جهان‌بینی تئوریسین‌ها تأثیر عمیقی بر فلسفه زیست‌شناسی (Philosophy of Biology) یا فلسفه زیست‌شناختی (Biological Philosophy) آنان دارد به همین دلیل دانشمندان برداشت‌های مختلفی از دستاوردهای دانش زیست‌شناسی دارند. مثلاً در موضوع پیدایش حیات در کره زمین و مراحل تحول یا تکامل آن، سه دیدگاه مهم وجود دارد **حیات گرایی** (Vitalism), **مکانیک گرایی** (Mechanism) و **اندام گرایی** (Organicism).

بر اساس **حیات گرایی** یک نیروی حیاتیِ درونی هدایت تمامی فعالیت‌های موجود زنده را به‌عهده دارد. در واقع حیات گرایی اعتقادی است که از این فرض شروع می‌شود که «جانداران زنده اساساً با موجودات غیر زنده تفاوت دارند، زیرا حاوی عناصر غیر فیزیکی هستند یا اصولی متفاوت از چیزهای بی‌جان بر آن‌ها حاکم است». حیات گرایی به یک اصل حیاتی اشاره می‌کند؛ عنصری که اغلب به‌عنوان "جرقۀ حیاتی"، "انرژی" یا "élan vital" شناخته می شود، که برخی آن را با روح یکسان می‌دانند. در قرن 18 و 19 حیات گرایی در میان زیست شناسان مورد بحث قرار گرفت. بین کسانی که احساس می‌کردند مکانیک شناخته شدۀ فیزیک نیوتن در نهایت تفاوت بین حیات و غیرحیات را توضیح می‌دهد، و حیات گرایانی که استدلال می‌کردند که فرآیندهای زندگی را نمی‌توان به یک فرآیند مکانیکی تقلیل داد. زیست‌شناسان حیات‌گرا مانند *یوهانس راینکه* فرضیه‌های آزمایش‌پذیری را ارائه کردند که نارسایی‌های تبیین‌های مکانیکی را نشان دهند، اما آزمایش‌های آن‌ها نتوانست از حیات‌گرایی حمایت کند. اکنون زیست شناسان حیات گرایی را به این معنا می‌دانند که توسط شواهد تجربی رد شده است، و از این رو آن را یا به عنوان یک نظریه علمی جایگزین شده، [4] یا، از اواسط قرن بیستم، به‌عنوان یک شبه علم می‌دانند.

اما **مکانیک گرایی** بر این باور است که رفتارهای موجودات زنده همان بر آیند کنش‌ها و واکنش‌های فیزیکی و شیمیایی هستند و حیات تابع همین قوانین فیزیکی و شیمیایی است. بر این اساس با بررسی و شناخت اجزا می‌توان کل را شناخت. پایه مکانیک گرایی نگرش تقلیل گرایی (Reductionism) است. در این دیدگاه موجودات زنده تفاوت زیادی با ماشین‌های مکانیکی ندارند. البته *نومکانیک گرایی* اصل هدفمندی کنش‌ها و واکنش‌های فیزیکی و شیمیایی زنده را می‌پذیرد.

از طرف دیگر، **اندام گرایایی** بر آن است که موجودات زنده را باید به صورت یک کلِ «کارکردی» نگاه کرد و تعریف نمود. موجود زنده را نمی‌توان تنها با قوانین فیزیکی و شیمیایی شناخت و تعریف کرد. زیست‌شناسی مولکولی، به خصوص ژنتیک مولکولیِ جدید اطلاعات فراوانی از طرز کار سلول به دست می‌دهد. اما این اطلاعات نیز نمی‌تواند تمامی رفتارها و تغییرات موجود زنده را توضیح دهد. در این مکتب، نگرش تقلیل گرا جای خود را به نگرش کل‌گرایانه (holistic) داده‌است.

ساخت اوره از مواد غیر آلی ضربه بزرگی به دکترین زیست گرایی بود
امروزه **حیات گرایی** (Vitalism) یا مکتب حیات گرایی یا اصالت حیات یک دکترین علمی منسوخ (obsolete scientific doctrine) شده‌است که مبین تفاوت اساسی موجودات زنده و غیر زنده است و موجودات زنده دارای بعضی آزمایه‌های (عناصر) غیر مادی هستند یا اصول حاکم بر آن‌ها متفاوت از اصول اشیای غیرزنده است و این مایه غیر مادی را جرقه حیات، انرژی و روح می‌نامند. زیست گرایی دارای سابقه‌ای طولانی در فلسفه پزشکی (medical philosophy)است: به همین دلیل طب سنتی مکتب غربی بقراطی (پایه‌گذار طب یونانی) اعتقاد دارد که بیماری‌ها در اثر به هم خوردن تعادل نیروهای حیاتی به وجود می‌آید و این نیروهای حیاتی را با مزاج ها و اخلاط چهارگانه مربوط می‌داند. و در مکتب طب شرقی (چین) بیماری‌ها با عدم تعادل و مسدود شدن نیروی حیاتی «کی»(QI) و پرانا(prana) رابطه دارد.
هر چند حیات گرایی منسوخ شده، ولی پرسش در مورد چرایی و چگونگی شکل یابی روندهای زیست شناختی (بیولوژیک) همچنان بی‌پاسخ مانده‌است.

فلسفۀ حیات گرایی
----------------

فلسفه حیات گرایی ریشه در مصر باستان و فلسفه یونان باستان دارد و در فلسفه رواقیون روح (pneuma)نقش لوگوس(Logos)را دارد در این مکتب فلسفی لوگوس اندیشه، منطق و قانون نهفته در هستی است. لوگوس دگرگونی‌های جهان هستی را وحدت و همآهنگی می‌بخشد. لوگوس حقیقتی است که جمال جلوه یک چیز را فراهم می‌آورد یا به بیانی دیگر، تجلی و به ظهور آمدن چیزی را ممکن می‌سازد. جالینوس باور داشت که شُش‌ها (ریه‌ها) روح(pneuma) را از هوا گرفته و به وسیله خون با سراسر بدن ارتباط برقرار می‌کند.
روح جهانی (world soul) به یونانی (ψυχὴ κόσμου)ئ به لاتین(anima mundi) بر اساس دستگاه‌های فلسفس مختلف یک ارتباط درونی بین موحودات زنده روی زمین است، همان طوری‌که روح با بدن انسان ارتباط دارد. این ایده از افلاطون منشأ گرفته و اصل مهمی از مکتب نو افلاطونیان است. آنان باور داشتند که براستی جهان یک موجود زنده است روح (soul) و هوش (intelligence) دارد. یک موجود زنده قابل مشاهده تنها است که موجودات زنده را دربردارد و این موحودات بر اساس طبیعت خود با هم مربوط هستند.

زیست گرایی در فلسفة اسلامی
--------------------------

سحابی قلب و روح(Heart and Soul nebulae)فلاسفة قدیمی افزون بر گیاه، حیوان و انسان، افلاک را نیز دارای نفس (روح) می‌دانستند
فلاسفه و متکلمان اسلامی حیات را مبدأ قدرت و علم تعریف نموده‌اند و سعی کرده‌اند با استفاده از آثار حیات، اصل وجود آن را اثبات نمایند. در فلسفه، مبدأ حیات همان «نفس» (روح) است. فلاسفة قدیمی افزون بر گیاه، حیوان و انسان افلاک را نیز دارای نفس (روح) می‌دانستند، اما معاصران نفس را صرفاً برای گیاه، حیوان و انسان اثبات می‌کنند. ابن سینا در تبیین اقسام نفس (روح) برای موجودات زمینی، به سه قسم اشاره کرده‌است:نفس (روح) گیاهی، از آن جهت که تولید مثل، نمو و تغذیه داردو کمال اول برای جسم طبیعی
آلی است. نفس (روح) حیوانی که ادراک جزئیات و حرکت ارادی مربوط به آن است و نفس (روح) انسانی که افعال خود را با فکر و استنباط انجام می‌دهد و امور کلی را ادراک می‌کند (النفس من کتاب الشفا).

منابع
-----

1. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۱۵.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. 1 2
6. ↑   بایگانی‌شده در ۱۶ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine ?p=4843
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑  «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۱۵.

| * ن
* ب
* و
فلسفه علم |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| مفاهیم | 
* تحلیل
* گزاره تحلیلی-گزاره ترکیبی
* پسینی و پیشینی
* علیت
* هم‌پیمانگی
* Consilience
* ساختار
* Creative synthesis
* مسئله مرزبندی
* شواهد تجربی
* Explanatory power
* وجود مسلم
* ابطال‌پذیری
* Feminist method
* *نمی‌دانیم و نخواهیم دانست*
* استقراء
* Intertheoretic reduction
* استعلام
* طبیعت
* عینی‌گرایی
* مشاهده
* پارادایم
* قیاس‌پذیری
* مسئله استقراء
* قانون علمی
* روش علمی
* انقلاب علمی
* تئوری علمی
* آزمون پذیری
* Theory choice
* تئوری-بارگیری
* تعین ناقص
* وحدت علم

 |
| فرانظریه | 
* انسجام (منطق)
* Confirmation holism
* Constructive empiricism
* Constructive realism
* شناخت‌شناسی ساخت‌گرا
* زمینه‌گرایی
* Conventionalism
* {Deductive-nomological model
* Hypothetico-deductive model
* Inductionism}
* پاول فایرابند
* فرگشت‌گرایی
* فریب‌گرایی
* مبناگرایی (روابط بین‌الملل)
* ابزارانگاری
* عمل‌گرایی
* Model-dependent realism
* طبیعت‌گرایی
* فیزیکالیسم
* اثبات‌گرایی-فروکاست‌گرایی-جبرگرایی
* خردگرایی / تجربه‌گرایی
* Received view / Semantic view of theories
* واقع‌گرایی علمی / Anti-realism
* Scientific essentialism
* صورت‌گرایی علمی
* شک‌گرایی علمی
* علم‌گرایی
* Structuralism
* همدیس‌گرایی
* زیستگرایی

 |
| فلسفهٔ | 
* فیزیک
	+ فلسفه فیزیک حرارتی و آماری
	+ فلسفه حرکت
* شیمی
* زیست‌شناسی
* فلسفه محیطی
* فلسفه جغرافیا
* فلسفه علوم اجتماعی
* فلسفه فناوری
	+ فلسفه مهندسی
	+ هوش مصنوعی
	+ علوم رایانه
* اطلاعات
* ذهن
* فلسفه روان‌پزشکی
* روان‌شناسی
* فلسفه ادراک
* فضا و زمان

 |
| مطالب مرتبط | 
* کیمیا
* نقد علم
* معرفت‌شناسی
* ایمان و عقلانیت
* تاریخ فلسفه علم
* تاریخ دانش
* تاریخچه اندیشه فرگشتی
* منطق
* متافیزیک
* شبه‌علم
* رابطه علم و دین
* Rhetoric of science
* جامعه‌شناسی علم
* جامعه‌شناسی نادانی علمی

 |

 |
| 

| فیلسوفان علم به تفکیک دوران |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| کهن | 
* آرشیت دانا
* افلاطون
* ارسطو
* زنون
* اپیکور

 |
| قرون وسطی | 
* ابن رشد
* ابن سینا
* راجر بیکن
* ویلیام اکام
* Hugh of Saint Victor
* Dominicus Gundissalinus
* Robert Kilwardby

 |
| مدرن‌های اولیه | 
* فرانسیس بیکن
* توماس هابز
* رنه دکارت
* گالیلئو گالیله
* پی‌یر گاسندی
* آیزاک نیوتن
* دیوید هیوم

 |
| مدرن‌های کلاسیک | 
* ایمانوئل کانت
* فریدریش ویلهلم یوزف شلینگ
* اگوست کنت
* ویلیام هیول
* ویلهلم ویندلباند
* جان استوارت میل
* هربرت اسپنسر
* پی‌یر دوهم
* آنری پوانکاره
* ویلهلم وونت

 |
| نوین | 
* آلبرت اینشتین
* برتراند راسل
* آلفرد نورث وایتهد
* رودولف اشتاینر
* رودلف کارناپ
* ویلارد کواین
* بس ون فراسن
* کارل گوستاو همپل
* چارلز سندرز پرس
* دنیل دنت
* هانس رایشنباخ
* ایان هکینگ
* ایمره لاکاتوش
* یورگن هابرماس
* کارل پیرسون
* کارل پوپر
* Larry Laudan
* مایکل پولانی
* اتو نویرات
* پاول فایرابند
* توماس کوهن

 |

 |

 |
| 
* درگاه
* رده:فلسفه علم

 |

| * ن
* ب
* و
زیست‌شناسی فرگشتی |
| --- |
| 
* تاریخ فرگشتی حیات‌
* نمایه
* مقدمه‌
* طرح کلی
* سیر زمانی تاریخ فرگشتی
* تاریخ حیات

 |
| فرگشت | 
* پیدایش حیات
* سازگاری
* واگرایش سازشی
* شاخه‌بندی
* هم‌فرگشتی
* نسب مشترک
* فرگشت هم‌گرا
* فرگشت واگرا
* اولین شواهد حیات
* شواهد تبار مشترک
* انقراض
	+ رویداد انقراض
* دیدگاه ژن‌محور فرگشتی
* هم‌ساخت‌شناسی
* جهان‌نیای پایانی
* فرگشت کلان
* فرگشت خرد
* پیدایش حیات
* پان‌اسپرمیا
* فرگشت موازی
* گونه‌زایی
* آرایه‌شناسی فرگشتی

 |  |
| ژنتیک جمعیت | 
* تنوع زیستی
* شارش ژن
* رانش ژن
* جهش
* انتخاب طبیعی
* تنوع ژنتیکی گونه‌ها

 |
| تکوین | 
* کانالیزه‌شدن
* زیست‌شناسی فرگشتی-تکوینی
* همسان‌سازی ژنتیک
* وارونگی
* پودمانگی
* انعطاف‌پذیری فنوتیپی

 |
| آرایه | 
* باکتری‌ها
* پرندگان
	+ خاستگاه
* بازوپاتباران
* نرم‌تنان
	+ سرپاویسان
* دایناسورها
* ماهی‌ها
* فرگشت قارچ‌ها
* حشرات
	+ پروانه‌ها
* تاریخ حیات
* پستانداران
	+ cats
	+ سگ‌سانان
		- گرگ‌ها
		- سگ‌ها
	+ کفتار
	+ فرگشت آب‌بازسانان
	+ اسب‌ها
	+ کانگروها
	+ نخستی‌سانان
		- فرگشت انسان
		- لمورها
	+ گاودریایی
* تاریخ فرگشتی گیاهان
* خزندگان
* عنکبوتیان
* چهاراندامان
* ویروس‌ها
	+ آنفلوانزا

 |
| عضو | 
* Cell
* مدل‌های سیر فرگشتی دی‌ان‌ای
* Flagella
* یوکاریوت
	+ درون‌هم‌زیستی
	+ کروموزوم
	+ دستگاه غشایی درونی
	+ میتوکندری
	+ هسته یاخته
	+ دیسه
* در جانوران
	+ فرگشت چشم
	+ مو
	+ auditory ossicle
	+ nervous system
	+ فرگشت مغز

 |
| فرایند | 
* فرگشت پیرش
	+ مرگ
	+ مرگ برنامه‌ریزی شده سلول
* خاستگاه پرواز
* فرگشت درهم‌تنیدگی زیستی
* همکاری
* فرگشت دید رنگی
	+ فرگشت دید رنگی در نخستی‌ها
* احساسات
* همجا
* اخلاقیات فرگشتی
* فرااجتماعی
* دستگاه ایمنی
* متابولیسم
* تک‌همسری در جانوران
* فرگشت اخلاق
* فرگشت موزاییکی
* جانداران چندیاخته‌ای
* تولیدمثل جنسی
	+ ناجورکامی
	+ چرخه زندگی زیستی
	+ تایپ جفتی
	+ میوز
	+ روش گزینش جنسیت
* Snake venom

 |
| تمپوها و مدها | 
* تدریج‌گرایی تباری/تعادل نقطه‌ای/جهش ناگهانی
* جهش نقطه‌ای/جهش‌گرایی
* همدیس‌گرایی/کاتاستروفیسم

 |
| گونه‌زایی | 
* گونه‌زایی ناهمجا
* فرگشت پیش‌رونده
* فرگشت پس‌رونده
* تبارشاخه‌زایی
* گونه‌زایی همگام
* گونه‌زایی بوم‌شناختی
* گونه‌زایی دورگه
* گونه‌زایی پراجا
* گونه‌زایی پیرابوم
* تثبیت
* گونه‌زایی همجا

 |
| تاریخچه اندیشه فرگشتی | 
* ایده‌های فرگشتی رنسانس و روشنگری
* تراجهش گونه‌ها
* چارلز داروین
	+ *خاستگاه گونه‌ها*
* تاریخچه دیرین‌شناسی
* فسیل انتقالی
* وراثت آمیخته
* قوانین مندل
* The eclipse of Darwinism
* سنتز مدرن
* تاریخچه فرگشت مولکولی
* Extended evolutionary synthesis

 |
| فلسفه | 
* داروینیسم
* جایگزین‌ها
	+ کاتاستروفیسم
	+ لامارکیسم
	+ فرگشت هدفمند
	+ جهش‌گرایی
	+ جهش ناگهانی
	+ ساختارگرایی
		- اسپندرال
	+ فرگشت الهی
	+ زندگی‌باوری
* پایان‌شناسی در زیست‌شناسی

 |
| جستارهای وابسته | 
* جغرافیای زیستی
* ژنتیک بوم‌شناختی
* فرگشت ملکولی
* تبارزایش
	+ درخت تبارزایی
* چندریختی
* پروتوسل
* سامانه‌شناسی

 |
| 
* رده:زیست‌شناسی فرگشتی
* درگاه:زیست‌شناسی تکاملی

 |