سرزمین سیستان در شاهنامه اهمیت ویژه ای دارد. این ناحیه که نام‌های گوناگونی به آن اطلاق می‌شده‌است، محل حکومت سام نریمان و فرزندان و نوادگانش بوده‌است و بسیاری از اتفاقات و رویدادهای مهم شاهکار حکیم توس در آنجا به وقوع می‌پیوندد سرزمین مقدسی که محل پیدایش و خیزش بسیاری از پهلوانان ایران زمین از جمله رستم است.

کشته شدن اژدها به دست رستم، خان سوم، اثر عادل عدیلی
سیستان با دشت‌های زیبا و چراگاه‌های پهناور، محلی برای آرامش و جشن و سرور رستم و خاندانش و پهلوانان و پادشاهان است. این سرزمین را در شاهنامه با نام‌های سیستان، زابلستان، زابل، سجستان، سکستان و نیمروز خوانده‌اند. اهمیت سیستان تا بدان جاست که نابودی آن برابر با نابودی رستم و تمام افتخارات است. در گفتگوهای رستم با اسفندیار یکی از دغدغه‌های رستم آن است که پس از مرگش دیگر سیستان حامی ندارد و نگران تاراج است.

ارتباط سیستان و اساطیر
----------------------

در ماجرای ارتباط سیستان با اساطیر و حماسه‌های ایرانی باید به این نکته مهم توجه داشت که سیستان از نظر قدمت یکی از کهن‌ترین مناطقی است که شواهد و قراین به دست آمده وجود پیشینه فرهنگ و تمدن بزرگ بشری در این سرزمین را نشان می‌دهد.
از سوی دیگر از آن جا که منطقه سیستان یکی از نقاط حساس و در معرض حملات اقوام مختلف قرار داشت و از دیرباز یکی از نقاطی بود که برای حفظ سرزمین ایران باید در آن جا تهاجم‌ها دفع می‌شد.
برهمین اساس نبردهای بزرگ و سرنوشت ساز در کهن‌ترین دوران برای حفظ کشور در این منطقه اتفاق افتاده که بسیاری از آن‌ها با پیروزی ایرانیان به پایان رسیده‌است.
قدمت اتفاقات مهم و سرنوشت سازی که برای ملت ایران در این گذرگاه جغرافیایی رخ داده با خطرکردن‌ها و پایداری ایرانیان سبب تثبیت ملیت ایرانی شده و این سرزمین را مستعد کانون وقایع حماسی کرده‌است.

به گفته بسیاری از محققان، فردوسی، رستم، فرهنگ و آیین سیستانی‌ها را می‌شناخت و بدون دلیل این پهلوان را انتخاب نکرد، با توجه به آیین جوانمردی که در امیر یعقوب لیث صفاری وجود داشت فردوسی می‌دانست چنین شخصیت‌هایی در سیستان است. با آیین و فرهنگ آن‌ها آشنا بود و بهترین پهلوانش را از سیستان انتخاب کرد، نه تنها فقط یک پهلوان، بلکه دوره پهلوانی که بهترین دوره شاهنامه است و زیباترین ابیات شاهنامه در این دوره سروده شده مربوط به سیستان و خاندان زال است.

سه بخش شاهنامه
--------------

شاهنامه به سه بخش اساطیری، پهلوانی و تاریخی تقسیم می‌شود که بهترین قسمت آن پهلوانی است، دوره پهلوانی مربوط به زمانی است که پهلوانان سیستان و خاندان زابل در سیستان حاکم و نگهبان تاج و تخت پادشاهی بودند، برای همین بهترین دوره شاهنامه به سیستان مربوط می‌شود.

جستارهای وابسته
---------------

* شاهنامه
* ایران در شاهنامه
* سیستان
* سکستان
* مردم سیستانی

منابع
-----

* درگاه شاهنامه
* درگاه سیستان

|  |
| --- |
| بخشی ازتاریخ و فرهنگ سیستانی‌ها |
| farme |
| مردم
* مردم سیستانی
 |
| جمعیت
* ***سرزمین***

* سیستان

* ***پراکندگی***

* آذربایجان • آلمان • ایالات متحده آمریکا • اردن • ارمنستان • استرالیا • اسرائیل • بریتانیا • پاکستان • ترکمنستان • روسیه • ژاپن • سوئد • فرانسه • فنلاند • قزاقستان • کانادا • گرجستان • لبنان • نیوزلند • هلند • ایران •
 |
| تاریخ
* تاریخ سیستان
 |
| فرهنگ
* فرهنگ سیستانی‌ها
* آشپزی سیستانی
* ادبیات سیستانی
* اسطوره‌های سیستانی
* پرچم سیستان
* پوشاک سیستانی
* گویش سیستانی
* دانشمندان سیستانی
* شاعران سیستانی
* بحث و بیت
* قالی سیستان
* رقص سیستانی
* مکان‌های تاریخی
* موسیقی سیستانی
* شب یلدا در سیستان
 |
| تاریخ باستانی
* سکاها
* خاندان سورن
 |
| تاریخ سده‌های میانی
* سکستان
* صفاریان
* ملوک مهربانی
* سلسله ناصری
 |
| تاریخ معاصر
* مردم سیستانی
 |
| زبان‌ها
* گویش سیستانی
 |
| دین
* اسلام
* مسیحیت
* یهودی
* اهل حق
* یزیدیان
* مزدیسنا
 |
| * ن
* ب
* و
 |

 سیستان



1. ↑  دبیرسیاقی، محمد (۱۳۸۰). *برگردان روایت گونه شاهنامه فردوسی به نثر*. تهران: قطره.
2. 1 2 3 4  خاتونی پودینه، زهرا، ۱۳۹۷، نقش سیستان در شاهنامه فردوسی، سومین کنفرانس بین‌المللی شرق‌شناسی - فردوسی و فرهنگ و ادب
3. ↑  ابن خردادبه، عبیدالله بن عبدالله، المسالک و الممالک، ص۳۹، ترجمه حسین قره چانلو، تهران، ۱۳۷۰.
4. ↑  «شاهنامه؛ روایت پهلوانی و جوانمردی سیستانی‌ها». روزنامه خراسان.
5. ↑  میرنژاد، سیده زهرا و ابوطالبی، فرح، (۱۳۹۱)، بهمن‌نامه یا تاریخ پهلوانان سیستان؟، ششمین همایش پژوهشهای ادبی، تهران.
6. ↑  «سیستان در شاهنامه».
7. ↑  زینی، مهری، ۱۳۹۷، سیستان، مکان اسطوره ای شاهنامه و ارتباط آن با قهرمان اسطوره‌ای، نخسیتن همایش ملی تحقیقات ادبی با رویکرد مطالعات تطبیقی
8. ↑  نعیمی، احمد (۱۳۶۹). *رستم یل سیستان*. ناشر مؤلف.
9. ↑  «اگر مردم سیستان نبودند «شاهنانه» شکل نمی‌گیرفت». خبرگزاری فارس. ۴ خرداد ۱۳۹۳.