پرونده:مقبره ناظم الاسلام کرمانی ۱.jpgمقبره ناظم الاسلام کرمانی (مقبره علویه)
پرونده:مقبره ناظم الاسلام کرمانی ۲.jpg
پرونده:مقبره ناظم الاسلام کرمانی ۳.jpg
**میرزا محمد پسر علی** (۱۲۸۰ ق ۱۲۴۱ ش – ۱۳۳۷ق ۱۲۹۸ش) در کرمان نویسنده، روزنامه‌نگار، مدیر روزنامه‌های نوروز و پس از ۱۲۸۶ ش کوکب دُرّی و قاضی عصر مشروطه ایران و نویسنده کتاب تاریخ بیداری ایرانیان راجع به تاریخ نهضت مشروطیت است.

زندگی‌نامه
----------

وی در کرمان از درس افرادی چون میرزا آقاخان کرمانی استفاده کرد. به همراه میرزا آقاخان کرمانی و میرزا احمد مشرف کرمانی و شیخ احمد روحی به مبارزه سیاسی پرداخت.همچنین به آموزش علوم دینی از شیخ هادی نجم‌آبادی پرداخت و اظهار می‌دارد که از او فواید کلی برده‌است.

از ۱۳۰۹ ق تا ۱۳۳۰ق به تهران آمد و ارتباط نزدیکی با فعالان جنبش مشروطه داشت. ناظم‌الاسلام پس از تأسیس *مدرسه اسلام* توسط محمدصادق طباطبایی[] در این مدرسه مشغول به تدریس شد و به انتخاب رئیس مدرسه و فرمان علی‌اصغر اتابک صدراعظم وقت به ناظم‌الاسلام[] ملقب شد.

از سال ۱۳۳۰ق به کرمان برگشت و ریاست دادگاه تجدیدنظر این شهر را بر عهده گرفت.

در ۱۳۳۷ ق به دلیل ابتلا به آنفلوآنزا درگذشت.

مدارس جدید
----------

میرزا حسن رشدیه مدیر مدرسه رشدیه پس از آنکه در تبریز برای تأسیس مدارس زحمت کشیده بود به تهران رفت. «فریاد مقدسین بلند شد که آخرالزمان نزدیک شده‌است که جماعتی بابی و لامذهب می‌خواهند الفبا را تغییر دهند، قرآن را از دست اطفال بگیرند و کتاب به آن‌ها یاد بدهند.»

شیخ فضل‌الله نوری - که علامه قزوینی سرشناس‌ترین غربشناس تاریخ ایران هم شاگردش بود و هم معلم فرزندانش - در جلسه‌ای (خصوصی) به *ناظم‌الاسلام کرمانی* دربارهٔ مدارس جدید می‌گوید: 

> «ناظم الاسلام! تو را به حقیقت اسلام قسم می‌دهم آیا این مدارس جدیده خلاف شرع نیست؟ و آیا ورود به این مدارس، مصادف با اضمحلال دین اسلام نیست؟ آیا درس زبان خارجه و تحصیل شیمی و فیزیک، عقائد شاگردان را سخیف و ضعیف نمی‌کند؟»
> 
>

آثار و تالیفات
--------------

آثار مکتوب ناظم‌الاسلام عموماً کتاب های درسی مدارس آن دوره بوده‌اند. البته او کتاب های دیگری هم داشت که از جمله آنها آثاری از قبیل شمس‌التصاریف، شمس‌اللغات، خلاصة‌العوامل، مقامات حریری و علائم‌الظهور و تاریخ بیداری ایرانیان هستند.

تاریخ بیداری ایرانیان مهمترین و مشهورترین کتاب ناظم الاسلام است. تالیف این کتاب که پس از برقراری مشروطیت نوشته شد، دوره ای جدید در تاریخ نگاری ایران گشود. ناظم الاسلام کرمانی تلاش مجدانه و موفقیت آمیزی برای تالیف اثری به کار برد که برای نخستین بار با زندگی قشر بزرگی از مردم ایران سروکار داشت. مضمون، منابع، اسناد و سبک منثور آن، این اثر را به سطحی رساند که تا قبل از آن سابقه نداشت.

بخش اول کتاب تاریخ بیداری ایرانیان مشتمل بر مقدمه و سه جلد است و مقدمه در حد یک مجلد، شرحی است از زندگی برخی رجال مبارز و معاصر مولف، بیان واقعه رژی، وقایع و تلگراف های مرتبط با آن و تفصیلی از حوادث و رخدادهای اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، این مبحث با بیان قتل سه مبارز کرمانی (احمد روحی، خبیرالملک و میرزا آقا خان) خاتمه پیدا می کند. مجلد اول به تشکیل انجمن مخفی و شرح مذاکرات ۱۲ جلسه از آن، حالات محمد علی میرزا، واقعه کرمان در سال ۱۳۲۳ هجری اشاره دارد. در جلدهای دوم و سوم به بیان رخدادها، حوادث و کیفیت مبارزات مردم در راستای کسب آزادی و محدود کردن حاکمیت استبدادی و واکنش دستگاه حاکمه قاجار اختصاص یافته است.

پانویس
------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***ناظم‌الاسلام کرمانی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

1. ↑  ناظم الاسلام کرمانی، محمد. «مقدمه». *تاریخ بیداری ایرانیان*. نشر آگاه نوین. ص. ۱۱.
2. 1 2  نبوی رضوی، سید مقداد (۱۳۹۲). «نقش و حایگاه شیخ هادی نجم‌آبادی در تکوین جنبش مشروطه». *فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام*. تهران: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. ص. ۵۶. شاپا ۶۷۱۳-۲۲۲۸مقدار `|issn=` را بررسی کنید (کمک).
3. ↑  ناظم الاسلام کرمانی، محمد. «مقدمه». *تاریخ بیداری ایرانیان*. نشر آگاه نوین. ص. ۲۹.
4. ↑  ناظم الاسلام کرمانی، محمد. «مقدمه». *تاریخ بیداری ایرانیان*. نشر آگاه نوین. ص. ۱۸.
5. ↑  مقدمه سیدمحمد هاشمی کرمانی، ناظم الاسلام کرمانی. تاریخ بیداری ایرانیان، تهران. ۱۳۶۲. ص ۲۷ تا ۳۴
6. ↑  ناظم الاسلام کرمانی، تاریخ بیداری ایرانیان، بخش اول، ج اول، رودکی

| * ن
* ب
* و
بابیه |
| --- |
| شخصیت‌ها | من یظهره الله •  سید علی‌محمد باب •  صبح ازل •  حروف حی •  ملاحسین بشرویه •  ملا علی بسطامی •  قره‌العین •  محمدعلی بارفروشی •  میرزا آقاخان کرمانی •  ملا محمدعلی زنجانی •  شیخ احمد روحی •  سلیمان خان •  محمدعلی زنوزی •  عزیه نوری •  سید حسین یزدی •  میرزا جانی کاشانی •  سیدکاظم رشتی •  شیخ احمد احسایی •  سید یحیی دارابی •  علی ترشیزی |  |
| نوشته‌ها | قیوم الاسماء •  تقسیر سوره کوثر •  کتاب بیان •  کتاب جزآء •  کتاب الحیات •  کتاب لعالی و مجالی •  کتاب پنج شأن •  هشت بهشت •  تنبیه‌النائمین •  اشعار طاهره قرةالعین •  توبه‌نامه باب •  نقطةالکاف •  فراخوان کامل به بهشت بیان •  قره العین |
| مرتبط | جهانگیرخان صوراسرافیل •  یحیی دولت‌آبادی •  احکام بابی •  سعیدالعلماء •  شهید ثالث •  قلعه چهریق •  نبیل زرندی •  میرزا اسدالله خویی •  کشتار بابی‌ها در تهران •  احمد سهراب •  محمد عبدالله آل آهاری •  ادوارد براون •  هدایت‌الله شهاب فردوسی •  جنگ قلعه طبرسی •  شورش بابیان زنجان •  شورش بابیان نی‌ریز •  شهدای سبعه •  نقد بابیه •  ختمیت وحی •  نهی توقیت •  علی‌محمد فره‌وشی •  مسیو نیکلا •  مهدی ملک‌زاده •  ملک المتکلمین •  ناظم‌الاسلام کرمانی •  مجدالاسلام کرمانی •  انجمن باغ میکده •  محمدمهدی شریف کاشانی |
| تاریخچه | تقویم بدیع بیانی •  اسلام •  تشیع •  مهدویت •  شیخیه •  آیین بیانی •  ازلی •  انشعاب بابی بهائی •  |