**محسن هاشمی بهرمانی** (زادهٔ ۲ آبان ۱۳۴۰) معروف به **محسن هاشمی رفسنجانی**، سیاستمدار اصلاح‌طلب ایرانی و رئیس پیشین شورای شهر تهران است. او ۱۳ سال ریاست هیئت‌مدیره و مدیرعاملی شرکت شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه را بر عهده داشته‌است. وی در پنجمین دوره انتخابات شورای اسلامی شهر تهران به عنوان نفر اول لیست امید از طرف اصلاح‌طلبان معرفی شد و با ۱٬۷۵۶٬۰۸۶ رای به عنوان نفر اول پیروز انتخابات شد. او در چهارمین دورهٔ شورای اسلامی شهر تهران، گزینهٔ اصلی اصلاح‌طلبان برای شهرداری تهران بود، که در نهایت مغلوب محمدباقر قالیباف شد.

محسن بزرگ‌ترین پسر اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهور اسبق و نماینده و رئیس سابق مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام است. او نایب‌رئیس اتحادیهٔ بین‌المللی حمل و نقل عمومی در منطقهٔ خاورمیانه و شمال آفریقا است. او در ۲۸ سالگی رئیس دفتر بازرسی ویژهٔ رئیس‌جمهور شد و به مدت ۸ سال این سمت را بر عهده داشت. او سمت‌های دیگری مانند رئیس دفتر مجمع تشخیص مصلحت نظام و عضو هیئت مدیره سازمان صنایع دفاع هم داشته‌است. وی در سن ۳۶ سالگی مدیر عامل شرکت راه‌آهن تهران و حومه شد و تا ۱۳ اسفند ۱۳۸۹ عهده‌دار این سمت بود. محسن هاشمی در طول دو سال شهرداری محمود احمدی‌نژاد همچنان پست خود به‌عنوان مدیرعامل قطار شهری تهران را حفظ کرد و احمدی‌نژاد استعفای او را نپذیرفت.

محسن هاشمی رفسنجانی هم‌زمان یک مؤسسه انتشاراتی به نام دفتر نشر معارف انقلاب را اداره می‌نماید که کتاب‌های سیاسی، مذهبی و اخلاقی منتشر می‌کند و البته از مهم‌ترین کتابهایی که تابحال منتشر کرده‌است، مجموعه خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی در قبل و بعد از انقلاب اسلامی می‌باشد.

او در تاریخ ۱۳ اسفند ۱۳۸۹ از سمت ریاست هیئت‌مدیره و مدیر عامل شرکت شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه کناره‌گیری کرد و شهردار وقت تهران، محمدباقر قالیباف با استعفایش موافقت نمود و او را به سمت مشاور شهردار و عضو هیئت‌مدیره منصوب کرد. وی در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۶ در انتخابات شورای شهر تهران بیشترین رای را در لیست امید بدست آورد.

سالهای اولیه زندگی
------------------

او در ۲ آبان ۱۳۴۰ در قم به دنیا آمد. چون ایام فاطمیه بوده، نام او را «محسن» نهاده‌اند. دوره کودکی او همزمان شد با مبارزات پدرش با حکومت ایران و به همین دلیل از قم مهاجرت و در شهر تهران ساکن شدند. محسن در تهران به مدرسه رفت. او در مدارس اسلامی ولی‌عصر و علوی تحصیل کرده‌است.[]

دوران نوجوانی محسن، با زندان سه ساله پدرش که تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه داشت، هم‌زمان بود. هنگام پیروزی انقلاب، او ۱۷ سال داشت و در کنار انقلابیون برای به ثمر رسیدن آن فعالیت می‌کرد. در روزهای منتهی به پیروزی، او توانسته بود، چند اسلحه از پادگان‌های تسخیر شده به دست آورد.

جنگ ایران و عراق
----------------

مقاله اصلی: جنگ ایران و عراق

محسن هاشمی در ابتدای جنگ ایران و عراق مشمول بود. او با اعمال نفوذ پدر پاسپورت دریافت کرد و برای ادامه تحصیل در دانشگاهی در بلژیک عازم آنجا شد. پس از آن نیز به کانادا رفت و تنها در اواخر جنگ به کشور بازگشت.

هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۶۰ عنوان می‌کند که محسن به خاطر عدم امنیت بعد از ترور هاشمی توسط گروه فرقان (خرداد ۱۳۵۸) و تهدید در محیط تحصیل و بخاطر عدم تمایل به داشتن محافظ به خارج رفته درحالیکه در دانشگاه شیراز مشغول تحصیل بوده‌است. در زمستان ۱۳۶۰ نیز وقتی محسن به مرخصی آمده بوده و در حال برگشت بوده می‌نویسد که محسن را در اروپا شناخته‌اند و در جزوه ای او را اسم برده‌اند و ممکن است جان او در خطر باشد.

هاشمی بعدها در فروردین سال ۶۶ می‌گوید که محسن در سال ۱۳۵۸ قبل از شروع جنگ (که البته در آن موقع هم مشمول بوده‌است) به بلژیک رفته، لیسانس را در بلژیک و فوق لیسانس را در کانادا گرفته و با مهندسی مکانیک طراحی جامدات، شاخه پلاستیک‌ها و کمپوزیت‌ها، برگشته است. او به پیشنهاد پدر کار دوره دکترای خود را به خاطر کمک به صنایع موشکی ایران ناتمام گذاشته‌است.

تحصیلات
-------

هاشمی در دوران جنگ ایران و عراق در اروپا و آمریکای شمالی بود و در اواخر جنگ به کشور بازگشت.

از سال ۱۳۵۹–۱۳۶۳ در بلژیک در مقطع لیسانس مکانیک و از ۱۳۶۳–۱۳۶۶ در کانادا در مقطع فوق لیسانس مکانیک تحصیل کرد و به توصیه پدرش تحقیقاتی را در خصوص نحوه ساخت موشک انجام داد.

او در سال ۱۹۸۷/۱۳۶۶ فوق لیسانس مهندسی مکانیک از پلی تکنیک مونترال کانادا را دریافت کرد و به ایران بازگشت.

پس از تحصیلات
-------------

از ۱۳۶۶–۱۳۶۸ در صنایع دفاع -صنایع موشکی خدمت سربازی می‌کرد.

از ۱۳۶۸ زمانی که پدرش ریاست جمهوری ایران شد از کار فنی خارج شد و مدیر دفتر تحقیقات ویژه رئیس‌جمهور برای کمک به شناسایی مشکلات و کاستی‌ها گردید.

از ۱۳۷۹–۱۳۹۰ مدیر قطار شهری تهران بود.

مدیرعامل شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه
---------------------------------------

محسن هاشمی سوار بر مترومحسن هاشمی سوار بر قطار شهری
در دوره ریاست محسن هاشمی در مترو، این شرکت از وزارت کشور جدا و به شهرداری تهران در سال ۱۳۷۹ملحق شد. محسن هاشمی در تهران، با شش شهردار مختلف، از کرباسچی گرفته تا احمدی‌نژاد و قالیباف، کار کرد و ۲۰ سال در این سمت ماند.

نامزدی شهرداری تهران
--------------------

محسن هاشمی رفسنجانی در اوایل دهه ۱۳۹۰
وی برای انتخابات شورای شهر دورای چهارم ثبت نام کرد که صلاحیت او بعلت عدم التزام عملی به ولایت فقیه و قانون اساسی مورد تأیید قرار نگرفت. با آغاز کار چهارمین دوره شورای اسلامی شهر تهران، محسن هاشمی جدی‌ترین گزینه اصلاح طلبان و اعتدال گرایان برای شهرداری تهران بود و رقابت نزدیکی با محمدباقر قالیباف برای احراز این پست داشت.

در نهایت در روز ۱۷ شهریور ۱۳۹۲ در جریان انتخاب شهردار توسط شورای شهر تهران، در دور اول رأی‌گیری قالیباف و محسن هاشمی هریک موفق به کسب ۱۵ رأی شدند و یک رأی سفید به صندوق انداخته شد. در دور دوم رأی‌گیری، سرانجام قالیباف با کسب ۱۶ رأی در مقابل ۱۴ رأی محسن هاشمی و یک رأی سفید برای سومین دوره چهارساله شهردار تهران شد. او سپس در تاریخ هشتم مهر ماه ۹۲ با حکم حمید میرزاده، سرپرست دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان معاون عمرانی دانشگاه آزاد اسلامی منصوب شد.

پس از استعفای محمدعلی نجفی از شهرداری تهران، بار دیگر اسم محسن هاشمی به عنوان نامزد شهرداری تهران مطرح شد که با مخالفت دیگر اعضای شورای شهر مواجه شد.

محسن هاشمی در این رابطه گفت: «همه بدانند که ما در شورای شهر تهران برای اینکه عضوی از شورا خارج بشود، حتماً باید رای همه اعضای شورای شهر تهران برای خروج داشته باشد.

در جلسه هم‌اندیشی امروز رای‌گیری مخفیانه صورت گرفت مبنی بر اینکه من در شورا بمانم یا به شهرداری بروم.نتیجه محرمانه این رای‌گیری در اختیار من است و به این نتیجه رسیدم که اعضا علاقه زیادی دارند من در شورا بمانم.»

#### فعالیت‌های اقتصادی

محسن هاشمی نیز مانند بسیاری از مقامات نظام جمهوری اسلامی در شرکت‌های مختلفی فعالیت دارد، هر چند برخلاف بسیاری از مقامات فعالیت شرکتی‌اش کمتر است. شرکت‌هایی که محسن هاشمی در آنها فعال بوده‌است، عبارتند از:

* بنیاد فرهنگی رفاه، محسن هاشمی از سال ۱۳۸۵ عضو هیئت مدیره آن است.
* توسعه مجتمع‌های ایستگاهی قطار شهری تهران (عضو هیئت مدیره)
* انجمن مهندسی حمل و نقل ریلی ایران (رئیس هیئت مدیره)
* شرکت بهره‌برداری راه‌آهن شهری تهران و حومه، محسن تا سال ۱۳۹۲ رئیس هیئت مدیره یا نایب رئیس این شرکت بوده‌است.
* شرکت تمدن آزاد پارس که در تاریخ ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ تأسیس شد، در زمینهٔ «سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری و توریسم فعالیت می‌کند و از زیر مجموعه‌های دانشگاه آزاد است. محسن از مؤسسان این شرکت بوده‌است.

محسن هاشمی همچنین دو شرکت در فرانسه دارد که به همراه پسرش علیرضا آنها را ثبت کرده‌است. یکی شرکت مستغلات و املاک است و دیگری شرکت ساخت و ساز.

#### دیدگاه‌ها و نظرات

در ۳ دی ۱۳۹۶ خورشیدی، محسن هاشمی در گفتگو با خبرگزاری فارس دربارهٔ تظاهرات ۹ دی ۱۳۸۸ گفت: «تظاهرات ۹ دی با فراخوان شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی به ریاست احمد جنتی و در واکنش به اعتراضات ناشی از انتخابات ۱۳۸۸ برگزار شد. با توجه به اینکه در عاشورا و تاسوعا به مقام حسین بن علی توهین‌هایی شده بود، وقتی که تظاهرات ۹ دی شکل گرفت، نه به ادامه اختلافات بود و دوستداران انقلاب به میدان آمدند. رهبری نیز تعریفی داشتند از موضوع فتنه که خیلی مهم است ایشان فرمودند عده‌ای می‌آیند با لباس دوست کارهایی انجام می‌دهند ولی در باطن دشمن هستند و بعضی‌ها هم دشمن هستند و با لباس دوست اقداماتی را انجام می‌دهند بنابراین ما باید کاملاً مراقب باشیم و با بصیرتی که داریم بتوانیم آن غباری که روی این موضوعات می‌افتد کنار بزنیم و دشمن را از دوست جدا کنیم. بعضی از کشورهای فتنه‌گر نیز روی این موضوع سوار شدند و عملاً اختلافات را به سمتی می‌بردند که انقلاب زیر سؤال برود و مشکلاتی پیش بیاید. می‌توانیم نسبت به فتنه‌ای که ایجاد شده بود با بصیرت کامل نظر بدهیم و هوشیاری مردم باعث شد این اختلافات صدمه‌ای به انقلاب نزند.»

خانواده
-------

عفت مرعشی و پسرش محسن هاشمی در مراسم تحلیف حسن روحانی در ۱۳۹۶
محسن هاشمی محسن هاشمی با اعظم هاشم‌پور که نوهٔ خاله‌اش عذرا مرعشی است ازدواج کرده‌است. او سه فرزند دارد: عماد، احسان، و علیرضا. علیرضا در سوئیس زندگی می‌کند و طبق وبگاه دانشگاه ژنو در حال انجام تحقیقات پایان‌نامهٔ خود در این دانشگاه است. علیرضا و پدرش شرکت‌هایی به نام Rubis D'Evian و Rubis De Maxilly دارند. در سال ۱۳۹۶، علیرضا و عمویش یاسر هاشمی شرکتی به نام SCCV Rubis در فرانسه ثبت کردند. علیرضا در ایران هم فعالیت‌های اقتصادی داشته‌است و در سال ۱۳۸۶ رئیس هیئت مدیرهٔ شرکتی به نام آروین سازان سدید بود که پیمانکاری ساختمانی شامل پل‌سازی، سدسازی، تونل، آسفالت‌کاری، مرمت و بازسازی بنا، فضای سبز، فعالیت‌های تأسیساتی پایپینگ انجام می‌داد. علیرضا این شرکت را همراه با خانوادهٔ جنتیان که از دیگر اعضای هیئت مدیره این شرکت هستند، اداره می‌کرد. محمود جنتیان، معاون سابق سازمان انرژی اتمی ایران است که مالک شرکت بین‌الملل عمران سریر هم می‌باشد. گفته می‌شود جنتیان بر روند ساخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر نظارت داشته‌است.

پسر بزرگ محسن، یعنی عماد هاشمی مدیر عامل دفتر نشر معارف انقلاب، انتشاراتی خانواده هاشمی است. عماد هاشمی همچنین عضو هیئت مدیرهٔ ابنیه گستر کارآفرین، از شرکت‌های تابعه بانک کارآفرین است. ستاد اجرایی فرمان امام سهامدار اصلی بانک کارآفرین است. عماد هاشمی با زهرا سیده روحانی نوه سید محمدصادق روحانی و نتیجهٔ سید روح‌الله خمینی ازدواج کرده‌است.

احسان پسر کوچکتر محسن هاشمی گویا فعالیت خاص اقتصادی ندارد.

تاریخچه انتخاباتی
-----------------

| سال | انتخابات | رأی | ٪ | رتبه | نتیجه |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ۱۳۹۲ | شوراهای شهر و روستا | – | رد صلاحیت |
| ۱۳۹۴ | مجلس شورای اسلامی | – | انصراف |
| ۱۳۹۶ | شوراهای شهر و روستا | ۱٬۷۵۶٬۰۸۶ | ؟ | ۱اُم | پیروزی |
| ۱۴۰۰ | ریاست‌جمهوری | – | رد صلاحیت |

منابع
-----

1. ↑  «رئیس‌جمهوری ایران: حیثیت مدیران باید حفظ شود». ایرنا. ۱۲ بهمن ۱۳۷۶.
2. ↑  «عکس: شجره نامه هاشمی رفسنجانی». پارسینه. ۱۲ اسفند ۱۳۸۷.
3. ↑  «زندگی‌نامه محسن هاشمی رفسنجانی». جماران‌نیوز. دریافت‌شده در ۳ آذر ۱۳۹۹.
4. ↑  «هاشمی رئیس شورای پنجم پایتخت شد». *موج*. ۱ شهریور ۱۳۹۶.
5. ↑  «اعلام نتیجه نهایی انتخابات شورای شهر تهران». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۵-۲۱.
6. ↑  «Ayattolla Hashemi». *web.archive.org*. ۲۰۲۲-۱۱-۰۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۲۲.
7. ↑  نامهٔ سرگشادهٔ محسن هاشمی به محمود احمدی‌نژاد
8. ↑  «جستجوی کتاب‌های انتشارات دفتر نشر معارف انقلاب». *کتابچی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۰۸.
9. ↑  «رکورد شکنی در شوراها از راهیابی زنان تا صدر نشینی اصلاح طلبان». ایران آنلاین. ۱ خرداد ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱ خرداد ۱۳۹۶.
10. ↑  «لبخند «بهشت» به «امید» ن». روزنامه ایران. ۱ خرداد ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱ خرداد ۱۳۹۶.
11. ↑  «کاربرگ سوابق و پیشینه جناب آقای محسن هاشمی، عضو شورای اسالمی شهر تهران» (PDF). شورای اسلامی شهر تهران.
12. ↑  *خاطرات هاشمی- ۶ اردیبهشت ۱۳۶۰*.
13. ↑  *خاطرات هاشمی- ۱۶ دی ۱۳۶۰*.
14. ↑  *خاطرات هاشمی ۸ فروردین ۶۶*.
15. ↑  "WorldCat Thesis ID". WorldCat. Retrieved 4 April 2017.
16. ↑  *WorldCat Thesis ID. WorldCat. OCLC 20525295*.
17. ↑  «روزنامه بهار: محسن هاشمی؛ رئیس شورای پنجم». *www.pishkhan.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۱۴.
18. ↑  «جزئیات رد صلاحیت محسن هاشمی در انتخابات اعلام شد». همشهری آنلاین. ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲.
19. ↑  «موافقت دانشگاه آزاد با استعفای محسن هاشمی». ایسنا. ۸ شهریور ۱۳۹۶.
20. ↑  «تصویر حکم انتصاب». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ اکتبر ۲۰۱۳.
21. ↑  Behnegarsoft.com (۲۰۱۸-۰۴-۲۲). «بلدیه - توانایی شهردار شدن دارم، اعضا نمی‌خواهند». پایگاه خبری بلدیه فردا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۴-۲۲. بیش از یک پارامتر `|پیوند بایگانی=` و `|archive-url=` داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر `|تاریخ بایگانی=` و `|archive-date=` داده‌شده است (کمک)
22. ↑  Virastar (۲۰۲۱-۰۹-۲۶). «فرزندان هاشمی رفسنجانی، بخش نخست: محسن هاشمی». *تهران بیرو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
23. ↑  «RUBIS D'EVIAN (EVIAN-LES-BAINS) Chiffre d'affaires, résultat, bilans sur SOCIETE.COM - 753930932». *www.societe.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
24. ↑  «RUBIS DE MAXILLY (EVIAN-LES-BAINS) Chiffre d'affaires, résultat, bilans sur SOCIETE.COM - 790261119». *www.societe.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
25. ↑  «محسن هاشمی رفسنجانی حماسه ۹ دی «نه» به فتنه ۸۸ بود». خبرگزاری فارس. ۳ دی ۱۳۹۶.
26. ↑  «ماجرای خواستگاری محسن هاشمی». *پایگاه خبری افکارنیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۲۲.
27. ↑  «عکس: شجره نامه هاشمی رفسنجانی». *پارسینه*. ۱۲ اسفند ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۲۲.
28. ↑  "Behramani Alireza Hashemi - Gouvernance de l'Environnement et Développement Territorial - UNIGE". *www.unige.ch* (به انگلیسی). 2017-03-21. Retrieved 2022-08-25.
29. ↑  «RUBIS D'EVIAN (EVIAN-LES-BAINS) Chiffre d'affaires, résultat, bilans sur SOCIETE.COM - 753930932». *www.societe.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۵.
30. ↑  «RUBIS DE MAXILLY (EVIAN-LES-BAINS) Chiffre d'affaires, résultat, bilans sur SOCIETE.COM - 790261119». *www.societe.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۵.
31. ↑  «Societe.com: RCS, siret, siren, bilan, l'information gratuite sur les entreprises du Registre du Commerce des Sociétés (RNCS)». *www.societe.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۵.
32. ↑  Virastar (۲۰۲۱-۰۹-۲۶). «فرزندان هاشمی رفسنجانی، بخش نخست: محسن هاشمی». *تهران بیرو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۸.
33. ↑  «رزومه هیئت مدیره». *عمران سریر*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۸.
34. ↑  Virastar (۲۰۲۱-۰۹-۲۶). «فرزندان هاشمی رفسنجانی، بخش نخست: محسن هاشمی». *تهران بیرو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۸.
35. ↑  «سود خالص هر سهم ابنیه گستر کارآفرین ۲٫۴۸۸ درصد رشد کرد». *چابک*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.
36. ↑  «ازدواج عماد هاشمی رفسنجانی جنجالی شد». *فرارو*. ۱۸ شهریور ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۱-۰۷.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***محسن هاشمی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ محسن هاشمی موجود است. |

* شجره نامه خاندان طباطبایی یزدی
* دانشگاه آزاد اسلامی - انتصاب جناب آقای مهندس محسن هاشمی به سمت معاون عمرانی دانشگاه
* معاونت عمران دانشگاه آزاد اسلامی

| مناصب سیاسی
 |
| --- |
| **عنوان جدید** |  **مشاور رئیس‌جمهوررئیس دفتر بازرسی ویژه**۱۳۷۶–۱۳۶۸ | پسین:سید علی خاتمی |
| پیشین:سید حسین مرعشی |  **رئیس دفتر رئیس‌جمهور**۱۳۷۶–۱۳۷۵ | پسین:سید محمدعلی ابطحی |
| سِمَت‌های علمی |
| **عنوان جدید** |  **مدیرعامل دفتر نشر معارف انقلاب**۱۳۹۲–۱۳۶۹ | پسین:عماد هاشمی رفسنجانی |
| پیشین:حمید عباسی |  **معاون عمرانی دانشگاه آزاد اسلامی**۱۳۹۶–۱۳۹۲ | **انحلال معاونت** |
| مناصب حکومتی
 |
| **عنوان جدید** |  **سرپرست دفتر رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام**۱۳۸۸–۱۳۷۶ | پسین:محمد هاشمی رفسنجانی***به عنوان رئیس دفتر*** |
| مناصب شهری |
| پیشین:اصغر ابراهیمی اصل |  **مدیرعامل شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه**۱۳۸۹–۱۳۷۶ | پسین:هابیل درویشی |
| پیشین:مهدی چمران |  **رئیس شورای اسلامی شهر تهران**۱۴۰۰–۱۳۹۶ | پسین:مهدی چمران |
| مناصب احزاب سیاسی
 |
| **عنوان جدید** |  **نایب‌رئیس شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی ایران**۱۳۹۵–۱۳۹۳ | پسین:یدالله طاهرنژاد |
| پیشین:اسحاق جهانگیری |  **رئیس شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی ایران**اکنون–۱۳۹۵ | **در حال تصدی** |

| * ن
* ب
* و
اکبر هاشمی رفسنجانی |
| --- |
| کتاب‌شناسی |
| سیاست | ترور نافرجام ۱۳۵۸ • تاریخچه انتخاباتی • دولت هاشمی رفسنجانی • نماز جمعهٔ ۲۶ تیر ۱۳۸۸ • حامیان حسن روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ • مرگ و تشییع اکبر هاشمی رفسنجانی |  |
| خانواده | همسر: عفت مرعشی
فرزندان: فاطمه • محسن • فائزه • مهدی • یاسر 
برادران و خواهران: محمد هاشمی |