**روستای فِریز** feriz، روستایی است در دهستان براکوه از توابع بخش جلگه ماژان شهرستان خوسف، واقع در استان خراسان جنوبی که بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، جمعیت آن بالغ بر ۲۱۶ نفر بوده‌است.

فریز از جمله روستاهای زیبای خوسف به حساب می‌آید. ابن حسام خوسفی در سفری که به فریز داشته و قصیده مشهور زیارتنامه خود را مربوط به مزار کاهی می‌سراید اشارات روشن به فریز و زیبایی افق آن نموده می‌گوید:

عفـی الله از فریـز و مـردم او کـه نـور ماه دارد انجـم او

به شب مأوای مارا ساز کردند هزاران مردمی آغاز کردند []

موقعیت جغرافیایی
----------------

روستای فریز در جنوب رشته کوه باقران به فاصله ۳۳ کیلومتری از شهر بیرجند واقع است. راه ارتباطی آن با مرکز استان، کوهستانی و سخت‌گذر است در نتیجه راه آسفالته‌ای که از شهر خوسف می‌گذرد، با وجود طولانی‌تر بودن به دلیل سهولت بیشتر مورد استفاده اهالی و مسافرین قرار می‌گیرد.

حرفه و پیشه
-----------

اهالی روستا به تولید و فروش زعفران و خشکبار مثل بادام و گردو و عناب و زرشک اشتغال دارند. اخیراً ایجاد مرغداری و گاوداری و ایستگاه هواشناسی گلخانه‌های، تولید و بنیه اقتصادی روستا را افزایش داده‌است.

آثار باستانی
------------

### آثار باستانی موجود

۱- یکی از آثار باستانی فریز، ارگ آن است که در زمان گذشته پایگاه و در حکم قلعه نظامی روستا بوده‌است و برای جلوگیری از حملات ازبکان ساخته شده‌است. بانی آن به درستی معلوم نیست.

پهنای دیوارها حدود ۲ متر (هشت خشت) می‌باشد. در این ارک زندانی وجود داشته که هم‌اکنون نیز سلول‌های آن برجاست و بسیار تاریک و مخوف است در درون و وسط پلکان طبقه فوقانی ارگ، چاهی وجود دارد که از عمق آن راهی به قلعه نظامی عمومی وجود داشته لیکن اکنون مسدود و غیرقابل عبور است.

۲- دومین اثر باستانی روستا قنات و قنواتی در خود مرکز و مزرعه پهچون و نیسان و کلاته حسنعلی خان می‌باشد.

### آثار باستانی از بین رفته

۱- درخت تنومند و بسیار قدیمی چنار که شناسنامه‌ای قدیمی و تاریخی داشته و قدیمی‌ترین درخت چناری بوده که دراین استان پهناور وجود داشته‌است.[]

در زمان گذشته که بنا به اظهارات اهالی که آن‌ها هم از گذشتگان خود شنیده و نقل قول می‌کنند دور تنه چنار حدود ۱۰ متر و چنان بوده که پس از آنکه به اصطلاح متونش آتش گرفته و توخالی شده و همانند اتاقی دایره‌ای از جنس چوب بجا مانده که برای بستن الاغ‌ها از این محفظه استفاده می‌شده‌است. هم‌اکنون هم که فقط یک چهارم از دیوارهٔ این اتاقک باقی‌مانده باز هم پناهگاهی برای رهگذران و مسافران و لولیان و گهگاهی هم اهالی خود روستاست.

هر سال ایام نوروز بر یکی از شاخه‌های آن تاب آویزان و همه جوانان و مردان روستا و روستاهای نزدیک در تاب نشسته و به اصطلاح باد می‌خوردند و لوطی محل دایره می‌زده و نوازنده می‌نواخت. این رسم تا ۳۰ سال پیش مرتب اجرا می‌شد. لیکن در یکی از شب‌های چله تابستان طوفان سهمگین و باد شدید موسمی این شاخه را شکست و رسم فوق را از میان برد.

۲- معبد یا آتشکده‌ای بوده احتمالاً متعلق به دوران پیش از اسلام که چندی پیش، ضمن تسطیح خاکسترهای آتش برافروخته و خاموش شده چندین صد سال قبل از زیر خاک نمایان و حکایت از قدمت روستا و آیین مردم آن می‌نماید.[]

۳- قلعه نظامی بوده‌است که حدود شصت سال پیش تسطیح و به زمین زراعتی تبدیل شده‌است در عمق پنج، شش متری این زمین خانه‌ای و نصبی و راهنمایی به اطراف و جوانب قلعه پیداشده که فعلاً محو و یافتنش مستلزم خاک برداریهای دیگری است.

  

**بزرگان و فضلای روستای فریز**

از فضلا و علمای این روستا می‌توان از مرحوم آخوند ملا علی اکبر بزرگ و جناب آقای سید محمد ملقب به آقا سید حافظ ، حافظ کلام الله مجید نام برد که در سال ۱۳۵۰ هجری قمری فوت نموده و مدفنش در مزار شیخ ابو دردا و مراد بخش می‌باشد .

از علمای قرن اخیر محل می‌توان نام مرحوم حاجی آخوند خلیقی، آحوند ملا عبدالجواد حاجی، ملا علی اکبر و شیخ علی اکبر محسنی و آقا سید رضا گلستانی را که همگان درگذشته اند.

از بزرگان قدیمی این روستا می‌توان به محمد خان و شیرعلی خان و حکمرانانی از قبیل علی قلی خان اشاره نمود.

### قنات های روستای فریز

1. قنات اصلی فریزمرمت و بهسازی قنات روستای فریزمرمت و بهسازی قنات روستای فریز در مرداد ماه 1395
2. قنات کلاته حسینعلی خان
3. قنات پهچون

منابع
-----

1. ↑  «پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۰۸.
فهرست قنات‌های شهرستان خوسف

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان خوسف |
| --- |
| مرکز | 
* خوسف

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* خوسف

 |
| دهستان‌ها  و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| خوسف | 
* ارک
* اریش
* امین‌آباد
* برمنج
* بیناباد
* تجگ
* تقاب
* چاه رکاتیها
* چاه زینی‌ها
* چاه صبحی
* حوض حسنعلی
* دستگرد
* دوکوهه
* رزگ
* سیوجان
* شاه زیله
* شمس بالا
* شهنه
* علی‌آباد
* فخرآباد
* فدشک
* کلاته قصاب
* کلاته ملک
* گلگون بالا
* گوشه سفلی
* گوشه علیا
* ماهمیران
* محمدیه
* معصوم‌آباد
* مهرآباد
* نالینو
* نستونک
* نصرآباد
* همچ
* همند

 |
| خور | 
* جفت رود
* جنبوک
* چاه حریف
* حامی
* خرم
* خور
* دهن‌رود
* دیم
* زرکش
* سروباد
* ششدانگ
* شل‌آباد
* صلک
* طوطی
* قیصار
* گرونگ
* گیوک
* نوغاب
* هامون

 |

 |

 |
| جلگه ماژان | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* ماژان

 |
| دهستان‌ها  و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| جلگه ماژان | 
* اصغریه
* اکبرآباد
* برزاج
* بک
* بیدخت
* بیدستان
* پیرود
* تقی‌آباد
* توج
* جیرگ
* چاه پنج‌تن آل‌عبا
* چاه سلمان فارسی
* چاه صادقی
* چاه عمیق قدس شماره ۱
* چاه عمیق قدس شماره ۲
* چاه موتور شماره ۱ ولی‌عصر
* چاه موتور شماره ۲ ولی‌عصر
* چاه موتور شماره ۳ ولی‌عصر
* چاه موتور شماره ۴ ولی‌عصر
* حسین‌آباد شیبانی
* حسین‌آباد علم
* درصالح
* ده‌میر
* دولت‌آباد
* رضویه
* شاه محمود
* شرکت تعاونی ساربان
* شیخ‌آباد
* طاهرآباد سفلی
* علی‌آباد
* قوریان
* کاجو پایین
* کاخک
* کاخکوک
* کارجگان
* کریم‌آباد
* کلاته عرب
* کوشه قیس‌آباد
* گلوند علیا
* گولگ
* گرگی
* گیمنج
* گیو
* محمدآباد (جنوب)
* محمدآباد (شمال)
* مهنج
* نصرآباد
* هردینگ
* وحدآباد
* یوش

 |
| براکوه | 
* الله‌یار
* باغ علی‌شاه
* پرمچ
* جعفرآباد
* چاه استقلال
* چاه طالقانی
* چهکندک
* چهکندگل
* حسین‌آباد
* حصار
* حلوایی
* خلیلان
* خواجگی
* دوسکام
* روبیات
* رومنجان
* زادنبه بالا
* زادنبه پایین
* زرگر
* زنوک
* سلم‌آباد
* شهرستانک
* شوشک
* علی‌آباد
* علی‌حاجی پایین
* علی‌حاجی بالا
* عیلکی بالا
* عیلکی پایین
* فریز
* قصبه
* کاریزنو
* کلاته حسن‌بیک
* کلاته خدابخش
* کلاته ملاخداداد
* گل
* گیوشاد
* مرغوک
* میناخون
* نودر
* نودوک
* نورشک
* نوکاج
* هلودر پایین
* هویگان

 |
| قلعه زری | 
* برمزید سفلی
* بصیران
* بندشک
* بید
* بیشه
* پسته
* تقی‌آباد
* جمشیدآباد
* چاه کوران وکیل‌آباد
* چاه موتور کمیته امداد
* حسین‌آباد میران
* حصاردار باغ
* خلق‌آباد
* خوانند
* خیرآباد
* دم روباه
* رگ
* ریگ بالا
* زید
* سرچاه شور
* سرچاه عماری
* سلمی
* سیب چاه
* سیدان
* شادان
* شمس‌آباد
* شهرک امام هادی
* صمدآباد
* علی‌آباد
* علی‌آباد زارعین
* عماری
* فخرآباد
* فسون
* فیض‌آباد
* قائم‌آباد
* قنات
* کریم‌آباد
* کفتر میلان
* کمرسبز
* گاوه
* گود محمدخان
* محمدآباد
* مزار زربان (شاه سلیمان‌علی)
* معدن قلعه زری
* هنگران

 |

 |

 |

 |