**موسی مَعروفی** (زادهٔ ۱۲۶۸ در تهران – درگذشتهٔ ۷ شهریور ۱۳۴۴ در تهران) موسیقی‌دان، نوازندهٔ تار، مُدرس و گِردآورندهٔ ردیف موسیقی ایرانی بود. وی پدر جواد معروفی بود.

زندگی هنری
----------

**موسی مَعروفی** در سال ۱۲۶۸در خانواده‌ای متدین و علاقه‌مند به موسیقی در تهران به متولد شد. او فرزند محمد اسماعیل‌خان امین‌الملک و برادرزاده میرزا علی‌اصغر اتابک صدراعظم ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه بود. در کنار تحصیلات سنتی، نواختن سه‌تار را نزد «یوسف صورتگر» که از عکاسان دربار ناصری بود آغاز کرد. سپس از محضر استادان آن زمان از جمله درویش‌خان بهره برد. او با پشتکار و تمرینِ بسیار به درجه‌ای از نوازندگی رسید که موفق شد نشان «تبرزین طلا» را از درویش‌خان دریافت نماید. وی هم‌چنین نزد «حسین هنگ‌آفرین» به فراگیری «نت» پرداخت. در سال ۱۳۳۰ کتاب *دستور مقدماتی تار و سه‌تار* توسط موسی معروفی، نصرالله زرین‌پنجه و روح‌الله خالقی برای سال اول هنرستان موسیقی ملی، تنظیم و به چاپ رسید. در سال ۱۳۰۲ به مدرسه موسیقی «علی‌نقی وزیری» راه یافت و بر آموخته‌های خود افزود.

او از نوجوانی در این فکر بود تا ردیف موسیقی سنتی ایران را نت‌برداری کند. برای این منظور بعدها با تمامی استادان آن دوران تماس گرفت تا این کار را به انجام برساند. موسی معروفی با تکیه بر ردیف میرزا آقا حسینقلی و میرزا عبدالله و استفاده از نوشته‌های علی‌نقی وزیری ردیفی را گردآوری کرد که در سال ۱۳۴۲ منتشر شد. بنا به پیشنهاد موسی معروفی، سلیمان روح‌افزا نوازنده تار، ردیف مذکور را از روی نُت با تار اجرا و ضبط کرد.

او در سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۷ به همراهِ «ابوالحسن صبا»، «مشیر همایون شهردار» و چند هنرمند دیگر به خارج از کشور سفر کرد و صفحاتی را ضبط نمود.

ردیف جواد معروفی که تحت عنوان «ردیف موسیقی ایران برای پیانو» تدوین شده و در ۴ نوار کاست نیز اجرا شده، برگرفته از ردیف پدرش موسی خان معروفی است.  
موسم گل مشهورترین قطعه‌ای است که از موسی معروفی به یادگار مانده، وی این تصنیف را در مایهٔ دشتی بر اساس ملودی مازندرانی روی شعری از وحید دستگردی ساخت و قمرالملوک وزیری نخستین بار آن را در سال ۱۳۱۹ اجرا کرد.

فعالیت‌های هنری
---------------

وی علاقهٔ زیادی به تکمیل کردن نت‌نویسی ردیف داشت و آثار و تصنیفهای زیادی از خود به یادگار گذاشته‌است، از جمله تصنیف «موسم گل» که مرتضی حنانه برای سریال هزاردستان ملودی این تصنیف را انتخاب (به علت هم‌دوره بودن تصنیف و اتفاق داستان)، تنظیم و ارکستراسیون بی‌نظیری کرده‌است. از جمله فعالیت‌های هنری **موسی معروفی** به موارد زیر می‌توان اشاره نمود:

##### گردآوری ردیف موسیقی ایرانی

معروفی که خود سالها محضر اساتید گذشته را درک بود و به خط نت هم آشنا بود سالهای متمادی به تدوین ردیف موسیقی ایرانی همت گماشت که توسط وزارت فرهنگ و هنر به چاپ رسید. کتاب مورد بحث شامل ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی است و از نظر کمیت کامل‌ترین ردیفی بوده که منتشر شده، ولی با وجود کوششهایی که کرده انتقاداتی نیز بر آن وارد است.

##### تدریس در هنرستان موسیقی ملی

##### همکاری با ارکستر رادیو در بدو تأسیس

پانویس
------

1. ↑  «تار موسی معروفی-یحیی زرپنجه». موسسه فرهنگی هنری ماهور. دریافت‌شده در ۲۹ اوت ۲۰۱۵.[*پیوند مرده*]
2. ↑  «برگهائی از تاریخ موسیقی ایران». *حوزه هنری استان مرکزی*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ سپتامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۰۳.
3. ↑  خالقی، روح‌الله (۱۳۳۰). *دستور مقدماتی تار و سه‌تار*. تهران: انجمن ملی.
4. ↑  مهدی برکشلی، *ردیف هفت‌دستگاه موسیقی ایرانی*، مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور
5. ↑  «خواب‌های طلایی اثر ماندگار جواد معروفی+صوت». *خبرگزاری ایلنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۲-۱۵.
6. ↑  «ردیف موسیقی ایران برای پیانو». *نکیسا*.
7. ↑  امیر رستاق. «موسی معروفی: نغمه‌سرای دوره حزن». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۱۵.
8. ↑  خالقی، روح‌اله (۱۳۸۴). *دستور مقدماتی تار و سه‌تار (جلد یک)* (PDF) (ویراست علی برلیانی). تهران: چنگ. ص. ۳۳.
9. ↑  سپنتا، ساسان (آبان ۱۳۴۷). «آثار باقیمانده از ردیف موسیقی ایران». *وحید* (۵۹): ۱۰۵۷.

منابع
-----

* عنایت الله شکیباپور (۱۳۴۸)، *اطلاعات عمومی*، کتابفروشی اشراقی، ص. ۶۳
* هنر و موسیقی
* «موسی معروفی: نغمه‌سرای دوره حزن». بی‌بی‌سی فارسی.
* نصیری فر، حبیب‌الله (۱۳۸۳). *مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلداول)*. تهران: نگاه. صص. ۵۹ و ۶۰ و ۶۱ و ۶۲. شابک ۹۶۴-۶۱۷۴-۱۴-۰.

| * ن
* ب
* و
موسیقی ایران در دوران قاجار |
| --- |
| پایه‌های موسیقی | 
* موسیقی دستگاهی ایرانی
* تحول مقام به دستگاه
* ردیف (*میرزا عبدالله، آقا حسینقلی*)
* بحورالالحان

 |  |
| نوازندگان و موسیقی‌دانان | 
* آقابابا مخمور
* علی‌اکبر فراهانی
* غلامحسین فراهانی
* میرزا عبدالله
* آقا حسینقلی
* منتظم‌الحکما
* علینقی وزیری
* آلفرد ژان باتیست لومر
* ابراهیم آژنگ
* درویش خان
* محمد ایرانی مجرد
* اسماعیل قهرمانی
* پروانه
* موسی معروفی
* مرتضی نی‌داود
* محمدصادق‌خان
* باقرخان رامشگر
* علیرضا چنگی
* حسین اسماعیل‌زاده
* رکن‌الدین مختاری
* مشیر همایون شهردار
* حبیب سماع حضور
* سالار معزز
* نایب اسدالله
* علی‌اکبرخان شاهی
* یحیی زرپنجه
* حسین هنگ‌آفرین
* عصمت‌الدوله

 |
| آواز خوانان | 

|  |  |
| --- | --- |
| مرد | 
* علی‌اکبر شیدا
* عارف قزوینی
* ابوالحسن اقبال‌آذر
* سید حسین طاهرزاده
* علی‌خان نایب‌السلطنه
* عبدالله دوامی
* رضاقلی‌میرزا ظلی
* جناب دماوندی
* آلاپالاز اوغلی
* سید احمدخان ساوه‌ای
* سید علی‌اصغر کردستانی
* سلیمان امیرقاسمی

 |
| زن | 
* افتخار
* امجد
* زری
* ایران‌الدوله هلن
* فصل بهار
* قمرالملوک وزیری
* ملوک ضرابی

 |

 |
| تصنیف‌ها | 
* آمان
* از خون جوانان وطن لاله دمیده
* از کفم رها
* امشب شب مهتابه
* باد خزانی
* باد فرح‌بخش بهاری
* بهار دلکش
* در فکر تو بودم
* دل هوس سبزه و صحرا ندارد
* دیدم صنمی
* گریه را به مستی بهانه کردم
* گریه کن
* نکنم اگر چاره
* نمی‌دانم چه در پیمانه کردی

 |
| سایر افراد | 
* ناصرالدین شاه
* تاج‌السلطنه
* محمدتقی بهار
* فرصت شیرازی
* مخبرالسلطنه
* یحیی تارساز

 |
|  رده  الگو  درگاه |