| مقوله‌های دستوری |
| --- |
| 
وابسته به اسم |
| * پویایی
* حالت
	+ ساختار برایی
	+ تغییر برایی
	+ نهاد دمدمی
* رابط شماری
* بیان ساخت
* شمارش‌پذیری
	+ اسم شمارا
	+ اسم ناشمارا
	+ اسم جمع
* قطعیت
* جنس
* ساختار اضافه
	+ مالکیت
	+ پسوند
* بند اسمی
* شمار
	+ مفرد
	+ جمع
	+ مثنی
	+ شمار
	+ مفرد-اشتراکی-جمع
* اختصاصی
* آسیاب جهانی
 |
| 
وابسته به فعل |
| * جنبش همراه
* چسبندگی
* صرف فعل دستوری
* گواه‌نمایی
* وجهیت
* شخص
* دقت
* نمود-جنبه-وجه
	+ نمود
	+ جنبه لغوی
	+ وجه
	+ زمان
* جهت
 |
| 
ویژگی های عمومی |
| * اثر
* محدودیت
* همسنجش (درجه)
* جمع‌پذیری (شمار فعل)
* عناوین افتخاری
* قطبیت
* رویارویی
	+ او
	+ فعل بازتابی
 |
| 
روابط نحوی |
| * موضوع
	+ گذرایی
	+ ظرفیت
	+ افزوده
	+ متمم
* پراکندگی
* ساختار پیاپی فعلی
* دستور سنتی
	+ مفعول
	+ گزاره
	+ نهاد
 |
| 
مفاهیم |
| * تضاد
* سرزندگی
* نقش معنایی
	+ کنشگر
	+ کنش‌پذیر
* فاعل
	+ تمرکز
* خواست
* درستی
 |
| 
پدیده‌ها |
| * پیمان
	+ پیمان چندفردی
* صرف
* رده خالی
* انضمام
* تصریف
* نشان‌داری
 |
| * ن
* ب
* و
 |

*متمم* در دستور زبان یک واژه، گروه یا بند است که پس از حرف اضافه می‌آید و برای تکمیل معنای یک عبارت معین بدان نیاز است. متمم‌ها همواره بخشی از گزاره هستند و در هر دو نوع جمله گذرا و ناگذر می‌آیند. 

متمم‌ها به سه دسته فعلی، اسمی و قیدی تقسیم می‌شوند که تنها متمم فعل جزو اجزای اصلی جمله به‌شمار می‌رود.
متمم به معنای تمام کننده فعل نیز می باشد مانند :(با اتوبوس آمدم). با، حرف اضافه است و کلمه ی "اتوبوس" متمم است

متمم فعلی
---------

متمم‌های اجباری فعلی، متمم فعل‌هایی هستند که حرف اضافهٔ اختصاصی دارند و در جمله جزء اصلی جمله به‌شمار می‌آیند. بدون این متمم‌ها هم‌معنی فعل ناقص است و هم جمله نارسا و بی‌معنا است. متمم این فعل‌ها با یکی از پنج حرف اضافه به، از، با، در و بر می‌آید.

راه تشخیص این متمم‌ها تشخیص نوع فعل (ساده و مرکب) و نیاز یا عدم نیاز آن به حروف اضافه اختصاصی است. متمم فعل جزء عناصر اصلی جمله است و آن را نمی‌توان بدون قرینه از جمله حذف کرد. این نوع متمم تنها متممی است که جزو عناصر اصلی به‌شمار می‌رود.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| محمدرضا رسولی از شهر همدان مدرسه ی مدنی خیابان شریعتی | از امتحان | می‌ترسد. |
| نهاد | متمم | فعل |

بعضی فعل‌ها به جای مفعول می‌توانند متمم بگیرند:

|  |  |
| --- | --- |
| ماه را | بنگر. |
| به ماه | بنگر. |

متمم اسمی
---------

این متمم‌ها برای گروه همراه خود اجباری و الزامی هستند و نمی‌توان آن‌ها را از جمله حذف کرد (مگر این که گروه همراه آن‌ها نیز حذف شوند و این هم همیشه ممکن نیست). این متمم‌ها جزو عناصر اصلی جمله محسوب نمی‌شوند و به شش دسته اسم، صفت، مسند، صوت، قید و متمم متمم تقسیم می‌شوند.

متمم اسم
بعضی اسم‌ها -در هر نقشی که باشند- به متمم نیاز دارند.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| من | ملاقات را | با او | ترتیب می‌دهم. |
| نهاد | مفعول | متمم اسم | فعل |

متمم صفت
همهٔ صفت‌های تفضیلی و بعضی از صفت‌های پسین به متمم احتیاج دارند.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| دوستی | بهتر | از علی | ندیدم. |
| نهاد | صفت | متمم صفت | فعل |

متمم مسند
مسند -که خود از اجزای اصلی جمله است- گاهی به متمم نیاز دارد. متمم‌های مسند گاهی پیش و گاهی پس از مسند در ساختار جمله قرار می‌گیرند.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| کاسه | پر | از آب | است. |
| نهاد | مسند | متمم مسند | فعل |

متمم صوت
برخی از صوت‌ها همراه با متمم هستند.

|  |  |
| --- | --- |
| آه | از زندگی |
| صوت | متمم صوت |

متمم قید
همهٔ قیدهای تفضیلی و برخی قیدهای دیگر به متمم احتیاج دارند.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| علی | آهسته‌تر | از ما | می‌آید. |
| نهاد | قید | متمم قید | فعل |

متمم متمم
متمم‌های متمم از وابسته‌های وابسته به‌شمار می‌روند.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| افتخار | به دوستی | با شما | افتخار واقعی است. |
| نهاد | متمم اسم | متمم متمم | فعل |

متمم قیدی
---------

متمم‌های قیدی معنای جمله را کامل‌تر می‌کنند و حذف آن‌ها ساختار جمله را برهم نمی‌زند و به همین دلیل به آن‌ها متمم اختیاری نیز می‌گویند. بر خلاف متمّم‌های اجباری فعل، چند متمم قیدی می‌تواند در یک جمله بیاید.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| بچه | با سرعت | در خیابان | می‌دوید. |
| نهاد | متمم قیدی | متمم قیدی | فعل |

جستارهای وابسته
---------------

* افزوده
* موضوع
* گزاره
* تمییز (نحو)

منابع
-----

1. ↑  See Matthews (1981:142f.) and Huddleston (1988:note 2) for good overviews of the different uses of the term *complement*.

* زبان فارسی ۱، دوره دوم آموزش متوسطه. اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی
* زبان فارسی ۲، دوره دوم آموزش متوسطه. اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی
* زبان فارسی ۳، دوره دوم آموزش متوسطه. اداره کل چاپ و توزیع کتاب‌های درسی