**میرزا ابراهیموف** (به ترکی آذربایجانی: Mirzə İbrahimov) (زاده ۱۵ اکتبر ۱۹۱۱ در روستای ایوق سراب – درگذشته ۱۷ دسامبر ۱۹۹۳ در باکو) سیاست‌مدار، نمایش‌نامه‌نویس، منتقد ادبی، پژوهشگر و نویسنده ایرانی-آذربایجانی به‌شمار می‌رود ابراهیموف از دارندگان مدال قهرمانِ کارگریِ سوسیالیستی در سال ۱۹۵۰، مدال ملی جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۶۵، مدال بین‌المللی نهرو به سال ۱۹۷۹ به‌شمار می‌رود.

میرزا ابراهیموف یکی از بنیانگذاران فرقهٔ دموکرات آذربایجان بوده‌است.

میرزا ابراهیموف پس از زاده شدن در سراب، به همراه خانواده وقتی که تنها ۷ سال سن داشت، به باکو مهاجرت کردند. وی از ۲۳ ژانویه ۱۹۵۸ – ۲۵ مارس ۱۹۵۹ ریاست مجلس ملّی جمهوری آذربایجان و در طول سال‌های ۱۹۷۰–۱۹۸۶ ریاست اتحادیه نویسندگان جمهوری آذربایجان را برعهده‌داشت.

زندگی شخصی
----------

میرزا ابراهیموف در سال ۱۲۹۰ هجری شمسی، همزمان با جنگ جهانی اول و اواخر حکومت قاجار در روستای ایوق از توابع شهرستان سراب متولد شد. این دوران همزمان با قحطی بزرگ ایران بود. زمانی که نوزاد بود مادرش را از دست داد و زمانی که ۷ ساله بود به همراه برادر بزرگتر و پدرش به نام اژدر به سمت باکو مهاجرت کردند اما در راه برادر بزرگتر خود را از دست داد و بعد از رسیدن به باکو پدرش را نیز از دست داد و یک کودک هشت سالهٔ تنها برای فرار از گرسنگی و پیدا کردن لقمه ای نان در معادن نفتی زابرات و بالاخانی باکو مشغول به کار شد.

در حین کار نیز علاقهٔ شدیدی به تحصیلات داشت که در مکتب‌های آن زمان به صورت نیمه وقت تحصیل می‌کرد تا اینکه وارد دانشگاه ادبیات شد و تا کارشناسی ارشد تحصیل نمود.

ابراهیموف با سارا پریموف دختر قربان پریموف نوازنده و عاشیق افسانه ای آذربایجان ازدواج کرد که حاصل این ازدواج سه فرزند بود.

اصلیت او به طایفهٔ بَییش (بیگ زاده‌ها و نیکزادها) در روستای ایوق بازمی‌گردد.

میرزا ابراهیموف در روز جمعه ۲۶ آذر ۱۳۷۲ هجری شمسی در شهر باکو دار فانی را وداع گفت. روایت است هنگام مرگ خاک روستای ایوق که چند سال قبل به سفارش او به باکو ارسال شده بود، موقع مرگ در زیر جسمش ریخته شده بود تا روی خاک وطنش آرام بگیرد.

آثار
----

میرزا ابراهیموف دارای ۴۲ اثر در زمینه نویسندگی، سه اثر در زمینه ترجمه می‌باشد که «بویوک سیتاره اوستاسی» و «بویوک دموکرات» از آثار مهم وی محسوب می‌شود.

کتاب «آن روز می‌رسد» که به فارسی نیز ترجمه شده‌است در کشورهای ایران، آذربایجان و روسیه جزو رمان‌های پرطرفدار می‌باشد که در ایران توسط ا. کاریج ترجمه شده‌است.

در ایران
--------

ابراهیموف از کسانی بود که در متن رویدادهای سال ۱۳۲۴ در آذربایجان ایران دخالت داشت. ابراهیموف از کسانی بود که با ده‌ها نفر از دیگر مأموران سازمانهای اطلاعاتی شوروی در سال ۱۳۲۰ همراه با ارتش شوروی و به عنوان سرپرست گروه فرهنگی اعزامی از سوی حزب کمونیست آذربایجان به تبریز آمد و درآنجا به راه‌اندازی و انتشار روزنامه وطن یولوندا، ناشر افکار ارتش سرخ شوروی و ادبیات سوسیالیستی و کارگری با گرایشهای شووینیستی دست زد.

در جریان یکی از کنفرانسهای فرقه دموکرات آذربایجان، که در دوران مهاجرت در شهر باکو برگزار می‌شد، در پاسخ به یکی از کسانی که نسبت به تجاوز سربازان ارتش سرخ به خاک ایران اعتراض کرده بود، گفت: «اگر بیرکند ده قوپارساق غنیمت دیر» (= اگر حتی یکی دهات هم از آنجا جدا کنیم غنیمت است)

ابراهیم‌اف، در خاطرات خود، وظایف گروه فرهنگی اعزامی را به صورت ذیل توصیف کرده‌است:

> چون در آن بخش از آذربایجان که اشغال کردیم، تعداد زیادی سرباز آذری وجود داشت، قرار شد تا هم در میان آنها کارهای تبلیغاتی و تهییجی انجام دهیم و هم به استحکام روابط دوستانه‌ای کمک کنیم که از همان روزهای آغازین، میان مردم محلی و ما ایجادشده بود.
> 
> 

 میرزا ابراهیم‌اف تأثیر این روزنامه را چنین توصیف کرده‌است:

> وطن یولوندا برای آذری‌های جنوب که مدرسه، مطبوعات و ادبیات به زبان مادری برایشان ممنوع بود و تحت استبداد شدید ملی و اجتماعی حکومت مطلقه رضا شاه هویت، ملیت، تاریخ، فرهنگ و زبانشان انکار می‌شد و در معرض سرکوب و اذیت قرار داشتند همچون چراغی در تاریکی درخشید.
> 
> 

کار میرزا ابراهیم‌اف در وطن یولوندا فقط پیش‌درآمدی بود بر نقش وی به عنوان یکی از فعالین جریان پانترک جدایی طلب در دوره پس از جنگ. برخی از مقالات وی، در میان بعضی از پانترک‌های ایرانی، مقبول واقع شد. این مقالات بر وجوه مشترک آذربایجانی‌های اتحاد شوروی و ایران تأکید داشت و موضوعات قومی مطرح شده در ادبیات آذربایجانی‌های ایران را عنوان می‌کرد. انتصاب وی به مقام کمیسر معارف جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۴۲، به هیچ وجه تلاش‌هایش را برای پیشبرد *طرح تجزیه آذربایجان ایران* کند نکرد. رمان وی، *آن روز فرا می‌رسد*(به ترکی آذربایجانی: Gələcək gün)، که از زندگی و تجربه‌اش حین فعالیت در تبریز، متأثر است؛ اکنون، یکی از بزرگ‌ترین رمان‌های شوروی در مورد *جدایی طلبی* تلقی می‌شود.

پانویس
------

1. 1 2  "İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu". *Cəlil Məmmədquluzadə Ensiklopediyası* (به ترکی آذربایجانی). Azərbaycan Yazıçılar Birliyi. Archived from the original on 23 March 2013. Retrieved 23 Mar 2013.
2. 1 2  مژدهی، مسعود. «دشمنی آشکار و بی پرده با ایران و ایرانی؛ فارسها و زبان فارسی». *فصلنامه تخصصی تاریخ معاصر ایران*. پانزدهم (۶۰): ۸۷ تا ۱۳۲. از پارامتر ناشناخته `|ماه=` صرف‌نظر شد (کمک)
3. 1 2 3 4  نیسمن، دیوید. «ارتش سرخ شوروی و چگونگی ابداع «آذربایجان جنوبی»» (PDF). *گفتگو* (۳۳): ۳۷ تا۴۵. از پارامتر ناشناخته `|ماه=` صرف‌نظر شد (کمک)

منابع
-----

* درگاه ادبیات آذربایجانی

* Kafkasyalı, Ali (2002). *İran Türk Edebiyatı Antolojisi*. Arastırmalar Serisi 47 (به ترکی استانبولی). Vol. ۵. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınevi. p. ۵۲۵. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|ماه=` ignored (help)
* هیئت, جواد (1369). *آذربایجان ادبیات تاریخینه بیر باخیش* (به South Azerbaijani). Vol. ۲. تهران: وارلیق. p. ۱۹۶.

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک
* استرالیا
* هلند
* لهستان

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |

| * ن
* ب
* و
ادبیات آذربایجانی |
| --- |
| 

| حماسه و افسانه‌ها |
| --- |
| 
* کوراوغلو
* دده قورقود
* عاشیق

 |

 |
| 

| ژانر‌ها |
| --- |
| شعر غزل و بیاتی و آشیک |

 |
| 

| قرون وسطی |
| --- |
| 
* دریر ارزروم
* فاطمه خانم آنی
* حبیبی
* حجاری تبریزی
* کشوری
* محمد امانی
* مسیحی
* نصیر باکوی
* روحی بغدادی
* جهانشاه قراقویونلو
* خسته قاسم
* سلطان یعقوب
* شاه اسماعیل یکم
* شاه طهماسب یکم
* صائب تبریزی
* طرزی افشار
* عزالدین حسن‌اوغلو اسفراینی
* عمادالدین نسیمی
* قاسم انوار
* قاضی برهان‌الدین
* قوسی تبریزی
* محمد فضولی
 |

 |
| 

| نوین |
| --- |
| 
* عباس‌قلی آقا باکیخانف
* عبدالله شایق
* عبدالرحیم‌بیگ حقوردی‌اف
* قریدون‌بیگ کوچرلی
* Gasim bey Zakir
* Hashim bey Vazirov
* حسین جاوید
* Ismayil bey Gutgashynly
* جعفر جبارلی
* محمد هادی
* Mehdigulu Khan Vafa
* میرزا خزر
* Najaf bey Vazirov
* سکینه آخوندزاده
* Suleyman Sani Akhundov
* احمد جواد
* جعفرقلی آقا جوانشیر
* جلیل محمدقلی‌زاده
* حبیب ساهر
* حسن بیگ زردابی
* حیران خانم
* خورشیدبانو ناتوان
* زین‌العابدین شیروانی
* سید ابوالقاسم نباتی
* سید عظیم شیروانی
* صمد وورغون
* عاشیق علی‌عسگر
* عباس صحت
* علی آقا واحد
* علی بیگ حسین‌زاده
* علی نظمی
* فاضل‌خان شیدا
* محمد سعید اردوبادی
* معجز شبستری
* ملا ولی ودادی
* ملاپناه واقف
* میرجلال پاشایف
* میرزا شفیع واضح تبریزی
* میرزا علی‌اکبر صابر
* میرزا فتحعلی آخوندزاده
* میکائیل مشفق
* نریمان نریمانف
* یوسف وزیر چمن‌زمینلی

 |

 |
| 

| معاصر |
| --- |
| 
* Afag Masud
* علی اکبر
* Almas Ildyrym
* آنار
* Baba Punhan
* بختیار وهاب زاده
* چنگیز عبدالله‌اف
* الچین افندی‌اف
* Elchin Safarli
* Fikrat Goja
* Gasham Najafzadeh
* هدایت
* الیاس افندی‌اف
* Isa Mughanna
* خلیل‌رضا اولوتروک
* Lala Hasanova
* Madina Gulgun
* Magsud Ibrahimbeyov
* محمد ارس
* Manaf Suleymanov
* Natig Rasulzadeh
* Qilman Ilkin
* Seymur Baycan
* سلیمان رستم
* Vagif Samadoghlu
* Vidadi Babanli
* اسماعیل شخلی
* اکرام آیلیسی
* بهار شروانی
* سهند
* ثمین باغچه‌بان
* جبار باغچه‌بان
* حمید نطقی
* حیدر عباسی
* رامیز روشن
* رجب ابراهیمی
* رستم ابراهیم‌بیگف
* رسول رضا
* رسول یونان
* سید محمدحسین شهریار
* صمد بهرنگی
* عاصم اردبیلی
* علی ناظم
* غلامحسین بیگدلی
* غلامحسین ساعدی
* گنجعلی صباحی
* مروارید دلبازی
* مهدی حسین
* میرزا ابراهیموف
* ناصر منظوری
* نصرت کسمنلی
* نگار رفیع‌بیگلی
* یدالله مفتون امینی
* عاشیق محمد حسین دهقان

 |

 |
| 

| یادداشت‌ها |
| --- |
| زبان ترکی آذربایجانی در جمهوری آذربایجان زبان رسمی است و یکی از زبانهای رسمی در داغستان و نیز به طور گسترده‌ای در ایران سخن گفته می‌شود، به خصوص در آذربایجان. همچنین در برخی از بخش‌های ترکیه، روسیه و گرجستان صحبت می‌شود. |

 |