**حوضه‌های بیابانی ایران مرکزی**، (شناسه صندوق جهانی طبیعت: PA1313) بوم‌ناحیه‌ای است که استپ‌های خشک و بیابانی ایران مرکزی را پوشش می‌دهد که تا شمال غرب افغانستان امتداد دارد. این ناحیه بوم‌شناختی بر روی فلات ایران مرکزی که توسط رشته کوه احاطه شده‌است و هیچ خروجی به دریا ندارد، امتداد دارد. بخش اعظم زمین بیابانی داغ با شن و ماسه و نمک‌زارهای بزرگ است. پوشش گیاهی ناحیه شامل بسیاری از گونه‌های تخصصی هالوفیت‌ها (شورزی)، گزروفیت‌ها (خشک‌زی) و ساموفیت‌ها است.

موقعیت
------

این منطقه بوم گردی از غرب و جنوب به رشته کوه‌های زاگرس، از شمال به رشته کوه‌های البرز در امتداد دریای خزر، از شمال شرق به کوه‌های کپه داغ در مرز با ترکمنستان و از شرق به رشته‌های پایین‌تر در امتداد مرز با افغانستان محدود می‌شود. سلسله کوه‌های مرتفع‌تر درختزارهای کوهستانی کوه رود و شرق ایران که به داخل فلات نفوذ می‌کنند. در شمال حوضه، دشت کویر بزرگ (کویر نمک)، در شرق و جنوب دشت لوت (کویر شن و ماسه) و بخش‌هایی از فلات پوشیده از تپه‌های ماسه‌ای بزرگ قرار دارد.. میانگین ارتفاع ۹۰۰ متر (۳۰۰۰ فوت) است. برخی از مناطق در بهار از کوه‌های مجاور آب جاری می‌شوند، اما آب عمدتاً در تابستان به دلیل تبخیر از بین می‌رود. در شمال غربی دریاچه نمک قرار دارد که مجموعه قابل توجهی از دریاچه شور، شوره زار و نمکزار است.

اقلیم
-----

آب و هوای بوم‌ناحیه نیمه‌خشک (سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن (BSh)) است. این آب و هوا از ویژگی‌های استپ‌ها با تابستان‌های گرم و زمستان‌های خنک یا معتدل و کم بارش است. میانگین سردترین ماه بالاتر از صفر درجه سانتیگراد (۳۲ درجه فارنهایت) است. این منطقه زیست محیطی بالا و پایین‌های شدید دما را تجربه می‌کند، از پایین‌ترین دمای -۲۰ درجه سانتی‌گراد (۴- درجه فارنهایت) تا حداکثر ۴۲ درجه سانتی‌گراد (۱۰۸ درجه فارنهایت).

گیاهان و جانوران
----------------

گیاهان این منطقه به شدت به ویژگی‌های خاک و رطوبت منطقه وابسته است. در حوضه‌های داخلی وسیع، پوشش زمین رایج‌تر، اسکراب کوتوله از جنس *درمنه* (سرده) و گون است. در مناطق خشک‌تر، پوشش باز است، با انواع غنی از گونه‌های هالوفیت و زیروفیت. مناطقی که بارندگی بیشتری دارند از افزودن گیاهان بالشتک خار پشتیبانی می‌کنند. صحراهای شنی از ارمک (سرده)، اسکنبیل (سرده) و آفتاب‌پرست (سرده) پشتیبانی می‌کنند. در حاشیه نمکزارهای دشت کویر، گیاهانی شامل عجوه (سرده) (از یونانی hals (نمک) و تامنوس (بوته))، شور باتلاقی، تاغ (نام رایج saxaul) و علف شور (از لاتین salsus (نمک)) می‌رویند.

پستاندارانی که زمانی در این منطقه می‌زیستند، اکنون تعداد آنها بسیار کاهش یافته و بیشتر در مناطق حفاظت شده دیده می‌شود. این پستانداران عبارتند از یوزپلنگ آسیایی در حال انقراض، کفتار راه راه، غرم، غزال کوهی در معرض خطر ، پلنگ در معرض انقراض، و زرده‌بر درحال انقراض.

مناطق حفاظت‌شده
---------------

بیش از ۱۲ درصد از مساحت این بوم‌ناحیه به‌طور رسمی محافظت می‌شود. این مناطق حفاظت‌شده عبارتند از:

* پارک ملی کویر
* پارک ملی خجیر
* پارک ملی سرخه‌حصار
* ذخیره‌گاه زیست‌کره توران

منابع
-----

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، « حوضه‌های بیابانی ایران مرکزی»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ).


1. ↑  "Central Persian desert basins" (به انگلیسی). World Wildlife Federation. Retrieved March 21, 2020.
2. ↑  "Map of Ecoregions 2017" (به انگلیسی). Resolve, using WWF data. Retrieved September 14, 2019.
3. ↑  "Central Persian desert basins" (به انگلیسی). Digital Observatory for Protected Areas. Retrieved August 1, 2020.
4. 1 2 3  "Central Persian desert basins" (به انگلیسی). The Encyclopedia of Earth. Retrieved August 28, 2020.
5. ↑  «Central Persian desert basins».

| * ن
* ب
* و
بوم‌ناحیه‌های دیرین‌شمالگانی بیابان‌ها و درختچه‌زارهای خشک |
| --- |
| آفریقا | 
* Atlantic coastal desert
* North Saharan steppe and woodlands
* Red Sea coastal desert
* Sahara desert
* South Saharan steppe and woodlands
* Tibesti–Jebel Uweinat montane xeric woodlands
* West Saharan montane xeric woodlands

 |
| غرب آسیا | 
* بیابان عربی
* استپ و بیابان درختچه‌ای آذربایجان
* حوضه‌های بیابانی ایران مرکزی
* Mesopotamian shrub desert
* ناحیه بیابانی و نیمه‌بیابانی خلیج فارس
* بیابان حاره‌ای و نیمه‌بیابان نوبی–سندی دریای سرخ
* بیابان و نیمه‌بیابان نوبی–سندی جنوب ایران

 |
| آسیای مرکزی | 
* Afghan Mountains semi-desert
* Badghyz and Karabil semi-desert
* درختزارهای خشک بلوچستان
* پست‌بوم بیابانی کاسپین
* درختزارهای خشک کوه‌های مرکزی افغانستان
* Central Asian northern desert
* Central Asian riparian woodlands
* Central Asian southern desert
* Kazakh semi-desert
* نیمه‌بیابان کپه‌داغ
* Paropamisus xeric woodlands
* Registan–North Pakistan sandy desert

 |
| شرق آسیا | 
* Alashan Plateau semi-desert
* جونغارستان
* Eastern Gobi desert steppe
* Gobi Lakes Valley desert steppe
* Great Lakes Basin desert steppe
* Qaidam Basin
* تکله‌مکان

 |