**حسین علیخانزاده آرانی** معروف به **عباس علیجانزاده** نویسنده، شاعر، زبان‌شناس ایرانی، پژوهشگر زبان و استاد ادبیات فارسی سده اخیر می‌باشد.
وی به زبان باستانی که زبان محلی آران و بیدگل می‌باشد تکلم می‌کند و شعر می‌گوید.

زندگی
-----

حسین (عباس) علیخانزاده (علیجانزاده) آرانی فرزند *مسلم* پسر *علیجان* پسر *زین العابدین*، در هشتم آبانماه ۱۳۱۷ خورشیدی در خانواده‌ای پرجمعیت که تعداد فرزندانش به ده نفر می‌رسید، در محله دهنو ‏آران و بیدگل زاده شد.

تحصیلات
-------

وی تحصیلات ابتدایی و سیکل اول متوسطه را در دبستان و دبیرستان ‏نظام وفا و سیکل دوم دبیرستان تا کلاس دوم، در *دبیرستان سپهرنیای کاشان* (عارف فعلی) نزد دبیرانی چون *علی اکبر عارف کاشانی* (معروف به *شیخ علی اکبر درویش*) و *حسن خواجوی* و *علی تشکری آرانی* (متخلص به *محب*) و *علی و حسن شریف کاشانی* اعضای انجمن صبای کاشان به پایان برد و سپس در سال ۱۳۳۹ برای دریافت دیپلم به تهران رفت.

در دبیرستان دارالفنون نزد استادانی چون *عبدالعظیم قریب*، دکتر *عبدالرحیم نبهی*، دکتر *علی اکبر بامداد*، ‏دکتر *معنوی* و *صدر غروی*، آیت الله *کمره‌ای* و آقای *شریفیان* موفق به اخذ دیپلم در رشته ادبیات فارسی شد.

در سال ۱۳۴۱ با شرکت در دو کلاس حسابداری و کلاس فنی موفق به اخذ دیپلم حسابداری دوبل و دفترداری عالی و اخذ دیپلم مهندسی رادیوهای لامپی شد. در سال ۱۳۴۲ با مدرک دیپلم به خدمت آموزش و پرورش کاشان وارد شد و در دبستان بونصر شیبانی (نظام وفای سابق) به تدریس اشتغال ورزید. در تابستانهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۵ به عنوان تحصیل ضمن خدمت در دانشسرای راهنمایی تحصیلی قزوین و شمیران موفق به اخذ مدرک فوق دیپلم در علوم انسانی شد.

علیخانزاده در سال ۱۳۵۷ در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران پذیرفته شد و زیر نظر استادانی چون دکتر بحرالعلومی، دکتر سید جعفر رشیدی، دکتر مهدی محقق، دکتر جلیل تجلیل، دکتر خسرو فرشیدورد به تحصیل در رشته ادبیات و علوم انسانی پرداخت. 

عباس علیجانزاده آرانی در جمع رهبران جبهه ملی ایران   
 نفر دوم از سمت چپ

تحقیق در زبان‌شناسی
-------------------

علیخانزاده کار تحقیق در زبان باستانی آران و بیدگل
را هنگام تحصیل در دارالفنون آغاز کرد و در تمام طول سال‌های تحقیق ضمن تدریس و تحصیل ضمن خدمت و مطالعه کتب دستور زبان فارسی ‏و کتب ادبی و دیوانهای شاعران و جمع‌آوری واژگان و اصطلاحات زبان باستانی و ضرب‌المثلها و متل‌های زبان باستانی و سرودن اشعار باستانی و شرکت در جلسات شعر و ادب در آران و کاشان و تهران، هرگز از کار تحقیق در زبان باستانی غافل نبود.

*زبان محلی مردم آران و بیدگل ریشه درزبان پارسی باستان دارد که تنها زبان دارای دو دستور لغت در جهان بوده‌است.*
*مشکل بودن تکلم به زبان فارسی باستان به دلیل دشواربودن دستوری، سبب شد این زبان نتواند به عنوان تکلم رایج و رسمی ایران مورد استفاده قرار گیرد و زبان کنونی که زبان فارسی دری است جای آن را گرفت.*
*زبان فارسی امروز دارای یک نوع شناسه فعل است اما در زبان فارسی باستان و زبان محلی آران و بیدگل دو نوع شناسه فعل وجود دارد. به جز کتاب زبان کویر تاکنون کار مدون و علمی دربارهٔ این زبان انجام نشده است و هنوز ناگفته‌های فراوانی در مورد این زبان وجود دارد.*
کتاب "زبان کویر" مجموعه تحقیق جامع وی دربارهٔ زبان محلی آران و بیدگل است.
این کتاب به چهار بخش صرف و نحو، ترانه‌ها و غزلیات، شاهد مثال از دیگران و واژگان تقسیم می‌گردد.

بخش نخست: صرف و نحو
این بخش که قدری پیچیده و گسترده است بخش اصلی و گرامری زبان است و شامل این مطالب است:
1. افعال و انطباقات آن با زبان فارسی
2. افعال عام و ناقص
3. اسم
4. صفت
5. ضمیر
6. قید
7. وندها
8. نحو

بخش دوم: ترانه‌ها و غزلیات
شامل ترانه‌ها و غزلیات محلی است که در ثبت هر بیت شماره گذاری و ذیل هر کلمه آوانگاری شده است…
بخش سوم: شاهد مثال از دیگران
شاهد مثال از دیگران شامل ضرب‌المثلها، اتل متلها و اشعاری از شاعران محلی گوی ارائه گردیده است.
بخش چهارم: واژگان
شامل واژگان اصیل یا دخیلی است که با تغییرات جزئی در این زبان متداول است. در ثبت واژه‌ها گذشته از ذکر نوع و نوشتن معنی، آوانگاری شده تا خوانندگان تلفظ صحیح هر واژه را بشناسند.
### از نگاه دیگران

در خصوص این کتاب ایرج افشار در مجله *کلک ایران شناسی* می‌نویسد:

«رساله آقای علیجان‌زاده دریچه‌ای است فراخ بر گویش استوار آرانی، ایشان با پژوهش و ژرف‌نگری در مباحث دستوری این گویش (در ۲۲۸ صفحه) توانسته است متخصصان و زبانشناسان را بر پهنا و ژرفا و ظرافتهای گویش آرانی آگاه سازد و به پژوهشی دست زده است که برای دیگر گویشهای مطالعه‌شده در زبان فارسی شاید چنین وقت و حوصله مصروف نشده. ضمناً با ارائه مجموعه‌ای از واژگان آنجا لغت‌شناسان را متوجه می‌کند که در آن گویش واژه‌های «مور» و طاقچه «روجن» (شاید با ارچین و راچینه در یزدی مناسبتی داشته باشد)، دسته جارو «دیل» (باید همان دیل چوب گردو تگ‌کنی در یزدی باشد)، و چادر «چور» است.
بخش سوم این کتاب حاوی غزلیات و ترانه‌هاست و خواننده به همین ملاحظه انتظار دارد که کاش مؤلف ارجمند مجموعه امثال و داستانها و افسانه‌های بومی آنجا را که طبعاً در حکم متون بازمانده گویش است گرد آورده و به دنبال آن بخش به چاپ رسانیده بود.
شادمانی من از انتشار این کتاب بیشتر ازین روست که پژوهشی ارزشمند بر رشته تحقیقات گویشی زبان فارسی افزوده شد و بدین سبب باید هم از مؤلف ارجمند سپاسگزاری کرد که این تألیف را به وجود آورده است و هم از برادر مکرمشان متشکر بود که کار ایشان را به مرحله‌ای رسانیده است که در اقصای عالم ماندگار خواهد ماند.
در پایان این نکته هم گفته شود و زبان ایرادکنندگان بسته شود که مؤلف ارجمند نام کتاب را به تسامح لفظی ولی به سایقه ادبی و مناسب منطقه‌ای و زیبایی معنوی «زبان کویر» گذاشته...»

آثار
----

* *زبان کویر کتاب اول* (تحقیق دربارهٔ زبان آران و بیدگل) جلد اول، سال ۱۳۷۲، شامل چهار بخش (صرف و نحو، شاهد مثال از دیگران، شاهد مثال از مؤلف، واژگان)
* *زبان کویر کتاب دوم*، شامل سه بخش (صرف افعال، شاهد مثال از دیگران، شاهد مثال از مؤلف)
* *فرهنگنامه*، (فرهنگ واژگان و اصطلاحات زبان باستانی آران و بیدگل)
* *دیوان اشعار*، شامل دو بخش (اشعار فارسی، اشعار باستانی)
* *خاطرات استاد حاج مسلم علیجانزاده*

منابع
-----

* علیجانزاده، حسین (۱۳۷۲). *زبان کویر (کتاب اول)*. حسین علیجانزاده. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۴۴۰-۶۱-۳.
* تشکری، علی (۱۳۷۴). *تاریخچه علم و ادب در آران و بیدگل*. انجمن اهل قلم آران و بیدگل. صفحهٔ ۱۲۱
* سلمانی آرانی، حبیب‌الله (۱۳۷۷). *نگاهی به آران و بیدگل*. انجمن اهل قلم آران و بیدگل. شابک ۹۶۴-۳۳۰-۱۸۳-۴.

پانویس
------

1. ↑  شعر امروز شعر آرمان‌های جوان گرایانه است خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا
2. ↑  دیدار نوروزی انجمن ادبی جوان کویر آران و بیدگل بایگانی‌شده در ۹ مه ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine پرتال خبری، تحلیلی شهرستان آران و بیدگل
3. ↑  برگزاری نهمین نشست بهارانه انجمن ادبی انجمن جوان کویر آران و بیدگل بایگانی‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine پرتال خبری، تحلیلی شهرستان آران و بیدگل
4. ↑  آشنایی با استاد عباس علیجانزاده بایگانی‌شده در ۹ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine، پایگاه اطلاع‌رسانی هلال
5. ↑  مرجع شهرهای ایران- آران بیدگل(اصفهان)
6. ↑  همشهری آنلاین
7. ↑  زبان محلی آران و بیدگل،در معرض نابودی است خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا
8. ↑  پایگاه اطلاع‌رسانی کتابخانه‌های ایران[*پیوند مرده*]
9. ↑  «صدا و سیمای اصفهان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژانویه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۵.
10. ↑  فروردین و اردیبهشت و خرداد ۱۳۷۵ - شماره ۷۳ و ۷۴ و ۷۵ (۳۲ صفحه - از ۸۱ تا ۱۱۲)، پایگاه مجلات تخصصی نور