با مقاله اشتباه نشود.
**جستار** (به انگلیسی: Essay) بحث، فحص، پژوهش، طلب، مبحث، مطلب معمولاً نوشته‌ای است که در آن استدلال‌های شخصی نویسنده مطرح می‌شوند. تعریف جستار مبهم است و با رساله، مقاله، جزوه و داستان کوتاه هم‌پوشانی دارد. جستارها به‌طور سنتی به رسمی و غیررسمی طبقه‌بندی شده‌اند. مشخصهٔ جستارهای رسمی «هدف مهم، وقار، سازماندهی منطقی و طول» و مشخصهٔ جستارهای غیررسمی عناصر شخصی (افشای افکار و احساسات شخصی، سلیقه‌ها و تجربه‌های فردی، سبک خودمانی)، شوخ‌طبعی، شیوهٔ مطبوع، ساختار پریشان، یا تازگی و نامتعارف بودن مضمون و… است.

از جستار عموماً برای نقد ادبی، بیانیه‌های سیاسی، استدلال‌های عالمانه، مشاهدات مربوط به زندگی روزمره، یادآوری خاطرات و تاملات نویسنده استفاده می‌شود. تقریباً همهٔ جستارهای مدرن به نثر نوشته شده‌اند. جستارهای منظومی هم وجود دارند که در ابتدا به نثر نوشته شده بوده‌اند (مانند «جستاری در باب نقد» و «جستاری در باب انسان» که هر دو به الکساندر پوپ تعلق دارند).

تاریخچه
-------

میشل دو مونتنی نخستین کسی بود که هنگام انتشار مجموعه‌ای از نوشته‌هایش در سال ۱۵۸۰، از لفظ «essai» (به معنی جستار) برای اشاره به آن‌ها استفاده کرد. با انتشار کتاب *مقالات* مونتنی نوع جدیدی از نوشتار ارائه شد. در این قالب جدید، سبک و ساخت به اندازهٔ محتوا اهمیت داشت و بسیار بیشتر از قالب‌های تنگ و محدود کلاسیک به نویسنده آزادی عمل می‌داد. مونتنی برای اشاره به مجموعهٔ مقالاتش از واژهٔ essai استفاده کرد که در فرانسه به معنی سعی و تلاش است.

در انگلیسی، عنوان essay را فرانسیس بیکن یک دهه پس از مونتنی به کار برد.

جستارنویسی در ایران
-------------------

شاهرخ مسکوب چه در خاطراتش و چه در متن‌هایی که دربارهٔ شاهنامه و زبان فارسی می‌نوشت، پهلو به پهلوی جستارنویسی می‌زد. محمد قائد هم در *دفترچه خاطرات و فراموشی* (۱۳۸۰) جستارهایی دربارهٔ نوستالژی، اسنوبیسم، سانسور، احمد شاملو و… نوشت که البته خودش نامِ «مقاله» رویشان گذاشت. داریوش شایگان هم از اولین روشنفکرانی است که به جستارنویسی روی آورد. سفرنامه‌ها و تک‌نگاری‌های جلال آل احمد هنوز از بهترین ناداستان‌های فارسی است. همان‌طور که سخنرانی‌ها و کتاب‌های علی شریعتی و مرتضی مطهری -هرچند ناخودآگاه- به آنچه امروز جستار می‌شناسیم، نزدیک‌اند. احمد شاملو هم در سرمقاله‌های خود برای مجلهٔ *کتاب هفته* گاه جستارهایی درخشان می‌نوشت. نمونه‌های دیگری از جستارنویسی را می‌توان در مجلهٔ *ارغنون* پیدا کرد که در دههٔ ۷۰ شمسی به حوزه‌های اندیشه، نقد ادبی و علوم انسانی می‌پرداخت؛ *ارغنون* به مدیر مسؤولی احمد مسجدجامعی و تحریریه‌ای شامل یوسف اباذری، مراد فرهادپور، حسین پاینده و علی مرتضویان منتشر می‌شد.

منابع و پانویس
--------------

1. ↑  «فرهنگ فارسی دهخدا و معین». واژه یاب.
2. ↑  بی‌تا ملکوتی (۲۰۲۳-۰۴-۲۸). «مرور کتاب «ویرانه‌های من»؛ رشت، پدر و رنج و شادی ویرانه‌های میانسالی». *BBC News فارسی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۴-۳۰.
3. ↑  محمد قائد. «پیش‌درآمد کتاب دفترچهٔ خاطرات و فراموشی» (PDF). *mghaed*.
مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Essay». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۵ ژوئیه ۲۰۱۸.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ جستار موجود است. |

| * ن
* ب
* و
نشر دانشگاهی |
| --- |
| مجله‌ها | 
* مجلات دانشگاهی
* مجله علمی
* مجله دسترسی آزاد
* مجله بهداشت عمومی

 |
| نشر دانشگاهی | 
* Working paper
* بررسی مقاله
* نشر دانشگاهی
* وضعیت مقاله
* پیشینه پژوهش

 |
| انواع دیگر انتشار | 
* پایان‌نامه (تدوین پایان‌نامه, تک‌نگاری)
* ثبت اختراع ویژه (زیست‌شناختی, شیمیایی)
* کتاب
* فصل کتاب
* گزارش فنی
* جزوه
* نوشتار
* کاغذ سفید
* نسخه پیش از انتشار
* جلسه پوستر
* یادداشت‌های آزمایشگاه
* چکیده (کتابداری)
* نرم‌افزار متن‌باز

 |
| علم‌سنجی و رتبه‌بندی مجلات | 
* ضریب تأثیر
* شاخص اچ
* آیگن‌فاکتور
* رتبه‌بندی سایمگو
* نمایه استنادی
* دگرسنجی
* معیارهای سطح مقاله

 |
| بهسازی مجلات علمی منتشره | 
* Serials crisis
* دسترسی آزاد
* FUTON bias
* No abstract available bias

 |
| مطالب مرتبط | 
* نگارش علمی
* مجموعه مقاله‌های همایش
* داوری همتا
* ادبیات خاکستری
* نوشتجات علمی
* انجمن علمی
* گسترش اطلاعات علمی
* تحقیقات آزاد
* شناسه آزاد پژوهشگران و نویسندگان
* نشر الکترونیکی
* انگیزه‌نامه

 |
| موتورهای جستجو | 
* گوگل اسکالر
* پاب‌مد
* اسکوپوس
* وب آو ساینس
* سیتی‌سیر (defunct)
* getCITED (defunct)
* Scirus (defunct)

 |
| لیست‌ها | 
* مجلات دانشگاهی
* مجلات علمی
* مطبوعات دانشگاهی
* مجلات دسترسی-آزاد
* سبک/راهنمای قالب‌بندی

 |

|  |  |
| --- | --- |
| داده‌های کتابخانه‌ای: کتابخانه‌های ملی ویرایش در ویکی‌داده | 
* اوکراین
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
	+ 2
* ژاپن
* جمهوری چک

 |