برای داستان‌نویسی با این نام، عباس عبدی (داستان‌نویس) را ببینید.

**عباس عبدی** (زاده ۱ تیر ۱۳۳۵ تهران) مأمور امنیتی سابق، پژوهشگر اجتماعی، روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب و فعال سیاسی-اجتماعی است.

وی فارغ‌التحصیل رشته مهندسی پلیمر از دانشگاه امیرکبیر تهران است و از رهبران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ و عضو شورای سردبیری روزنامه‌های سلام و صبح امروز و عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی بوده است.
عضویت در هیئت هفت نفره فارس، بخش اطلاعات خارجی دفتر اطلاعات و تحقیقات نخست‌وزیری، مسئول دفتر پژوهش‌های اجتماعی در معاونت سیاسی دادستان کل کشور، معاون فرهنگی مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری و عضویت در انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران از دیگر سوابق وی است.

زندگی‌نامه
----------

عبا‌س عبدی در ۱ تیر ۱۳۳۵ در تهران به دنیا آمد. وی در رشته مهندسی نساجی، از دانشگاه پلی تکنیک تهران فارغ‌التحصیل شد. او برای ادامه تحصیلات در رشته مهندسی پلیمر به دانشگاه امیرکبیر رفت. از فعالیت‌های وی می‌توان به مسئولیت معاونت فرهنگی مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری و عضویت در شورای سردبیری روزنامه سلام اشاره کرد. عبدی از مؤسسان مؤسسه‌ی پژوهشی آینده و عضو مؤسس جبهه مشارکت و سپس شورای مرکزی و دفتر سیاسی حزب و همچنین عضو هیئت مدیره‌ی انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران بوده است.

او به همراه علی‌اصغر زحمتکش، سیدمحمد هاشمی اصفهانی، اکبر رفان، محمدرضا خاتمی، محسن امین‌زاده، رحمان دادمان، شمس‌الدین وهابی، وفا تابش، محمد نعیمی‌پور، حسین شیخ‌الاسلام و فروز رجایی‌فر عضو شورای بازو به عنوان یک شواری کناری و ارگان فکری و اجرایی دانشجویان پیرو خط امام محسوب می‌شد.

### گروگانگیری سفارت آمریکا

عبدی از دانشجویان پیرو خط امام بود که در جریان گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده آمریکا حضور داشت که به گروگان گرفتن ۴۴۴ روزه دیپلمات‌های آمریکایی در تهران و بحران در روابط بین ایران و آمریکا منجر شد.

#### دیدار با باری روزن

عبدی سال ۱۳۷۸ به دعوت سازمان آموزشی و تربیتی سازمان ملل (یونسکو) به پاریس رفت و در جریان سفر خود با «باری روزن» آخرین وابسته فرهنگی سفارت آمریکا در تهران که از گروگان‌های دانشجویان پیرو خط امام بود، دیدار کرد. روزنامه لوموند نوشت: «آشتی گروگان و گروگانگیر، باید اصلاحات سیاسی ایران را باور کرد.» باری روزن پس از این دیدار اعلام کرد که عباس عبدی از بابت گروگانگیری از او پوزش خواسته‌است. اما عباس عبدی این موضوع را تکذیب کرد.

### باز جویی از عباس امیرانتظام

پس از اشغال سفارت آمریکا و گروگانگیری اعضای سفارت توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام به رهبری بیطرف، میردامادی و اصغرزاده. دانشجویان پیرو خط امام اتهامات خود را به سمت عباس امیرانتظام نشانه رفته و او که با فراخوان جعلی توسط خرازی معاون وقت وزیر خارجه به ایران بازمی‌گردد. توسط دانشجویان دستگیر شده و در خانه ای تحت نظر آنان نگهداری و باز جویی می‌شود.

عباس امیرانتظام در مصاحبه‌های خود و در کتاب آن سوی اتهام- خاطرات امیرانتظام بازجوی روزنامه نخستین خود را عباس عبدی دانسته که بنا به گفته وی با نفرتی تمام به او ناسزا می‌گفت.   
 عبدی این مطلب را تکذیب کرد و در مصاحبه‌ای ادعا کرد که «امیرانتظام وی را با شخصی به نام حسن عباسی که نامش نه مستعار بلکه واقعی است اشتباه گرفته‌است.»  
در آن نامه عباس عبدی به عنوان یکی از دانشجویان اشغال‌کننده سفارت آمریکا در تهران، با اشاره به رأی دادگاه دربارهٔ جرم جاسوسی امیرانتظام نوشت: «آقای امیرانتظام مرتکب جرمی شده که مجازات آن را باید تحمل کند.»

### بازداشت در سال ۱۳۷۳

وی در سالهای دهه ۷۰ هنگامی که به عنوان سردبیر روزنامه سلام فعالیت می‌کرد، به خاطر درج خبر بیماری حسینعلی منتظری دستگیر و زندانی شد. او در سال ۱۳۷۳ نیز مدتی توسط وزارت اطلاعات بازداشت شده بود.

### بازداشت در سال ۱۳۸۱

همچنین ببینید: مؤسسه پژوهشی آینده
وی در آستانه سالگرد تصرف سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام در تاریخ ۱۲ آبان ۱۳۸۱ به اتهام جاسوسی به حکم سعید مرتضوی بازداشت شد. خانواده وی از جمله همسر و دخترش نیز در معرض اتهام قرار گرفتند. وی عضو هیئت مدیره مؤسسه پژوهشی آینده بود و در کنار سایر اعضای این مؤسسه از جمله دکتر حسین قاضیان و بهروز گرانپایه دستگیر شد.

با توجه به آنکه عبدی یکی از روزنامه‌نگاران و فعالان سیاسی برجسته اصلاح‌طلب به‌شمار می‌رفت و سابقه زندان در سال‌های اول انقلاب را نیز داشت، اصلاح طلبان عمدتاً منتظر دفاعیه جدی او از خود در دادگاه همچون اکبر گنجی بودند اما وی در دفاعیات خود گفت: «اگر اثبات شود که از این پژوهش‌ها ضررهایی متوجه جامعه شده باشد به نسبت سهم خودم در جریان کار، مسوولیت آن را می‌پذیرم و در صدد جبران اشتباهات برخواهم آمد» دادگاه نهایتاً وی را به اتهام فروش اطلاعات به خارج و تبلیغ علیه نظام به ۸ سال زندان محکوم کرد. مؤسسه پژوهشی آینده به دلیل همکاری با مؤسسات پژوهشی غیر ایرانی مؤسسه گالوپ، وی ام و زاگبی به جاسوسی متهم شد. عباسعلی علیزاده، رئیس کل دادگستری استان تهران، نیز گفت: «عبدی و قاضیان با دادگاه همکاری کردند و این همکاری در حکم آن‌ها لحاظ شده‌است، همکاری صمیمانه و خوبی داشتند.»‌. دادگاه تجدیدنظر میزان محکومیت عبدی را ۵ و نیم سال کاهش داد.

بند موسوم به «د» پرونده که عبدی و همکارانش را متهم به نگهداری اسناد سری می‌کرد همچنان مفتوح ماند. به گفته مقامات قضایی برخی مدیران دولت خاتمی نیز در این بخش متهم هستند و به گفته اصلاح طلبان مفتوح گذاردن این بخش و متهم کردن مدیران دولت خاتمی برای تداوم فشار بر اصلاح‌طلبان در سال‌های آخر دولت خاتمی بوده‌است.

#### تبرئه

عباس عبدی و حسین قاضیان پس از تحمل دو سال زندان در دیوان عالی کشور از اتهام جاسوسی و فروش اطلاعات به بیگانگان و تبليغ عليه نظام جمهوری اسلامی تبرئه شدند.

#### ادعای فشار و شکنجه در دوران حبس

یک سال پس از محکوم شدن عباس عبدی و قاضیان به زندان و پذیرش تمامی اتهامات در دادگاه، عباس عبدی طی نامه‌ای مراحل مختلف شکنجه و آزار در جریان بازجویی‌ها، متهم کردن اعضای خانواده وی که به سرپرستی سعید مرتضوی قاضی پرونده و دادستان تهران روی داد و او را وادار به پذیرش اتهامات در دادگاه کردند را افشا کرد. وی در بخشی از این نامه می‌نویسد: «کلیه تعلق خاطرم را به حکومتی که سه دهه برایش فعالیت کردم از دست داده‌ام که دیگر بخواهم برای اصلاحش انتقاد کنم.» وی در پایان‌نامه گفت که هنوز ناگفته‌های فراوانی پیرامون آنچه در زندان روی داده دارد. وی در این نامه تأکید کرد که بازجویان در مجموع رفتار مناسبی با وی داشته‌اند ولی فشارها از جانب سعید مرتضوی دادستان تهران و قاضی پرونده بر وی وارد می‌شده‌است.

وی نامه دیگری نیز به دیوان عالی کشور پیرامون بخش اصلی پرونده موسوم به بند «د» نوشت و آن را یک فاجعه ملی خواند. وی در این نامه سعید مرتضوی را متهم کرد که خود یک سند محرمانه را جعل کرده و به عنوان سند کشف شده از منزل عبدی در پرونده وی قرار داده‌است.

حسین قاضیان نیز یک سال بعد و پس از تبرئه و آزادی از زندان به دلیل تداوم یافتن فشارها از طرف دادستان تهران بخش‌هایی از آنچه بر وی رفته بوده‌است را منتشر ساخت. تلاش برای اعتراف‌گیری علیه سایر رهبران اصلاح‌طلب، تهدید به بازداشت اعضای خانواده، متهم کردن به اتهامات جنسی و مخدوش بودن رویه قانونی بازداشت در کنار سایر شکنجه‌های جسمی و روحی به سرپرستی سعید مرتضوی از مشترکات نامه عبدی و حسین قاضیان بود.

حواشی و واکنش‌ها
----------------

### واکنش به ناپاک و انحرافی‌بودن خود

سید احمد علم‌الهدی در یکی از سخنرانی‌های خود عباس عبدی را ناپاک و انحرافی و فاصله گرفتن از اصل نظام توصیف می‌کند. در بخشی از آن می‌گوید: «منطق رضا پهلوی، موجود ناپاک جریان ارتجاع که می‌گوید مسئله سلطنت برگردد و تکرار شود، اخیرأ در یکی از اظهاراتش گفته مردم رفراندوم کنند که آیا حکومت را با دین می‌خواهند یا بی‌دین؛ یک عنصر انحرافی شاغل در فتنه ۸۸ و زاویه دار با رهبری، عباس عبدی نیز اظهار می‌کند امروز در مردم رفراندوم کنیم که آیا مردم حکومت لیبرال دموکراسی می‌خواهند یا حکومت دینی که در رأسش ولایت فقیه باشد، این هم منطق یک فرصت طلب.»

عباس عبدی دربارهٔ انحرافی بودن خود توضیح می‌دهد: «دربارهٔ اتفاقات ۸۸ فارغ از ماهیت آن، نظرات بنده روشن است و در این مورد از منشی‌های خود بخواهید که آنها را در کانال تلگرامی بنده یافته و در اختیار قرار دهند. دربارهٔ زاویه با مقام رهبری هم باید عرض کرد که نه ایشان زاویه داشتن را محکوم کرده و نه این که از سوی افرادی که خود را بدون زاویه با رهبری می‌دانند خیری به این جایگاه می‌رسد.»

### انتقاد به سرود سلام فرمانده

عباس عبدی در انتقادی به سرود سلام فرمانده می‌نویسد: «از آنجا که نظام نتوانست از طریق سازوکارهای مدنی مثل انتخابات در فرایند ادغام اجتماعی شرکت کنند و نظام آموزشی هم ویران‌تر از آن بود که چنین نقشی را ایفا کند، لذا اکنون با نسل دهه هشتادی مواجه هستیم که حکومت قادر نیست آن را کنترل کند و طرفداران حکومت با نادیده گرفتن واقعیت خود را با ساختن سرود سلام فرمانده سرگرم کرده‌اند گویی سرود جای واقعیت می‌نشیند. در هر حال یک احتمال دارد که دیر یا زود این آتش نیز خاموش شود. قطعاً زمانی خواهد رسید که این آتش خاموش نشود، ولی در هر صورت هزینه‌های آن گریبان همه را خواهد گرفت. آیا باز هم پشت گوش خواهید انداخت یا این بار برای اصلاحات اساسی‌تر آماده می‌شوید؟»

### واکنش به فوت مهسا امینی

عبدی در واکنش به فوت مهسا امینی بارها به حکومت توصیه کرد که نظام از حجاب عقب‌نشینی کند. همچنین ادعا کرد نظام در همه حال همه حقوق زنان نادیده می‌گیرد. در یکی از واکنش‌های او به فوت مهسا امینی می‌گوید: «دربارهٔ خانم مهسا امینی چه باید گفت؟ نه قانونش مربوز مطابق خواست عمومی است نه دراجرا می‌توانند متعادل رفتار کنند.» همچنین به رییسی توصیه کرد تماس گرفتن و همدردی با خانواده فوت شده کافی نیست و باید از موضع خود دربارهٔ حجاب عقب‌نشینی کند.

### واکنش‌های سیاسی و اقتصادی

عبدی از منتقدان دولت ابراهیم رئیسی و کارآمدی آن در افزایش حقوق کارگران و مشکلات معیشیتی مردم است.

کتاب‌شناسی
----------

* صدایی که شنیده نشد. با همکاری محسن گودرزی (جامعه‌شناس)، نشر نی
* چهار پژوهش در جامعه‌شناسی فرهنگ، نشر ثالث
* مقدمه‌ای بر پژوهش در جامعه‌شناسی خانواده در ایران، نشر نی
* تحولات فرهنگی در ایران با همکاری محسن گودرزی (جامعه‌شناس)، نشر علم
* قدرت، قانون، فرهنگ، انتشارات طرح نو
* انقلاب علیه تحقیر، نشر و تحقیقات ذکر
* در مسیر آزادی ، انتشارات نگاه امروز
* مباحثی در جامعه‌شناسی حقوق در ایران ، انتشارات آموزش انقلاب اسلامی
* عیار جامعه‌شناس در بوته نقد با همکاری حسن محدث ، انتشارات بهمن برنا
* تحول در نامگذاری کودکان تهرانی ۴۵ تا ۷۴ و ۷۵ تا ۹۴(دوکتاب) پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات
* تأثیر زندان بر زندانی؛ آسیب‌شناسی اجتماعی، مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی نور
* سرمه کشیدن یا کور کردن؛ یادداشتهایی دربارهٔ جامعه‌شناسی حقوقی ، انتشارات تیسا
* تحلیل محتوای مطالب امام خمینی ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۸، عروج (مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)
* از لس‌آنجلس تا قزوین ، انتشارات حنانه
* انتخاب نو؛ تحلیل‌های جامعه‌شناسی از واقعه دوم خرداد، با همکاری عبدالعلی رضایی، انتشارات طرح نو
* جنبش دانشجویی پلی‌تکنیک ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷، نشر نی
* آزمون فرضیه در علوم رفتاری ، انتشارات حنانه
* معمای حاکمیت قانون؛ با همکاری اسماعیل خلیلی، انتشارات طرح نو
* جرم، مجرم، مجازات در ایران، نشر علم
* در نفی وارونه خوانی سیاست
* اصلاحات به مثابه یک روش

جستارهای وابسته
---------------

* تصرف سفارت آمریکا
* سلام (روزنامه)
* اصلاح طلبان

پانویس
------

1. ↑  "مریم عبدی: قرار بازداشت موقت دوم پدرم به وکیل او ابلاغ نشده بود تا بتواند اعتراضی به آن داشته باشد". *ایسنا*. 21 December 2002. Retrieved 30 December 2019.
2. ↑  توقیف پنج ساله روزنامه سلام تمام شد *(بی‌بی‌سی فارسی، ۶ ژوئیه ۲۰۰۴)*
3. ↑  «زندگی‌نامه خودنوشت». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئن ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۸.
4. ↑  «زندگی نامه عباس عبدی». *پایگاه خبری جماران*. ۲۰۲۴-۰۳-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۱۹.
5. 1 2  علیجانی، رضا (۲۰۱۹-۱۱-۰۷). «پشت صحنه اشغال سفارت آمریکا». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۱۹.
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑  تاب آن سوی اتهام- خاطرات امیرانتظام-صفحهٔ ۷۲
10. ↑  «عباس امیرانتظام در داوری اسناد». ایسنا. ۲۰۱۸-۰۴-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۲.
11. ↑
12. 1 2 3  عباس عبدی پژوهشگر اجتماعی، روزنامه‌نگار و عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی بازداشت شد *(سایت رویداد، ۱۲ آبان ۱۳۸۱) بازیابی از طریق سایت آرشیو*
13. ↑  اعتراف عبدی، برخورد از نوع سوم[*پیوند مرده*]*(بی‌بی‌سی فارسی، ۲۹/۱۲/۲۰۰۲)*
14. ↑  عبدی: باید احتیاط بیشتری می‌کردیم بایگانی‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۰۳ توسط Wayback Machine *(بی‌بی‌سی فارسی، ۲۵/۱۲/۲۰۰۲)*
15. 1 2  «BBCPersian.com». *www.bbc.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۱۹.
16. ↑  عبدی و قاضیان به زندان محکوم شدند بایگانی‌شده در ۲۳ اکتبر ۲۰۰۴ توسط Wayback Machine *(بی‌بی‌سی فارسی، ۳ فوریه ۲۰۰۳)*
17. ↑  عباس عبدی 'تبرئه شد' *(بی‌بی‌سی فارسی، ۱۳ مه ۲۰۰۵)*
18. ↑  افشاگری عباس عبدی، از درون زندان بایگانی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۰۴ توسط Wayback Machine *(بی‌بی‌سی فارسی، ۱۵/۰۷/۲۰۰۳)*
19. ↑  «بند «دال» پرونده من یک فاجعه ملی است». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ ژوئن ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۰۸.
20. ↑  پس از یک سال، دفاعیه افشاگر قاضیان آشکار می‌شود، بخوانید با قاضیان چه کرده‌اند *(روزآنلاین، ۳۰ تیر ۱۳۸۴) بازیابی از طریق سایت آرشیو*
21. ↑  «حمله علم الهدی به «رضا پهلوی ناپاک» و «عباس عبدی انحرافی»». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۹-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
22. ↑  «پاسخ تند عبدی به اتهامات علم‌الهدی علیه او». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۹-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
23. ↑  «ادعای عباس عبدی دربارهٔ دهه هشتادی‌ها». *جهان نیوز*. ۲۰۲۲-۰۹-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
24. ↑  Entekhab.ir، پایگاه خبری تحلیلی انتخاب | (۲۰۲۲-۰۹-۲۶). «عباس عبدی: دهه هشتادی‌ها با ارزش‌های رسمی نه تنها بیگانه که از آن منزجر هستند». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
25. ↑  «عباس عبدی: حکومت باید دربارهٔ حجاب عقب‌نشینی کند». *شرق*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
26. ↑  «عباس عبدی: برچیدن گشت ارشاد عقب‌نشینی نیست؛ پیشروی است». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۹-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
27. ↑  جهان، Fararu | فرارو | اخبار روز ایران و (۱۴۰۱/۰۶/۳۱–۱۳:۰۳). «عباس عبدی: دربارهٔ نادیده گرفتن جایگاه و حقوق زنان بارها تذکر دادیم». *fa*. دریافت‌شده در 2022-09-26. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
28. ↑  «انتقاد عباس عبدی به ماجرای «مهسا امینی»». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۹-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
29. ↑  «عباس عبدی: تماس تلفنی آقای رییسی با خانواده ژینا امینی از نظر اخلاقی و عاطفی پسندیده‌است بشرطی که …». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۹-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
30. ↑  «ریشه یابی عباس عبدی از ماجرای مهسا امینی». *خبرآنلاین*. ۲۰۲۲-۰۹-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۶.
31. ↑  ایران، عصر (۱۴۰۲/۱۲/۲۸ - ۲۱:۴۵). «انتقاد صریح عباس عبدی از مخالفت دولت با افزایش ۴۰ درصدی حقوق کارگران و کارمندان». *fa*. دریافت‌شده در 2024-03-19. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***عباس عبدی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* وبسایت عباس عبدی
* متن نامه عباس عبدی درباره شیوه‌های بازجویی از او بایگانی‌شده در ۱۱ مارس ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine *(بی‌بی‌سی فارسی)*

| * ن
* ب
* و
سعید مرتضوی |
| --- |
| توقیف نشریه‌ها | شرق • هم‌میهن • جامعه • صبح امروز • خرداد • توس • نشاط • عصر آزادگان • اخبار اقتصادی • گلستان ایران • بنیان • یاس نو • وقایع اتفاقیه • مشارکت • اعتماد ملی • آزاد • نوروز • جمهوریت • آریا • بهار • نوسازی • شهروند امروز • آبان • نیم‌روز • ایران فردا • کیان • آفتاب • روزنامه زن |
| توقیف کتاب‌ها | زنان موسیقی ایران • زنان پرده نشین و نخبگان جوشن پوش |
| دستگیری دانشجویان | پرونده نشریه‌های جعلی دانشگاه امیرکبیر |
| سایر دستگیری‌ها | زهرا کاظمی • اکبر گنجی • عباس عبدی • حسین قاضیان • امیرحسین موسویان • عمادالدین باقی • محمد سلطانی • احمد بورقانی • منصور اسانلو • ارژنگ داوودی • احمد زیدآبادی • تقی رحمانی • رضا علیجانی • هدی صابر • دستگیری نویسندگان سایت امروز و رویداد • بازداشت‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری |
| طرح‌ها | طرح ارتقای امنیت اجتماعی • توقیف فله‌ای مطبوعات |
| جنجال سازمان تأمین اجتماعی | سازمان تأمین اجتماعی • استیضاح شیخ‌الاسلامی • فاضل لاریجانی |
| افراد و سازمان‌های مرتبط | سازمان اطلاعات موازی • قاضی حداد • علی‌اکبر حیدری‌فر
بازداشتگاه کهریزک • شکنجه معترضان به نتایج اعلام شده انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸) |

| * ن
* ب
* و
جنبش اصلاحات |
| --- |
| اهداف و رویدادهای مهم | اصلاح‌طلبی • مردم‌سالاری دینی • گفت‌وگوی تمدن‌ها • دولت خاتمی • قتل‌های زنجیره‌ای • حمله به کوی دانشگاه تهران (۱۸ تیر ۱۳۷۸) • تظاهرات خرم‌آباد (شهریور ۱۳۷۹) • دوره ششم مجلس شورای اسلامی • ۲ خرداد ۱۳۷۶ • انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۴) • کمیسیون اصل نود • حمله سپاه به فرودگاه امام • سفر محمد خاتمی به ایتالیا (۱۹۹۹) • کنفرانس برلین • تحصن و استعفاء جمعی از نمایندگان مجلس ششم • نامهٔ جام زهر •انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۹۲) • انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۵–۱۳۹۴) • انتخابات مجلس خبرگان رهبری (۱۳۹۴) • فهرست امید• فراکسیون امید |
| احزاب مهم | مجمع روحانیون مبارز • جبهه مشارکت ایران اسلامی • سازمان مجاهدین انقلاب • حزب اعتماد ملی • حزب کارگزاران سازندگی |
| رهبران و شخصیت‌های مهم | محمد خاتمی • میرحسین موسوی • اکبر هاشمی رفسنجانی • عبدالله نوری • سید محمد موسوی خوئینی‌ها • علی مزروعی • مسعود پزشکیان • صادق زیبا کلام • حسن روحانی • مصطفی کواکبیان • علی محمد دستغیب•یوسف صانعی • محمدرضا عارف • سعید حجاریان • بهزاد نبوی • محمدرضا خاتمی • مصطفی معین • مهدی کروبی • اکبر گنجی • اکبر اعلمی • عمادالدین باقی • عبدالله رمضان‌زاده • محسن کدیور • ماشاالله شمس‌الواعظین • علی شمخانی • سید عطاءالله مهاجرانی • محدعلی نجفی • علیرضا علوی تبار • مصطفی تاجزاده • عباس عبدی •احمد شیرزاد • علی مطهری • محمدرضا تابش•فاطمه حقیقت جو • زهرا رهنورد • جعفر توفیقی • محسن میردامادی • الهه کولایی • فاطمه راکعی • محسن آرمین • محسن صفایی فراهانی • حسن خمینی • سهیلا جلودارزاده• جلال جلالی زاده • محسن میردامادی • مجید انصاری • مصطفی کواکبیان • ابراهیم اصغرزاده • الهه کولایی • عبدالواحد موسوی لاری •علی‌محمد غریبانی • رسول منتجب‌نیا • محمدعلی ابطحی • اسدالله بیات زنجانی • علی‌اکبر محتشمی‌پور • حسن حبیبی |
| رسانه‌های مهم | روزنامه جامعه • روزنامه سلام • روزنامه توس • روزنامه نشاط • روزنامه صبح امروز • روزنامه خرداد • روزنامه عصر آزادگان • روزنامه حیات نو • روزنامه هم‌میهن • روزنامه شرق • ایلنا • ایسنا • روزنامه آفتاب یزد • روزنامه آرمان • اعتماد |
| حامیان (دائم یا مقطعی) | دفتر تحکیم وحدت • شورای فعالان ملی-مذهبی ایران • نهضت آزادی ایران • حسینعلی منتظری • مجمع مدرسین و محققین حوزهٔ علمیهٔ قم• عبدالکریم سروش • انجمن اسلامی مهندسان ایران |