**سومکا** که کوتاه شدهٔ حزب سوسیالیست ملی کارگران ایران است حزبی با ایدئولوژی نازیسم و ناسیونالیسم بود که بعد ازجنگ جهانی دوم در ایران پایه‌گذاری شد. رهبر این حزب داوود منشی‌زاده بود؛ او و چند تن از سران این حزب تا پیش از شکست رایش سوم آلمان عضو حزب ناسیونال‌سوسیالیست کارگران آلمان بودند. اما پس از شکست رایش سوم آلمان به ایران بازگشتند و حزب سومکا را بنیانگذاری کردند.

این حزب بجز تهران در شهرهای اهواز، تبریز و چند شهر دیگر شعبه دایر کرد.

بنیان‌گذاری
-----------

دلیل تشکیل حزب سومکا همچنان مورد بحث است. از نظر برخی افراد دلیل اصلی تشکیل حزب، مبارزه با متفقین سابق در چارچوب نهضت، بدست گرفتن قدرت و تشکیل جمهوری در ایران بود.  از دیدگاه گروهی دیگر، هدف اصلی تشکیل این حزب مبارزه با توده ای ها بود و در اصل، به صورت غیر مستقیم، توسط خود دربار ایجاد شده بود.

حزب را عده ای از تحصیل کردگان ایرانی در آلمان که در راسشان منوچهر مکری قرار داشت جمع شده بودند و به تقلید از آلمانها حزب سومکا را ساخته بودند. بعد چون هیچ‌کدام آن جذابیت را نداشتند که مردم را گرد آورند از یک دوست دیگر، همکلاسی پیشینشان در آلمان به نام داوود منشی زاده که در آن هنگام در دانشگاه اسکندریه درس می‌داد دعوت کردند که به ایران بیاید و رهبر این حزب بشود.

داوود منشی‌زاده استاد ادبیات دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ بود. وی همچنین به دلیل همکاری با نیروهای اس اس در نبرد برلین زخمی شد. داوود منشی‌زاده عامل مؤثری در ارتباط بین آلمان نازی و ایران بود. حزب سومکا علاوه بر عضوگیری از دانشگاههای ایران دوام زیادی نداشت. []

گروه به‌طور عمده از ملی‌گرایان تشکیل شده بود. اما بسیاری از رفتارهای اعضای حزب از حزب ملی سوسیالیست کارگران آلمان برگرفته شده بود، مانند سلام به سبک حزب نازی. نشان سواستیکا و رنگ‌های سیاه و سفید به عنوان رنگ‌ها و نشان حزب برگزیده شده بودند، با این حال اعضای حزب به شاه نیز احترام می‌گذاشتند. با این تفاوت که به‌جای سواستیکا نازیسم، نماد فر کیانی ایران باستان در وسط آن نقش بسته‌است. حزب آریا شاخه‌ای از حزب سومکا بود.

مقر حزب واقع در خیابان خانقاه تهران
روزنامه رسمی حزب سومکا در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی
داوود منشی زاده بنیانگذار **حزب سومکا**
یونیفرم اعضای حزب پیراهن سیاه بود که عقابی برنزی به سینه می‌زدند و بازوبندی که شکل عقاب داشت را هم به بازو می‌بستند این عقاب طرح ساده ای داشت: بال‌هایش را راست گشوده بود وخودش راست
ایستاده بود؛ به صورتی شبیه علامت فروهر ساده شده بود. دکتر منشی زاده طراح این آرم بود.

در زمانی سومکا چنین نوشته است:

> «اگر ناسیونال سوسیالیسم را با سوسیالیسم در کادر ملیت تعریف کنند، مرتکب اشتباه جبران ناپذیری شده‌اند. ناسیونال سوسیالیسم یک کلمه‌ی ترکیبی است اما یک مفهوم ترکیبی نیست و آن‌ها که این نام را برای خود برگزیدند در طی ۱۲ سال نشان دادند که مقصودشان برقراری یک رژیم سوسیالیستی در کادر ملیت نبوده است، بلکه به یک مفهوم مستقلی نظر داشتند.»
> 
>

منش حزب سومکا
-------------

ایدئولوژی سومکا برپایه همان شعارهای نازی‌ها بود. حزب در ایران و در مرحله اول بر ضد متفقین اشغالگر فعالیت می‌کرد ولی هدف اصلی حزب برضد ایدئولوژی کمونیسم و بها دادن به ارزش‌های پارسی باستان بود. سرانجام این حزب در برابر رژیم پهلوی ایستاد و رهبرش به بیرون از کشور رفت. پس از آن چندی یک دگرگونی بنیادی در حزب صورت گرفت و اعضای باقی‌مانده به همراهی با نیروهای بهرام آریانا پرداختند و بر ضد جمهوری اسلامی فعالیت کردند. نفرت از اعراب و کمونیست‌ها و جذب روشنفکران از ویژگی‌های حزب سومکا بود.هارون یشایایی تهیه‌کننده سینمای ایران، در گفتگو با «تاریخ ایرانی» بدون ذکر جزئیات دقیق، مدعی اقدامات ضد یهودی افراد این حزب نظیر شعار دادن در جلوی مدرسه یهودی ها و ایجاد رعب و وحشت در بین جوانان یهودی شده است.
ولی داریوش همایون یکی از رهبران و عضو سابق این حزب اقدامات یهود ستیزی سومکا را رد می‌کند:

> حزب خیلی زیاد تحت تأثیر حزب ناسیونال سوسیالیست آلمان بود ولی طبعاً فاقد زیاده‌روی‌هایی که در مورد یهودیان وجود داشت و ما برعکس به سبب سنتی که ایرانیان با یهودیان داشتند از دوره کوروش، نمی‌توانستیم ضدیهودی به آن صورت باشیم. ولی از نظر تأکیدی که در ملیت و بر ناسیونالیسم و بر نژاد آریایی ایران می‌کردیم بی‌شباهت به ناسیونال-سوسیالیست‌ها نبودیم.
> 
> 

داوود منشی زاده رهبر حزب نیز از داشتن روابط صحیح با دولت اسرائیل در کتاب خود دفاع کرده‌است.

داریوش همایون دربارهٔ جهان بینی حزب گفته‌است:

> حزبی بود که از یک جهان‌بینی بسیار شدید ناسیونالیستی و نژادی، طرفداری می‌کرد. البته نژادی نه باز به این معنی که نژاد سیاه یا قهوه‌ای را نژاد مادون بداند ولی روی آریایی بودن نژاد ایران خیلی تکیه می‌کرد به عنوان یکی از مایه‌های غرور ملی چون معتقد بود که ایرانیان فاقد غرور ملی هستند و به این دلیل تحت تأثیر خارجی‌ها قرار می‌گیرند، به این دلیل ایدئولوژی کمونیستی در آنها رخنه پیدا کرده و به همین دلیل از تسلط شوروی یا انگلستان بر کشور خودشان چندان نگران و ناراحت نیستند…
> 
>

اقدامات و تأثیرات سومکا
-----------------------

مهم‌ترین تأثیری که این حزب کرد شاید این بود که در جاهای نسبتاً زیادی حزب توده را از صحنه بیرون کرد یا در مقابل حزب توده به‌طور مؤثری ایستادگی کرد. البته وقتی کار به تظاهرات دسته جمعی رسید در پایان دوره مصدق حزب توده برتری فوق‌العاده خودش را بر خیابان‌های تهران، هم به حزب سومکا و امثال آن نشان داد و هم به جبهه ملی. و حزب توده توانست جماعت بسیار بسیار بزرگتری را تجهیز کند و به خیابان‌ها بیاورد ولی در مدارس و در دانشگاه، در پاره‌ای از کارخانه‌ها افراد وابسته به سومکا توانستند مبارزه قابل ملاحظه‌ای با حزب توده بکنند و خلأ سیاسی آن سال‌ها را تا حدی پر بکنند. یکی از عواملی بودند برای پر کردن خلأیی که در مقابل حزب توده وجود داشت، حزب توده به قدری در آن سال‌ها نیرومند شده بود بر خیابان‌ها، بر مدارس، بر کارخانه‌ها مسلط شده بود که هیچ چالش یا چلنجی به اصطلاح جدی بهش نمی‌شد. حتی جبهه ملی به هیچ وجه یارای مقابله با حزب توده دیگر نداشت آن اواخر. حزب سومکای ما که حزب کوچکی بود ولی کوچکیش را شور و هیجان فوق‌العاده افرادش جبران می‌کرد تا حدی، توانست اقلاً تا سال ۱۳۳۱ با همکاری با بقیه عناصر جبهه ملی این خلأ را تا حدودی پر بکند.

فروپاشی حزب
-----------

در اوج تعارضات دکتر مصدق و شاه ایران در مرداد سال ۱۳۳۲، محمد رضا پهلوی تصمیم به خروج از ایران گرفت. داوود منشی زاده که به دستور دولت مصدق در زندان بود مقاله انتقادی تندی را بر ضد شاه به روزنامه سومکا فرستاد که با نام خودش چاپ شد. او در این مقاله نوشته بود که شاه با خروج از ایران نشان داد که توانایی دفاع از ایران و تاج و تخت خودش را ندارد و دیگر نمی‌شود روی او حساب کرد و باید فکر دیگری کرد. با اینحال خروج شاه باعث برانگیخته شدن احساسات گروهی از مردم بر ضد مصدق شد و خود منشی زاده که آزاد شده بود در روز ۲۸ مرداد با جیپی که اعضای حزب قبلاً از افراد حزب توده به غنیمت گرفته بودند در شهر می‌چرخید و مرتب برای مردم بر ضد مصدق سخنرانی می‌کرد. با شکست مصدق و بازگشت محمد رضا پهلوی به ایران، موفق به دیدار با شاه شد و تقاضای مسلح شدن حزب برای دفاع از سلطنت را مطرح کرد که از طرف شاه پذیرفته نشد. او خیلی زود در کودتای نافرجام سید محمدولی قرنی بر ضد شاه شرکت کرد، با شکست کودتا با توجه به سوابقش به او سختگیری نشد و فقط به وی دستور داده شد که ایران را ترک کند.

تصاویر
------

* **افراد:**

* یک عضو ملبس به یونیفرم گروه حمله حزب سومکا در حال سلام حزبییک عضو ملبس به یونیفرم گروه حمله حزب سومکا در حال سلام حزبی
* داوود منشی زاده در کنار شماری از اعضای حزب و سگی که شبیه بلوندی سگ هیتلر است.داوود منشی زاده در کنار شماری از اعضای حزب و سگی که شبیه بلوندی سگ هیتلر است.
* داوود منشی زاده در کناره شماری از  اعضای حزب سومکاداوود منشی زاده در کناره شماری از اعضای حزب سومکا
* 

* **نشان‌ها:**

* نشان شاخه جواناننشان شاخه جوانان
* نشان گروه حملهنشان گروه حمله
* نشان گروه فنینشان گروه فنی
* نشان رهبرینشان رهبری

منابع
-----

1. ↑  مراجعه شود به بخش منش حزب و اظهارات داریوش همایون در همین صفحه
2. ↑  *ایران فرزند، خاطرات امیرشاپورزندنیا*.
3. ↑  کتاب خودزندگینامه داریوش همایون به نام "من و روزگارم" صفحهٔ ۳۷
4. ↑  *مصدق و نبرد قدرت؛ همایون کاتوزیان؛ ترجمهء احمد تدین؛ صفحهء ۱۷۶*.
5. ↑  *ظهور و سقوط حکومت پهلوی، خاطرات ارتشبد سابق حسین فردوست؛ جلد ۱؛ صص ۱۴۰\_۱۴۱*.
6. ↑  خودزندگینامه داریوش همایون بنام "من و روزگارم" صفحهٔ ۳۵
7. ↑  کتاب خودزندگینامه داریوش فروهر بنام من و روزگارم صفحهٔ ۳۷
8. ↑
9. ↑  نجفی، رضا - ماهنامه خط صلح، نگاهی کوتاه به تاریخچه نازیسم در ایران
10. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۱۴.
11. ↑  تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد-مصاحبه با داریوش همایون نوار شماره دو
12. ↑  تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد-مصاحبه با داریوش همایون نوار شماره یک
13. ↑  کتاب پیکار با اهریمن به قلم داوود منشی زاده صفحه هفت
14. ↑  لاجوردی, حبیب (1982). *پروژه تاریخ شفاهی ایران - هاروارد - جلد بیستم*. Washington, D.C. p. 94.
15. ↑  تاریخ شفاهی ایران دردانشگاه هاروارد مصاحبه با داریوش همایون نوار شماره دو
16. ↑  خود زندگینامه داریوش همایون بنام من و روزگارم صفحه ۵۳ تا صفحهٔ ۶۰
17. ↑  ویکی‌پدیای انگلیسی
18. ↑  ویکی‌پدیای انگلیسی

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «حزب سومکا». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ آبان ۱۳۸۹.

پیوند به بیرون
--------------

* پرچم حزب سومکا

| * ن
* ب
* و
حزب‌های منحل‌شده ایران |
| --- |
| قاجاریان | 
* فرقه کارگر
* فرقه عدالت
* اتحادیه جوانان کمونیست ایران
* اجتماعیون عامیون
* جمعیت اجتماعیون اتحادیون ایران
* جمعیت ترقی‌خواهان ایران
* حزب اتفاق و ترقی
* حزب اجتماعیون اعتدالیون
* حزب اجتماعیون انقلابیون
* حزب اصلاح‌طلبان
* حزب تجدد
* حزب سوسیال دموکرات هنچاکیان
* حزب سوسیالیست ایران
* حزب کمونیست ایران
* فدراسیون انقلابی ارمنی در ایران
* فرقه اصلاحیون عامیون
* فرقه جمهوری انقلابی ایران
* فرقه دموکرات
* هیئت علمیه
* حزب طرفداران قانون اساسی

 |
| پهلوی | 
* جامعه سوسیالیست‌های نهضت ملی ایران
* جبهه دموکراتیک خلق
* جبهه مؤتلف احزاب آزادی‌خواه
* جبهه استقلال
* جمعیت احیای کردستان
* جمعیت یاران
* حزب اتحاد ملی
* حزب اراده ملی
* حزب ایران نو
* حزب ایران نوین
* حزب ایرانیان
* حزب آریا
* حزب برنا
* حزب پیکار
* حزب ترقی
* حزب جنگل
* حزب دموکرات ایران
* حزب رستاخیز
* حزب زحمت‌کشان ملت ایران
* حزب سومکا
* حزب عدالت
* حزب کبود
* حزب مردم
* حزب ملل اسلامی
* حزب ملیون
* حزب میهن
* حزب میهن‌پرستان
* حزب نیروی سوم
* حزب وحدت ایران
* حزب همرهان
* سازمان انقلابیون کمونیست
* سازمان آزادیبخش خلق‌های ایران
* مجمع مسلمانان مجاهد
* نهضت خداپرستان سوسیالیست
* سازمان انقلابی حزب توده ایران
* گروه آرش
* گروه ناسیونالیست

 |
| جمهوریِ اسلامی | 
* اتحاد مبارزان کمونیست
* اتحادیه کمونیست‌های ایران
* سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر
* سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران
* سازمان رزمندگان آزادی طبقه کارگر
* حزب کارگران سوسیالیست ایران
* ائتلاف احزاب اسلامی
* ائتلاف بزرگ
* ائتلاف گروه‌های پنج‌گانه
* ائتلاف گروه‌های هفت‌گانه
* ائتلاف گروه‌های خط امام
* ائتلاف مستضعفین و محرومین
* جبهه دموکراتیک ملی ایران
* جبهه مشارکت ایران اسلامی
* جبهه نجات ایران
* جمعیت دفاع از ارزش‌های انقلاب اسلامی
* حزب الوفاق الاسلامی
* حزب جمهوری اسلامی
* حزب جمهوری خلق مسلمان ایران
* حزب مارکسیست-لنینیست شفق سرخ
* سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران (اکثریت-جناح چپ)
* سازمان وحدت کمونیستی
* دفتر هماهنگی همکاری‌های مردم با رئیس‌جمهور
* سازمان انقلابی توده‌های جمهوری اسلامی
* سازمان آزادگان
* سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران
* سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی
* گروه موحدین انقلابی
* گروه همنام
* نهضت رادیکال ایران
* حزب اتحاد کمونیسم کارگری
* کومله - حزب سوسیالدموکرات کردستان
* روند سوسیالیستی کومله
* حزب کومله زحمتکشان کردستان ایران–روند همبستگی
* حزب دموکرات کردستان (حدک)

 |

| * ن
* ب
* و
نژادپرستی در ایران |
| --- |
| طرزفکر نژادپرستانه |  نازیسم در ایران •  پان ترکیسم •  پان عربیسم •  پان کردیسم |  |
| نژادستیزی | عرب‌ستیزی در ایران •  یهودستیزی در ایران •  برده‌داری در ایران |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد سیاست است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |