**فرخ‌شهر**، مرکز شهرستان فرخ‌شهر در استان چهارمحال و بختیاری است.

نام قدیم این شهر **قهفرخ** بوده‌است که در سال ۱۳۴۹ به درخواست اهالی و خواست شهرداری شهر به فرخشهر تغییر نام داد، گروهی بر این عقیده‌اند که قهفرخ برگرفته از گردنه‌ای به نام رخ در حوالی این شهر است به عبارتی قهفرخ معرب کهفرخ هست که کهفرخ نیز مخفف کوه رخ می‌باشد. در دامنه شمالی گردنه رخ، کتیبه سنگی رخ قرار دارد که در زمان شاه عباس دوم صفوی و به سال ۱۰۶۲ ه‍.ق در مسیر راه باستانی اصفهان – خوزستان که از این مکان می‌گذشت، حک شده‌است. از جمله مراکز تفریحی این شهر می‌توان به پارک بزرگ سرچشمه (استخر) اشاره کرد که چشمهٔ (دیریژنو) در آن جاری است. دیگر مکان‌های تفریحی عبارتند از: قنات (بِرُوی)، تفریحگاه بابازکی، چشمه رباط، چشماکَت. پولکی و نبات، انگور، نان، لبنیات و گوشت و قالی و قالیچه‌های فرخ‌شهر مشهورند. پیشه بسیاری از مردم این شهر کامیون داری و رانندگی بر روی ماشین های سنگین می باشد و لذا فرخ شهر به "**پایتخت کامیون داران ایران**" مشهور است.

تاریخچه
-------

در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران دربارهٔ فرخ‌شهر، قهفرخ سابق چنین نوشته‌است:**قهفرخ** قصبه‌ای از دهستان لار بخش حومه شهرستان شهرکرد است. در ۱۲ کیلومتری جنوب خاوری شهر کرد، متصل به‌راه اصفهان به شهرکرد. کوهستانی و سردسیر. دارای ۹۳۲۵ سکنه. شیعه مذهب. زبان مردم فارسی و لری. دارای آب از قنات. محصولات غلات، کشمش، انواع میوه‌جات و مزارع، انگور آن معروف است. شغل مردم زراعت و گله‌داری، شغل زنان صنایع دستی، قالیچه و قالی‌بافی که از لحاظ مرغوبی و ثبات رنگ معروف است. دارای راه ماشین‌رو، دبستان، پست و تلگراف و در حدود ۱۵۰ باب دکان. یک قلعه قدیمی و بیش از ده مزرعه دارد. قهفرخ زادگاه ثریا پهلوی ملکه سابق ایران و مرکز ییلاقی خان‌ها بختیاری است.

جمعیت‌شناسی
-----------

### جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر **فرخ‌شهر** برابر با **۳۱٬۷۳۹** نفر (**۹٬۲۹۲** خانوار) بوده‌است.

| جمعیت تاریخی |
| --- |
| سال | جمعیت | ±% |
| ۱۳۵۵ | ۱۲٬۷۷۲ | —     |
| ۱۳۶۵ | ۲۰٬۴۴۱ | ۶۰٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۲۳٬۹۵۴ | ۱۷٫۲٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۲۶٬۲۵۰ | ۹٫۶٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۲۸٬۹۲۰ | ۱۰٫۲٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۳۰٬۰۳۶ | ۳٫۹٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۳۱٬۷۳۹ | ۵٫۷٪+ |

### مشاهیر

صفحهٔ اصلی: رده:اهالی فرخ‌شهر
* بهزاد رضوی :استاد دانشگاه یو سی ال ای آمریکا
* محمود شفیعی قهفرخی :ادب پژوه و استاد زبان و ادبیات فارسی
* ثریا اسفندیاری: ملکه اسبق ایران که پدر وی از زمین داران و خان‌ها فرخ شهر بود.
* سیاوش شمس: خواننده پاپ ایرانی
* میرزا محمد قهفرخی: متخلص به آصف از شعرای بنام فرخشهر (۱۳۳۹ – ۱۲۷۳ هجری قمری)[]
* احمد خرم: وزیر اسبق راه و ترابری
* نصرالله ترابی: نماینده ادوار مجلس
* سعید مدنی: پژوهشگر، نویسنده و فعال سیاسی
* علیرضا دهقان: قهرمان مسابقات جهانی وزنه‌برداری جوانان جهان ۲۰۱۳
* آرش قادری: فیلمنامه‌نویس، نویسنده و کارگردان

موقعیت جغرافیایی
----------------

موقعیت جغرافیائی فرخ‌شهر در شمال شرقی استان چهار محال وبختیاری در قسمت شرقی رشته کوه‌های زاگرس و در ارتفاع ۲۰۴۰ متری از سطح دریا واقع شده‌است. این شهر در ۸۰ کیلومتری شهر اصفهان قرار دارد.
فرخ‌شهر در طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۵۸ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۳۲ درجه و ۱۷ دقیقه شمالی قرار دارد. از شمال به کوه‌های «برات» و «پنجه»، از جنوب به تپه ماهورهای خیرآباد، از غرب به اراضی کشاورزی شهرکیان و از شرق به کوه‌های «برآفتاب حاجی»، «رخ» و «سه چاه» محدود می‌شود. مساحت منطقه فرخ‌شهر حدود ۳۰۰ کیلومتر مربع است. ناهمواری‌ها، این شهر را از سه طرف احاطه کردند و جهت رشته کوه‌های آن بیشتر شمالی - جنوبی است. بلندترین ارتفاعات اطراف فرخ‌شهر کوه چفت با بیش از ۳۱۰۰ متر ارتفاع، در جنوب و دشت غازدانی و گلستان پست‌ترین نقطه فرخ‌شهر که در غرب آن واقع شده‌است.

### تنگ صیاد

  

موقعیت جغرافیائی: این منطقه با وسعت تقریبی ۲۷ هکتار در جنوب شرقی فرخ‌شهر و درجوار بخش دستگرد این شهرستان واقع شده‌است. محیط اطراف این منطقه ۸۷ کیلومتر است.

1. تغییر\_مسیر نام صفحهٔ هدف

این منطقه در سال ۱۳۵۲ به عنوان منطقه حفاظت شده و بخشی از آن در سال ۱۳۷۴ به عنوان پارک ملی اعلام شد. این منطقه حالت کوهستانی داشته و از کوه‌هایی با ارتفاع ۲۶۰۰ تا ۳۰۰۰ متر از سطح دریا شکل گرفته‌است.

از مهم‌ترین کوه‌های منطقه می‌توان به کوه رنگرزی با ۳۱۱۴ متر ارتفاع از سطح دریا، کوه جولان، کوه سرخ، کوه پاچفت (همایون) کوه شهیدان و کوه برآفتاب اشاره کرد. بلندترین قله این منطقه جیلان با ۳۱۸۹ متر ارتفاع در جنوب منطقه حفاظت شده و پارک ملی تنگ صیاد دستگرد امامزاده واقع شده‌است.

منطقه تنگ صیاد دارای دره‌های بسیار بزرگ و وسیع می‌باشد که نه تنها زیستگاه وحوش به‌شمار می‌رود، بلکه منبع غنی از گیاهان داروئی نیز محسوب می‌شود. ازجمله این دره‌ها می‌توان به دره مارون(معصومه آباد )، بستان شیر، گل دره، ایرانچه، ماما کوله، دره سنگی، دره بید و… اشاره کرد.

### منابع آبی

در این منطقه هیچ آب جاری که بتوان عنوان رودخانه به آن داد، وجود ندارد اما به دلیل ریزش برف و باران، تعداد زیادی چشمه فصلی و دائمی در این منطقه وجود دارد. برخی چشمه‌های معروف منطقه عبارتند از: چشمه تنگ صیاد، نساء بنو، دره خرس، چشمه ماران، کاسه‌چی، ریزآب، آبشرشر، حسن خان، گل دره، پیرکوه، تنگ لاسان، بیدخل، کورچی و…

### اقلیم

آب و هوای این منطقه کاملاً کوهستانی است و دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل است.
در تنگ صیاد فرخشهر حیوانات وحشی وجود دارد که می‌توان به پلنگ (که تعداد آن دقیقاً مشخص نیست) گرگ و کفتار اشاره کرد.

فرهنگ
-----

### آثار باستانی و بناهای تاریخی

بی شک فرخ شهر که همواره یکی از آبادترین و پررونق‌ترین نواحی چهارمحال وبختیاری بوده‌است نیز قدمت زیادی دارد و شواهد متعددی موید این ادعاست. ابتدا فرخ شهر در کنار راه‌دار خانه‌ای در دامنه کوه (رخ) که از موقعیتی راهبردی برخوردار بود و در کنارجاده‌ای که از طرف (گابه) یا (گبیانه)(اصفهان کنونی) به دشت (سوزیانا)(خوزستان کنونی) امتداد می‌یافت، قرار داشت. این راه پس از گذر از گردنه رخ و نیز پشت قریه شهرک در ادامه به هفشجان متصل شده و با عبور از تنگ خراجی و مناطق پشتکوه در انتها تا استان کنونی خوزستان ادامه می‌یافته‌است.

### سنگ نوشته رخ

سنگ نوشته رخ مربوط به دوره صفوی است و در فرخ شهر، گردنه رخ واقع شده و این اثر در تاریخ ۸ مرداد ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۵۹۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

این سنگ نوشته در مسیر راه باستانی اصفهان به خوزستان قرار داشته‌است و در سال ۱۰۶۲ هجری قمری و به هنگام عبور شاه عباس صفوی از این مسیر، بر دامنه شمالی کوه رخ حک شده‌است.

**مسجد جامع فرخ شهر**

مسجد جامع فرخ شهر مربوط به اواخر دوره صفوی است و در فرخ شهر، مرکز شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۵۶ با شمارهٔ ثبت ۱۳۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. در دهه گذشته این اثر تاریخی دوباره بازسازی شده‌است.

**قلعه اسفندیار خان فرخ شهر**

قلعه فرخ شهر مربوط به اواخر دوره قاجار است و در فرخ شهر، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۴۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
این قلعه تاریخی متعلق به اسفندیار خان بختیاری است و در چندین سال گذشته در حال مرمت و باسازی است.

**عصارخانه‌ها**

عصارخانه حاج سید حسین صالحی

بنای عصارخانه صالحی در ابتدای جاده ورودی شهر و بر روی صفه‌ای که در دامنه جنوبی تپه کلات ایجاد شده و در جاده کمربندی به سمت اصفهان و در جوار مزار عارف بزرگ ثابت علیشاه و شعرای بزرگی همچون امامی قهفرخی و آصف واقع شده‌است.
عصارخانه صالحی در پای کوه و با تراشیدن بخشی از دامنه سنگی و صفه‌سازی اجرا شده و دیوار ضلع شمالی عصارخانه بخشی از بستر سنگی کوه است.
این بنا ۶۰۰ متر زیربنا دارد و سبک ساختمانی آن به شیوه معماری ۱۰۰ تا ۲۰۰ سال گذشته و به صورت طاق و گنبد ساخته شده‌است.
تمامی وسایل قدیمی روغن کشی دستی در این عصارخانه هم چنان در سلامت کامل قرار دارند. این عصارخانه دارای سه فضای اصلی است: فضای میانی تیرپوش و ارتفاع هرچه به سمت شمال می‌رود کوتاه‌تر شده و دو تنه چنار ۱۲ متری برای له کردن دانه‌ها در آن وجود دارد. در بخش شرقی مواد اولیه و در بخش غربی سنگ‌های بزرگ عصاری وجود دارد که اهمیت و وجه امتیاز آن به واسطه سنگ زیبا و نفیسی است که مربوط به دوران صفوی بوده و در سال ۱۱۱۰ه‍.ق کنده کاری و ساخته شده‌است.

عصارخانه حاج رمضانعلی

جنب مسجد جامع عصارخانه قرار دارد که در سال ۱۳۷۸میراث فرهنگی استان اقدام به خرید آن از سید مجید رضوی و مرمت آن نمود. بنای عصارخانه در سال ۱۲۵۶هجری قمری نهاده شده‌است.

**گرمابه سادات**

حمام‌های تاریخی «سادات» فرخ شهر یکی از کاملترین نوع حمام‌های دوقلوی استان است و قدمت این بنا و سبک معماری آن مانند ساختمان قدیم مسجدجامع است که در سال ۸۹۲هجری قمری توسط «عزیز بیک بلوردی» ساخته شد.
گرمابه «سادات» با بیش از پانصد سال قدمت بدون شک قدیمی‌ترین ساختمان موجود در فرخ شهر است که در هسته اولیه شهر و در جوار مسجد جامع، بازار و میدان صفویه قرار دارد.
این اثر تاریخی در سال ۸۹ به شماره ۲۹۵۸۸ در آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این حمام پس از تکمیل مرمت به موزه مردم‌شناسی فرخ شهر تبدیل خواهد شد.

**محلات قدیمی و دروازه‌ها**

در عصر قاجار قهفرخ متشکل از چند محله به نام‌های محله نو، محله تورگلدی، محله میر نصیر، محله شاهقلی‌ها، محله احسنی، محله یخچال، محله قلعه مظفر خان بود. در آن زمان قهفرخ دارای برج و بارو بوده و ورود و خروج از طریق شش دروازه صورت می‌گرفت. دروازه‌های مذکور عبارت بودند از: دروازه حاج سید حسن در ضلع شرقی، دروازه سید یوسف در ضلع شرقی و دروازه غلام علی در ضلع شمالی قهفرخ.
دروازه‌ها و حصار قهفرخ در گذر زمان از بین رفتند و محدوده آن گسترش یافت. آخرین دروازه که تا دو دهه پیش نیز موجود بود دروازه سید یوسف بود که در مسیر خیابان هفتم تیر نیز قرار داشت و ویران شد.

اماکن دیدنی
-----------

**پارک جنگلی سرچشمه**

پارک جنگلی سرچشمه با مساحتی بالغ بر ۱۲۰ هزار مترمربع بزرگ‌ترین پارک جنگلی در استان چهار محال و بختیاری می‌باشد. اساس آبادانی وشکل‌گیری پارک سرچشمه فرخ شهر چشمه‌ای است که در بالای پارک قرار گرفته‌است. یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد این پارک دارا بودن درختان قدیمی و کهنسال است که زیبایی خاصی به آن بخشیده‌است.

**بابازکی**

این مکان یکی از قدیمی‌ترین محل‌های تفریحی و اعتقادی مردم این شهر بوده‌است که دارای چشمه و غار طبیعی می‌باشد.

مراکز آموزش عالی
----------------

**دانشگاه پیام نور واحد فرخ شهر**

از سال ۱۳۸۳ شورای اسلامی شهر فرخشهر با همکاری هیئت مؤسس دانشگاه اقدام به راه‌اندازی دانشگاه پیام نور واحد فرخشهر نمودند.
طی بازدیدهای متوالی مسئولان پیام نور کشور از این شهر و بررسی امکانات و پتانسیل‌های آن با توافق و نظر مساعد مسئولان در راستای سیاست توسعه دانشگاه پیام نور کشور، موافقت تأسیس بزرگ‌ترین دانشگاه جدید پیام نور صادر گردید و این دانشگاه به‌طور رسمی از سال ۱۳۸۶ ب پذیرش بیش از ۴۰۰ دانشجو در هشت رشته تحصیلی در مقطع کارشناسی آغاز به فعالیت نمود.
در سال ۱۳۹۲ با پیگیری‌های مستمر و بی‌وقفه مسئولان دانشگاه، ساختمان جدید دانشگاه با ۱۷۰۰ متر زیر بنا شامل ۶ کلاس درسی، سایت کامپیوتر و آزمایشگاه قبل از شروع سال تحصیلی ۹۲–۹۳ و با حضور مسئولان و ریاست دانشگاه پیام نور استان افتتاح گردید.
دانشگاه پیام نور واحد فرخشهر هم‌اکنون با ۸۰۰ دانشجو در مقطع کارشناسی در ۱۶ عنوان رشته تحصیلی مشغول به ادامه فعالیت می‌باشد.

**مرکز آموزش عالی شهید رجایی فرخ شهر**

**مرکز علمی کاربردی علم و فرهنگ دریژنو**

این مرکز در سال ۱۳۹۷ با همت جمعی از هنرمندان تئاتر فرخشهر افتتاح گردید.
این دانشگاه اولین مرکز تخصصی آموزش بازیگری تئاتر، گریم سینمایی و دیگر رشته‌های هنری در استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد.

جستارهای وابسته
---------------

* قلعه فرخ‌شهر
* شهرستان فرخشهر
* 
* 
*

منابع
-----

1. ↑  پایگاه ملی اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشور (۲۰۲۳-۰۸-۱۴). «تصویبنامه درخصوص تقسیمات کشوری استان چهارمحال و بختیاری». *Dotic.ir*.
2. ↑  «فرخ شهر نگینی بر بام ایران/ «قهفرخ» الگوی شهر سالم». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۱۶-۱۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۱۹.
3. ↑   (۱۳۹۴/۰۳/۰۵–۰۶:۳۰). «فرخ‌شهر؛ پایتخت کامیون‌داران ایران». *fa*. دریافت‌شده در 2023-08-28. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
4. ↑  "File:فرهنگ جغرافیایی ایران، جلد دهم.pdf - Wikimedia Commons" (PDF). *commons.wikimedia.org* (به انگلیسی). Retrieved 2022-08-09.
5. ↑  «درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395». *www.amar.org.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۲۷.
6. ↑  «دنا و تنگ صیاد در فهرست یونسکو». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ اوت ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۴.
7. ↑  آلن زاگارل آلمانی (1386 خورشیدی)، *شیوه ظهور زندگی در ارتفاعات استان چهارمحال و بختیاری*، تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران، ص. ص ۱۶۰ و ۱۶۱ از پارامتر ناشناخته `|شناسه افزوده=` صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در `|سال=` را بررسی کنید (کمک)
8. 1 2 3  «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
9. ↑  Stiis.ir (2021-03-04). "فرخشهر کجاست| جاهای دیدنی فرخشهر| گردنه رخ| قهفرخ| عصارخانه‌های فرخشهر|پارک سرچشمه فرخشهر|چشمه بابا زکی|". *بیا تور* (به انگلیسی). Retrieved 2021-08-28.
10. 1 2 3  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ اوت ۲۰۱۵. بیش از یک پارامتر `|عنوان=` و `|title=` داده‌شده است (کمک)
11. ↑  «ستقبال بی‌نظیر مسافران و گردشگران از پارک جنگلی سرچشمه فرخ شهر/ رونق گرفتن بازار شهر». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ ژانویه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۱۷.
12. ↑  . پارامتر `|عنوان= یا |title=` ناموجود یا خالی (کمک)
13. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۹ اوت ۲۰۱۵. بیش از یک پارامتر `|عنوان=` و `|title=` داده‌شده است (کمک)

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان فرخ‌شهر |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* فرخ‌شهر

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* فرخ‌شهر

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| قهفرخ | 
* خیرآباد

 |

 |

 |
| دستگرد | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* ندارد

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دستگرد | 
* دستگرد امامزاده

 |
| سورک | 
* سورک
* ایرانچه

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان چهارمحال و بختیاری |
| --- |
| مرکز | 
* شهرکرد

 | تپه اسکندری هفشجان اولین و بزرگ‌ترین اثر ملی و تاریخی استان چهارمحال و بختیاریتپه اسکندری هفشجان اولین و بزرگ‌ترین اثر ملی و تاریخی استان چهارمحال و بختیاریپل زمانخانپل زمانخاندشت لاله‌های واژگوندشت لاله‌های واژگون |
| شهرستان‌ها | 
* اردل
* بروجن
* بن
* خانمیرزا
* سامان
* شهرکرد
* فارسان
* فرخ‌شهر
* فلارد
* کوهرنگ
* کیار
* لردگان

 |
| شهرها | 
* آلونی
* اردل
* باباحیدر
* بازفت
* بروجن
* بلداجی
* بن
* یان چشمه
* پردنجان
* جونقان
* چلگرد
* چلیچه
* دستنا
* دشتک
* سامان
* سرخون
* سفیددشت
* سودجان
* سورشجان
* شلمزار
* شهرکرد
* طاقانک
* فارسان
* فرادنبه
* فیل آباد
* فرخ‌شهر
* کاج
* کیان
* گندمان
* گهرو
* گوجان
* لردگان
* مال‌خلیفه
* منج
* ناغان
* نافچ
* نقنه
* هفشجان
* هوره
* وردنجان

 |
| نقاط دیدنی | 
* تپه اسکندری و تپه‌های اطراف هفشجان
* کتیبه گر نوشته هفشجان
* گورگای تپه (تپه شهر کهنه)
* امامزادگان حلیمه و حکیمه خاتون
* امامزاده حمزه علی
* امامزاده سیدمحمد بارده
* گردشگاه چشمه زنه هفشجان
* آبشار آتشگاه
* آبشار کوهرنگ
* چشمه وقت و ساعت (هفشجان)
* اتاق آئینه شهرکرد
* پل زمان‌خان
* مسجد اتابکان
* پیست اسکی بارده
* پیست اسکی باباحیدر
* پیست اسکی چلگرد
* تالاب گندمان
* چشمه سردآب
* سد زاینده‌رود
* قلعه سردار اسعد بختیاری
* قلعه سورک
* قلعه بارده
* قلعه صمصام‌السلطنه
* مسجد جامع شهرکرد
* قلعه چالشتر
* تالاب چغاخور
* دریاچه شلمزار
* پیرغار
* گرداب بن
* قلعه دزک
* دشت لاله‌های واژگون کوهرنگ
* سد کارون ۴

 |

| * ن
* ب
* و
مناطق تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست ایران |
| --- |
| ذخیره‌گاه‌های  زیست‌کره | 
* ارژن و پریشان
* ارسباران
* تنگ صیاد و سبزکوه
* توران
* حرای خورخوران
* دریاچه ارومیه
* دنا
* کویر
* گلستان
* گنو
* میانکاله
* هامون
* کپه‌داغ

 | اثر طبیعی ملی دماونداثر طبیعی ملی دماوندپارک ملی لارپارک ملی لاردریاچه گهر (حفاظتٰ‌شده اشترانکوه)دریاچه گهر (حفاظتٰ‌شده اشترانکوه)اثر طبیعی ملی علم‌کوهاثر طبیعی ملی علم‌کوهپارک ملی دریاچه ارومیهپارک ملی دریاچه ارومیهاثر طبیعی ملی قله سبلاناثر طبیعی ملی قله سبلاناثر طبیعی ملی لاله‌های واژگوناثر طبیعی ملی لاله‌های واژگونذخیره‌گاه زیست‌کره دریاچه هامونذخیره‌گاه زیست‌کره دریاچه هامونمنطقه حفاظت‌شده جنگل حرامنطقه حفاظت‌شده جنگل حرامنطقه حفاظت‌شده تورانمنطقه حفاظت‌شده تورانپناهگاه حیات وحش دریاچه زریبارپناهگاه حیات وحش دریاچه زریباراثر طبیعی ملی غار علیصدراثر طبیعی ملی غار علیصدرمنطقه شکارممنوع تالاب استیلمنطقه شکارممنوع تالاب استیل |
| مناطقچهارگانه | 

|  |  |
| --- | --- |
| پارک‌های ملی | 
* ارسباران
* بختگان
* بمو
* بوجاق
* پابند
* تندوره
* تنگ صیاد
* توران
* خبر
* خجیر
* دریاچه ارومیه
* دز
* دنا
* دیر نخیلو
* ساریگل
* سالوک
* سرخه‌حصار
* سیاه‌کوه
* صیدوا
* ضامن آهو
* قطرویه
* قمیشلو
* کرخه
* کلاه‌قاضی
* کنتال
* کویر
* کیاسر
* گلستان
* لار
* موته
* نای‌بند

 |
| آثارطبیعی ملی | 
* ارس سرانی
* بزنگان
* تار و هویر
* تنگ رازیانه
* تنگه واشی
* جزیره خارکو
* چشمه فکجور دمکش
* چشمه گراب
* گل‌فشان پیرگل
* چشمه گلفشان تنگ
* خشکه‌داران
* دهلران
* سرو ابرکوه
* سرو زربین سنگان
* سرو سیرچ
* سرو قره باغ
* سرو هرزویل
* سوسن چلچراغ
* صنوبر شیروان
* غار علیصدر
* غار پراو
* غار چال‌نخجیر
* غار رودافشان
* غار سهولان
* غار گواتامک ایرندگان
* غار صداکی ایرندگان
* غار قوری‌قلعه
* غار ماهی‌کور
* غار یخکان
* فسیل مراغه
* قله‌های بینالود
* قله‌های سه‌گانه علم‌کوه، سیاه‌کمان و قله تخت سلیمان
* قله تفتان
* قله دماوند
* قله سبلان
* گنبد نمکی جاشک
* گنبدهای نمکین خرسین
* لاله واژگون چهارمحال

 |
| پناهگاه‌هایحیات وحش | 
* امیرکلایه
* انگوران
* بختگان
* بوروئیه
* بیستون
* تالاب کانی برازان
* تالاب کجی نمکزار
* توران
* جاسب
* چوکام
* حیدری
* خارک
* خوش‌ییلاق
* دربند راور
* دره انجیر و نی‌باز
* دشت سوتا و حمامیان
* دشت لاغری
* دشت ناز
* دودانگه و چهاردانگه
* راسبند
* رباط شور
* روچون
* زریاب
* زریوار
* سرخان‌گل
* سلکه
* سمسکنده
* شادگان
* شیدور
* شیراحمد
* عباس آباد
* فریدون‌کنار
* قمیشلو
* کلاه‌قاضی
* کیامکی
* لوندویل
* مهروئیه
* موته
* میاندشت
* میان‌کاله
* نایبندان
* هامون
* هندورابی
* یخاب

 |
| مناطقحفاظت‌شده | 
* آبشار شیرگاه
* آبشار مارگون
* آرک و کرنگ
* آق‌داغ
* آلموبلاغ
* ارژن و پریشان
* اُرس سیستان
* ارسباران
* اساس
* اشترانکوه
* افتخاری
* البرز مرکزی
* الوند
* انگوران
* منطقه حفاظت‌شده عبدالرزاق
* باشگل
* باغ شادی
* باغ کشمیر
* بحرآسمان
* بدر و پریشان
* پیر علیا
* بلس‌کوه
* بهرام گور
* بوجاق
* بوزین و مرخیل
* بولا
* بیجار
* بیدوئیه
* بیستون
* بینالود
* پرزوئیه
* پرور
* پروند
* پلنگ دره
* تالاب سد نوروزلو
* تخت سلطان
* تندوره
* تنگ بستانک
* تنگ صیاد
* توران
* جاجرود
* جزایر فارور
* جنگل خواجه
* جهان‌نما
* چاه کومه
* چهارباغ
* چهل پا
* حرای تیاب و میناب
* حرای خوران
* حرای رودگز
* حرای گابریک و جاسک
* حرای خور خوران
* حله
* خانگرمز
* خیبوس و انجیل سی
* دالانکوه
* دربادام
* درمیان
* درونه
* دز
* دنا
* دنای شرقی
* دهج
* دیزمار
* دیمه
* رئیسی
* زاو
* ساری‌گل
* سالوک
* سبزکوه
* سراج
* سرانی
* سرخ‌آباد
* سرولات و جواهردشت
* سعدی
* سفیدکوه
* سنگ مس
* سولک
* سهند
* سیاه‌کشیم
* سیاه‌کوه هلالی
* سیاه‌رود رودبار
* سیوک
* شاسکوه و اسفدن
* شالو و مونگشت
* شراء
* شش‌رودبار
* شیدا
* شیله
* شیمبار و حوزه دریاچه سد کارون
* طارم
* قرچغه
* قرخود
* قلاجه
* قمصر و بزرک
* قیصری
* کاغذکنان
* کالمند
* کبیرکوه
* کرایی
* کرخه
* کرکس
* کوسالان و شاهو
* کولک
* کوه آسیاب کوهبنان
* کوه باز
* کوه بافق
* کوه بزنگان
* کوه بیرک
* کوه پوزک
* کوه جوپار
* کوه خامین
* کوه خیزوسرخ
* کوه دیل
* کوه شیر
* کوه کشار
* کوه هماگ
* کویر
* کهیاز
* گاندو
* گرزمی
* گشت رودخان و سیاه‌مزگی
* گلپرآباد
* گنو
* لشگردر
* لوه
* لیسار
* مارز
* ماله گاله
* مانشت و قلارنگ
* مراکان
* مظفری
* مغان
* ملوسان
* مند
* میان‌جنگل
* میانگران
* میرآباد
* میشوداغی
* واز
* ورجین
* هامون
* هراز
* هرمود
* هزارجریب
* هفت‌شهیدان
* هفتادقله
* هلن
* هنگام (گناباد)
* هورالعظیم

 |

 |
| مناطقشکارممنوع | 
* ستبله
* دربندمشکول
* قره قشلاق
* کاغذکنان
* میشوداغی
* یکانات
* قمیشلو
* کهیاز
* قمصرکاشان
* دالانکوه و دریاچه آب شیرین
* بیجار و تالاب چکر
* کولک
* کوه مند
* گاوده
* لار
* تالاب کجی نمکزار
* هنگام
* سید مرتضی
* ریوند
* کمرقلعه
* قلعه شاداب
* چهل پا
* فیله خاصه
* چاه شیرین
* سفیدکوه آرسک
* خنار
* طالو شیر بند
* پزم
* مزایجان داراب
* کوه درا
* کوه گرم
* کوه هوا و تنگ‌خور
* روشن کوه
* قراویز
* نیاشک
* صوفیکم
* تالاب استیل
* اشکورات علیا
* اژدهادبلوچ
* استخر چاف
* کله کله ناو سالم
* استخر عباس‌آباد
* دیلمان و درفک
* هزارجریب
* مازی بن و سی بن
* تالاب میقان
* گلزار و نیزار
* نشر
* ملوسان
* تالاب آقگل
* مرور
* باغ شادیمناطق منقضی شده: انجرک ورابر
* بصیران
* توت‌سیاه
* شهربابک
* گودغول
* کوه نودرهنگ
* کوه‌سیاه

 |
| محیط زیست بر پایه کشور •  محیط زیست ایران |