|  |
| --- |
| 
**دریای کاسپین**
**خلیج فارس**
**دریای مکران**
*ترکمنستان*
*افغانستان*
*پاکستان*
*جمهوری آذربایجان*
*ارمنستان*
*ترکیه*
*عراق*
*کویت*
*عربستان سعودی*
 |

مرزهای ایران در اواخر دورهٔ قاجار در نقشهٔ ایران و توران در دوران قاجاریان
**مرزهای ایران،** خطی است که برای مشخص کردن مرزهای جغرافیای ایران استفاده می‌شود و محدودهٔ ایران را با کشورهای همسایه معین می‌کند. ایران بیش از ۶٬۰۰۰ کیلومتر با کشورهای ترکیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان، پاکستان، عراق، افغانستان و ارمنستان مرز زمینی دارد. ایران همچنین دارای ۲٬۷۰۰ کیلومتر مرز آبی در دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان است. ایران طولانی‌ترین مرز را با عراق و کوتاه‌ترین مرز را با ارمنستان دارد. در گذشت سال‌های طولانی بخش‌های زیادی از کشور پهناور ایران که به نام ایران بزرگ مشهور است، توسط حکومت‌های مختلف از دست رفت که بیشترین آن در زمان حکومت قاجاریان صورت می‌گرفت. همچنین آخرین بخش جدا شده از ایران بحرین است که در اواخر دوره زندیان از تصرف دولت زندی خارج شد  و در نهایت در دوران محمدرضا پهلوی و با فشار پادشاهی بریتانیا به طور رسمی از ایران جدا گشت.

استان‌های مرزی
--------------

ایران دارای ۱۶ استان مرزی است که از میان آنها، ۹ استان تنها مرز زمینی (آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، خراسان رضوی، خراسان شمالی، کرمانشاه، کردستان، ایلام و خراسان جنوبی ) دارند. ۳ تای آنها مرز دریایی (مازندران، هرمزگان و بوشهر) دارند و ۴ تا از استان‌ها هم هر دو مرز زمینی و دریایی (گیلان، گلستان، سیستان و بلوچستان و خوزستان) را دارا است.

### با جمهوری آذربایجان

مقالهٔ اصلی: مرز ایران–جمهوری آذربایجان
استان‌های گیلان، اردبیل و آذربایجان شرقی با جمهوری آذربایجان و استان‌های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی با جمهوری خودمختار نخجوان مرز مشترک دارند.

### با ارمنستان

مقالهٔ اصلی: مرز ارمنستان–ایران
آذربایجان شرقی با ارمنستان مرز مشترک دارد.

### با افغانستان

مقالهٔ اصلی: مرز افغانستان–ایران
استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان با افغانستان هم‌مرز هستند.

### با پاکستان

مقالهٔ اصلی: مرز ایران–پاکستان
استان سیستان و بلوچستان تنها استان ایران است که با پاکستان هم‌مرز است.

### با ترکمنستان

مقالهٔ اصلی: مرز ایران–ترکمنستان
استان‌های گلستان، خراسان شمالی و خراسان رضوی با ترکمنستان مرز مشترک دارند.

### با ترکیه

مقالهٔ اصلی: مرز ایران–ترکیه
آذربایجان غربی تنها استان ایران است که با ترکیه مرز مشترک دارد.

### با عراق

مقالهٔ اصلی: مرز ایران–عراق
استان‌های آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه، ایلام (طولانی‌ترین مرز) و خوزستان با عراق مرز مشترک دارند.

### از طریق دریای کاسپین

استان‌های گیلان، مازندران و گلستان از طریق دریای کاسپین (خزر) با کشورهای دیگر مرز مشترک دارند.

### از طریق خلیج فارس

استان‌های خوزستان، بوشهر و هرمزگان از طریق خلیج فارس با کشورهای دیگر همسایه هستند.

### از طریق دریای عمان

استان‌های سیستان و بلوچستان و هرمزگان از طریق دریای عمان با کشورهای دیگر همسایه هستند.

طول مرز ایران با کشورهای همسایه
-------------------------------

* عراق: ۱۴۵۸ کیلومتر
* ترکمنستان: ۹۹۲ کیلومتر
* افغانستان :۹۳۶ کیلومتر
* پاکستان: ۹۰۹ کیلومتر
* جمهوری آذربایجان: ۷۵۹ کیلومتر
* ترکیه ترکیه: ۴۹۹ کیلومتر
* ارمنستان: ۳۵ کیلومتر
* مرزهای آبی: ۲۴۴۰ کیلومتر

گذرگاه‌های مرزهای زمینی
-----------------------

جادهٔ پایانهٔ رازی خوی - ایران - ترکیهجادهٔ نوار مرزی آستارا - قلعهٔ آستاراجادهٔ نوار مرزی آستارا (چپ)، جادهٔ پایانهٔ رازی خوی (راست)
### گذرگاه‌های مرزی با کشور ترکیه

* گذرگاه مرزی بازرگان (مرز گوربولاغ)
* گذرگاه مرزی رازی (مرز کاپی‌کوی)
* گذرگاه مرزی سِرو (مرز اسن‌دره)

### گذرگاه‌های مرزی با کشور ارمنستان

* گذرگاه مرزی نوردوز در سمت ایران (نام شهر مرزی کشور ارمنستان)

### گذرگاه‌های مرزی با کشور جمهوری آذربایجان

* گذرگاه مرزی آستارا
* گذرگاه مرزی بیله‌سوار
* گذرگاه مرزی جلفا
* گذرگاه مرزی پلدشت

### گذرگاه‌های مرزی با کشور ترکمنستان

* گذرگاه مرزی اینچه‌برون استان گلستان
* گذرگاه مرزی باجگیران (مرز گودان)
* گذرگاه مرزی لطف‌آباد (مرز آرتیق)
* گذرگاه مرزی سرخس

### گذرگاه‌های مرزی با کشور افغانستان

* گذرگاه مرزی دوغارون (مرز اسلام‌قلعه)
* مرز شمتیغ
* گذرگاه مرزی یزدان
* گذرگاه مرزی گلورده (میل ۷۳)
* گذرگاه مرزی دوکوهانه
* گذرگاه مرزی ماهی‌رود (میل ۷۸) (مرز ابونصر فراهی)
* گذرگاه مرزی گمشاد
* گذرگاه مرزی میلک (مرز زرنج)

### گذرگاه‌های مرزی با کشور عراق

* گذرگاه مرزی شلمچه
* گذرگاه مرزی چذابه (الشیب)
* گذرگاه مرزی مهران (زرباطیه)
* گذرگاه مرزی سومار (مندلی)
* گذرگاه مرزی خسروی (منذریه)
* گذرگاه مرزی چیلات
* گذرگاه مرزی پرویزخان
* گذرگاه مرزی شیخ صله
* گذرگاه مرزی شوشمی
* گذرگاه مرزی باشماق (پنجوین)
* گذرگاه مرزی سیف سقز
* گذرگاه مرزی سیران‌بند بانه
* گذرگاه مرزی کیله سردشت
* گذرگاه مرزی تمرچین (حاجی عمران)

### گذرگاه‌های مرزی با کشور پاکستان

* گذرگاه مرزی میرجاوه (مرز تفتان)
* گذرگاه مرزی جالق
* گذرگاه مرزی کوهک
* گذرگاه مرزی پیشین (مرز مند)
* گذرگاه مرزی ریمدان (مرز گبد)
* مرز آبی پسابندر

جستارهای وابسته
---------------

* استقلال بحرین
* اطلس ایران در انبار
* جغرافیای ایران

منابع
-----

1. ↑  حمله اعراب بنی‌عتبه به بحرین در ۱۷۸۳
2. ↑  «ماجرای جدا شدن بحرین از ایران|ماجرای جدا شدن بحرین از ایران». *www.persiangulfstudies.com*. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۱-۱۰.
3. ↑  «مرزهای سیاسی کنونی ایران». آریا بوم. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.
4. ↑  مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Outline of Iran». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***مرزهای ایران*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* «آشنایی با کشورهای همسایه». معاونت صدور اسناد و مدارک بین‌المللی. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژانویه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.
* «مرزهای جغرافیایی و سیاسی ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۱.