نمایی از پل ورسک
***پل وِرِسک*** از بزرگ‌ترین پل‌های راه‌آهن سراسری ایران است که در ارتفاعات روستای ورسک در ۲۷ کیلومتری جنوب شهر پل سفید در شهرستان سوادکوه در استان مازندران قرار دارد. این پل که از شاهکارهای مهندسی به حساب می‌آید در سال ۱۳۱۵ توسط رضاشاه به بهره‌برداری رسید. پل ورسک که راه‌آهن سراسری تهران ـ شمال را به هم متصل می‌کند در ارتفاع ۱۱۰ متری از ته دره با دهانه ۶۶ متری و با وسایلی ابتدایی ساخته شد.
پل ورسک در شمار مهم‌ترین آثار فنی مهندسی راه‌آهن شمال ایران محسوب می‌شود که در مهرماه ۱۳۵۶ با شماره ۱۵۳۴ ثبت آثار ملی شده‌است. ورسک از جمله پل‌های استراتژیک ایران است که توسط شرکت دانمارکی *کمپساکس* و با تضمین ۷۰ ساله احداث شد. این پل در دوران جنگ جهانی دوم توسط چرچیل، نخست‌وزیر وقت انگلیس پل پیروزی لقب گرفت. همچنین در ۲۳ تیرماه ۱۳۲۴ بنابر پیشنهاد وزارت راه، پل ورسک به نام *پل پیروزی* نامیده شد.

این پل فقط مخصوص عبور قطار است و در حال حاضر قطارهای مسافری تهران-ساری و تهران-گرگان پس از گذشت بیش از ۸۵ سال هر روز چندین مرتبه از روی آن می‌گذرند. همچنین قطارهای باری و سوختی نیز از روی آن عبور می‌کنند. امروزه پل ورسک علاوه بر اهمیت ویژه در صنعت حمل ونقل، از جاذبه‌های سیاحتی ایران نیز محسوب می‌گردد.

نام پل ورسک در کتاب رکورد گینس، در بخش پل‌های با ارتفاع بیش از ۶۱ متر به ثبت رسیده‌است.

تاریخچه
-------

پل ورسک در دست ساخت، سال ۱۳۱۴، از آنه ماری شوارتسنباخ.
پروفسور ل. فون رابسوویچ، مهندس سازهٔ پُل وِرسک به‌همراه خانواده‌اش حدود دو سال در خانه‌ای در پائین دست پل و در کنار رودخانه ورسک زندگی می‌کردند.
عبور نخستین قطار ایرانی از روی پل ورسک.
در زمان حکومت رضاشاه و در اول اردیبهشت سال ۱۳۱۲ یورگن ساکسیلد به عنوان مدیرعامل شرکت دانمارکی *کمپساکس* قرارداد احداث راه‌آهن شمال ـ جنوب ایران را امضاء کرد. تا قبل از آن برخی شرکت‌های آمریکایی، انگلیسی، فرانسوی و آلمانی در ساخت راه‌آهن از میان کوه‌های البرز ناکام مانده بودند. یورگن ساکسیلد در این قرارداد تعهد داد تا احداث ۹۰۰ کیلومتر خط راه‌آهن را در مدت شش سال به پایان برساند و برای ساخت هر متر راه‌آهن، معادل پنج دلار طلا (حدود ۱٬۵ گرم طلای خالص) دریافت کند. پس از آن بهترین مهندسان اروپا به ایران آمده و پس از تهیه عکس هوایی از کوه‌های البرز متوجه شدند که راه‌آهن باید از روستای عباس‌آباد (که بعدها به ورسک تغییر نام داد) عبور می‌کرد و قطار پس از عبور از روستای ورسک باید با طی مسافت ده کیلومتر و نیز ۶۰۰ متر صعود، از کوهستان عبور و به سمت تونل گدوک حرکت می‌کرد که حرکت در چنین شیب تندی برای قطار ناممکن بود. پس آنان تصمیم گرفتند مسیر را به شکل سه پله بر روی دامنه کوه اجرا کنند که به سه خط طلا معروف شد. همچنین وجود دره ورسک از چالش‌های دیگر این پروژه بود که مهندسان کمپساکس را مجبور کرد تا پلی با دهانه بزرگ را روی آن در نظر بگیرند. سرانجام کار ساخت این پل در اواسط آبان سال ۱۳۱۳ در شهرستان سوادکوه استان مازندران، توسط شرکت مهندسی دانمارکی *کمپساکس*، به عنوان برنده مناقصه ساخت پل، و توسط مهندسان آلمانی و اتریشی آغاز شد و در ۵ اردیبهشت سال ۱۳۱۵ گشوده شد. در زمان افتتاح پل ورسک رضاشاه شخصاً به سوادکوه آمد.

براساس گزارش روزنامه اطلاعات مورخ ۱۳۱۵/۲/۵ و آرشیو شرکت کامپساکس، *لادیسلاوس فون رابسویچ* (*L. Von Robcevidc*) مهندس سازنده پل ورسک می‌باشد. *رابسویچ* (۱۸۹۳–۱۹۷۵. م) که اهل اتریش است و مهندس ورسک نامیده می‌شد در مصاحبه خود با خبرنگار روزنامه اطلاعات می‌گوید: «روزی که این مدل را برای احداث پل ورسک تهیه کردم مهندسان دیگر با نظر حیرت به آن نگریسته و اجرای نقشه و احداث آن را در شمار یکی از فتوحات علم مهندسی به حساب آوردند. امروز که این پل احداث گردیده همه من و رفقایم را تحسین می‌کنند و آن را در شمار بهترین پل‌های قشنگ و شاهکار مهندسی می‌دانند.» سمت مهندس رابسویچ رئیس نظارت ساختمان پل بوده‌است و او به همراه خانواده‌اش در خانه‌ای واقع در دره ورسک و نزدیک پل اقامت داشت. همچنین رابسویچ مسئولیت احداث تونل‌های مسیر راه‌آهن را نیز به عهده داشت و از بنیان‌گذاران روش تونل‌زنی جدید اتریشی (NATM) بود.

همچنین سرپرستی مهندسان محاسب و طراح پل برعهده *هانس اتو ناتر* (*Hans Otto Nater*) مهندس سوئیسی بوده‌است که در طراحی و احداث پل و ایستگاه راه‌آهن برن سوئیس نقش داشت. هانس ناتر (۱۸۵۶–۱۹۵۴. م) نابغه ریاضی و پل‌سازی، فارغ‌التحصیل دانشگاه پلی تکنیک زوریخ (سوئیس) بود که طراحی و انجام محاسبات پل‌های راه‌آهن سراسری ایران و نیز پل ورسک توسط گروهی از مهندسان تحت نظارت او انجام شد. در ۱۷ شهریور ۱۳۱۷ مجلس شورای ملی تصویب کرد تا هانس ناتر با حقوق ماهانه ۱۷ هزار ریال به مدت یک‌سال به استخدام وزارت طرق درآید. همچنین مقرر شد نصف حقوق وی به صورت ریال و نصف دیگر آن که معادل ۱۰۵ لیره کاغذ و ۱۱ شیلینگ انگلیسی بود از قرار هر لیره ۸۰٬۵۰ ریال در آخر هر ماه پرداخت شود. همچنین صد لیره کاغذ بابت هزینه مسافرت به سوئیس و صد لیره کاغذ برای برگشت به وی پرداخت شود. در سال ۱۳۱۸ از خدمات وی رسماً تقدیر شد. *هانس ناتر* بعد از جنگ دوم جهانی سه بار به ایران مراجعت کرد، ولی بر اثر بیماری و شدت ضعف مجبور به بازگشت به سوئیس شد. ساکسیلد در کتاب خاطرات خود که آن را در سال ۱۳۵۰ با نام «خاطرات یک مهندس دانمارکی» چاپ کرد، برای طرح جلد کتابش از نمای پل ورسک استفاده کرد. همچنین یکی دیگر از افراد دخیل در این این پروژه بزرگ، دنیل مستدیم بوده‌است که در جریان آن پروژه فوت می‌کند، جسد وی را به زادگاهش منتقل نمی‌کنند و هم‌اکنون در قبرستان ورسک با سنگ چینی ای که توسط اهالی ورسک ساخته شده، دفن می‌باشد.به دلایل نا معلوم در حدود سال ۱۳۹۰ بعد از تعمیر جزی بر روی سنگ چین قدیمی نام آن به را به والتر ایگنر تغییر دادن که هیچ سند و تصویر تاریخی مستندی برای آن موجود نیست. در سال ۱۳۹۷به درخواست یکی از اهالی ساکن اتریش با پیگیری و هماهنگی مسئولین محلی به جهت قدردانی از ایشان مقبره سنگ چین شده قدیمی باز سازی شد و اسم والتر ایگنر را بر روی آن نوشتند که نه نام سازنده اصلی پل می‌باشد نه نام دنیل مستدیم که سالها بر روی آن مقبره قدیمی وجود داشت.

متاسفانه در سالهای اخیر برخی از موسسات گردشگری بدون تحقیق و سند معتبر اعلام نموده اند مقبره موجود به روستای ورسک متعلق به سازنده اصلی پل ورسک می باشد در حالی طبق عکسها و مدارک موجود، آقای رابسویچ بیش از 30 سال بعد از ساخت این پل، در قید حیات بوده اند شاهکارهای بسیار زیادی در حوزه سازه در کشورهای مختلف خلق نموده اند.

نام وِرِسک از روستای ورسک گرفته شده‌است که در مجاورت محل ساخت پل قرار داشته و در آن زمان در حدود ۲۰ خانوار در آن ساکن بوده‌اند. پس از چند سال از احداث پل ساکنان این روستا به ورسک امروزی که آن زمان به عباس‌آباد معروف بود، آمدند و امروز این روستا به نام ورسک عباس‌آباد معروف شده‌است. ورسک به دلیل وجود درختچه‌های *ورس* که در قسمت پشت پل به‌طور انبوه وجود دارد، به این نام معروف شده‌است.
بنابر روایتی دیگر ورسک از نام مهندسی به‌نام شژووسک اهل بوهم گرفته شده که در ساخت این پل شرکت داشته‌است و چون در فارسی این حرف چکی وجود ندارد و تلفظ آن کلمه برای بسیاری سخت بود، بدین نام مشهور گشته‌است.

مکان پل
-------

مسیر بالا رفتن خط آهن از کوه ورسک
این پل در درّهٔ ورسک در روستای ورسک در شهرستان سوادکوه، واقع در ۸۵ کیلومتری قائمشهر و ۱۸۰ کیلومتری تهران، در محور فیروزکوه و در مسیر راه‌آهن شمال قرار دارد. این پل دو کوه عظیم و سخت‌گذر عباس‌آباد را به یکدیگر اتصال می‌دهد. روستای ورسک در محدوده کوهستانی استقرار یافته و از سطح دریا ۲۱۴۰ متر ارتفاع دارد.

مسیرهای مختلفی برای رسیدن به پل ورسک وجود دارد که با توجه محل حرکت متفاوت خواهد بود. در مسیر تهران به مازندران، گردشگران با عبور مسافتی حدود ۱۷ کیلومتر از میدان شهرستان فیروزکوه وارد فرعی می‌شوند که با ادامه دادن آن به یکی از جاذبه‌های گردشگری طبیعی به نام «چشمه آب گدوک»، خواهند رسید. حدود ۳ کیلومتر پس از چشمه گدوک، به مسیری شیب‌دار به نام «گردنه گدوک» رسیده و درست در جهت راست مسیر، می‌توانند «آبشار شورآب» را مشاهده کنند. دقیقاً در قسمت بالای این آبشار، ریل قطار و در آن طرف ریل، روستای «شورآب»، قابل دیدن است. پس از منطقهٔ شورآب و در مسیر گردنه گدوک، در بخش پایین مسیر و در سمت راست و چپ، کوه‌هایی بزرگ و سنگی وجود دارد که بسیار زیبا و تماشایی است. در دل کوه‌ها و در سمت راست آن‌ها می‌توان سه ریل که به صورت موازی از یکدیگر قرار دارند را مشاهده کرد که در فاصلهٔ ۱۰۰ متری قرار دارد. این سه ریل موازی، همان سه خط طلای مشهور پل ورسک است که برای تماشای آن، این مسیر نسبتاً طولانی اما تماشایی را طی کرده‌اند. پس از سه خط طلا و عبور از تونل، به ورسک خواهند رسید. مسافران برای تماشای پل مجبور به پیاده شدن از خودرو خواهند بود.

مشخصات فنی
----------

نگاره‌ای از پل ورسک در حین عبور قطار از روی آن.  
این پل در مسیر راه‌آهن سراسری ایران و در ارتفاع ۱۱۰ متری از ته دره، با دهانه ۶۶ متری و با وسایلی ابتدایی ساخته شد.  
این پل دو کوه عظیم و سخت‌گذر عباس‌آباد را به هم متصل می‌کند. از شگفتی‌های ساخت پل ورسک عدم استفاده از هر گونه سازه فلزی در ساخت آن است.
پل ورسک از نمای دره در شب
پل ورسک که راه ارتباطی راه‌آهن سراسری شمال جنوب می‌باشد با ابزار آلات بسیار ساده مانند دینامیت و دریل دستی ساخته شده‌است. این بنا از ملات سیمان و شن شسته شده و آجر ساخته شده و در ساختمان آن از آرماتور استفاده نشده‌است. به بیان دیگر این بنا از ملات غیر مسلح ساخته شده‌است. از شگفتی‌های ساخت این پل عدم استفاده از هیچ سازه فلزی در ساخت آن است. برای ساخت این پل ابتدا دوپایه بتنی در دو طرف کوه ایجاد شد و به هم متصل گردید و سپس دال قوسی روی آن اجرا گردید و سپس نمای آجری روی آن اجرا شد.

بعلت احتمال طغیان رودخانه ورسک مهندسان تصمیم گرفتند با احداث تونلی در زیر رودخانه ورسک، ترن را از طغیان محافظت کنند و سپس با چرخش در مسیر و صعود به میزان صد متر، ترن روی پل راه‌آهن ورسک قرارگیرد.

حجم پل ورسک که دارای ۶۶ متر دهانه قوسی اصلی و ۱۱۰ متر ارتفاع از ته دره است، جمعاً ۴۵۰۰ مترمکعب است. طول کلی پل ۸۶ متر است. هزینه ساخت آن در آن زمان، بالغ بر ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار ریال بوده‌است. برای ساخت این پل عظیم چند طرح مبتنی براستفاده از مصالح بنایی که بیشتر مقرون به صرفه بوده، به تصویب رسید.

جنگ جهانی دوم
-------------

بر اساس برخی منابع با شروع جنگ دوم جهانی و با توجه به احتمال ورود متفقین به ایران و استفاده آنان از راه‌آهن ایران، تصمیم گرفته شد که همه پل‌ها مین‌گذاری شوند. پل راه‌آهن ورسک نیز شامل این دستور بود، اما پل‌ها هیچ‌گاه منفجر نشدند و متفقین پس از اطلاع از این موضوع اقدام به خنثی کردن مین‌ها کردند.این انفجار بین سال‌های ۱۳۱۷ تا ۱۳۲۰ با اشاره به مین‌گذاری پل ورسک گفته بود: «با شنیدن اخبار وحشتناک از جبهه‌های جنگ شوروی، دستور مین‌گذاری پل ورسک و پل‌های مهم دیگر راه‌آهن داده شد و این کار با دقت و به صورت محرمانه انجام پذیرفت. لیکن پس از اشغال ایران توسط متفقین، دستوری برای انفجار پل‌ها صادر نشد و متفقین هم از مکان دقیق آن‌ها باخبر شدند.»

در طول جنگ جهانی دوم متفقین برای جلوگیری از شکست اتحاد جماهیر شوروی از قوای آلمان روزانه با ۷۵ قطار ادوات نظامی و تسلیحات را از بندر شاهپور (بندر امام خمینی فعلی) به بندر شاه (بندر ترکمن فعلی) می‌رساندند و به‌طور متوسط هر ۲۵ دقیقه یک قطار از روی پل ورسک عبور می‌کرد.

در همان زمان‌ها به دستور مقامات وقت پل ورسک به رنگ سفید و با نقاشی حسینعلی شمشیری (اوس علی شمشیری) رنگ آمیزی گردید.

وضعیت پایداری پل
----------------

در سال ۱۳۹۵ با توجه به ۸۰ ساله شدن عمر پل ورسک و با توجه به اعلام نگرانی‌هایی در خصوص نحوه نگهداری و تقویت پل، یوسف گران پاشا مدیرعامل وقت راه‌آهن شمال گفت که براساس قراردادی که با دانشگاه صنعتی شریف برای سنجش مقاومت پل ورسک منعقد شده، سنسوری بر روی پل نصب شده که میزان ضربه‌های ناشی از تردد قطار را بر روی پل بررسی می‌کند و درصورت ایجاد مشکل، هشدارهای لازم به مرکز مانیتورینگ ارسال می‌شود.

وی همچنین اظهار داشت که همه ساله با ماشین آلات مدرن بازدیدهایی از زیر پل انجام و مصالح فرسوده حذف می‌شود تا مصالح مقاوم جای آن‌ها را بگیرد و تمام فعالیت‌ها برای نگهداری پل ورسک که در زمره وظایف راه‌آهن شمال بوده، انجام شد و مشکل خاصی در شرایط فعلی برای این سازه با عظمت تاریخی وجود ندارد.

نگارخانه
--------

* دویست ریالی - پشت اسکناس تصویر راه آهن شمال - پل ورسکدویست ریالی - پشت اسکناس تصویر راه آهن شمال - پل ورسک
* تصویر راه‌آهن شمال، سه خط طلا اسکناس بیست ریالیتصویر راه‌آهن شمال، سه خط طلا اسکناس بیست ریالی
* پانورامای روستای ورسک و پل ورسک در روزی برفیپانورامای روستای ورسک و پل ورسک در روزی برفی

جستارهای وابسته
---------------

* فهرست پل‌های راه‌آهن شمال
* روستای ورسک

منابع
-----

1. 1 2 3  «پل ورسک». صدا و سیمای مازندران.[*پیوند مرده*]
2. 1 2 3  «نقش پل ورسک در تغییر نقشه جهان (+عکس)». معماری نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۹.
3. ↑  «پل ورسک یک پروژه چند ملیتی بود». هفته‌نامه تجارت. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۵.
4. 1 2 3 4  «آشنایی با پل ورسک - مازندران». همشهری آنلاین.
5. 1 2 3 4 5  «ورسک، پل پیروزی» (PDF). ورسک، پل پیروزی. پیمان صدفی. فصلنامه پیام بهارستان. بهار ۱۳۸۸.
6. ↑
7. 1 2 3 4  «به یاد طراح پل ورسک». جام جم آنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲ ژوئن ۲۰۱۳.
8. ↑  نقش پل شگفت‌انگیز ورسک در تغییر نقشه جهان، *دویچه وله فارسی*
9. ↑  «عکس‌های روند ساخت پل ورسک در عکسخانه شهر». وبگاه عکاسی. پارامتر `|پیوند=` ناموجود یا خالی (کمک)
10. ↑  «صاحب مهم‌ترین اثر مهندسی راه‌آهن جهان نیازمند نگاه ویژه مسئولان است». فارس نیوز.
11. ↑  «پل ورسک». آفتاب یزد.
12. ↑  «پل ورسک و سه خط طلا». مکان بین. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۵.
13. ↑  «پل ورسک کجاست؟». کجارو.
14. ↑  «معرفی راه‌آهن شمال». پایگاه اطلاع‌رسانی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اكتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۱. تاریخ وارد شده در `|archive-date=` را بررسی کنید (کمک)
15. ↑  «سایت مای تریپ». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ مه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۰ اوت ۲۰۰۹.
16. ↑  سایت معاونت مجلس و استانها[*پیوند مرده*]
17. ↑  «روزهای خوش برای پل ورسک مازندران». ایرنا.

پیوند به بیرون
--------------

* تصاویر مراحل ساخت پل ورسک

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پل ورسک موجود است. |

| * ن
* ب
* و
استان مازندران |
| --- |
| مرکز | 
* ساری

 | موقعیت استان مازندران در ایران.موقعیت استان مازندران در ایران.قله دماوندقله دماوندباداب سورتباداب سورتورسکورسکعباس آبادعباس آباد |
| شهرستان‌ها | 
* آمل
* بابل
* بابلسر
* بهشهر
* تنکابن
* جویبار
* چالوس
* رامسر
* ساری
* سوادکوه
* سوادکوه شمالی
* سیمرغ
* عباس‌آباد
* فریدون‌کنار
* قائم‌شهر
* کلاردشت
* گلوگاه
* محمودآباد
* میان‌دورود
* نکا
* نور
* نوشهر

 |
| شهرها | 
* ارطه
* آلاشت
* امامزاده عبدالله
* آمل
* امیرکلا
* ایزدشهر
* بابل
* بابلسر
* بلده
* بهشهر
* بهنمیر
* پل سفید
* پول
* تنکابن
* جویبار
* چالوس
* چمستان
* خرم‌آباد
* خلیل‌شهر
* خوش‌رودپی
* دابودشت
* رامسر
* رستمکلا
* رویان
* رینه
* زرگرمحله
* زیرآب
* ساری
* سرخ‌رود
* سلمان‌شهر
* سورک
* شیرگاه
* شیرود
* طبقده
* عباس‌آباد
* فریدون‌کنار
* فریم
* قائم‌شهر
* کتالم و سادات‌شهر
* کلارآباد
* کلاردشت
* کجور
* کوهی‌خیل
* کیاسر
* کیاکلا
* گزنک
* گلوگاه
* گلوگاه (بابل)
* گتاب
* محمودآباد
* مرزن‌آباد
* مرزیکلا
* نشتارود
* نکا
* نور
* نوشهر
* هادی‌شهر
* هچیرود

 |
| دیدنی‌ها | 
* قله دماوند
* علم‌کوه
* شبه‌جزیره میانکاله
* باداب سورت
* آب پری
* آبشار شاهان‌دشت
* آبگرم لاریجان
* الیمستان
* فیل‌بند
* دشت دریاسر
* آلاشت
* دشت و آبشار دریوک
* باغ عباس‌آباد
* پارک جنگلی چالدره
* پارک ملی لار
* پارک جنگلی نور
* پارک جنگلی سی‌سنگان
* پارک ملی دشت ناز
* پارک نمونه گردشگری پایین‌لموک
* پل راه‌آهن ورسک
* پل محمدحسن‌خان
* هریجان
* تله‌کابین نمک‌آبرود
* جواهرده
* خانه نیما یوشیج
* دریاچه ولشت
* سد لار
* غار اسپهبد خورشید
* غار هوتو
* غار کمربند
* مشهد میر بزرگ
* مازیچال
* قلعه ملک بهمن
* قلعه گردن
* کاخ مرمر رامسر
* غار دانیال
* مجموعه تاریخی فرح‌آباد
* مسجد جامع آمل
* مسجد جامع ساری
* مسجد جامع بابل
* موزه بابل
* موزه کندلوس
* خانه کلبادی
* خانه منوچهری
* میدان ساعت ساری
* هتل قدیم رامسر
* موزه تاریخ آمل
* سد لفور
* دریاچه ارواح
* سد الیمالات
* دریاچه الندان
* دریاچه چورت
* جنگل دوهزار و سه‌هزار
* آب معدنی قرمرض
* آرامگاه شیخ طبرسی
* عمارت صفی‌آباد
* پل دوازده چشمه
* آبشار اسکلیم
* آبشار قو
* آبشار تیرکن
* چشمه عمارت
* کاخ شاپور
* برج لاجیم
* گورستان سفیدچاه
* چشمه دیو آسیاب
* قلعه کنگلو
* کاخ چای‌خوران
* پل شاپور
* قلعه پولاد

 |
| **درگاه طبرستان** - **فرهنگ مازندرانی** |

| * ن
* ب
* و
دودمان پهلوی |
| --- |
| موضوعات | 
* دودمان پهلوی
* فهرست شاهان پهلوی
* تبارنامه دودمان پهلوی
* زنان در دوران دودمان پهلوی
* بهائیان در حکومت پهلوی
* فساد مالی در دوران پهلوی
* حقوق بشر در دوران پهلوی
* اقتصاد در دوره پهلوی
* معماری دوره پهلوی
* سیاست دینی حکومت پهلوی
* مرا داد فرمود و خود داور است

 |     |
| رضا پهلوی | 

|  |  |
| --- | --- |
| رویدادها | 
* کودتای ۱۲۹۹ *(۱۲۹۹)*
* از کودتای ۱۲۹۹ تا نخست وزیری
* جنبش جنگل *(۱۳۰۰)*
* نبرد شکریازی *(۱۳۰۱)*
* برچینش دودمان قاجار *(۱۳۰۴)*
* پادشاهی رضاشاه پهلوی *(۱۳۰۴)*
* قرارداد ۱۹۳۳ *(۱۳۱۲)*
* هزاره فردوسی *(۱۳۱۳)*
* واقعه مسجد گوهرشاد *(۱۳۱۴)*
* پیمان سعدآباد *(۱۳۱۶)*
* اشغال ایران در جنگ جهانی دوم *(۱۳۲۰)*

 |
| اقدامات وبنیانگذاری | 
* دافوس
* نوسازی ارتش ایران
* راه‌آهن سراسری ایران (راه‌آهن شمال، پل ورسک، تونل گدوک)
* رادیو ایران
* بیمه ایران
* فرهنگستان ایران
* موزه ملی ایران
* موزه ایران باستان
* ثبت‌آثار ملی ایران
* قانون مدنی
* ثبت اسناد و املاک
* شناسنامه
* نام خانوادگی
* بانک سپه *(۱۳۰۴)*
* بانک ملی *(۱۳۰۷)*
* بانک کشاورزی
* دانشگاه تهران
* تلگرافخانه تهران
* خیابان پهلوی
* قانون جایگزینی پوشاک
* کشف حجاب
* تاج پهلوی
* کلاه پهلوی
* سرود شاهنشاهی ایران *(۱۳۱۲)*
* سرود پرچم شیر و خورشید ایران *(۱۳۱۲)*
* خبرگزاری پارس *(۱۳۱۳)*
* سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران *(۱۳۱۶)*
* باشگاه خلبانی *(۱۳۱۷)*
* فرودگاه مهرآباد *(۱۳۱۷)*
* بنگاه حمایت مادران و نوزادان *(۱۳۱۹)*
* اقدامات سیاسی و مذهبی

 |
| والدین | 
* عباسعلی داداش‌بیگ
* نوش‌آفرین آیرملو

 |
| همسران | 
* مریم سوادکوهی
* زهرا سوادکوهی
* صفیه همدانی
* تاج‌الملوک آیرملو
* توران امیرسلیمانی
* عصمت دولتشاهی

 |
| فرزندان | 
* همدم‌السلطنه
* شمس
* اشرف
* محمدرضا
* علیرضا
* غلامرضا
* عبدالرضا
* احمدرضا
* محمودرضا
* فاطمه
* حمیدرضا

 |

 |
| محمدرضاپهلوی | 

|  |  |
| --- | --- |
| رویدادها | 
* آغاز پادشاهی *(۱۳۲۰)*
* کنفرانس تهران *(۱۳۲۲)*
* جمهوری کردستان *(۱۳۲۴)*
* غائله آذربایجان *(۱۳۲۵)*
* قرارداد گس–گلشائیان *(۱۳۲۸)*
* نهضت ملی‌شدن نفت
* کمیسیون مخصوص نفت *(۱۳۲۹)*
* قانون ملی‌شدن صنعت نفت *(۱۳۲۹)*
* قیام ۳۰ تیر *(۱۳۳۱)*
* توطئه قتل مصدق *(۱۳۳۱)*
* کودتای ۲۵ مرداد *(۱۳۳۲)*
* کودتای ۲۸ مرداد *(۱۳۳۲)*
* قرارداد کنسرسیوم *(۱۳۳۳)*
* تصویب‌نامه انجمن‌های ایالتی ولایتی *(۱۳۴۱)*
* تظاهرات ۱۵ خرداد *(۱۳۴۲)*
* آریامهر *(۱۳۴۴)*
* تاج‌گذاری *(۱۳۴۶)*
* سفر به آلمان غربی *(۱۳۴۶)*
* حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه *(۱۳۴۶)*
* اعتراضات تهران *(۱۳۴۸)*
* استقلال بحرین *(۱۳۵۰)*
* جشن‌های ۲۵۰۰ ساله *(۱۳۵۰)*
* عملیات نظامی ایران در عمان *(۵۴–۱۳۵۲)*
* عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر *(۱۳۵۳)*
* رویداد خرم‌دره *(۱۳۵۴)*
* جزیره ثبات *(۱۳۵۶)*
* تظاهرات ۲۹ بهمن تبریز *(۱۳۵۶)*
* آتش‌سوزی سینما رکس آبادان *(۱۳۵۷)*
* تظاهرات ۱۷ شهریور *(۱۳۵۷)*
* راهپیمایی محرم *(۱۳۵۷)*
* تظاهرات ۱۹ دی قم *(۱۳۵۷)*
* دولت نظامی غلامرضا ازهاری *(۱۳۵۷)*
* دولت شاپور بختیار *(۱۳۵۷)*
* شورای سلطنت *(۱۳۵۷)*
* کنفرانس گوادلوپ *(۱۳۵۷)*
* بازگشت خمینی *(۱۳۵۷)*
* بیعت همافران *(۱۳۵۷)*
* انقلاب ۱۳۵۷ *(۱۳۵۷)*

 |
| اقدامات وبنیانگذاری | 
* کمیته ملی المپیک ایران *(۱۳۲۵)*
* سازمان هواپیمایی کشوری *(۱۳۲۵)*
* سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی *(۱۳۲۶)*
* آرامگاه رضاشاه *(۱۳۲۹)*
* بنگاه ترجمه و نشر کتاب *(۱۳۳۳)*
* ساواک *(۱۳۳۵)*
* گارد جاویدان *(۱۳۳۵)*
* رادیو تلویزیون ملی ایران *(۱۳۳۷)*
* بنیاد پهلوی *(۱۳۳۷)*
* هواپیمایی ملی ایران *(۱۳۴۰)*
* انقلاب سفید *(۱۳۴۱)*
* تلویزیون آموزشی *(۱۳۴۴)*
* میدان شهیاد *(۱۳۴۹)*
* انتقال خون ایران *(۱۳۵۳)*
* به‌سوی تمدن بزرگ *(۱۳۵۵)*
* *اقدامات فرح پهلوی*: (سازمان‌های تحت ریاست فرح پهلوی
* دفتر مخصوص شهبانو
* کنگره پزشکی ایران
* انجمن ملی حمایت کودکان
* جمعیت حمایت کودکان بی‌سرپرست
* جمعیت طرفداران مرکز طبی کودکان
* جمعیت حمایت از آسیب‌دیدگان سوختگی
* جمعیت کمک به جذامیان
* جمعیت ملی مبارزه با سرطان
* جمعیت خیریه فرح پهلوی
* آموزشگاه نابینایان رضا پهلوی
* فدراسیون ناشنوایان ایران
* سازمان ملی فولکلور ایران
* سازمان ملی مهارت
* دانشگاه فرح
* دانشگاه فارابی
* مؤسسه آسیایی دانشگاه پهلوی
* مؤسسه اعتباری دانشگاه
* بنیاد شاهنشاهی فرهنگستان‌های ایران
* بنیاد فرهنگ ایران
* انجمن ملی روابط فرهنگی
* موزه هنرهای معاصر تهران
* موزه فرش ایران
* پارک لاله
* بوستان جمشیدیه
* بوستان ملت (تهران)
* تئاتر شهر
* شورای عالی شهرسازی
* پیشاهنگی دختران ایران
* کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
* جشن هنر شیراز
* جشنواره توس
* شهستان پهلوی

 |
| والدین | 
* رضاشاه
* تاج‌الملوک آیرملو

 |
| همسران | 
* فوزیه
	+ فوزیه و محمدرضا پهلوی
* ثریا اسفندیاری بختیاری
* فرح دیبا

 |
| فرزندان | 
* شهناز
* رضا
* فرحناز
* علیرضا
* لیلا

 |
| کتاب‌ها | 
* انقلاب سفید
* پاسخ به تاریخ
* مأموریت برای وطنم

 |

 |
| خویشاوندان | 
* والاگهر
* علی پاتریک پهلوی
* فریده قطبی
* یاسمین پهلوی
* اردشیر زاهدی
* خسرو جهانبانی
* شهریار شفیق
* آزاده شفیق
* احمد شفیق
* محمد خاتمی
* هادی آتابای
* سیروس آتابای
* فریدون جم
* مهرداد پهلبد
* دوستان: (ارنست پرون
* حسین فردوست)

 |
| مطالب مرتبط | 
* مسجد رفاعی
* علل انقلاب ۱۳۵۷
* شاه رفت
* رضاشاه روحت شاد
* کارزار من وکالت می دهم
* خدا، شاه، میهن

 |
|  رده  الگو  درگاه |

| * ن
* ب
* و
رضاشاه |
| --- |
| سیاست‌ها و منش | 
* سیاست‌های اجتماعی
* سیاست‌های اقتصادی
* رویکردهای دینی
* رویکردهای سیاسی

 |  |
| رویدادها | 
* کودتای ۱۲۹۹ *(۱۲۹۹)*
* از کودتای ۱۲۹۹ تا نخست وزیری
* جنبش جنگل *(۱۳۰۰)*
* نبرد شکریازی *(۱۳۰۱)*
* برچینش دودمان قاجار *(۱۳۰۴)*
* پادشاهی رضاشاه پهلوی *(۱۳۰۴)*
* قرارداد ۱۹۳۳ *(۱۳۱۲)*
* هزاره فردوسی *(۱۳۱۳)*
* واقعه مسجد گوهرشاد *(۱۳۱۴)*
* پیمان سعدآباد *(۱۳۱۶)*
* اشغال ایران در جنگ جهانی دوم *(۱۳۲۰)*

 |
| جنگ‌ها | 
* جنبش جنگل
* کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹
* نبرد شکریازی
* جنگ قلعه گراش
* جنگ تنگ تامرادی
* جنگ جهانی دوم

 |
| زندگی شخصی | 

|  |  |
| --- | --- |
| والدین | 
* عباسعلی داداش‌بیگ
* نوش‌آفرین آیرملو

 |
| همسران و فرزندان | **همسران**
* مریم سوادکوهی
* زهرا سوادکوهی
* تاج‌الملوک آیرملو
* توران امیرسلیمانی
* عصمت دولتشاهی

**فرزندان**
* همدم‌السلطنه
* صدیقه پهلوی
* شمس
* اشرف
* محمدرضا (شاه ایران)
* علیرضا
* غلامرضا
* عبدالرضا
* احمدرضا
* محمودرضا
* فاطمه
* حمیدرضا
 |

 |
| اقدامات وبنیانگذاری‌ها | 
* دافوس
* نوسازی ارتش ایران
* راه‌آهن سراسری ایران (راه‌آهن شمال، پل ورسک، تونل گدوک)
* رادیو ایران
* بیمه ایران
* فرهنگستان ایران
* موزه ملی ایران
* موزه ایران باستان
* ثبت‌آثار ملی ایران
* قانون مدنی
* شناسنامه
* نام خانوادگی
* بانک سپه *(۱۳۰۴)*
* بانک ملی *(۱۳۰۷)*
* بانک کشاورزی
* دانشگاه تهران
* تلگرافخانه تهران
* خیابان پهلوی
* قانون جایگزینی پوشاک
* کشف حجاب
* تاج پهلوی
* کلاه پهلوی
* سرود شاهنشاهی ایران *(۱۳۱۲)*
* سرود پرچم شیر و خورشید ایران *(۱۳۱۲)*
* خبرگزاری پارس *(۱۳۱۳)*
* سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران *(۱۳۱۶)*
* فرودگاه مهرآباد *(۱۳۱۷)*
* بنگاه حمایت مادران و نوزادان *(۱۳۱۹)*

 |
| در دید دیگران | 
* رضاشاه روحت شاد (مردم)

 |
| وابسته | 
* کتاب‌ها دربارهٔ رضاشاه
* قوای قزاق
* تمبر آرامگاه

 |