**پرسفونه** یا **پرسفون** (به یونانی: Περσεφόνη) (به انگلیسی: Persephone /pərˈsɛfəni/; pər-SEF-ə-nee) در اسطوره‌های یونان دختر زئوس و دمتر، و ملکهٔ جهان زیرین و همسر خدای مردگان، هادس است. او را **کورئه** یا **کوره** (Kore /ˈkɔ:ri:/; KOR-ee) ـ به معنای دوشیزه یا دختر ـ نیز می‌نامند. هومر او را به صورت شاهزاده خانمی باشکوه و معظم و نیرومند و مهیب، و به شکل بانویی هراسناک و معزز و محترم و متبرک و شاهانه توصیف می‌کند که لعن و نفرین‌های زندگان را در مورد [ارواح مردگان] به اجرا در می‌آورده است. او از طریق ربوده شدنش توسط هادس، و سپس ازدواجش با او تبدیل به ملکهٔ عالم زیرین و جهان اموات شد.
رومی‌ها او را با نام پروسرپینا می‌شناختند. نام او به معنی «*کسی که نور را نابود ساخت*» است.

هنگامی که پرسفونه، دختر باکرهٔ دمتر، در میان مرغزارها در جلگهٔ انّا واقع در سیسیل همراه با دیگر دوستانش در حال بازی و تفریح بود، زمین گلی عجیب را سر راه او رویاند.
این گل عجیب که نرگس گفته شده‌است، هدیهٔ گایا (مادر زمین) به هادس، حاکم مطلق سرزمین ارواح، برای معشوقه‌اش پرسفونه بود. زیبایی این گل به اندازه‌ای بود که بیننده را بی‌اختیار به ترس آمیخته با احترام دچار می‌ساخت و قدرت خدایان یا قدرتی مافوق طبیعت را به نمایش می‌گذاشت. عطر گل مزبور نیز مسحورکننده و اعجاب‌انگیز بود؛ چنان‌که تمام آسمان و زمین را معطر و در خود غرق کرد؛ حال آنکه حیله و وسوسه‌ای شیطانی از سوی هادس برای جلب نظر پرسفونه بود.
در سرودهٔ هومر آمده‌است:

از ریشهٔ این گیاه صدها شکوفه رشد کردند و بو پراکندند
بسیار مطبوع و دلپذیر که تمامی پهنای بهشت در بالا
و تمامی زمین شادی کردند.
دختر جوان، بی‌خبر از حیله‌های خدایان، با دیدن این گل مسحور و شگفت‌زده شد و چون پاک و معصوم بود، دو دستش را برای چیدن آن دراز کرد. در همین هنگام هادس با ارابه‌ای زرین که اسبانی تیره آن را می‌کشیدند، از زمین بیرون آمد و در حالی که افسار اسبان را در دست چپ داشت، با دست راستش پرسفونه را از زمین برداشت و او را در ارابه نزد خود گذاشت و با سرعتی چون برق از آنجا دور شد.

پرسفونه فریاد برآورد و مادرش را صدا زد، اما هیچ‌یک از خدایان و نامیرایان صدای او را نشنیدند و تنها هکات و هلیوس ـ ایزد خورشید ـ صدای او را شنیدند و شاهد این ربوده شدن بودند.
تپه‌ها صدای گریهٔ دختر را در فضا انعکاس دادند، و مادر صدای او را شنید و در جستجوی دختر همچون پرنده‌ای بر بالای دریاها و زمین به حرکت درآمد، اما هیچ‌کدام ـ نه آدمیان، نه خدایان، و نه پیام‌رسانان، از جمله مرغان و پرندگان ـ حقیقت را به او بازگو نکردند.
هنگامی که آتنا و آرتمیس، دوستان پرسفونه، به آن مرغزار رسیدند، شکاف زمین به هم آمده بود؛ آن گل عجیب نیز ناپدید شده بود، و چیزی از پرسفونه به جز سبد پرگلش باقی نمانده بود.
آن زمان که پرسفونه سوار بر ارابهٔ هادس بود و زمین‌های آباد و دریاهای تندآب و حتی هلیوس را سوار بر ارابه‌اش در آسمان می‌دید، به این امید بود که کسی صدای فریادش را بشنود، اما هنگامی که یکی از فرشتگان دریایی به نام سیانه در مقابل هادس مقاومت کرد و خواست مانع ربودن پرسفونه شود، هادس ضربه‌ای بر زمین وارد کرد و دل زمین را شکافت و با پرسفونه به داخل ژرفای سیاه و هراس‌انگیز زمین وارد شد. محل ربوده شدن پرسفونه را در جاهای مختلفی ذکر کرده‌اند، از جمله سیسیل و در کنار کوه آتنا یا در آتیک در تراس، در ایونی و بعضی در جنگل مگار گفته‌اند. جستجوی دمتر به دنبال فرزند در اشعار هومر چنین آمده‌است:

> 
> *هنگامی که الههٔ بزرگ [دمتر] صدای فریاد دخترش را شنید،*
> به‌سرعت رنج و غصه و اندوهی گران بر قلبش نشست؛ چندان که نقاب و پوشش خود را درید و گیسوانش را پریشان کرد  
> 
> ردایش را از دوشش به زیر انداخت  
> 
> و مانند پرنده‌ای وحشی بر فراز زمین و دریا، شتابان پر گشود.  
> 
> 
> 
> 

تاریکی شب هم مانع جستجوی دمتر نشد. او طبق سنت کهن، دو مشعل از شعله‌های کوه اتنا روشن کرد و ۹ روز در جهان سرگردان به دنبال پرسفونه گشت، و تمامی برکات حیات‌بخش، تمامی خیش‌ها و ورزاها را از بین برد و به زمین فرمان داد تا از جوانه زدن و رشد بذرهایی که در خود داشت، امتناع کند. پس از آن، تمام حاصلخیزی زمین از دست رفت و به زمین‌های بایر و بی‌آب و علف تبدیل شد. پس از این جستجوی طولانی، سرانجام دمتر به یاری آرتور، از نرئیدها، یا توسط سیانه فهمید که هادس پرسفونه را ربوده‌است.

پرسفونه فرزند ربوده شدهٔ خدای خدایان، زئوس و الههٔ حاصلخیزی و باروری و تولیدمثل، دمتر بود. پرسفونه زنی جوان و زیبا بود که همه او را دوست داشتند، حتی هادس نیز او را برای خود می‌خواست. یک روز وقتی او در حال جمع کردن گل‌ها در دشتی به اسم *انا* بود، ناگهان زمین شکافته شد و هادس از آن بیرون آمد و پرسفونه را ربود. هیچ‌کس غیر از زئوس و ایزد جوان خورشید، هلیوس متوجه این ماجرا نشد.

هنگامی که زمین زیر پای پرسفونه دهان گشود و او را به هادس رهنمون شد، پرسفونه فریادی از وحشت برآورد که دمتر صدای او را شنید و مشعل به دست، به جستجوی دختر خویش برآمد: کاری که در مراسم آئینی کورئه کاربرد یافت. سرانجام هلیوس آشکار کرد که چه اتفاقی افتاده‌است. دمتر بسیار خشمگین شد و خود را در تنهایی اسیر کرد، و بدین سبب زمین، حاصلخیزی خود را از دست داد. زئوس با دانستن این که این موضوع بیشتر از این نمی‌تواند ادامه پیدا کند، هرمس را نزد هادس فرستاد تا پرسفونه را آزاد کند. هادس با بی میلی این درخواست را قبول کرد. اما قبل از اینکه او آنجا را ترک کند، به او یک انار داد و وقتی او آن را خورد، ناچار بود نیمی از سال را نزد هادس در جهان زیرین باشد و نیمی را نزد مادرش روی زمین. وقتی پرسفونه نزد هادس است، دمتر دست از کار می‌کشد و به گیاهان اجازهٔ رشد نمی‌دهد و به کُنجی می‌رود و بازگشت دخترش را انتظار می‌کشد و با بازگشت پرسفونه، دوباره به جهان می‌پردازد و از زمین گیاه می‌روید و جهان دوباره بارآور می‌شود. صدای پای پرسفونه که نزد مادرش بازمی‌گردد، برای زمین و گیاهان و حیوانات و جانوران آن به مانند پیک بهار است.

در جهان زیرین پرسفونه هم ملکه است و هم راهنمای ارواح مردگان. پرسفونه معمولاً به شکل ایزدبانویی جوان که خوشه‌ای دانه یا مشعلی شعله‌ور در دست دارد، به تصویر کشیده می‌شود. گاهی نیز او را در کنار مادرش دمتر، و استاد کشاورزی تریپتولموس نشان می‌دهند. در دوره‌هایی دیگر او را همراه همسرش، هادس بر تخت سلطنت تصویر می‌کردند.

ظاهر پرسفونه
------------

در متون یونان باستان پرسفونه دوشیزه ای جوان با موهای بلند طلایی و چشمان آبی به تصویر کشیده می شد. در آثار های امروزی پرسفونه با موهای فرفری قرمز رنگ نشان داده می شود .

مراسم آیینی بزرگداشت پرسفونه (پرسفون) در الوزیس
-----------------------------------------------

اسطوره پرسفونه خاستگاه مراسم آیینی سالیانه رازانگیزی در الوزیس و بسیاری از دیگر شهرهای یونان واقع شد و مراسم رازآلوده مزبور، جشن الوزیس نام گرفت. این جشن هر پنج سال یک بار با شکوهی بیش از جشن‌های سالانه، به هنگام کشت و زرع برگزار می‌شد و از بزرگ‌ترین جشن‌ها و آیین‌های یونانیان باستان بود. مراسم آیینی مزبور با شست‌وشو و تعمید در دریا و شاید تدهین با روغن؛ سرودخوانی و مراسم آیینی رقص و حرکات نمادین مشعل‌هایی که شرکت‌کنندگان در دست داشتند و نمادی از رشد غلات و حبوبات بود، انجام می‌گرفت. در این جشن رازآمیز، دیمیتر و پرسفونه، دو خدابانوی مستقل بودند: کورئه نماد دانه غلات است، و به همین دلیل هم است که چهار ماه از سال را در زیر زمین و نزد هادس بازمی‌گردد و هشت ماه را بر روی زمین نزد مادر خود زندگی می‌کند. در این اسطوره تریپتولموس، رسول دیمیتر با گردونه‌ای بالدار که بال گردونه مارهایی بالدار است، به سراسر زمین سفر می‌کند و به مردم کشاورزی می‌آموزد. تریپتولموس به معنی شخم سه کاره رها شده و زمینی است که در آن دانه کشت می‌شود. در مراسم آیین الوزیس، دیمیتر را قهرمان اسطوره‌ای دیگری همراهی می‌کند که پسر زئوس، و در روایتی همسر دیمیتر است.

آثار مرتبط
----------

* تجاوز به پرسفونهحوالی ۱۹۱۳ م.اثر روپرت بانینگارخانه ملی استرالیا*تجاوز به پرسفونه*  
حوالی ۱۹۱۳ م.  
اثر روپرت بانی  
نگارخانه ملی استرالیا
* تندیس مرمرین از پرسفونه بر روی تخت سلطنت۴۸۰ (پیش از میلاد)موزه پرگامون*تندیس مرمرین از پرسفونه بر روی تخت سلطنت*  
۴۸۰ (پیش از میلاد)  
موزه پرگامون
* سر پرسفونه۴۲۰ (پیش از میلاد)مجموعه بارل (en)*سر پرسفونه*  
۴۲۰ (پیش از میلاد)  
مجموعه بارل (en)

جستارهای وابسته
---------------

* سیاوش

یادداشت‌ها
----------

1. ↑  Enna
2. ↑  "Homeric Hymn to Demeter", verses 13-15, quoted from Harris, Stephen L. & Platzner, Gloria, p. 123
3. ↑  Hekate؛ الهه‌ای قدیمی است و ثروت مادی و معنوی بر همه ارزانی می‌دارد. او در ابتدا الهه‌ای نیکوکار بود، اما به‌تدریج بدجنس و بدکار شد.
4. ↑  Helios
5. ↑  Cyane
6. ↑  Etna

پانویس
------

1. ↑  Martin Nilsson، *Die Geschichete der Griechische Religion, vol 1*، 462-463, 479-480.
2. ↑  "Persephone Greek queen of Underworld" (به انگلیسی). theoi project. Retrieved October 3, 2015.
3. ↑  فاطمی؛ سعید، *اساطیر یونان و روم یا افسانهٔ خدایان*، ۱۱۹–۱۲۰.
4. ↑  Robin; Hard، *The Routledge Handbook Of Greek Mythology*، ۱۲۶.
5. ↑  فاطمی؛ سعید، ۱۳۱.
6. ↑  فاطمی؛ سعید، ۱۳۱.
7. ↑  روزنبرگ؛ دونا، *کتاب*، ۵۶.
8. ↑  Hard; Robin، *کتاب*، 126 - 127.
9. ↑  همیلتون؛ ادیت، *کتاب*، ۶۵.
10. ↑  روزنبرگ؛ دونا، *کتاب*، ۵۶.
11. ↑  روزنبرگ؛ دونا، *کتاب*، همان.
12. ↑  Micha F. Lindemans. "Persephone" (به انگلیسی). pantheon.org. Archived from the original on 5 August 2008. Retrieved October 3, 2015.

منابع
-----



|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پرسفونه موجود است. |

* پین سنت، جان؛ (۱۳۸۷) شناخت اساطیر یونان، ترجمهٔ باجلان فرخی، تهران، اساطیر، چاپ دوم.

| * ن
* ب
* و
ایزدان و پهلوانان اساطیر یونان باستان |
| --- |
| ایزدان نخستین |  آنانکی· آیتر· اربوس· اروس· اورانوس· پونتوس/تالاسا· تارتاروس· خائوس· خرونوس· گایا· مویرای (اتروپوس. لاکسیس. کلوتو)· نوکس· همرا  | زئوس و عقابش. مجموعهٔ عتیق در برلین. |
| دوازده ایزد المپ‌نشین |  آپولون· آتنا· آرتمیس· آرس· آفرودیته· پوزئیدون· دمتر· زئوس· هرا· هرمس· هستیا· هفائستوس |
| دیگر ایزدان |  اطلس· ائوس· پن (پان)· پرسفونه· پروتئوس·پرومته· دیونیسوس· ستو· سلنه· فبوس· لتو· مایا· هادس· هارمونیا· هبه· هلیوس· هایجیا  |
| تیتان‌ها |   اوکئانوس· تئا· تتیس· تمیس· رئا· فوبه· کئوس· کرونوس· کریوس· منه‌موزین· هیپریون· یاپتوس |
| گروه‌ها |    آرگونوت‌ها· آمازون‌ها· الهه‌های انتقام· بورئاس· ساتیر· سانتور· سایکلاپس‌ها· سیرن· خاریتس· گیگانت‌ها· میوزها· مویرای· نرئیدها· نیمف· هارپی· هکاتونکایر  |
| دیگر موجودات نخستین |    پگاسوس· پولیفموس· سربروس· شیمر· کیرون· گروئون· لادون· مدوسا· مینوتور· هیدرا  |
| پهلوانان میرا و  نیمه‌خدایان |    آتالانته· آسکلپیوس· آشیل· آنتیوپ· اودیسئوس· اورفئوس· اودیپ· ایکاروس· بلروفون· پانته‌زیله· پرسئوس· پلئوس· پنلوپه· تانتالوس· تسئوس·دایدالوس· سیزیف· هرکول· هیپولیتا· یاسون  |
| مکان‌های مقدس |    المپوس· المپیا· الوزیس· دلفی· دلوس· دودونا  |
| اساطیر یونانی ·رده:اساطیر یونانی |

| * ن
* ب
* و
دین یونان باستان و اسطوره‌شناسی یونانی |
| --- |
| شکل‌های کلاسیک مذهبی | 
* دین یونان باستان
* دین هلنیستی
* جادو
* آیین اورفئوسی
* مکتب فیثاغوری

 |
| فرقه‌های اسرارآمیز یونانی-رومی | 
* آرکادیا
* دلوس
* اسرار دیونیسوسی
* اسرار الوزیس
* ایمبروس
* مهرپرستی
* اسرار ایزیس
* اورفیسم

 |
| باورهای اصلی | 
* اسطوره‌شناسی
* ایزدانگاری
* پاگانیسم
* دوران طلایی
* خداباوری
* چندخداپرستی
* سرنوشت
* قاعده طلایی
* یگانه‌گرایی

 |
| موجودات افسانه‌ای | 
* بورئاس
* سانتور
* Centaurides
* سایکلاپس
* اژدها
* الهه‌های انتقام
* گیگانت‌ها
* هارپی
* هکاتونکایر
* مویرای
* موز
* نیمف
* ساتیر
* خاریتس

 |
| قبایل افسانه‌ای | 
* آمازون‌ها
* آتلانتیس
* Curetes
* Korybantes
* لاپیت‌ها
* لوتوفاگ‌ها
* Myrmidons
* Pygmies
* Telchines

 |
| دوازده ایزد المپ‌نشین | 
* آفرودیته
* آپولون
* آرتمیس
* آرس
* آتنا
* دمتر
* هستیا
* هفائستوس
* هرا
* هرمس
* پوزئیدون
* زئوس

 |
| فهرست شخصیت‌های اسطوره‌ای یونانی | 
* اسقلبیوس
* دیونیسوس
* ائوس
* اروس
* گایا
* هادس
* هبه
* هکاته
* هلیوس
* Mycenaean deities
* پرسفونه
* پَن
* پاندیا
* Sea gods
* سلنه
* اورانوس

 |
| اشکال ذخیره‌سازی | 
* آمفورا
* هیدریا
* Kalathos
* Kalpis
* لبس
* Pelike
* Pithos
* Stamnos

 |
| ایزدان نخستین یونان | 
* آیتر
* خائوس
* خرونوس
* اربوس
* گایا
* همرا
* نوکس
* تارتاروس
* اورانوس

 |
| تیتان | 

|  |  |
| --- | --- |
| نخستین نسل | 
* کئوس
* کرونوس
* کریوس
* هیپریون
* یاپتوس
* نماسینی
* اوکئانوس
* فوبه
* رئا
* تتیس
* تئا
* تمیس

 |
| دومین نسل | 
* استریا
* آسترائوس
* اطلس
* ائوس
* اپیمتئوس
* هلیوس
* Lelantos
* لتو
* منوتیوس
* متیس
* پالاس
* پرسِس
* پرومته
* سلنه

 |
| سومین نسل | 
* فسفر
* هسپروس
* هکاته

 |

 |
| فرقه قهرمانی یونان | 
* آشیل و جنگ تروآ
* بلروفون و شیمر
* یاسون و آرگونوت‌ها
* هرکول و دوازده‌خان هرکول
* اودیسئوس و ادیسه
* ادیپ و مخالفان هفت‌گانه تب
* پرسئوس و مدوسا
* تسئوس و مینوتور
* تریپتولموس

 |
| مناسک و اعمال | 
* Amphidromia
* قربانی کردن حیوان
* هولوکاست
* Funeral and burial practices
* Hymn
* Hieros gamos
* Iatromantis
* Interpretatio graeca
* ساغرریزی
* Nekyia
* فال اموات
* Necromanteion
* Panegyris
* Pharmakos
* نماز
* قربانی کردن
* Temenos
* معابد باستانی یونان
* ودیعه نذری
* تئاتر

 |
| بازی‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| Panhellenic Games | 
* بازی‌های المپیک باستان
* Pythian Games
* Nemean Games
* Isthmian Games

 |
| 
* Panathenaic Games
* Rhieia

 |

 |
| جشن‌ها/جشنواره‌ها | 
* Actia
* Adonia
* Agrionia
* Amphidromia
* Anthesteria
* Apellai
* Apaturia
* Aphrodisia
* Arrhephoria
* Ascolia
* Bendidia
* Boedromia
* Brauronia
* Buphonia
* Chalceia
* Diasia
* Delphinia
* دیونیسیا
* Elaphebolia
* Gamelia
* Haloa
* Heracleia
* Hermaea
* یولائوس
* Kronia
* Lenaia
* Metageitnia
* Munichia
* Oschophoria
* Pamboeotia
* Pandia
* Plynteria
* Pyanopsia
* Skira
* Synoikia
* Soteria
* Tauropolia
* Thargelia
* Theseia
* تسموفوریا

 |
| مکان‌های مقدس | 
* دلفی
* دلوس
* دودونا
* الوزیس
* المپیا
* المپ
* Sacred Way

 |
| متون | 
* *Argonautica*
* *Bibliotheca*
* *Homeric Hymns*
* *ایلیاد*
* *ادیسه*
* *تئوگونیا*
* *کارها و روزها*
* Epic Cycle
* Theban Cycle

 |
| جنبش‌های نوپدید دینی | 
* Discordianism
* Gaianism
* Hellenismos
* Decline of Greco-Roman polytheism

 |
| وخشور/پیشگویان | 
* Asbolus
* Bakis
* کالخاس
* کاساندرا
* پیتیا
* تئیریاس

 |
| عوالم افسانه‌ای | 
* آتلانتیس
* Hyperborea
* Panchaea
* Themiscyra

 |
| دنیای اموات یونان | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ورودی به عالم اموات | 

|  |  |
| --- | --- |
| رودخانه‌ها | 
* آخرون
* کوکوتوس
* Eridanos
* لته
* فلگتون
* استوکس

 |
| دریاچه‌ها/ باتلاق‌ها | 
* Acherusia
* دریاچه اورنوس
* Lerna Lake

 |
| غارها | 
* Cave at Cape Matapan
* Cave Charonium
* غار در دریاچه اورنوس
* Cave at Heraclea Pontica

 |
| Ploutonion | 
* Pluto's Gate

 |

 |
| مکان‌ها | 
* الوسیون
* اربوس
* Fields of Asphodel
* Fields of Punishment
* جزایر خرم
* تارتاروس

 |
| قضاوت در عالم اموات | 
* آیاکوس
* مینوس
* رادامانتوس

 |
| محافظان | 
* سربروس

 |
| زورق‌بان | 
* خارون
* Charon's obol

 |
| خدایان | 
* Chthonic
* هادس / پلوتون
* هکاته
* هوپنوس
* پرسفونه
* تاناتوس

 |

 |

| * ن
* ب
* و
دنیای مردگان در فرهنگ یونانی-رومی |
| --- |
| جغرافیا | 
* رود استیکس
* رود آخرون
* رود کوکیوتوس
* رود لته
* رود فلگتون
* الیزیوم
* تارتاروس
* دشت آسفودل
* دشت عزا

 |
| ساکنان | 
* هادس/پلوتون (در اسطوره رومی)
* پرسفونه
* سربروس
* خارون
* الهه‌های انتقام
* آسکالافوس
* سئوتونیموس
* اورینوموس
* هکاته
* هیپنوس

 |
| قاضی‌ها | 
* آیاکوس
* مینوس
* رادامانتوس

 |
| ساکنان دشت عزا | 
* پروکریس
* اریفیل
* دیدو
* لائودامیا
* فدرا

 |
| زندانیان مشهور تارتاروس | 
* دانائیدها
* ایکسیون
* سالمونئوس
* سیزیف
* تانتالوس
* تیتان
* تیتیوس
* اربوس
* اوکنوس
* منوتیوس

 |
| بازدیدکنندگان  کاتاباسیس | 
* آئنیاس
* سمله
* ار
* کاستور و پولوکس
* آلکستیس
* هیپولوتس
* آدونیس
* تسئوس
* پسوخه و کوپیدو
* پرسفونه
* هراکلس
* سیزیف
* ادیسه
* اورفئوس

 |
| در ارتباط | 
* آرائه
* ماکاریا
* ملینوئه
* مویرای
* مورمو
* تاناتوس

 |