سد در ۱۲ کیلومتری شمال غربی دشتک در استان چهارمحال و بختیاری، ایران

**سد کوهرنگ ۳** سدی در دهستان بیرگان از توابع استان چهارمحال و بختیاری است. این سد برروی رودخانه بیرگان از سرشاخه‌های اصلی رود کارون قرار دارد تا آب کارون را برای مصارف صنعتی اصفهان به سمت زاینده‌رود منتقل کند.

اهداف سد کوهرنگ ۳
-----------------

هدف این طرح احداث یک سد مخزنی بر روی رودخانه بیرگان در دره کوهرنگ برای ذخیره کردن جریانهای سیلابی این رودخانه و انتقال آن ازطریق تونل سوم کوهنگ به حوضه آبریز زاینده رود است.

مشخصات سد و تونل کوهرنگ ۳
-------------------------

طبق آخرین طرح‌ها سد کوهرنگ ۳ یک سد بتنی دو قوسی به ارتفاع ۱۳۵ متر و حجم مخزن ۳۸۴٫۵ میلیون متر مکعب است. حجم آب قابل انتقال ۲۵۵ میلیون مترمکعب در سال است که به حوضه آبریز زاینده رود منتقل می‌شود.

تاریخچه طرح
-----------

از دوران صفوی تلاش شده‌است تا اب رودخانه بیرگان به زاینده رود منتقل شود. اولین انتقال درسال ۱۳۳۳ و دومین انتقال در سال ۱۳۶۴ انجام شد.

طراحی و ساخت سد و تونل کوهرنگ۳ به سال‌های دهه ۶۰ باز می‌گردد. گزارش و نقشه‌های طرح مقدماتی سد، سازه‌های وابسته و تونل انتقال آب در سال ۱۳۶۷ منتشر و یک دهه بعد در سال ۱۳۷۷ عملیات اجرایی تونل سوم با هدف تأمین آب به میزان ۲۵۵ میلیون مترمکعب در سال برای تأمین بخشی از کمبود آب منطقه مرکزی ایران آغاز شد. قرارداد ساخت سد تونل سوم کوهرنگ نیز در سال ۱۳۸۹ بسته شد و قرار بود سال ۱۳۹۳ به بهره برداری برسد. با وجود این، عملیات اجرایی سد مخزنی تونل سوم کوهرنگ در چند سال اخیر به دلیل مشکلاتی از جمله مسائل مدیریتی و کمبود منابع مالی متوقف ماند. ساخت تونل کوهرنگ ۳ در سال ۱۳۹۲ تکمیل شد.

در سال ۱۳۹۳ به دلیل رعایت نشدن برخی تعهدات محیط زیستی توسط پیمانکار این طرح، مجوز محیط زیستی طرح سد و تونل کوهرنگ ۳ ابطال شد. در سال 96 درخواست منع توقيف عمليات اجرايي سد كوهرنگ از سوي سازمان محيط زيست به قوه قضائيه اعلام و مجوز محیط زیستی این طرح تمديد شد.

به دلیل مشکلات فنی سازه سد کوهرنگ ۳ در ۱۱ سال اول فرآیند ساخت سد دو بار مشاور و پیمانکار ساخت سد تغییر کرد.

تصویری از فرآیند ساخت تونل کوهرنگ ۳

انتقاد‌ها و مشکلات طرح سد و تونل کوهرنگ ۳
-----------------------------------------

#### **عدم کفایت مطالعات و انتقال ریسک‌ها و مشکلات فنی طرح به دوره اجرا**

مطابق اسناد و مدارک موجود، تصویب مطالعات تفصیلی سد سوم کوهرنگ به‌صورت مشروط و با وجود ابهاماتی که درخصوص میزان اثرگذاری ایجاد یک سد مخزنی (با حجم حدود 380 میلیون مترمکعب) بر تأمین اهداف کنترل و انتقال منابع آب به حوضه مقصد وجود دارد و همچنین عدم شناخت کافی درخصوص توسعه کارست (KARST) و وجود ریسک بیش از حد در رابطه با آب‌بندی مخزن سد انجام یافته است. بر اساس این شرایط، کمیته‌های تخصصی تصویب مطالعات، شروع عملیات اجرائی این سد را با تردید جدی مواجه کرده و دستگاه اجرائی را به مطالعه و بررسی بیشتر، به‌خصوص در موضوع آب‌بندی تکیه‌گاه‌های سد و مخزن توصیه کرده است. با وجود این، به دلایل مختلف (که بخشی از آن مرتبط با قرارداد نامناسب و عدم پویایی پیمانکار بوده است)، ارکان طرح یک رویکرد انفعالی و ناکارآمد را درخصوص پیگیری الزامات و توصیه‌های فنی مذکور اتخاذ کرده‌اند، به‌گونه‌ای که برخی معضلات و تهدیدهای جدی مطرح درباره آب‌بندی مخزن سد بسیار دیرهنگام (پس از گذشت حدود هشت سال از آغاز عملیات اجرائی) شناسایی شده و این موضوع سبب رکود مضاعف روند عملیات اجرائی و انفعال بیشتر دستگاه اجرائی در زمینه اتخاذ تدابیر لازم شده است.

نگارخانه
--------

.

جستارهای وابسته
---------------

* مسئولیت خطیر وزارت نیرو در طرح سد سوم کوهرنگ
* تونل کوهرنگ
* نیروگاه کوهرنگ

منابع
-----

1. ↑
2. ↑  "Kouhrang III Water Transmission Tunnel". Tablieh. Archived from the original on 4 February 2014. Retrieved 29 January 2014.
3. ↑  "Transfer of Koohrang Valley water to Zayandehrood Valley (Koohrang 3 Tunnel)" (به فارسی). Iran Ministry of Energy. Archived from the original on 4 February 2014. Retrieved 27 January 2014.
4. ↑  «ساختمان سد و تونل سوم کوهرنگ». *esrw.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.
5. ↑  «ساختمان سد و تونل سوم کوهرنگ». *esrw.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.
6. ↑  «مهاب قدس / سد سوم کوهرنگ». *mahabghodss.net*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.
7. ↑  «ربع قرن انتظار برای تکمیل سد و تونل کوهرنگ ۳». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۲۳-۰۵-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.
8. ↑  «ربع قرن انتظار برای تکمیل سد و تونل کوهرنگ ۳». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۲۳-۰۵-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.
9. ↑  «جزییاتی درباره یک پروژه ۳۰ ساله/ کوهرنگ ۳ به زاینده‌رود می‌رسد؟». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۲۴-۰۱-۰۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.
10. ↑  «مسئولیت خطیر وزارت نیرو در طرح سد سوم کوهرنگ». *شرق*. ۲۰۲۴-۰۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۹.