**امین احمد رازی**، تذکره‌نویس و ادیب ایرانی قرن شانزده و هفده میلادی دوران صفویه است.

زندگی
-----

**امین احمد رازی**، محمد مؤمن، فرزند میرزا احمد تهرانی در ری متولد شد. سال 1002 ه.ق سال تولد او نبوده و سال اتمام تالیف اثر معروف او - تذکره هفت اقلیم - بوده است. از تاریخ تولد او اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. پدرش از جانب شاه طهماسب صفوی به کلانتری ری مأمور بود. امین احمد نیز از اعیان دربار صفوی بود و در دورهٔ شاه عباس اول به هندوستان رفت و به دربار جهانگیر شاه راه یافت. در آنجا طی مدت شش سال تذکرهٔ نفیس خود ***هفت اقلیم*** را نوشت.

هفت اقلیم
---------

هفت اقلیم اطلاعات تاریخی، بیوگرافی و توپوگرافی گسترده ای را ارائه می دهد و بر اساس ایده قدیمی «هفت اقلیم» مرتب شده است، یعنی تقسیم عمده جهان بر اساس عرض جغرافیایی بر اساس نظرات بطلمیوس. 

در این اثر ۱۵۶۰ تعداد زندگی نامه موجود است و شامل جزئیات بیشتری از آنچه در لباب الالباب یا تذکرة الاولیاء یافت می شود است. 

این اثر همچنین نمونه‌هایی از شعر و نثر دارد که در جای دیگر ثبت نشده است.

اقلیم اوّل: یادکرد یمن و بلاد الزّنج و نوبه و چین

اقلیم دوم: یادکرد مکّه و مدینه و یمامه و هرمز و دکن و...

اقلیم سوم: یادکرد عراق و بغداد و کوفه و نجف و...

اقلیم چهارم: یادکرد خراسان و بلخ و هرات و جام و مشهد و ...

اقلیم پنجم: یادکرد شروان و گنجه و خوارزم و ماوراءالنهر و ...

اقلیم ششم: یادکرد ترکستان و فاریاب و روسیه و ...

اقلیم هفتم: یادکرد بلغار و سقلاب و یأجوج و مأجوج

درگذشت
------

به‌درستی روشن نیست که رازی پس از تألیف *هفت‌اقلیم*، چگونه روزگار می‌گذرانده و حتى معلوم نیست که دقیقاً در چه سالی درگذشته است. ولی همین اندازه روشن است که وی، اولاً در هند درگذشته، ثانیاً هنگام تألیف *عرفات العاشقین* (۱۰۲۲-۱۰۲۴ ق / ۱۶۱۳-۱۶۱۵ م) در قید حیات نبوده است. مشار (۱ / ۶۸۳)، او را در ۱۰۲۱ ق / ۱۶۱۲ م زنده دانسته است. البته باتوجه‌به طول زمان تألیف *عرفات العاشقین*، این نظر نمی‌تواند چندان دور از ذهن باشد.

منابع
-----

1. ↑  رازی، امین احمد (۱۳۷۸). *تذکره هفت اقلیم تصحیح سیدمحمدرضا طاهری «حسرت»*. انتشارات سروش.
2. ↑  میرانصاری، علی (۱۳۹۸). *مقاله «امین احمد رازی»*. مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.

* *اثرآفرینان، زندگینامهٔ نام‌آوران فرهنگی ایران*، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۷۷

| * ن
* ب
* و
جغرافی‌دانان قرون میانی دوران اسلامی |
| --- |
| جغرافی‌دانان(حدود سده‌های قمری) | 

|  |  |
| --- | --- |
| سدهٔ ۹ (سده‌های دوم وسوم) | محمد بن موسی خوارزمی •  ابوحنیفه دینوری •  یعقوبی •  سلیمان تاجر |
| سدهٔ ۱۰ (سده‌های سوم و چهارم) | ابن خردادبه •  ابن رسته •  ابن فضلان •  ابوزید بلخی •  ابومحمد الحسن الهمدانی •  **علی بن حسین مسعودی** •  اصطخری •  خشخاش بن سعید بن اسود •  **ابن حوقل** •  ابن فقیه همدانی •  محمد مقدسی •  جیهانی |
| سدهٔ ۱۱ (سده‌های چهارم و پنجم) | **ابوریحان بیرونی** •  ناصرخسرو •  گردیزی •  بکری •  محمود کاشغری |
| سدهٔ ۱۲ (سده‌های پنجم و ششم) | محمد بن ابی بکر ظهری •  **شریف ادریسی** |
| سدهٔ ۱۳ (سده‌های ششم و هفتم) | ابن جبیر •  **یاقوت حموی** •  ابن سعید مغربی •  ابن نفیس |
| سدهٔ ۱۴ (سده‌های هفتم و هشتم) | شمس الدین الانصاری الدمشقی •  ابوالفدا •  ابن وردی •  حمدالله مستوفی •  **ابن بطوطه** •  ابن فضل‌الله عمری |
| سدهٔ ۱۵ (سده‌های هشتم و نهم) | ابن ماجد |
| سدهٔ ۱۶ (سده‌های نهم و دهم) | سلیمان المهری •  **پیری رئیس** •  میراحمد نصراله تهتوی •  امین احمد رازی |

 |
| آثار | 
*المسالک و الممالک* •  *صوره الارض* •  *نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق* •  *الرود المطار* •  *معجم‌البلدان* •  *سفرنامه ابن بطوطه* •  *مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر* •  *نقشه پیری رئیس*
 |
| مکتب‌ها | 
مکتب بلخی •  مکتب عراقی
 |
| تأثیرات | افلاطون •  بطلمیوس |