|  |
| --- |
| نوشتاری از مجموعه |
| کیهان‌شناسی فیزیکی |
| تصویر کل آسمان حاصل ۹ سال داده‌های دبلیومپ |
| * مه‌بانگ **·** گیتی
* سن جهان
* گاه‌شمار جهان
 |
| جهان اولیه

|  |
| --- |
| * تورم **·** هسته‌زایی
 |
| 
زمینه‌ها |
| * موج گرانشی (GWB)
* ریزموج (CMB) **·** نوترینو (CNB)
 |

 |
| انبساط **·** آینده
* قانون هابل **·** انتقال به سرخ
* انبساط متریک فضا
* متریک FLRW **·** معادلات فریدمان
* کیهان‌شناسی ناهمگن
* آینده یک جهان منبسط‌شونده
* سرانجام کیهان
 |
| اجزاء **·** ساختار

| 
اجزاء |
| --- |
| * مدل لامبدا-سی‌دی‌ام
* انرژی تاریک **·** شاره تاریک **·** ماده تاریک
 |
| 
ساختار |
| * شکل جهان
* رشته‌کهکشان **·** شکل‌گیری کهکشان
* گروه بزرگ اختروش
* ساختار بزرگ مقیاس
* بازیونیده‌شدن **·** تشکیل ساختار
 |

 |
| آزمون‌ها
* اقدام سیاهچاله‌ای (BHI)
* بومرنگ
* کاوشگر زمینه کیهان (COBE)
* پروژه ایلاستریس
* رصدخانه فضایی پلانک
* پژوهش نقشه‌برداری آسمانی دیجیتال اسلون (SDSS)
* انتقال به سرخ کهکشانی ۲دی‌اف (2dF)
* کاوش ناهمسانگردی ریزموجویلکینسون(WMAP)
 |
| دانشمندان
* آرونسون
* آلوین
* آلفر
* بهاراداج
* نیکلاس کوپرنیک
* دو سیتر
* دیک
* الرس
* اینشتین
* الیس
* فریدمان
* گالیله
* گاموف
* گوث
* هاوکینگ
* هابل
* لومتر
* ماتر
* نیوتن
* پنروز
* پنزیاس
* روبین
* اشمیت
* اسموت
* سانتزف
* سونیایف
* تولمن
* ویلسون
* زلدوویچ

* سیاهه کیهان‌شناسان
 |
| تاریخچه موضوع
* کشف تابش ریزموجزمینه کیهانی
* تاریخچه نظریه مه‌بانگ
* تفاسیر دینینظریه مه‌بانگ
* گاه‌شمار کیهان‌شناسی
 |
| * رده
* نشان درگاه درگاه اخترشناسی
 |
| * ن
* ب
* و
 |

شواهد مربوط به امواج گرانشی از زمان شده‌باشد.
در کیهان‌شناسی فیزیکی، **تورم کیهانی** یا **تورم** به انبساط جهان اولیه با سرعتی بسیار بیشتر از سرعت نور اشاره دارد. دوره تورمی جهان از ۱۰−۳۶ ثانیه پس از مه‌بانگ تا ۱۰−۳۳ یا ۱۰−۳۲ ثانیه پس از آن به طول انجامید. پس از پایان دورهٔ تورمی نیز جهان به انبساط خود با سرعتی کمتر ادامه داد.

فرضیهٔ تورمی توسط فیزیکدان آمریکایی به نام الن گوث در سال ۱۹۸۰ پیشنهاد شد.
در هفدهم مارس ۲۰۱۴، اخترفیزیکدانان BICEP2 اعلام کردند که موفق به آشکارسازی امواج گرانشی تورمی در طیف توان حالت بی شدند و این به‌منزلهٔ تأیید محکمی بر نظریهٔ گوث بود.
.

تورم ساختار بزرگ‌مقیاس جهان را توضیح می‌دهد. اغتشاشات کوانتومی در منطقهٔ میکروسکوپیِ تورمی به‌اندازهٔ کیهان بزرگ شده و به دانه‌هایی برای شکل‌گیری ساختار در جهان تبدیل می‌شوند. (شکل‌گیری و تکامل کهکشان‌ها و تشکیل ساختار را ببینید)
همچنین بسیاری از فیزیکدانان بر این باور هستند که نظریهٔ تورمی می‌تواند توضیح دهد که چرا جهان از همهٔ جهات یکسان به‌نظر می‌رسد(همسانگردی جهان)، چرا تابش زمینهٔ کیهانی توزیع یکنواختی در همه‌جا دارد، چرا جهان تخت است، و همچنین چرا تاکنون هیچ تک‌قطبی مغناطیسی مشاهده نشده‌است.

بااین‌که هنوز سازوکار تورم از دیدگاه فیزیک ذرات دانسته نیست، اما براساس تصویر ساده‌ای که در دست هست، پیش‌بینی‌هایی انجام شده که توسط آزمایش‌ها نیز تأیید شده‌اند.
هم‌اکنون تورم جزئی از مدل استاندارد مهبانگ در کیهان‌شناسی است. ذره یا میدان فرضی که مسئول تورم بوده‌است، اینفلاتون نام گرفته‌است.

مرور کلی
--------

جهان در حال انبساط دارای افق کیهان‌شناسی خواهد بود. افق کیهان‌شناسی مرزهای بخشی از جهان است که یک ناظر قادر به مشاهدهٔ آن خواهد بود. این بدان معنی است که نوری (و یا هرنوع تابش دیگری) که از جسمی خارج از افق کیهان‌شناسیِ یک ناظر منتشر شود، هرگز به ناظر نخواهد رسید، زیرا فضای میان جسم و ناظر با سرعت زیادی در حال انبساط است و این دو را از هم دور می‌کند.

وجود افق کیهان‌شناسی باعث می‌شود که تنها بخشی از جهان برای ما قابل دیدن باشد که به آن جهان قابل مشاهده می‌گویند. جهان قابل مشاهدهٔ ما بخشی از کل جهان است که ما امکان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری با اجزای آن را داریم. لازمهٔ تأثیرگذاری و تأثیرپذیری تبادل اطلاعات فیزیکی مانند انرژی است و ازآنجاکه هیچ اطلاعاتی از خارج از جهانِ قابل مشاهده (حتی نور) ما هرگز به ما نمی‌رسد، امکان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری در فضای خارج از آن وجود ندارد. در مدل کیهان‌شناسیِ استاندارد مه‌بانگ پیش از معرفی نظریهٔ تورمی، افق کیهان‌شناسی با گذر زمان گسترش می‌یابد و عقب‌تر می‌رود و نواحی جدیدی را به معرض دید می‌گذارد، اما همچنان‌که یک ناظر این نواحی جدید را می‌بیند تفاوتی بین آن‌ها و نواحی قدیمی‌تر نمی‌یابد: تابش زمینهٔ کیهانی در این نواحی تقریباً همان دمای نواحی دیگر را دارد و خَمِش فضازمان این نواحی همگام با نواحی قدیمی‌تر تکامل می‌یابد. این مشاهده این پرسش را برمی‌انگیزد که چگونه این نواحی می‌دانستند چه دما و خَمِشی باید داشته‌باشند؟ ازآنجاکه خارج از افق دید بوده‌اند، پیش از این هیچ سیگنالی با این نواحی تبادل نشده‌است.

تاریخ گیتی؛ این‌گونه پنداشته می‌شود که امواج گرانشی برآمده از تورم کیهانی هستند، انبساطی سریع‌تر از نور دقیقاً پس از مه‌بانگ (۱۷ مارس ۲۰۱۴).
نظریهٔ تورمی این‌گونه به پرسش مطرح‌شده پاسخ می‌دهد که این نواحی از دوره‌ای قدیمی‌تر با یک انرژی خلأ بزرگ یا ثابت کیهانی می‌آیند. فضای دارای ثابت کیهانی ازنظر کیفی کمی متفاوت است. افق کیهان‌شناسی به‌جای گسترش و حرکت رو به عقب، ثابت می‌مانَد و فاصلهٔ ناظر از افق کیهان‌شناسی همواره ثابت است. با انبساط نمایی فضا دو ناظر نزدیک به سرعت تا اندازه‌ای از هم دور می‌شوند که فاصلهٔ بین آن‌ها از حد لازم برای برقراری ارتباط بیشتر می‌شود. همه‌چیز به‌سرعت از افق کیهان‌شناسی خارج می‌شود و به‌سرعت همگن می‌شوند.

همچنان‌که میدان تورمی به‌آهستگی به خلأ می‌آرامد، ثابتِ کیهانی به سمت صفر می‌رود و جهان شروع به انبساط نرمال می‌کند، نواحی جدیدی که درحین این انبساط نرمال وارد افق دید می‌شوند دقیقاً همان نواحی هستند که در دورهٔ تورمی از افق دید خارج شده‌بودند؛ بنابراین، باید تقریباً همان دما و خَمِش را داشته‌باشند زیرا همگی زمانی در قسمت کوچکی از فضا بوده‌اند.

بدین‌ترتیب، نظریهٔ تورمی توضیح می‌دهد که چرا دما و خَمِش نواحی مختلف تقریباً یکسان هستند. همچنین پیش‌بینی می‌کند که خَمِش کلی یک بُرش از فضا در زمان ثابتِ جهانی صفر است. این پیش‌بینی ایجاب می‌کند که کل مادهٔ معمولی، مادهٔ تاریک و انرژی خلأ به چگالی بحرانی می‌افزایند و شواهد نیز قویاً این موضوع را تأیید می‌کند. نظریهٔ تورمی به فیزیکدانان اجازه می‌دهد تا تفاوت‌های بسیار اندک بین دمای نواحی مختلف را با استفاده از اغتشاشات کوانتومی در دورهٔ تورمی محاسبه کنند و بسیاری از این مقادیر پیش‌بینی‌شده مورد تأیید قرار گرفته‌اند.

انگیزه‌ها
---------

نظریهٔ تورمی چندین مسئله در کیهان‌شناسی مه‌بانگ را که در دههٔ ۱۹۷۰ مطرح شده‌بودند حل می‌کند.
کشف تورم کیهانی توسط گوث انجام شد، درحالی‌که در حال بررسی این مسئله بود که چرا تاکنون هیچ تک‌قطبی مغناطیسی دیده نشده‌است. او دریافت که یک خلأ نادرست می‌تواند مطابق نظریهٔ نسبیت عام باعث انبساطِ نماییِ فضا می‌شود. به‌سرعت این آگاهی به‌وجود آمد که این انبساط می‌تواند بسیاری از مسائل قدیمیِ دیگر را نیز حل کند. این مسائل برآمده از این مشاهده هستند که جهان می‌بایست شرایط اولیهٔ ویژه و با دقت تنظیم‌شده‌ای در زمان مه‌بانگ داشته‌باشد تا بتواند به شکل کنونی که امروزه می‌بینیم باشد. نظریهٔ تورمی می‌کوشد تا این مسائل را با ارائهٔ سازوکار پویایی که جهان را به این حالت ویژه کشانده‌است، در چارچوب نظریهٔ مه‌بانگ حل کند.

منابع
-----

1. 1 2 3  Staff (17 March 2014). "BICEP2 2014 Results Release". *National Science Foundation*. Retrieved 18 March 2014.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:استفاده از پارامتر نویسندگان (link)
2. 1 2 3  Clavin, Whitney (17 March 2014). "NASA Technology Views Birth of the Universe". *NASA*. Retrieved 17 March 2014.
3. 1 2 3  Overbye, Dennis (17 March 2014). "Space Ripples Reveal Big Bang's Smoking Gun". *The New York Times*. Retrieved 17 March 2014.
4. 1 2  Overbye, Dennis (24 March 2014). "Ripples From the Big Bang". *New York Times*. Retrieved 24 March 2014.
5. ↑  Chapter 17 of Peebles (1993).
6. ↑  Ade, P. A. R.; Aikin, R. W.; Barkats, D.; Benton, S. J.; Bischoff, C. A.; Bock, J. J.; Brevik, J. A.; Buder, I.; Bullock, E.; Dowell, C. D.; Duband, L.; Filippini, J. P.; Fliescher, S.; Golwala, S. R.; Halpern, M.; Hasselfield, M.; Hildebrandt, S. R.; Hilton, G. C.; Hristov, V. V.; Irwin, K. D.; Karkare, K. S.; Kaufman, J. P.; Keating, B. G.; Kernasovskiy, S. A.; Kovac, J. M.; Kuo, C. L.; Leitch, E. M.; Lueker, M.; Mason, P.; Netterfield, C. B.; Nguyen, H. T.; O'Brient, R.; Ogburn, R. W. IV; Orlando, A.; Pryke, C.; Reintsema, C. D.; Richter, S.; Schwartz, R.; Sheehy, C. D.; Staniszewski, Z. K.; Sudiwala, R. W.; Teply, G. P.; Tolan, J. E.; Turner, A. D.; Vieregg, A. G.; Wong, C. L.; Yoon, K. W. (17 March 2014). "BICEP2 I: Detection of *B*-mode Polarization at Degree Angular Scales" (PDF). arXiv:1403.3985. Archived from the original (PDF) on 17 March 2014. Retrieved 2 May 2014. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (help)
7. ↑  Tyson, Neil deGrasse and Donald Goldsmith (2004), *Origins: Fourteen Billion Years of Cosmic Evolution*, W. W. Norton & Co. , pp. 84–5.
8. ↑  Tsujikawa, Shinji (28 Apr 2003). "Introductory review of cosmic inflation". *ArXiv.org*.
9. ↑  Guth, Alan H. (1997). *The Inflationary Universe: The Quest for a New Theory of Cosmic Origins*. Basic Books. pp. 233–234. ISBN 0-201-32840-2.[*پیوند مرده*]
10. ↑  Using Tiny Particles To Answer Giant Questions. Science Friday, 3 April 2009.
11. ↑  See also Faster than light#Universal expansion.
12. ↑  Spergel, D.N. (2006). "Three-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) observations: Implications for cosmology". WMAP... confirms the basic tenets of the inflationary paradigm... `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (help)
13. ↑  Our Baby Universe Likely Expanded Rapidly, Study Suggests
14. ↑  Much of the historical context is explained in chapters 15–17 of Peebles (1993).

| * ن
* ب
* و
گاه‌شمار بیگ بنگ |
| --- |
| گاه‌شمار جهان | 
* مه‌بانگ
* یکاهای پلانک
* Grand unification epoch
* دوره الکتروضعیف (Inflationary epoch, تورم کیهانی, باریون‌زایی)
* دوره کوارک
* دوره هادرون
* دوره لپتون
* دوره فوتون (هسته‌زایی مه‌بانگ, گاه‌شمار جهان, بازترکیبی)
* گاه‌شمار جهان
	+ گاه‌شمار جهان
* بازیونیده‌شدن

 |
| سرانجام کیهان | 
* مه‌رمب
* مه‌گسست
* مرگ گرمای کیهان

 |
| 
* **Graphical timeline of the Big Bang**

 |

| * ن
* ب
* و
کیهان‌شناسی |
| --- |
| پیش‌زمینه | 
* سن جهان
* مه‌بانگ
* گاه‌شمار جهان
* گیتی
* جهان قابل مشاهده

 |  |
| تاریخچه نظریاتکیهان‌شناسی | 
* کشف تابش ریزموج زمینه کیهانی
* تاریخچه نظریه مه‌بانگ
* تفاسیر دینی نظریه مه‌بانگ
* گاه‌شمار کیهان‌شناسی

 |
| جهان گذشته | 
* تابش زمینه کیهانی
* نوترینوی زمینه کیهانی
* امواج گرانشی تصادفی زمینه
* تورم کیهانی
* هسته‌زایی مه‌بانگ
* گاه‌شمار جهان

 |
| جهان کنونی | 
* متریک فریدمان-لومتر-رابرتسون-واکر
* معادلات فریدمان
* قانون هابل
* انبساط جهان
* جهان شتاب‌دار
* انتقال به سرخ

 |
| جهان آینده | 
* آینده یک جهان منبسط‌شونده
* سرانجام کیهان

 |
| مؤلفه‌ها | 
* انرژی تاریک
* شاره تاریک
* ماده تاریک
* لامبدا-سی دی ام

 |
| تشکیل ساختار | 
* رشته‌کهکشان
* شکل‌گیری و تکامل کهکشان‌ها
* گروه بزرگ اختروش
* جهان قابل مشاهده
* بازیونیده‌شدن
* شکل جهان
* تشکیل ساختار

 |
| آزمایش‌ها | 
* نقشه انتقال به سرخ کهکشانی ۲دی‌اف
* 6dF
* آزمایش بومرنگ
* کاوشگر زمینه کیهان
* پروژه ایلاستریس
* کیهان‌شناسی مشاهده‌ای
* پلانک (ماهواره)
* نقشه‌برداری آسمانی دیجیتال اسلون
* کاوشگر ناهمسان‌گرد ریزموجی ویلکینسون

 |
| **نشان درگاه درگاه اخترشناسی** |