محدوده مسکونی در کلرادو اسپرینگز، کلرادو. بن‌بست مشخص کنندهٔ طراحی حومه شهری است.
توسعه حومه شهری در سن خوزه، کالیفرنیا
**حومه شهری** (به انگلیسی: Suburb) منطقه مسکونی‌ای است که بخشی از شهر (مانند بومهن، پرند) یا بخش مسکونی جدا شده‌ای از شهر است (مانند اندیشه یا دماوند)

بعضی از حومه‌های شهری دارای مدیریت جداگانه و مستقلی هستند و به‌طور معمول دارای تراکم جمعیت کمتری نسبت به بخش‌های داخلی شهر هستند. حومه‌های شهری در سده‌های ۱۹ و ۲۰ بعد از توسعه یافتن خطوط ریلی و جاده‌ها ایجاد شدند و به مرور بر جمعیت آنها افزوده شد. حومه‌های شهری معمولاً در زمین‌های مسطح در اطراف شهرها بنا می‌گردند.

تاریخچه در ایران
----------------

شهرهای باستانی ایران از سه قسمت کهن دژ، شارستان و **ربض** تشکیل می‌شده‌اند. ربض در فرهنگ فارسی عمید به معنای «دیوار دور شهر و خانه‌های اطراف آن» است و در شهرسازی به معنا «شار بیرونی» است.

ربض پس از اسلام‌به فضاهای بیرون از شارستان اطلاق می‌شد. مجموعه ای مرکب از محلات، خانه‌ها، بازارها، باغات و مراتع مردمی که در طبقات ممتاز دولت ساسانی قرار نمی‌گرفتند، در این قسمت قرار داشته‌است. گفته شده‌است این بخش در فروپاشی دولت ساسانی به هنگام ورود مسلمانان نقشی اساسی داشتند و پس از اسلام و از میان رفتن نظام طبقاتی ساسانی تبدیل به بخش اصلی شهر شد.

بتدریج برطبق ویژگی‌هایی که شهرنشینی و شهرسازی پس از حاکمیت اسلام دارا شد تغییراتی در ساخت شهرها صورت گرفت. توسعه شهرنشینی باعث گسترش حومه (ربض) شهرها شد، این حومه‌ها که در زمان ساسانیان از مهاجران و روستاییان ساکن در آنها تشکیل شده بود، از نظر شهری تکامل یافته و دارای فضاها و نهادهای شهری شده و اهمیت بیشتری نسبت به شارستان پیدا کرد. «اصطخری» در وصف ری می‌نویسد: «و شارستان بیشتر خراب است و ربض آبادان است.» گاهی نیز ربض و شارستان یکی می‌شد چنان‌که «بخارا» در قرن سوم هجری چنین شد بازارها که قبلاً در نزدیکی دروازه‌های شهر جای داشتند از یک طرف در امتداد راه‌های اصلی که به مرکز شهرها ختم می‌شد و از سویی دیگر در امتداد راه‌ها و جاده‌های اصلی که به بیرون شهر ادامه داشت گسترش یافتند و دارای فضاها و عناصر داخلی و شهری شدند.

هر قسمت و فضایی به عرضه یا تولید کالاهایی خاص اختصاص یافت و کاروانسراها و انبارهایی نیز برای جوابگویی به نیازهای جدید ایجاد شد. مساجد و به ویژه مسجد جامع مرتبط با بازار از نظر فضا، و در نزدیکی ارگ (در مرکز قدیمی شهر) یا در ربض ساخته می‌شد.

ربض و حاشیه نشینی مدرن
----------------------

«حاشیه‌نشینی معمولاً به صورت شهرک‌نشینی در اطراف شهرها دیده می‌شود، به عبارت دیگر شهرک‌های حاشیه‌نشینان در اصل «روستای شهر» یا «شهرک‌های روستا گونه درون‌شهر» هستند.» (خبرگزاری ایسنا، ۵ آبان ۱۳۹۹). با وجود برخی شباهت‌ها با ربض حاشیه نشینی تفاوت‌های مهمی هم با آن دارد. تراکم جمعیتی (معمولاً پیش‌بینی نشده) و گسترش خارج از برنامه (که اصولاً برای شهر مرکزی تدوین می‌گردد) معمولاً منجر به نقص در خدمات‌رسانی به این نواحی می‌گردد.

«در مناطق حاشیه‌نشین یک نوع فرهنگ خاص شکل می‌گیرد که تفاوت جزئی با بقیه مناطق حاشیه‌نشین و یک تفاوت عمده با فرهنگ آن شهر دارد که این تفاوت فرهنگ نتیجه منفی ایجاد می‌کند برای اینکه این فرهنگ، فرهنگی بالنده و فاخر نخواهد بود و تبعاتی دارد.» (خبرگزاری ایسنا، ۵ آبان ۱۳۹۹)

«یکی از این تبعات افزایش تضاد طبقاتی است و وقتی جدا گزینی مکانی اتفاق می‌افتد دو فضای متفاوت به وجود می‌آید، در گذشته معمولاً حالتی از تضاد طبقاتی در شهرها به وجود نمی‌آمده و تضاد طبقاتی در قالب تضادهای فردی در محلات وجود داشته‌است.» (خبرگزاری ایسنا، ۵ آبان ۱۳۹۹)

منابع
-----

1. ↑  *The Fractured Metropolis: Improving the New City, Restoring the Old City, Reshaping the Region*[*پیوند مرده*] by Jonathan Barnett, via Google Books.

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| کتابخانه‌های ملی | 
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک
	+ 2

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی

 |

| * ن
* ب
* و
برنامه‌ریزی شهری |
| --- |
| عمومی | 
* منطقه شهری
* شهر
* منطقه کلان‌شهری
* حومه شهر
* کاربری زمین
* برنامه‌ریزی
* Planning and zoning commission
* Growth management
* World Urbanism Day

 |
| شاخه‌های اصلی | 

|  |  |
| --- | --- |
| برنامه‌ریزی شهری | 
* آمایش سرزمین
* طرح‌های شهری (US)
* آمایش سرزمین (Eur)
* توسعه بافت فرسوده
* طراحی شهری
* شهرگرایی

 |
| روستایی | 
* Conservation development
* Preservation development
* Rural housing
* Village design statement (UK)

 |
| برنامه‌ریزی منطقه‌ای | 
* Regional Planning Association of America

 |
| برنامه‌ریزی محیط زیست | 
* طراحی محیطی
* ارزیابی اثرات زیست‌محیطی
* Recreation resource planning
* توسعه پایدار

 |
| برنامه‌ریزی ترابری | 
* Transportation forecasting
* Trip distribution
* Rational planning model
* توسعه ترانزیت-محور
* Professional transportation planner
* Urban freight distribution

 |
| توسعه اقتصادی | 
* Community economic development

 |

 |
| مفاهیم/ نظریه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| جنبش‌ها | 
* منشور آتن
* جنبش بدون خودرو
* جنبش شهر زیبا
* جنبش آسمان تاریک
* طرح باغ‌شهر
* Indigenous planning
* نوشهرگرایی
* Settlement movement
* رشد هوشمند
* ساختارگرایی (معماری)
* Transition towns

 |
| نظریه‌ها | 
* Collaborative planning
* نظریه پروتوتایپ
* شهرپروری
* Intelligent urbanism
* Livable streets
* Market urbanism
* Radical planning
* Urban acupuncture
* Urban renewal

 |
| رده:شهرها بر پایه نوع | 
* شهر شرکت / Monotown
* Commuter town
* شهر متروکه
* شهر جهانی
* Model village
* جامعه برنامه‌ریزی شده (شهر جدید)

 |
| مفاهیم | 
* طرح مسکن مهر
* Cityscape
* Cluster development
* Complete Communities
* شهر خلاق
* تملک اجباری (US)
* اعیان‌نشین شدن / بروکسل‌سازی
* Infill
* Healthy cities / Healthy community design
* LEED-ND
* توسعه با استفاده ترکیبی
* Model cities
* Placemaking
* Planning gain
* Planning Permission (U.K.)
* Rural–urban fringe
* Temporary use
* Third place
* Tract housing
* Transferable development rights
* Urban decay
* Urban growth boundary
* گسترش بی‌رویه شهر / Peri-urbanisation
* شهرنشینی
* Verticalization / ساختمان بلندمرتبه
* منطقه‌بندی

 |

 |
| افراد | 

|  |  |
| --- | --- |
| نظریه‌پردازان و فعالان | 
* Thomas Adams
* Donald Appleyard
* Edmund Bacon
* Guy Benveniste
* Colin Buchanan
* دانیل برنهم
* Peter Calthorpe
* Konstantinos Doxiadis
* آندرس دوونی
* پاتریک گدس
* Ebenezer Howard
* کوین لینچ
* ایان مک‌هارگ
* Clarence Perry
* James Rouse
* Clarence Stein
* Raymond Unwin
* List of urban theorists
* List of urban planners

 |
| انتقادها | 
* Elizabeth Farrelly
* جین جیکوبز
* James Howard Kunstler
* لوئیس مامفورد
* Randal O'Toole

 |

 |
| رشته‌های مرتبط | 
* معماری
* مهندسی عمران
* اقتصاد توسعه
* بوم‌شناسی شهری
* اقتصاد شهری
* جغرافیا
* توسعه سرزمین
* معماری منظر
* برنامه‌ریزی مکانی دریایی
* بهداشت عمومی
* سیاست‌گذاری عمومی
* توسعه املاک و مستغلات
* علوم اجتماعی

 |
| 
* **رده:برنامه‌ریزی و طراحی شهری**
* Index of urban planning articles
* List of planned cities
* List of planning journals
* **Commons**

 |