**زین العابدین بن محمدتقی اصفهانی** (۱۱۸۷–۱۳۰۰ه‍. ق/۱۷۷۳–۱۸۸۲م) معروف به **اشرف‌الکتاب** از استادان مسلم خط نسخ در سده سیزدهم هجری و از خوشنویسان در بار ناصرالدین شاه قاجار بود. وی در سال ۱۱۸۷ هجری قمری در اصفهان دیده به جهان گشود و فرزند محمد تقی اصفهانی است.

القاب
-----

آقا زین‌العابدین اصفهانی لقب *اشرف‌الکتاب* را از ناصرالدین شاه دریافت کرد و همچنین برخی از آثارش را *سلطانی* رقم یا امضاء می‌کرده‌است. همچنین او از سوی استادان و خطاطان زمان خود به لقب «سلطان الخطاطین» گرفته بود.

استادان
-------

استادان او آقا محمود خوشنویس اصفهانی و آقا عبدالغفار اصفهانی بوده‌اند و از روی آثار میرزا احمد نیریزی هم بسیار مشق کرده‌است.

شاگردان
-------

از شاگردان وی نیز می‌توان از شرف المعالی سید محمد اصفهانی مشهور به بقا، میرزا محمد علی خوشنویس (جد خاندان قدسی)، میرزا علی‌رضا معروف به آقا جان پرتو، زین‌العابدین محلاتی و میرزا محمد علی سلطان الکتاب اصفهانی نام برد. همچنین زین‌العابدین محلاتی، میرزا محمد علی تنباکو فروش، میرزا محمد علی مطلق و سید علی‌اکبر اردستانی را از جمله شاگردان او نام برده‌اند.

معاصران
-------

هم عصران نسخ‌نویس وی نیز میرزا غلام‌علی اصفهانی خوشنویس پرتوان عهد قاجاریه و آقا هاشم و محمد حسن نسخ نویس بوده‌اند.

درگذشت
------

اشرف الکتاب عمری طولانی داشته و تذکره نویسان سن وی را بیش از صد سال و حداقل ۱۰۲ سال ذکر کرده‌اند که ظاهراً تا سنین بالا هم به کتابت و مشق اشتغال داشته‌است. او بنا به نقلی در سال ۱۲۹۶ یا قولی دیگر ۱۳۰۰ قمری درگذشته‌است.

قرآنی از وی که به تاریخ ۱۲۷۸ و در کهولت سن و ضعف جسمانی، به گواه خود در رقم انتهای آن، باقی مانده از کثرت هم و لطافت طبعش خبر می‌دهد. البته قرآنی نیز در نهایت زیبایی از وی بجا مانده که تاریخ اتمام آن سال ۱۲۴۸ قمری، و مشهور به مصحف زرین است که احتمالاً در موزه ملک نگهداری می‌شود.

مدفن او در اصفهان است

تشابهات اسمی
------------

قابل ذکر است که در نسخ نویسان مشهور ایرانی، کاتبان و خوشنویسان دیگری نیز به نام *زین العابدین* بوده‌اند مانند زین‌العابدین محلاتی، زین‌العابدین قزوینی معروف به معجزنگار، زین‌العابدین شریفی قزوینی معروف به صدرالکتّاب و ملک‌الخطاطین، زین‌العابدین خوانساری، زین‌العابدین حسینی، زین‌العابدین یزدی، زین‌العابدین گرگانی یا جرجانی.

همچنین یک زین‌العابدین اصفهانی دیگر هست که در سال ۱۳۰۲ قمری در گذشته و نقاش و قلمدان ساز بوده و معروف به میرآقا و میر زین العابدین که جد حاج مصورالملکی اصفهانی بود.

پیوند به بیرون
--------------

* «اشرف الکتاب». دائرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ دسامبر ۲۰۱۱.
* «اشرف الکتاب». اطلس جامع بیوگرافی هنرمندان ایران زمین. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اکتبر ۲۰۱۰.

پانویس
------

1. ↑  فضایلی ص۳۶۳
2. ↑  پیدایش و سیر تحول هنر خط ص ۸۴
3. ↑  شکیباپور
4. 1 2 3 4 5  دکتر مهدی بیانی ص ۱۰۷۱ تا ۱۰۷۵
5. ↑  ابوالفضل ذابح. «آثار اشرف الکتاب دانشگاه خط شناسیست». دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.[*پیوند مرده*]
6. ↑  «اشرف الکتاب». وبلاگ اطلس جامع بیوگرافی هنرمندان ایران زمین. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.
7. ↑  «آقا زین العابدین اصفهانی». وب‌گاه آفتاب. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.
8. ↑  «زین‌العابدین اصفهانی». وب‌گاه آفتاب. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.

منابع
-----

* بیانی، مهدی. *احوال و آثار خوشنویسان*. انتشارات علمی. چاپ دوم. تهران ۱۳۶۳ش
* فضایلی، حبیب‌الله. *اطلس خط*. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
* ابوالفضل ذابح. «آثار اشرف الکتاب دانشگاه خط شناسیست». دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.[*پیوند مرده*]
* به‌کوشش: یساولی، جواد. *پیدایش و سیر تحول هنر خط*. انتشارت یساولی، چاپ دوم ۱۳۶۰ش
* شکیباپور، عنایت‌الله. *اطلاعات عمومی*. چاپ هفتم، کتابفروشی اشراقی، ۱۳۴۸ش
* «آقا زین العابدین اصفهانی». وب‌گاه آفتاب. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.
* «اشرف الکتاب». وبلاگ اطلس جامع بیوگرافی هنرمندان ایران زمین. بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۵ شهریور ۱۳۸۹.

| * ن
* ب
* و
خوش‌نویسی در جهان اسلام |
| --- |
| خط‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| خطوط اصلی | 
* کوفی
* بنّایی
* خطوط ششگانه (نسخ •  ثلث •  محقق •  ریحان •  توقیع •  رقاع)
* تعلیق
* نستعلیق
* شکسته‌نستعلیق
* دیوانی
* رقعه
* مغربی

 |
| خطوط تفننی تزیینی | 
* غبار
* طغرا
* سینی
* سیاق
* تاجی
* ناخنی
* معلی
* مرصع
* خط توأمان
* سفیر

 |

 |  |
| خوش‌نویسان | 
* ابن مقله
* ابن بواب
* یاقوت مستعصمی
* میرعماد حسنی
* میرزا احمد نیریزی
* درویش عبدالمجید طالقانیمیرعلی تبریزی
* میرعلی هروی
* سلطان‌علی مشهدی
* بایسنقر میرزا
* علیرضا عباسیمیرزا غلامرضا اصفهانی
* میرزا محمدرضا کلهر
* عمادالکتاب**فهرست خوش‌نویسان ایرانی**

 |
| جستارهای وابسته | 
* خوش‌نویسی ایرانی
* خط فارسی
* اصول دوازده‌گانه خوش‌نویسی اسلامی
* نقاشیخط
* سیاه‌مشق
* چلیپا
* مرقع
* کتابت قرآن
* ابزارهای خوش‌نویسی
* انجمن خوش‌نویسان ایران

 |
| مقاله‌های خوش‌نویسی اسلامی |