**تاریخ زبان چینی** در زبان‌شناسی تاریخی شامل تغییرهای گسترده‌ای می‌شود که در طول زمان در زبان چینی رخ داده‌است. چینی بخشی از خانواده زبان‌های چینی-تبتی است که همگی از زبان نیا-چینی-تبتی ریشه گرفته‌اند. رابطه چینی و سایر زبانهای چینی-تبتی و همچنین تلاش برای بازسازی نیا-چینی-تبتی زمینه‌ای برای تحقیق و بحث و بررسی است، مشکل اصلی هر دو مورد این است که در حالی که مستندات بسیار خوبی برای بازسازی صداهای باستانی چینی وجود دارد، اما هیچ مستند مکتوبی در مورد نحوه و زمان جدایی زبان چینی از سایر زبان‌های چینی-تبتی وجود ندارد. این در واقع یک مشکل متداول در زبان‌شناسی تاریخی است، رشته‌ای که غالباً روش مقایسه‌ای را برای استنباط این نوع تغییرها به کار می‌برد. متأسفانه استفاده از این روش برای زبانهای چینی-تبتی هنوز نتایج مطلوبی نداشته‌است، شاید به این دلیل است که بسیاری از زبان‌هایی که امکان بازسازی کامل‌تر نیا-چینی-تبتی را فراهم می‌آورند، مستند یا فهمیده نشده‌اند؛ بنابراین، علی‌رغم وابستگی آن‌ها، نیای مشترک زبان‌های چینی و تبتی-برمه‌ای یک فرضیه تأیید نشده باقی مانده‌است. دسته‌بندی گونه‌های چینی موضوع دیگری از بحث است. در اوایل دهه ۱۹۰۰، برنارد کارلگرن، یکی از زبان شناسان سوئدی، یکی از اولین دسته‌بندی‌ها را معرفی کرد. این سامانه بسیار مورد بازنگری قرار گرفته‌است، اما همچنان به شدت به بینش‌ها و روش‌های کارلگرن وابسته است.

چینی کهن
--------

چینی کهن یا چینی کهنه، کهن‌ترین مرحله تأیید شدهٔ زبان چینی و نیای تمامی گونه‌های چینی است. نخستین نمونه‌های مکتوب چینی، کتبیه‌های مذهبی جیا گو ون مربوط به حدود ۱۲۵۰ سال پیش از میلاد در اواخر حکومت دودمان شانگ هستند. ادبیات چینی در اواخر دورهٔ دودمان ژو به اوج و شکوفایی رسید و آثاری همچون منتخبات کنفوسیوس نوشته شد که منجر به پدید آمدن چینی کلاسیک شد.

چینی میانه
----------

چینی میانه در دوران سلسله‌های شمالی و جنوبی و همچنین حکمرانی دودمان‌های سوئی، تانگ و سونگ کاربرد داشت. چینی میانه زبان واژه‌نامه قافیه *چیه‌یون* مربوط به سال ۶۰۱ میلادی است. اعتقاد برخی زبان‌شناسان بر این است که این واژه‌نامه در بر گیرنده گویش معیار چینی آن زمان بوده که در چانگ‌آن، پایتخت دودمان‌های سوئی و تانگ رواج داشته‌است. هرچند تحقیقات اخیر نشان داده که *چیه‌یون* ترکیبی از سنت‌های خوانشی و شاعرانه شمالی و جنوبی در اواخر دوره سلسله‌های شمالی و جنوبی بوده‌است.

چینی گفتاری
-----------

پیشرفت چینی‌های گفتاری از زمان‌های اولیه تاریخی تا به امروز پیچیده بوده‌است. پراکندگی ماندارین در شمال چین عمدتاً ناشی از دشت‌های شمال چین است. در مقابل، کوه‌ها و رودخانه‌های جنوب چین باعث تنوع زبانی در این مناطق شده‌اند. تا اواسط قرن بیستم، بیشتر چینی‌های جنوبی فقط به گونه محلی چینی خود صحبت می‌کردند. با این حال، ماندارین نانجینگ با وجود حضور مقامات و فرماندگانی که به لهجه‌های مختلف چینی صحبت می‌کردند، حداقل در دوره دودمان چینگ غلبه یافت. در اواسط قرن نوزدهم، گویش پکنی غلبه یافته بود و دانستن آن برای هر کار مرتبط با دربار امپراتوری لازم بود. در دهه ۱۹۳۰، یک زبان ملی معیار به نام *گویو* (国语/國語، «زبان ملی») در چین پذیرفته شد. پس از درگیری‌های زیاد میان حامیان گویش‌های شمالی و جنوبی و تلاش برای ایجاد یک گویش مصنوعی بی‌طرف، سرانجام کمیسیون ملی وحدت زبان بر پایه گویش پکن در سال ۱۹۳۲ مستقر شد. جمهوری خلق نیز که در سال ۱۹۴۹ تأسیس شد این گویش معیار را حفظ کرد و آن را پوتونگهوا (普通话/普通話 «گفتار مشترک») نامید. اکنون زبان ملی در آموزش، رسانه‌ها و موقعیت‌های رسمی در سرزمین اصلی چین و تایوان استفاده می‌شود. در هنگ کنگ و ماکائو به دلیل گذشته استعماری و زبانی، زبان مورد استفاده در آموزش، رسانه‌ها، موقعیت‌های رسمی و زندگی روزمره همچنان کانتونی محلی است، اگرچه زبان معیار بسیار تأثیرگذار بوده و در مدارس تدریس می‌شود.

جستارهای وابسته
---------------

* تاریخ چین

منابع
-----

1. ↑  Norman, Jerry (1998). *Chinese*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-29653-6.

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «History of the Chinese language». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ اوت ۲۰۲۰.

| * ن
* ب
* و
زبان چینی |
| --- |
| گروه‌هایاصلی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ماندارین | 
* شمال شرقی
	+ هاربین
	+ شنیانگ
	+ تاز
* پکنی
	+ پکن
* جی–لو
	+ تیانجین
	+ جینان
* جیائو–لیائو
	+ دالیان
	+ چینگ‌دائو
	+ ویهای
* دشت‌های مرکزی
	+ گانگو
	+ گوانژونگ
	+ لویانگ
	+ شوژو
	+ دونقانی
	+ دونگ‌پینگ
* لان–یین
* جنوب غربی
	+ سیچوآنی
	+ مینجیانگ
	+ کونمینگ
	+ ووهان
	+ وومینگ
* پایین یانگ‌تسه
	+ نانجینگ
* شین‌جیانگ

 |
| وو | 
* تایهو
	+ شانگهایی
	+ سوژو
	+ ووشی
	+ چانگژو
	+ هانگژو
	+ شائوشینگ
	+ نینگبو
	+ جینشیانگ
	+ جیانگ‌یین
	+ شادی
* تایژو وو
	+ تایژو
		- تیان‌تای
* اوجیانگ
	+ ونژو
* ووژو
	+ جینهوا
* چو–چو
	+ چوژو
	+ جیانگ‌شان
	+ چینگ‌تیان
* شوانژو

 |
| گن | 
* چانگ–دو
* یی–لیو
* یینگ–یی
* دا–تونگ

 |
| شیانگ | 
* چانگ‌یی
	+ چانگ‌شا
* لوشائو
	+ شوانگ‌فنگ
	+ شیانگ‌شیانگ
* جی–شو
* یونگ–چوان
	+ چیانگ

 |
| مین | 

|  |  |
| --- | --- |
| شرقی | 
* فوژو
* فوچینگ
* فوآن
* مانجیانگ

 |
| جنوبی | 
* هاکین
	+ چوانژو
	+ ژانگژو
	+ آموی
	+ تایوانی
	+ هاکین فیلیپینی
	+ هاکین مدان
	+ هاکین پنانگ
	+ هاکین سنگاپوری
	+ هاکین شبه‌جزیره‌ای جنوبی مالزی
	+ هاکین برمه‌ای
* ژنان
* لونگیان
* چائوشان
	+ تئوچئو
	+ شانتو
	+ هایفنگ
* ژونگشان
	+ نانلانگ
	+ سانشیانگ

 |
| سایر | 
* شمالی
	+ جیان‌او
	+ جیان‌یانگ
* مرکزی
* پو-شیان
* شائو–جیانگ
* لیژو
	+ ژانجیانگ
* هاینانی

 |

 |
| هاکا | 
* میشیان
* ووهوا
* هویژو
* تینگژو
	+ چانگ‌تینگ
* هاکای تایوانی
	+ سیشیان
	+ هایلو
	+ رائوپینگ

 |
| یوئی | 
* یوئهای
	+ کانتونی
	+ شیگوان
	+ جیوجیانگ
	+ شیچی
	+ ویتو
	+ داپنگ
* گائو–یانگ
* سی‌یی
	+ تایشانی
* گولو
* وو–هوا
* یونگ–شون
* لو–گوانگ
* چین–لیان

 |
| پیشنهادی | 
* هوی
* جین
	+ هوهوت
* پینگ

 |
| رده‌بندی‌نشده | 
* بادونگ یائو
* دانژو
* جونجیاهوا
* مای
* شائوژو توهوا
* شهوا
* واشیانگ
* یهنی

 |

 |
| گونه‌هایمعیار | 
* چینی معیار (ماندارین)
	+ سیچوآنی
	+ تایوانی
	+ فیلیپینی
	+ مالزیایی
	+ سنگاپوری
* کانتونی
* هاکین تایوانی

 |
| واج‌شناسی | 
* تاریخی
	+ کهن
* ملی کهن
* کانتونی
* ماندارین
* قرائت‌های ادبی و محاوره‌ای

 |
| دستور | 
* دستور زبان چینی
* اعداد چینی
* رده‌ساز چینی
* عبارات افتخاری چینی
* اصطلاحات چینی

 |
| عبارت تنظیم | 
* چنگیو
* شی‌یهویو

 |
| روش ورودی | 
* روش ورودی پین‌یین
* بوپوموفو
* روش ورودی کانگجیه
* روش چهارگوش
* روش بوشیامی
* روش ووبی

 |
| تاریخ | 
* چینی کهن
* هان شرقی
* چینی میانه
* ماندارین کهن
* ماندارین میانه
* نیا-مین
* با–شو
* گن

 |
| گونه‌هایادبی | 

|  |  |
| --- | --- |
| رسمی | 
* کلاسیک
	+ اقتباس
	+ در ویتنام
* محلی

 |
| سایر گونه‌ها | 
* کانتونی نوشتاری
* دونقانی نوشتاری
* هاکین نوشتاری
* سیچوآنی نوشتاری

 |

 |
| خط‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| معیار | 
* ساده‌شده
* سنتی
* نشان‌گذاری چینی
* ترتیب حرکتی

 |
| سبک‌ها | 
* استخوان الهی
* برنز
* مهر
* دفتری
* نیمه‌شکسته
* شکسته

 |
| بریل | 
* بریل کانتونی
* بریل سرزمین اصلی چین
* بریل تایوانی
* بریل دوتایی چینی

 |
| آوایی | 
* سیریلیک‌نویسی
	+ سیریلیک دونقانی
* لاتین‌نویسی
	+ گویئو رمانتزیه
	+ پین‌یین
	+ ام‌پی‌اس ۲
	+ پستی
	+ پین‌یین تونگ‌یونگ
	+ وید جایلز
	+ ییل
* بوپوموفو
* نمادهای آوایی تایوانی
* کانای تایوانی
* هانگول تایوانی
* شیاو جینگ
* نوشو

 |

 |
|  فهرست گونه‌های چینی |

| * ن
* ب
* و
تاریخ زبان‌های جهان |
| --- |
| هندواروپایی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ژرمنی | 
* آفریکانس
* دانمارکی
* هلندی
* انگلیسی
* آلمانی
* ایسلندی
* نروژی
* اسکاتس
* سوئدی
* ییدیش

 |
| سلتی | 
* ایرلندی
* ولزی

 |
| ایتالی | 
* کاتالان
* فرانسوی (کبک)
* گالیسیایی
* ایتالیایی
* لاتین
* مولداویایی
* پرتغالی
* رومانیایی
* اسپانیایی

 |
| بالتیک | 
* لتونیایی
* لیتوانیایی

 |
| اسلاوی | 
* بلاروسی
* بوسنیایی
* بلغاری
* چکی
* مقدونی
* لهستانی
* روسی (در اوکراین)
* اسلواکی
* اسلونیایی
* اوکراینی

 |
| هندوایرانی | 
* هندوستانی
* نپالی
* فارسی

 |
| سایر | 
* آلبانیایی
* یونانی

 |

 |
| اورالی | 
* استونیایی
* فنلاندی
* مجاری

 |
| آفروآسیایی | 
* عربی
* آرامی
* عبری

 |
| دراویدی | 
* کانارا
* مالایالم
* تامیلی
* تلوگو

 |
| شرق وجنوب شرق آسیا | 
* چینی
	+ گن
	+ ماندارین
* ژاپنی
* کره‌ای
* ویتنامی
* فیلیپینی
* مالایی

 |
| سایر | 
* باسکی
* چروکی

 |
| ترکی | 
* آذربایجانی
* ترکی استانبولی

 |
| فراساخته | 
* اسپرانتو
* اینترلینگوا

 |