| * ن
* ب
* و
اشغال ایران در جنگ جهانی اول |
| --- |
| 
* دیلمقان
* بوشهر
* رباط‌کریم
* مصلی
* قصر شیرین
* قم
* کرمانشاه
* اول حکاری
* همدان
* سرای
* دوم حکاری
* اول ارومیه
* چاراه
* سولدوز
* دوم ارومیه
* سوم ارومیه
* ساوج‌بلاغ
* اشغال تبریز

*همچنین ببینید: قحطی ۱۲۹۸–۱۲۹۶ ایران*
 |

**عملیات کرمانشاه** ( روسی: Керманшахская операция ) عملیات تهاجمی واحدهای سپاه اول سواره‌نظام قفقاز روسیه در غرب ایران از فوریه تا مارس 1916 در جریان لشکرکشی ایران در جنگ جهانی اول بود.

پیش‌زمینه
---------

در تاریخ 4 تا 30 دسامبر 1915، عملیاتی در گیلان بر ضد شورشیان جنگلی میرزا کوچک خان انجام شد که با حملات همزمان از چند طرف در شرایط سخت کوهستانی و جنگل‌های پوشیده از برف، شورشیان شکست خوردند و برای مدتی فعالیت آن ها را در گیلان ضعیف کرد.  در اواسط ژانویه 1916 نیروهای عثمانی حدود 21 هزار نفر تخمین زده شدند: 2000 نفر در اقبالیه ، 4000 نفر در اصفهان و 6000 نفر در سنندج ، همدان و کرمانشاه.  در 19 ژانویه، هنگ یکم گورسکو-مزدوک سلطان‌آباد را اشغال کرد. نیروهای عثمانی به کرمانشاه و بروجرد عقب‌نشینی کردند. کنسول آلمان روهنر قبل از فرار مقدار قابل توجهی سلاح بین مردم توزیع کرد. در 4 فوریه، سرهنگ استوپچانسکی با چهارصد و دو اسلحه حمله به بروجرد را آغاز کرد، اما به آرامی پیشرفت می کرد، زیرا نیروها باید از میان برف عمیق عبور می کردند. 

در 25 دسامبر، واحدهای سپاه اسدآباد ، یک دسته از مرزبانان سرهنگ بارون مدم و واحدهای لشکر اول قزاق قفقاز در سمت کنگاور جنگیدند و در 13 ژانویه کنگاور را از عثمانی ها گرفتند.  لشکر سواره نظام قفقاز و هنگ های پیاده مرزی دوم و چهارم قفقاز به عنوان نیروی کمکی به سوی ژنرال باراتوف اعزام شدند. در نتیجه تا فوریه 1916 سپاه متشکل از 14 هزار نفر و با 38 اسلحه در جهت کرمانشاه متمرکز شد.

فتح کرمانشاه توسط عثمانیان
--------------------------

در منطقه بغداد، ارتش ششم تشکیل شد که فرمانده آن در 6 دسامبر، فیلد مارشال فون در گلتز پاشا منصوب شد. هدف اصلی او نبرد با ارتش انگلیس در میان رودان بود، اما به او دستور داده شد که در کرمانشاه علیه روس ها وارد عمل شود و نیروهای مستقر در آنجا را تابع کند.  فون در گولتز کار خود را در مورد استخدام نیروهای ایرانی و استفاده از ژاندارم های ایرانی به رهبری افسران سوئدی شدت بخشید. در راس حامیان آلمانی-عثمانی، نظام السلطنه، فرماندار سابق لرستان قرار داشت که قبل از تصرف روس ها از قم گریخت.  نیروهای طرفدار آلمان به کرمانشاه (120 کیلومتری جنوب غربی همدان) هجوم آوردند که به مرکز اصلی نفوذ آلمان-عثمانی تبدیل شده بود. ذخایر نظامی بزرگی در شهر ساخته شد و نیروهای زیادی به اندازه حدود 20 هزار نفر تشکیل شد. 

در همین حال ژنرال براتوف با 20 هزار سرباز برای فتح استرآباد در ابتدا سردار رفیع یانسری را شکست داد.  اما پس از فتح کرمانشاه توسط نیروهای عثمانی، ژنرال براتوف به همراه نیمی از لشکریانش برای فتح مناطق از دست رفته رفتند و سردار رفیع نیروهای روسیه باقی‌مانده را در استرآباد شکست داد.

حمله به کرمانشاه
----------------

در بهمن ماه، یگان‌هایی از سپاه همدان به کرمانشاه حمله کردند. نیروهای دشمن شامل 2500 عثمانی، عشایر لرها و بختیاری ، بقایای گروهان امیر حکمت شکست‌خورده در رباط کریم و ژاندارم ها بودند. در جناح حمله، پس از یک سری نبردهای موفق، مدافعان در 8 فوریه به منطقه نهاوند عقب رانده شدند   از شمال، هجوم سپاه براتوف توسط گروه وان-آذربایجان پوشش داده شد. 

نیروهای اصلی در امتداد جاده اصلی حرکت کردند و بر مقاومت سرسختانه دشمن که از هر روستا دفاع می کرد غلبه کردند. در 22 فوریه، یگان‌های سپاه خط پدافندی صحنه را شکستند و نیروی کوچکی از پیاده نظام عثمانی را به عقب راندند و در 24 فوریه بیستون را اشغال کردند. در 5 بهمن، نیروها در حالی که دشمن شهر را رها کرده بود وارد کرمانشاه شدند.  عثمانیان اسیر شده سربازان هنگ اول قسطنطنیه از لشکر 21 پیاده نظام بودند. 7 قبضه اسلحه، 8 مسلسل و تدارکات از اردوگاه عثمانی به عنوان غنیمت برده شد.  برای تثبیت در منطقه کرمانشاه، یگان‌های سپاه با نبرد در اول مارس سنندج و در 12 اسفند بیجار را اشغال کردند و عثمانی‌ها را حتی بیشتر به سمت غرب هل دادند. در همین زمان بروجرد از سمت شرق اشغال شد.

پیامد
-----

در عملیات کرمانشاه 8 قبضه اسلحه، 1700 گلوله، 1.5 میلیون فشنگ تفنگ کالیبر بزرگ و 100 پوند فشنگ تفنگ کوچک، تعداد زیادی بمب دستی و مواد منفجره به دست آمد. اطلاعات گزارش داد که آلمانی‌ها در حال انجام آزمایش‌های ناموفق در استفاده از دستگاه‌های گاز پک بودند که قرار بود در دفاع از کرمانشاه استفاده شود.  در نتیجه عملیات تهاجمی، نیروها در عرض دو ماه و نیم قلمرو عظیمی به عرض 800 مایل در امتداد جبهه و به همان عمق را اشغال کرد. یک لشکر در منطقه کرمانشاه قرار داشت و دیگری در عقب و در همدان و قزوین باقی ماند. 19 مارس هنگ زاپوروژیه، اصفهان را تصرف کرد.

منابع
-----

1. ↑  Shishov 2010, p. 212.
2. 1 2  Strelyanov 2007, p. 123.
3. ↑  Maslovsky 1933, p. 219.
4. 1 2 3  Maslovsky 1933, p. 222.
5. 1 2  Maslovsky 1933, p. 221.
6. 1 2 3  Strelyanov 2007, p. 124.
7. ↑  Shahriari 1932, p. 179.
8. ↑  Sykes 1921, p. 692.
9. ↑  Korsun 1946, p. 60.
10. 1 2 3  Strelyanov 2007, p. 126.

منابع
-----

 

* Korsun, Nikolay Georgievich (1946). *World War I on the Caucasian Front*. Military Publishing House of the NKO of the USSR.
* Maslovsky, Evgeny Vasilievich (1933). *World War on the Caucasian Front*. Paris: Revival.
* Strelyanov, Pavel Nikolaevich (2007). *Cossacks in Persia. 1909-1918*. Centerpolygraph. ISBN 9785952430570.
* Shishov, A.V. (2010). *Persian front (1909-1918), Undeservedly forgotten victories*. Veche. ISBN 9785953348669.
* Sykes, Percy (1921). *A History Of Persia*. London: MacMillan. ISBN 9781135648886.
* Shahriari, Saifullah Khan (1932). *Sardar Rafi Yanehsari*. Tehran.