای زندان، در بیمارستان پلیس سپری کرد. در دورهٔ پادشاهی رضاشاه به تدریج لباس‌های اروپایی زنان با کنسرت‌های بی‌حجاب قمرالملوک وزیری در باشگاه ایران به بنیان‌گذاری تیمورتاش وزیر دربار بانفوذ و نوگرای رضاشاه، به میان مردم آمد. بعضی زنان فعال حقوق زن به‌طور شخصی شروع به تغییر پوشش خود از چادر سیاه و روبنده به مانتو و کلاه کرده بودند که خود می‌دوختند و می‌پوشیدند ولی بعضا در جامعه با برخوردهای بدی مواجه می‌شدند.

نخستین شایعات پیرامون قانون کشف حجاب، پس از آن پخش شد که ملکه افغانستان ثریا طرزی بدون حجاب به همراه شاه افغانستان در سال ۱۳۰۸ در زمان رضا شاه به ایران آمد. رضا شاه پس از تنها سفر خارجی‌اش به ترکیه در ۱۲ خرداد ۱۳۱۳، تحت تأثیر اقدامات رادیکال آتاترک قرار گرفت. در این دوره نیز ممنوعیت حجاب در مدرسه‌های دخترانه پخش شد، و قانونی در این راستا تصویب شد. بخشنامهٔ کشف حجاب جهت تصویب رضاشاه در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۱۴ از طرف رئیس‌الوزرا به دربار فرستاده شد تا در آغاز دی‌ماه فرمان اجرای رسمی قانون کشف حجاب به تمام ولایات ایران ارسال گردد. همچنین انجمن‌های حمایت از زنان که توسط دولت شاهنشاهی تأسیس شده بودند مانند کانون بانوان به تبلیغ این بخشنامه پرداختند. رضاشاه در ۱۷ دی سال ۱۳۱۴ طی جشن فارغ‌التحصیلی دختران بی‌حجاب در دانشسرای مقدماتی رسماً بر کشف حجاب تأکید کرد.

هر چند پلیس اجازهٔ توسل به خشونت را نداشت، ولی کشف حجاب به‌طور ناگهانی برای برخی زنان، به خصوص بخشی از زنان مسن‌تر که بدون روبنده احساس برهنگی می‌کردند و عملاً در خانه محبوس شدند، مشکلاتی ایجاد کرد. با این حال به لحاظ آماری، حضور دانش‌آموزان دختر در مدارس بعد از صدور قانون رفع حجاب و در سال‌های آخر عهد رضاشاه اوج شدیدی گرفت. در سال ۱۳۲۰ که رضاشاه ایران را ترک کرد اجرای قانون کشف حجاب سریعاً فراموش شد. وزارت فرهنگ حکم داد از ورود زنان بی‌حجاب به دانشگاه جلوگیری شود و معلمان زن مدرسه‌ها و استادان زن دانشگاه‌ها مجبور شدند با حجاب به کلاس درس بروند. در تهران و سایر شهرها دختران دانش‌آموز و زنان حجاب را دوباره برسر گذاشتند. برخی حجاب اجباری جمهوری اسلامی را یکی از نتایج کشف حجاب اجباری دوره رضاشاه دانسته‌اند.

جنبش زنان ایران و کشف حجاب تا سال ۱۳۱۴
--------------------------------------

پوشش زنان قبل از کشف حجاب با چادر و پارچه سفیدی که بعنوان روبند استفاده می‌شد
طاهره قرةالعین در سال ۱۲۶۴ قمری در واقعه بدشت سخنرانی کرد و با حاضر شدن بدون نقاب روبنده حاضران را شگفت‌زده کرد. او همچنین جدائی دین بابی از دین اسلام و نسخ احکام و سنن قدیم را اعلام کرد. هدی شعراوی در مصر همینکار را کرد.

در دربار قاجار، مسافرت‌های شاه به اروپا و مشاهداتش از وضعیت پوشش زنان اروپایی در دربار تأثیر به سزایی داشت. به تدریج موضوع «کشف حجاب» در قالب تجدد خواهی به محافل روشنفکری و اشعار شعرا نفوذ کرد و در مطبوعات منعکس شد.

روزنامه دیلی تلگراف در تاریخ ۳ ژوئن ۱۹۲۷ میلادی (۱۲ خرداد ماه ۱۳۰۶خورشیدی) در ذیل خبری با عنوان «بانوان عصر جدید ایران؛ مبارزه برای آزادی» نوشت:

> تهران، سه‌شنبه - مبارزه‌ای که بانوان متجدد و روشنفکر ایران برای آزادی نسوان شروع کرده‌اند ممکن است دامنه آن به کشمکش و تصادم میان اولیای امور و رهبران این نهضت کشیده شود. به درخواست مکرر نمایندگان علماء و بنا به قولی، روی خواهش شوهران غیور و حسود، شب گذشته، قوای انتظامی به باشگاهی که زنان بی‌حجاب با لباس‌های شبانه آخرین مد پاریس، با مردها اجتماع کرده، حمله بردند.
> 
> 
> مدیر باشگاه که علاقه زیادی به آزادی زنان و شرکت آن‌ها در مسائل اجتماعی دارد، بازداشت و زندانی شد و هنوز معلوم نیست چه جرمی علیه او اعلام خواهد شد. زن‌ها اجتماعاتی تشکیل داده، علیه نادانی و عقب‌افتادگی خود به اولیای امور اعتراضات شدیدی نموده‌اند. این بانوان متجدد، مدعی هستند که یکی از عوامل مهم نهضت زنان ایران، همان نفرت و دوری از همسری با دخترانی است که آن‌ها را به چشم ندیده و نشناخته و از این رو جوانان ایرانی، برای ازدواج با دختران اروپایی بیشتر اظهار تمایل می‌نمایند.
> 
> 
> زنان متجددی که در خبر فوق از آنان یاد شده، مربوط به اعضای انجمنی بودند، که با عنوان مجمع کشف حجاب از سوی میرزا ابوالقاسم آزاد، تشکیل شده بود.
> 
> 
> 

ابوالقاسم خان آزاد مراغه‌ای به همیاری همسرش شهناز آزاد رشدیه (دختر میرزا حسن رشدیه) در مرداد ماه ۱۲۹۹ خورشیدی نشریه‌ای به نام «نامه بانوان» منتشر کرد. این نشریه در زمانی منتشر شد که آزاد مراغه‌ای از مدتی قبل انجمنی مخفی تحت عنوان «مجمع کشف حجاب» تأسیس کرده بود و جلسات این انجمن با حضور زنان و مردان در منزل وی و دیگر اعضاء انجمن تشکیل می‌شد. در این جلسات افرادی چون یحیی دولت‌آبادی شرکت می‌کردند و به بحث و گفتگو می‌پرداختند. این مجمع پس از مدتی فعالیت از سوی شهربانی منحل و آزاد نیز دستگیر و مدتی محبوس شد؛ فعالیت‌های او برای کشف حجاب چهار بار او را راهی زندان و تبعید کرد…

از اواسط دهه ۱۳۰۰ انتقاد به حجاب دست‌کم در تهران آسان‌تر شده بود. گروه‌های فعال جنبش زنان ایران از حجاب انتقاد می‌کردند، برای مثال نشریه عالم نسوان در سال ۱۳۱۰ بحثی دربارهٔ حجاب باز کرد و فراخوانی برای این بحث چاپ نمود. پاسخ‌های موافق و مخالف داده می‌شد. در مجموع، زنان از بی‌حجابی بسیار دفاع کردند و انحطاط اخلاقی جامعه را از سرکوب زنان توسط مردان می‌دانستند.
هدی شعراوی نیز در همین دوره، در سال ۱۳۰۲ در مصر حجاب اسلامی‌اش را به نشانه حمایت از جنبش فمینیستی با اهدافی گسترده‌تر، در دریای مدیترانه انداخت.

قانون کشف حجاب
--------------

جشن کشف حجاب در قم
رضاشاه قانون کشف حجاب را یکباره صادر نکرد.
او که در دورهٔ نخست‌وزیری در تلاش بود با روحانیون شیعه رابطهٔ خوبی داشته باشد، از مسئلهٔ حجاب دوری می‌کرد، اما از همان زمان رفع حجاب را در دستور کار داشت. زمانی‌که ابراهیم خواجه‌نوری در نشریهٔ خود دربارهٔ کشف حجاب و آزادی زنان نوشت و به دلیل شکایت ناظر شریعت به ۳ ماه زندان محکوم شد، رضاخان دستور داد او دورهٔ محکومیت‌اش را به جای زندان، در بیمارستان پلیس سپری کند. در دورهٔ رضاشاه به تدریج لباس‌های اروپایی زنان با کنسرت‌های بی‌حجاب قمرالملوک وزیری در باشگاه ایران به بنیان‌گذاری تیمورتاش وزیر دربار بانفوذ و نوگرای رضاشاه، به میان مردم آمد.

نخستین شایعات پیرامون قانون جدید، هنگامی پخش شد که رضاشاه تحت تأثیر اصلاحات دموکراتیک در افغانستان قرار گرفته بود و امان‌الله خان و ملکه ثریا، شاه و ملکه افغانستان در سال ۱۳۰۸ به ایران آمدند. ملکه افغانستان بی‌حجاب بود و جنجالی در میان روحانیون ایران برانگیخت. آنان از رضاشاه خواستند ملکه افغانستان را در ایران مجبور به داشتن حجاب کند که رضاشاه نپذیرفت. در همین زمان شایعاتی دربارهٔ تصویب قانون منع حجاب پخش شد.

از یک سال پیش، دولت به پلیس دستور داده بود که به زنان اجازه داده شود تا بدون حجاب اسلامی در انظار عمومی ظاهر شوند و با وجود مخالفت روحانیون، در تهران تعدادی از زنان بدون حجاب رفت و آمد می‌کردند. شخص ملکه نیز گهگاه حجاب بر سر نمی‌کرد. اما رفع حجاب هنوز به سیاست رسمی تبدیل نشده بود. نخستین نشانه از چنین سیاستی، در آخرین نشست کابینهٔ هدایت (در ۱۳۱۲) مشهود است. در آن جلسه، بنا به اصرار تیمورتاش، کلاه زنانه در فهرست اقلام وارداتی گنجانده شد، زیرا او عقیده داشت که در آینده تقاضا برای آن افزایش پیدا می‌کند. سفر ۱۳۱۳ رضاشاه به ترکیه و مشاهدهٔ مشارکت زنان در جامعه آن کشور، تأثیر عمیقی بر او گذاشت و باعث شد که به اصلاحات خود سرعت بیشتری بخشد. از این زمان اقدامات جهت آماده‌سازی جامعهٔ ایران برای ممنوعیت حجاب اسلامی آغاز شد؛ در ۱۳۱۴، کانون بانوان با حمایت دولتی تأسیس شد که یکی از اهدافش، تبلیغ برای کنار گذاشتن حجاب بود. وزرا موظف شدند یک روز در هفته، به همراه زنان خود که حجاب را کنار گذاشته بودند، در مهمانی‌های مختلط حاضر شوند. با آغاز سال تحصیلی، حجاب در مدارس ممنوع شد؛ مخالفت جدی با این ممنوعیت برنخاست زیرا بیشتر دختران بدون حجاب به مدرسه می‌رفتند. اما واقعهٔ گوهرشاد در اعتراض به کلاه شاپو، باعث شد ممنوعیت سراسری حجاب به تأخیر افتد.

رضاشاه ترجیح می‌داد که مردم لباس متحدالشکل بپوشند، مردان کلاه پهلوی به سر گذارند و نسبت به تقیدات دینی در زمینه حجاب سستی نشان دهند. رضاشاه که شدیداً تحت تأثیر بی‌حجابی زنان ترکیه قرار گرفته بود، این مسئله را پس از یک سال از گذشت سفر به ترکیه در آذر ۱۳۱۴ به محمود جم «رئیس‌الوزرا» چنین بازگو کرد:

> نزدیک دو سال است که این موضوع سخت فکر مرا به خود مشغول داشته‌است، خصوصاً از وقتی که به ترکیه رفتم و زن‌های آن‌ها را دیدم که «پیچه» و «حجاب» را دور انداخته و دوش به دوش مردهایشان در کارهای مملکت به آن‌ها کمک می‌کنند، دیگر از هر چه زن چادری است بدم آمده‌است. اصلاً چادر و چاقچور دشمن ترقی و پیشرفت مردم است. درست حکم یک دمل را پیدا کرده که باید با احتیاط به آن نیشتر زد و از بینش برد.
> 
> 

هدایت پیشنهاد داد که چادر با روپوش جایگزین شود اما رضاشاه فقط به پوششی کاملاً اروپایی راضی بود. از این رو بخشنامهٔ کشف حجاب جهت تصویب رضاشاه در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۱۴ از طرف رئیس‌الوزرا به دربار فرستاده شد تا در آغاز دی‌ماه فرمان اجرای رسمی قانون کشف حجاب به تمام ولایات ایران ارسال گردد. رضاشاه دستور داد برنامه‌ای ترتیب داده شود که بتواند در آن دختران بدون حجاب خود را همراهی کند. علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف (آموزش)، جشن پایان سال تحصیلی را پیشنهاد کرد. رضاشاه در ۱۷ دی سال ۱۳۱۴ طی جشن فارغ‌التحصیلی دختران بی‌حجاب در دانشسرای مقدماتی رسماً بر کشف حجاب تأکید کرد.

در روز ۱۷ دی ۱۳۱۴ تاج‌الملوک آیرُملو، همسر رضاشاه و دخترانشان شمس و اشرف بدون حجاب به دانشسرای تربیت معلم رفتند. این نخستین‌بار بود که خانواده شاه بدون حجاب و روبنده در مجمعی عمومی ظاهر می‌شدند.  
از نزدیکان رضاشاه نقل شده‌است که فرمان کشف حجاب برای رضاشاه دردآور بود، اما برای اعتلای زنان ایرانی این فرمان را ضروری می‌دانست. به گفته محمد باهری رضاشاه به فرح در این باره گفته بوده مرگ برای من گواراتر است از این‏که دست زنم را بدون چادر بگیرم و بروم میان اشخاص اجنبی ولی چه کنم که پیشرفت مملکت و ترقی مملکت ایجاب می‌کند که زن‌ها آزاد بشوند و برای این‌کار من باید اولین آدمی باشم که این‌کار را می‌کنم. همچنین در استان‌ها مراسم‌هایی تحت عنوان «آزادی زنان» برگزار شد. پروین اعتصامی با سرودن شعر «زن در ایران» از این قانون استقبال کرد:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| خسروا! دست توانای تو آسان کرد کار |  | ورنه در این کار سخت امید آسانی نبود |
| شه نمی‌شد گر در این گمگشته کشتی ناخدای |  | ساحلی پیدا از این دریای طوفانی نبود |

بازدید رضاشاه و محمدرضا پهلوی (ولیعهد) از صف دانش آموزان در استان مازندران. افزایش حضور دختران در مدارس یکی از پیامدهای کشف حجاب بود.
کنار گذاشتن حجاب برای زنان مقامات کار سختی نبود، اما حضور در انظار عمومی با لباسی اروپایی باعث شرمساری اغلب زنان طبقهٔ عامه می‌شد. بیشترشان حتی نمی‌دانستند چه بپوشند، زیرا لباس‌هایی که تا آن زمان زیر چادر به تن می‌کردند و دیده نمی‌شد، برای حضور در اجتماع مناسب نبود. بعد از صدور این قانون، از ورود زنان محجبه به مکان‌های عمومی مثل حمام، سینما جلوگیری می‌شد. یک ماه بعد، ورود زنان محجبهٔ ایرانی به حرم رضا نیز ممنوع شد (این قانون شامل زنان محجبهٔ خارجی نمی‌شد). مدتی بعد محدودیت تازه‌ای وضع کردند؛ بدین‌گونه که زنان تن‌فروش باید حتماً حجاب اسلامی می‌داشتند و تنها در صورت ازدواج می‌توانستند آن را کنار بگذارند. این‌گونه دولت می‌خواست از احساس «بی‌عفتی» کردن توسط زنانی که حجاب را کنار گذاشته بودند، جلوگیری کند.

واکنش‌ها به قانون منع حجاب متفاوت بود؛ طبقهٔ متجدد آن را به فال نیک گرفت و رضاشاه را برای آزادسازی زنان ستود، اما اکثریت زنان کشور با مشکلاتی مواجه شدند. هر چند پلیس اجازهٔ توسل به خشونت را نداشت، اما گاه برخورد فیزیکی اتفاق می‌افتاد و چادرها و روسری‌ها را به زور پاره می‌کردند. در شمال کشور روحانیون با قانون مورد نظر کنار آمدند و در مازندران حتی یکی از آن‌ها، در ستایش رفع حجاب و آزادی زنان سخنرانی کرد، اما در مناطق مذهبی مثل قم، خانواده‌ها دختران را از تحصیل محروم می‌کردند. در هر صورت آمار می‌گوید حضور دانش‌آموزان دختر در مدارس بعد از صدور قانون رفع حجاب و در سال‌های آخر عهد رضاشاه اوج شدیدی گرفت. در نهایت، ممنوعیت حجاب با پایان سلطنت رضاشاه ملغی شد.

در افغانستان
------------

امان‌الله شاه افغانستان بهمراه همسرش ثریا طرزی در مجموعه سفرهای خارجی خود سال ۱۹۲۷م -۱۳۰۶ ش
امان‌الله در اولین قانون اساسی افغانستان در سال ۱۳۰۳ ش، بندهایی را به آزادی زنان اختصاص داد از جمله منع ازدواج دختران نابالغ و منع چند همسری. در ۱۳۰۶ش سفرهای اروپایی امان‌الله خان به همراه ملکه ثریا تأثیر زیاد روی شکل‌گیری افکار و تصمیم آنها برای تحقق حقوق زنان داشت. ملکه افغانستان متأثر از افکار پدرش محمود طرزی بود و شاه را برای تشکیل نهضت زنان یاری کرد و اولین مدرسه و بیمارستان زنانه را به نام مستورات در سال ۱۳۰۰ و ۱۳۰۳ ش تأسیس کردند. در خیابان‌های مهم کابل، بر تابلو نوشته بودند «هیچ زنی با برقع از اینجا عبور کرده نمی‌تواند». کشف حجاب و تغییرات اجتماعی نارضایتی روحانیون را بیشتر و زمینه سقوط نظام امانی توسط شورشیان به سرگردگی حبیب‌الله کلکانی را مساعد کرد. کلکانی که ۹ ماه حکومت کرد آزادیها را سلب کرد: مردان باید لنگی بگذارند، لباس محلی بپوشند و ریش خود را نتراشند و زنان ترک صدر را که حکم کرده بود، مسترد کنند، برآمدن زنان و دختران بدون اجازه ولی ممنوع و مکتب مستورات بسته شد، فرستادن دختران به خارجه بدناموسی دانسته و ممنوع کرد. با به قدرت رسیدن نادرشاه، وضعیت بهبود نیافت.

در زمان ظاهرشاه در سال ۱۳۱۲ نهضت زنان دوباره شکل گرفت. تعداد مدارس و بیمارستان‌ها بیشتر شد و زنان به آموختن زبان‌های خارجی پرداختند. با وجود این کلاس درس زنان و مردان مجزا بود و زنان با چادر رفت و آمد می‌کردند. تا این که در زمان محمد داود خان، نخست‌وزیر وقت در سال ۱۳۳۸ زنان دربار بدون حجاب در جشن استقلال ظاهر شدند. زنان خاندان شاهی مثل ملکه حمیرا همسر ظاهرشاه در این راه پیشگام شدند. سپس زنان اعضای کابینه، ژنرالها و مقامات ارشد هم پیروی کردند و تعداد زنان بدون چادر به مرور زمان افزایش یافت و به طبقات متوسط جامعه رسید. رشد حضور اجتماعی زنان با آمدن ببرک کارمل و دکتر نجیبالله ادامه داشت. در کابینه آنها آناهیتا راتب‌زاد و معصومه عصمتی وردک به وزارت رسیدند و زنان به کارهایی مثل مردان پرداختند و حتی راننده اتوبوس‌های شهری شدند.

در ۸ اردیبهشت ۱۳۷۱ خورشیدی با روی کار آمدن مجاهدین زنان بار دیگر مورد فشار قرار گرفتند. در زمان حکومت برهان‌الدین ربانی فرمان محدودیت برای تساوی زنان با مردان و پوشش آنها تصویب شد.

دوره حجاب به زنان تحمیل شد. مجاهدین ۴ سال در افغانستان حکومت کردند. سپس 'امارت اسلامی طالبان ' ۵ سال دوام آورد. و زنان را مجبور به پوشیدن چادر کردند حق تحصیل و کار نداشته و بدون محرم حق رفت و آمد نداشتند. پلیس مذهبی امر به معروف و نهی از منکر زنان را زیر نظر داشتند و حتی اگر روی پای‌شان از کفش نمایان بود در خیابان شلاق می‌خوردند.

انتقادها
--------

رضاشاه در دبیرستان دخترانه تاج شاهی
به گفتهٔ الیز ساناساریان، کشف حجاب در ترکیه اختیاری بود و علاوه بر آن آتاترک فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده و تبلیغات محتاطانه‌ای برای تشویق زنان به برداشتن حجاب اجرا می‌کرد؛ مثلاً می‌گفت:

> خودتان را به جهان نشان دهید و رودررو به جهان بنگرید.
> 
> 

 اما رضاشاه این کار را با زور و اجبار انجام داد و به‌طور ناگهانی حق انتخاب را از زنان گرفت و هیچ روند جامعه‌پسندی برای این کار طی نشد. بخشی از زنان که مسن‌تر و سنتی بودند و احساس برهنگی می‌کردند عملاً در خانه محبوس شدند.

جعفر شهری در کتاب طهران قدیم در این باره نوشته‌است: اما شرط قانونی و انسانی و بلکه عقلانی آن بود که نظمیه و امنیه مردم را قبلاً مطلع و مصوبات آن را گوشزد ساخته اسباب آن را مانند کت و شلوار و کلاه نقاب دار فراهم آورند اما از آنجا که به رونویس قوانین استبداد و سایر قوانین ساریه چند هزار ساله که کنار آن هم ماده‌ای به نام زورتپان تصویب شده بود! از همان ساعت اول آژان‌ها و امینه‌ها در شهرها و دهات بجان مردم افتاده به دردسر و مزاحمت اهالی پرداختند و هر روز بر فشار و تعدی افزودند تا آن را به صورت اهانت و بی‌حرمتی و زور و نوعی تصفیه حساب درآوردند.
وی در ادامه نوشته‌است: قبایی بر اندام کسی نمی‌دیدند که دامن آن را با قیچی و چاقو نبریده و شال و کمربند و عبایی بر پیکر و دوش کسی نمی‌نگریستند که آن را ندریده یا مصادره ننمایند. کلاه‌های سابق در زمره اخلالگران و آشوب جویان و مخربین کشور و معاندین سلطنت درآمدند که باید با بیرحمی هر چه تمامتر سرکوب شده از صفحه روزگار برشان اندازند… چه کلاه‌ها که از سر محترمین برداشته شده به زیر پا لگد مال گردیده در گل و لای و لجن افتاد و چه شب کلاه‌ها و دیگر سرپوش‌ها که آغشته به کثافت و پلیدی گردیده بر سر صاحبانشان گذاشته شد… دشنام و ناسزا و آب دهان و پس گردنی و ریش و سبیل کندن و چوب باتون و ته قنداق تفنگ و شلاق و پنجه پوتین و توسری برای مردمی که شب خوابیده و صبح محکوم به اتحاد شکل و تعویض لباس و کلاه شده بودند رایگان بود… همراه فجایعی که ذکر آن‌ها در شهامت نگارنده نمی‌باشد. چه انسانی‌ترین عمل آن این بود که در یک روز بیش از هفتصد نفر از مردم که به مخالفت با کشف حجاب در مسجد گوهر شاد مشهد جمع شده بودند توسط مأمورانی که عوض کلاه سر می‌آوردند هدف گلوله تفنگ و مسلسل قرار گرفته و کشته شدند.[]

جستارهای وابسته
---------------

* حجاب اجباری در ایران
* زنان در دوران دودمان پهلوی
* قانون جایگزینی پوشاک
* دختران خیابان انقلاب
* آزادی یواشکی زنان در ایران
* تظاهرات ۱۷ اسفند ۱۳۵۷
* نقض حقوق زنان در جمهوری اسلامی ایران
* زنان در ایران

پانویس
------

1. 1 2 3  حجاب، موضوعی زنده پس از ۶۹ سال (*بی‌بی‌سی فارسی*)
2. ↑  بیضایی، نیلوفر (۵ شهریور ۱۳۹۰). «طاهره قره‌العین و فروغ فرخزاد در دو تابلو». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۰.
3. 1 2 3 4 5 6  ساناساریان، الیز - ص۱۰۰ تا ۱۰۳
4. ↑  اقبال یغمایی. کارنامه رضاشاه کبیر، بنیانگذار ایران نوین. تهران، انتشارات اداره کل وزارت فرهنگ و هنر، ۱۳۵۵، ص ۴۳–۴۳۹.
5. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 212–213.
6. 1 2  «نگاهی به مسئله حجاب و بی‌حجابی در ایران».
7. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 219–221.
8. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 219–221.
9. ↑  اوحدی، علی (۲ آوریل ۲۰۱۰). «طاهره قرة العین». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ فوریه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۹ آذر ۱۳۹۰.
10. ↑  بیضایی، نیلوفر (۵ شهریور ۱۳۹۰). «طاهره قره‌العین و فروغ فرخزاد در دو تابلو». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۰.
11. ↑  Milani, Farzaneh (September 1, 1992). *Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers* (به انگلیسی). Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-2557-5.
12. ↑  «کشف حجاب در ایران». مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
13. ↑ . فتح‌الله نوری اسفندیاری. رستاخیز ایران، مدارک مقالات نگارشات خارجی ۱۳۲۳–۱۲۹۹، تهران، چاپخانه سازمان برنامه، ۱۳۳۵، ص۳۶۳.
14. ↑ . اقبال یغمایی. کارنامه رضاشاه کبیر، بنیانگذار ایران نوین. تهران، انتشارات اداره کل وزارت فرهنگ و هنر، ۱۳۵۵، ص ۴۳–۴۳۹.
15. ↑
16. ↑
17. ↑  ساناساریان، ص۹۸ تا ۱۰۰
18. ↑  ساناساریان، ص۶۷
19. ↑  ساناساریان، ص۱۰۰
20. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 212–213.
21. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 214–216.
22. ↑  مهدی صلاح، ص ۱۱۸
23. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 217–219.
24. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 217–219.
25. ↑  Hakakian, Roya (۷ دی ۱۳۹۶). "The Iran-Saudi Arabia Rivalry Has a Silver Lining". *نیویورک تایمز* (به انگلیسی). Retrieved 27-12-2017. `{{cite web}}`: Check date values in: `|بازبینی=` و `|تاریخ=` (help)
26. ↑   تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد مصاحبه با محمد باهری نوار شماره ۹
27. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 217–219.
28. ↑  حدّاد عادل، «پروین اعتصامی»، *دانشنامه جهان اسلام*.
29. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 219–221.
30. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 217–219.
31. ↑  Chehabi, "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah", *Iranian Studies*, 219–221.
32. ↑  «ملکه ثریا؛ نخستین همسر یک شاه افغانستان که کشف حجاب کرد».

منابع
-----

* مهدی صلاح،  *کشف حجاب، زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها*، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۴، ص ۱۱۸
* الیز ساناساریان، جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا ۵۷، نشر اختران ۱۳۸۴ شابک ‎۹۶۴-۷۵۱۴-۷۸-۶
* حدّاد عادل، غلامعلی (۱۳۷۹). «پروین اعتصامی». *دانشنامه جهان اسلام*. ج. ۵. بنیاد دائرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۲-۰۷.
* Chehabi, Houchang (1993). "Staging the Emperor's New Clothes: Dress codes and nation‐building under Reza Shah". *Iranian Studies* (به انگلیسی). Routledge.

پیوند به بیرون
--------------

* امریه کشف حجاب

| * ن
* ب
* و
حجاب اجباری در ایران |
| --- |
| رویدادها | 
* کشف حجاب در ایران
* تظاهرات ۱۷ اسفند ۱۳۵۷
* آزادی یواشکی زنان در ایران
* دختران خیابان انقلاب
* گردهمایی اسکیت‌بازان شیراز
* حجاب، بی‌حجاب
* خیزش ۱۴۰۱ ایران
* برداشتن حجاب اجباری توسط زنان ایرانی

 |
| معترضان سرشناس | 
* هما دارابی
* ملیحه نیکجومند
* ویدا موحد
* شاپرک شجری‌زاده
* منیره عربشاهی
* یاسمن آریانی
* مسیح علی‌نژاد
* صبا کردافشاری
* سپیده رشنو
* مهسا امینی
* صدیقه وسمقی
* آرمیتا گراوند
* نیکا شاکرمی
* رویا حشمتی

 |
| مرتبط | 
* حجاب اسلامی
* حجاب اجباری
* پوشش زنان در ایران باستان
* جنبش زنان ایران
* روز حجاب و عفاف
* لایحه عفاف و حجاب
* گشت ارشاد
* ویژه‌نامه خاتون
* «یا روسری یا توسری»
* حجاب‌بان
* ستاد امر به معروف و نهی از منکر
* لباس‌شخصی

 |

| * ن
* ب
* و
دودمان پهلوی |
| --- |
| موضوعات | 
* دودمان پهلوی
* فهرست شاهان پهلوی
* تبارنامه دودمان پهلوی
* زنان در دوران دودمان پهلوی
* بهائیان در حکومت پهلوی
* فساد مالی در دوران پهلوی
* حقوق بشر در دوران پهلوی
* اقتصاد در دوره پهلوی
* معماری دوره پهلوی
* سیاست دینی حکومت پهلوی
* مرا داد فرمود و خود داور است

 |     |
| رضا پهلوی | 

|  |  |
| --- | --- |
| رویدادها | 
* کودتای ۱۲۹۹ *(۱۲۹۹)*
* از کودتای ۱۲۹۹ تا نخست وزیری
* جنبش جنگل *(۱۳۰۰)*
* نبرد شکریازی *(۱۳۰۱)*
* برچینش دودمان قاجار *(۱۳۰۴)*
* پادشاهی رضاشاه پهلوی *(۱۳۰۴)*
* قرارداد ۱۹۳۳ *(۱۳۱۲)*
* هزاره فردوسی *(۱۳۱۳)*
* واقعه مسجد گوهرشاد *(۱۳۱۴)*
* پیمان سعدآباد *(۱۳۱۶)*
* اشغال ایران در جنگ جهانی دوم *(۱۳۲۰)*

 |
| اقدامات وبنیانگذاری | 
* دافوس
* نوسازی ارتش ایران
* راه‌آهن سراسری ایران (راه‌آهن شمال، پل ورسک، تونل گدوک)
* رادیو ایران
* بیمه ایران
* فرهنگستان ایران
* موزه ملی ایران
* موزه ایران باستان
* ثبت‌آثار ملی ایران
* قانون مدنی
* ثبت اسناد و املاک
* شناسنامه
* نام خانوادگی
* بانک سپه *(۱۳۰۴)*
* بانک ملی *(۱۳۰۷)*
* بانک کشاورزی
* دانشگاه تهران
* تلگرافخانه تهران
* خیابان پهلوی
* قانون جایگزینی پوشاک
* کشف حجاب
* تاج پهلوی
* کلاه پهلوی
* سرود شاهنشاهی ایران *(۱۳۱۲)*
* سرود پرچم شیر و خورشید ایران *(۱۳۱۲)*
* خبرگزاری پارس *(۱۳۱۳)*
* سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران *(۱۳۱۶)*
* باشگاه خلبانی *(۱۳۱۷)*
* فرودگاه مهرآباد *(۱۳۱۷)*
* بنگاه حمایت مادران و نوزادان *(۱۳۱۹)*
* اقدامات سیاسی و مذهبی

 |
| والدین | 
* عباسعلی داداش‌بیگ
* نوش‌آفرین آیرملو

 |
| همسران | 
* مریم سوادکوهی
* زهرا سوادکوهی
* صفیه همدانی
* تاج‌الملوک آیرملو
* توران امیرسلیمانی
* عصمت دولتشاهی

 |
| فرزندان | 
* همدم‌السلطنه
* شمس
* اشرف
* محمدرضا
* علیرضا
* غلامرضا
* عبدالرضا
* احمدرضا
* محمودرضا
* فاطمه
* حمیدرضا

 |

 |
| محمدرضاپهلوی | 

|  |  |
| --- | --- |
| رویدادها | 
* آغاز پادشاهی *(۱۳۲۰)*
* کنفرانس تهران *(۱۳۲۲)*
* جمهوری کردستان *(۱۳۲۴)*
* غائله آذربایجان *(۱۳۲۵)*
* قرارداد گس–گلشائیان *(۱۳۲۸)*
* نهضت ملی‌شدن نفت
* کمیسیون مخصوص نفت *(۱۳۲۹)*
* قانون ملی‌شدن صنعت نفت *(۱۳۲۹)*
* قیام ۳۰ تیر *(۱۳۳۱)*
* توطئه قتل مصدق *(۱۳۳۱)*
* کودتای ۲۵ مرداد *(۱۳۳۲)*
* کودتای ۲۸ مرداد *(۱۳۳۲)*
* قرارداد کنسرسیوم *(۱۳۳۳)*
* تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی ولایتی *(۱۳۴۱)*
* تظاهرات ۱۵ خرداد *(۱۳۴۲)*
* آریامهر *(۱۳۴۴)*
* تاج‌گذاری *(۱۳۴۶)*
* سفر به آلمان غربی *(۱۳۴۶)*
* حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه *(۱۳۴۶)*
* اعتراضات تهران *(۱۳۴۸)*
* استقلال بحرین *(۱۳۵۰)*
* جشن‌های ۲۵۰۰ ساله *(۱۳۵۰)*
* عملیات نظامی ایران در عمان *(۵۴–۱۳۵۲)*
* عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر *(۱۳۵۳)*
* رویداد خرم‌دره *(۱۳۵۴)*
* جزیره ثبات *(۱۳۵۶)*
* تظاهرات ۲۹ بهمن تبریز *(۱۳۵۶)*
* آتش‌سوزی سینما رکس آبادان *(۱۳۵۷)*
* تظاهرات ۱۷ شهریور *(۱۳۵۷)*
* راهپیمایی محرم *(۱۳۵۷)*
* تظاهرات ۱۹ دی قم *(۱۳۵۷)*
* دولت نظامی غلامرضا ازهاری *(۱۳۵۷)*
* دولت شاپور بختیار *(۱۳۵۷)*
* شورای سلطنت *(۱۳۵۷)*
* کنفرانس گوادلوپ *(۱۳۵۷)*
* بازگشت خمینی *(۱۳۵۷)*
* بیعت همافران *(۱۳۵۷)*
* انقلاب ۱۳۵۷ *(۱۳۵۷)*

 |
| اقدامات وبنیانگذاری | 
* کمیته ملی المپیک ایران *(۱۳۲۵)*
* سازمان هواپیمایی کشوری *(۱۳۲۵)*
* سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی *(۱۳۲۶)*
* آرامگاه رضاشاه *(۱۳۲۹)*
* بنگاه ترجمه و نشر کتاب *(۱۳۳۳)*
* ساواک *(۱۳۳۵)*
* گارد جاویدان *(۱۳۳۵)*
* رادیو تلویزیون ملی ایران *(۱۳۳۷)*
* بنیاد پهلوی *(۱۳۳۷)*
* هواپیمایی ملی ایران *(۱۳۴۰)*
* انقلاب سفید *(۱۳۴۱)*
* تلویزیون آموزشی *(۱۳۴۴)*
* میدان شهیاد *(۱۳۴۹)*
* انتقال خون ایران *(۱۳۵۳)*
* به‌سوی تمدن بزرگ *(۱۳۵۵)*
* *اقدامات فرح پهلوی*: (سازمان‌های تحت ریاست فرح پهلوی
* دفتر مخصوص شهبانو
* کنگره پزشکی ایران
* انجمن ملی حمایت کودکان
* جمعیت حمایت کودکان بی‌سرپرست
* جمعیت طرفداران مرکز طبی کودکان
* جمعیت حمایت از آسیب‌دیدگان سوختگی
* جمعیت کمک به جذامیان
* جمعیت ملی مبارزه با سرطان
* جمعیت خیریه فرح پهلوی
* آموزشگاه نابینایان رضا پهلوی
* فدراسیون ناشنوایان ایران
* سازمان ملی فولکلور ایران
* سازمان ملی مهارت
* دانشگاه فرح
* دانشگاه فارابی
* مؤسسه آسیایی دانشگاه پهلوی
* مؤسسه اعتباری دانشگاه
* بنیاد شاهنشاهی فرهنگستان‌های ایران
* بنیاد فرهنگ ایران
* انجمن ملی روابط فرهنگی
* موزه هنرهای معاصر تهران
* موزه فرش ایران
* پارک لاله
* بوستان جمشیدیه
* بوستان ملت (تهران)
* تئاتر شهر
* شورای عالی شهرسازی
* پیشاهنگی دختران ایران
* کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
* جشن هنر شیراز
* جشنواره توس
* شهستان پهلوی

 |
| والدین | 
* رضاشاه
* تاج‌الملوک آیرملو

 |
| همسران | 
* فوزیه
	+ فوزیه و محمدرضا پهلوی
* ثریا اسفندیاری بختیاری
* فرح دیبا

 |
| فرزندان | 
* شهناز
* رضا
* فرحناز
* علیرضا
* لیلا

 |
| کتاب‌ها | 
* انقلاب سفید
* پاسخ به تاریخ
* مأموریت برای وطنم

 |

 |
| خویشاوندان | 
* والاگهر
* علی پاتریک پهلوی
* فریده قطبی
* یاسمین پهلوی
* اردشیر زاهدی
* خسرو جهانبانی
* شهریار شفیق
* آزاده شفیق
* احمد شفیق
* محمد خاتمی
* هادی آتابای
* سیروس آتابای
* فریدون جم
* مهرداد پهلبد
* دوستان: (ارنست پرون
* حسین فردوست)

 |
| مطالب مرتبط | 
* مسجد رفاعی
* علل انقلاب ۱۳۵۷
* شاه رفت
* رضاشاه روحت شاد
* کارزار من وکالت می دهم
* خدا، شاه، میهن

 |
|  رده  الگو  درگاه |

| * ن
* ب
* و
رضاشاه |
| --- |
| سیاست‌ها و منش | 
* سیاست‌های اجتماعی
* سیاست‌های اقتصادی
* رویکردهای دینی
* رویکردهای سیاسی

 |  |
| رویدادها | 
* کودتای ۱۲۹۹ *(۱۲۹۹)*
* از کودتای ۱۲۹۹ تا نخست وزیری
* جنبش جنگل *(۱۳۰۰)*
* نبرد شکریازی *(۱۳۰۱)*
* برچینش دودمان قاجار *(۱۳۰۴)*
* پادشاهی رضاشاه پهلوی *(۱۳۰۴)*
* قرارداد ۱۹۳۳ *(۱۳۱۲)*
* هزاره فردوسی *(۱۳۱۳)*
* واقعه مسجد گوهرشاد *(۱۳۱۴)*
* پیمان سعدآباد *(۱۳۱۶)*
* اشغال ایران در جنگ جهانی دوم *(۱۳۲۰)*

 |
| جنگ‌ها | 
* جنبش جنگل
* کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹
* نبرد شکریازی
* جنگ قلعه گراش
* جنگ تنگ تامرادی
* جنگ جهانی دوم

 |
| زندگی شخصی | 

|  |  |
| --- | --- |
| والدین | 
* عباسعلی داداش‌بیگ
* نوش‌آفرین آیرملو

 |
| همسران و فرزندان | **همسران**
* مریم سوادکوهی
* زهرا سوادکوهی
* تاج‌الملوک آیرملو
* توران امیرسلیمانی
* عصمت دولتشاهی

**فرزندان**
* همدم‌السلطنه
* صدیقه پهلوی
* شمس
* اشرف
* محمدرضا (شاه ایران)
* علیرضا
* غلامرضا
* عبدالرضا
* احمدرضا
* محمودرضا
* فاطمه
* حمیدرضا
 |

 |
| اقدامات وبنیانگذاری‌ها | 
* دافوس
* نوسازی ارتش ایران
* راه‌آهن سراسری ایران (راه‌آهن شمال، پل ورسک، تونل گدوک)
* رادیو ایران
* بیمه ایران
* فرهنگستان ایران
* موزه ملی ایران
* موزه ایران باستان
* ثبت‌آثار ملی ایران
* قانون مدنی
* شناسنامه
* نام خانوادگی
* بانک سپه *(۱۳۰۴)*
* بانک ملی *(۱۳۰۷)*
* بانک کشاورزی
* دانشگاه تهران
* تلگرافخانه تهران
* خیابان پهلوی
* قانون جایگزینی پوشاک
* کشف حجاب
* تاج پهلوی
* کلاه پهلوی
* سرود شاهنشاهی ایران *(۱۳۱۲)*
* سرود پرچم شیر و خورشید ایران *(۱۳۱۲)*
* خبرگزاری پارس *(۱۳۱۳)*
* سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران *(۱۳۱۶)*
* فرودگاه مهرآباد *(۱۳۱۷)*
* بنگاه حمایت مادران و نوزادان *(۱۳۱۹)*

 |
| در دید دیگران | 
* رضاشاه روحت شاد (مردم)

 |
| وابسته | 
* کتاب‌ها دربارهٔ رضاشاه
* قوای قزاق
* تمبر آرامگاه

 |