**شمس‌الدّین محمّد گلندام** (نیمهٔ دوّمِ سدهٔ هشتم و نیمهٔ اوّلِ سدهٔ نهمِ هجریِ قمری)، مشهور است که یکی از نزدیکان حافظ و جمع‌آورنده و مقدّمه‌نویس دیوان است. از او به عنوان نویسنده و شاعر نیز یاد شده‌است.

هرچند که افراد زیادی معتقدند محمد گلندام یکی از نزدیکان حافظ و نیز جمع آورنده و مقدّمه‌نویس دیوان است، اما نظر برخی از محققان با آن‌ها تفاوت دارد. احمد شاملو در مقدمهٔ *حافظ شیراز به روایت احمد شاملو* می‌نویسد: «این شخص را محمدِ گلندام خوانده‌اند لیکن رنود دریافتند که چنین نیست و یک محررِ گم‌نام بدین نام و نشان خواسته‌است از این ره‌گذر نامی از خود به یادگار بگذارد. زیرا آنچنان که محققانی چون محمد قزوینی نوشته‌اند، در قدیم‌ترین نسخی که از این مقدمه در دست است چنین نامی دیده نمی‌شود. قزوینی در عینِ حال اقوالِ دولت‌شاه سمرقندی را نیز مؤیدِ نظرِ خود دانسته‌است که در تذکرهٔ احوالِ حافظ می‌نویسد: «بعد از وفاتِ حافظ معتقدان و مصاحبانِ او اشعار او را مدون ساخته‌اند.» و دیگر نامی از کسی نبرده‌است.»

این نظریه اخیر نیز مخالفانی دارد دکتر سید محمدرضا جلالی نائینی در این باره می‌نویسد: «در طول شش قرنی که از وفات خواجه سپری شده، هیچ یک از کسانی که دربارهٔ آثار و زندگانی او تحقیق و تتبع کرده‌اند، وجود شمس‌الدین محمد گلندام را مورد شک و تردید قرار نداده‌اند و همه او را جامع دیوان حافظ شناخته‌اند، مگر علامه محمد قزوینی و تنی چند در ایران که به اقتفای آن مرحوم قدم برداشته‌اند و به اشتباه افتاده‌اند، و گلندام را وجودی موهوم و غیرواقعی و غیرحقیقی پنداشته‌اند!»

قصیده‌ای از محمد گلندام
-----------------------

«در این میان در سفینه‌ای که سابقاً جزو کتاب‌خانهٔ آقای جعفر سلطان القرایی در تبریز بود و اکنون به کتاب‌خانهٔ مجلس (بهارستان) انتقال یافته‌است قصیده‌ای در مدح ابوالفتح سلطان ابراهیم پسر شاهرخ که از سال ۸۱۷ تا ۸۳۸ هجری حکومت فارس را بر عهده داشته تحت عنوان: «ایضایمدحه، مولانا شمس‌الدین محمد گلندام»، از محمد گلندام کشف شد.»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| تازگی بین که دگر باره صبا پیدا کرد |  |  آمد و باغ گل‌اندام و سمن سیما کرد |
| دشت پر خاسته چون بزمگاه کسری ساخت |  |  باغ آراسته چون تختگه دارا کرد |
| بوی پیراهن خونین گل از مصر چمن |  |  دیدهٔ نرگس سودا زده را بینا کرد |

پانویس
------

1. ↑  خرمشاهی ۳۲
2. ↑  حافظ ۳۳
3. ↑  جلالی نائینی ۲۳۰
4. ↑  جلالی نائینی ۲۳۱

منابع
-----

* جلالی نائینی، سید محمدرضا (۱۳۷۱)، «جمع دیوان حافظ»، *سخن اهل دل، مجموعه مقالات به مناسبت بزرگداشت ششصمدمین سال تولد حافظ*، به کوشش با مقدمهٔ عبدالحسین زرین‌کوب.، کمیسیون ملی یونسکو در ایران
* حافظ شیرازی، خواجه شمس‌الدین محمد بن محمد (۱۳۵۴)، *حافظ شیراز*، به کوشش به روایت احمد شاملو.، تهران: انتشارات مروارید
* خرّمشاهی، بهاءالدّین. *حافظ‌نامه، شرح الفاظ، اعلام، مفاهیم کلیدی و ابیات دشوار حافظ*، بخش اوّل، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۷۳ شابک ‎۹۶۴-۴۴۵-۱۷۳-۲

| * ن
* ب
* و
حافظ شیرازی |
| --- |
| آثار و کتاب‌ها | 
* *دیوان حافظ*
* *غزلیات حافظ*
* *فهرست دست‌نویس‌های دیوان حافظ*
* تصحیح‌های دیوان حافظ
* *حافظ شیراز به روایت احمد شاملو*
* *حافظ به روایت کیارستمی*
* *حافظ به سعی سایه*

 |
| یادمان | 
* حافظیه
* روز بزرگداشت حافظ در ایران

 |
| اماکن | 
* خیابان حافظ
* بیمارستان حافظ
* نیروگاه حافظ

 |
| حافظ‌ شناسی | 
* حافظ: زندگی و اندیشه
* افسانه‌های زندگی حافظ
* سبک و هنر شعری حافظ
* طنز در اشعار حافظ
* نگرش سیاسی حافظ
* اثرگذاری‌های حافظ
* اثرپذیری حافظ از گذشتگان
* مذهب حافظ
* نقدها و نظرها درباره حافظ

 |
| حافظ‌ پژوهان | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایران | 
* ابتهاج
* الهی قمشه‌ای
* انجوی شیرازی
* ثروتیان
* حمیدیان
* خائفی
* خانلری
* خرمشاهی
* خلخالی
* زیانی
* غنی
* قزوینی
* نیساری
* هروی

 |
| غرب | 
* آربری
* اوتاس
* جونز
* دالن
* گوته

 |

 |
| افراد مرتبط | 
* امیر مبارزالدین
* جلال‌الدین شاه‌شجاع
* محمد گلندام
* احمد سودی
* محمدعلی فروغی
* احمد کسروی
* آندره گدار
* مدح‌شدگان حافظ

 |
| فیلم و موسیقی | 
* حافظ
* دلشدگان
* گلبانگ شجریان ۱ (بت چین)
* به یاد حافظ
* اپرای حافظ
* حافظ عاشق است

 |
| جستار وابسته | 
* *دیوان غربی–شرقی*
* فال حافظ
* ماهنامه حافظ
* لاله حافظی
* *مجموعه نظم فارسی*

 |
| 
* رده

 |