**گُردیزه** یا **نفرون** ساختاری میکروسکوپی و واحد عملکردی کلیه است. این ساختار از یک جسمک کلیوی و یک توبول کلیوی تشکیل شده. جسمک کلیوی شامل دسته‌ای از مویرگ‌ها به نام گلومرول و کپسول بومن است که گلومرول‌ها را در بر می‌گیرد. توبول کلیوی از کپسول بیرون زده و گسترش می‌یابد. کپسول و توبول به هم متصل اند، و از سلول‌های اپی‌تلیال، همراه با لومن تشکیل شده‌است. یک شخص بالغ سالم، حدود ۱ تا ۱٫۵ میلیون نفرون در هر کلیه دارد.: 22 خون با عبور از سه لایه تصفیه می‌شود: سلول‌های اندوتلیال دیواره مویرگی، غشای پایه‌ای اش، و بین زائده‌های پودوسیت‌های واقع در مرز کپسول. توبول دارای مویرگ‌های دور لوله‌ای است که بین بخش‌های صعودی و نزولی توبول قرار می‌گیرند. با جاری شدن سیال از کپسول به سمت پایین توبول، توسط سلول‌های اپیتلیالی واقع در مرز توبول پردازش می‌شود: آب بازجذب شده و مواد تبادل پیدا می‌کنند (برخی اضافه شده، برخی برداشته می‌شوند)؛ این تبادل ابتدا با مایعات برون سلولی خارج از توبول‌ها انجام شده، سپس از طریق سلول‌های اندوتلیال واقع در مرز مویرگ‌ها، با پلاسمای مجاور مویرگ‌های دور توبولی تبادل صورت می‌پذیرد. چنین پردازشی، حجم سیالات بدن و همچنین سطح بسیاری از مواد بدن را تنظیم می‌کند. در پایان توبول، سیال باقیمانده، یعنی همان ادرار، خارج می‌گردد؛ ادرار از آب، زوائد متابولیکی، و توکسین‌ها تشکیل می‌شود.

در هر دقیقه ۵۰۰ سی سی پلاسما وارد نفرون شده و تنها ۱۰۰ سی سی از آن پالایش می‌گردد. با نگرش به این که در همین مدت تنها کمتر از ۱ سی سی ادرار پایه‌ریزی می‌گردد، بنابراین بیشتر از ۹۹٪ از آبی که وارد کپسول بومن شده‌است، در عمل باز جذب به خون بازگشت داده می‌شود. مهم‌ترین عمل کلیه‌ها در انسان و پستانداران دفع مواد نیتروژن دار مانند اوره است. نفرون‌ها می‌توانند اوره را تا صد برابر در ادرار افزایش دهند؛ ولی اگر میزان آن در ادرار به ۵ درصد برسد فرآوری مسمومیت می‌کند.

چگونگی پایه‌ریزی ادرار در نفرون
-------------------------------

**تراوش گلومرولی**: بخشی از پلاسما که از گلومرول می‌گذرد، از غشای کپسول بومن پالایش می‌شود. در پالایه گلومرولی، سلول خونی، درشت مولکول‌ها و پروتئین وجود ندارند. همچنین در این مرحله هیچ‌گونه گزینشی در داخل شدن مواد به درون کپسول بومن انجام نمی‌شود. بلکه تراوش تابع فشار هیدروستاتیک و درشتی یا ریزی مولکول‌ها است.

**بازجذب**: در این مرحله که در محل شبکه دوم مویرگی صورت می‌گیرد، مواد مورد نیاز بدن همانند آب، گلوکز و اسید آمینه دوباره به خون برگشت داده می‌شوند. این عمل را باز جذب می‌نامند.

**ترشح**: افزون بر جذب دوباره، لوله‌های نفرونی می‌توانند ترشح نیز انجام دهند. در این کار برخی از مواد به دست سلول‌های پوسته لوله‌های نفرون ترشح می‌گردند. کراتینین، پتاسیم و هیدروژن از این مواد هستند. کراتینین یک ماده نیتروژن دار است و از تجزیه کراتین موجود در سلول‌های مغزی و عضلانی به وجود می‌آید.

ترشح کراتینین به ویژه از دید بررسی کار کلیه‌ها اهمیت دارد. هیدروژنی که به چرایی فرآوری اسید در اعمال متابولیسمی ایجاد می‌شود، اگر در مایعات بدن انباشته شود فرآوری اسیدوز می‌نماید. پتاسیم گرچه از لوله‌های ابتدایی نفرون جذب دوباره می‌گردد، در لوله‌های انتهایی به ادرار تراوش می‌شود و از بالا رفتن غلظت آن در مایعات بیرون سلولی که خطرناک است جلوگیری می‌نماید.

جستارهای وابسته
---------------

* درگاه زیست‌شناسی
* درگاه پزشکی

نگارخانه
--------

* 
* 
* 
*

منابع
-----

1. ↑  Lote, Christopher J. (2012). *Principles of Renal Physiology, 5th edition*. Springer.

| * ن
* ب
* و
کالبدشناسی دستگاه ادراری |
| --- |
| کلیه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| لایه‌ها | 
* فاسیا
* کپسول
* قشر
	+ ستون
* مغز
	+ sinus
	+ هرم‌ها
	+ مغز کلیه
* Lobe
* Cortical lobule
* Medullary ray
* نفرون

 |
| گردشی | 
* سرخرگ‌ها
	+ سرخرگ کلیوی
	+ قطعه‌ای
	+ interlobar
	+ کمانی
	+ interlobular
	+ آوران
* سیاهرگ‌ها
	+ سیاهرگ کلیوی
	+ Peritubular capillaries
	+ Vasa recta
	+ arcuate
	+ interlobar
	+ وابران

 |
| نفرون | 

|  |  |
| --- | --- |
| جسمک کلیوی | 
* گلومرول
* کپسول بومن
* غشاء پایه گلومرولی
* پودوسیت
* شکاف‌های تصفیه‌ای
* مزانژیوم
* سلول مزانژیالی درون-گلومرولی

 |
| نفرون | 
* لوله پیچیده نزدیک
* قوس هنله
	+ Descending
	+ Thin ascending
	+ Thick ascending
* Distal convoluted tubule
* Collecting duct system
	+ Connecting tubule
	+ Papillary duct
* Tubular fluid
* مغز کلیه
* Minor calyx
* Major calyx
* لگنچه

 |
| دستگاه جنب‌گلومرولی | 
* ماکولا دنسا
* Juxtaglomerular cells
* گلومرول
* Extraglomerular mesangial cell

 |

 |

 |
| میزنای ها | 
* میزنای

 |
| مثانه | 
* گردش
	+ سرخرگ‌های مثانه‌ای
	+ سیاهرگ‌های مثانه‌ای
	+ سرخرگ واژینال (مؤنث)
* Detrusor muscle
* Median umbilical ligament
* Trigone

 |
| پیشاب‌راه | 
* Internal urethral orifice
* Urethral sphincters
	+ بیرونی
		- male
		- female
	+ Internal
* مجرای ادراری مذکر
	+ pre-prostatic
	+ prostatic
	+ intermediate
	+ spongy
	+ navicular fossa
	+ Lacunae of Morgagni
	+ urethral gland
* مجرای ادرار

 |

| * ن
* ب
* و
فیزیولوژی کلیه و تعادل اسید-باز |
| --- |
| ادرار سازی | 

|  |  |
| --- | --- |
| تراوش | 
* کلیرانس
* فارماکوکینتیک
* Clearance of medications
* Urine flow rate

 |
| بازجذب | 
* Solvent drag
* Sodium
* Chloride
* Urea
* Glucose
* Oligopeptides
* Protein

 |
| صافش | 
* فلو پلاسما کلیه
* فراتصفیه
* تبادل متقابل
* Filtration fraction

 |

 |
| دیگرعملکردها | 

|  |  |
| --- | --- |
| هورمون‌ها | 
* وازوپرسین
* آلدوسترون
* Atrial natriuretic peptide
* رنین (آنزیم)
* اریتروپوئیتین
* کلسیتریول
* پروستاگلاندین

 |
| تعادل مایعات | آب بدن: سیتوزول
* مایعات برون‌سلولی
* (مایعات برون‌سلولی
* خوناب
* مایعات برون‌سلولی)
 |
| تعادل اسید-باز | 
* Darrow Yannet diagram
* Base excess
* Davenport diagram
* Anion gap (Delta ratio)
* Winters' formula
* بافری کردن
	+ Bicarbonate buffer system
	+ Respiratory compensation
	+ Renal compensation

 |

 |
| ارزیابی و اندازه گیری | 
* ارزیابی عملکرد کلیه
* Creatinine clearance
* Augmented renal clearance
* Renal clearance ratio
* Urea reduction ratio
* Kt/V
* Standardized Kt/V
* Dialysis adequacy
	+ Hemodialysis product
* PAH clearance (Effective renal plasma flow
* Extraction ratio)

 |
| سایرین | 
* Fractional excretion of sodium
* BUN-to-creatinine ratio
* Tubuloglomerular feedback
* ناتریورز
* ادرار

 |