**ایکس‌ام۲۵، سامانه هدف‌گیری ضد دفاع دوربرد** ( **CDTE** )، همچنین به عنوان **پانیشر** و **سیستم انفجار هوای نیمه خودکار انفرادی** شناخته می شود، یک نارنجک‌انداز با مهمات قابل برنامه ریزی مشتق شده از ایکس‌ام۲۹ OICW بود. در سال ۲۰۱۰ برای سربازانی که در جنگ در افغانستان خدمت می‌کردند،  ارائه شد، پس از آن به دلیل نقص‌ها و کاهش بودجه برنامه در سال ۲۰۱۳ ورود رسمی به خدمت را که برای اوایل سال ۲۰۱۷ برنامه‌ریزی  شده بود، به تعویق انداخت. در اوایل سال ۲۰۱۷، قرارداد با اوربیتال‌ای‌تی‌کی لغو شد و آینده کل برنامه را زیر سؤال برد. این برنامه به طور رسمی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸ پایان یافت.

طراحی
-----

ایکس‌ام۲۵ CDTE با شلیک نارنجک های ۲۵ میلی متری که به طور متوسط در هوا در نزدیکی هدف منفجر می‌شوند، عمل می‌کند. از یک مسافت یاب لیزری در سلاح برای تعیین فاصله تا هدف استفاده می شود. کاربر می‌تواند به‌صورت دستی فاصله منفجر شدن را تا 10 فوت (حدود 3.0 متر) کوتاه‌تر یا بلند‌تر تنظیم کند؛ ایکس‌ام۲۵ به طور خودکار فاصله انفجار را به نارنجک در اتاق شلیک منتقل می کند. نارنجک مسافتی را که طی کرده است با تعداد چرخش های مارپیچی پس از شلیک ردیابی می کند، سپس در فاصله مناسب منفجر می شود تا یک اثر انفجار هوایی ایجاد کند. این ویژگی‌ها ایکس‌ام۲۵ را نسبت به نارنجک‌اندازهای سنتی در برخورد با اهدافی که در پشت پوشش قرار دارند یا در داخل زمین حفر شده‌اند، مؤثرتر می‌سازد.

این سیستم توسط Alliant Techsystems و هکلر و کخ توسعه داده شده است، در حالی که کنترل اکتساب/آتش توسط L-۳ IOS Brashear توسعه داده شده است.

نارنجک انداز ام۲۰۳ دارای برد مؤثر برای اهداف نقطه ای ۱۵۰ متر و حداکثر برد برای اهداف منطقه ۳۵۰ متر است. ایکس‌ام۲۵ دارای برد مؤثر برای اهداف نقطه ای ۶۰۰ متر و حداکثر برد برای اهداف منطقه ۷۰۰ متر است. بررسی ها نشان می دهد که ایکس‌ام۲۵ با گلوله های انفجاری هوایی ۳۰۰درصد بیشتر از سایر نارنجک اندازهای سطح جوخه در درگیری با دشمن مؤثر است.

در سال ۲۰۱۴، ارتش ایالات متحده در حال کار بر روی گلوله انفجار هوا ۴۰میلی‌متری به نام (SAGM) (Small Arms Grenade Munitions) بود تا به پرتاب کننده های انفجار هوا ۴۰میلی‌متری، قابلیت‌های انفجار هوا را بدهد که به عنوان یک سامانه تکمیلی به ایکس‌ام۲۵ عمل کند.

### اَشکال

 یک سرباز یک سیستم تسلیحاتی ایکس‌ام۲۵ را در مرکز آزمایش آبردین هدف قرار می دهد
در مارس ۲۰۱۳، بخش‌هایی از هنگ تکاور ۷۵ امتناع کردند که این سلاح ۱۴ پوندی (۶.۴ کیلوگرم) را در یک حمله با خود به‌همراه ببرند، زیرا آن را بسیار سنگین و دست و پا گیر یافتند. آنها همچنین احساس کردند که موجودی بنیادی کم مهمات و ظرفیت خشاب ۲۵ میلی متری آن برای توجیه حذف یک کارباین ام۴ آ۱ از ماموریت کافی نیست. 

اگرچه ایکس‌ام۲۵ امکان نبرد با دشمنان پنهان شده پشت پوشش‌ها را برای واحدهای پیاده‌نظام فراهم می‌کند، اما این سلاح با انتقادات متعددی روبرو شده است. به‌طور خاص، انتقادها به این موضوع مربوط می‌شود که سلاح ایکس‌ام۲۵ نیازمند تعویض تفنگ سربازان است و باید به‌عنوان سلاح اصلی‌شان استفاده شود که این امر باعث می‌شود که آنها قادر به انجام وظایف مورد نیاز در آموزش‌های نبردی تیمی نباشند؛ همچنین این نگرانی وجود دارد که اپراتور ظرفیت کمتری برای درگیری با اهداف در فاصله نزدیک داشته باشد و بار اصلی ۳۶ گلوله آن در درگیری های شلیک مستقیم خیلی سریع تخلیه شود.

علاوه بر این، منتقدان گفته اند که این سیستم برای یک سرباز بسیار سنگین است. یک سرباز آمریکایی مجهز به ام۴ کارباین (سلاح پیاده نظام اولیه نیروهای مسلح ایالات متحده)، لوازم جانبی و مهمات باید ۱۶ پوند (۷٫۳ کیلوگرم) دستگاه حمل کند. با اضافه شدن یک نارنجک انداز و مهمات ام۳۲۰ مجموع آن به ۳۸ پوند (۱۷ کیلوگرم) افزایش می یابد. سلاح ایکس‌ام۲۵ با ۳۶ گلوله به تنهایی ۳۵ پوند (۱۶ کیلوگرم) است. اگر این با نارنجک انداز با ام۳۲۰ جایگزین شود، این بدان معناست که پیاده نظام باید محموله بزرگتر ۵۱ پوند (۲۳ کیلوگرم) را حمل کند.

### مشخصات فنی

* کالیبر: نارنجک کم سرعت ۲۵ میلی متر × ۴۰
	+ ترموباریک
	+ فلکت
	+ آموزش
	+ گلوله انفجار شدید هوا (HEAB)
	+ غیر کشنده
	+ سوراخ کن زره (۵۰ میلی متر نفوذ زره)
	+ درشکن
* حالت های شلیک انفجاری شدید هوا (HEAB):
	+ انفجار هوا (در مقابل یا بالای نقطه هدف)
	+ انفجار نقطه ای
	+ انفجار نقطه ای تاخیری
	+ پنجره (فراتر از نقطه هدف)
* عملکرد: نیمه اتوماتیک گازی
* وزن سیستم: ۱۴ پوند (۶٫۴ کیلوگرم)
* اکتساب هدف/کنترل آتش (ایکس‌ام۱۰۴)
	+ وزن: ۲٫۵۴ پوند (۱٫۱۵ کیلوگرم)
	+ ۴× دید حرارتی با زوم
	+ ۲× دید نوری مستقیم
	+ کامپیوتر بالستیک
	+ قطب نما دیجیتال
	+ مسافت یاب لیزری
	+ فیوزساز مهمات
	+ سنسورهای محیطی

تاریخچه
-------

ایکس‌ام۲۵ به عنوان شاخه ای از برنامه سلاح های رزمی هدفمند که در اواخر دهه ۱۹۹۰ شروع شده بود، آغاز شد. آزمایشگاه تحقیقات ارتش ایالات متحده، رهبر فنی برای مدیر برنامه سلاح‌های سربازان بود که در کار توسعه سیستم سلاح هوایی نیمه‌خودکار ایکس‌ام۲۵، ۲۵ میلیمتری شرکت کرد. این سامانه طراحی شده بود تا قابلیت سربازان انفرادی را برای شکستن اهداف در حفره بهبود دهد. ایکس‌ام۲۵ در افغانستان و با حمایت کارکنان آزمایشگاه تحقیقات ارتش که در آموزش سربازان، تمکین و ارزیابی یکپارچه‌سازی تاکتیکی ایکس‌ام۲۵ و جمع‌آوری داده‌ها برای فاز توسعه مهندسی و تولید قرار داشتند استفاده شده بود. طراحی ایکس‌ام۲۵ شامل اصلاحات سخت‌افزاری برای بهبود قابلیت اعتماد، وزن و کنترل آتش با لیزرهای بهینه‌سازی‌شده برای افزایش عملکرد برابر اهداف تا فاصله ۲۰۰۰ متری بود. اصلاحات اضافی به ارگونومی اسلحه از جمله پیکربندی صفحه قنداق، محفظه بافر پیچ عقب و بهینه‌سازی لگد پرداخته است.

ایکس‌ام۲۹ از ابتدا قرار بود یک سلاح جنگی انفرادی باشد که ترکیبی از تفنگ و نارنجک انداز انفجار هوا بود. این سلاح ۱۸ پوندی (۸.۲ کیلوگرم) بسیار بیشتر از یک تفنگ یا نارنجک انداز وزن داشت. وزن نارنجک‌های ۲۰میلی‌متری این سلاح نصف وزن نارنجک‌های ۴۰میلی‌متری (۲۳۰گرم) بودند. این نارنجک‌های سبک‌تر در سرکوب دشمن یا از کار انداختن آنها مؤثر نبودند. در ماه اوت ۲۰۰۳، نقشهای ایکس‌ام۲۹ به سلاح‌های خاصی تقسیم شدند، تفنگ به عنوان ایکس‌ام۸ و قسمت انفجار هوایی OICW Increment 2 به عنوان ایکس‌ام۲۵ دنبال می‌شد.

به عنوان یک پرتابگر مستقل، هدف این بود که یک سلاح ویژه کاربردی و سلاح پشتیبانی باشد که قادر به شلیک گلوله های بزرگتر ۲۷۰گرمی (۹.۵ اونس) ۲۵میلی‌متری که ۵۰درصد بیشتر و سنگین‌تر در مقایسه با نارنجک های آزمایشی ۲۰میلی متری در شعاع ۶متر (۲۰ فوت) قادر به تولید قطعات است.

در سال ۲۰۰۵، شش سلاح آزمایش‌های محدود میدانی و آزمون‌های رزمی را پشت سر گذاشتند. دو سال بعد، آنها برای آزمایش در شرایط جنگی به خارج از کشور فرستاده شدند. ایکس‌ام۲۵ قرار بود در سال ۲۰۰۸ عملیاتی شود، اما پیشنهادهای جزئی از سوی کاربران و آزمایش‌‌ها، عناصر طراحی را نشان داد که نیاز به اصلاح داشتند.

### اعزام به افغانستان

 یک سرباز آمریکایی با یک ایکس‌ام-۲۵ که با الگوی استتار جهانی تزئین شده است
در تابستان سال ۲۰۱۰، ارتش ایالات متحده آزمایش‌های میدانی ایکس‌ام۲۵ را در افغانستان آغاز کرد و قیمت اولیه هر واحد از مدل‌های اولیه بین ۳۰،۰۰۰ تا ۳۵،۰۰۰ دلار بود. پنج قبضه از این سلاح در اکتبر ۲۰۱۰ به همراه ۱،۰۰۰ گلوله هوایی دست ساز با لوازم پرتاب با نیروی هوایی ۱۰۱ در افغانستان مستقر شدند. سربازان گزارش دادند که این سلاح در کشتن یا خنثی کردن رزمندگان دشمن که از مواضع سرپوشیده به سوی نیروهای آمریکایی شلیک می‌کنند، بسیار مؤثر است. نیروهای ایالات متحده به این سلاح نام "The Punisher" (مجازات‌گر) دادند. اولین تماس در تاریخ ۳دسامبر ۲۰۱۰ رخ داد.تا فوریه ۲۰۱۱، این سلاح ۵۵بار و در ۹ درگیری توسط دو واحد در مکان‌های مختلف شلیک شده بود. دو حمله شورشیان به پست‌های دیده‌بانی را مختل کرد، دو موقعیت مسلسل پی‌کا را منهدم کرد و چهار محل کمین را منهدم کرد. در یک نبرد، یک تفنگ‌دار دشمن توسط ایکس‌ام۲۵ زخمی شده بود یا آنقدر از آن ترسیده بود که تفنگ خود را انداخت و فرار کرد. واحدهای مجهز به ایکس‌ام۲۵ در این ۹ درگیری تلفاتی نداشتند. این سلاح به عنوان "انقلابی" و "تغییردهنده‌ی بازی" توصیف شد. یکی از رهبران دسته اظهار داشت که درگیری هایی که معمولاً ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول می کشد تنها در چند دقیقه به پایان می رسد. آنها بدون هیچ مشکلی در تعمیر و نگهداری، عملکرد بی عیب و نقصی داشتند. سربازان آنقدر خوشحال بودند که آن را به عنوان سلاح اصلی خود بدون حمل ام۴ کارباین به عنوان ثانویه حمل می کردند. هیچ شکایتی در مورد وزن آن وجود نداشت، اما درخواست هایی برای بهبود عمر باتری و افزایش برد به ۱،۰۰۰متر وجود داشت. هر گلوله با هزینه‌ای حدود ۱،۰۰۰ دلار ساخته می‌شد.

در ژانویه ۲۰۱۲، ارتش ایالات متحده 36 تفنگ اضافی را سفارش داد. در تاریخ ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۲، شرکت آلایانس تکنولوژی، یک تغییر قرارداد مهندسی و توسعه تولید برای ایکس‌ام۲۵، به ارزش ۱۶.۸ میلیون دلار دریافت کرد. ATK قرار بود یکی دیگر از ارزیابی های عملیاتی رو به جلو ارتش ایکس‌ام۲۵ را که برای سال ۲۰۱۳ برنامه ریزی شده بود با مجموعه گردان ۳۶-گان از نمونه های اولیه پیش تولید جدید پشتیبانی کند.

### شلیک اشتباه

در ۲ فوریه ۲۰۱۳، یک ایکس‌ام۲۵ در حین یک رویداد آموزشی با آتش مستقیم در پنجوای افغانستان با گروهان ۵۲ پیاده، گردان یک ۳۸ پیاده، تیپ ۴ لشکر ۲ پیاده نظام منفجر شد. پرایمر و پیشرانه در نتیجه تغذیه مضاعف مشتعل شدند، اگرچه مکانیسم های ایمنی مانع از انفجار کلاهک گلوله شدند. اسلحه پس از انفجار غیر قابل استفاده بود و سرباز زخمی شد. در پاسخ، ارتش ایکس‌ام۲۵ را از خدمت در افغانستان خارج کرد. ATK اشاره کرد که نزدیک به ۵۹۰۰ گلوله تا آن زمان شلیک شده بودند و بین این شلیک‌ها مشکلاتی به وجود آمده بودند. شلیک نادرست باعث شد که ارتش تصمیم به انتقال ایکس‌ام۲۵ به تولید کامل را به تعویق بیاندازد، تا تغییراتی در طراحی سلاح و مهمات، روش‌های عملیاتی و تکنیک‌های آموزش صورت گیرد. آزمون‌ها در مرکز آزمایش‌های آبردین ادامه یافت و توسعه‌دهندگان 130 بهبود طراحی را در آن گنجاندند. با وجود این حادثه، بودجه پیشنهادی پنتاگون شامل ۶۹ میلیون دلار برای ۱۴۰۰ سیستم ایکس‌ام۲۵ بود. ارتش در مجموع ۱۰۸۷۶ یگان، شامل دو واحد برای هر تیم پیاده و یک واحد برای هر تیم نیروهای ویژه برنامه ریزی کرد.

### قطع بودجه

در ژوئن ۲۰۱۳، کمیته خدمات مسلح سنا تمام بودجه ۱۴۰۰ سیستم ایکس‌ام۲۵ که ارتش می خواست از بودجه سال ۲۰۱۴ خریداری کند، را حذف کرد. این نقص در ماه فوریه نگرانی هایی را در مورد ایمنی و کارایی این سلاح ایجاد کرد. "عملکرد نامطمئن" این سلاح منجر به کاهش بودجه و همچنین توصیه به بازنگری سیستم های تسلیحاتی با انفجار هوا شد.

در اوت ۲۰۱۳، ارتش اعلام کرد که ایکس‌ام۲۵ ممکن است تا اوت ۲۰۱۴ به تولید اولیه با نرخ پایین (LRIP) منتقل شود. این سلاح در مرحله توسعه مهندسی و ساخت (EMD) بود و هنوز برای عملیات نبرد آماده نبود. تا اوت ۲۰۱۴، انتظار می رفت که به مرحله Milestone C برسد و تولید اولیه با نرخ پایین برای 1،100 سلاح و مهمات لازم آغاز شود. تولید با نرخ پایین منجر به طبقه بندی نوع می شود و در نتیجه "X" از نام آن حذف می شود. بهبودهایی در مورد سیستم کنترل آتش، عمر باتری، وزن و اندازه مغزی انجام شد. پیش بینی می شد ایکس‌ام۲۵ تا پایان سال ۲۰۱۵ آماده رزم شود و با تمام تیم های رزمی تیپ و همچنین فرماندهی عملیات ویژه ارتش، یگان های نیروهای ویژه و هنگ های تکاور وارد میدان شود. تولید خودکار باعث کاهش قیمت به ۳۵۰۰۰ دلار برای سیستم کنترل سلاح و آتش و ۵۵ دلار برای هر گلوله خواهد شد.

از اکتبر ۲۰۱۵، این سلاح در مرحله دوم آزمایش اعتبار سنجی پیمانکار قرار داشت، با یک تست صلاحیت پیش تولید (PPQT) که در بهار ۲۰۱۶ انجام می شد، که می تواند تا اوت ۲۰۱۶ به تصمیم Milestone C منجر شود. ایکس‌ام۲۵ از زمان اولین استقرار خود، با جایگزینی سیستم کنترل آتش جعبه ای ۲X (FCS) با یک FCS جمع و جورتر و کارآمدتر که بزرگنمایی ۳ برابری دارد و دقت، وزن و قابلیت اعتماد سلاح را بهبود می‌بخشد، به‌روزرسانی شده است. اگر نیازها برآورده شود و بودجه باقی بماند، ایکس‌ام۲۵ ممکن است در اوایل سال ۲۰۱۷ وارد بازار شود.   در ۲۹ اوت ۲۰۱۶، دفتر بازرس کل وزارت دفاع گزارشی را منتشر کرد که به ارتش توصیه می کرد پس از بررسی نتایج آزمایش دولتی ۲۰۱۶، که قرار است در پاییز ۲۰۱۶ تکمیل شود، تصمیم بگیرد که آیا برنامه ایکس‌ام۲۵ را ادامه دهد یا لغو کند. رهبران ارتش معتقدند که این سلاح قابلیت‌های نوآورانه‌ای را برای سرباز فراهم می‌کند و نگرانی‌های ایمنی از طریق تغییرات و بهبودهای طراحی مهندسی طی ۳۰ ماه آزمایش دیگر برطرف شده است.اگرچه برنامه‌ریزی شده بود یک ایکس‌ام۲۵ در هر تیم پیاده‌نظام ارسال شود، محدودیت‌های مالی ممکن است این برنامه را تغییر دهد.

### دعوی قضایی

در سال ۲۰۱۷ اوربیتال‌ای‌تی‌کی از طریق دادگاه منطقه ای ایالات متحده در ناحیه مینه سوتا علیه هکلر و کخ دعوایی را برای خسارت بیش از ۲۷میلیون دلار ارائه کرد و ادعا کرد که این شرکت نتوانسته است ۲۰واحد نمونه از ایکس‌ام۲۵ را تحویل دهد. این پرونده همچنین درخواست انتقال حق مالکیت معنوی به اوربیتال‌ای‌تی‌کی را به منظور امکان قرارداد با یک تامین‌کننده دیگر برای تولید سیستم داشت. در این شکایت آمده بود که هکلر و کخ خواستار توضیح قانونی در مورد نقض احتمالی اعلامیه سن پترزبورگ ۱۸۶۸ بودند که "هر گونه پرتابه با وزن کمتر از ۴۰۰ گرم" حاوی مواد منفجره را ممنوع می کند. پس از مشورت، هکلر و کخ مقرر کردند که دولت ایالات متحده گواهینامه ویژه ای در مورد استفاده از سیستم تسلیحاتی صادر کند. دولت آمریکا چنین گواهی‌نامه‌ای صادر نکرد و مذاکرات شکست خورد. در آوریل ۲۰۱۷، ارتش قرارداد خود را با اوربیتال‌ای‌تی‌کی لغو کرد، زیرا آنها نتوانستند ۲۰ سلاح را مطابق با شرایط تحویل دهند، و آینده عملیاتی ایکس‌ام۲۵ را به خطر انداخت.
در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸، ارتش پس از حل و فصل دعوی با اوربیتال‌ای‌تی‌کی که به ارتش حقوق مالکیت معنوی سلاح و مهمات را می داد، یادداشتی را امضا کرد که به طور رسمی این برنامه را خاتمه داد.

### وضعیت برنامه

* آوریل ۲۰۰۵ - نمونه‌های اولیه برای آزمایش میدانی به ارتش ایالات متحده تحویل داده شد.
* سپتامبر ۲۰۰۵ - شلیک آزمایشی توسط نیروهای عادی در منطقه آموزشی گرافن‌وهر.
* نوامبر ۲۰۱۰ - استقرار مقدماتی در افغانستان.
* ۳ دسامبر ۲۰۱۰ - اولین تماس.
* ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۲ - قرارداد EMD.
* ۲ فوریه ۲۰۱۳ - شلیک ناقص در جریان یک رویداد زنده، ایکس‌ام۲۵ از میدان در افغانستان حذف شد.
* ژوئن ۲۰۱۳ - کاهش بودجه برای ایکس‌ام۲۵.
* اوت ۲۰۱۶ - گزارش بازرس کل پنتاگون خواستار تصمیم نهایی در مورد استفاده یا لغو ایکس‌ام۲۵ شد.
* آوریل ۲۰۱۷ - ارتش قرارداد ایکس‌ام۲۵ را با اوربیتال‌ای‌تی‌کی لغو کرد.
* ژوئیه ۲۰۱۸ - ارتش رسما ایکس‌ام۲۵ را خاتمه داد.

همچنین ببینید
-------------

* تفنگ ایکس‌ام۸

منابع
-----

1. ↑  Grant, Greg. "ارسال نارنجک انداز دقیق ارتش به افغانستان". *Defense Tech*. Retrieved 6 May 2010.
2. ↑  "Weapons: Being First Is Often The Worst". *www.strategypage.com*.
3. ↑  "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 12 August 2012. Retrieved 28 February 2012.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
4. ↑  Army to Rename XM25 Airburst Weapon - Defensetech.org, 15 August 2013
5. ↑  "XM25, Counter Defilade Target Engagement (CDTE) Systemm". May 2010. Archived from the original on 31 July 2013. Retrieved 11 May 2013.
6. ↑  Piper, Raymond.
7. ↑  "Weapons: Being First Is Often The Worst".
8. 1 2  Soldiers Can Set When Grenade Explodes With New Launcher *Army Times*, 12 October 2015
9. 1 2 3  Army Kills Contract for Shoulder-Fired Airburst Weapon - Military.com, 6 May 2017
10. 1 2 3  Army’s XM25 program officially goes kaput.
11. ↑  Kleiner, Kurt (6 June 2009). "Radio-controlled bullets leave no place to hide". *New Scientist*. Retrieved 14 June 2009.
12. ↑  XM25 To Become The M25 - Sofrep.com, 20 August 2013
13. ↑  Tilford, Robert (8 September 2014). "New grenade round doubles the lethality of the current 40 mm grenade against defilade targets". *groundreport.com*. GroundReport. Retrieved 11 September 2014.
14. 1 2 3  Investigators to Army: Consider Canceling Troubled Airburst Weapon - Military.com, 1 September 2016
15. 1 2 3  Army Defends New Airburst Weapon Targeted by Pentagon Critics - Military.com, 9 September 2016
16. 1 2 3  Smart Grenades That Work Most Of The Time - Strategypage.com, 19 March 2013
17. ↑  "U.S. Army Research Laboratory Annual Review 2011" (PDF). 2011. Archived from the original (PDF) on 3 March 2017.
18. ↑  Military.com. "Military Daily News - Military.com".
19. ↑  Lowe, Christian.
20. 1 2  Bacon, Lance M. "‘Punisher’ gets its first battlefield tests" *Armytimes.com*, 14 February 2011.
21. 1 2  ATK Awarded Manufacturing Development Contract for XM25 بایگانی‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine - ATK press release, 12 September 2012
22. 1 2  Army removes XM25 from service after incident - Militarytimes.com, 5 March 2013
23. ↑  Special Forces, Army Infantry to Get New XM25 'Punisher' Rifle - USnews.com, 22 April 2013
24. 1 2  Reed, John (25 June 2013). "The Senate Wants to Kill the Army's "Punisher"". *Foreign Policy*. Archived from the original on 26 June 2013. Retrieved 26 June 2013.
25. ↑  XM25 Counter Defilade Target Engagement system may lose 'X' by next August - Army.mil, 9 August 2013
26. ↑  Turnbull, Grant (14 October 2015). "Refined XM25 go for launch". Shephardmedia.com. Retrieved 27 December 2015.
27. ↑  "Army's XM25 Gets More-Powerful, Streamlined Optic". *Kitup.Military.com*. 14 October 2015. Retrieved 27 December 2015.
28. ↑  "U.S. firm Orbital sues Heckler & Koch over XM25 weapon". *Reuters*. 2 February 2017.
29. ↑  FOX. "Minnesota, German companies fighting over new weapon".
30. ↑  ATK Delivers First XM25 Prototypes to U.S. Army for Testing and Evaluation بایگانی‌شده در ۹ دسامبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine
31. ↑  Soldiers test new weapons at Grafenwöhr - EUCOM بایگانی‌شده در ۱۹ آوریل ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine
32. ↑  Miller, Joshua (28 November 2010). "U.S. Army Unveils 'Revolutionary' XM25 Rifle in Afghanistan". *Fox News*. Retrieved 30 November 2010.

لینک های خارجی
--------------

* سیستم تسلیحاتی ایکس‌ام۲۵ Airburst - ATK
* ایکس‌ام۲۵ peosoldier.army.mil
* نارنجک انداز ایکس‌ام۲۵ - سلاح گرم مدرن
* ایکس‌ام۲۵ Airburst Weapons System - امنیت جهانی
* کلاه سبزها تفنگ هوشمند رایانه ای Judge Dredd را دریافت خواهند کرد
* Military.com - اولین نگاه به ایکس‌ام۲۵

الگو:ModernUSInfWeaponsNavالگو:Bullpup Firearms