**پیمان وِستفالی**، پیمان‌نامه‌ای است که پس از پایان جنگ‌های سی ساله مذهبی در اروپا (۱۶۱۸–۱۶۴۸) در سالن شهرداری شهر مونستر میان کشورهای اروپایی در ۱۶۴۸ میلادی بسته شد. در این پیمان همه کشورهای اروپایی جز بریتانیا و پادشاهی لهستان شرکت داشتند. وستفالی نخستین پیمان صلح چندجانبه پس از رنسانس در اروپا است. این پیمان بعدها به معاهدات بزرگ مشابهی میان کشورها انجامید، که سرانجام به قانون بین‌الملل منتهی شد. پیمان وستفالی، الگو و پایه جامعهٔ ملل و سپس سازمان ملل متحد گردید.

در این پیمان، برای نخستین بار حقوق برابر و یکسان کشورها به عنوان واحدهای سیاسی مستقل مطرح و پذیرفته شد. مطابق این پیمان کشورهای مستقل حق دارند سرنوشتشان را تعیین کنند، برابرند و حق دخالت در امور هم را ندارند؛ از این روی این پیمان گاه در ستیز با جهانی‌سازی و دخالت‌های نظامی، انسانی و دخالت علیه دولت‌های شکست خورده (زمینهٔ باندهای تروریستی) است.

مفاد صلح
--------

امپراتوری مقدس روم در سال ۱۶۴۸
با بسته شدن قرارداد صلح وستفالی در سال ۱۶۴۸ میلادی، رسماً جنگ پایان یافت. طبق مفاد این صلح، همه دولت‌های آلمانی از جمله دولت‌های کالونی مذهب در پیروی از آیین برگزیده‌شان آزاد گذاشته شدند. از منظر سرزمینی، فرانسه توانست بخش‌هایی از آلمان غربی و بخشی از آلزاس و سه شهر متس، تول و وردن را به دست آورد؛ بدین ترتیب حکم‌فرمایی بر منطقه مرزی فرانسه-آلمان و پایگاه‌های عالی برای عملیات نظامی آتی در آلمان، به دست فرانسه افتاد.

سوئد و دولت‌های آلمانی براندنبورگ و بایرن سرزمین‌هایی در آلمان به دست آوردند و هابسبورگ اتریش هم چیزی از دست نداد، هرچند از اقتدار سیاسی‌اش کاسته شد. بیش از سیصد حکومت کوچک و بزرگ که امپراتوری مقدس روم را تشکیل می‌دادند، عملاً به صورت دولت‌های مستقل درآمده و به رسمیت شناخته شدند و هر یک از آن‌ها در سیاست خارجی مستقل بودند. این موضوع به ماهیت امپراتوری مقدس روم به عنوان واحدی سیاسی پایان داد و در دویست سال پسین شکاف میان دولت‌های آلمانی را ژرف‌تر کرد. صلح وستفالی نشان داد که از آن پس مذهب و سیاست از هم جدا هستند؛ زیرا طرفین، پاپ را به کلی کنار نهادند و از آن پس در امور عمومی انگیزه‌های سیاسی نیروی راهنما شد و مذهب کم‌کم به سمت انتخاب شخصی و فردی نزدیک شد.

پانویس
------

1. ↑  اشپیل‌فوگل، *تمدن مغرب زمین*، ۶۴۵.

منابع
-----

* اشپیل‌فوگل، جکسون جی. (۱۳۹۳). *تمدن مغرب زمین*. ترجمهٔ محمدحسین آریا. تهران: امیرکبیر.

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت (از طریق ویاف)

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن

 |
| سایر | 
* فرهنگ تاریخی سوئیس

 |

| * ن
* ب
* و
قلمروها و استان‌های پروس (۱۵۲۵–۱۹۴۷) |
| --- |
| پیس از ۱۷۰۱ | 
* دوک‌نشین پروس
* Margraviate of Brandenburg
* Cleves / Mark / Ravensberg (۱۶۱۴)
* Farther Pomerania / Minden / Halberstadt (پیمان وستفالی)
* Lauenburg–Bütow / Draheim (۱۶۵۷)
* دوک‌نشین ماگدبورگ (۱۶۸۰)
* مستعمرات
	+ ساحل طلا
	+ Arguin
	+ St. Thomas

 |
| پس از ۱۷۰۱ | 
* نوشاتل (۱۷۰۷)
* Guelders (۱۷۱۳)
* Minden-Ravensberg (۱۷۱۹)
* Western Pomerania (۱۷۲۰ / ۱۸۱۵)
* سیلزی / Glatz (۱۷۴۲)
* East Frisia (۱۷۴۴)
* خاوری / باختری (اولین تجزیه لهستان)
* South Prussia (دومین تجزیه لهستان)
* New East Prussia / New Silesia (سومین تجزیه لهستان)

 |
| پس از کنگرهوین کنگره وین | 
* براندنبورگ
* شاهزاده‌نشین نوشاتل (۱۸۱۴–۱۸۴۸)
* پومرانی
* دوک‌نشین بزرگ پوزن۱
* ساکسونی
* سیلیزیا
* وستفالیا
* استان راین۲ (1822)
* استان پروس (۱۸۲۴–۱۸۷۸)
* هوهن‌تسولرن (۱۸۵۰)
* شلسویگ-هولشتاین / هانوفر / هسن-ناسائو (صلح پراگ (۱۸۶۶))

 |
| اصلاحات ارضیپس از ۱۹۱۸ | 
* Lower / سیلیزیای علیا (پیمان ورسای)
* Greater Berlin (۱۹۲۰)
* Posen-West Prussia (۱۹۲۲)
* Halle-Merseburg / ماگدبورگ / Kurhessen / ناساو (۱۹۴۴)

 |
| ۱ در سال ۱۸۴۸ استان پوزن شد.   ۲ از Lower Rhine و Jülich-Cleves-Berg. |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد مرتبط به معاهده است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |