برای دیگر کاربردها، فرانک گری (ابهام‌زدایی) را ببینید.
**فرانک اوون گِری** (انگلیسی: Frank O. Gehry؛ زادهٔ ۲۸ فوریهٔ ۱۹۲۹، تلفظ: ‎/ˈɡɛəri/‎) معمار مشهور معاصر آمریکایی کانادایی‌تبار است.

دوران تحصیل
-----------

او در ۲۸ فوریهٔ ۱۹۲۹ در خانواده‌ای یهودی در شهر تورنتوی کانادا (با نام اصلی فرانک اون گلدبرگ) دیده به جهان گشود.
او در سال ۱۹۴۷ به‌همراه خانواده‌اش به لس آنجلس مهاجرت کرد و در دانشگاه جنوب کالیفرنیا به تحصیل در رشتهٔ معماری پرداخت. وی از شاگردان ویلیام پریرا است.
در سال ۱۹۵۶ در دانشگاه هاروارد به تحصیل در رشتهٔ برنامه‌ریزی شهری پرداخت و هم‌زمان در دفتر ویکتور گروئن مشغول به کار شد.
او اکنون شهروند ایالات متحده و ساکن لس آنجلس است.[]

تفکرات
------

او معتقد است:

> 
> من آثار هنرمندان را نگاه می‌کنم و هنر را به‌مثابهٔ وسیله‌ای برای الهام خودم می‌پندارم و سعی می‌کنم تحت تأثیر هیچ فرهنگی نباشم. در هریک از کارهایم روش‌های جدید را جستجو می‌کنم. برای من قانون و قاعدهٔ محدودکننده وجود ندارد و اصولاً مرزی بین درست و نادرست نمی‌شناسم.
> 
> 
> 

گِری از پیشگامان عرصهٔ معماری فولدینگ است. مابِاِزای علمیِ زبان معماری فولد، نظریات بحران و تداوم است. بحران یا فروپاشی در تبدیل سریع از حالتی به حالت دیگر، مانند آب به یخ یا بخار، تجلی می‌کند. بحران یا به دو پاره شدن می‌انجامد یا به پیچیده شدن، در هم فرورفتن و در هم تنیدن که مضمون معماری فولد است.

در این معماری، که گویی در حال فروریختن و کج شدن است، ترتیب پلان، نما و مقطع با هم اَشکال ابهام‌آمیزی همانند کریستال‌ها می‌آفرینند.
این بازی را گِری با درهم‌ریختن زبان‌های مختلفِ معماری و ترکیب آن‌ها آغاز کرده‌است. در بنای موزهٔ ویترایِ او در وایمار آلمان، که در کارهای آیزنمن تأثیر گذاشت، اجزای معماری مکعب‌های درهم‌تنیده و دفرمه و کج و کوژند. از همین‌رو، بعضی معماری او را «جانورگونه» و «کرم‌گونه» نامیده‌اند. در کل می‌توان گفت معماری گِری یک معماری شخصی و غیرتقلیدی است و بدون برنامهٔ خاص و یک نوع عدم قطعیت در اکثریت پروژه‌های گِری دیده می‌شود.

ساختمان IAC در نیویورک

گزیدهٔ آثار
-----------

* خانه رقصان (۱۹۹۵)
* موزه گوگنهایم بیلبائو (۱۹۹۷)
* مرکز مگی، داندی، اسکاتلند (۲۰۰۳)
* تالار کنسرت والت دیسنی، در لس آنجلس (۲۰۰۳)
* ساختمان ۸ اسپروس استریت (۲۰۱۱)

آثار وی
-------

در کارهای اولیهٔ گِری می‌توان تأثیراتی از معماران سوئیس و فرانسه به‌ویژه لو کوربوزیه مشاهده کرد. این تأثیرات را تا سال ۱۹۷۲ می‌توان در کارهای گِری مانند استفاده از فرم‌های هندسیِ ساده مشاهده کرد.
به‌طورکلی در کارهای گِری نوعی گرایش مجسمه‌سازانه را می‌توان مشاهده کرد؛ چه در توسعهٔ خانهٔ همسرش در ۱۹۸۷ تا موفق‌ترین کارش در سبک فولدینگ که موزهٔ هنرهای معاصر بیلبائو است.[]

ترجمه نوشته‌ها به فارسی
-----------------------

* در باب خانه گهری، در کتاب نظریه‌ها و مانیفست‌های معماری معاصر، تدوین چارلز جنکز و کارل کروپف، ترجمه احسان حنیف، نشر فکر نو، ۱۳۹۷.
* مصاحبه ای دربارهٔ مرکز آمریکایی پاریس، در کتاب نظریه‌ها و مانیفست‌های معماری معاصر، تدوین چارلز جنکز و کارل کروپف، ترجمه احسان حنیف، نشر فکر نو، ۱۳۹۷.

جوایز و افتخارات
----------------

خانه رقصان. پراگ.
گالری هنر انتاریو در تورنتومرکز مگی در داندیهمچنین او دارای ۱۲ دکترای افتخاری از دانشگاه‌های مختلف می‌باشد که بدین شرحند:

* ۱۹۸۷: دانشگاه کلتک
* ۱۹۸۷: مدرسه طراحی رودآیلند
* ۱۹۸۹: دانشگاه فنی نواسکوشا در کانادا
* ۱۹۸۹: مؤسسه هنر اوتیس
* ۱۹۹۳: کالج علوم انسانی غرب
* ۱۹۹۵: کالج ویتیر
* ۱۹۹۷: مؤسسه معماری جنوب کالیفرنیا
* ۱۹۹۸: دانشگاه تورنتو
* ۲۰۰۰: دانشگاه ادینبرگ
* ۲۰۰۰: دانشگاه جنوب کالیفرنیا
* ۲۰۰۰: دانشگاه ییل
* ۲۰۰۰: دانشگاه هاروارد

پس از اینکه جایزه پریتزکر به فرانک‌گری تعلق گرفت، آدا لوئیز درباره‌اش نوشت:

> او ریسک می‌کند، روی بند راه می‌رود و مرز محدودیت هارا می‌شکند. بناهای او روشنائی اند و طرح‌های زنده نشانگر این مهم که چگونه چیزی که ظاهراً کم‌اهمیت است می‌تواند با بکارگیری خلاقیت شکلی نو و بی‌نظیر بیابد. او هنر معماری را به صورتی به کار می‌برد که در عین زیبایی قابلیت استفاده داشته باشد. او معماری را در بی زمان‌ترین معنایش و با شیوهٔ مخصوص به خود به کار می‌گیرد. او می‌رود به قلب هنر زمان با برداشت‌ها و فناوری عصر حاضر و بینشهایی که عمیقاً بیانگر عصر حاضر است.
> 
>

روند طراحی و اجرا
-----------------

آثارگری به‌طور کلی نتیجه یک روند طولانی طراحی است که با استفاده از اسکیس‌های متعدد، مدل‌های کامپیوتری و ماکتهای بزرگ حاصل شده‌است. اسکیس‌ها و نمودارهای اولیه به مدل‌های فیزیکی با مقیاسهای مختلف تبدیل و این مدل‌ها در نهایت به ساخت ماکتهای کامل می‌انجامد.

نکته بسیار جالب در روند طراحی‌گری در استفاده از رایانه در این روند است.
بر خلاف سایر معماران که از نرم‌افزارهای معمول دوبعدی و سه بعدی مانند CAD و ۳DsMAX برای کارهای خود استفاده می‌کنندگری از نرم‌افزار کاتیا که یک نرم‌افزار مربوط به طراحی جامدات است استفاده کرد. این نرم‌افزار بیشتر برای طراحی خودرو و هواپیما و محاسبات پیچیده بدنه‌های مختلف کاربرد دارد و هماهنگی بسیار عالی با سایر نرم‌افزارها دارد.
کاتیا سطوح را تحلیل و بر اساس محدودیت سازه‌ای، کارکردی و اقتصادی پروژه آن را تصحیح می‌کرد. داده‌های عددی که به این ترتیب بدست می‌آمدند بار دیگر بر روی یک مدل پیاده می‌شدند تا حجمها کنترل شوند و در صورت لزوم تغییر کنند. این رفت و برگشت بین مدل‌های مطالعاتی و داده‌های دیجیتال بنیاد شکلی پروژه را به وجود می‌آورند. سپس از داده‌های کامپیوتر برای تهیه پلانهای ساخت موزه استفاده شد.

بنا به گفته یکی از دست‌اندرکاران اجرای پروژه همه چیز توسط کاتیا کنترل و هدایت می‌شود. کاتیا به ما اجازه خلاقیت می‌دهد.

نمای تالار کنسرت والت دیسنی
می‌توان گفت از دلایل استفاده از کاتیا دقت فوق‌العاده آن و سازگاری آن با دیگر نرم‌افزارها می‌باشد. به عنوان مثال در پروژه تالار کنسرت والت دیسنی، برای طراحی سازه اجرایی مشکلات فراوانی وجود داشت. با توجه به پیچیدگی اتصالات سازه‌ای و عدم وجود زوایای قائمه در آن، کار تهیه نقشه‌های اجرایی و جزئیات اتصالات یکی از مهم‌ترین و پیچیده‌ترین قسمت‌های پروژه بود.

دور نمای تالار کنسرت والت دیسنی
برای تهیه جزئیات اجرایی دقیق از نرم‌افزار سه بعدی XSTEEL که قابلیت تهیه انواع جزئیات فولادی را داراست استفاده شد و در حدود ۸۰ درصد از کار تهیه جزئیات اتصالات سازه‌ای پروژه با آن انجام گرفت. این نرم‌افزار قابلیت ارتباط متقابل با کاتیا را داراست که‌گری از آن برای طراحی استفاده کرده بود. برای مثال ابتدا طرح در کاتیا تهیه می‌شد سپس XSTEEL با استفاده از آن مقاطع و اندازه‌ها را مشخص می‌کرد سپس اطلاعات داده شده دوباره به کاتیا منتقل می‌شد.

در اجرا نیز کاتیا راهگشای بسیاری از مشکلات بود. دوربینهای Total station با استفاده از اطلاعاتی که از این نرم‌افزار می‌گرفتند خطوط اجرایی را مشخص می‌کردند.
سازه فلزی این ساختمان برای تولید در کارخانه توسط کاتیا برنامه‌ریزی شد و پانلهای نما نیز توسط دستگاه CNC که مستقیماً با رایانه و کتیا کنترل می‌شدند تهیه شد.
بنا به گفته‌گری «کاملترین» استفاده از کاتیا را در طراحی و ساخت پانل‌های نما کردند که باعث صرفه جویی زیادی در زمان پروژه شد.

در نهایت می‌توان گفت‌گری با استفاده از نرم‌افزارها و سخت‌افزارهای موجود ثابت کرد «غیرممکنها متعلق به گذشته هستند».
موزه Experience Music Project با ۲۱۰۰۰ ی فولادی و آلومینیومی به اشکال هندسی نامنظم ساخته شده‌است؛ و طراحی و ساختمان آن توسط برنامه‌های رایانه‌ای ۲D و ۳D انجام گرفته‌است.
Doug Winn مدیر پروژه می‌گوید: در چنین کار عظیمی که شباهت به هیچ بنایی ندارد، طراحی یک چیز است و ساخت چیز دیگر. بنا وقتی شروع به کارکرد نمی‌دانست در نهایت چه به دست خواهد آمد. مجبور بودیم در عمل تغییرات زیادی به آن بدهیم و همهٔ دست اندر کاران – طراحان مهندسین تولیدکنندگان مواد و لوازم و غیره- در پروسهٔ کار تغییر را به عنوان یک نورم پذیرفتند
و سازه بنای تالار موسیقی والت دیسنی به عنوان پیچیده‌ترین سازه دنیا شناخته شد و این خود موید کار مشکل و فرایند پیچیده ساخت و طراحی ان است.

شکل‌ها و مصالح
--------------

مصالحی که غالباً در کارهای او مشاهده می‌شود صفحات فلزی به خصوص تیتانیم، پلاستیکهای رنگ شده، زنجیرها و کابل‌ها و فولاد و به‌کارگیری پانلهای مشبک است.
فرمهای تیز گوشه‌دار، صفحات متداخل، سطوح مواج و منحنی را می‌توان از عناصر ثابت کارگری دانست
بناهای تندیس وار، فرمهای منحنی، پلکان‌های خارجی، مصالح نمای فلزی استفاده فراوان از مواد گوناگون، پنجره‌های بی‌قاعده و مرکزگریز از نشانه‌های کارهای او می‌توان برشمرد.

نظرات دیگران دربارهٔ او
-----------------------

مرکز «استاتا» دانشکده فلسفه و انفورماتیک
دانشگاه‌ام آی تی ایالات متحده
مارتین پاولی در کتاب تئوری و طراحی در دومین عصر ماشین، در انتقاد از کارهای‌گری ساختمان اداری ویترای را چنین توصیف می‌کند: «دیوانگی معمارانه، ناقص‌الخلقه، لاک‌پشت فلزی، بسیار مبتذل با مصالح ارزان‌قیمت، ساختمان حقیر و بی‌بهایی که بسیار گران تمام شده‌است». همچنین اشکال موجدار و منحنی که در شکل بیرونی تالار کنسرت لوس آنجلسگری منعکس شده، موجب شده منتقدان آن را «ساختارشکنی آشغال» یا «معماری زمین‌لرزه‌ای» و «معماری شکسته پکسته» لقب دهند.

منتقدان قایل به سرهم‌بندی و کلاژ در کارهای‌گری هستند. به نظرگری اشیا به ظاهر بی‌ارزش در کنار همجواری با یکدیگر ارزش پیدا می‌کنند و همین معرف زیباشناسی مدرن است. به‌طور کلی آثارگری نظرات مخالف و موافق بسیاری را برانگیخته ولی در نگاهی کلی می‌توان او را در انجام اهداف زیبایی‌شناسانه مدرن خود و همچنین ساخت ساختمان‌های تندیس‌وار مدرن بسیار موفق دانست به‌طوری‌که مشاهده می‌شود شهر کوچک بیلبائو با اجرای موزه خود اکنون به شهری معروف و گردشگری بدل گشته‌است.

ادعای خسارت دانشگاه‌ام آی تی
----------------------------

در اکتبر ۲۰۰۷، دانشگاه‌ام آی تی آمریکا از فرنک‌گری بخاطر طراحی مشکل دار مرکز استاتای خود به دادگاه شکایت برد و ادعای خسارت نمود.

منابع
-----

1. ↑  «MIT Sues Gehry Firm Over Stata Problems - The Tech». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ ژوئیه ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۰۷.

پیوند به بیرون
--------------

**فرانک گری**در پروژه‌های خواهر ویکی‌پدیا* در میان تصاویر و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
* در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
* در میان مراجع از ویکی‌دانشگاه

| * ن
* ب
* و
دریافت‌کنندگان جایزه معماری پریتزکر |
| --- |
| 
* فیلیپ جانسون (۱۹۷۹)
* لوئیس باراگان (۱۹۸۰)
* جیمز استیرلینگ (۱۹۸۱)
* کوین روشه (۱۹۸۲)
* آی.ام. پی (۱۹۸۳)
* ریچارد مایر (۱۹۸۴)
* هانس هولاین (۱۹۸۵)
* گوتفرید بوهم (۱۹۸۶)
* کنزو تانگه (۱۹۸۷)
* گوردون بانشفت و اسکار نیمایر (۱۹۸۸)
* فرانک گری (۱۹۸۹)
* آلدو روسی (۱۹۹۰)
* رابرت ونچوری (۱۹۹۱)
* آلوارو سیزا (۱۹۹۲)
* فومیهیکو ماکی (۱۹۹۳)
* کریستیان دپورتزآمپاک (۱۹۹۴)
* تادائو آندو (۱۹۹۵)
* رافائل مونئو (۱۹۹۶)
* سور فهن (۱۹۹۷)
* رنزو پیانو (۱۹۹۸)
* نورمن فاستر (۱۹۹۹)
* رم کولهاس (۲۰۰۰)
* هرتزوگ و دمورن (۲۰۰۱)
* گلن مورکات (۲۰۰۲)
* یورن اوتزان (۲۰۰۳)
* زها حدید (۲۰۰۴)
* تام مین (۲۰۰۵)
* پائولو مندز دا روشا (۲۰۰۶)
* ریچارد راجرز (۲۰۰۷)
* ژان نوول (۲۰۰۸)
* پیتر زومتور (۲۰۰۹)
* کازویو سجیما و ریوئه نیشی‌زاوا / سانا (۲۰۱۰)
* ادواردو سوتو د مورا (۲۰۱۱)
* وانگ شو (۲۰۱۲)
* تویو ایتو (۲۰۱۳)
* شیگرو بان (۲۰۱۴)
* فرای اتو (۲۰۱۵)
* الخاندرو آراونا (۲۰۱۶)
* معماران آرسی‌آر (۲۰۱۷)
* بالکریشنا دوشی (۲۰۱۸)
* آراتا ایسوزاکی (۲۰۱۹)
* ایوون فارل و شلی مک‌نامارا (۲۰۲۰)
* آن لاکاتون و ژان فیلیپ واسال (۲۰۲۱)
* دیبدو فرانسیس کره (۲۰۲۲)

 |

| * ن
* ب
* و
جایزهٔ ولف در هنر |
| --- |
| معماری | 
* رالف ارسکین (۱۹۸۳/۴)
* فومیهیکو ماکی / جیانکارلو د کارلو (۱۹۸۸)
* فرانک گری / یورن اوتزان / دنی لزدون (۱۹۹۲)
* فرای اتو / آلدو وان آیک (۱۹۹۶/۷)
* آلوارو سیزا (۲۰۰۱)
* ژان نوول (۲۰۰۵)
* دیوید چیپرفیلد / پیتر آیزنمن (۲۰۱۰)
* ادواردو سوتو د مورا (۲۰۱۳)
* فیلیس لامبرت (۲۰۱۶)

 |
| موسیقی | 
* ولادیمیر هوروویتس / الیویه مسیان / جوزف تال (۱۹۸۲)
* آیزاک استرن / کریستف پندرسکی (۱۹۸۷)
* یهودی منوهین / لوچیانو بریو (۱۹۹۱)
* زوبین مهتا / گئورگ لیگتی (۱۹۹۵/۶)
* پی‌یر بولز / ریکاردو موتی (۲۰۰۰)
* مستیسلاف روستروپوویچ / دانیل بارنبویم (۲۰۰۴)
* گیا قانچلی / کلودیو آبادو (۲۰۰۸)
* پلاسیدو دومینگو / سایمون رتل (۲۰۱۲)
* جسی نورمن/ ماری پرایا (۲۰۱۵)
* پل مک‌کارتنی/ آدام فیشر (۲۰۱۸)

 |
| نقاشی | 
* مارک شاگال / آنتونی تاپی‌یس (۱۹۸۱)
* جسپر جانز (۱۹۸۶)
* آنزلم کیفر (۱۹۹۰)
* گرهارد ریختر (۱۹۹۴/۵)
* لوئیز بورژوآ (۲۰۰۲/۳)
* میکلانجلو پیستولتو (۲۰۰۶/۷)
* رزماری تروکل (۲۰۱۱)

 |
| مجسمه‌سازی | 
* ادواردو چیلیدا (۱۹۸۴/۵)
* کلاس اولدنبرگ (۱۹۸۹)
* بروس نومان (۱۹۹۳)
* جیمز تارل (۱۹۹۸)
* لوئیز بورژوآ (۲۰۰۲/۳)
* میکلانجلو پیستولتو (۲۰۰۶/۷)
* الافور الیاسون (۲۰۱۴)
* لوری اندرسون (۲۰۱۷)

 |
| 
* کشاورزی
* هنر
* **شیمی**
* ریاضیات
* پزشکی
* **فیزیک**

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
	+ 2
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان
* سوئد

 |
| نگارخانه‌های هنری و موزه‌ها | 
* استرالیای جنوبی
* ویکتوریا

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* هنرمندان آرکی‌دی (هلند)
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* هنرمند موزیک‌برینز
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |

| * ن
* ب
* و
نشان ملی هنر (دهه ۱۹۹۰) |
| --- |
| ۱۹۹۰ | 
* جورج ابوت
* هیوم کرونین
* جسیکا تندی
* مرس کانینگهام
* جسپر جانز
* جیکوب لورنس
* بی.بی. کینگ
* David Lloyd Kreeger
* Harris & Carroll Sterling Masterson
* ایان مک‌هارگ
* بورلی سیلس
* بل‌ساوت

 |
| ۱۹۹۱ | 
* Maurice Abravanel
* Roy Acuff
* Pietro Belluschi
* جان کارتر براون
* Charles "Honi" Coles
* John O. Crosby
* ریچارد دیبنکرن
* R. Philip Hanes
* کیتی کارلایل
* Pearl Primus
* آیزاک استرن
* تکزاکو

 |
| ۱۹۹۲ | 
* مارلین هورن
* جیمز ارل جونز
* Allan Houser
* Minnie Pearl
* Robert Saudek
* ارل اسکراگز
* Robert Shaw
* Billy Taylor
* رابرت ونچوری و دنیس اسکات براون
* رابرت وایز
* ای‌تی اند تی
* Lila Wallace

 |
| ۱۹۹۳ | 
* Walter و Leonore Annenberg
* کب کلووی
* ری چارلز
* Bess Lomax Hawes
* استنلی کونیتز
* Robert Merrill
* آرتور میلر
* رابرت راشنبرگ
* Lloyd Richards
* ویلیام استیرن
* Paul Taylor
* بیلی وایلدر

 |
| ۱۹۹۴ | 
* هری بلافونته
* دیو بروبک
* سیلیا کروز
* Dorothy DeLay
* جولی هریس
* Erick Hawkins
* جین کلی
* پیت سیگر
* Catherine Filene Shouse
* وین تیبو
* ریچارد ویلبر
* Young Audiences

 |
| ۱۹۹۵ | 
* Licia Albanese
* گوندولین بروکس
* B. Gerald و Iris Cantor
* اوسی دیویس و روبی دی
* دیوید دایموند
* James Ingo Freed
* باب هوپ
* روی لیکتنستاین
* آرتور میشل
* بیل مونرو
* Urban Gateways

 |
| ۱۹۹۶ | 
* ادوارد آلبی
* سارا کالدول
* Harry Callahan
* Zelda Fichandler
* Eduardo "Lalo" Guerrero
* لایونل همپتون
* Bella Lewitzky
* Vera List
* رابرت ردفورد
* موریس سنداک
* استیون سوندهایم
* Boys Choir of Harlem

 |
| ۱۹۹۷ | 
* لوئیز بورژوآ
* بتی کارتر
* Agnes Gund
* Daniel Urban Kiley
* آنجلا لنسبوری
* جیمز لواین
* تیتو پوئنته
* جیسون روباردز
* Edward Villella
* داک واتسن
* MacDowell Colony

 |
| ۱۹۹۸ | 
* ژاک دآمبوس
* فتس دومینو
* Ramblin' Jack Elliott
* فرانک گری
* Barbara Handman
* اگنس مارتین
* گریگوری پک
* Roberta Peters
* فیلیپ راث
* سارا لی
* Steppenwolf Theatre Company
* گوئن وردن

 |
| ۱۹۹۹ | 
* Irene Diamond
* آرتا فرانکلین
* مایکل گریوز
* اودتا
* مدرسه جولیارد
* نورمن لیر
* Rosetta LeNoire
* Harvey Lichtenstein
* Lydia Mendoza
* George Segal
* ماریا تالچیف

 |
| 
* فهرست کامل
* دهه ۱۹۸۰
* دهه ۱۹۹۰
* دهه ۲۰۰۰
* دهه ۲۰۱۰

 |