Megacity in 23x15px|border |alt=|link= هند
**بمبئی** (انگلیسی: Mumbai مراتی:मुंबई) پایتخت ایالت مهاراشترا است. بمبئی پرجمعیت‌ترین شهر هند و دومین شهر بزرگ هند پس از دهلی نو می‌باشد که در کشور هند قرار دارد.

بمبئی در زبان هندی به معنای ساحل خوب است. این نام را استعمارگران پرتغالی بر این شهر نهادند. در سال ۱۹۹۶ نام این شهر به «مومبای» تغییر یافت که نام یکی از خدایان زن هندی است. اما در خارج از هند، این بندر بزرگ همچنان به بمبئی معروف است.

این شهر با وسعتی برابر ۶۰۳ کیلومتر مربع و جمعیتی بالغ بر ۲۰ میلیون نفر (در سال ۲۰۱۸) یکی از چهار شهر بزرگ و پرجمعیت کشور هندوستان و ۶ شهر پرجمعیت دنیا است. این شهر در غرب کشور هند در ساحل دریای عرب واقع شده‌است. مومبای یکی از شهرهای بزرگ و پرجمعیت هندوستان و پایتخت تجارتی آن به‌شمار می‌رود.

شهر مومبای بزرگ‌ترین بندر هند در ساحل غربی این کشور است. این شهر در واقع مرکز بانکداری، تجارت، مبادلات مالی، بازرگانی و صنعت کشتی‌سازی هند به‌شمار می‌رود. تمرکز امور اقتصادی و تجاری در مومبای پس از استقلال هند نیز ادامه یافته و به عنوان شاهراه ارتباطی هند با ایران و جهان عرب اهمیت راهبردی خود را حفظ کرده‌است. بندر مومبای، بزرگ‌ترین مرکز تولید پارچه‌های پنبه‌ای و فیلم‌های سینمائی شبه قاره هند است و از این رو به «بالیود» نیز شهرت دارد.

در حال حاضر از جمعیت حدود ۷۰ میلیون نفری ایالت مهاراشترا بیش از ۲۰ درصد زیر خطر فقر زندگی می‌کنند و خود مومبای بزرگ‌ترین جمعیت کپرنشینان هند را در خود جای داده‌است. درآمد سرانه در هند حدود ۱۰۸۹ دلار می‌باشد، لیکن ایالت مهاراشترا با داشتن بیشترین سهم در اقتصاد یک تریلیون دلاری هند رتبه یازدهم را در مقیاس درآمد سرانه در بین ایالت‌های هند داراست. جمعیت شهر، همراه با حومه‌اش به حدود بیست میلیون نفر می‌رسد. شدیدترین جلوه‌های تضاد طبقاتی جامعه هند را می‌توان در این شهر یافت. از یک سو صاحبان ثروت‌های سرشار در این شهر زندگی می‌کنند و از سوی دیگر توده‌های فقیری که حتی قادر به سیر کردن شکم خویش نیستند. بیش از نیمی از جمعیت شهر در حصیرآبادها و حلبی‌آبادها به تیرگی روزگار می‌گذرانند از شهرهای بسیار آلوده جهان می‌باشد.

مومبای از اتصال ۷ جزیره به یکدیگر در زمان حضور بریتانیا در هند به وجود آمده‌است. بسیاری از شهروندان هندی از ایالت‌های مختلف به امید فرصت‌های شغلی به این شهر مهاجرت می‌کنند. از همین رو تعداد ساکنان این شهر در روز ۳ میلیون نفر بیش از ساکنان در شب برآورد می‌شود. در زمان استعمار انگلیس بر هند، مومبای مرکز بخش‌های اداری و حکومتی انگلستان در شبه‌قاره هند به شماره رفته و از نظر انگلستان «دروازه هند» بود. امروزه مومبای یکی از مراکز بزرگ تجاری، فرهنگی و گردشگری هندوستان است.

اقتصادی
-------

تصویری از یک زاغه در مومبای، هند. در حدود ۵۵٪ از جمعیت شهر مومبای در زاغه‌نشین‌ها زندگی می‌کنند. این در حالی است که مساحت کل زاغه‌نشین‌ها در مومبای برابر با حدود ۶٪ از زمین‌های شهری است. میزان رشد زاغه‌نشین‌ها در مومبای بیشتر از نرخ کلی رشد شهری است.
شهر مومبای به دلیل تمرکز شرکت‌های مختلف تجاری به عنوان پایتخت تجاری هند به‌شمار می‌رود.

* امروزه مومبای یکی از مراکز بزرگ تجاری، فرهنگی و گردشگری هندوستان است. سهم درآمد مالیاتی کشور هند و بیش از ۵۰ درصد مالیات گمرکی و یک پنجم مالیات بر تولید را به خود اختصاص داده‌است.
* حدود یک ششم ارزش تولیدی کشور متکی به این شهر است.
* ۸۰ سرکنسولگری در این شهر وجود دارد که از این تعداد ۴۰ سرکنسولگری رسمی (از این تعداد ۱۳ سرکنسولگری مربوط به کشورهای اسلامی می‌باشند) و بقیه توسط سرکنسول‌های افتخاری اداره می‌شود. همچنین دفاتر متعدد تجاری خارجی نیز در این شهر مستقر هستند.
* سیستم بانکی و فعالیت‌های اقتصادی هند در این شهر متمرکز است. همچنین دفتر مرکزی تقریباً تمام بانک‌های معتبر، موسسات مالی و شرکت‌های بیمه در این شهر قرار دارند.
* صندوق معاملات ارزی بانک‌ها در مومبای است. بیش از ۲۵ درصد اعتبارات بانکی کشور را بانک‌های مستقر در این شهر تأمین می‌نمایند.
* بیش از ۳۵ درصد معاملات چک نیز در این شهر انجام می‌گردد.
* دفتر اصلی بازار سهام هند که یکی از قدیمی‌ترین بازارهای بورس سهام هند به‌شمار می‌رود تحت عنوان Bombay Stock Excahange در مومبای فعالیت می‌نماید.
* بیش از ۹۰۰ شرکت در خرید و فروش سهام هند حضور دارند که اکثریت آن‌ها در مومبای مستقر هستند.
* حدود ۴۴ درصد ترافیک دریایی کل کشور در بندر مومبای تخلیه و بارگیری می‌گردد. در بندر مومبای چهار اسکله تخلیه و بارگیری نفت خام وجود دارد.
* مهاراشترا بالاترین رقم تولید برق را در هندوستان دارا بوده که ۸۲ درصد آن از طریق انرژی گرمائی تولید می‌شود گفتنی است ۴۷۵۰ مگاوات برق هسته‌ای در کل هند تولید می‌گردد، کل میزان تولید برق در هند در سال ۲۰۰۴ میزان twh۶۵۰ بوده‌است.
* فرودگاه بین‌المللی چاتراپاتی شیواجی سالانه بیش از ۲۰ میلیون مسافر داخلی و خارجی را پذیراست.

- شهر مومبای از مهم‌ترین مراکز تجارت الماس به‌شمار می‌رود. تا جایی که ۸۰ درصد الماسهایی که در ایالت گجرات تراش داده می‌شوند به مومبای می‌رسد. بیش از ۷۵۰۰۰ نفر در این شهر از فعالیت‌های مربوط به الماس امرار معاشق می‌کنند.

* صنعت فیلم هند تا حدود زیادی در مومبای متمرکز است و سهم عمده‌ای از تولید سالانه ۹۰۰ تا هزار فیلم در این شهر و در مرکز سینمایی آن موسوم به بالیوود انجام می‌شود. بالیوود افزون بر مسائل اقتصادی نقش عمده‌ای در مسائل فرهنگی این شهر و کشور هند و حتی کشورهای همجوار به‌عهده دارد.

هفت شرکت عمده هندی که از شهرت آسیایی و بین‌المللی برخوردارند:

* ۱) شرکت تاتا یکی از بزرگ‌ترین و ثروتمندترین شرکت‌های هندی محسوب می‌شود و در زمینه‌های مختلف فعالیت دارد. این شرکت در صنایع زیر فعال می‌باشد:

اتومبیل‌سازی، فولاد و آهن، لوکوموتیو سازی، هتل‌های زنجیره‌ای، برق و فناوری اطلاعات، صادرات اتومبیل این شرکت عمدتاً به بازارهای اروپا، آمریکا و کشورهای آفریقایی می‌باشد. در ضمن شرکت تاتا در صنایع خودروسازی با ایران همکاری داشته و اخیراً در حال احداث یک کارخانه تولید فولاد در بندر عباس است.
ضمناً شرکت خدمات مشاوره‌ای تاتا اولین شرکت هندی به‌شمار می‌رود که در زمینه فناوری اطلاعات فعالیت می‌نماید.

* ۲) شرکت ریلاینس از صاحبان عمده صنایع نفتی از جمله پالایشگاهی به ظرفیت ۶۶۰ هزار بشکه در روز می‌باشد. ضمناً ریلاینس دومین شرکت بزرگ در امور مخابرات و صنایع پتروشیمی به‌شمار می‌آید. این شرکت همچنین ۲۰ درصد از بازار رو به رشد تلفن همراه را در هند به خود اختصاص داده‌است.
* ۳) شرکت صنایع آسار: آسار با ۴/۴ میلیارد دلار سرمایه، یکی از چند شرکت بزرگ مالی و تولیدی هندی با دامه فعالیت گسترده‌است. رشته‌های اصلی کار آسار در زمینه‌های فولاد، مخابرات، کشتیرانی، نفت و گاز، برق و انرژی و مهندسی ساخت است. اخیراً این شرکت در حال مذاکره جهت احداث یک سکارخانه تولید فولاد با ظرفیت ۵/۲ میلیون تن در سال با همکاری بخش صنایع ایران می‌باشد.

1. شرکت ماهیندرا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان اتومبیل، کامیون و تراکتور در مومبای است. اخیراً، این شرکت به بازار تولید مینی‌بوس و وانت‌بارهای سه چرخه نیز وارد شده‌است. صادرات این شرکت به بازارهای اروپا، آفریقا، خاورمیانه و حتی آمریکا قابل توجه می‌باشد. شرکت‌های فرعی وابسته به ماهیندرا در زمینه‌های فناوری اطلاعات، توسعه و عمران نیز فعال است. این شرکت با جمهوری اسلامی ایران نیز رابطه بازرگانی دارد.
2. شرکت هندوجا که با نام شرکت برادران هندوجا شهرت دارد از نظر دارایی این شرکت جزو ثروتمندترین شرکت‌های آسیایی به‌شمار می‌آید. شرکت مذکور روابط بازرگانی متعددی با جمهوری اسلامی ایران دارد.
3. شرکت لارسن و توبرو یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های مهندسی هند محسوب می‌شود. این شرکت در صنایع مختلف از جمله نفت و گاز، سیمان، خدمات مهندسی، مقاطعه‌کاری و غیره فعالیت دارد. مانند دیگر شرکت‌های بزرگ هندی این شرکت نیز در بخش فناوری اطلاعات فعال می‌باشد.

* ۷)گروه گودرج در سال ۱۸۹۷ توسط یک پارسی به نام اردشیر گودرج تأسیس گردید. شرکت فوق از ابتدا فعالیت‌های خود را با تولید انواع قفل و صندوق نسوز آغاز نمود. اکنون این شرکت در زمینه‌های لوازم خانگی، اداری، الکترونیک، ماشین آلات، روغن، صابون، لوازم آرایشی و بهداشتی، محصولات کشاورزی و ساخت و ساز فعالیت می‌نماید. گودریج به‌طور میانگین صادراتی بیش از ۵/۲ میلیارد دلار محصولات و خدمات فنی در سال دارد.

آب و هوا
--------

در مجموع هوای مومبای گرم و شرجی است و مانند بسیاری از نقاط جنوبی و مرکزی هند دارای ۳ فصل می‌باشد:

* تابستان، که از فروردین شروع شده و تا اوایل خرداد ماه ادامه دارد در این فصل هوا بسیار گرم و درجه رطوبت بالا است.
* فصل باران‌های موسمی یا مانسون که از اوایل خرداد شروع و تا اوایل مهرماه ادامه دارد و توأم با بارندگی‌های بسیار شدید و سیل آسا است.
* زمستان که از اواخر شهریور شروع و تا اوایل اسفند ادامه پیدا می‌کند. با توجه به هوای ملایم، (بین ۱۵ الی ۲۵ درجه) این فصل از توریستی‌ترین فصول مومبای به‌شمار می‌رود.

اماکن تاریخی و دیدنی
--------------------

پایانه چاتراپاتی شیواجی در شهر مومبای.
 نمای هتل کاخ تاج‌محل در شب
 دادگاه عالی مومبای، نمونه‌ای از معماری دوران استعمار بریتانیا
حجاری‌های شگفت‌انگیز در جزیره غار فیل‌ها
 مجسمه فلورا فانتین یا الهه گیاهان در میدان هوتاتما در مومبای این مجسمه در سال ۱۸۶۴ ساخته شده
 بازار بورس مومبای قدیمی‌ترین بازار بورس در آسیا
استادیوم باربورنه از قدیمی‌ترین استادیوم‌های کریکت در مومبای
فرودگاه بین‌المللی چاتراپاتی شیواجی
 بالیوود در مومبای قرار دارد
طی یک سده حکومت بریتانیا بر این شهر ساختمان‌های زیبا و مجلل و بناهای تاریخی متعددی از ایشان در این شهر بزرگ برجای مانده‌است.

* دروازه هند (Gate of India):

مقالهٔ اصلی: دروازه هند (بمبئی)
این بنا، که بازمانده دوران استعمار انگلیس است، در سال ۱۹۲۴ به عنوان یادبود سفر جورج چهارم پادشاه انگلستان و همسرش ملکه ماری ایجاد شد. شاه و ملکه، در سال ۱۹۱۱ به مومبای سفر کرده بودند. در سال ۱۹۴۸ استعمارگران انگلیسی خاک هند را از همین دروازه ترک کردند. با توجه به این سابقه تاریخی، دروازه هند یکی از محبوب‌ترین محل‌ها برای گردهمائی گردشگران خارجی است. دروازه هند، در عین حال در کنار هتل کاخ تاج‌محل واقع شده که محل اقامت خارجی‌های ثروتمندتر است.

* موزه پرنس ویلز:

موزه‌ای پرعظمت با آثاری در خور توجه از دوران‌های مختلف تاریخ و هنر هند همراه با نمونه‌هایی از حیات وحش و آبزیان هندوستان است. این موزه بین سال‌های ۱۹۰۴ و ۱۹۱۴ بنا گردید که در اثنای جنگ جهانی اول به‌عنوان بیمارستان مورد استفاده قرار گرفت. معماری بنا به سبک گوتیک و از سنگ بازالت ساخته شده‌است. این بنا در میان باغ زیبائی تأسیس گردیده‌است که پس از مسافرت پرنس ولز در ۱۹۰۵ به هند بدین نام خوانده شده‌است.

* پایانه چاتراپاتی شیواجی یا ایستگاه ملکه ویکتوریا:

که بزرگ‌ترین ایستگاه قطار در مومبای و یکی از بناهای دیدنی دوران استعمار بریتانیا است. این بنای زیبا به‌عنوان نمونهٔ کاملی از سبک معماری نئوگوتیک شناخته می‌شود و اکنون با تأسیسات جانبی‌اش و با نام «ترمینال چاتراپتی شیواجی» (یا CST) مورد استفاده عموم است و ایستگاه اولیه و اصلی قطارهای بیرون شهری و درون‌شهری مومبای به‌شمار می‌رود.
در سال ۲۰۰۴ میلادی، این بنا در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت جهانی رسید.

* دادگاه عالی مومبای:

این بنا نمونه‌ای عالی از معماری دوران استعمار بریتانیا در هند محسوب می‌شود.

* موزه ویکتوریا:

در سال ۱۸۶۲ قطعه زمینی به مساحت ۱۵ هکتار در کولابا جهت احداث باغ ویکتوریا اختصاص داده شد و در نوامبر ۱۸۷۲ به روی عمومی مردم گشوده شد. از آن زمان تاکنون ۷ هکتار دیگر نیز به این باغ‌ها اضافه شده‌است. باغ دارای معماری منحصر به‌فرد و زیبایی می‌باشد که موزه ویکتوریا نیز در آن واقع شده‌است.

* هتل کاخ تاج‌محل:

مقالهٔ اصلی: هتل کاخ تاج‌محل
هتل مجلل و مدرنی است **مومبای** با نام سابق **بمبئی** (انگلیسی: Mumbai مراتی:मुंबई) پایتخت ایالت مهاراشترا از مهم‌ترین شهرهای کشور هند است. این هتل یکی از بناهای زیبا و دیدنی مومبای و هند به‌شمار می‌رود و محل اقامت گردشگران ثروتمندتر است. در رشته حملات نوامبر ۲۰۰۸ در بمبئی این هتل در کانون حملات تروریستی بود و خسارات قابل توجهی دید که به سرعت بازسازی شد.

* دانشگاه مومبای:

ساختمان این دانشگاه قدیمی که در نزدیکی دادگاه عالی واقع شده‌است دیدنی است و از شاهکارهای معماری نئوگوتیک در مومبای است. قسمت کتابخانه و برج ساعت آن نمونه کوچکی از برج ساعت بیگ بن لندن است.

* مجموعه هنری جهانگیر:

این گالری در ۱۹۵۲ توسط جامعه هنر مومبای بنا گردید. امروزه به منظور نمایش آثار هنری برای همگان از آن استفاده می‌شود و مجموعاً دارای چهار سالن نمایش است.

* کتابخانه دیوید ساسون:

کار احداث بنای کتابخانه در ۱۸۷۰ به پایان رسیده‌است. این بنا نیز در منطقه نزدیک دانشگاه مومبای واقع است.

* غار فیل‌ها:

یا غارهای الفانتا که آثار باستانی شگفت‌انگیزی در آنجاست. در جزیره‌ای به همین نام به فاصله‌ای حدود ۴۵ دقیقه با قایق یا کشتی تفریحی در جنوب مومبای واقع شده که از طرف یونسکو به‌عنوان میراث فرهنگی اعلام شده‌است. حرکت به سمت این جزیره که یه جزیرهٔ میمون‌ها نیز شهرت دارد از دروازه هند و توسط قایق و کشتی‌های کوچک صورت می‌گیرد.

* درگاه حاجی علی:

مقالهٔ اصلی: درگاه حاجی علی
زیارتگاه و مسجدی است برای مسلمین که در میان دریا قرار گرفته و با مسیر پیاده‌روی به ساحل متصل است. این ساختمان در سال ۱۴۳۱م بنا شده و در ساحل ورلی واقع است. به‌طور معمول بیش از ۴۰۰۰۰ زائر در روزهای پنجشنبه و جمعه از این درگاه بازدید می‌کنند.

* زیارتگاه بهره‌ها:

مقبره دکتر سید ابومحمد طاهر سیف الدین پنجاه و یکمین داعی مطلق فرق بُهره‌ها در منطقه بندی بازار شهر مومبای قرار دارد. دوره داعی وی ۵۳ سال بوده‌است. بنای این مقبره در سال ۱۹۷۵ توسط یک معمار مصری تکمیل شده و تمام دیواره‌ها از سنگ سفید ساخته شده‌است. داخل این مقبره ۱۱۴ نوع «بسم الله الرحمن الرحیم» در سنگ‌های قیمتی مانند الماس، لول، مرجان و غیره نوشته شده‌است. شعرهای نوشته شده توسط دکتر طاهر سیف الدین که چند تا از آن بدون نقطه و بدون الف نوشته شده در دیوارهای مقبره کنده کاری شده‌است.

* مارین درایو:

یا گذرگاه دریایی که گذرگاهی ساحلی در کنار دریای عرب است. در دوره حکومت بریتانیایی‌ها نام این جاده، گردنبند ملکه بود. در ساعات شب وقتی چراغها روشن می‌شود، این جاده شکل یک سینه‌ریز مزین با جواهر را دارد.

* خسروباغ:

یکی از محله‌های ویژه پارسیان هند است. به غیر اعضای جامعه پارسیان هند اجازه ورود به این مکان همچون سایر اماکن پارسیان داده نمی‌شود.

* مغول مسجد:

مسجد ایرانیان که به مغول مسجد مشهور است به‌وسیله شخصی بنام حاج محمد شیرازی بیش از ۱۵۰ سال قبل بنا شده‌است. وی که از تجار ایرانی مقیم مومبای بوده‌است، این مسجد را در محل امام باره رود نزدیک محله مسلمان‌نشین بندی بازار بنا نموده‌است. این مسجد یکی از مهم‌ترین مراکز تشیع در مومبای و حتی در هند محسوب می‌گردد. طبق وقف‌نامه موجود، متولیان این مسجد را اعضای خانواده نمازی شیرازی تشکیل می‌دهند و در گذشته پیوسته پیشنماز این مسجد نیز فردی ایرانی بوده‌است. اما در حال حاضر اشخاصی از شهرها و ایالت‌های مختلف هند این وظیفه را بعهده دارند. این مسجد دارای موقوفات و ساختمان‌های متعددی است که پشتیبانی مالی این مکان به‌شمار می‌روند.

* چپاتی:

تفریحگاهی است در کنار دریا که شب‌ها مردم در این مکان جمع می‌شوند. خانواده‌ها با بچه‌هایشان برای استراحت به آنجا می‌روند. در رو بروی «چپاتی» و در وسط آب دریا نزدیک به ساحل، یک «بُت» (صنم) بزرگی ساخته‌اند به عرض ۲ متر و ارتفاع چهار متر. نام این بت به زبان هندی «سَمَندَر کِی بَگوان» است؛ یعنی (خدای دریا). هندوها بر این اعتقادند که اگر کسی دچار غرق در آب شد این صنم یا «بُت» او را نجات خواهد داد. فقط همینکه شخص احساس غرق شدن نمود، سه بار این بت را بزبان هندی صدا کند: (بچاو، بچاو، بچاو)،  *بچاو* در زبان هندی به معنای «مرا نجات بده» است. البته قبل از ورود به آب دریا شخصی که موکل این صنم «سَمَندَر کِی بَگوان» است راهنمایی‌هایی به مردم مخصوصاً کودکان می‌نماید

* پارک کملا نهرو:

پارک زیبایی است بر فراز تپه مالابار که مساحتی افزون بر ۴۰۰۰ متر مربع دارد و به افتخار همسر جواهر لعل نهرو، نخستین نخست‌وزیر هند پس از استقلال، نام‌گذاری شده‌است.

* بازار کَرافت مارکت:

یکی از قدیمی‌ترین بازارهای مومبای است. این بازار در کنار دیگر بازارهای سنتی و انبوه فروشگاه‌های بزرگ و چند ملیتی امروزی، هنوز رونق خود را حفظ کرده‌است.

* بازارهای مومبای:

افزون بر بازار تاریخی کرافت مارکت در شهر مومبای بازارهای متعددی وجود دارد که اغلب به فروش منسوجات، پوشاک، صنایع دستی، مصنوعات و زیورآلات طلا و نقره و غیره در این شهر بزرگ، پرجمعیت و پر رونق اشتغال دارند. مانند بهیندی بازار، بازار کُلابه و بازار بندیرا. شهر مومبای به عطر «دهن العود»، «عود»، «صندل»، «مسک» و «عنبر» مشهور است. همچنین انبوه بازارهای مدرن و فروشگاه‌های برندهای مشهور جهانی در این شهر به فراوانی یافت می‌شوند.

افزون بر این هم‌اکنون بسیاری از مراکز جدید و ساختمان‌های نوین جزو دیدنی‌های این شهر بزرگ به‌شمار می‌روند.

آموزشی
------

شهر مومبای از مراکز مهم فرهنگی و آموزشی هندوستان محسوب می‌شود. مراکز آموزش عالی زیادی در این شهر به تربیت دانشجو در رشته‌های گوناگون و مقاطع مختلف مشغول هستند. دانشگاه مومبای یکی از دانشگاه‌های بزرگ و بسیار قدیمی است که به لحاظ تنوع رشته‌های تحصیلی یکی از بزرگ‌ترین دانشگاه‌های دنیا محسوب می‌شود. علاوه بر آن موسسه هندی فناوری مومبای یا IIT Bombay که معتبرترین دانشگاه‌های فنی هند و یکی از معتبرترین دانشگاه‌های هند و دنیا به‌شمار می‌رود. همچنین انستیتوی فناوری ورماتا جیجابای به همراه صدها دانشگاه، کالج و مؤسسه معتبر آموزشی دیگر در این شهر فعال هستند.

ادیان
-----

از نظر ادیان مختلف، حدود ۸۱ درصد جمعیت در ایالت مهاراشترا هندو، ۱۶ درصد مسلمان، مسیحیت ۱ درصد، جینیسم ۱ درصد، و ادیان دیگر مانند زرتشتی و یهودی مجموعاً ۱ درصد ترکیب جمعیتی را تشکیل می‌دهند.
مسلمانان این ایالت را فرق سنی، شیعه دوازده‌امامی، شیعه ۶ امامی یا بوهره، آقاخان یا اسماعیلی و وهابی تشکیل می‌دهند. تعداد مسلمانان شهر مومبای ۴ میلیون نفر برآورد شده‌است. از این تعداد حدود پانصد هزار نفر شیعه ۱۲ امامی و ۲۰۰ هزار نفر شیعه ۶ امامی هستند.

افزون بر اکثریت قاطع هندوها حضور مسلمانان و اقلیت زرتشتی (که با جمعیتی بیشتر از ۹۰هزار تن از کوچک‌ترین جماعتهای مذهبی هندوستان به‌شمار می‌روند و با نام پارسیان شناخته می‌شوند.) در این شهر مشهود است.

مطبوعات
-------

چگونگی و حجم مطبوعات در هند قابل توجه‌است. در این کشور با وجود ۱۸ زبان رسمی نشریات به زبان‌های مختلف انتشار می‌یابند که به‌طور مثال در ایالت مهاراشترا به دلیل گسترش زبان مراتی روزنامه لوک ستا جایگاه خاصی دارد.

ایالت مهاراشترا دارای روزنامه‌هایی به زبان‌های مختلف از جمله هندی، مراتی، گجراتی، انگلیسی و اردو می‌باشد. قیمت روزنامه‌ها غالباً از ۳ روپیه تجاوز نمی‌کند.

تعداد مجله‌های هفتگی این ایالت ۲۰ عنوان، ۱۵ روزه هشت عنوان، دوماهه سه عنوان، سه‌ماهه سه عنوان و سالانه دو عنوان می‌باشد.
از بین ۶۴ روزنامه ۱۲ نشریه آن مهم می‌باشد که از جمله آن‌ها سه روزنامه اردو زبان انقلاب، هندوستان و اردو تایمز است که قشر مخاطب آن مسلمانان هستند.

تایمز هند (با تیراژ بیش از ۸ میلیون نسخه در روز)، ایندین اکسپرس، ایشین ایج، اکونومیک تایمز، آفترنون، میددی، فری پرس جورنال، روزنامه DNA و مومبای میرور روزنامه‌های انگلیسی زبان هستند. روزنامه جام جمشید که هفتگی چاپ می‌شود به‌زبان گجراتی و انگلیسی است.

از نشریات متعلق به پارسیان می‌توان از ماهنامه پارسیانا، BPP REVIEW و روزنامه جام جمشید نام برد. جام جمشید مخصوص زرتشتیان هند است که اکثر قریب به اتفاق مطالب آن موضوعات مربوط به زرتشتیان و آیین زرتشت است. تیراژ آن در هفته بیش از ۲۰ هزار نسخه‌است که به صورت پستی ارسال می‌شود.

در حال حاضر چند کانال تلویزیونی بخش خصوصی متعلق به شیعیان به صورت منطقه‌ای برنامه‌های خود را پخش می‌کنند که از جمله می‌توان به کانال WIN اشاره نمود.

مترو
----

متروی بمبئی در سال ۲۰۱۴ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۱ خط و ۱۲ ایستگاه می‌باشد.

ایرانیان در مومبای
------------------

ایرانیان مقیم مومبای به دو دستهٔ ایرانیان مهاجر یا مقیم و دانشجویان مشغول به تحصیل در این منطقه تقسیم می‌شوند:

### ایرانیان مهاجر

اغلب ایرانیان مهاجر که اکنون مقیم کشور هندوستان هستند از اهالی پیشین بخش‌های یزد، تفت و روستاهای مجاور و برخی از شهرهای استان فارس یا جنوب ایران هستند. محل سکونت اکثر ایرانیان مهاجر شهرهای مومبای و پونا می‌باشد این عده در ۹۰ سال گذشته به مرور اقدام به مهاجرت به هندوستان نموده‌اند.

براساس شواهد تاریخی، مؤثرترین عامل مهاجرت ایرانیان به هند وقوع دو دوره خشکسالی در اوایل قرن اخیر در مناطق مرکزی ایران بوده‌است. در ابتدای مهاجرت، اکثر ایرانیان در مشاغلی همچون چای فروشی که یکی از تولیدات عمده هند می‌باشد و نیز در مشاغل دیگری چون اغذیه فروشی و قهوه‌خانه‌داری فعال بوده‌اند. این مشاغل به‌طور سنتی از پدران به فرزندان به ارث رسیده‌است. لازم است ذکر شود در حال حاضر درصد تعدادی از ایرانیان مقیم دارای تحصیلات عالی در مقاطع دکتری، فوق لیسانس و لیسانس می‌باشند.

ایرانیان مقیم مومبای از مشکلاتی که گریبانگیر مهاجرین ایرانی در دیگر کشورهای جهان است نیز مصون نیستند. به‌عنوان نمونه می‌توان از فاصله‌ای که بین نسل دوم و سوم ایرانیان مهاجر با زبان و فرهنگ ایرانی ایجاد شده‌است نام برد.

اگرچه ۹۰ سال از مهاجرت ایرانیان به هند می‌گذرد، اما آن‌ها عمدتاً علاقه‌مند به حفظ هویت ایرانی خود هستند و در این راستا خود را قویا به اخلاق و فرهنگ ایرانی پایبند می‌دانند. البته داشتن شناسنامه ایرانی و گذرنامه هندی تقاضای روادید آن‌ها را برای سفر به ایران با مشکل مواجه کرده‌است.

دو تشکل ایرانیان در شهرهای مومبای و پونا از گذشته فعالیت داشته‌اند. انجمن شیعیان اثنی‌عشری یزدیان مقیم (فتوت) در شهر مومبای (تأسیس در سال ۱۹۲۸) و نیز انجمن شیعیان اثنی‌عشری یزدیان مقیم پونا (حمیت) با در دست داشتن موقوفات به جا مانده محل مناسبی جهت فعالیت‌های مذهبی و اجتماعی ایرانیان مهاجر بوده‌اند.

بخش دیگری از مهاجران ایرانی که در طی دهه‌های اخیر به هند و به‌ویژه منطقه غرب هند مهاجرت کرده‌اند زرتشتیان می‌باشند. این گروه نیز تشکلی به نام انجمن زرتشتیان ایرانی برای خود سامان داده‌اند و دارای روابط نزدیکی با پارسیان هند می‌باشند.

### دانشجویان ایرانی

تعداد کل دانشجویانی که در حال حاضر در مومبای و پونا تحصیل می‌کنند بیش از ۳۵۰۰ نفر تخمین زده می‌شود (برای ۲۵۰۰ نفر در کنسولگری ایران در مومبای پرونده دانشجویی وجود دارد) که اغلب آنان در پونا مشغول به تحصیل هستند. شهر پونا در ۱۵۰ کیلومتری شهر مومبای از مراکز مهم علمی کشور هند محسوب می‌شود. به دلیل آب و هوای معتدل و مطلوب و همچنین سابقه حضور ایرانیان در پونا اکثر دانشجویان ایرانی جذب دانشگاه‌های این شهر می‌شوند که در سال‌های اخیر سیر صعودی قابل توجهی را شاهد هستیم.

سازمان‌های جمهوری اسلامی ایران مستقر در مومبای
----------------------------------------------

افزون بر سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در مومبای که قدیمی‌ترین سرکنسولگری ایران در خارج از کشور است، ارگان‌های زیر وابسته به دولت ایران در مومبای فعال هستند:

۱- *خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران*

خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در مومبای در سال ۱۳۳۵ شروع به فعالیت نموده‌است. در این سال بخشی از مدرسه متعلق به پارسیان هند جهت ترویج زبان فارس به دولت وقت ایران تحویل گردید و بعد از چند سال به خانه فرهنگ تغییر نام داد. پس از انقلاب اسلامی عمده فعالیت این مرکز علاوه بر زبان فارس ترویج شعائر انقلاب اسلامی بوده و با توجه به گستردگی حوزه امور فرهنگی در جنوب هند امور مربوط به این منطقه از هند توسط دفتر فوق انجام می‌پذیرد.

۲- *دفتر هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران*

از حدود ۴۰ سال پیش با برقراری پرواز مستقیم بین تهران و مومبای فعالیت ایران ایر در هند شروع شد. در حال حاضر روزهای جمعه و سه شنبه یک پرواز رفت و برگشت بین تهران و مومبای وجود دارد.

۳- *کشتیرانی ایران و هند (کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران)*

این شرکت در سال ۱۳۵۴ و در پی توافق دولتین دو کشور و به منظور توسعه روابط اقتصادی در قالب یک شرکت سهامی خاص که ۵۱ درصد سهام آن متعلق به شرکت کشتیرانی آریا (نام سابق کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران) و ۴۹ درصد سهام آن متعلق به شرکت کشتیرانی دولتی هند بود، تأسیس گردید.

۴- *دفتر بازرگانی پتروشیمی*

این دفتر از سال ۱۳۷۶ هم‌زمان با دفاتر پتروشیمی در لندن، هامبورگ، دبی، سنگاپور، شانگهای و پکن در مومبای، افتتاح گردید. ماهیت دفتر عمدتاً بازاریابی محصولات پتروشیمی و فروش آن است.

۵- *مدرسه مومبای و مجتمع آموزشی شهر پونا*

مدرسه مومبای در محل ساختمان قدیمی سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران موسوم به چرچگیت مستقر می‌باشد. علاوه بر آن در مجتمع آموزشی شهر پونا تعداد بیشتری دانش آموز رسمی در مقاطع مختلف و تعدادی به‌طور مستمع آزاد در مقاطع دبیرستان مشغول هستند که ۱۱ دبیر مسئولیت آموزشی آن‌ها را بعهده دارند.

۶- *شرکت ملی نفت ایران NIOC*

مطالعات اولیه در خصوص تأسیس دفتر و نیز اخذ مجوزهای مربوط انجام شده و به زودی دفتر شرکت فوق در مومبای افتتاح خواهد شد.

حملات تروریستی ۲۰۰۸
-------------------

مقالهٔ اصلی: حملات نوامبر ۲۰۰۸ در بمبئی
شهر مومبای به عنوان یکی از مراکز عمده تجاری، فرهنگی و گردشگری هند همواره یکی از اهداف حملات تروریستی بوده‌است از جمله یک رشته حملات هم‌زمان مسلحانه در ۲۶ نوامبر ۲۰۰۸ در شهر مومبای صورت گرفت که موجب کشته شدن بیش از ۱۹۵ نفر شد. دستکم ۱۰ منطقه در این شهر به‌طور هم‌زمان مورد حمله واقع شدند. پایانه چاتراپاتی شیواجی، هتل‌های مجلل نظیر هتل کاخ تاج‌محل و هتل پنج ستارهٔ اوبروی، یک بیمارستان، یک مرکز یهودیان متعلق به سازمان خبد، یک سینما، یک بار و اداره پلیس و چند مرکز اداری-تجاری دیگر از این جمله‌اند.

نگارخانه
--------

* عکسی هوایی از کلان شهر مومبای عکسی هوایی از کلان شهر مومبای
* غار کنهری در مومبای که در زمان گذشته مرکزی برای بودائیان غرب هند بود. غار کنهری در مومبای که در زمان گذشته مرکزی برای بودائیان غرب هند بود.
* استادیوم ورزشی باربورنه در مومبای استادیوم ورزشی باربورنه در مومبای
* ساختمان بورس سهام مومبای ساختمان بورس سهام مومبای
* برج راجابای در دانشگاه مومبای برج راجابای در دانشگاه مومبای
* منطقه داراوی دومین بزرگترین زاغهنشین دنیا منطقه داراوی دومین بزرگترین زاغهنشین دنیا

پانویس
------

1. ↑  "The Seven Islands". The Mumbai Pages. 16 July 1995. Retrieved 27 October 2012.
2. ↑  National Commissioner Linguistic Minorities 50th report, page 131 بایگانی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine. Government of India. Retrieved 15 July 2015.
3. ↑  "Evolution of the Corporation, Historical Milestones". Mumbai: Municipal Corporation of Greater Mumbai. Archived from the original on 15 July 2015. Retrieved 15 July 2015.
4. ↑
5. ↑  "Sena's Snehal Ambekar is first Dalit woman Mayor of city". *The Indian Express*. Mumbai. 10 September 2014. Retrieved 22 June 2015.
6. ↑  "Ajoy Mehta replaces Sitaram Kunte as new BMC Commissioner". *Daily News and Analysis*. Mumbai. 27 April 2015. Retrieved 20 May 2015.
7. ↑  "Mumbai metropolitan area" (به ایتالیایی). Projectsecoa.eu. Archived from the original on 6 October 2014. Retrieved 14 March 2013.
8. ↑  "Maharashtra (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts".
9. ↑  "INDIA STATS: Million plus cities in India as per Census 2011". *Press Information Bureau, Mumbai*. National Informatics Centre. Archived from the original on 30 June 2015. Retrieved 20 August 2015.
10. ↑  «The Municipal Corporation of Greater Mumbai». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ فوریه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۲۱.
11. 1 2  بمبئی
12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  «وبگاه خبرگزاری فارس». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ مارس ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۰۸.
13. ↑  Slums, Stocks, Stars and the New India
14. ↑  «Slums». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۰.
15. 1 2 3 4 5  مومبای تاریخ وتجارت
16. ↑  "Chhatrapati Shivaji Terminus (formerly Victoria Terminus)" (به انگلیسی). وبگاه رسمی. ۱۲ اسفند ۱۳۸۸. Retrieved 27 اسفند 1388. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازدید=` و `|تاریخ=` (help)
17. ↑  *Chatrapati Shivaji Station* (به انگلیسی) (UNESCO World Heritage ed.), archived from the original on 13 March 2016, retrieved 15 December 2010 Retrieved on 2008-12-03.
18. ↑  درگاه حاجی علی
19. 1 2 3  «گزارش داریوش رجبیان در وبگاه رادیو زمانه». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۰۸.
20. ↑  «پایان گروگان‌گیری در یکی از هتل‌های بمبئی». بی‌بی‌سی فارسی.
21. ↑  State official: 8 hostages freed from Mumbai Chabad House (*The Jerusalem Post*)
22. ↑  «عملیات زنجیره‌ای ترور در هند». دویچه وله فارسی.
23. ↑  «حملات مرگبار بمبئی را به لرزه درآورد». بی‌بی‌سی فارسی.

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
بمبئی ***دارد.*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بمبئی موجود است. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***بمبئی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* بنشاهی، اردشیر، *بمبئی تاریخ وتجارت*، چاپ مطبعه محمدی، مومبای، سال ۱۹۳۰ میلادی، به زبان اردو.
* بمبئی
* گزارش داریوش رجبیان در وبگاه رادیو زمانه
* درگاه حاجی علی
* وبگاه خبرگزاری فارس بایگانی‌شده در ۱۶ مارس ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
	+ 2
* ورلدکت
	+ 2

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* ژاپن
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* منطقهٔ موزیک‌برینز
* بایگانی ملی (ایالات متحده)
* دانشنامهٔ اسلام

 |

| * ن
* ب
* و
امپراتوری پرتغال |
| --- |
| 

| شمال آفریقا |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده پانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۴۱۵–۱۶۴۰ | سئوتا |
|  ۱۴۵۸–۱۵۵۰ | قصر الصغیر |
|  ۱۴۷۱–۱۵۵۰ | Arzila (اصیله) |
|  ۱۴۷۱–۱۶۶۲ | طنجه |
|  ۱۴۸۵–۱۵۵۰ | الجدیده |
|  ۱۴۸۷–سده شانزدهم | وادان (موریتانی) |
|  ۱۴۸۸–۱۵۴۱ | اسفی |
|  ۱۴۸۹ | Graciosa |

 | **سده شانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۰۵–۱۵۴۱ | اگادیر |
|  ۱۵۰۶–۱۵۲۵ | صویره |
|  ۱۵۰۶–۱۵۲۵ | Aguz (صویره قدیمه) |
|  ۱۵۰۶–۱۷۶۹ | الجدیده |
|  ۱۵۱۳–۱۵۴۱ | Azamor (ازمور) |
|  ۱۵۱۵ | São João da Mamora (Mehdya) |
|  ۱۵۷۷–۱۵۸۹ | Arzila (اصیله) |

  |

 |

 | Anachronous map of the Portuguese Empire (1415-1999) |
| 

| آفریقای سیاه |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده پانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۴۵۵–۱۶۳۳ | Anguim |
|  ۱۴۶۲–۱۹۷۵ | کیپ ورد |
|  ۱۴۷۰–۱۹۷۵ | جزیره سائوتومه۱ |
|  ۱۴۷۱–۱۹۷۵ | پرنسیپ۱ |
|  ۱۴۷۴–۱۷۷۸ | Annobón |
|  ۱۴۷۸–۱۷۷۸ | Fernando Poo (Bioko) |
|  ۱۴۸۲–۱۶۳۷ | Elmina (São Jorge da Mina) |
|  ۱۴۸۲–۱۶۴۲ | Portuguese Gold Coast |
|  ۱۵۰۸–۱۵۴۷۲ | ماداگاسکار۳ |
|  ۱۴۹۸–۱۵۴۰ | جزایر ماسکارین |

 | **سده شانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۰۰–۱۶۳۰ | مالیندی |
|  ۱۵۰۱–۱۹۷۵ | موزامبیک پرتغال |
|  ۱۵۰۲–۱۶۵۹ | سنت هلن |
|  ۱۵۰۳–۱۶۹۸ | زنگبار |
|  ۱۵۰۵–۱۵۱۲ | کیلوا کیسیوانی |
|  ۱۵۰۶–۱۵۱۱ | سقطرا |
|  ۱۵۵۷–۱۵۷۸ | آکرا |
|  ۱۵۷۵–۱۹۷۵ | آنگولای پرتغال |
|  ۱۵۸۸–۱۹۷۴ | Cacheu۴ |
|  ۱۵۹۳–۱۶۹۸ | مومباسا |

 | **سده هفدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۶۴۵–۱۸۸۸ | Ziguinchor |
|  ۱۶۸۰–۱۹۶۱ | اویده، بنین |
|  ۱۶۸۷–۱۹۷۴ | بیسائو۴ |

**سده هجدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۷۲۸–۱۷۲۹ | مومباسا |
|  ۱۷۵۳–۱۹۷۵ | سائوتومه و پرینسیپ پرتغال |

**سده نوزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۸۷۹–۱۹۷۴ | گینه پرتغال |
|  ۱۸۸۵–۱۹۷۵ | استان کابیندا |

  |

* ۱ بخشی از سائوتومه و پرینسیپ از ۱۷۵۳.
* ۲ یا ۱۶۰۰.
* ۳ A factory (آنوسی) و پایگاه‌های کوچک موقت ساحلی.
* ۴ بخشی از گینه پرتغال از ۱۸۷۹.
 |

 |
| 

| خاورمیانه (خلیج فارس) |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده شانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۰۶–۱۶۱۵ | بندرعباس |
|  ۱۵۰۷–۱۶۴۳ | صحار |
|  ۱۵۱۵–۱۶۲۲ | هرمز (اورموس) |
|  ۱۵۱۵–۱۶۴۸ | قریات |
|  ۱۵۱۵–? | قلهات |
|  ۱۵۱۵–۱۶۵۰ | مسقط |
|  ?۱۵۱۵–? | برکاء |
|  ۱۵۱۵–?۱۶۳۳ | جلفار (رأس‌الخیمه) |
|  ۱۵۲۱–۱۶۰۲ | بحرین (محرق • منامه) |
|  ۱۵۲۱–?۱۵۲۹ | قطیف |
|  ?۱۵۲۱–?۱۵۵۱ | جزیره تاروت |
|  ۱۵۵۰–۱۵۵۱ | قطیف |
|  ۱۵۸۸–۱۶۴۸ | مطرح |

 | **سده هفدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۶۲۰–? | خور فکان |
|  ?۱۶۲۱–? | السیب |
|  ۱۶۲۱–۱۶۲۲ | جزیره قشم |
|  ۱۶۲۳–? | خصب |
|  ۱۶۲۳–? | البدیح |
|  ۱۶۲۴–? | کالباء |
|  ۱۶۲۴–? | مدحاء |
|  ۱۶۲۴–۱۶۴۸ | دبا الحصن |
|  ?۱۶۲۴–? | بندر کنگ |

  |

 |

 |
| 

| شبه‌قاره هند |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده پانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۴۹۸–۱۵۴۵ | Laccadive Islands(لاکشادویپ) |

**سده شانزدهم**
Portuguese India

|  |  |
| --- | --- |
|  • ۱۵۰۰–۱۶۶۳ | Cochim (کوچی) |
|  • ۱۵۰۱–۱۶۶۳ | Cannanore (کانور) |
|  • ۱۵۰۲–۱۶۵۸ ۱۶۵۹–۱۶۶۱ | Quilon(Coulão / Kollam) |
|  • ۱۵۰۲–۱۶۶۱ | Pallipuram (Cochin de Cima) |
|  • ۱۵۰۷–۱۶۵۷ | Negapatam (Nagapatnam) |
|  • ۱۵۱۰–۱۹۶۱ | گوا |
|  • ۱۵۱۲–۱۵۲۵ ۱۷۵۰ | کالیکوت(Kozhikode) |
|  • ۱۵۱۸–۱۶۱۹ | Portuguese Paliacate outpost (Pulicat) |
|  • 1521–1740 | Chaul |

 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |  (هندوستان پرتغال) |
|  • ۱۵۲۳–۱۶۶۲ | Mylapore |
|  • ۱۵۲۸–۱۶۶۶ | Chittagong(Porto Grande De Bengala) |
|  • ۱۵۳۱–۱۵۷۱ | Chaul |
|  • ۱۵۳۱–۱۵۷۱ | Chalé |
|  • ۱۵۳۴–۱۶۰۱ | Salsette Island |
|  • 1534–1661 | بمبئی (مومبای) |
|  • ۱۵۳۵ | Ponnani |
|  • ۱۵۳۵–۱۷۳۹ | Baçaím (وسائی ویرر) |
|  • ۱۵۳۶–۱۶۶۲ | Cranganore (Kodungallur) |
|  • ۱۵۴۰–۱۶۱۲ | سورات |
|  • ۱۵۴۸–۱۶۵۸ | Tuticorin (توتوکودی) |
|  • ۱۵۵۹–۱۹۶۱ | دامان و دیو |
|  • ۱۵۶۸–۱۶۵۹ | منگلور |

 | 

|  |  |
| --- | --- |
|   |  (هندوستان پرتغال) |
|  • ۱۵۷۹–۱۶۳۲ | Hugli |
|  • ۱۵۹۸–۱۶۱۰ | Masulipatnam (Machilipatnam) |

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۱۸–۱۵۲۱ | مالدیو |
|  ۱۵۱۸–۱۶۵۸ | سیلان پرتغال (سری‌لانکا) |
|  ۱۵۵۸–۱۵۷۳ | مالدیو |

**سده هفدهم**
Portuguese India

|  |  |
| --- | --- |
|  • ۱۶۸۷–۱۷۴۹ | Mylapore |

**سده هجدهم**
هندوستان پرتغال

|  |  |
| --- | --- |
|  • ۱۷۷۹–۱۹۵۴ | دادرا و ناگار هاولی |

  |

 |

 |
| 

| شرق آسیا و اقیانوسیه |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده شانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۱۱–۱۶۴۱ | مالاکای پرتغال |
|  ۱۵۱۲–۱۶۲۱ | ملوک |
|  • ۱۵۲۲–۱۵۷۵ |  ترنیت |
|  • ۱۵۷۶–۱۶۰۵ |  آمبون |
|  • ۱۵۷۸–۱۶۵۰ |  Tidore |
|  ۱۵۱۲–۱۶۶۵ | ماکاسار |
|  ۱۵۳۷–۱۹۹۹ | ماکائو |
|  ۱۵۷۱–۱۶۳۹ | دجیما (دجیما / ناگازاکی) |

**سده هفدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۶۴۲–۱۹۷۵ | تیمور پرتغال (تیمور شرقی)۱ |

 | **سده نوزدهم**
ماکائوی پرتغال

|  |  |
| --- | --- |
|  • ۱۸۶۴–۱۹۹۹ | کولوان (چین) |
|  • ۱۸۴۹–۱۹۹۹ | Portas do Cerco |
|  • ۱۸۵۱–۱۹۹۹ | Taipa |
|  • ۱۸۹۰–۱۹۹۹ | Ilha Verde |

**سده بیستم**
Portuguese Macau

|  |  |
| --- | --- |
|  • ۱۹۳۸–۱۹۴۱ | Lapa and Montanha (Hengqin) |

  |

* ۱ ۱۹۷۵ is the year of East Timor's Declaration of Independence and subsequent invasion by Indonesia. In 2002, East Timor's independence was fully recognized.
 |

 |
| 

| آمریکای شمالی و اقیانوس اطلس شمالی |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده پانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۴۲۰ | ***مادیرا*** |
|  ۱۴۳۲ | ***آزور*** |

 | **سده شانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۰۰–?۱۵۷۹ | ترا نووا (نیوفاندلند) |
|  ۱۵۰۰–?۱۵۷۹ | لابرادور |
|  ۱۵۱۶–?۱۵۷۹ | نوا اسکوشیا |

 |   |

 |

 |
| 

| آمریکای مرکزی و جنوبی |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **سده شانزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۵۰۰–۱۸۲۲ | Brazil |
|  • ۱۵۳۴–۱۵۴۹ |  Captaincy Colonies of Brazil |
|  • ۱۵۴۹–۱۵۷۲ |  Brazil |
|  • ۱۵۷۲–۱۵۷۸ |  Bahia |
|  • ۱۵۷۲–۱۵۷۸ |  Rio de Janeiro |
|  • ۱۵۷۸–۱۶۰۷ |  Brazil |
|  • ۱۶۲۱–۱۸۱۵ |  Brazil |
|  ۱۵۳۶–۱۶۲۰ | باربادوس |

 | **سده هفدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۶۲۱–۱۷۵۱ | Maranhão |
|  ۱۶۸۰–۱۷۷۷ | نووا کولونیا دو ساکرامنتو |

**سده هجدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۷۵۱–۱۷۷۲ | Grão-Pará and Maranhão |
|  ۱۷۷۲–۱۷۷۵ | Grão-Pará and Rio Negro |
|  ۱۷۷۲–۱۷۷۵ | Maranhão and Piauí |

 | **سده نوزدهم**

|  |  |
| --- | --- |
|  ۱۸۰۸–۱۸۲۲ | Cisplatina (Uruguay) |
|  ۱۸۰۹–۱۸۱۷ | گینه پرتغال (آماپا) |
|  ۱۸۲۲ | پروی علیا (بولیوی) |

  |

 |

 |
| 
* Coats of arms of Portuguese colonies
* Evolution of the Portuguese Empire
* Portuguese colonial architecture
* Portuguese colonialism in Indonesia
* استعمارگری پرتغال در قاره آمریکا
* Theory of the Portuguese discovery of Australia

 |

| * ن
* ب
* و
Emblem of Maharashtra ایالت مهاراشترا |
| --- |
| مرکز: **بمبئی** دومین مرکز: **ناگپور** |
| رده:مهاراشترا | 
* History
* Geography
* Economy
* Tourism
* Highest point
* زبان مراتی
* Culture
* مردمان مراتی
* Marathi literature
* Marathi cinema
* Maharashtrian cuisine
* Sports

 |
| رده:مهاراشترا | 
* Desh
* Khandesh
* Konkan
* منطقه کلان‌شهری بمبئی
* Marathwada
* Vidarbha

 |
| بخش‌ها و ناحیه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| Amravati division | 
* Akola
* شهرستان امراواتی
* بخش بلدهانه
* Washim
* Yavatmal

 |
| Konkan division | 
* Mumbai
* Mumbai Suburban
* بخش پالگهر
* Raigad
* Ratnagiri
* Sindhudurg
* بخش تهانه

 |
| Aurangabad division | 
* شهرستان اورنگ‌آباد، مهاراشترا
* Beed
* بخش جالنه
* شهرستان عثمان‌آباد
* Nanded
* Latur
* Parbhani
* Hingoli

 |
| Nagpur division | 
* Bhandara
* Chandrapur
* Gadchiroli
* Gondia
* Nagpur
* Wardha

 |
| Nashik division | 
* Ahmednagar
* Dhule
* Jalgaon
* بخش نندوربار
* Nashik

 |
| Pune division | 
* Kolhapur
* Pune
* Sangli
* بخش ستارا
* Solapur

 |

 |
| Million-plus citiesin Maharashtra | 
* بمبئی
* پونه
* ناگپور
* اورنگ‌آباد
* ناسیک
* سولاپور
* تانه
* پیمپری-چینچواد
* کلیان دامبیولی
* وسائی ویرر
* بمبئی نو

 |
| Other cities withmunicipal corporations | 
* احمدنگر
* اکولا
* امراواتی
* بیواندی
* چندراپور
* دوله (هند)
* جالگاون
* کولاپور
* لاتور
* ماله‌گوان
* میرا-بایاندار
* ناندید
* پربانی
* سنگلی
* اولاسناگر

 |
| درگاه:هند: Maharashtra |

| * ن
* ب
* و
هند مراکز ایالت‌ها و قلمروهای هند |
| --- |
| 
* اگرتلا
* ایزوال
* امارواتی (پیشنهادی)
* بنگلور
* بوپال
* بوبانسور
* چندی‌گر
* چنای
* دامان
* دهرادون
* دهلی نو
* دیسپور
* گاندی‌نگر
* گنگتوک
* حیدرآباد
* ایمفال
* ایتاناگار
* جایپور
* جامو (*در زمستان*)
* کاواراتی
* کوهیما
* کلکته
* لکهنو
* بمبئی
* پانجی
* پتنه
* پوندیچری
* پورت بلر
* رای‌پور
* رانچی
* شیلونگ
* شیملا
* سرینگر (*در تابستان*)
* تریواندروم

 |

| * ن
* ب
* و
پنجاه کلان‌شهر پرجمعیت جهان |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 
1. ژاپن توکیو–یوکوهاما (کیهین)
2. اندونزی جاکارتا (جابودتابک)
3. هند دهلی
4. فیلیپین مانیل (کلانشهر مانیل)
5. کره جنوبی سئول–اینچئون (سودوگ‌وون)
6. چین شانگهای
7. هند بمبئی
8. ایالات متحده آمریکا نیویورک
9. چین پکن
10. برزیل سائو پائولو

 | 
11. مکزیک مکزیکو سیتی
12. چین گوانگ‌ژو–فوشان (گوانگ‌فو)
13. چین شنژن
14. بنگلادش داکا
15. ژاپن اوساکا–کوبه–کیوتو (کیهان‌شین)
16. نیجریه لاگوس
17. مصر قاهره بزرگ
18. روسیه مسکو
19. تایلند بانکوک
20. ایالات متحده آمریکا لس آنجلس

 | 
21. آرژانتین بوئنوس آیرس
22. پاکستان کراچی
23. هند کلکته
24. ترکیه استانبول
25. ایران تهران
26. چین تیانجین
27. جمهوری دموکراتیک کنگو کینشاسا
28. برزیل ریو دو ژانیرو
29. چین چنگدو
30. پرو لیما

 | 
31. پاکستان لاهور
32. فرانسه پاریس
33. هند بنگلور
34. ویتنام هوشی‌مین
35. بریتانیا لندن
36. هند چنای
37. ژاپن ناگویا (چوکیو)
38. کلمبیا بوگوتا
39. هند حیدرآباد
40. ایالات متحده آمریکا شیکاگو

 | 
41. آفریقای جنوبی ژوهانسبورگ–ایست رند
42. چین چونگ‌کینگ
43. تایوان تایپه-کیلانگ (کلان‌شهر تایپه)
44. چین دونگوان
45. ویتنام هانوی
46. چین شن‌یانگ
47. چین ووهان
48. هند احمدآباد
49. نیجریه اونیتشا
50. مالزی کوالالامپور (دره کلانگ)

 |

 |