نشان تمثال همایون با فرتور مظفرالدین شاه قاجار در موزه لیوروست کامارن.
**نشان تمثال همایون** از نشانهای سلطنتی دوران قاجار است که از طرف شخص حاکم و در ازای خدمات ارزنده به صاحب منصبان درجه یک کشورهای خارجی اعطا می‌شد.

پیشینه
------

نخستین نشان تمثال همایون که از دوران قاجار بدست آمده، مربوط به فتحعلی شاه قاجار است که تنوع آن در دوران ناصرالدین شاه به اوج خود رسید. این نشان با انقراض سلسله قاجار و آغاز حکومت پهلوی در سال ۱۳۰۴ خورشیدی ملغی شد.

* نشان تمثال همایون مظفرالدین شاهنشان تمثال همایون مظفرالدین شاه

نامگذاری، طراحی و ساخت
----------------------

طرح محل تعبیه نشان تمثال همایون (از کتاب نشان‌های دولت ایران، ۱۲۳۶)
علت نامگذاری این نشان تحت عنوان تمثال همایونی، نقاشی تصویری میناکاری شده از شاه قاجار در قابی بیضی شکل بود که اطراف آن با جواهرات سلطنتی گرانقیمت نظیر الماس و یاقوت تزئین شده بود. تراش نگین‌های آن عمدتاً از نوع فلامکی بود که تراش رایج جواهرات در زمان قاجاریه است. جنس این نشان عمدتاً از طلا بود.

در اوایل قرن نوزدهم میلادی، این نشان بعنوان نشان درجه دو و بعد از نشان شیر و خورشید در نظر گرفته می‌شد. از اینرو در سال ۱۲۰۷ خورشیدی نشان درجه یک شیر و خورشید به جان کینیر مک دونالد، دیپلمات انگلیسی، اعطا شد. فتحعلی‌شاه قصد داشت همین نشان را به دستیار مک دونالد، دکتر جان مک نیل، نیز اعطا نماید. این عمل فتحعلی‌شاه با اعتراض مک دونالد مواجه شد و درنتیجه مک نیل نشان فتحعلی‌شاه را به عنوان نشان درجه دو دریافت نمود. نشان اعطایی به مک نیل حاوی تصویری از فتحعلی‌شاه در لباس سنتی ایران بود که دارای قاب و تزئیناتی از الماس بود.

محمد شاه قاجار برای تحکیم سلسله قاجار، تصویرگری مینیاتوری از خود را در لباس سنتی همانند پدربزرگش، فتحعلی‌شاه، ادامه داد و آن را به عنوان بخشی از لباس اروپایی و جدید خود پذیرفت. با این کار او مشروعیت سلسله قاجار را تقویت کرد و پیش زمینه ای برای پسرش ناصرالدین شاه فراهم آورد که این عمل را با پوشیدن میراث پدر ادامه داد.

از سال ۱۲۲۷ خورشیدی، ناصرالدین شاه قاجار، نشان تمثال همایونی را به عنوان نشان درجه یک و بالاترین نشان شیر و خورشید در نظر گرفت.

نشان تمثال همایون از سال ۱۲۸۶ دارای سه درجه شد: نشان‌های درجه یک تا سه به ترتیب دارای سه، دو و یک ردیف الماس در کنار تصویر مینیاتوری و میناکاری شده شاه بودند.

از تصویرگران تمثال ناصرالدین‌شاه بر روی این نشان، مَتیو دِروشه از پاریس و ابوالحسن غفاری (صنیع الملک) بودند.

کاربرد
------

نشان تمثال همایونی به درباریان با بالاترین درجه حکومتی، فرستاده‌های ویژه و رده بالای خارجی مانند سفیران تعلق می‌گرفت. این نشان با الهام از مبادله هدایای دیپلماتیک که در بین کشورهای روسیه تزاری، فرانسه ناپلئونی و امپراتوری عثمانی مرسوم بود، هدیه ای با نقش مینیاتوری از شاه ایران در سطح ملی و بین‌المللی در آن زمان محسوب می‌شد.

منابع
-----

1. ↑   کتاب نشان‌های دولت ایران در ویکی‌نبشته
2. 1 2  «Bonhams: A fine gem-set rose-gold Insignia of the Qajar Order of the Imperial Effigy depicting Nasr al-Din Shah Qajar (r. 1848-96) Persia and France, the miniature dated 1878». *www.bonhams.com*. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۱۴.
3. ↑  «Persian Effigy medals of Qajar period». *Gentleman's Military Interest Club* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۱۴.

| * ن
* ب
* و
نشان‌های افتخار در ایران |
| --- |
| تاریخی | 
* نشان آفتاب
* نشان تاج
* نشان ۲۵امین سالگرد سلطنت محمدرضا پهلوی
* نشان جشن‌های ۲۵۰۰ ساله
* نشان افتخار شیر و خورشید
* نشان شیر و خورشید سرخ ایران
* نشان هفت‌پیکر
* نشان پهلوی
* نشان تمثال امیرالمؤمنین
* نشان ذوالفقار
* نشان اقدس
* نشان آذرآبادگان
* نشان افتخار
* نشان سپه
* نشان خدمت
* نشان دانش
* نشان یادگار تاج‌گذاری
* نشان تمثال همایون
* نشان همایون
* نشان سوم اسفند
* نشان ۲۸ مرداد
* نشان حزب رستاخیز
* نشان اصلاحات ارضی
* نشان آریامهر
* نشان پاس
* نشان کوشش
* نشان تلاش
* مدال شجاعت
* نشان سه ستاره خدمت
* نشان همکاری
* نشان ابن‌سینا
* نشان رازی
* نشان درخش
* نشان سنین خدمت
* نشان سربلندی
* مدال پاداش
* مدال سپاهی
* مدال فر
* نشان جاوید
* نشان لیاقت نظامی
* نشان عالی تیر
* نشان تیر
* نشان تیراندازی
* نشان خدمات ورزشی
* نشان وزارت پ.ت.ت

 |
| فعال | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نظامی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ستاد کل نیروهای مسلح | 
* نشان فتح
* نشان نصر
* نشان شفا

 |
| نشان‌های مشترک | 
* نشان ذوالفقار
* نشان هنر
* نشان ایثار
* نشان جانبازی
* نشان جهاد
* نشان سربلندی
* نشان شجاعت
* نشان دانش
* نشان رازی
* نشان لیاقت
* نشان خدمات ورزشی

 |

 |
| دولتی | 

|  |  |
| --- | --- |
| نشان‌های عالی | 
* نشان انقلاب اسلامی
* نشان استقلال
* نشان آزادی
* نشان جمهوری اسلامی

 |
| نشان‌های تخصصی | 
* نشان دانش
* نشان پژوهش
* نشان لیاقت و مدیریت
* نشان عدالت

 |
| نشان‌های عمومی | 
* نشان سازندگی
* نشان خدمت
* نشان کار و تولید
* نشان شجاعت
* نشان ایثار
* نشان تعلیم و تربیت
* نشان فرهنگ و هنر
* نشان مهر
* نشان ادب پارسی

 |
| لوح‌های سپاس | 
* لوح زرّین
* لوح سیمین

 |

 |

 |