**المعتزبالله** یا **معتز** (نام کامل وی: اب*وعبدالله محمد بن المتوکل بن المعتصم بن الرشید المعتزبالله*) خلیفه عباسی در بغداد بود که از سال ۸۶۶ تا ۸۶۹ فرمان راند. پس از برکناری ابوالعباس احمد مستعین، با او بیعت کردند و او در سال ۸۶۶ میلادی/ ۲۵۲ هجری به عنوان خلیفه مسلمانان برگزیده شد؛ در زمان پذیرش خلافت وی نوزده سال داشت. در سال اول خلافتش، اشناس ترک درگذشت. سرانجام، معتز در سن بیست و چهار سالگی به دست گروهی از ترکها کشته شد.

دينار معتز، ضرب ۸۶۷ میلادی
گفته می‌شود، صالح بن وصيف به دنبال «قبيحه» مادر متمول و تاثیرگذار معتز رفت و بر او دست يافت و اموالش را در اختيار گرفت كه پانصد هزار دينار طلا و جواهرات ارزشمند به قیمت دو میلیون دینار طلا فقط در داخل اتاقش بود. پس از آن در بازرسي خانه‌اش گنجينه‌هاي زيرزميني بزرگ و ارزشمندي يافتند. در اتاقي كه زيرزمين براي خود ساخته بود سه ميليون و سيصد هزار دينار طلا و ‌کوزه‌ها و سبدها و صندوقچه‌هاي پر از الماس‌ها، زُمُرّد‌ها و مرواريدها و ياقوت‌ها و شمار بیشماری دیگر از سنگ های گرانبها كه مانند آنها را كسي نديده بود، که همه آنها بروی یک فرش بزرگ که ساخته شده از الیاف و ابریشم و دوخته شده با نخ طلا و تزئینی شده با جواهرات بود يافتند. هنگامي كه آنها را نزد صالح بن وصيف آوردند، گفت:

خدا روی قبیحه را سیاه کرد! فرزندش را به خاطر پنجاه هزار دينار به كشتن داد در حالي كه در یکی از سبدهایش از این‌ گنجینه‌های بی‌شمار اين همه طلا و جواهرات نایاب داشت.
قبيحه بعد از قتل پسرش معتز و با از دست دادن اقتدار و ثروت خود با زور و اجبار بغداد را به سوي مكه ترك كرد در حالي كه با صداي بلند و آشکارا و مرتب از بغداد تا رسیدن به مکه بدون خستگی صالح را نفرين مي‌كرد و مي‌گفت:

پروردگارا! صالح را همان گونه كه هتك حرمتم كرد و فرزندم را كشت، جمعم را پراكنده كرد، مالم را گرفت، غريبم ساخت و در حق من زشتي مرتكب شد او را فرو گير!
بعد از این همه نفرین ها صالح در عرض پنج ماه کشته شد.

جستارهای وابسته
---------------

* هرج و مرج در سامرا

منابع
-----

* سبیب رحیم (۱۹۷۱)، *اخبار الدوله العباسیه و فیه اخبار العباس و اولاده*، ترجمهٔ عبدالعزیز دوری، به کوشش عبدالجبار مطلبی.، قاهره: دارالطلیعه، ص. ۲۶۵
* محمد خضری (۱۴۱۹)، *الدولة العباسیة*، ترجمهٔ عبدالعزیز دوری، به کوشش محمد ضناری.، قاهره: دارالکتب العلمیه، ص. ۱۴۴
* فاروق عمر (۱۴۲۱)، *الخلافة العباسیه فی عصر الفوضی العسکریه ۲۴۷/۳۳۹ه - ۸۶۱/۹۴۶م: دراسة تاریخیة لبوادر التسلط العسکری علی الخلافة العباسیة*، به کوشش سعید شورایی.، قاهره: دارالإحسان، ص. ۸۸
* رسول جعفریان (۱۳۷۸)، *تاریخ اسلام از پیدایش تا ایران اسلامی*، به کوشش مرتضی رحیمی.، قم: انتشارات حوزه علمیه، ص. ۸۸

| * ن
* ب
* و
خلفای عباسی |
| --- |
| خلفای عراق(۱۲۵۸–۷۴۹) | 

|  |  |
| --- | --- |
| در کوفه | 
* سفاح

 |
| استقرار در بغداد | 
* منصور
* مهدی
* هادی
* هارون الرشید
* امین
* مأمون
* [*ابراهیم بن مهدی*]

 |
| انتقال به سامرا | 
* معتصم
* واثق
* متوکل
* منتصر
* مستعین
* معتز
* مهتدی

 |
| بازگشت به بغداد | 
* معتمد
* معتضد
* مکتفی
* مقتدر
* [*عبدالله بن معتز*]
* مقتدر
* قاهر
* مقتدر
* قاهر
* راضی
* متقی
* مستکفی

 |
| زیر فرمانروایی بوئیان | 
* مطیع
* طائع
* قادر
* قائم

 |
| زیر فرمانروایی سلجوقیان | 
* مقتدی
* مستظهر
* مسترشد
* راشد
* مقتفی
* مستنجد
* مستضی

 |
| سلاطین عباسی عراق | 
* ناصر
* ظاهر
* مستنصر
* مستعصم
* *(حمله مغول)*

 |

 |  |
| خلفای قاهره(۱۵۱۷–۱۲۶۱) | 

|  |  |
| --- | --- |
| دوره بحری | 
* مستنصر
* حاکم اول
* مستکفی
* واثق اول
* حاکم دوم
* معتضد اول
* متوکل اول
* مستعصم
* متوکل اول
* واثق دوم
* مستعصم

 |
| دوره برجی | 
* متوکل اول
* مستعین
* معتضد دوم
* مستکفی دوم
* قائم
* مستنجد
* متوکل دوم
* مستمسک
* متوکل سوم
* مستمسک
* متوکل سوم
* *(حمله عثمانی)*

 |

 |
| نام‌های درون کروشه خلفایی کوتاه‌مدت هستند که تنها در شهر بغداد به‌رسمیت شناخته‌شدند. |