**توتَن** نام نوعی قایق محلی است که با بافتن نی و الیاف و ساقهٔ آن در روستاها و مناطق حاشیه تالاب هامون بویژه اطراف کوه خواجه و منطقه تخت عدالت در سیستان مورد استفاده صیادان و روستاییان قرار می‌گیرد.

تاریخچه
-------

توتن قایقی با قدمت صد ساله از صنایع دستی سیستان زمانی به وفور بر روی بستر دریاچه هامون به چشم میخورد اما امروز چشم انتظار حیات دوباره آن است تا باز به آغوش آب باز گردد.در زمان پرآبی هامون، صیادان منطقه و همچنین کسانی که قصد عبور از عرض دریاچه هامون را داشتند از توتن که از توتک برای تولید آن استفاده می شد بهره برداری می کردند.

ساخت قایق
---------

تولید توتن با سختی ها و مشقت های فراوان همراه بود اما تولید آن برای بومیان محلی با توجه به اینکه مواد اولیه تولید آن از دریاچه تامین می شد بدون هرگونه هزینه ای انجام می گرفت.
هرساله نیز با آمدن آب از سرریز سدهای افغانستان به مدت چندماه بعضی نقاط تالاب دارای آب بوده و توتن سواری به تفریحی برای مردم مبدل می شود.توتن از نی های روییده در نیزارهای حاشیه دریاچه هامون ساخته می شودتوتن یک نوع گیاهی خودرو هست که از اول فروردین می‌روید به نام توتَک تا آخر تیر قابل برداشت است و آن توتک را بریده و تا سه یا چهار روز می‌گذارند تا خوب خشک شود و بعد از خشک شدن کمی آب روی آن می‌پاشند تا نم دار شود بعد تعداد دو بلیمه که توتن را به هم وصل می‌کند درست می‌کنند و بعد سر و ته توتن را مشخص می‌کنند و آخر سر هم دو عدد کنار توتن (چنگک) نامیده می‌شود درست می‌کنند و بعد توتن آماده می‌شود. با خشک شدن دریاچه هامون توتک هارا از مازندران تهیه می‌شود.

کاربرد
------

تا چند سال پیش که تالاب بین‌المللی هامون آب داشت و صید و صیادی، دامداری و شکار از رونق خاصی برخوردار بود توتن نقش وسیله حمل و نقل مردم در این دریاچه آب شیرین و تختک‌های (شبه جزیره) داخل آن را ایفا می‌کرد بطوریکه دامداران و صیادان بدون این وسیله امکان انتقال علوفه، جابجایی دام، فعالیت صیادی و شکار را نداشتند.
امروزه همچنان توتن به شکل محدود در رودخانه هیرمند و بخشهای بسیار کوچکی از دریاچه هامون مورد استفاده قرار می‌گیرد و رقابت توتن سواری بین صیادان منطقه سیستان در مناسبت‌های مختلف برگزار می‌شود. امروزه هنرمندان صنایع دستی سیستان نمونه‌های این قایق ها را در ابعاد کوچک برای تزیین منازل می سازند و به این هنر توتن بافی می گویند.

توتن سواری
----------

توتن سواری از جمله بازی ها و ورزش های بومی و محلی پرطرفدار سیستان به شمار می رود که از گذشته های دور تاکنون در بین صیادان و ماهی گیران منطقه سیستان به ویژه در زمان پرآبی هامون رواج داشته است. تا چند سال پیش که تالاب بین‌المللی هامون آب داشت و صید و صیادی، دامداری و شکار از رونق خاصی برخوردار بود توتن نقش وسیله حمل و نقل مردم در این دریاچه آب شیرین و تختک های (شبه جزیره) داخل آن را ایفا می کرد به طوریکه دامداران و صیادان بدون این وسیله امکان انتقال علوفه، جابجایی دام، فعالیت صیادی و شکار را نداشتند. امروزه همچنان توتن به شکل محدود در رودخانه هیرمند و بخشهای بسیار کوچکی از دریاچه هامون مورد استفاده قرار می گیرد و رقابت توتن سواری بین صیادان منطقه سیستان در مناسبت های مختلف برگزار می شود.توتن سوار با پاروی بلندی که در گویش محلی به آن ˈپچو ˈ می گویند و از چوب بلندی تشکیل شده، وسیله خود را به حرکت در می آورد. توتن سوار در طول مسیر با زدن چوب به کف رودخانه و یا دریاچه به حرکت خود ادامه می دهد و همین مساله موجب افزایش قدرت بدنی و استقامت وی می شود و معمولاً توتن سواران یا ˈپچوداران ˈ که دائماً به این شغل یا ورزش و بازی مشغولند از عضلاتی قوی وبدنی سالم و با نشاط برخوردار هستند.

جستارهای وابسته
---------------

* صنایع دستی سیستان

منابع
-----

1. ↑  «توتن بافی (قایق محلی سیستان)».
2. 1 2 3 4 5  زهرا دولت یاری، پروین دولت یاری. *هنرهای سنتی سیستان با استفاده از الیاف گیاهی و حیوانی*.
3. ↑  «توتن (قایق) یکی از صنایع دستی سیستان».
4. ↑  «دریاچه هامون چشم انتظار حیات دوباره آن است».
5. ↑  «مسئولین در خرید بیشتر توتن‌ها حمایت کنند». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مه ۲۰۲۲.
6. ↑  «'توتن سواری' ورزش مفرح بومی محلی سیستان».
7. ↑  «توتن سواری، ورزش بومی و محلی بومیان سیستان/ قایق محلی سیستانیان همچنان می تازد».

| * ن
* ب
* و
صنایع دستی و هنرهای تزیینی |
| --- |
| الیاف و چرم | 
* آجیده‌دوزی
* ابریشم‌دوزی
* بافتنی
* بردری‌دوزی
* بیلیش‌دوزی
* پارچه‌بافی
* پتوبافی
* پته‌دوزی
* پرده‌های نگارین
* پشتی‌دوزی
* پلاس
* کتیبه‌دوزی
* پوستین‌دوزی
* ترمه‌بافی
* تکه‌چسبانی
* تکه‌دوزی
* توربافی
* جاجیم‌بافی
* جوال
* جوراب پشمی
* چاپ کلاقه‌ای (باتیک)
* چادرشب‌بافی
* چاروق
* چرم‌سازی
* چشمه‌دوزی
* چنته‌بافی
* چهل‌تکه
* چوقا
* چیت‌بافی
* چیدمان
* چیغ‌بافی
* حاشیه‌دوزی
* حصیربافی
* خامه‌دوزی
* خورجین‌بافی
* خیاطی
* دارایی‌بافی
* دست‌بند دوستی
* دوزندگی
* ده‌یک‌دوزی
* رشتی‌دوزی
* رفوگری
* رنگرزی گره‌ای
* رنگرزی
* رودوزی
* ریسندگی
* زربفت
* زیلوبافی
* زین‌سازی
* سبدبافی (مرواربافی •  پخل‌بافی •  کپوبافی)
* سرپرده
* سرمه‌دوزی
* سکمه‌دوزی
* سوزن‌دوزی
* شعربافی
* شماره‌دوزی
* شمدبافی
* علاقه‌بندی
* قارچین
* قلمکارسازی
* قلاب‌دوزی
* کفاشی
* کلاه مالی
* گبه‌بافی
* گلابتون‌دوزی
* گلیچ‌بافی
* گلیم‌بافی
* گلیمچه
* گل‌دوزی
* لحاف‌دوزی
* مفرش‌بافی
* ملیله‌دوزی
* منجوق‌دوزی
* منگوله‌سازی
* نساجی
* نمدمالی
* نواربافی
* ورنی‌بافی

 |
| کاغذ | 
* اوریگامی (کیری‌گامی)
* پاپیه ماشه
* تکه‌چسبانی (فتومونتاژ)
* تذهیب
* خوشنویسی
* صحافی
* کاغذ ابری
* کاغذ دیواری
* کاغذسازی
* مُهرکاری

 |
| چوب | 
* خاتم‌کاری
* سوخت‌نگاری
* صندلی لهستانی
* کابینت‌سازی
* معرق‌کاری
* منبت‌کاری
* نجاری

 |
| سرامیک | 
* پرسلان
* سرامیک
* سفالگری
* کاشی‌سازی (کاشی‌کاری)

 |
| شیشه | 
* بلورسازی
* شیشه‌گری
* ویترای

 |
| فلز | 
* ضریح‌سازی
* طلاسازی
* زیورآلات
* قلم‌زنی
* مسگری
* ملیله‌کاری
* نقره‌سازی
* ورشوسازی
* دمشقه

 |
| مواد دیگر | 
* تخم‌مرغ رنگی
* حکاکی
* چاپ دستی
* عروسک‌سازی
* فیروزه‌تراشی
* فیروزه‌کوب
* لوست
* مرصع کاری
* مرصع‌سازی
* موزائیک
* میناکاری
* مینیاتور
* نازک‌کاری
* نقشه‌کشی قالی
* نمونک

 |
| فهرست صنایع دستی ایران |