«کیارستمی» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای مشاهدهٔ کسانِ دیگری با این نام، کیارستمی (نام خانوادگی) را ببینید.

**عبّاس کیارستمی** (۱ تیر ۱۳۱۹ – ۱۴ تیر ۱۳۹۵) فیلم‌ساز و عکّاس ایرانی بود. کیارستمی به عنوان یکی از تأثیرگذارترین سینماگران جهان نیز شناخته می‌شد. او از سال ۱۹۷۰ میلادی در کار سینما شروع به فعالیت کرد و بیش از ۴۰ فیلم بلند، کوتاه و مستند ساخت. از مهم‌ترین کارهایش می‌توان به: *سه‌گانهٔ کوکر*، *کلوزآپ* (۱۹۹۰)، *طعم گیلاس* (۱۹۹۷)، و *باد ما را خواهد برد* (۱۹۹۹) اشاره کرد. او در دوره پایانی کارش به فیلم‌سازی بیرون از ایران روی آورد که حاصلش فیلم‌هایی مانند *کپی برابر اصل* (۲۰۱۰) و *مثل یک عاشق* (۲۰۱۲) بود.

کیارستمی علاوه بر سینما در کارهای دیگر هنری از جمله شعر، عکّاسی، چیدمان، موسیقی، طرّاحی گرافیک، طراحی و نقاشی نیز فعال بود. او را باید در زمرهٔ سینماگران جریان موسوم به موج نوی سینمای ایران و همتای سهراب شهید ثالث و پرویز کیمیاوی به‌شمار آورد. سادگی، استفاده از کودکان به عنوانِ نقش اول و قهرمانِ داستان، سبکِ مستندگونه، بهره‌گیری از فضاهای روستایی، حذفِ کارگردان، شاعرانگی و نیز مکالمهٔ شخصیت‌ها در سواری برخی از ویژگی‌های فیلم‌های کیارستمی است.

کیارستمی برندهٔ جایزه‌های سینماییِ فراوانی است. وی پنج بار نامزد جایزه نخل طلای جشنواره فیلم کن شد و در سال ۱۹۹۷ در پنجاهمین دورهٔ جشنواره فیلم کن برای *طعم گیلاس* این جایزه را گرفت. وی در جشنواره‌های متعددِ معتبرِ فیلمِ جهان به عنوان داور حضور داشته‌است. وی همچنین با دریافت ۳۲ دستاوردِ شخصی، پرافتخارترین هنرمند ایران به‌شمار می‌رود.

زندگی
-----

کیارستمی در سالِ ۱۳۱۹ در تهران به دنیا آمد. پدرش احمد نام داشت و از طایفهٔ کیارستمی‌های میگون بود. در مدرسهٔ جَم در قلهک با آیدین آغداشلو همدرس شد. نخستین تجربهٔ هنریِ او نقاشی بود. او این هنر را تا پایانِ دورانِ نوجوانی همچنان ادامه داد تا آنجا که در سن ۱۸ سالگی توانست در یک مسابقهٔ نقاشی برندهٔ جایزه شود. وی اندکی پس از این کامیابی در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران پذیرفته شد. او در دانشگاه بیشتر به فراگیریِ نقاشی و طراحیِ گرافیک پرداخت و در هنگام تحصیل برای تأمین هزینه‌های زندگی به عنوان پلیس راهنمایی رانندگی مشغول به کار شد. کیارستمی از سال ۱۳۴۰ یعنی در دهه ۱۹۶۰ به عنوان نقاش تبلیغاتی در آتلیه ۷ و یکی دو مؤسسهٔ دیگر به کار طراحی جلد کتاب، پوستر و آگهی‌های بازرگانی پرداخت، و بعدها به «تبلی فیلم» رفت. از سال ۱۳۴۶ در سازمان تبلیغاتی نگاره به طراحی و ساختن تیتراژ فیلم پرداخت که نخستین آن‌ها عنوان‌بندیِ فیلم *وسوسهٔ شیطان* ساختهٔ محمّد زرّین‌دست بود.
طراحی پوستر و ساخت عنوان‌بندیِ فیلم‌های *قیصر* و *رضا موتوری* ساختهٔ مسعود کیمیایی را او انجام داد. مدتی بعد به دعوت فیروز شیروانلو، که مسئولیت امور سینمایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را داشت به کانون رفت و در سال *۱۳۴۹* فیلم کوتاه *نان و کوچه* را ساخت. در سال ۱۳۵۱ فیلم *زنگ تفریح* را ساخت و با ساخت فیلم مسافر در سال ۱۳۵۳ مطرح شد. او در سینمای بعد از انقلاب پایه‌گذار سینمایی شد که تا به حال فیلمسازان زیادی پیرو این نوع سینما، فیلم ساخته و مطرح شده‌اند. عباس کیارستمی با فیلم *طعم گیلاس* در سال ۱۹۹۷ جایزه نخل طلای جشنواره فیلم کن را هم از آن خود کرده‌است.

کیارستمی از ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۶ روی هم رفته ۱۵۰ آگهی بازرگانی برای تلویزیون ایران ساخت. او تا پایان دههٔ ۱۹۶۰ عنوان‌بندیِ فیلم‌هایی همچون *قیصر* ساختهٔ مسعود کیمیایی و طرح کتاب‌های کودکان را انجام داد.
کیارستمی هیچگاه برای تلویزیون سریال نساخت.

کیارستمی در ۱۹۶۹ با پروین امیرقلی ازدواج کرد و در سال ۱۹۸۲ از او جدا شد. آن‌ها از این پیوند، صاحب دو پسر به نام‌های احمد زادهٔ ۱۹۷۱ و بهمن ۱۹۷۸ شدند. فرزند دوم او بهمن کیارستمی در سال ۱۹۹۳ در سن ۱۵ سالگی مدیر فیلم‌برداری و کارگردان شد و فیلم مستند *سفری به دیار مسافر* را ساخت. او به دلیل حساسیت چشمانش به نور، معمولاً از عینک تیره استفاده می‌کرد.

کیارستمی پس از انقلابِ ۱۳۵۷ هم در ایران ماند. او بر این باور بود که «تصمیم به ماندن» مهم‌ترین تصمیمِ او برای زندگیِ حرفه‌ایش بوده‌است. او می‌گوید که حضور همیشگی اش در ایران و ملیت ایرانی توانایی او در ساخت فیلم را دو چندان کرده‌است، وی در این باره گفت:

> اگر درختی را که ریشه در خاک دارد از جایی به جای دیگر ببرید، آن درخت دیگر میوه نمی‌دهد و اگر بدهد آن میوه دیگر به خوبی میوه‌ای که در سرزمین مادریش می‌تواند بدهد نیست. این یک قانون طبیعت است. فکر می‌کنم اگر سرزمینم را رها کرده بودم درست مانند این درخت شده بودم.
> 
> 

.

او در تیرماهِ سالِ ۱۳۹۵ برای درمانِ بیماری و عوارضِ جرّاحیِ ناموفّق، علی‌رغمِ مخالفتِ پزشکانِ ایرانی، به فرانسه رفت و سرانجام روزِ ۱۴ تیر در بیمارستانی در فرانسه درگذشت. پیکر او ۲۰ تیرماه ۱۳۹۵ در لواسان به خاک سپرده شد.

فیلم‌سازی
---------

### دههٔ ۱۳۵۰

عباس کیارستمی در سال ۱۳۵۶ خورشیدی
سال ۱۹۶۹، در سرآغاز دگرگونی‌هایی که گاهی موج نوی سینمای ایران می‌نامند و با فیلم‌هایی چون *گاو* و *قیصر* و *آرامش در حضور دیگران* و *رگبار* شناخته می‌شود، کیارستمی کمک کرد تا بخشی برای فیلم‌سازی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تهران ایجاد شود. فیلم دوازده دقیقه‌ای *نان و کوچه* (۱۳۴۹)، ساختهٔ کیارستمی، سرآغاز همکاری کانون در ساخت فیلم بود. این فیلم کوتاه نئورئالیسم داستان بچه مدرسه‌ای بیچاره‌ای را روایت می‌کرد که گرفتار یک سگ شده بود. فیلم بعدی *زنگ تفریح* نام داشت که سال ۱۹۷۲ ساخته شد. کم‌کم کانون به کارگاهی مهم برای ساخت فیلم‌های ایرانی تبدیل شد و نه تنها فیلم‌های کیارستمی بلکه فیلم‌هایی چون *دونده* و *باشو، غریبهٔ کوچک* هم توسط همین کارگاه هنری ساخته شد.
در دههٔ ۱۹۷۰ در هنگام نو شدن ادبی فرهنگی سینمای ایران، کیارستمی به فردگرایی در فیلم‌سازی روی آورد. هنگامی که دربارهٔ نخستین فیلم او سخن به میان آمد او چنین پاسخ داد:

> *نان و کوچه* نخستین تجربهٔ سینمایی من بود و باید بگویم که بسیار دشوار بود. من مجبور بودم با یک بچهٔ بسیار کوچک، یک سگ و یک گروه فیلم‌سازی غیرحرفه‌ای البته به جز مدیر فیلم‌برداری که مدام غُر می‌زد و اعتراض می‌کرد کار کنم. خوب مدیر فیلم‌برداری در صحنه حق داشت چون من از روش فیلم‌سازی که او بدان خو گرفته بود پیروی نمی‌کردم.
> 
> 

کیارستمی پس از فیلم *تجربه* ۱۹۷۳، فیلم *مسافر* را در سال ۱۹۷۴ ساخت. *مسافر* روایت‌گر داستان پسری ده ساله و پُر دردسر به نام قاسم جولایی (با بازی حسن دارابی) است که در یکی از شهرهای کوچک ایران زندگی می‌کند و می‌خواهد برای تماشای مسابقهٔ تیم فوتبال مورد علاقه‌اش به تهران برود او برای این کار، دوستان و همسایگانش را هم فریب می‌دهد و پس از چندین ماجراجویی در نهایت به موقع به ورزشگاه تهران می‌رسد. این فیلم، تصمیم پسر را به عنوان هدفش؛ و کوتاهی‌ها و بی‌تفاوتی‌هایش را به صورت تأثیر رفتار او بر دیگران به‌ویژه نزدیکانش نمایش می‌دهد. این فیلم به بررسی رفتار آدمی و تعادل راستی و ناراستی می‌پردازد. فیلم ویژگی‌های کیارستمی یعنی واقع‌گرایی، سادگی و سبک پیچیده و همچنین نوعی شیفتگی بین روح و جسم بشری را به نمایش گذاشت. *مسافر*، فیلمی زمینه‌ساز در کارنامهٔ وی ارزیابی می‌شود، از این جهت که عناصری صوری و روایی در آن وجود دارد که تا به امروز، در همهٔ آثار کیارستمی مشترکند؛ و آن سبک مستندگونه و ادغام دو ویژگی پارادوکسال یعنی سادگی و پیچیدگی است.

سال ۱۹۷۵ کیارستمی دو فیلم کوتاه به نام‌های *من هم می‌توانم* و *دو راه حل برای یک مسئله* کارگردانی کرد. در آغاز سال ۱۹۷۶ فیلم *رنگ‌ها* و پس از آن فیلم پنجاه و چهار دقیقه‌ای *لباسی برای عروسی* را به نمایش درآورد. *لباسی برای عروسی* داستان سه نوجوان را نمایش می‌دهد که بر سر یک لباس برای یک جشن عروسی با هم درگیر می‌شوند. این فیلم برنده دیپلم افتخار جشنواره بین‌المللی فیلم مسکو و برنده دیپلم ویژه هیئت داوران و جایزه تلویزیون ملی ایران یازدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان تهران شد. نخستین فیلم بلند کیارستمی، فیلم ۱۱۲ دقیقه‌ای گزارش است که در سال ۱۹۷۷ به نمایش درآمد. در این فیلم به یک ممیز مالیاتی پرداخته می‌شود که متهم به دریافت رشوه شده و در ادامهٔ ماجرا یک خودکشی هم در داستان روی می‌دهد. کیارستمی در سال ۱۹۷۹ فیلم *قضیهٔ شکل اول، شکل دوم* را ساخت.*.*

### دههٔ ۱۳۶۰

کیارستمی در آغاز دههٔ ۱۹۸۰ چندین فیلم کوتاه کارگردانی کرد که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به: *بهداشت دندان* ۱۹۸۰، *به ترتیب یا بدون ترتیب* ۱۹۸۱، *همسُرایان* ۱۹۸۲ و *همشهری* ۱۹۸۳ اشاره کرد. کیارستمی با ساخت فیلم *خانه دوست کجاست؟* در سال ۱۹۸۷ در بیرون از ایران هم شناخته شد و مورد تحسین قرار گرفت. کیارستمی جایزه گریفون برنزی و مدال طلای شهر را از جشنواره فیلم جیفونی دریافت کرد و در لوکارنو مورد تمجید بسیاری قرار گرفت. وی نامزد پلنگ طلایی، برنده پلنگ برنزی، برنده جایزه کنفدراسیون بین‌المللی هنر سینما، برنده جایزه فیپرِشی و برنده جایزه فیلم منتخب انجمن منتقدان فیلم جشنواره فیلم لوکارنو شد.

*خانهٔ دوست کجا است* داستان ساده‌ای دربارهٔ یک پسر مدرسه‌ای هشت سالهٔ باوجدان را روایت می‌کند که تلاش می‌کند دفترچه دوستش را که در روستای همسایه زندگی می‌کند به او بازگرداند وگرنه دوستش را از مدرسه بیرون می‌کنند. در طول این فیلم باورهای سنتی روستانشینان ایران نمایش داده شده‌است. کیارستمی این فیلم را از نگاه یک کودک می‌سازد. بهره‌گیری شاعرانه از منظره‌های روستایی ایران و همچنین نشان دادن واقعیت زندگی از نکته‌های مورد توجه در این فیلم است.

منتقدان سه فیلم *خانهٔ دوست کجاست؟* و *زندگی و دیگر هیچ* ۱۹۹۲ و *زیر درختان زیتون* ۱۹۹۴ را به سه‌گانهٔ کوکر مانند کرده‌اند چون هر سه فیلم، روستایی به نامِ کوکر در ایران را به تصویر می‌کشد. پایهٔ فیلم به زمین‌لرزه رودبار و منجیل (۱۳۶۹) مربوط می‌شود که در آن ۴۰٬۰۰۰ تن جانشان را از دست دادند. کیارستمی از نمادهای زندگی، مرگ، تغییر و دوام برای ارتباط سه فیلم استفاده می‌کند. این سه‌گانه در دههٔ ۱۹۹۰ در فرانسه و دیگر کشورها از جمله هلند، سوئد، آلمان و فنلاند بسیار خوش درخشید و با کامیابی روبرو شد. کیارستمی خود این سه فیلم را به عنوان سه‌گانه نمی‌شناسد، بلکه می‌گوید دو فیلم آخر و *طعم گیلاس* (۱۹۹۷) با هم یک سه‌گانه را می‌سازند و هر سه دربارهٔ ارزش زندگی بحث می‌کنند. کیارستمی برای زیر درخت زیتون مورد توجه اکثر منتقدان قرار گرفت. کیارستمی در ۱۹۸۷ داستان فیلم *کلید* را نوشت و تدوین کرد اما آن را کارگردانی نکرد. او در ۱۹۸۹ فیلم *مشق شب* را ساخت.

### دههٔ ۱۳۷۰

نخستین فیلم کیارستمی در دههٔ ۱۹۹۰ *کلوزآپ* نام داشت که روایتگر داستانی واقعی بود. داستان این فیلم مربوط به مردی شیفتهٔ سینما به نام حسین سبزیان بود که وارد یک خانواده می‌شود و خود را محسن مخملباف معرفی می‌کند. در پایان فیلم مخملباف واقعی پیدا می‌شود و سبزیان در دادگاه می‌گوید به دلیل علاقه به سینما دست به این کار زده‌است. بخش‌هایی از این فیلم مستند و بخشی از آن استودیویی است. کیارستمی برای این ساخته‌اش در نزد جامعه غرب شناخته تر شد و فیلمش در سراسر اروپا به نمایش درآمد و مورد تحسین قرار گرفت. کلوزآپ در سال ۲۰۱۲ نیز توسط نشریهٔ سایت اند ساوند در فهرست ۵۰ فیلم برتر تاریخ سینما قرار گرفت و جایزه فیپرِشی جشنواره بین‌المللی فیلم استانبول و جایزه ویژه منتقدان جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال را به دست آورد. نانی مورتی در سال ۱۹۹۶ فیلم کوتاهی با نام روز افتتاحیه کلوزآپ دربارهٔ نمایش کلوزآپ در رم ساخت.
وی در همین سال نشان شوالیه هنر و ادب فرانسه را دریافت کرد.
کیارستمی در ۱۹۹۲ فیلم زندگی و دیگر هیچ را ساخت و برنده جایزه بخش نوعی نگاه در چهل و پنجمین جشنواره فیلم کن شد. به بیان منتقدان، این فیلم یکی از سه‌گانهٔ کوکر یا سه‌گانهٔ زلزله بود. این فیلم دربارهٔ یک پدر و پسر است که چند روز پس از زلزلهٔ ۱۹۹۰ یا ۱۳۶۹ کوکر، از تهران به این منطقه می‌روند تا از سلامتی دو پسر جوان که در زلزله بوده‌اند، با خبر شوند. آن‌ها در جریان سفر به این منطقه با بازماندگان زلزله روبرو می‌شوند که چگونه در سختی به زندگی خود ادامه می‌دهند. کیارستمی در آن سال برندهٔ جایزهٔ روبرتو روسلینی شد. این نخستین جایزهٔ تخصصی بود که او برای کارگردانی یک فیلم دریافت می‌کرد. *زیر درختان زیتون* آخرین فیلم از سه‌گانهٔ کوکر بود.
کسانی همچون آدریان مارتین، سبک این سه‌گانه را *هندسی* می‌دانند. مانند ارتباط الگوهای زیگزاگی در چشم‌اندازها و مناظر هندسی فیلم با زندگی واقعی و نیروهای جهانی. فلاش‌بک‌هایی که در مسیر پر پیچ و خم *زندگی و دیگر هیچ* دیده می‌شود، به نوبهٔ خود ذهن بیننده را به فیلم خانهٔ دوست کجاست در سال ۱۹۸۷، یعنی پیش از زلزله می‌برد، این مسئله به‌طور نمادین ما را به‌سوی اتفاقات بعد، در فیلم *زیر درخت زیتون* سوق می‌دهد. در سال ۱۹۹۵ میلادی، میراماکس فیلمز، *زیر درخت زیتون* را در آمریکا منتشر کرد. کیارستمی برای فیلم تحسین شده زیر درخت زیتون برای اولین بار نامزد دریافت نخل طلایی جشنواره فیلم کن شد.

بعدها کیارستمی فیلمنامهٔ *سفر* و *بادکنک سفید* را برای همکارِ سابقش، جعفر پناهی، نوشت. کیارستمی سپس در *لومیر و شرکا* با چهل کارگردان مطرح جهان مانند دیوید لینچ و میشائل هانکه همکاری کرد.

*طعم گیلاس* فیلم بعدی کیارستمی در سال ۱۹۹۷ بود. این فیلم مورد تحسین منتقدان و سینماگران قرار گرفت. کیارستمی جایزهٔ نخل طلایی جشنواره فیلم کن ۱۹۹۷ و جایزهٔ بهترین فیلم خارجی انجمن منتقدان فیلم بوستون را برای *طعم گیلاس* به دست آورد و مورد تحسین جهانیان قرار گیرد. مجله تایم در سال ۲۰۰۴ نیز این فیلم را به عنوان یکی از ۱۰ فیلم برتر تاریخ کن نامید. طعم گیلاس در ادامه به عنوان بهترین فیلم خارجی زبان انجمن ملی منتقدان فیلم نیز انتخاب شد. مجموعه کرایتریون در ۱ ژوئن ۱۹۹۹ این فیلم را به عنوان یک فیلم منحصر به فرد اعلام کرد. این فیلم دربارهٔ مردی‌ست که قصد خودکشی دارد.

کیارستمی در سال ۱۹۹۹ فیلم *باد ما را خواهد برد* را جلوی دوربین برد. وی برای این فیلم نامزد دریافت جایزهٔ شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز بود اما موفق به کسب جایزهٔ شیر نقره‌ای شد. همچنین این فیلم، برندهٔ جایزهٔ فیپرشی جشنواره فیلم ونیز گردید و به عنوان یکی از صد اثر برتر سینمای جهان در دهه گذشته از نگاه برگزارکنندگان جشنواره بین‌المللی فیلم تورنتو انتخاب شد. داستان فیلم در مورد گروهی روزنامه‌نگار است که برای تولید فیلمی مستند از آئین سوگواری به روستایی در کردستان می‌روند. اما پیرزنی که قرار است بمیرد، نمی‌میرد. یکی از جذابیت‌های فیلم، این بود که بیشتر شخصیت‌های آن جلوی دوربین ظاهر نمی‌شدند و فقط صدای آن‌ها شنیده می‌شود.

### دههٔ ۱۳۸۰

سالِ ۲۰۰۱ میلادی کیارستمی و همکارش سیف‌الله صمدیان به درخواستِ صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی سازمان ملل متحد برای ساختِ فیلمی مستند دربارهٔ یتیمانِ اوگاندا به کامپالا سفر کردند. وی ده روز در آنجا ماند و مستند *ای‌بی‌سی آفریقا* را ساخت. هدف اصلی سفر در ابتدا، آمادگی برای ساخت فیلمی بلند بود، ولی کیارستمی ویرایش کامل فیلم را از طریق قطعه‌های ویدیوئی به دست‌آمده تمام کرد.

پرتره کیارستمی
جف اندرو منتقد کمپانی تایم اوت، در مورد فیلم کیارستمی می‌گوید: «مانند ۴ اثر قبلی‌اش، این فیلم هم در مورد مرگ نیست ولی در مورد مرگ و زندگی است: دربارهٔ اینکه آن‌ها چگونه با هم ارتباط دارند و ما چه نگرشی را در مورد همزیستی آنان داریم.»

در سال ۲۰۰۲ میلادی، کیارستمی فیلم *ده* را کارگردانی کرد. در این فیلم زنی درون خودرویی نشسته‌است و در ده سکانس با ده شخص گفتگوهایی انجام می‌دهد و نمایی از زندگی زن امروزی در ایران را نشان می‌دهد. در این فیلم شخصیت اصلی داستان با پسرش، خواهرش، یک عروس آینده، یک روسپی و پیرزنی مذهبی گفتگو می‌کند. این سبک فیلم‌سازی توسط بسیاری از منتقدان حرفه‌ای همچون آو اسکات مورد تجلیل قرار گرفت. اسکات در *نیویورک تایمز* می‌نویسد: «کیارستمی علاوه بر اینکه شناخته‌شده‌ترین کارگردان ایرانی در سطح بین‌المللی در دههٔ گذشته بوده‌است، جزو پیشروان سینمای خودرو نیز هست … او می‌داند خودرو مکانی‌ست برای تفکر، مشاهده و بالاتر از همه، صحبت کردن.».کایه دو سینما نیز این فیلم را جزو ۱۰ فیلم برتر دهه ۲۰۰۰ معرفی کرد و این فیلم نامزد دریافت نخل طلایی جشنواره فیلم کن ۲۰۰۲ شد.

در سال ۲۰۰۳ میلادی، کیارستمی فیلم *پنج* را کارگردانی کرد. فیلمی شاعرانه، بدون هیچ دیالوگ و شخصیتی، فیلمی که هر بخشش تنها یک نمای طولانی ثابت است که حدود ده تا بیست دقیقه طول می‌کشد و جمعاً این مجموعهٔ یک ساعت و پانزده دقیقه‌ای را می‌سازد. کیارستمی قبل از نمایش فیلم از تماشاگران خواست که اگر خسته شدند، لطفاً سالن را ترک نکنند، چشمان‌شان را ببندند و فقط به صداها گوش کنند: «شما این شانس را دارید که فیلم‌های دیگری را در سینماهای دیگر و در زمان‌های دیگر ببینید، اما این فیلم، برای اولین بار، و امیدوارم نه برای آخرین بار به نمایش گذاشته می‌شود و من مطمئنم که شما موفق به تماشای چنین فیلمی در هیچ سینمایی نخواهید شد پس تا آخر بنشینید و تمام آن را ببینید.»
فیلم دارای ۵ قسمت است و با نماهایی طولانی که به‌صورت پی در پی با دوربین دی وی بر روی دست در امتداد سواحل شهر خیخن در استان آستوریاس اسپانیا فیلمبرداری شد. جف اندرو در مورد فیلم گفت: «این فیلم بیش از چند تصویر زیباست». او می‌افزاید: «با چینشی منظم شامل رنگین کمانی از روایت‌های انتزاعی و احساسی هستند که از جدایی و کنج خلوت به‌سوی جامعه، از حرکت به سوی سکون، از سکوتی نسبی به صدا و آواز، روشنایی به تاریکی و دوباره از تاریکی به روشنایی حرکت می‌کنند و به نوزایی و تجدید حیات پایان می‌پذیرند.» وی در این دهه جایزه آکیرا کوروساوا جشنواره بین‌المللی فیلم سان فرانسیسکو برای یک عمر دستاورد هنری و دو مدرک بزرگ دکترای افتخاری اکول نرمال سوپریور و دانشگاه سوربن را به دست آورد.

سالِ ۲۰۰۴ میلادی *۱۰ روی ده* را ساخت: فیلمی مستند که در حینِ رانندگی گرفته بود و ده درس دربارهٔ ساختِ فیلم را به مخاطب توضیح می‌داد. سراسرِ فیلم توسّطِ دوربینی ثابت که در ماشین نصب شده‌بود گرفته شد که یادآور شیوهٔ فیلمبرداریِ *طعم گیلاس* و *ده* بود. در سال‌های ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ میلادی فیلمِ *جاده‌های کیارستمی* را کارگردانی کرد: مستند ۳۲ دقیقه‌ای، ترکیبی از تصویر و شعر و موسیقی که با فیلم‌های سیاه و سفید ساخته شده‌است. تصویر پایانی فیلم شامل انفجاری مهیب است که به همهٔ آثار زندگی پایان می‌دهد. کیارستمی این فیلم را بر پایهٔ برخی از قطعه‌های مجموعه عکس‌هایی با نام «جاده‌ها» که خودش طی سال‌های متمادی با گذر از جاده‌های گوناگون گرفته، ساخته‌است. مجموعه عکس‌های جاده‌ها پیش از ساخت فیلم در نمایشگاه‌های گوناگون داخلی و خارجی به نمایش گذاشته شده بودند.

در سال ۲۰۰۵ میلادی او در ساخت فیلمِ سه‌اپیزودیِ *بلیت‌ها* با ارمانو اولمی و کن لوچ همکاری کرد. هر سه اپیزود، از جمله اپیزودی که کیارستمی ساخت، در قطاری در حال عبور از ایتالیا اتفاق می‌افتاد. در نوامبر ۲۰۰۷ *گاردین* در گزارشی کیارستمی را در رتبهٔ ششمِ چهل کارگردان برتر معاصر سینمای جهان قرار داد.

در سال ۲۰۰۸ میلادی فیلم *شیرین* توسط کیارستمی کارگردانی شد. این فیلم تصویرگر نگاه ۱۱۳ بازیگر زن، بدون هیچ سخنی به دوربین فیلمبرداری است، در حالی که صداهایی از قرائت داستانِ *خسرو و شیرین* نظامی گنجوی بازنوشتهٔ محمّد رحمانیان به گوش می‌رسد. همهٔ بازیگران فیلم، به‌جز ژولیت بینوش، ایرانی و همگی از هنرپیشگان حرفه‌ای سینما هستند. این فیلم نامزد جایزه بهترین فیلم خارجی زبان جشنواره فیلم ونیز در سال ۲۰۰۸ شد.

### دههٔ ۱۳۹۰

کیارستمی در مورسیا اسپانیا ۲۰۱۳
*کپی برابر اصل* ۲۰۱۰ با هنرنمایی ژولیت بینوش که در توسکانی فیلم‌برداری شد، نخستین فیلم کیارستمی بود که در خارج از ایران تولید و فیلم‌برداری می‌شد. این فیلم از داستان رویارویی یک زن فرانسوی با یک مرد انگلیسی سخن می‌گفت. این فیلم در سال ۲۰۱۰ در جشنوارهٔ فیلم کن پذیرفته شد. پیتر بردشاو از *گاردین* این فیلم را «عجیب و جذاب» توصیف کرده بود و گفته بود که *کپی برابر اصل* به پردازش نمای یک ازدواج می‌پردازد ژولیت بینوش در این فیلم نقش زنی پرانرژی ولی با رفتارهایی ساختگی و گیج‌کننده یا به عبارت ساده‌تر زنی عجیب را دارد - آدمی تحصیل کرده که به نظر در زمینه‌هایی ناموفق است. او نتیجه‌گیری کرده بود که «این کار، به‌طور قطع یک نمونه از تکنیک‌های ترکیبی کیارستمی بوده‌است که لزوماً نمونهٔ موفقی نیست.» در مقابل راجر ایبرت فیلم کیارستمی را برجسته دانسته و به این نکته اشاره کرده‌است که: «روش کیارستمی در پدیدآوردن فضا و دادن حس به فیلم برجسته است.» بینوش برای بازی در این فیلم، جایزهٔ بهترین بازیگر نقش اول زن را در جشنوراه کن به دست آورد. روزنامه لوموند در مورد کپی برابر اصل نوشت: «عباس کیارستمی، معروف‌ترین فیلم‌ساز ایرانی و از بزرگ‌ترین کارگردانان جهان، به دور از هیاهو، اکنون در ایتالیا به‌سر می‌برد و فیلم «کپی برابر اصل» را که «ژولیت بینوش» در آن نقش‌آفرینی دارد، مقابل دوربین برده‌است. دوری از ایران و ساخت فیلمی در ایتالیا انقلابی در سینمای کیارستمی است.» کیارستمی برای کپی برابر اصل برای چهارمین بار نامزد دریافت نخل طلایی جشنواره فیلم کن شده بود. وی همچنین برای این فیلم جایزه جوانان جشنواره فیلم کن و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان انجمن منتقدان فیلم دالاس‌فورت وورث را به دست آورد. آسوشیتدپرس به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین سازمان‌های رسانه‌ای جهان همسو با بسیاری دیگر از رسانه‌های بین‌المللی فهرستی از ۱۰ اثر برتر سینمایی در یک دهه اخیر را منتشر کرد. این رسانه با جای دادن نام فیلم «کپی برابر اصل» را در این فهرست، آن را آغازگر جسور برای سینمای دهه اخیر خواند. فیلم بعدی کیارستمی به نام *مثل یک عاشق* ۲۰۱۲ که در ژاپن فیلمبرداری شد، بازخوردهای گوناگونی داشت. کیارستمی برای مثل یک عاشق برای پنجمین بار نامزد دریافت نخل طلا جشنواره کن شده بود. در سال ۲۰۱۳ نشان افتخار دولت ژاپن و در سال ۲۰۱۴ نشان دکوراسیون علوم و هنر اتریش به او اهدا شد.

کیارستمی در جشنوارهٔ استوریل، ۲۰۱۰
### داوری در جشنواره‌ها

کیارستمی در بسیاری از جشنواره‌های فیلم به عنوان داور حضور داشته‌است که می‌توان از جشنواره فیلم کن در سال‌های ۱۹۹۳، ۲۰۰۲، ۲۰۰۵ و ۲۰۱۴ به عنوان برجسته‌ترین آن‌ها یاد کرد. همچنین در سال ۲۰۰۵ سرپرست داوران در بخش دوربین طلایی جشنوارهٔ فیلم کن بود. او در سال ۱۹۸۵ در جشنوارهٔ فیلم ونیز در سال ۱۹۹۰ در جشنوارهٔ فیلم لوکارنو در سال ۱۹۹۶ در جشنوارهٔ فیلم سن‌سباستین، در سال ۲۰۰۰ در جشنواره فیلم کارلووی واری، در سال ۲۰۰۴ در جشنواره فیلم سائو پائولو، در سال ۲۰۰۷ در جشنوارهٔ فیلم کانال بیو به عنوان سرپرست داوران و در سال ۲۰۱۱ در جشنواره فیلم کاستندورف به داوری پرداخت. او در بسیاری از جشنواره‌های فیلم در سراسر اروپا مانند جشنوارهٔ فیلم استوریل پرتغال، به‌طور مرتب حضور داشت.
وی همچنین سرپرستی داوران در بخش فیلم کوتاه جشنوارهٔ فیلم کن را در سال ۲۰۱۴ عهده‌دار بوده‌است.

### تحلیل سبک

در کتاب کیارستمی، سینمای شعر و تجدد که در اتریش منتشر شد به تحلیل یک شکل از سینما کیارستمی می‌پردازد. پیشینه تصویری کیارستمی در تکوین زیبایی‌شناسی نقش عمده داشته و آن را از دقت بصری انباشته‌است. کادربندی، پرسپکتیو، تأثیرات سایه روشن، پلان‌بندی سطح عکس یا تابلو و دقت در اجزای نما برای او اهمیتی وافر داشته‌است. او بعدها با نگاه ساده و بی‌پیرایه به جریان زندگی، به فرم‌های متنوع و سبکی پیچیده‌تر می‌رسد. در ترکیبی سنجیده از نماهای دور و پلان‌های تودرتوی طولانی، سبکی فرامی‌روید که لحن شاعرانهٔ آن محسوس است، اما تحلیل آن چندان آسان نیست.

دیگر کارها
----------

کیارستمی تجربه‌هایی گوناگون در کارهای مختلف مانند آهنگسازی، طراحی صحنه و پوستر و لباس، تدوین و حتی بازیگری و رهبری اپرا داشت. وی همچنین در عکاسی طبیعت شناخته بود. کیارستمی به همراه ژان کوکتو، ساتیاجیت رای، درک جارمن
، آلخاندرو خودوروفسکی و ریدلی اسکات، فیلمساز دیگری بود که در ژانرهای دیگر مانند شعر، طراحی صحنه، نقاشی یا عکاسی نگاه خود را بیان داشت.

### نویسندگی

کیارستمی در اواخر زندگی کتاب‌هایی از ادبیات کلاسیک ایران به نام‌های *حافظ به روایت عباس کیارستمی*، *سعدی از دست خویشتن فریاد*، *آتش در باد جزئی از کلیات شمس*، *آب* (نیما یوشیج به روایت عباس کیارستمی) و *شب* (گزیده اشعار شاعران کلاسیک و معاصر ایران با موضوع شب) منتشر کرد. ترجمه انگلیسی شعرهای اصلی کیارستمی و شعرهای گزیده شاعران معاصر و کلاسیک ایران به انتخاب عباس کیارستمی را در سال ۲۰۱۵ میلادی در قالب طرح سینمای شاعرانه کیارستمی، ایمان توسلی و پال کرونین در نیویورک آمریکا به چاپ رساندند.

### عکّاسی

عکّاسیِ کیارستمی به سالِ ۱۳۵۷ برمی‌گردد، به عنوان کارگردان فیلم. عکس‌هایی که در آن زمان گرفته‌است مربوط به فصل زمستان بود. او مجموعه‌های عکسی به نام‌های «زمستان»، «باران»، «دیوارها»، «تک‌درخت‌ها»، «کلاغ‌ها» و «پله‌ها» داشت. او معمولاً از موضوعات یا اشیا مختلف عکاسی نمی‌کرد، به‌طور خاص روی یک موضوع تمرکز می‌کرد. وقتی از دیوارها عکس می‌گرفت، چیزی جز دیوارها نمی‌دید. سالها بود که فقط از تک درخت‌ها عکس می‌گرفت. موضوع عکاسی عباس کیارستمی اطراف ایران است. او از شهر تهران مسافرت می‌کند، بعضی اوقات به شمال، به سمت دریای خزر و گاهی تا کردستان، در نزدیکی مرز عراق. عکس‌ها در سکوت و سادگی خود، برای کیارستمی در زمانی که از آن‌ها گرفته شده‌است و همچنین برای بیننده، کاملاً قابل تأمل است. عکس‌های کیارستمی تمایل دارند تا مضامین متداول‌تر منظره و طبیعت را به تصویر بکشند.
تپه‌های ثابت، آسمان بزرگ و وسعت پوشیده از برف یادآور مناظر سنتی بتونی است. با این حال، نشانه‌های تمدن در عکس‌ها کاملاً همه گیر است. این یادآوری‌ها ناچیز و اساسی‌ترین مراحل توسعه اجتماعی است که تقریباً از این رو از شناسایی جدا می‌شوند. مهم‌تر از همه، کیارستمی تصمیم گرفته‌است تا خود را با جنبه‌های طبیعت گرایش دهد. تغییرات مربوط به فصول سال، زمین متنوع، نوسانات و کیفیت نور. عکس‌ها لذت و استقبال کیارستمی را از زیبایی‌هایی که وی برای تجربه و جاودانگی به دنبال دارد، نشان می‌دهد و به اشتراک می‌گذارند. او قبلاً از رنگ‌های منفی استفاده کرده‌است. اما دریافت که رنگ بی‌معنی است و هیچ نقشی در طبیعت زمستان ندارد. از آن پس تصمیم گرفت عکس‌های سیاه و سفید بگیرد. مجموعه عکاسی «عکس‌های بدون عنوان» وی، مجموعه‌ای بیش از ۳۰ عکس، که اساساً از مناظر برفی است که در سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۸۱ در زادگاهش تهران گرفته شده‌است. کیارستمی با گرفتن مجموعه تصاویری که از درون ماشین شخصی‌اش و از پشت شیشه جلوی آن به ثبت رسانده، رویکرد ساده ای به سوژه‌های عکاسی دارد. با این حال، این صحنه‌های ظریف نشانگر لحظات قابل تعمق و شاعرانه برای لذت بردن و رهایی از زندگی شهری و نشان دادن فرار به دنیای طبیعت است. وی قصد ندارد طبیعت را بیشتر از آنچه است یا انتزاعی‌تر از آنچه واقعاً است نشان دهد. اما برخی از جزئیات عکس‌ها بخش‌هایی از طبیعت هستند که به انتزاع عکس می‌افزایند. نکته دیگر که مخاطب را تحت تأثیر قرار می‌دهد این است که بسیاری از عکس‌ها در یک روز آفتابی گرفته شده‌اند، بنابراین مقدار زیادی نور وجود دارد، دو عنصر متضاد وجود دارد و احساس سکون پس از وقوع یک رویداد است. مجموعه عکس «به من نگاه کن» در حالی که در قید حیات بود به نمایش در نیامده است، تصاویری است که توسط کیارستمی در بازدیدهای متعدد وی از موزه لوور در فرانسه گرفته شده‌است. کیارستمی از سال ۱۳۷۴ تا ۱۳۹۰ از تعامل بازدیدکنندگان با آثار موجود در سالن نقاشی و مجسمه‌سازی موزه عکس گرفت و در نتیجه مجموعه‌ای از عکس‌ها در موزه ملی ایران به نمایش درآمد.
نمایشگاه‌های عکس کیارستمی در ایتالیا، انگلیس، ژاپن، چین و موزه هنرهای معاصر تهران برپا شده‌است. در حراج کریستی خاورمیانه به تاریخ ۱ مه ۲۰۰۸ میلادی، عکسی از کلکسیون عکس‌های عباس کیارستمی به قیمت حدود ۱۳۰ هزار دلار فروخته شد در ادامه این کار نمایشگاه دیگری از آثار کیارستمی در موزه هنر شهر امپراتوری، در قلب پکن برگزار شد. همچنین او دو نمایشگاه عکس در گالری گلستان برگزار کرد.

ژان میشل فرودون عکاس، محقق سینما و رئیس سابق کایه دو سینما که به تازگی کتابی دربارهٔ عکس‌های کیارستمی منتشر کرده‌است در یک نشست مجازی دربارهٔ نگاه عباس کیارستمی به عکاسی گفت:
تنها من نبودم که این کتاب را نوشتم، درواقع این کتاب را به همراه انستی ویکتور، هنرمند فرانسوی که دربارهٔ سینمای ایران و سینمای کیارستمی زیاد می‌داند به انجام رساندیم. در درجه دوم این کتاب دربارهٔ کیارستمی به عنوان یک عکاس نیست بلکه به عنوان یک هنرمند است؛ به گونه‌ای که در کتاب عکاسی او، نگاهش به سینما و فیلم‌هایش را هم مورد بررسی قرار دادیم.
فرودون دربارهٔ چگونگی شکل گرفتن این کتاب و دربارهٔ ارتباط فیلم، عکس‌ها و شعرهای کیارستمی گفت: زمانی که کیارستمی شروع به عکاسی کرد، جنگ ایران و عراق آغاز شده بود و ساخت فیلم در آن زمان تا حدودی غیرممکن بود. در نتیجه او عکاسی را به عنوان یک هنر جنبی در کنار سینما انتخاب و روی آن زیاد تمرین کرد؛ همانگونه که در کنار عکاسی نقاشی می‌کرد و به شعر هم علاقه داشت و می‌سرود. درواقع او عکاسی را برای خودش آغاز کرد نه هنری که بخواهد آن را با دیگران به اشتراک بگذارد یا به عنوان یک پروسه هنری به آن نگاه کند. در بازار کار هم قصد استفاده از این حوزه را نداشت و صرفاً برای لذت شخصی در حدود ۱۰ سال به آن پرداخت.
کیارستمی مسافت‌های بسیار طولانی را در کشورش می‌پیمود و از طبیعت و حیوانات عکاسی می‌کرد. در طول سفرهایی که به شهرهای ایران داشت، هدفش نشان دادن زیبایی‌های طبیعت ایران بود. عنصری که در عکس‌های کیارستمی زبانزد است، برف است که یکی از مهم‌ترین مناظر طبیعی است که او همیشه در عکس‌هایش دارد.

### عنوان‌بندی و طرّاحیِ پوستر

*به همین سادگی* و *یک حبه قند* دو فیلم ساختهٔ رضا میرکریمی بود که عنوان‌بندیِ آن به خطِّ کیارستمی نوشته و پوستر آن را نیز او طرّاحی کرده بود. طراحی پوستر و ساخت تیتراژ دو فیلم از مسعود کیمیایی با نام *قیصر*، *رضا موتوری* و همچنین فیلم‌های *پنجره*، *حکیم‌باشی* و *وسوسه شیطان* نیز از دیگر فعالیت‌های کیارستمی در زمینه طراحی تیتراژ بود.

همچنین کیارستمی پوستر اصلی یازدهمین جشن بزرگ سینمای ایران را طراحی کرد. تصویر پوستر جشن یازدهم یکی از عکس‌های مجموعه برف عباس کیارستمی است. در این پوستر دو درخت سبز بر زمینه سفید، نمادی از برگزاری یازدهمین جشن سینمای ایران است.

### کارگاه‌های آموزشی

کیارستمی در سال‌های آخرش کارگاه‌های آموزشیِ متعدّدی در شهرهای مختلفِ ایران، کلمبیا، انگلستان، فرانسه و اسپانیا برای هنرجویان برگزار کرد. او زمانی به فرانس پرس گفته بود: «هر سال در چهار یا پنج کارگاه که هر کدام ده روزی به طول می‌انجامد، شرکت می‌کنم و هر بار سعادت بزرگی برای من است. بسیار مشتاق و بی تاب برای این کار هستم؛ چون همیشه علاقه‌مندم از زمان خود استفاده‌ای کنم.» او اضافه کرده بود: «زمانی از خودم احساس رضایت دارم که به این جوان‌ها بیاموزم و مطمئن هستم همان اندازه که به جوانان تدریس می‌کنم از آن‌ها یادمی‌گیرم.»

### موسیقی

کیارستمی رهبری دو گروه اپرا را نیز در شهرهای پاریس و لندن به عهده داشت. او سابقه اجرای موفقیت‌آمیز اپرای *همه زن‌ها اینگونه‌اند* در جشنواره هنری فرانسه را در کارنامه خود دارد. همچنین عباس کیارستمی طراحی دکور صحنه، طراحی پوستر، بروشور و بلیت‌های کنسرت‌های پرویز مشکاتیان را انجام داده‌است. کیارستمی همچنین دو اپرای دیگر را در سالن اپرای ملی انگلیس در لندن در سال ۲۰۰۴ اجرا کرد.

*چیدمانِ هفت چنار*؛ چیدمان عباس کیارستمی منتخب چهارمین جشن تصویر ایران، (نصب شده در خانه هنرمندان ایران)
### معماری

کیارستمی داور سومین دوره جایزه معماری میر میران بود و همچنین در کنار ناصر تقوایی، بهمن جلالی و سیف‌الله صمدیان به داوری اولین مسابقه عکس فرش دست باف در ایران پرداخت. کیارستمی به همراه چند تن از معماران ایرانی نیز نمایشگاه آثار معماری هفتم را برگزار نمود.

### شعر

یک مجموعهٔ دوزبانهٔ شعر از کیارستمی با بیش از ۲۰۰ شعر با نام «همراه با باد» توسّطِ انتشارات دانشگاه هاروارد منتشر شد. استادان دانشگاه کا فوسکاری ونیز اشعار او را تحلیل کرده‌اند. نتایج تجزیه و تحلیل نشان می‌دهد که چگونه رفتار کیارستمی با واقعیت نامشخص در اشعار و فیلم‌های او مشابه است. اشعار عباس کیارستمی نخستین بار توسط خانه ادبیات فرانکفورت در کشور آلمان در نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت سال ۲۰۰۴ به چاپ رسید. این کتاب که در زبان آلمانی «به همراهی باد» نام دارد. «گرگی در کمین» دیگر سروده وی به‌صورت دو زبانه فارسی و انگلیسی است که توسط کریم امامی و مایکل بی‌یرد ترجمه شده‌است.

عقاید و نظرها
-------------

### عقایدِ سیاسی

کیارستمی با اشاره به دو مشارکت سیاسی خود در سن ۱۵ سالگی و همچنین در انقلاب سال ۱۳۵۷، گفته‌بود که دیگر هیچگاه مشارکت سیاسی نخواهد داشت او همچنین انقلاب را دارای انگیزه‌های مشروع ولی غیر عقلانی و احساسی می‌دانست که باعث از بین رفتن قانون‌گرایی می‌شود. او در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۰۷ دربارهٔ محمود احمدی‌نژاد گفت: «من فکر می‌کنم او کارش را خوب انجام نداد. او با وعدهٔ رفع مشکلات اقتصادی به قدرت رسید که هیچ‌کدام از آن‌ها را عملی نکرد.»

کیارستمی در شصت و پنجمین جشنوارهٔ فیلم ونیز، ۲۰۰۸
در جواب نامهٔ سرگشادهٔ بهمن قبادی به عباس کیارستمی، کیارستمی اذعان داشت که وی با فیلم‌های شعاری سیاسی موافق نیست چون فیلم‌های سیاسی تاریخ مصرف دارند و ارزش هنر را پایین می‌آورند. کیارستمی در جشنوارهٔ فیلم سان فرانسیسکو سال ۲۰۰۰ جایزهٔ آکیرا کوروساوا خود را برای یک عمر فعالیت هنری در سینمای ایران به بهروز وثوقی هدیه داد.

او در مصاحبه‌ای با گاردین گفته بود: «در تمام فیلم‌ها خواسته‌ام این است که تصویری مهربان‌تر و صمیمی تر از انسانیت و کشورم را به نمایش بگذارم.» وی ادامه داده بود: «من مثل یک درخت هستم؛ درخت به‌خاطر اینکه از زمین رشد کرده و بیرون آمده، نسبت به آن احساس مسوولیت ندارد، بلکه باید میوه، برگ و شکوفه بیاورد. من هیچ وظیفه‌ای برای تصحیح شناخت اشتباه از کشور و فرهنگم ندارم. من چه کسی هستم که چنین وظیفه‌ای داشته باشم. ازسوی دیگر، تعداد کسانی که فیلم‌های مرا می‌بینند را با کسانی که تحت تأثیر رسانه‌های جمعی غرب هستند مقایسه کنید! من چه کاری می‌خواهم انجام دهم؟»

### جنگ ایران و عراق

کیارستمی در سال ۱۳۹۳ در یک جلسهٔ پرسش و با دانشجویان دانشگاه سیراکیوز جنگ ایران و عراق را «جنگی که هیچ مفهومی نداشت» توصیف کرده بود.
او بعداً در گفتگویی که در ایسنا منتشر شد دربارهٔ این اظهار نظرش چنین گفت:

>  «من جنگ را اساساً بیهوده می‌دانم و به این نمی‌شود شک داشت. اما مسئول جنگ کسی است که آغازش می‌کند نه کسی که دفاع می‌کند. بله هنوز هم می‌گویم و از این جمله خود ذره‌ای عقب‌نشینی نمی‌کنم که ما درگیر جنگی شدیم که هیچ مفهومی نداشت. اما این جنگ به ما تحمیل شد و نمی‌خواستیم درگیر این جنگ بی‌مفهوم شویم. درست است که هردو طرف در جنگ سهیم هستند اما مسئول کسی است که آغاز می‌کند.»
> 
> 

### سانسور

مارتین اسکورسیزی با ذکر تلاش فراوان دولت ایران برای سانسور فیلم ده از این موضوع انتقاد کرد و گفت که سانسور هیچگاه خوب نخواهد بود.
در سال ۱۹۷۷ میلادی وزارت آموزش و پرورش وقت خواستار آن شد که قسمتی از فیلم کیارستمی که زنان به صورت محجبه بودند حذف شود اما با مخالفت کیارستمی با این حذف، از نمایش فیلم جلوگیری شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز صحنه‌های دوباره گرفته‌شدهٔ بدون حجاب فیلم به نمایش در نیامد.
کیارستمی دربارهٔ سانسور در مصاحبه ای با فرانس ۲۴ بعد از دریافت جایزهٔ نخل طلای کن ۱۹۹۷ گفت: «من هیچ‌گاه با سانسور کنار نیامده‌ام بلکه همیشه از روی آن پریده‌ام. من هیچ کاری را که برخلاف میلم و باورم باشد انجام ندادم و نخواهم داد. ما همیشه با مسئله سانسور مواجه بودیم نه به عنوان هنرمند بلکه به عنوان یک شهروند. من با سانسور مشکلی ندارم نه به عنوان اینکه این موضوع را تأیید کنم نه اما می‌گویم شما کار خودتان را بکنید و ما هم کار خودمان را و در آخر می‌بینیم که چه کسی می‌ماند.» کیارستمی بعد از این برای نخستین بار در یک رویداد عمومی در تهران علیه سانسور لب به اعتراض گشود و با تشویق حضاری روبرو شد که تعجب‌زده بودند؛ فیلمسازی که پیشتر سانسور را به نوعی توجیه کرده بود.

### سیاست در آثار کیارستمی

> 
> هیچ فیلمی غیرسیاسی نیست. در هر فیلمی مسائل سیاسی مطرح می‌شوند.
> 
> 
> 

کیارستمی

آثار کیارستمی خالی از نگاه سیاسی نیست. در فیلم *ده*، یک زن در سطح شهر تهران رانندگی می‌کند. به نوشته پیتر بردشاو، «حضور یک زن به عنوان راننده در منطقه‌ای مانند خاورمیانه، که بسیاری با رانندگی زنان مخالفند، معنایی سیاسی و فمینیستی دارد.»
منتقدان کیارستمی اما معتقدند فیلم‌های او سویه سیاسی ندارد و نحوه فیلم‌سازی او در دوران انقلاب را دلیل انتقاد خود می‌دانند. پس از انقلاب با تغییر ساختار اجتماعی و سیاسی ایران کارگردانان ایرانی فیلم‌هایی با تم سیاسی و اجتماعی ساختند. بهرام بیضایی با *مرگ یزدگرد*، مسعود کیمیایی با *خط قرمز* و داریوش مهرجویی با *مدرسه‌ای که می‌رفتیم* گرفتارِ سانسور شدند. کیانوش عیاری فضای انقلاب را در فیلم *تازه‌نفس‌ها* نمایش داد. فیلم‌سازان یکی یکی دچار سانسور می‌شدند اما کیارستمی مشکل چندانی پیدا نکرد. مجموعه‌فیلم‌های کیارستمی در روزهای پس از انقلاب این فیلم‌ها هستند: «بهداشت دندان» دربارهٔ لزوم نظافت دندان، «به ترتیب یا بدون ترتیب» دربارهٔ لزوم رعایت نظم توسط بچه‌ها، «همسرایان» دربارهٔ پیرمردی که به علت نبردن سمعک همراه خود در خیابان دچار مشکل می‌شود، «همشهری» دربارهٔ مقررات راهنمایی و رانندگی و نحوه برخورد با پلیس راهنمایی و اولی‌ها دربارهٔ کلاس اولی‌هایی که در روز اول مهر به مدرسه می‌آیند.

### در ستایشِ زندگی

کیارستمی، ستایشگر زندگی و طبیعت بود و بیشتر فیلم‌هایش را در ستایش زندگی و طبیعت ساخته‌است. به گفتهٔ خودش زندگی منبع اصلی الهامش بود و جز یکی دو فیلم از جمله «تجربه» که بر اساس داستان کوتاهی از امیرنادری ساخت، همهٔ فیلمهایش را بر اساس ایده‌ها و فیلمنامه‌های خودش ساخت و از این نظر یک فیلم‌ساز به تمام معنی مؤلف محسوب می‌شود گفت: «زندگی در کار من تغییر بیشتری ایجاد می کنه تا تأثیر فیلم‌های دیگران. شاید کسانی که فیلم زیاد می‌بینند، بتوانند این تأثیر را از سینمای دیگران بگیرند اما از آنجایی که من همیشه چشم ام به زندگی است و هوش و حواسم به محیط اطرافم هست تقریباً می تونم بگم که آن چیزی که منو تغییر می ده، تجربه زندگی و محیط اطرافم هست نه سینما و ادبیات.»

او در فیلم‌های «زندگی و دیگر هیچ» و «زیر درختان زیتون» در میان ویرانه‌های زلزلهٔ رودبار و در فیلم «ای بی سی آفریقا» که دربارهٔ قربانیان بیماری ایدز در اوگاندا است، باز به دنبال نمایش جنبه‌های مثبت زندگی است. حتی در فیلم‌هایی مثل «طعم گیلاس» یا «باد ما را خواهد برد» که مشخصاً دربارهٔ مرگ است، باز هم شور زندگی و عشق به طبیعت موج می‌زند. در «طعم گیلاس»، آقای بدیعی خودکشی می‌کند اما فیلم با مرگ او تمام نمی‌شود. بدیعی در گور خود دراز می‌کشد و پردهٔ سینما تاریک می‌شود اما کیارستمی فیلم را در تاریکی تمام نمی‌کند. او به زندگی و تپه‌های اطراف تهران برمی گردد و گروه فیلمبرداری و آقای بدیعی و سربازان را نشانمان می‌دهد. کیارستمی به عنوان پیرو مکاتب خیام و حافظ، در فیلم‌هایش بارها بر غنیمت شمردن حال تأکید و در گفت‌وگویی نیز اشاره کرده: «انسان در هر لحظه تازه می‌شود.» وی با این نگرش به هستی، باید هم در آثارش این‌چنین میل به بقا و زیستن دیده شود. همان‌طور که حافظ در اشعارش ما را به زندگی فرا می‌خواند و اعتقاد دارد انسان برای یافتن آرامش قبل از هر چیز باید به خود رجوع کند. کیارستمی نیز در فیلم‌هایش با برجسته ساختن زیبایی‌های دنیا به جدال با نیستی می‌رود و مخاطبش را از لزوم انتخاب شیوه درست نگاه کردن به زندگی آگاه می‌سازد. کیارستمی در یکی از مصاحبه‌هایش، به این مطلب اشاره کرد که برای او منابع اصلی الهام چیزی نیستند جز انسان‌ها و طبیعت. او در جای دیگری نیز عنوان کرده که هیچ‌کدام از شخصیت‌های فیلم‌هایش را از ابتدا خلق نکرده و همه آن‌ها را بر اساس آدم‌هایی که دیده نوشته‌است.

تمجید و نقدها از کیارستمی
-------------------------

> 
> ساتیاجیت رای که درگذشت خیلی ناراحت شدم اما با دیدن فیلم‌های کیارستمی خدا را شکر می‌کنم که جایگزینی برای او پیدا کردیم.
> 
> 
> 

آکیرا کوروساوا


> 
> به جرئت می‌گویم که اگر عبّاس کیارستمی این راه کوتاه و باریک و بدون داشتن حد نصاب تخصّص و فهم در سینما را باب نمی‌کرد ما الآن به یک سینمای اجتماعی، حتّی به کلیدها رسیده بودیم.
> 
> 
> 

مسعود کیمیایی در گفتگو با امید روحانی

کیارستمی برای کار خود مورد تحسین جهانی و مخاطبان قرار گرفته‌است و در سال ۱۹۹۹ با نظرسنجی منتقدان بین‌المللی به عنوان مهم‌ترین کارگردان سینمای ایران در دهه ۱۹۹۰ انتخاب شد. چهار فیلم او در شش نظرسنجی بهترین نظرسنجی سینماتک انتاریو در دهه ۹۰ قرار گرفت. وی از نظریه پردازان سینما، منتقدان و همچنین از همتایانی چون ژان لوک گدار، نانی مورتی، کریس مارکر و ری کارنی به رسمیت شناخته شده‌است.[] آکیرا کوروساوا در تمجید از کیارستمی گفت: "کلمات نمی‌توانند احساسات من در مورد آنها را توصیف کنند. وقتی ساتیاجیت رای درگذشت، من بسیار افسرده شدم. اما پس از دیدن فیلم‌های کیارستمی، خدا را شکر کردم که به ما شخص مناسبی را هدیه داد تا جای او را بگیرد. کارگردانان تحسین شده و جهان شمولی مانند مارتین اسکورسیزی دربارهٔ او اظهار نظر کرده‌اند. وی کیارستمی را نماینده بالاترین سطح هنری در سینما دانسته‌است. در سال ۲۰۰۶، هیئت منتقدان گاردین، کیارستمی را به عنوان بهترین کارگردان معاصر غیر آمریکایی معرفی کرد. در همین سال موزه هنر مدرن یکی از مهم‌ترین موزه‌های هنرهای مدرن جهان که در بخش منهتن، شهر نیویورک در ایالات متحده آمریکا قرار گرفته‌است، جشنواره ای از آثار کیارستمی را با *عنوان عباس کیارستمی: تصویر ساز* تشکیل دادند. در ادامه نیز مرکز ملی هنر و فرهنگ ژرژ پمپیدو مراسمی را در تکریم آثار کیارستمی برقرار کرد و به مرور آثار ساخته شده توسط این کارگردان پرداخت.
در حالی که کیارستمی برای چندین فیلم خود در سراسر جهان مورد تحسین قابل توجهی قرار گرفته‌است، دولت ایران از نمایش فیلم‌های وی خودداری کرده‌است.

> 
> فیلم‌های عباس کیارستمی را دوست دارم بارها و بارها ببینم. او شاعر بزرگی است.
> 
> 
> 

برناردو برتولوچی در گفتگو با محمود بهرازنیا

شاید مهم‌ترین نقد به عباس کیارستمی در کتاب *از پاریس تا تهران* آمده‌است. مازیار اسلامی در کتاب *از پاریس تا تهران* می‌نویسد: درخشش کیارستمی محصول افتادن سینما در یک خلاء بود. سینمای اروپا که همیشه سعی داشت هژمونی خودش را در برابر هالیوود حفظ کند دنبال ستاره‌ای می‌گشت که جایگزین غول‌های سابق سینمای اروپا مثل فلینی، برگمان و آنتونیونی کند. چه کسی بهتر از یک ایرانی متعلق به جهان پُر رمز و راز شرق که فیلم‌هایش به لحاظ فرمال دقیقاً نقطه مقابل سینمای هالیوود بود و بازتابنده همان عرفان پست‌مدرنیستی مد روز در اروپا بود که جور دیگر دیدن را طلب می‌کرد.

بیماری و مرگ
------------

مراسم یادبود عباس کیارستمی در موزه سینمای ایران
۷ فروردینِ ۱۳۹۵ خبرگزاریِ آفتاب در وبگاهِ خود خبر داد که کیارستمی در پیِ شدّت گرفتنِ مشکلاتِ جسمی با نظرِ پزشکان در بیمارستان بستری شد.
در تاریخ شنبه ۱۴ فروردین ۱۳۹۵ خبرگزاری ایسنا خبری مبنی بر اینکه عباس کیارستمی از سرطان دستگاه گوارش رنج می‌برد منتشر کرد.
کیارستمی به دلایل متعدد، از جمله خون‌ریزی داخلی، چهار عمل جراحی را پشت سر گذاشت. اولین عمل، عمل جراحیِ درمانی بود. دومین عمل به دلیل خونریزی داخلی صورت گرفت و سومین عمل برای برداشتن کیسه صفرا و آخرین عمل به دلیل عفونتِ پیشرفته بود. در ادامه، روند درمان وی رو به پیشرفت، گزارش شد و طول درمان، بنا به تشخیص تیم معالج برای کنترل شرایط بیماری، عباس کیارستمی در خواب مصنوعی به سر می‌برد. به گفته مشاور وزیر بهداشت یک تیم پزشکی باتجربه پیگیر درمان عباس کیارستمی بود. همچنین حسن قاضی‌زاده هاشمی، وزیر بهداشت به ملاقات کیارستمی رفت و از نزدیک روند درمان او را دنبال کرد.
در ۱۵ فروردین نیز بیماری سرطان وی تکذیب شد. در ادامه برای بازتاب اخبار بیماری و سلامتی وی، کانال تلگرامی با عنوان «اخبار مربوط به روند درمانی عباس کیارستمی» راه‌اندازی شد.  
محمّد شیروانی، پس از ملاقاتِ کیارستمی در بیمارستان، مطلبی را در صفحه شخصی خود در فیس‌بوک نوشت که در آن از نارضایتی و انتقاد شدید کیارستمی از جراحی انجام‌شده خبر داد. در این یادداشت به نقل از کیارستمی گفته شد: من باورم نمی‌شه دیگه بتونم روی پا وایسم و فیلم کار کنم. اون تو [دستگاه گوارش] رو داغون کردند. این گفته‌های شیروانی با واکنش تند احمد کیارستمی مواجه شد، وی از لحن انتقادی نسبت به وزیر بهداشت و رعایت نکردن عرف و اخلاق توسط شیروانی انتقاد و بیان کرد وضعیت پدر اورژانسی نیست.

کیارستمی پس از دورهٔ نقاهت در تهران برای ادامهٔ درمان با آمبولانسِ هواییِ کمپانی ام کی ۲ با هزینه تهیه‌کننده فیلم آخرش که ساخته نشد یعنی مارین کارمیتز، راهی فرانسه شد اما پس از چند روز به علت لخته شدنِ خون، سکته مغزی کرد و در پاریس درگذشت.  
پس از مرگِ کیارستمی کمپینِ پیگریِ پروندهٔ پزشکیش توسّطِ گروهی از سینماگران و دوستدارانش راه‌افتاد.

### واکنش‌ها

> 
> عباس کیارستمی هنر هفتم کشورمان را بین‌المللی کرد و پیام آزادگی، صلح و دوستی مردم ایران را به سراسر دنیا رساند.
> 
> 
> 

اکبر هاشمی رفسنجانی


> 
> خاطرات خوبی را با هم داشتیم. برای او طلب آرامش می‌کنم.
> 
> 
> 

ژولیت بینوش

مرگِ کیارستمی با واکنش‌های متعددی از سوی هنرمندان و سیاستمداران داخلی و خارجی و مطبوعات جهان مواجه شد.
دویچه وله، تلگراف، نیویورک تایمز، یورو نیوز، آسوشیتد پرس، گاردین، الجزیره، هاف‌پست، فرانس ۲۴، سی‌ان‌ان، هالیوود ریپورتر، کوریره دلا سرا، لو موند، هاآرتص، یواس‌ای تودی، دیلی تلگراف، ایندیپندنت، ورایتی، بی‌بی‌سی، لس‌آنجلس تایمز، دیلی میل، نیویورکر، اسکرین اینترنشنال و گلوب اند میل از جمله رسانه و نشریات معتبر جهان بودند که خبر درگذشت کیارستمی را تسلیت و سرتیتر خبر خود نمودند. فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور فرانسه، در بیانیه‌ای که کاخ الیزه منتشر کرد، به عباس کیارستمی ادای احترام کرد. حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران، نیز در توئیترِ خود نوشت: «نگاه متفاوت و عمیق عباس کیارستمی به زندگی و دعوت انسان‌ها به صلح و دوستی، دستاوردی ماندگار در هنر هفتم خواهد بود». وزیران فرهنگ فرانسه و اتریش و وزیر امور خارجهٔ ایران نیز به صورت جداگانه پیام تسلیت خود را برای خانواده و جامعه هنری ایران فرستادند.

مارتین اسکورسیزی با نوشتن بیانیه‌ای رسمی از این واقعه به عنوان «از دست رفتن هنرمندی نادر با دانشی ویژه» یاد کرد. اسکورسیزی در بیانیه‌ای که در *هالیوود ریپورتر* منتشر شد نوشت: «وقتی خبر مرگ عباس کیارستمی را شنیدم عمیقاً شوکه و غمگین شدم. او یکی از آن هنرمندان نادر با دانش ویژه از دنیا بود که اگر بخواهیم با کلمات ژان رنوآر بزرگ بگوییم: «واقعیت همیشه جادو می‌کند». برای من، این حرف بدنه کاری خارق‌العاده کیارستمی را جمع‌بندی می‌کند. هر صحنه از *طعم گیلاس* یا *خانه دوست کجاست؟* پر از زیبایی و سورپرایز است که با صبر و دقت ضبط شده‌است. من توانستم طی ۱۰ یا ۱۵ سال اخیر عباس را بشناسم. او انسان بسیار خاصی بود ساکت، برازنده، متواضع، خوش‌سخن و بسیار هوشیار. او یک جنتلمن حقیقی بود و واقعاً یکی از بزرگ‌ترین هنرمندان ما». جاشوآ اوپنهایمر کارگردان بریتانیایی نوشت: «تاسف بسیار از درگذشت عباس کیارستمی کارگردان کلوز آپ که یکی از محبوب‌ترین فیلم‌های من است». ژان-کلود کریر فیلم‌نامه‌نویس، ژیل ژاکوب، رئیس چند دوره جشنواره فیلم کن و همچنین ژان‌لوک نانسی فیلسوف و استاد دانشگاه نیز به صورت جداگانه پیام‌هایی را برای درگذشت کیارستمی ارسال کردند. منتقدان بزرگ سینمایی مانند ریچارد برودی، جف اندرو، نیک نیومان و رابی کالین نیز در مطالب متعدد و جداگانه به ستایش از عباس کیارستمی پرداختند و از سینمای وی نوشتند. اصغر فرهادی به گاردین گفت: شوکه شده‌ام. با درگذشت عباس کیارستمی نه فقط سینما بلکه دنیا یک انسان بزرگ را از دست داد. سیّد محمّد خاتمی در پیامی نوشت: «درگذشت تأسف‌انگیز هنرمند خلاق و مبتکر جناب آقای عباس کیارستمی خسارتی بود سنگین برای هنر فاخر ایران عزیز.» مسعود کیمیایی دربارهٔ او گفت: می‌دانم تا آخر عمر سوگوارش خواهم بود. عزای ملی هنر را اعلام کنید. جسمش رفت اندیشه‌اش ماند. جیم جارموش در مراسمی که در نیویورک برای تکریم کیارستمی ترتیب داد با تمجید از وی با عنوان فیلمساز مورد علاقه خود یاد کرد و گفت علاوه بر این، عکاس، نقاش و شاعری فوق‌العاده‌ای نیز بود. مرگ غیرمنتظره کیارستمی، برای من دردآور بود.

سازمان ملل متحد در حساب توییتر خود نوشت: خانواده ملل متحد در ایران عمیقاً از مرگ عباس کیارستمی فیلمساز سرشناس غمگین است. همچنین از شب درگذشت کیارستمی مردم و هنرمندان برای ادای احترام و بدرقه وی به مدت سه شبانه روز در موزه سینما و خانه سینما گرد هم آمدند. مراسم یابود کیارستمی دو روز بعد از مرگ وی در خانه شعر پاریس برگزار شد. ژان-کلود کریر فیلم‌نامه‌نویس، بازیگر و همچنین ژان‌لوک نانسی فیلسوف و استاد دانشگاه نیز به صورت جداگانه پیام‌هایی را برای یادبود کیارستمی ارسال کردند که در جلسه یابود وی برای حاضران قرائت شد. کیومرث پوراحمد، رسول صدرعاملی، سیف‌الله صمدیان، رضا میرکریمی و ژیل ژاکوب هم از حاضران در این مراسم بودند. همچنین عصر همین روز در پاریس جمعی از مردم فرانسه، هنرمندان و ایرانی‌های مقیم پاریس، عکس‌هایی از عباس کیارستمی را آراسته به شمع و گل بر بستر رودخانه سن قرار دادند و به صورت نمادین با این کارگردان سرشناس وداع کردند. بعد از درگذشت کیارستمی دفتری به یاد این کارگردان بزرگ در نمایندگی ایران در یونسکو گشوده شد. همچنین منتقدان بزرگ سینمایی مانند ریچارد برودی، جف اندرو، نیک نیومان، پیتر بردشاو و رابی کالین نیز در مطالب متعدد و جداگانه به ستایش از عباس کیارستمی پرداختند و از سینمای وی نوشتند. گاردین در این باب نوشت، عباس کیارستمی، کارگردان ایرانی برنده نخل طلا درگذشت. در ادامه روز بعد گاردین در مقاله‌ای مفصل اضافه کرد، عباس کیارستمی داستان پرداز پر راز و رمز بود، فیلم‌سازی که داستان‌هایش به نوعی هم از این جهان و هم خارج از آن بودند. فیلم‌های او به سادگی معنای خود را بیان نمی‌کردند؛ آن‌ها آمیخته از آرامش، اندوه، اندیشه بودند. فرانس ۲۴ در چند بخش خبری به خبر درگذشت عباس کیارستمی پرداخت. این شبکه به زبان فرانسوی و انگلیسی خبر درگذشت کارگردان سینمای ایران را به‌صورت خبر فوری پوشش داد. همچنین در گزارش‌های مختلف به نقش و اهمیت عباس کیارستمی در سینمای ایران و جهان اشاره کرد. شبکه‌های خبری و رسانه‌های کشورهای دیگر دنیا همچون ایتالیا، انگلیس، ترکیه، آمریکا و ژاپن به‌صورت گسترده به درگذشت عباس کیارستمی پرداختند.

### تشییع و خاکسپاری

رخشان بنی‌اعتماد و اصغر فرهادی در تشییع جنازهٔ کیارستمی
نیکی کریمی (چپ) در مراسم تشییع عباس کیارستمی
مدفن کیارستمی در گورستان توک مزرعه
پیکر عباس کیارستمی در شامگاه ۱۸ تیر از پاریس به ایران منتقل شد. تشییع جنازه نیز با حضور خانواده وی و هنرمندان در فرودگاه بین‌المللی امام خمینی برگزار شد. بر اساس وصیت‌نامه کیارستمی قرار شد پیکرش در لواسان به خاک سپرده شود. مراسم تشییع پیکر عباس کیارستمی یکشنبه ۲۰ تیر ماه از مقابل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با حضور هنرمندان و دوستداران و چهره‌های سیاسی و فرهنگی در خیابان حجاب برگزار گردید. پس از تشییع مقابل کانون، مراسم خاکسپاری کیارستمی در گورستان توک مزرعه لواسان انجام شد و پیکرش با همراهی خانواده‌اش و چند هنرمند نزدیک به خاک سپرده شد. در جای‌جای آرامستان توک مزرعه و خیابان‌های ورودی لواسان پوسترهای کیارستمی نصب شده بود و کیارستمی که دوستدار طبیعت بود در گورستانی پر از درخت آرام گرفت.

### شکستنِ سنگِ قبر

روزِ ۱۶ فروردینِ ۱۳۹۶ دیده شد که سنگِ مزارِ کیارستمی را شکسته و رویش سیمان ریخته‌اند و نهالِ گیلاسی را که کنارِ مزار کاشته شده بود از ریشه درآورده بودند.

### علّتِ مرگ

در ۸ خرداد ماه سال ۱۳۹۶ رئیس کل سازمان نظام پزشکی در رابطه با علت اصلی مرگ کیارستمی اظهار داشت که خون‌ریزی حاد تحت پرده‌های مغزی (ساب دورال) که منجر به مرگ مغزی وی شده بود، علت اصلی مرگ او تشخیص داده شد.
این خون‌ریزی نیز ناشی از استفاده از دارویی به نام هپارین با دوز ۲۴ هزار واحد در روز است.

یک خیابان فرعی در شمالِ تهران به نامِ عبّاس کیارستمی شد.
در کتاب *مرگ و دیگر هیچ* که توسط بهمن کیارستمی و به کوشش نشر نظر منتشر شده، دست‌نوشته‌های عباس کیارستمی در سال ۱۳۷۶ و با خط خودش منتشر شده‌اند. در ابتدای این کتاب شعری هایکو از عباس کیارستمی آورده شده: «من می‌خواهم با مرگ خود بمیرم، نه با مرگ پزشکی» اما علت مرگ کیارستمی نشان می‌دهد که او به این آرزوی دیرینه‌اش نرسیده‌است.

فیلم‌ها
-------

مقالهٔ اصلی: فیلم‌شناسی عباس کیارستمی

نوشته‌ها
--------

مقالهٔ اصلی: کتاب‌شناسی عباس کیارستمی

جایزه‌ها و افتخارات
-------------------

مقالهٔ اصلی: فهرست جایزه‌های عباس کیارستمی

در نگاهِ دیگران
---------------

* آکیرا کوروساوا: به نظرم فیلم‌های این کارگردان ایرانی خارق‌العاده هستند. کلمات نمی‌توانند احساسات مرا بیان کنند. پیشنهاد می‌کنم فیلم‌هایش را ببینید و بعد متوجه می‌شوید چه می‌گویم. ساتیا جیت رای که درگذشت خیلی ناراحت شدم اما با دیدن فیلم‌های کیارستمی خدا را شکر می‌کنم که جایگزینی برای او پیدا کردیم.
* مارتین اسکورسیزی: یکی از برترین کارگردان‌های تاریخ سینمای جهان، کیارستمی نماینده عالی‌ترین سطح هنر در سینماست.
* ورنر هرتسوک: کارگردان سرشناس آلمانی، فیلم *خانه دوست کجاست؟* کیارستمی را یکی از پنج فیلم محبوب خود دانسته‌است.
* لورا مالوی: کلوزآپ کیارستمی واقعیت را به سینما برمی‌گرداند، اما آن را سوژه توهم، نقاب و دوسویگی سینما می‌سازد.
* دیوید بوردول: از میان فیلم‌های دهه ۹۰، فیلمی که بیشتر از همه عمیقاً تکانم داد و به لحاظ شکل و فرم، ماجراجویانه به نظرم آمد زیر درختان زیتون عباس کیارستمی بود.
* ژان-لوک گدار: سینما با گریفیث آغاز می‌شود و با کیارستمی پایان می‌یابد.

### در رأی‌گیری‌ها

#### ششمین کارگردان برتر معاصر جهان

روزنامه *گاردین* در سال ۲۰۱۱ در گزارشی فهرست ۴۰ کارگردان بزرگ معاصر سینمای دنیا را منتشر کرد. عباس کیارستمی در مکان ششم این لیست و بالاتر از بسیاری از چهره‌های نامدار سینما همچون دیوید کراننبرگ، دیوید فینچر، استیون سودربرگ، پدرو آلمودوار و گاس ون سنت قرار گرفت.

#### ده فیلم‌ساز برتر آسیا

کیارستمی و فیلم کلوزآپ ساخته وی، در جریان بیستمین جشنواره بین‌المللی فیلم پوسان ۲۰۱۵ در رده‌بندی برترین هنرمندان و فیلم‌های قاره آسیا، در میان ۱۰ هنرمند و اثر شاخص قاره قرار گرفتند.
عباس کیارستمی در فهرست ۱۰ کارگردان برتر سینمای آسیا، پس از یاسوجیرو اوزو و هو شیائو-شین در رده سوم برترین‌ها قرار گرفته‌است. آکیرا کوروساوا، ساتیا جیت رای، وونگ کار وای، اپیچاتپونگ ویراستاکول، جیا ژانکه، کنجی میزوگوچی و ادوارد یانگ رتبه‌های بعدی این رده‌بندی را به خود اختصاص داده‌اند.

#### ششمین فیلم‌سازِ برترِ ایران

کیارستمی، جز سرشناسیِ گسترده از دههٔ ۱۹۹۰ میلادی در اروپا، در ایران نیز محبوب و شناخته بود؛ به‌طوری‌که در رأی‌گیری از ۵۵ فیلم‌شناسِ ایرانی به سالِ ۱۳۸۱ کیارستمی همراهِ امیر نادری ششمین فیلم‌سازِ برترِ تاریخِ سینمای ایران شناخته شد.

#### محبوب‌ترین چهرهٔ سینمای ایران

در سال ۲۰۱۵ در یک نظرسنجی که توسط وب سایت فرانسوی لاسینتک (سینماتک) از ۲۶ کارگردان برجسته معاصر سینمای جهان انجام شد، عباس کیارستمی محبوب‌ترین چهره سینمای ایران از دیدگاه این گروه از موفق‌ترین کارگردانان حال حاضر سینمای جهان بود.
کیارستمی اولین کارگردان ایرانی بود که جوایز مهمی در جشنواره‌های مطرح جهانی دریافت کرد.

#### بهترین فیلم‌های تاریخِ سینمای نشریهٔ سایت‌اندساوند

نشریهٔ *سایت اند ساوند* در نظرسنجیِ ده‌سالانه‌اش در سالِ ۲۰۲۲ میلادی *کلوزآپ*ِ کیارستمی را در رتبهٔ هفدهمِ بهترین فیلم‌های تاریخِ سینما آورد و سه فیلمِ *کلوزآپ* و *خانه دوست کجاست؟* و *طعم گیلاس* در فهرستِ منتخبِ کارگردان‌ها به ترتیب در جایگاه‌های نهم، هفتاد و دوّم و نود و سوّم قرار گرفتند.

پانویس
------

1. ↑  دادخواهی بر سر میراث فرهنگی کیارستمی
2. ↑  Simonian, *Abbas Kiarostami*.
3. ↑  *Ranking for Film Directors*.
4. ↑  بهنود، *کیارستمی، تصویر یک استثنا*.
5. ↑  Panel of critics, *best directors*.
6. 1 2  بی‌بی‌سی، *ششمین کارگردان برتر*.
7. ↑  *رکوردزنی عکس کیارستمی*.
8. 1 2  ماهرویان، *گفتگو با عباس کیارستمی*.
9. ↑  *تجربه تازه عباس کیارستمی*.
10. ↑  ریاحی، *عباس کیارستمی*.
11. ↑  گلستان، *نگاهی به فیلم پنج*.
12. ↑  عبدالله‌زاده، *رد پای کیارستمی در برلین*.
13. ↑  کیارستمی پس از نخل طلا
14. ↑  «کیارستمی و نیکی کریمی، رکوردداران حضور داوران ایرانی در جشنواره‌های خارجی». تسنیم.
15. ↑  *عباس کیارستمی*.
16. ↑   خاک-نسپارد
17. 1 2 3 4 5 6 7  Holland، *Abbas Kiarostami*.
18. ↑  Hayes، *Kiarostami's journey*.
19. ↑  «کیارستمی سفیر فرهنگی ایران». جهانی خبر.
20. ↑  Siletz، *Besides censorship*.
21. 1 2  Jeffries، *Landscapes of the mind*.
22. ↑  Jeffries, Stuart (29 November 2005). "Landscapes of the mind". *The Guardian*. London. Retrieved 28 February 2007.
23. ↑  Dabashi، *Iranian Cinema*.
24. ↑  Parhami، *Kiarostami in Conversation*.
25. 1 2 3  Parkinson، *Abbas Kiarostami Season*.
26. ↑  *Films by Abbas Kiarostami*.
27. ↑  "Abbas Kiarostami". *BFI* (به انگلیسی). Archived from the original on 29 February 2016. Retrieved 2023-01-12.
28. ↑  «دربارهٔ عباس کیارستمی». ایرنا.
29. ↑  Gonzalez، *Close Up*.
30. ↑  Anderson، *Holding a Mirror*.
31. ↑  «بزرگداشت «نانی مورتی» با نمایش فیلمی دربارهٔ «کیارستمی»». ایسنا. ۱۲ مرداد ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۸.[*پیوند مرده*]
32. ↑  Gupta، *Celebrating film-making*.
33. ↑  Heilman، *Life and Nothing More*.
34. ↑  Rosenbaum، *Fill In The Blanks*.
35. ↑  Bransford، *Days in the Country*.
36. ↑  *Taste of Cherry*.
37. ↑  Santas، *Concepts of Suicide*.
38. 1 2 3 4 5  Andrew، *Abbas Kiarostami*.
39. 1 2  Ginsberg and  Lippard, *Historical Dictionary*, 236.
40. ↑  Young، *Shirin*.
41. ↑  Pulver، *Film Review*.
42. 1 2  Bradshaw, *Certified Copy Review*.
43. ↑  Ebert, *Movie Yearbook 2012*, 93.
44. ↑  همچنان کیا رستمی / «کپی برابر اصل» هشتمین فیلم برتر فهرست AP شد
45. ↑  «حضور «عباس کیارستمی» و «لیلا حاتمی» به عنوان داور در جشنواره کن». باشگاه خبرنگاران.
46. ↑  Vivarelli, *Kiarostami to Capalbio jury*.
47. ↑  صفحه کیارستمی در جشنواره کن ۲۰۱۴
48. ↑  سینمای کیارستمی میان شعر و تجدد / Deutsche Welle
49. ↑  پارسی، *حافظ، به روایت کیارستمی*.
50. ↑  *Wine (Poetry by Hafez)* (به انگلیسی). Sticking Place Books. 2015-11-05.
51. ↑  Kiarostami, Abbas (2015-11-04). *Tears* (به انگلیسی). Sticking Place Books.
52. ↑  Kiarostami, Abbas (2015-11-05). *With the Wind* (به انگلیسی). Sticking Place Books.
53. ↑  Kiarostami, Abbas (2015-11-05). *Wind and Leaf* (به انگلیسی). Sticking Place Books.
54. ↑  Kiarostami, Abbas (2015-11-05). *A Wolf on Watch* (به انگلیسی). Sticking Place Books.
55. ↑  Kiarostami, Abbas (2015-11-05). *Water* (به انگلیسی). Sticking Place Books.
56. ↑  «نگاهی به کارنامه عکاسی عباس کیارستمی/محمد بویری». تیتر هنر.
57. ↑  «کیارستمی کات». روزنامه آفتاب یزد.
58. ↑  «برپایی نمایشگاهی از آثار عکس و فیلم "عباس کیارستمی "در پکن». ایرنا.
59. ↑  «هنر عکاسی، به سبک "عباس کیارستمی"». مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ نوامبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۲۳.
60. ↑  «عکاسی چقدر برای کیارستمی جدی بود؟». ایسنا.
61. ↑  «هنر عکاسی، به سبک "عباس کیارستمی"». مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ نوامبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۲۳.
62. ↑  [«عباس کیارستمی» پوستر جشن سینمای ایران را طراحی کرد «] مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). پایگاه خبری فیلم کوتاه. پیوند خارجی در `|title=` وجود دارد (کمک)
63. ↑  «او عینک سیاهش را برداشت / عباس کیارستمی درگذشت». هنرآنلاین.
64. ↑  Jaggi، *A life in cinema*.
65. ↑  Solomon، *Kiarostam Tales From Tehran*.
66. ↑  Stone، *Not Quite a Memoire*.
67. ↑  Lambert، *43rd Annual San Francisco*.
68. ↑  عباس کیارستمی به روایت گاردین
69. ↑  . دریافت‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۶. پارامتر `|عنوان= یا |title=` ناموجود یا خالی (کمک)
70. ↑
71. ↑  «صاحب موج نو در سینمای پس از انقلاب ایران؛ نگاهی به زندگی و آثار عباس کیارستمی». پرده سینما.
72. ↑  کیارستمی آبروی سینمای ایران - بی‌بی‌سی فارسی
73. ↑  لوس آنجلس تایمز، تاریخ: ۹ فوریه ۲۰۱۳ تاریخ بازدید: ۲۷ تیر ۱۳۹۵[*پیوند مرده*]
74. ↑  Abbas Kiarostami: sophisticated, self-possessed master of cinematic poetry
75. ↑  «عباس کیارستمی؛ اسطوره خنثی در سینمای ایران». پایگاه خبری رویداد24.
76. ↑  کیارستمی ستایشگر زندگی یا مرگ‌اندیش؟ / ایسنا
77. ↑  کیارستمی؛ درخت تنومند سینمای ایران بود / یورونیوز
78. ↑  پیش از غروب: نگاهی به جهانِ آثار عباس کیارستمی / انسان، در جست‌وجوی آرامش
79. ↑  «کوروساوا و اسکورسیزی دربارهٔ کیارستمی چه نظری داشتند؟». آنا.
80. ↑  کیمیایی، «بازجویی سعید امامی از کیمیایی و بیضایی»، ۱۱.
81. ↑  ۴۰ کارگردان برتر جهان از نگاه گاردین
82. ↑  برتولوچی و  ۱۳۹۸، «فیلم»، ۱۱.
83. ↑  *از پاریس تا تهران*. فرهنگ صبا. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۹۳۵-۲۷-۷.
84. ↑  عباس کیارستمی بستری شد
85. ↑  بهداشت «آخرین وضعیت «کیارستمی» و دستور وزیر بهداشت» مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). ایسنا. ۱۴ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۶.
86. ↑  «عباس کیارستمی چهار عمل جراحی را پشت سر گذاشته‌است». بی‌بی‌سی‌فارسی. ۱۴ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۶.
87. ↑  «کیارستمی در حال خروج از وضعیت بحرانی/ سرطان تکذیب شد». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ آوریل ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۶ آوریل ۲۰۱۶.
88. ↑  «پاسخ احمد کیارستمی به جنجال‌سازی رسانه‌ای».
89. ↑  «گلایه احمد کیارستمی از محمد شیروانی». پایگاه خبری تحلیلی 31 نما.
90. ↑  بی‌بی‌سی فارسی
91. ↑  «کیارستمی در پاریس از دنیا رفت».
92. ↑  واکنش ژولیت بینوش به درگذشت عباس کیارستمی
93. ↑  پیام هاشمی برای عباس کیارستمی
94. ↑  پیام رئیس‌جمهور فرانسه برای درگذشت کیارستمی
95. ↑  از الیزه تا پاستور؛ واکنش‌ها به درگذشت عباس کیارستمی
96. ↑  روحانی و ظریف درگذشت کیارستمی را تسلیت گفتند
97. ↑  وزیر فرهنگ اتریش درگذشت کیارستمی را تسلیت گفت
98. ↑  «واکنش ظریف به درگذشت کیارستمی». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۱۶.
99. ↑  «در بیانیه‌ای مطرح شد / تسلیت اسکورسیزی به مناسبت درگذشت کیارستمی». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۱۶.
100. 1 2 3  سینمای جهان برای کیارستمی نوشت/ مردی با جادوی «کلوز آپ»
101. ↑  واکنش اصغر فرهادی به خبر درگذشت عباس کیارستمی
102. ↑  «سیدمحمد خاتمی طی پیامی درگذشت عباس کیارستمی را تسلیت گفت». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اوت ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۶.
103. ↑  کیمیایی: تا آخر عمرم سوگوار کیارستمی خواهم بود
104. ↑  «واکنش فرانس۲۴ به درگذشت عباس کیارستمی». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۱۶.
105. ↑  برای یادبود عباس کیارستمی / سینماگران به خانه سینمای شماره ۲ می‌روند
106. ↑  ادای احترام به عباس کیارستمی در موزه سینما
107. ↑  بزرگداشت عباس کیارستمی در پاریس برپا شد
108. ↑  دفتر یادبود کیارستمی در یونسکو
109. ↑  بازتاب گسترده درگذشت عباس کیارستمی در رسانه‌های جهان
110. ↑  عباس کیارستمی به ایران برگشت
111. ↑  عباس کیارستمی به «خانه دوست» بدرقه شد
112. ↑  عباس کیارستمی در آرامستان لواسان آرام گرفت
113. ↑  شکستن سنگ قبر عباس کیارستمی و کندن نهال گیلاس مزار او
114. ↑  علت اصلی مرگ کیارستمی در فرانسه
115. ↑  مرگ و دیگر هیچ، دست‌نوشته‌های عباس کیارستمی در سال ۱۳۷۶[*پیوند مرده*]
116. ↑  «یِس‌یِس عباس کیارستمی! من اهل کیارستمی هستم!». عصر ایران.
117. ↑  «ژان لوک گدار: سینما با کیارستمی پایان می‌یابد». همشهری آنلاین.
118. ↑  کیارستمی ششمین کارگردان برتر جهان
119. ↑  عباس کیارستمی ششمین فیلمساز؛ در میان فهرست چهل کارگردان برتر سینمای معاصر جهان
120. ↑  کیارستمی و فیلم کلوزآپ در میان برترین کارگردانان و آثار سینمای آسیا
121. ↑  فراستی، «بهترینهای عمر ما»، ۷۳.
122. ↑  «سینماگر ایرانی محبوب جهان کیست؟». ایسنا.
123. ↑  گفتگو با ژان میشل فرودون (سردبیر سابق کایه دو سینما) درباره کیارستمی و سینمای ایران-ونداد الوندی پور-روزنامه اعتماد
124. ↑
125. ↑  "The Greatest Films of All Time". *.bfi* (به انگلیسی). 2022.
126. ↑  "Directors' 100 Greatest Films of All Time". *bfi* (به انگلیسی). 2022.

منابع
-----

* *کیارستمی؛ پشت و روی واقعیت*؛ نوشتهٔ یوسف اسحاق‌پور، ترجمهٔ محمدرضا شیخی، نشر شورآفرین، ۱۳۹۸
* *سینمای عباس کیارستمی*؛ نوشتهٔ آلبرتو النا، ترجمهٔ زهرا میرآخورلی- فرامرز آشنای قاسمی، نشر نارنج (۱۳۹۷)
* «کیارستمی سفیر فرهنگی ایران». جهانی خبر. دریافت‌شده در ۲۲ فروردین ۱۴۰۰.
* *عباس کیارستمی و فیلم \_ فلسفه*؛ نوشتهٔ مَتیو اَبوت، ترجمهٔ صالح نجفی، نشر لِگا (۱۳۹۶)
* *سینمای عباس کیارستمی* نوشته جاناتان رزنبام و مهرناز سعید وفا
* *بداهت فیلم*، ژان لوک نانسی
* *عباس کیارستمی و درس‌هایی از سینما*، نوشته محمودرضا ثانی، با مقدمه ژان کلود کریر، انتشارات معین
* *سینمای عباس کیارستمی*نوشته روبرت صافاریان، انتشارات روزنه
* *پاریس- تهران: سینمای عباس کیارستمی*، نوشته مراد فرهادپور، مازیار اسلامی (۱۳۸۷)
* کریمی، ایرج (۱۳۶۵). *عباس کیارستمی، فیلمساز رئالیست*. تهران: آهو.
* *نوعی نگاه، عباس کیارستمی: ده روی ده (درس‌های سینما)*
* *پنج (دربارهٔ ساخت فیلم)، کارگاه فیلمسازی*، به کوشش دری رضایی (۱۳۸۹)
* *وقتی پروست با کیارستمی چای می‌نوشد*، نوشته کوروش رنجبر (۱۳۸۹)
* *خوانشی پساساختگرا از آثار عباس کیارستمی*، نوشته فریده آفرین و امیرعلی نجومیان (۱۳۸۹)
* *م‍ج‍م‍وع‍ه م‍ق‍الات در ن‍ق‍د و م‍ع‍رف‍ی آث‍ار ع‍ب‍اس ک‍ی‍ارس‍ت‍م‍ی*، ب‍ه اه‍ت‍م‍ام زاون قوکاسیان (۱۳۷۵)
* *منقار باز پرنده: سینمای عباس کیارستمی*، آرش سنجابی، انتشارات کتاب آمه (۱۳۹۲)
* *طعم گیلاس*، نوشته سعید عقیقی، انتشارات فرشاد، نشر قطره (۱۳۷۸)
* *طرحی از دوست نگاهی به زندگی و آثار فیلم‌ساز اندیشمند عباس کیارستمی*، نوشته محمد شعبانی پیرپشته، نشر روزنه (۱۳۷۶)
* *سینماگران ایران: عباس کیارستمی*، نوشته عباس بهارلو، انتشارات نوروز هنر (۱۳۷۹)
* *خانه‌ای با شیروانی قرمز* نوشته مرجان صائبی
* «بزرگداشت کیارستمی در پرتغال». *همشهری*. تهران (۳۳۲۵). ۱۳۸۲. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* «تجربه تازه عباس کیارستمی: اپرای موتسارت». رادیو فردا. ۱۳۸۶. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* «رکوردزنی عکس کیارستمی در حراج کریستی». رادیو زمانه. ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.
* «عباس کیارستمی». سازمان توسعه سینمایی سوره. ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.
* بهرامی، نگار (۱۳۸۷). «تناولی مرد دو و نیم میلیون دلاری هنر ایران شد». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* بهنود، مسعود (۲۰۰۵). «کیارستمی، تصویر یک استثنا». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.
* بی‌بی‌سی (۲۰۰۳). «کیارستمی ششمین کارگردان برتر جهان». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.
* پارسی، لادن (۱۳۸۶). «حافظ، این بار به روایت عباس کیارستمی». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* ریاحی، مرجان (۱۳۶۸). «عباس کیارستمی: ریالی به سینمای ایران بدهکار نیستم». پایگاه خبری فیلم کوتاه. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ اکتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* عبدالله‌زاده، مهدی (۱۳۸۶). «رد پای کیارستمی در برلین». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* فراستی، مسعود (۱۳۸۱). «بهترینهای عمر ما: بهترین فیلم‌ها و فیلمسازان تاریخ سینما از نگاه ۵۵ منتقد سینمایی». *نقد سینما* (۳۳): ۷۲–۸۷.
* کیمیایی، مسعود (۱۳۷۸). «بازجویی سعید امامی از کیمیایی و بیضایی». *ضمیمه گزارش فیلم* (۱۴۱): ۸–۲۳.
* گلستان، شاهرخ (۲۰۰۳). «اهدای دکترای افتخاری به کیارستمی». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* گلستان، شاهرخ (۲۰۰۴). «نگاهی به فیلم پنج، ساخته عباس کیارستمی». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۳.
* ماهرویان، پوریا (۲۰۰۵). «گفتگو با عباس کیارستمی به مناسبت بررسی آثار او در لندن». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.
* بویری، محمد. «نگاهی به کارنامه عکاسی عباس کیارستمی». تیتر هنر. دریافت‌شده در ۱۰ آذر ۱۳۹۸.

* "Festival de Cannes: Taste of Cherry". *festival-cannes.com* (به انگلیسی). 1997. Retrieved 2009–09–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* "Films by Abbas Kiarostami" (به انگلیسی). Stanford University. 1999. Archived from the original on 19 February 2008. Retrieved 5 December 2012. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* "2002 Ranking for Film Directors" (به انگلیسی). British Film Institute. 2002. Archived from the original on 12 March 2012. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Anderson, Jeffrey M. (2000). "Close-Up: Holding a Mirror up to the Movies" (به انگلیسی). Combustible Celluloid. Retrieved 2007–02–22. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Andrew, Geoff (2005). "Abbas Kiarostami, interview" (به انگلیسی). London: Guardian Unlimited. Archived from the original on 14 March 2010. Retrieved 2010–04–12. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Bradshaw, Peter (2010). "Certified Copy Review" (به انگلیسی). The Guardian. Retrieved 2012–02–17. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); Italic or bold markup not allowed in: `|ناشر=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Bransford, Stephen (2003). "Days in the Country: Representations of Rural Space..." (به انگلیسی). Sense of Cinema. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Dabashi, Hamid (2002). "Notes on Close Up – Iranian Cinema: Past, Present and Future" (به انگلیسی). Strictly Film School. Archived from the original on 17 February 2007. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Ebert, Roger (2011). *Roger Ebert's Movie Yearbook 2012* (به انگلیسی). Andrews McMeel Publishing. `{{cite book}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Ebert, Roger (1998). "Taste of Cherry" (به انگلیسی). Ebert Digital LLC. Retrieved 16 Sep 2013. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Esfandiary, Shahab (2012). *Iranian Cinema and Globalization: National, Transnational, and Islamic Dimensions*. Intellect Ltd. ISBN 978-1-84150-470-4.
* Ginsberg, Terri; Lippard, Chris (2010). /9780810860902 "Historical Dictionary of Middle Eastern Cinema" (به انگلیسی). Scarecrow Press. `{{cite web}}`: Check `|پیوند=` value (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Gonzalez, Ed (2002). "Close Up" (به انگلیسی). Slant Magazine. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Gupta, Hemangini (2005). "Celebrating film-making" (به انگلیسی). The Hindu. Archived from the original on 5 August 2009. Retrieved 13 January 2013. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Hayes, Ed (2002). "۱۰ x Ten: Kiarostami's journey" (به انگلیسی). Open Democracy. Archived from the original on 9 January 2007. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Heilman, Jeremy (2002). "Life and Nothing More… (Abbas Kiarostami) ۱۹۹۱" (به انگلیسی). MovieMartyr. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Holland, Robin (2007). "Abbas Kiarostami: Biography" (به انگلیسی). Zeitgeist, the spirit of the time. Archived from the original on 18 February 2007. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Jaggi, Maya (13 June 2009). "A life in cinema: Abbas Kiarostami" (به انگلیسی). The Guardian. Retrieved 16 Sep 2013. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)
* Jeffries, Stuart (2005). "Landscapes of the mind" (به انگلیسی). London: Guardian Unlimited. Retrieved 2007–02–28. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Lambert، Jeff (۲۰۰۰). «43rd Annual San Francisco International Film Festival». Sense of Cinema. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۲.
* Panel of critics (2006). "The world's 40 best directors" (به انگلیسی). London: Guardian Unlimited. Retrieved 2007–02–23. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help)
* Parhami, Shahin (2004). "A Talk with the Artist: Abbas Kiarostami in Conversation" (به انگلیسی). Synoptique. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Parkinson, David (2005). "Abbas Kiarostami Season" (به انگلیسی). BBC. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Pulver, Andrew (۲۰۰۸). "Film Review: Shirin" (به انگلیسی). Guardian. Retrieved 2012–02–17. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); Italic or bold markup not allowed in: `|ناشر=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Rosenbaum, Jonathan (1997). "Fill In The Blanks" (به انگلیسی). Chicago Reader. Archived from the original on 26 October 2007. Retrieved 13 January 2013. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Santas, Constantine (2000). "Concepts of Suicide in Kiarostami's Taste of Cherry" (به انگلیسی). Sense of Cinema. Archived from the original on 3 December 2008. Retrieved 14 July 2013. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Siletz, Ari (2006). "Besides censorship" (به انگلیسی). Iranian.com. Retrieved 2007–02–27. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Simonian, Karen (2002). "Abbas Kiarostami Films Featured at Wexner Center" (PDF) (به انگلیسی). Wexner center for the art. Archived from the original (PDF) on 10 July 2007. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Solomon, Deborah (March 11, 2007). "Questions for Abbas Kiarostam Tales From Tehran" (به انگلیسی). The New York Times. Retrieved 16 Sep 2013. `{{cite web}}`: More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (link)
* Stone, Judy (2007). "Not Quite a Memoire" (به انگلیسی). Firouzan Films. Retrieved 2007–02–23. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Vivarelli, Nick (2007). "Kiarostami to head Capalbio jury" (به انگلیسی). Variety.com. Archived from the original on 30 October 2007. Retrieved 2007–06–16. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)
* Young, Deborah (۲۰۰۸). "Iranian film "Shirin" a rewarding challenge" (به انگلیسی). Hollywood Reporter via Reuters. Archived from the original on 13 November 2012. Retrieved 2012–07–17. `{{cite news}}`: Check date values in: `|تاریخ بازبینی=` (help); Italic or bold markup not allowed in: `|ناشر=` (help); More than one of `|تاریخ بایگانی=` و `|archive-date=` specified (help); More than one of `|پیوند بایگانی=` و `|archive-url=` specified (help); More than one of `|کد زبان=` و `|زبان=` specified (help)

پیوند به بیرون
--------------

**عباس کیارستمی**در پروژه‌های خواهر ویکی‌پدیا* در میان تصاویر و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
* در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد

* عباس کیارستمی در IMDb
* عباس کیارستمی در راتن تومیتوز
* عباس کیارستمی در متاکریتیک
* عباس کیارستمی در بانک جامع اطلاعات سينماى ايران
* عبّاس کیارستمی در کتابخانهٔ باز

| * ن
* ب
* و
عباس کیارستمی |
| --- |
| سبکِ سینمایی •  فیلم‌شناسی •  کتاب‌شناسی •  فهرستِ جایزه‌ها |
| فیلم‌ها | *نان و کوچه* (۱۹۷۰) •  *زنگ تفریح* (۱۹۷۲) •  *تجربه* (۱۹۷۳) •  *مسافر* (۱۹۷۴) •  *من هم می‌توانم* (۱۹۷۵) •  *دو راه حل برای یک مسئله* (۱۹۷۵) •  *رنگ‌ها* (۱۹۷۶) •  *لباسی برای عروسی* (۱۹۷۶) •  *از اوقات فراغت خود چگونه استفاده کنیم؟* (۱۹۷۷) •  *گزارش* (۱۹۷۷) •  *بزرگداشت معلم‌ها* (۱۹۷۷) •  *راه حل* (۱۹۷۸) •  *قضیه شکل اول، شکل دوم* (۱۹۷۹) •  *بهداشت دندان* (۱۹۸۰) •  *به ترتیب یا بدون ترتیب* (۱۹۸۱) •  *همسرایان* (۱۹۸۲) •  *همشهری* (۱۹۸۳) •  *دندان‌درد* (۱۹۸۳) •  *اولی‌ها* (۱۹۸۴) •  *خانه دوست کجاست؟* (۱۹۸۷) •  *مشق شب* (۱۹۸۹) •  *کلوزآپ* (۱۹۹۰) •  *زندگی و دیگر هیچ* (۱۹۹۱) •  *زیر درختان زیتون* (۱۹۹۴) •  *لومیر و شرکا* (۱۹۹۶) •  *تولد نور* (۱۹۹۷) •  *طعم گیلاس* (۱۹۹۷) •  *باد ما را خواهد برد* (۱۹۹۹) •  *ای‌بی‌سی آفریقا* (۲۰۰۱) •  *ده* (۲۰۰۲) •  *پنج* (۲۰۰۳) •  *ده دقیقه بزرگ‌تر* (۲۰۰۳) •  *۱۰ روی ده* (۲۰۰۴) •  *جاده‌های کیارستمی* (۲۰۰۵) •  *بلیت‌ها* (۲۰۰۵) •  *کجاست جای رسیدن؟* (۲۰۰۷) •  *رومئوی من کجاست؟* (۲۰۰۷) •  *شیرین* (۲۰۰۸) •  *کپی برابر اصل* (۲۰۱۰) •  *مثل یک عاشق* (۲۰۱۲) •  *۲۴ فریم* (۲۰۱۷) |  |
| سفاین | *حافظ به روایت کیارستمی*  •  *سعدی از دست خویشتن فریاد*  •  *آتش در باد* |
| آثارِ مرتبط | سه‌گانه کوکر •  روز افتتاحیه کلوزآپ •  *سرِ کلاس با عباس کیارستمی* •  *عباس کیارستمی: یک گزارش* |
| دیگر | بهمن کیارستمی |
|  رده •  سخن‌ها •  عکس |

| * ن
* ب
* و
بهترین کارگردانان جشنوارهٔ فیلم فجر |
| --- |
| 
* *برنده نداشت.* (۱۳۶۱)
* خسرو سینایی (۱۳۶۲)
* یدالله صمدی (۱۳۶۳)
* کیانوش عیاری (۱۳۶۴)
* عباس کیارستمی (۱۳۶۵)
* کیانوش عیاری (۱۳۶۶)
* محسن مخملباف (۱۳۶۷)
* داریوش مهرجویی (۱۳۶۸)
* واروژ کریم‌مسیحی (۱۳۶۹)
* رخشان بنی‌اعتماد (۱۳۷۰)
* سیروس الوند (۱۳۷۱)
* محمد بزرگ‌نیا (۱۳۷۲)
* داریوش مهرجویی (۱۳۷۳)
* کیومرث پوراحمد (۱۳۷۴)
* مجید مجیدی (۱۳۷۵)
* ابراهیم حاتمی‌کیا (۱۳۷۶)
* رسول ملاقلی‌پور (۱۳۷۷)
* بهمن فرمان‌آرا (۱۳۷۸)
* مجید مجیدی (۱۳۷۹)
* رسول صدرعاملی (۱۳۸۰)
* رضا میرکریمی (۱۳۸۱)
* احمدرضا درویش (۱۳۸۲)
* مجید مجیدی (۱۳۸۳)
* اصغر فرهادی (۱۳۸۴)
* امیرشهاب رضویان (۱۳۸۵)
* مجید مجیدی (۱۳۸۶)
* اصغر فرهادی (۱۳۸۷)
* ابراهیم حاتمی‌کیا (۱۳۸۸)
* اصغر فرهادی (۱۳۸۹)
* پرویز شیخ‌طادی (۱۳۹۰)
* پرویز شهبازی (۱۳۹۱)
* احمدرضا درویش (۱۳۹۲)
* ابوالحسن داوودی (۱۳۹۳)
* سعید روستایی (۱۳۹۴)
* وحید جلیلوند (۱۳۹۵)
* ابراهیم حاتمی‌کیا و بهرام توکلی (۱۳۹۶)
* نرگس آبیار (۱۳۹۷)
* محمدحسین مهدویان (۱۳۹۸)
* مهدی جعفری (۱۳۹۹)
* رضا میرکریمی (۱۴۰۰)
* محمدعلی باشه‌آهنگر (۱۴۰۱)
* بهروز افخمی  (۱۴۰۲)

 |
| از سال ۱۳۶۷ جایزه سیمرغ بلورین به برندگان اهدا شد. |

| * ن
* ب
* و
ادبیات فارسی |
| --- |
| 

| ادبیات پارسی باستان |
| --- |
| 
* سنگ‌نوشته‌های پارسی باستان
* سنگ‌نبشته بیستون
* سنگ‌نبشته گنج‌نامه
* نقش رستم
* سنگ‌نبشته خشایارشا در ترکیه

 |

 |
| 

| ادبیات پارسی میانه |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| دینی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ترجمه و تفسیر اوستا | 
* زند
* پازند
* یسن‌ها
* ویسپرد
* وندیداد
* هیربدستان و نیرنگستان
* یشت‌ها
* گاهان

 |
| دانشنامه‌های دینی | 
* دین‌کرد
* بندهشن هندی
* بندهشن بزرگ
* جاماسپی
* گزیده‌های زادسْپَرَم
* نامه‌های منوچهر
* دادِستان دینیگ
* روایت‌های پهلوی
* نامه تنسر

 |
| فلسفی و کلامی | 
* دین‌کرد سوم و چهارم
* شکند گمانیک ویچار
* پس دانشن کامگ
* گُجَستَک اَبالیش
* زبور پهلوی

 |
| الهام و پیش‌گویی | 
* جاماسپی
* ارداویراف‌نامه
* ویرازگان
* زند وهمن یسن
* منظومه بهرام ورجاوند

 |
| قوانین دینی | 
* شایست نشایست
* روایت امید اشوهشتان
* روایات آذرفرنبغ فرخزادان
* روایات فرنبغ سروش
* پرسشنیها
* مادگان هزار دادستان

 |
| اندرزنامه‌های پهلوی | 
* مینوی خرد
* یادگار بزرگ‌مهر
* اندرزنامه آذرپاد مهراسپندان
* اندرز اوشنَر دانا
* اندرز دانایان به مزدیسنان
* اندرز خسرو قبادان
* اندرز پوریوتکیشان
* اندرز دستوران به بهدینان
* اندرز بهزاد فرخ‌پیروز
* پنج خیم روحانیان
* داروی خرسندی
* خویشکاری ریدگان
* اندرز کنم به شما کودکان
* دین‌کرد ششم

 |
| آثار مانوی | 
* انجیل زنده
* شاپورگان
* گنجینه زندگان
* رازان
* غول‌ها
* نامه‌ها
* زبور مانی

 |

 |
| غیردینی | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نثر | 

|  |  |
| --- | --- |
| کتابی | 
* کارنامه اردشیر بابکان
* یادگار زریران
* خسرو و ریدگ
* گزارش شطرنج
* شهرستان‌های ایرانشهر
* شگفتی و برجستگی سیستان
* ماتیکان یوشت فریان
* ماه فروردین روز خرداد
* سورسخن
* فرهنگ پهلوی
* فرهنگ اویم ایوک
* آیین نامه‌نویسی
* خودای‌نامگ
* کتاب کاروند

 |
| متفرقه | 
* سنگ‌نوشته‌های دولتی در دوران ساسانی
* کعبه زرتشت
* سفال‌نوشته‌ها
* پوست‌نوشته‌ها
* فلزنوشته‌ها
* مهرها
* سکه‌نوشته‌ها

 |

 |
| شعر | 
* درخت آسوری
* خیم و خرد فرخ‌مرد
* خرد

جاماسپی فرگرد ۱۶ • 
 |

 |

 |

 |
| 

| ادبیات پارسی دری |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شعر | 

|  |  |
| --- | --- |
| سدهٔ یکم | دارای‌دخت |
| سدهٔ دوم | ابوالعباس مروزی |
| سدهٔ سوم | 
* محمود وراق هروی
* حنظله بادغیسی
* راتبه نیشابوری
* رودکی
* ابن رومی
* ابوحفص سغدی
* شهید بلخی
* محمد پسر مخلد سگزی
* محمد پسر وصیف سجزی
* مسعودی مروزی
* فیروز مشرقی
* بسام کرد
* ابوسلیک گرگانی

 |
| سدهٔ چهارم | 
* آغاجی بخارایی
* ابوسعید ابوالخیر
* ابوالفتح بستی
* ابوالفرج سگزی
* ابوطاهر خسروانی
* رونقی بخارایی
* سپهری بخارایی
* بدیع بلخی
* بشار مرغزی
* ابوالمؤید بلخی
* بُندار رازی
* بهرامی سرخسی
* بوالمثل بخارایی
* ابواسحاق جویباری
* خبازی نیشابوری
* خجسته سرخسی
* خسروی سرخسی
* دقیقی
* رابعه بلخی
* ابوالعباس ربنجنی
* ابوشکور بلخی
* رودکی
* ابوحفص سغدی
* شاکر جلاب
* شهید بلخی
* عماره مروزی
* عنصری بلخی
* فردوسی
* محمد عبده کاتب
* حکاک مرغزی
* مسعودی مروزی
* ابوطیب مصعبی
* معروفی بلخی
* ابوزراعه معمری
* معنوی بخارائی
* منتصر سامانی
* منجیک ترمذی
* منطقی رازی
* نصر بن منصور
* ابوشعیب هروی
* طاهر چغانی
* کسایی مروزی
* عبدالله روزبه النکتی
* یوسف عروضی
* ابوالقاسم بشریاسین

 |
| سدهٔ پنجم | 
* ابوسعید ابوالخیر
* فخرالدین اسعد گرگانی
* خواجه عبدالله انصاری
* باباطاهر
* خیام
* دانشی طوسی
* مسعود سعد سلمان
* سنایی
* اسدی طوسی
* عسجدی
* عنصری بلخی
* عیوقی
* کافرک غزنوی
* غضائری رازی
* ابوالفرج رونی
* فرخی سیستانی
* قطران تبریزی
* لبیبی
* منوچهری دامغانی
* ناصرخسرو
* ازرقی هروی
* عبدالله روزبه النکتی
* ایرانشان بن ابی‌الخیر
* عثمان مختاری

 |
| سدهٔ ششم | 
* اثیر اخسیکتی
* ادیب صابر
* محمد معزی
* انوری
* عمعق بخاری
* خاقانی
* خیام
* ابوالفرج رونی
* سراج قمری
* مسعود سعد سلمان
* سموری سجزی
* سنایی
* سوزنی سمرقندی
* جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی
* قاضی هجیم آملی
* عبدالواسع جبلی
* علی بن احمد سیفی
* ظهیرالدین فاریابی
* اشرف غزنوی
* فلکی شروانی
* قوامی رازی
* مهستی گنجوی
* مولانا شاهین شیرازی
* عطار نیشابوری
* رشیدالدین وطواط
* نظامی گنجوی
* بهاءالدین ولد
* عبدالقادر گیلانی
* علی بن‌حامد کوفی
* عثمان مروندی
* ابوالعلاء گنجه‌ای
* ایرانشاه بن ابی‌الخیر
* رشیدی سمرقندی
* شمس طبسی

 |
| سدهٔ هفتم | 
* بدر جاجرمی
* کمال‌الدین اسماعیل
* افضل‌الدین کاشانی
* امیرخسرو دهلوی
* اوحدالدین کرمانی
* امامی هروی
* مولوی
* همام تبریزی
* پوربهای جامی
* بهرام پژدو
* زرتشت بهرام پژدو
* سراج قمری
* سراج‌الدین سگزی
* سعدی
* سعدالدین نزاری قهستانی
* شمس قیس رازی
* شیخ محمود شبستری
* فخرالدین عراقی
* سیف فرغانی
* ابن یمین
* عمید لویکی
* اوحدی مراغه‌ای
* مجد همگر
* مولانا ناصری
* عطار نیشابوری
* کیکاووس رازی
* نظامی گنجوی
* سلطان ولد
* علی بن‌حامد کوفی
* عثمان مروندی
* ملک‌تاج‌الدین دهلوی
* شهاب‌الدین بدایونی
* امیرحسن دهلوی
* خواجه عبیدالدین
* حسن محمود کاتب

 |
| سدهٔ هشتم | 
* شاهین شیرازی
* ابواسحاق اطعمه
* فضل‌الله نعیمی
* امیرخسرو دهلوی
* قاسم انوار
* مغربی تبریزی
* همام تبریزی
* سلیمی تونی
* حافظ
* حیدر شیرازی
* برندق خجندی
* کمال خجندی
* رستم خوریانی
* شرف‌الدین رامی
* عبید زاکانی
* سلمان ساوجی
* امیر شاهی
* شیخ محمود شبستری
* سیف فرغانی
* ابن یمین
* بدر چاچی
* بوعلی قلندر
* خواجوی کرمانی
* عماد فقیه کرمانی
* اوحدی مراغه‌ای
* عمادالدین نسیمی
* نعمت‌الله ولی
* امیرحسن دهلوی
* ملک عماد زوزنی
* جهان‌ملک خاتون
* حمدالله مستوفی
* جام جونه
* حماد جمالی
* لطف‌الله نیشابوری
* میر سید علی همدانی
* عطار شیرازی
* ابوالحسن علی‌الاعلی
* جلال طبیب شیرازی

 |
| سدهٔ نهم | 
* آذری طوسی
* محمد محمد آملی
* ابن حسام
* ابواسحاق اطعمه
* قاسم انوار
* عصمت بخاری
* فخرالدین بخاری
* کمال‌الدین بنایی
* مغربی تبریزی
* جامی
* هلالی جغتائی
* برندق خجندی
* هاتفی خرجردی
* رستم خوریانی
* رضای سبزواری
* شهاب ترشیزی
* بساطی سمرقندی
* سکندر لودی
* امیر شاهی
* اهلی شیرازی
* بابا فغانی شیرازی
* عطار تونی
* آهی تونی
* علی‌شیر نوایی
* مسیحی فوشنجی
* مکتبی شیرازی
* محمد فضولی
* نظام‌الدین محمود قاری
* مهری هروی
* کاتبی ترشیزی
* نعمت‌الله ولی
* حسن‌شاه هروی
* اسیری لاهیجی
* قبولی هروی
* آصفی هروی
* زین‌الدین محمود واصفی
* لطف‌الله نیشابوری
* اهلی ترشیزی
* ملا محمد نامی
* خیالی بخاری
* قاسم کاهی
* نظام قاری

 |
| سدهٔ دهم | 
* شفایی اصفهانی
* وحشی بافقی
* کمال‌الدین بنایی
* ظهوری ترشیزی
* ذوقی تونی
* حیرتی تونی
* نثاری تونی
* هلالی جغتائی
* هاتفی خرجردی
* فیضی دکنی
* جمالی دهلوی
* عرفی شیرازی
* علی‌شیر نوایی
* محتشم کاشانی
* مولانا همتی انگورانی
* اهلی شیرازی
* مکتبی شیرازی
* میر رضی آرتیمانی
* نظیری نیشابوری
* محمد فضولی
* سحابی استرآبادی
* شانی تکلو
* بابا فغانی شیرازی
* ملا حیدر هروی
* سقای بخارایی
* مطربی سمرقندی
* دوستی بدخشی
* عبدالرحمن مشفقی بخارایی
* سیدای نسفی
* فطرت زردوز سمرقندی
* ظهوری دکنی
* لسانی شیرازی
* شرف‌جهان قزوینی
* فهمی استرآبادی
* اهلی ترشیزی
* شهیدی قمی
* شریف تبریزی
* صبوری تبریزی
* نوعی خبوشانی
* ثنایی مشهدی
* ضمیری اصفهانی
* مسعود مسیح کاشانی
* شکیبی اصفهانی
* ملک قمی
* کفری تربتی
* شاه‌طاهر دکنی انجدانی
* نصیبی گیلانی
* سرخوش کشمیری
* ولی دشت بیاضی
* غزالی مشهدی

 |
| سدهٔ یازدهم | 
* انیسی شاملو هروی
* میر رضی آرتیمانی
* طالب آملی
* شوکت بخاری
* سلیم تهرانی
* فیضی دکنی
* قاسم مشهدی
* ابوالفتح سگزی
* احولی سیستانی
* اسیر شهرستانی
* محمدسعید اشرف مازندرانی
* سلطان باهو
* ملاشاه بدخشی
* جهان‌آرا بیگم
* حمزه غافل سیستانی
* زلالی خوانساری
* زیب‌النسا
* بیدل
* سرمد کاشانی
* کلیم کاشانی
* ندیم کشمیری
* شاپور تهرانی
* صائب تبریزی
* صوفی مازندرانی
* صیدی طهرانی
* باذل مشهدی
* قدسی مشهدی
* نظیری نیشابوری
* مولانا همتی انگورانی
* محسن فیض کاشانی
* سحابی استرآبادی
* فیاض لاهیجی
* شانی تکلو
* منیر لاهوری
* مجذوب تبریزی
* طرزی افشار
* کرام بخارایی
* سیدای نسفی
* عاقل خان رازی خوافی
* نخلی بخارایی
* ناظم هراتی
* سرافراز سمرقندی
* فصیحی هروی
* نجیب کاشانی
* رجبعلی واحد تبریزی
* ناصر علی سرهندی
* محسن فانی
* عبدالقادر تونی
* ظفرخان حسن
* رضی دانش مشهدی
* سعید نقشبندی یزدی
* فوقی یزدی
* سنجر کاشانی
* صفی چرکس
* سالک قزوینی
* محمد واعظ قزوینی
* غنی کشمیری
* رفیع مشهدی
* طغرای مشهدی
* وحید قزوینی
* ذوقی اردستانی
* الهی اسدآبادی

 |
| سدهٔ دوازدهم | 
* محمدسعید اشرف مازندرانی
* هاتف اصفهانی
* آزاد بلگرامی
* آذر بیگدلی
* عبدالرزاق دنبلی
* عبدالقادر بیدل
* فقیر دهلوی
* وصال شیرازی
* فتحعلی‌خان صبای کاشانی
* حزین لاهیجی
* باذل مشهدی
* قصاب کاشانی
* صباحی بیدگلی‏
* مشتاق اصفهانی
* طبیب اصفهانی
* غنیمت پنجابی
* حشمت بدخشانی
* کرام بخارایی
* سپندی سمرقندی
* حسین شهرت شیرازی
* املای بخارایی
* غیاثی بدخشی
* واله داغستانی
* ظفرخان جوهری
* مخلص کاشانی
* تأثیر تبریزی
* نجیب کاشانی
* واله اصفهانی
* محیط قمی
* میرنجات اصفهانی
* عالی شیرازی
* شیوکرام تقوی
* قانع تتوی
* آفرین لاهوری
* واقف لاهوری
* محمداسماعیل دارا
* اکسیر اصفهانی
* حیرت لاهوری
* خالص اصفهانی

 |
| سدهٔ سیزدهم | 
* صفای اصفهانی
* نشاط اصفهانی
* فروغی بسطامی
* یغمای جندقی
* فایز دشتی
* غالب دهلوی
* فقیر شیرازی
* قاآنی شیرازی
* وصال شیرازی
* وقار شیرازی
* محمودخان صبا
* طاهره قرةالعین
* فتحعلی‌خان صبای کاشانی
* نادره
* بیدل کرمانشاهی
* ‌‌جعفر پیدا همدانی
* میرزا جعفر ریاض همدانی
* عبرت نایینی
* عبدالرزاق دنبلی
* نقیب‌خان طغرل احراری
* شمس‌الدین شاهین
* ظفرخان جوهری
* تاش‌خواجه اسیری
* صادق منشی بخارایی
* جیحون یزدی
* واله اصفهانی
* محیط قمی
* مفتون بردخونی
* عمان سامانی
* نواب‌الله دادخان صوفی

 |

 |
| نثر | 

|  |  |
| --- | --- |
| سدهٔ چهارم | 
* ابومنصور معمری
* ابویعقوب سجستانی
* ابوعلی بلعمی
* ابوالمؤید بلخی
* اخوینی بخاری
* ابومنصور موفق هروی

 |
| سدهٔ پنجم | 
* ابوریحان بیرونی
* ابن‌سینا
* ابونصر مشکان
* گردیزی
* بیهقی
* کیکاووس زیاری
* هجویری
* ناصر خسرو
* خواجه عبدالله انصاری
* نظام‌الملک
* خیام
* شاهمردان رازی

 |
| سدهٔ ششم | 
* ابن بلخی
* اسماعیل جرجانی
* ابوالفضل رشید الدین میبدی
* محمد غزالی
* احمد غزالی
* عین‌القضات
* احمد جام
* حمیدالدین بلخی
* شهاب‌الدین یحیی سهروردی
* ابوالحسن بیهقی
* رشیدالدین وطواط
* نصرالله منشی
* نظامی عروضی
* ابوالفتوح رازی
* محمد بن منور
* سعدالدین وراوینی
* محمد بن غازی ملطیوی
* بهاءالدین بغدادی
* ظهیری سمرقندی
* خاقانی
* نجم‌الدین راوندی

 |
| سدهٔ هفتم | 
* ابن‌اسفندیار
* عطار
* شهاب‌الدین زیدری نسوی
* محمد عوفی
* شمس قیس رازی
* نجم‌الدین رازی
* خواجه نصیرالدین طوسی
* شمس تبریزی
* مولوی
* افضل‌الدین کاشانی
* عطاملک جوینی
* سعدی
* ناصرالدین عبدالله بیضاوی
* قطب‌الدین شیرازی
* منهاج سراج

 |
| سدهٔ هشتم | 
* رشیدالدین فضل‌الله همدانی
* شرف‌الدین عبدالله شیرازی
* حمدالله مستوفی
* ضیاءالدین نخشبی
* نظام‌الدین شنب غازانی

 |
| سدهٔ نهم | 
* حافظ ابرو
* جامی
* شرف‌الدین علی یزدی
* حسین واعظ کاشفی
* میرخواند
* عبدالرزاق سمرقندی
* ابن ترکه اصفهانی
* جلال‌الدین دوانی

 |
| سدهٔ دهم | 
* ابوالفضل علامی
* عبدالقادر بن ملوک شاه بدائونی
* شیخ بهایی
* اسکندر بیگ ترکمان

 |
| سدهٔ یازدهم | 
* امین احمد رازی
* شرف‌خان بدلیسی
* عبدالفتاح فومنی
* محمد داراشکوه

 |
| سدهٔ دوازدهم | 
* میرزا مهدی استرآبادی
* قائم‌مقام فراهانی

 |
| سدهٔ سیزدهم | 
* زین‌العابدین شیروانی
* قاآنی شیرازی

 |

 |

 |

 |
| 

| ادبیات دوره معاصر |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شاعران | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ایران | 

|  |  |
| --- | --- |
| نوقدمایی | 
* عارف قزوینی
* میرزاده عشقی
* محمد فرخی یزدی
* محمدتقی بهار
* شیدای گراشی
* ارسلان پوریا
* پرویز ناتل خانلری
* نادر نادرپور
* پروین اعتصامی
* ایرج میرزا
* سیاوش کسرایی
* محمدرضا عبدالملکیان
* فریدون توللی
* گلچین گیلانی
* عبرت نایینی
* کریم امیری فیروزکوهی
* مظاهر مصفا
* ژولیده نیشابوری
* عبدالحسین جلالیان
* محمدعلی ریاضی یزدی
* عماد خراسانی
* سلمان هراتی
* سپیده کاشانی
* حمید سبزواری
* سید حسن حسینی
* یاور همدانی
* محمدرضا آقاسی
* محمدعلی معلم دامغانی
* هوشنگ ابتهاج

 |
| نیمایی | 
* مهدی اخوان ثالث
* منوچهر آتشی
* نصرت رحمانی
* سهراب سپهری
* محمدرضا شفیعی کدکنی
* منوچهر شیبانی
* اسماعیل شاهرودی
* م. آزاد
* اسماعیل خویی
* محمد زهری
* محمد مختاری
* نیما یوشیج
* قیصر امین‌پور
* ضیاء موحد
* سعید سلطان‌پور
* منصور اوجی
* مفتون امینی
* فریدون مشیری

 |
| سپید | 
* هوشنگ ایرانی
* تندرکیا
* بیژن جلالی
* احمد شاملو
* فروغ فرخزاد
* طاهره صفارزاده
* نازنین نظام شهیدی

 |
| موج نو | 
* احمدرضا احمدی
* محمدرضا اصلانی
* بیژن الهی
* هوشنگ ایرانی
* بهرام اردبیلی
* محمدعلی سپانلو
* عظیم خلیلی
* جواد مجابی

 |
| حجم | 
* یدالله رؤیایی
* هوشنگ چالنگی
* شاپور بنیاد
* بیژن الهی
* بهرام اردبیلی
* پرویز اسلام‌پور
* محمدرضا اصلانی
* سیروس آتابای

 |
| ناب | 
* هوشنگ چالنگی
* سیدعلی صالحی
* فرامرز سلیمانی

 |
| موج سوم | 
* هرمز علی‌پور

 |
| دههٔ هفتاد | 
* رضا براهنی
* علی باباچاهی
* شاپور بنیاد
* بیژن کلکی
* شیوا ارسطویی
* بهزاد زرین‌پور
* علی عبدالرضایی
* گراناز موسوی
* آزیتا قهرمان
* پگاه احمدی
* جمشید برزگر
* حافظ موسوی
* رزا جمالی
* شاپور جورکش
* علی‌رضا پنجه‌ای
* فرشته ساری
* فریاد شیری
* فیروزه میزانی
* کسرا عنقایی
* کوروش همه‌خانی
* گیتی خوشدل
* محمد آزرم
* محمود مشرف آزاد تهرانی
* مریم هوله
* مسعود امینی
* منصور کوشان
* مهرداد فلاح
* نازنین نظام شهیدی

 |
| غزل پست‌مدرن | 
* مهدی موسوی
* فاطمه اختصاری
* اندیشه فولادوند
* مونا زنده‌دل
* محمد بم

 |
| دیگر شاعران | 
* بیژن جلالی
* بیژن نجدی
* جواد مجابی
* رسول یونان
* شمس لنگرودی
* علی عبداللهی
* محمدعلی سپانلو
* حسن همایون
* غلامرضا بروسان
* شهاب مقربین
* گروس عبدالملکیان

 |
| غزل کلاسیک | 
* محمدحسین شهریار
* سیمین بهبهانی
* حسین منزوی
* محمدعلی بهمنی
* منوچهر نیستانی

 |

 |
| افغانستان | 
* نادیا انجمن
* واصف باختری
* خلیل‌الله خلیلی
* مسعود نوابی
* محمدکاظم کاظمی
* فضل‌الله قدسی
* ابوطالب مظفری
* سعادت ملوک‌تاش
* فدایی هروی
* مخفی بدخشی
* عبدالکریم تمنا
* صوفی عشقری
* نادیه فضل
* محجوبه هروی
* ندیم کابلی

 |
| تاجیکستان | 
* صدرالدین عینی
* فرزانه خجندی
* اسکندر ختلانی
* ابوالقاسم لاهوتی
* گلرخسار صفی‌اوا
* لایق شیرعلی
* میرزا عبدالواحد مُنظِم
* صدرِ ضیا
* ساتِم اُلُغ‌زاده
* بازار صابر
* جلال اکرامی
* عبید رجب
* محمدعلی عجمی
* صفیه گلرخسار
* زلفیه عطایی
* مؤمن قناعت
* عسکر حکیم
* عنایت حاجی‌یوا
* عبدوملک بهاری
* مجیب مهرداد
* گل‌نظر کلدی
* تیمور ذوالفقارف
* عاشور صفر
* دارا نجات
* احمدجان رحمت‌زاد
* جوره هاشمی

 |
| ازبکستان | 
* حیات نعمت سمرقندی
* خواجه
* اسد گلزاده بخارایی
* محمدجان شکوری بخارایی
* مردخای بهایف
* پیرو سلیمانی
* میرزا تورسون‌زاده
* شهزاده نظرزاده
* سلامت رجبوا
* دلشاد فرهادزاد
* عبدالله سبحان

 |
| پاکستان | 
* اقبال لاهوری
* حفیظ جالندهری

 |
| ارمنستان | ادوارد حق‌وردیان |

 |
| رمان‌نویسان | 
* محمدباقر میرزا خسروی
* علی‌محمد افغانی
* غزاله علیزاده
* بزرگ علوی
* رضا امیرخانی
* مهشید امیرشاهی
* جواد مجابی
* رضا براهنی
* سیمین دانشور
* محمد حنیف
* محمود دولت‌آبادی
* علی‌اشرف درویشیان
* رضا قاسمی
* هوشنگ گلشیری
* ابوتراب خسروی
* احمد محمود
* سعید تشکری
* شهریار مندنی‌پور
* عباس معروفی
* ایرج پزشک‌زاد
* منصور کوشان
* عبدوملک بهاری
* تیمور ذوالفقارف

 |
| داستان‌کوتاه‌نویسان | 
* جلال آل‌احمد
* شمیم بهار
* صادق چوبک
* سیمین دانشور
* نادر ابراهیمی
* ابراهیم گلستان
* هوشنگ گلشیری
* صادق هدایت
* محمدعلی جمال‌زاده
* ابوتراب خسروی
* مصطفی مستور
* جعفر مدرس صادقی
* هوشنگ مرادی کرمانی
* علی‌اشرف درویشیان
* بیژن نجدی
* شهرنوش پارسی‌پور
* غلامحسین ساعدی
* بهرام صادقی
* گلی ترقی

 |
| نمایشنامه‌نویسان | 
* میرزا فتحعلی آخوندزاده
* ارسلان پوریا
* علی نصیریان
* بهرام بیضایی
* بیژن مفید
* غلامحسین ساعدی
* هنگامه مفید
* عباس نعلبندیان
* اکبر رادی
* پری صابری
* محمود استادمحمد
* میرزاده عشقی
* محسن یلفانی
* حمید امجد
* محمد چرمشیر
* محمد یعقوبی
* نغمه ثمینی
* محمد عثمان‌اف
* رضا صابری
* رضا قاسمی
* حسین پاکدل
* حسین پناهی
* محمد رحمانیان
* محمد رضایی‌راد
* جلال تهرانی
* امیررضا کوهستانی
* آراز بارسقیان

 |
| فیلمنامه‌نویسان | 
* ابراهیم حاتمی‌کیا
* مسعود کیمیایی
* اصغر فرهادی
* رخشان بنی‌اعتماد
* بهرام بیضایی
* کامبوزیا پرتوی
* داریوش مهرجویی
* ابراهیم گلستان
* علی حاتمی
* مجید مجیدی
* پیمان قاسم‌خانی
* ناصر تقوایی
* شادمهر راستین
* اصغر عبداللهی
* کیومرث پوراحمد
* عباس کیارستمی
* نرگس آبیار

 |
| کودک و نوجوان | 
* جبار باغچه بان
* پروین دولت آبادی
* عباس یمینی‌شریف
* محمود کیانوش
* مصطفی رحماندوست
* قیصر امین‌پور
* جعفر ابراهیمی
* اسدالله شعبانی
* افسانه شعبان نژاد
* بیوک ملکی
* بابک نیک طلب
* شکوه قاسم‌نیا
* ناصر کشاورز
* مهری ماهوتی
* افشین علا
* علی اصغر سیدآبادی
* آتوسا صالحی
* حمید هنرجو
* محمود پوروهاب
* عرفان نظر آهاری
* رودابه حمزه ای
* یحیی علوی فرد

 |
| سایر | 
* علی‌اکبر دهخدا
* محمد معین
* حسن عمید
* زهرا کیا

 |
| انجمن‌ها و محافل ادبی | 
* انجمن ادبی ایران
* انجمن ادبی شمع سوخته
* کانون نویسندگان ایران
* انجمن ادبی هرات

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
دریافت‌کنندگان کمک هزینه تحصیلی بنیاد فیلم بریتانیا |
| --- |
| 
* مارسل کارنه / دیوید لین / مایکل پاول / امریک پرسبرگر / ساتیاجیت رای / اورسن ولز (۱۹۸۳)
* Sidney Bernstein (۱۹۸۴)
* John Brabourne / لارنس الیویه (۱۹۸۵)
* جرمی ایزاک / دبورا کار / آکیرا کوروساوا / Dilys Powell (۱۹۸۶)
* درک بوگارد / بتی دیویس / الم کلیموف (۱۹۸۷)
* گراهام گرین / ونسا ردگریو / Anthony Smith (۱۹۸۸)
* پگی اشکرافت / ژرار دوپاردیو / David Francis (۱۹۸۹)
* درک جارمن / کریشتوف کیشلوفسکی / ژن مورو / فرد زینمان (۱۹۹۰)
* الک گینس / Leslie Hardcastle (۱۹۹۱)
* ریچارد اتنبرا / مگی اسمیت (۱۹۹۲)
* کلینت ایستوود / دنیس فرمن / مورین اوهارا (۱۹۹۳)
* نیکلاس روگ / جین سیمونز (۱۹۹۴)
* میکل‌آنجلو آنتونیونی / جان میلز / مارتین اسکورسیزی / رابرت وایز (۱۹۹۵)
* مایکل کین / کن لوچ (۱۹۹۶)
* مایکل پارکینسون / لیندا لا پلانت / وریتی لمبرت / دیوید پاتنام / Sydney Samuelson / تلما شونمیکر / Alan Yentob (۱۹۹۷)
* برناردو برتولوچی / جرمی توماس (۱۹۹۸)
* John Paul Getty Jr. (۱۹۹۹)
* الیزابت تیلور (۲۰۰۰)
* رابرت آلتمن / لوئیس گیلبرت (۲۰۰۱)
* جک کاردیف / باب واینستین (۲۰۰۲)
* عباس کیارستمی / مایک لی / عثمان سمبن (۲۰۰۵)
* ترنس دیویس (۲۰۰۷)
* سلیمان سیسه / جان هرت / ریدلی اسکات (۲۰۰۹)
* دنی بویل / دیوید رز (۲۰۱۰)
* ایزابل هوپر / جودی دنچ / ریف فاینز / دیوید کراننبرگ (۲۰۱۱)
* برایان فوربز / هلنا بونهام کارتر / تیم برتون / ریچارد لستر (۲۰۱۲)
* فیلیپ فرنچ / کریستوفر لی / جان بورمن (۲۰۱۳)
* آل پاچینو / استیون فریرز (۲۰۱۴)
* مل بروکس / کیت بلانشت (۲۰۱۵)
* هیو گرانت / گرگ دایک / استیو مک‌کوئین (کارگردان) (۲۰۱۶)
* پیتر مورگان / پل گرینگرس (۲۰۱۷)
* الیویا کلمن (۲۰۱۹)
* آماندا نویل / تیلدا سوینتن (۲۰۲۰)
* مایکل ویلسون / باربارا براکلی (۲۰۲۲)
* اسپایک لی (۲۰۲۳)
* کریستوفر نولان (۲۰۲۴)

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* هویت عکاسان
* هنرمندان آرکی‌دی (هلند)
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* هنرمند موزیک‌برینز
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* هویت عکاسان
* هنرمندان آرکی‌دی (هلند)
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* هنرمند موزیک‌برینز
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  ⛭   وبگاه‌های موضوعی | آل مووی · آلوسینه · Česko-Slovenská filmová databáze · بانک اطلاعات فیلم دانمارک · بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها · Kinopoisk · موزیک‌برینز · RKDartists |
| لغتنامه‌ها و دایره المعارف‌ها | Բրիտանիկա (օնլայն) · Բրոքհաուս · Կրուգոսվետ · Մեծ կատալոնական · Մեծ նորվեգական · Մեծ ռուսական · Notable Names Database · Universalis |
| 

| کنترل استاندارد |
| --- |
| BIBSYS: 26901 · BNE: XX1266607 · BNF: 131885748 · CiNii: DA09623035 · CONOR: 25287779 · EGAXA: vtls001840656 · GND: 121032345 · GTAA: 226298 · ICCU: RAVV088775 · ISNI: 0000000122842944 · LCCN: no98065081 · Microsoft: 2276429161 · NDL: 00514280 · NKC: xx0169846 · NLA: 57193069 · NLG: 336744 · NLP: a0000002642289 · NSK: 000653969 · NTA: 142940623 · NUKAT: n2004027874 · SUDOC: 035424303 · VIAF: 114753296 · ULAN: 500116294 · WorldCat VIAF: 114753296 |

 |














1. ↑
2. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۶.
3. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۶.