**علم به عنوان یک زیست‌پیشه** یا حرفه (vocation) متنی است که ماکس وبر، عالم علم اقتصاد سیاسی و جامعه شناس آلمانی در سال ۱۹۱۸ در دانشگاه مونیخ آموزش داده است. متن اصلی این مطلب درسی در آلمان و سپس ترجمه‌های متعددی از آن به انگلیسی منتشر شد.

وبر در متن درسی مذکور به فواید و مضرات شغلی که فردی تحصیلکرده در حوزهٔ علوم گزیده است، می‌پردازد. او در عین حال که توجه دارد اخلاق موضوع بازبینی و بررسی علمی نیست، می پرسد که: "ارزش علم چیست". علم از نظر وبر، روش‌های توضیح و ابزارهای توجیه و فهم یک موقعیت خاص را در اختیار ما می‌گذارد، اما نمی‌تواند توضیح دهد که چرا آن موقعیت دارای اولویت است، پرسشی که وظیفهٔ فلسفه است، و ادامه می‌دهد که هیچ علمی رها از گمانه نیست، و اگر گمانه‌های علمی مردود شوند، ارزش علم نیز زایل می‌گردد.

او استدلال می‌کند که علم هرگز نمی‌تواند به بنیادی‌ترین پرسش‌های مربوط به حیات پاسخ دهد، پرسش‌هایی مانند این که چگونه می‌توان مردم را هدایت کرد به سویی که چگونه باید زندگی کنند و برای چه باید ارزش قائل شوند. وی باور دارد که منشاء ارزش‌گذاری‌های افراد باورهای شخصی آن‌ها، مثلاً دین، است. او سپس بحث را به جدایی خرد از باور می‌کشاند، و می‌گوید که این دو هریک جایگاه مخصوص خود را دارند، اما اگر تداخل کنند، توان عملکردشان را از دست می‌دهند. 

وبر، در عین حال، واقعیت (فکت) را از ارزش (وَلیو) جدا می‌کند. او می‌گوید که معلم باید دانشش را با دانش‌آموزان به اشتراک گذارد و بدانان بیاموزد که چگونه مسائل و امور- حتی امور سیاسی- را به صورت روشن از هم تفکیک کنند، اما معلمان هرگز نباید کلاس درس را مبدل به محل دادن خط به دانشجویان و آنان را مخاطب موعظه‌های سیاسی خویش قرار دهند.

وبر، همچنین، در مورد کار پژوهش اظهار نظرهای عملی چندی می‌کند. او اشاره می‌کند که پژوهشگران خوب ممکن است معلمانی تنگدست باشند، و نیز ویژگی‌هایی که از فردی معلمی یا متفکری خوب می سازند، ضرورتاً همان‌هایی نیستند که سازندهٔ الگوها یا رهبران سیاسی خوب‌اند.

وبر ماهیت مدرن‌سازی را به عنوان یک «عقل گرایی توسعه یابنده» معرفی می‌کند، و منظورش آن است که حوزه‌های زندگی به‌طور فزاینده‌ای تابع عقلانیت ابزاری، تحلیل، برنامه‌ریزی و به‌کارگیری وسایل در خدمت اهداف دنیوی می‌شود. او با روشن بینی مدرنیته را پیشرفتی به بهایی گران می‌دانست. مدرنیته آزادی فردی، تفکر عقلانی، و پیشرفت در رفاه مادی را تحقق می‌بخشد، اما تنها به قیمت «افسون زدایی از جهان»، حالت ناخرسندی دائمی و «قفسِ آهنین» از خود بیگانگیِ بوروکراتیک. وبر استدلال می‌کند که نمی‌توان از این معامله طفره رفت. او نتیجه می‌گیرند که شخص یا باید «سرنوشت زمانه را مثل یک مرد تاب آورد» یا اندیشه عقلانی را قربانی کند و «به آغوش کلیساهای قدیم بازگردد». راه سومی وجود ندارد.

منابع
-----

* کهون، لارنس (۱۳۸۱)، *متن‌هایی برگزیده از مدرنیسم تا پست مدرنیسم*، ترجمهٔ عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی
* مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، Science as a Vocation

| * ن
* ب
* و
ماکس وبر |
| --- |
| 
* کتاب‌شناسی
* فهرست سخنرانی‌ها

 |
| کتاب‌ها | 
* *تاریخ مشارکت‌های تجاری در قرون وسطی* (۱۸۸۹)
* *تاریخ کشاورزی روم و اهمیت آن برای حقوق عمومی و خصوصی* (۱۸۹۱)
* *وضعیت کار مزرعه در آلمان شرقی* (۱۸۹۲)
* *بورس اوراق بهادار* (۱۸۹۶)
* *عینیت دانش جامعه شناختی و اجتماعی - سیاسی* (۱۹۰۴)
* *اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری* (۱۹۰۵)
* *دین چین* (۱۹۱۵)
* *دین هندوستان* (۱۹۱۶)
* *رد و معنای جهان* (۱۹۱۶)
* *جامعه‌شناسی دین* (۱۹۲۰)
* *یهودیت باستان* (۱۹۲۱)
* *شهر در گذر زمان* (۱۹۲۱)
* *اقتصاد و جامعه* (۱۹۲۲)
* *مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی*  (۱۹۲۲)
* *تاریخ اقتصادی* (۱۹۲۳)
* *نظریه سازمان اجتماعی و اقتصادی* (۱۹۴۷)
* *انواع سه‌گانه قاعده مشروعیت* (۱۹۵۸)
* *جامعه‌شناسی اجتماع*
* *جامعه‌شناسی حکومت و دین*
* *جامعه‌شناسی ادیان جهان*

 |
| کتاب‌شناسی فارسی | 
* *اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری*  (۱۹۰۵)
* *جامعه‌شناسی دین*  (۱۹۲۰)
* *شهر در گذر زمان* (۱۹۲۱)
* *اقتصاد و جامعه* (۱۹۲۲)
* *مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی* (۱۹۲۲)
* *دانشمند و سیاستمدار*
* *روش‌شناسی علوم اجتماعی*

 |
| مفاهیم | 
* دیوان‌سالاری
* رهبری کاریزماتیک
* افسون‌زدایی
* سنخ آرمانی
* قفس آهنین
* شانس‌های زندگی
* فردگرایی روش‌شناختی
* انحصار خشونت
* اخلاق کار پروتستانی
* عقلانی شدن
* کنش اجتماعی
* قشربندی سه‌گانه
* اقتدار سه‌گانه
* تفهم

 |
| مقالات | 
* "اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری" (۱۹۰۴)
* «سیاست به مثابه حرفه» (۱۹۱۹)

 |
| سخنرانی‌ها | 
* *علم به عنوان یک زیست‌پیشه* (۱۹۱۸)
* *تاریخ اقتصادی*  (۱۹۲۳)

 |
| دیگر | 
* *تاریخ مشارکت‌های تجاری در قرون وسطی*

 |
| کسان | 
* ماکس وبر پدر (پدر)
* آلفرد وبر (برادر)
* ماریان وبر (همسر)

 |