**ماشاءالله خان در بارگاه هارون‌الرشید** رمانی طنز است به قلم ایرج پزشک‌زاد که اولین بار در ۱۳۳۷ در مجله اطلاعات جوانان و برای بار دوم در ۱۳۵۰ در مجله فردوسی منتشر شده‌است.

ادعا شده‌است که داستان سریال قهوهٔ تلخ با الهام از این رمان نوشته شده‌است.

خلاصه داستان
------------

ماشاءالله‌خان که دربان بانک است و تحت تأثیر کتب تاریخی دوران هارون‌الرشید، به دلیل ذهنیتش از رفتارهای اطرافیانش نسبت به خود، خود را در آن زمان حس می‌کند.

ماشاءالله آرزو می‌کند در دوران خلیفهٔ بغداد زاده شده بود و زندگی می‌کرد. نهایتاً روزی با رجوع به مرتاض هندی مقیم تهران مدعی پیش‌گویی آینده و گذشته‌ای از او می‌خواهد روحش را به دوران خلافت هارون‌الرشید ببرد و مرتاض چنین می‌کند و وی وقتی به هوش می‌آید که خود را در بغداد و در دوران هارون‌الرشید می‌یابد.

در طول داستان ساختار سیاسی و حکومتی در عهد خلفای عباسی مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد. ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی بیان می‌شود. خشونت و ظلم آن دوران در قالب فردی مانند «مسرور» که جلاد دربار هارون‌الرشید است، نشان داده می‌شود. البته داستان جنبهٔ طنز دارد و تلخی‌های محیط به شیوهٔ شیرین مطرح می‌شود.

وی در طول ماندنش در آن دوران باید هزاران رنج و مصیبت را تحمل کند و سعی دارد از بروز برخی فجایع مانند کشته‌شدن جعفر برمکی به دست مسرور جلوگیری کند و همچنین خود را از شر عاشقش سامیه فیل کش راحت کند.

مقدمهٔ نویسنده
--------------

ایرج پزشک‌زاد مقدمهٔ کتاب را در آذر ماه ۱۳۳۷ نگارش کرده، آن را با تخلص خود «ا. پ. آشنا» تمام کرده و در آن چنین می‌نویسد: «سیر و سفر در زمان، بخصوص در زمان گذشته، همیشه یک رؤیای بشر بوده‌است. آدم امروز آرزو می‌کند که با علم و اطلاع به توانایی خود و کمبودهای قدیم می‌توانست بمیان آدمهای قرون گذشته برگردد و برتریهای خود را به رخ آنان بکشد و تفریح کند. این تفریح و تفرج در گذشته، موضوع بسیاری از آثار تخیلی نویسندگان، بخصوص بعد از اختراع سینماتوگراف قرار گرفته و فیلمبرداران کشورهای مختلف این موضوع را به کرات به عنوان تفریح دلپذیر مورد استفاده قرار داده‌اند. چند شب پیش با دوستی در این مقوله حرف می‌زدیم، بفکر افتادیم که ما هم در این زمینه آزمایشی بکنیم، فکر برگرداندن ماشاالله خان دربان بانک، به دوران پرجلال هارون الرشید در ذهن ما شکل گرفت و طرح آن را به تقلید ادبیات خارجی ریختیم. اما از آنجاکه هنوز سینمای نوخاستهٔ ما توانایی آن را پیدا نکرده که این‌گونه قصه‌های پر ماجرا را به پردهٔ سینما بکشاند و از آنجا که یک مجلهٔ مختص جوانان شروع به انتشار کرده‌است، به ناچار ماشاءالله خان را بر صفحهٔ کاغذ راهی می‌کنیم تا به دوران پرشکوه هارون الرشید بگردد. ان‌شاالله سفرش بخیر باشد.»

منابع
-----

ماشاءالله خان در دربار هارون الرشید، ایرج پزشک‌زاد، انتشارات صفی علیشاه، چاپ دوم

1. ↑  «کپی‌برداری «قهوه تلخ» از رمان قبل از انقلاب». تابناک. ۱۷ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۹ مهر ۱۳۸۹.
2. ↑  ابوالحسن علوی طباطبایی (۴ آبان ۱۳۸۲). ««قهوه تلخ» تقلید از «ماشاءالله‌خان…» است؟». خبرآنلاین. ص. تلویزیون. دریافت‌شده در ۲۷ اکتبر ۲۰۱۰.
3. ↑  «کتاب ماشاالله خان در بارگاه هارون الرشید». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۳ مه ۲۰۱۵.

| * ن
* ب
* و
ایرج پزشک‌زاد |
| --- |
| نمایشنامه | 
* *ادب مرد به ز دولت اوست تحریر شد* (۱۳۵۲)
* *پسر حاجی باباجان* (۱۳۸۷)
* *صندوق لعنت* (۱۳۹۴)
* *بلیط خان‌عمو*

 |
| داستانی | 
* *حاج مم‌جعفر در پاریس* (۱۳۳۳)
* *ماشاءالله خان در بارگاه هارون‌الرشید* (۱۳۳۷)
* *بوبول* (۱۳۳۸)
* *آسمون ریسمون* (۱۳۴۲)
* *دایی‌جان ناپلئون* (۱۳۴۹)
* *انترناسیونال بچه‌پرروها* (۱۳۶۳)
* *شهر فرنگ از همه رنگ* (احتمالاً ۱۳۷۲)
* *خانوادهٔ نیک‌اختر* (۱۳۸۰)
* *طنز فاخر سعدی* (۱۳۸۱)
* *حافظ ناشنیده‌پند* (۱۳۸۳)
* *رستم‌صولتان* (۱۳۸۴)
* *گلگشت خاطرات* (۱۳۸۶)
* *به یاد یار و دیار* (۱۳۹۱)

 |
| تاریخی | 
* *مروری در واقعهٔ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ و قانون مصونیت نظامیان آمریکایی*
* *مروری در تاریخ انقلاب روسیه* (۱۳۷۰)
* *مصدق بازمصلوب: چند مقالهٔ سیاسی* (۱۳۷۲)
* *مروری در تاریخ انقلاب فرانسه* (۱۳۸۱)
* *مروری در انقلاب مشروطیت ایران* (۱۳۸۴)
* *ریشه‌های اختلاف چین و شوروی*

 |
| دیگر | 
* *دایی‌جان ناپلئون* (مجموعه تلویزیونی)
* «آن‌ها که می‌خواهند غنائم خونین انقلاب را تقسیم کنند» (۱۳۵۷)
* مؤیدالممالک فکری ارشاد
* معزدیوان فکری

 |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد ادبیات است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |