صورتواره ملاقه بزرگ در صورت فلکی خرس بزرگ که در نقشه با خطوط سبزرنگ نشان داده شده است.**صورتواره ی ملاقه بزرگ (Big Dipper)** یا **بَناتُ النَّعش** (یا **بناتِ نَعش)** نام ۷ ستاره در آسمان است که قسمتی از صورت فلکی دب اکبر را تشکیل می‌دهند. نام‌های دیگر این صورتواره عبارتند از *هفت‌اورنگ*(یا هفتورنگ)، *هفت برادران*(یا هفت دادَران)، و نیز: دختران نعش، دختر نعش، بنت النعش، نواعش، کَواعِبِ اَنجُم.

گاه این صورت فلکی را **بنات النعش کُبریٰ** یا **هفت‌اورنگ مِهین** نامیده‌اند، در مقایسه با دب اصغر، که آن را *بنات النعش صُغریٰ* یا *هفت اورنگ کِهین* نامیده‌اند؛ ولی اگر بنات‌النعش یا هفت‌اورنگ را به‌طور مطلق و بدون پسوند به کار ببرند، منظور بنات النعش کبری است؛ هر چند گاه منظور از آن، هر دو صورت فلکی و مجموع آن‌هاست.

برخی همین هفت ستاره را دُبّ اکبر می‌دانند، ولی این ستاره‌ها فقط بخشی از دب اکبر می‌باشند و یک صورتواره را تشکیل می‌دهند، و صورت فلکی دب اکبر دارای ستاره‌های بیشتری است.

نام
---

بَنات جمع بِنت و به معنای دختران، و نعش به معنای «جنازه، جسد مرده؛ تابوت، تخت چهار پایهٔ کوتاهی که میت رابر آن حمل می‌کنند» آمده‌است. این صورت فلکی به شکل یک جنازه، و سه دختر که جلوی این جنازه در حرکتند، تصور شده‌است.
نام‌های دیگر این صورت فلکی عبارتند از: بنات النعش اکبر، بنات النعش بزرگ، دختران نعش بزرگ، هفت برادران کلان، فیروزهْ طشت.

چهار ستاره‌ای که تشکیل یک مستطیل می‌دهند را نَعش، جنازهٔ غریبان، چهارمادر (چارمادر)، چهارجوهر (چارجوهر) و چارآخُر نامیده‌اند؛ و سه ستاره دیگر را بنات، سه خواهران، سه خواهر، سه دختر و هرسه دختر نام داده‌اند. هر یک از ستاره‌های بنات النعش کُبریٰ و صُغریٰ را هم «اِبنُ نَعش» گفته‌اند.

امروزه *هفت‌خواهران* یا *هفت خواهر* نام دیگر خوشه پروین (ثریّا) است، ولی در گذشته نام همان هفت برادران و بنات‌النعش بوده‌است.
همچنین، گاه این صورت فلکی را «هفت گیسودار» (به معنای هفت کنیز) نامیده‌اند، ولی این نام معانی دیگری هم در ستاره‌شناسی دارد: ۱- هفت صورت فلکیِ گاوران (عواء)، ذات الکرسی، برساووش (حامل رأس الغول)، ارابه‌ران (مسک الاعنه)، زن برزنجیر  (مراءةالمسلسلة)، شکارچی  (جبّار) و سنبله، و ۲- هفت ستاره منظومه شمسی.

این صورت فلکی را در آمریکای شمالی ملاقه/آبگردان بزرگ(Big Dipper) می‌نامند، زیرا شبیه به یک ماهی‌تابه دسته‌دار یا قاشق است. در نجوم گذشته ایرانی-اسلامی هم این صورت فلکی را به چوگان شبیه دانسته‌اند.
در انگلستان هم آن را گاوآهن/خیش (Plough) یا ارابه/گاری (Wain یا Waggon) یا ساطورِ قصاب (Butcher's Cleaver) می‌نامند.
دو ستاره کناری نعش را در انگلیسی اشاره‌گر(Pointers) و در عربی راهنما (الدلیلان) نامیده‌اند؛ زیرا راهنمای ما در پیدا کردن ستاره قطبی هستند، و به آن اشاره می‌کنند. در فارسی هم دیده شده‌است که آن‌ها را *قراولان* بنامند.

ستاره‌های تشکیل‌دهنده ملاقه بزرگ
--------------------------------

ستاره‌های خرس بزرگ.ستاره‌های خرس بزرگ.
از هفت ستارهٔ پرنور بنات النعش ، چهار ستاره «نعش یا سر ملاقه»، به ترتیب «دُبّه»، مراق، فَخْذ و مَغرِز نام دارند. سه ستارهٔ «بنات یا دسته ملاقه» به نام‌های «اَلْیَت یا جَون»، «عَناق یا میزار» و قائِد موسوم‌اند. در نزدیکی عناق، ستاره کوچک سُها قرار دارد، که بینایی را با آن امتحان می‌توان کرد. اسامی همه ستاره‌های این صورت فلکی عربی‌اند، و همین اسم‌ها به انگلیسی رفته‌اند؛ که در جدول زیر دیده می‌شود. روشنی ظاهری هفت ستارهٔ بنات النعش با هم فرق می‌کند: دبه پر نورترین آن‌ها و مغرز کم فروغ‌ترین شان است.

ستاره‌های بنات النعش| نام بایر | نام | ترجمه نام | نام انگلیسی |
| --- | --- | --- | --- |
| آلفا خرس بزرگ (α UMa) | دُبّه (یا دبهٔ کُبری) | خرس ماده | Dubhe (یا Dubh, Dubb) |
| ظَهرِ دب اکبر | پشتِ خرس بزرگ | Thahr al Dub al Akbar |
| بتا خرس بزرگ (β UMa) | مراق |  | Merak (یا Mirak) |
| گاما خرس بزرگ (γ UMa) | فَخْذ (یا فِخْذ یا فِخِذ) | ران [خرس] | Phecda (یا Phacd, Phegda) |
| دلتا خرس بزرگ (δ UMa) | مَغرِز (یا مَغرَز) | بیخ و جای رستنِ [دم خرس] | Megrez |
| اپسیلون خرس بزرگ (ε UMa) | اَلْیَت (یا الیَة) | دم یا گوشت و پیه‌ای که بر سرینِ [خرس] است | Alioth |
| جَون | تیره رنگ؛ که یک کوتوله قهوه‌ای است |  |
| زتا خرس بزرگ (ζ UMa) | عَناق | بزغاله ماده |  |
| مئزر (یا میزار) | چادر | Mizar (یا Mitsar) |
| اتا خرس بزرگ (η UMa) | قائِد | جلودار، رهبر | Alkaid (یا Elkeid) (القائد) |
| قائد بنات النعش | پیشرو دختران تابوت |  |
| بنات النعش | دختران تابوت | Benetnasch |
| ۸۰ خرس بزرگ (80 UMA) | سُها (یا سُهیٰ) | ظاهرا از سهو و فراموشی است (به خاطر کوچکی) | Alcor یا Suha |

جهت‌یابی با ستاره‌های ملاقه بزرگ
--------------------------------

ستاره قطبی در انتهای صورت فلکی خرس کوچک است. اگر از سمت ستاره مراق به طرف ستاره دبه، به اندازه ۵ برابر فاصله بین این دو ستاره ادامه دهیم، به ستاره قطبی می‌رسیم که شمال جغرافیایی را نشان می‌دهد.

بنات‌النعش در ادبیات فارسی
--------------------------

بنات‌النعش بارها در ادبیات منظوم و منثور فارسی مورد اشاره قرار گرفته‌است؛ مثلاً، در داستانی از تاریخ بخارای نرشخی آمده‌است: «چون بیدون بخارا خداه این کاخ [=ارگ بخارا] را بنا کرد، ویران شد؛ باز بنا کرد و باز ویران شد؛ چند بار بنا کرد و باز ویران شد؛ حکما را جمع کردند و تدبیری خواستند. بر آن اتفاق افتاد که این کاخ را بر شکل بنات‌النعش که بر آسمان است بر هفت ستون سنگین بنا کنند، و بر آن صورت، دیگر ویران نشد.»
همچنین منوچهری دامغانی می‌سراید:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **بنات النعش** گرد او همی‌گشت |  | چو اندر دست مرد چپ فلاخن |

جستارهای وابسته
---------------

صورتواره‌ها:

* چوب لباسی
* مثلث بهاری
* مثلث تابستانی
* مربع پاییزی (در اسب بزرگ)
* مثلث زمستانی
* شش‌ضلعی زمستانی
* **ملاقه بزرگ و کوچک**
* صلیب شمالی

منابع
-----

1. ↑  لغت‌نامه دهخدا، ذیل مدخل‌های «سریر فلک» و «فیروزه طشت»