**فیودور میخایلوویچ داستایفسکی** (روسی: Фёдор Михайлович Достоевский؛ IPA: [ˈfʲɵdər mʲɪˈxajləvʲɪdʑ dəstɐˈjɛfskʲɪj] (دربارهٔ این پرونده شنیدن) یا **داستایِوسکی**؛ زادهٔ ۱۱ نوامبر ۱۸۲۱ – درگذشتهٔ ۹ فوریهٔ ۱۸۸۱)، نویسندهٔ مشهور و تأثیرگذار اهل روسیه بود. ویژگی منحصر به فرد آثار وی روانکاوی و بررسی زوایای روانی شخصیت‌های داستان است. در نظر بسیاری از منتقدان بزرگ‌ترین نویسنده روان‌شناختی جهان است، و بزرگ‌ترین نویسنده تاریخ ادبیات. سوررئالیست‌ها، مانیفست خود را بر اساس نوشته‌های داستایفسکی ارائه کرده‌اند.

اکثر داستان‌های وی همچون شخصیت خودش، سرگذشت مردمی عصیان زده، بیمار و روان‌پریش است. او ابتدا برای امرار معاش به کار ترجمه پرداخت و آثاری چون اورژنی گرانده اثر بالزاک و دون کارلوس اثر فریدریش شیلر را ترجمه کرد.
در اکثر داستان‌های او مثلث عشقی دیده می‌شود، به این معنی که خانمی در میان عشق دو مرد یا آقایی در میان عشق دو زن قرار می‌گیرد. در این گره‌افکنی‌ها بسیاری از مسائل روانشناسانه که امروز تحت عنوان روانکاوی معرفی می‌شود، بیان می‌شود و منتقدان، این شخصیت‌های زنده و طبیعی و برخوردهای کاملاً انسانی آن‌ها را ستایش کرده‌اند.

نام
---

مترجمان مختلف نام این نویسنده را به اشکال متفاوتی در فارسی نوشته‌اند: «داستایوفسکی»، «داستایِفسکی» و «داستایِوسکی» که مورد دوم تلفظ صحیح نام او در زبان روسی است. خشایار دیهیمی در ترجمهٔ زندگینامهٔ داستایوفسکی نوشتهٔ ادوارد هالت کار نام او را به شکل «داستایِفسکی» آورده‌است. نام کوچک او نیز در متون ترجمه‌شده به اشکال «فیودور» و «فئودور» آمده‌است.
در بین عامه فارسی زبانان به **داستایوفسکی** معروف است.

>  واقعاً نمی‌دانم چرا در ایران به داستایوفسکی شناخته می‌شود. بکار بردن چنین تلفظی تنها به دلیل اشتباه مترجمان و ترجمه از زبان‌های واسطه رخ داده‌است. حرف «о» پیش از تکیه در زبان روسی تلفظی شبیه به «a» کوتاه پیدا می‌کند و به همین علت نام Dostoevsky به صورت «داستایِفسکی» تلفظ می‌شود، نه «داستویفسکی» یا «دوستویفسکی».
> 
> — آبتین گلکار،

زندگی
-----

*داستایفسکی* سال ۱۸۵۸
### اوایل زندگی

فیودور میخایلاویچ فرزند دوم خانواده داستایفسکی در ۱۱ نوامبر۱۸۲۱ به دنیا آمد. پدرش پزشک و از اوکراین به مسکو مهاجرت کرده بود و مادرش دختر یکی از بازرگانان مسکو بود. در ده‌سالگی والدینش مزرعه‌ای کوچک در حومه شهر تولا در نزدیکی مسکو خریدند که از آن به بعد تابستان‌ها را در این مکان می‌گذراندند.  

در ۱۸۳۴ همراه با برادرش به مدرسهٔ شبانه‌روزی منتقل شدند و سه سال آنجا ماندند. در پانزده‌سالگی مادرش از دنیا رفت. در همان سال امتحانات ورودی دانشکدهٔ مهندسی نظامی را در سن پترزبورگ با موفقیت پشت سر گذاشت و در ژانویهٔ ۱۸۳۸ وارد دانشکده شد. در تابستان ۱۸۳۹ خبر فوت پدرش به او رسید.

### نویسندگی

در ۱۸۴۳ با درجهٔ افسری از دانشکدهٔ نظامی فارغ‌التحصیل شد و شغلی در ادارهٔ مهندسی وزارت جنگ به دست آورد. تا تابستان ۱۸۴۴ سهم ارث پدری‌اش به خاطر ولخرجی‌های مختلف به اتمام رسید. اوژنی گرانده اثر بالزاک را ترجمه کرد و در همین سال از ارتش استعفا کرد.
در زمستان ۱۸۴۴–۱۸۴۵ رمان کوتاه بیچارگان را نوشت که بدین وسیله وارد محافل نویسندگان رادیکال و ساختارشکن بزرگ در سن پترزبورگ شد و برای خود شهرتی کسب کرد. طی دو سال بعد داستان‌های همزاد، آقای پروخارچین و خانم صاحبخانه را نوشت.

یک جاسوس پلیس در این محفل رخنه کرد و موضوعات بحث این روشنفکران را به مقامات امنیتی روسیه گزارش داد. پلیس مخفی در روز ۲۲ آوریل ۱۸۴۹ او را به جرم براندازی حکومت دستگیر کرد.

### زندان

نقاشی پرتره فیودور داستایفسکی اثر واسیلی پرو، ۱۸۷۲ میلادی
دادگاه نظامی برای او تقاضای حکم اعدام کرد که در ۱۹ دسامبر مشمول تخفیف شد و به چهار سال زندان در سیبری و سپس خدمت در لباس سرباز ساده تغییر یافت اما برای نشان دادن قدرت فائقه حکومت تزاری این زندانیان را در برابر جوخه‌های آتش نمایشی قرار دادند. در نمایشی که با دقت طراحی شده بود بامداد روز ۲۲ دسامبر ۱۸۴۹ داستایوفسکی و سایر زندانیان را به میدان رژه یک پادگان بردند. در آن‌جا چوبه‌های اعدام و داربست‌هایی برپا شده بود و روی آن را با پارچه‌های سیاه پوشانده بودند. جرایم و مجازات آن‌ها قرائت شد و کشیشی ارتدکس از آن‌ها خواست به خاطر گناهانشان طلب بخشش کنند. سه نفر از این زندانیان را به چوبه‌ها بستند تا برای اعدام حاضر شوند. در آخرین لحظات این مراسم اعدام ساختگی طبل‌های نظامی با صدای بلند به نواختن درآمد و جوخه آتش تفنگ‌های خود را که به سوی آن‌ها نشانه رفته بود بر زمین گذاشتند. تجربه شخصی او از قرار گرفتن در آستانه مرگ باعث شد که به تاریخ و آن زمانه مشخص از منظر ویژه‌ای بنگرد. سال‌ها بعد او در جایی گفت: «به خاطر ندارم که در هیچ لحظه دیگری از عمرم به اندازه آن روز خوشحال بوده باشم.»
در زمان تبعید و زندان حملات صرع که تا پایان عمر گرفتار آن بود بر او عارض گشت.

### آزادی و ازدواج

داستایفسکی در ۱۵ فوریه ۱۸۵۴ از زندان بیرون آمد تا دورهٔ بعدی مجازاتش را در لباس سرباز عادی طی کند.به عنوان مأمور خدمت در گردان هفتم پیاده‌نظام سیبری به سمی (سمیپالاتینسک) اعزام شد. 
در ۶ فوریه ۱۸۵۷ بعد از دو سال عشق جانفرسا با «ماریا دیمیتریونا» بیوهٔ یک کارمند گمرک ازدواج کرد. در بهار ۱۸۵۹ استعفایش از ارتش پذیرفته شد و توانست به نزدیکی مسکو نقل مکان کند. دو داستان رویای عموجان و روستای استپانچیکو را نوشت و به چاپ رسانید. در سال ۱۸۵۹ عرض‌حالی برای الکساندر دوم که تازه بر تخت نشسته بود فرستاد و بدین وسیله اجازه یافت به سن پترزبورگ برود. یک سال بعد او به جمع ادیبان و روشنفکران شهر سن پترزبورگ ملحق شد.
در نشریه‌ای که برادرش منتشر می‌کرد ‐ «ورمیا» ‐ شروع به روزنامه‌نگاری کرد. از ژوئن تا اوت ۱۸۶۲ به اروپا سفر کرد. داستانی به نام ماجرای بی‌شرمانه را در «ورمیا» به چاپ رسانید. در ماه ژوئن ۱۸۶۳ «ورمیا» تعطیل شد. قسمتی از تابستان و پاییز ۱۸۶۳ را با معشوقش در اروپا گذراند. در ۱۰ ژوئیه ۱۸۶۴ «میخاییل داستایفسکی» برادر بزرگش درگذشت. در ۱۶ آوریل ۱۸۶۴ ماریا دیمیتریونا درگذشت.
در فاصله سال‌های ۶۴–۱۸۶۲ کتاب‌های خاطرات خانه اموات و آزردگان را به چاپ رسانید.

### سفر به اروپا

۱۸۶۳
در ۱۸۶۶ جنایت و مکافات را نوشت و در اکتبر همان سال رمان قمارباز را در ۲۶ روز نوشت این کار با تندنویسی «آنا گریگوریونا» انجام شد. در ۱۵ فوریه ۱۸۶۷ با آنا ازدواج کرد و در آوریل همان سال با همسرش به اروپا سفر کرد و تا تابستان ۱۸۷۱ به روسیه بازنگشت. در این سفر بارها پول خود را در قمار از دست داد. سال اول سفر را در سوئیس و سال دوم را در ایتالیا و دو سال آخر را در دِرِسدِن گذراند.

در فوریهٔ سال ۱۸۶۸ دخترش «سوفیا» به دنیا آمد که بیشتر از سه ماه زنده نماند. نوشتن ابله را در ژانویهٔ ۱۸۶۹ در فلورانس به پایان رسانید و همیشه شوهر را در پاییز همان سال در درسدن نوشت. در ماه سپتامبر ۱۸۶۹ دختر دومش به نام «لیوبوف» به دنیا آمد.
در ژوئیهٔ ۱۸۷۱ نوشتن جن‌زدگان را به پایان رسانید. در تابستان همان سال پسرش به نام «فدیا» به دنیا آمد.
در آغاز سال ۱۸۷۳ سردبیر مجلهٔ «گراژ دانین» شد و تا ماه مارس سال بعد به این کار ادامه داد. جوان خام را در زمستان ۷۵‐۱۸۷۴ نوشت که در طول سال ۱۸۷۵ در مجله «اوتچستیه زابیسکی» انتشار یافت.
«آلیوشا» آخرین فرزندش در ماه اوت ۱۸۷۵ به دنیا آمد که در سه سالگی بر اثر حمله صرع در گذشت.
دفتر یادداشت روزانه یک نویسنده را طی سال‌های ۷۷‐۱۸۷۶ به همین نام در روزنامه منتشر کرد.
برادران کارامازوف در طول سال‌های ۷۹‐۱۸۸۰ به تدریج در «روسکی وستنیک» منتشر شد

### درگذشت

نقاشی پرتره *داستایفسکی* در تابوت، اثر ایوان کرامسکوی، ۱۸۸۱ میلادی
داستایفسکی سرانجام در اوایل فوریهٔ سال ۱۸۸۱ در اثر خون‌ریزی ریه درگذشت.

در ۷ فوریه (مطابق تقویم سبک قدیم: ۲۶ ژانویه) ۱۸۸۱ خواهرش نزد وی آمد، و از او خواست تا سهم خودش از املاک به ارث رسیده از عمه‌شان را به خواهرانش بدهد.
ممکن است که این مکالمه ناخوشایند باعث تشدید بیماری وی (آمفیزم) شده باشد.
پس از ۲ روز، در ۹ فوریه (مطابق تقویم سبک قدیم: ۲۸ ژانویه) ۱۸۸۱ در شصتمین سال از زندگی خود، داستایفسکی در گذشت.
تشخیص، سل ریوی، برونشیت مزمن و بیماری مزمن انسدادی ریه بود.

دیدگاه
------

اتاق مطالعهٔ داستایفسکی
داستایفسکی در آثار خود شخصیت‌هایی را حلاجی می‌کرد که حتی آدمکشی را زیر لوای مرام و اعتقادات ایدئولوژیک خود موجه می‌دانستند. به همین خاطر آثار این نویسنده در تمام سال‌هایی که از آن می‌گذرد، چه در دوران قدرت‌گیری حکومت‌های تمامیت‌خواه قرن بیستم و چه امروزه که «کارزار علیه ترور» در جریان است، با چالش‌های زمانه تناسب دارند. او به خصوص به افکار و ایده‌هایی که پس از ده سال تبعید و بازگشت به سن پترزبورگ در میان روشنفکران رواج یافته بود به دیده شک می‌نگریست.

مخالفت و اعلام جرم داستایفسکی علیه نهیلیسم روسی در کتاب او با عنوان تسخیرشدگان (جن زدگان) به خوبی منعکس شده‌است. این کتاب که در سال ۱۸۷۲ چاپ شد به خاطر زبان آمرانه و نصیحت گونه آن مورد انتقاد قرار گرفته ولی بدون تردید او می‌خواست نشان دهد که افکار مرسوم در میان روشنفکران آن نسل می‌توانند خطرناک باشند. داستانی که داستایفسکی در این کتاب نقل می‌کند در قالب یک طنز سیاه و گزنده، روشنفکران هم دوره خود را به خاطر بازی کردن با ایده‌های انقلابی بدون آنکه بدانند انقلاب در عمل به چه معنایی است به نقد می‌کشد. داستان کتاب را در واقع می‌توان نسخه‌ای از حوادث واقعی دانست که در زمانی که داستایفسکی مشغول نگارش کتاب بود اتفاق می‌افتاد. داستایفسکی در داستان تسخیر شدگان (جن زدگان) استدلال می‌کند که فراموش کردن موازین اخلاقی و انسانی به خاطر افکار آزادیخواهانه به نوعی به تمامیت‌خواهی و استبداد بدتر از گذشته منجر می‌شود.

مارشال برمن در کتاب تجربه مدرنیته برای توضیح مدرنیزاسیون از بالا و توسعه نیافتگی دوران تزاری در روسیه، شهر سن پترزبورگ و بلوار معروف نووسکی را مثال زده و برای توضیح آن از آثار فئودور داستایفسکی استفاده کرده‌است.

شاید بتوان گفت مشهورترین دیدگاه داستایفسکی که از زبان یکی از شخصیت‌های رمان *برادران کارامازوف* بیان می‌شود، این جمله باشد که «اگر خدایی وجود نداشته باشد، همه‌چیز مجاز است». ژیل دلوز و ژاک لاکان، متفکران معاصر فرانسوی خلاف این عقیده را دارند. لاکان معتقد است دقیقاً وجود منع الهی است که زمینهٔ گناه را فراهم می‌سازد. به باور دلوز نیز قضیه کاملاً برعکس چیزی است که داستایفسکی می‌گوید، زیرا *به واسطهٔ وجود* خداست که همه‌چیز مجاز است.

آثار
----

مقالهٔ اصلی: کتاب‌شناسی فیودور داستایفسکی

|  |  |
| --- | --- |
| رمان‌ها و رمان‌های کوتاه* (۱۸۴۶) *بیچارگان* (رمان کوتاه)
* (۱۸۴۶) *همزاد(رمان)* (رمان کوتاه)
* (۱۸۴۷) *خانم صاحبخانه* (رمان کوتاه) (بانوی میزبان)
* (۱۸۴۹) *نیه توچکا* (ناتمام)
* (۱۸۵۹) *رؤیای عموجان* (رمان کوتاه)
* (۱۸۵۹) *روستای استپانچیکو*
* (۱۸۶۱) *آزردگان (تحقیر و توهین شدگان)*
* (۱۸۶۲) *خاطرات خانه اموات*
* (۱۸۶۴) *یادداشت‌های زیرزمینی* (رمان کوتاه)
* (۱۸۶۶) *جنایت و مکافات*
* (۱۸۶۷) *قمارباز* (رمان کوتاه)
* (۱۸۶۹) *ابله*
* (۱۸۷۰) *همیشه شوهر* (رمان کوتاه)
* (۱۸۷۲) *جن‌زدگان*
* (۱۸۷۵) *جوان خام*
* (۱۸۸۰) *برادران کارامازوف*
 | داستان‌های کوتاه* در پانسیون اعیان
* (۱۸۴۶) «آقای پروخارچین»
* (۱۸۴۷) «رمان در نُه نامه»
* (۱۸۴۸) «شوهر حسود»
* (۱۸۴۸) «همسر مردی دیگر»
* (۱۸۴۸) «همسر مردی دیگر و شوهر زیر تخت» (تلفیقی از دو داستان قبلی)
* (۱۸۴۸) «نازک‌دل»
* (۱۸۴۸) «پولزونکوف»
* (۱۸۴۸) «دزد شرافتمند»
* (۱۸۴۸) «درخت کریسمس و ازدواج»
* (۱۸۴۸) «شب‌های روشن (داستان کوتاه)»
* (۱۸۴۹) «دلاور خردسال»
* (۱۸۶۲) «یک داستان کثیف» یا «یک اتفاق مسخره»
* (۱۸۶۵) «کروکدیل»
* (۱۸۷۳) «بوبوک»
* (۱۸۷۶) «درخت کریسمس بچه‌های فقیر»
* (۱۸۷۶) «نازنین»
* (۱۸۷۶) «ماریِ دهقان»
* (۱۸۷۷) «رؤیای آدم مضحک»

  |

مجموعه مقاله
* *Winter Notes on Summer Impressions* (۱۸۶۳)
* *یادداشت‌های روزانه یک نویسنده* (۱۸۷۳–۱۸۸۱)

ترجمه
* (۱۸۴۳) *اوژنی گرانده* (انوره دو بالزاک)
* (۱۸۴۳) *La dernière Aldini* (ژرژ ساند)
* (۱۸۴۳) *Mary Stuart* (فریدریش شیلر)
* (۱۸۴۳) *Boris Godunov* (الکساندر پوشکین)

نامه‌های شخصی
* (۱۹۱۲) *Letters of Fyodor Michailovitch Dostoevsky to His Family and Friends* by Fyodor Mikhailovich Dostoevsky (Author), translator Ethel Colburn Mayne Kessinger Publishing, LLC (۲۶ مه ۲۰۰۶) ISBN 978-1-4286-1333-1

نوشته‌های منتشر شده پس از مرگ
* (۱۹۲۲) *Stavrogin's Confession & the Plan of the Life of a Great Sinner* – English translation by ویرجینیا وولف and S. S. Koteliansky

یادداشت‌ها
----------

1. ↑  قبل از اصلاحات مستطیلی پس از انقلاب که، از جمله چیزهای دیگر، حرف سیریلیک Ѳ را با Ф جایگزین کرد، نام داستایوسکی با Ѳедоръ Михайловичъ Достоевскій نوشته شده بود.
2. ↑  در تقویم سبک قدیمی: ۳۰ اکتبر ۱۸۲۱ – ۲۸ ژانویهٔ ۱۸۸۱

منابع
-----

1. ↑  Fyodor Dostoyevsky در *دانشنامهٔ بریتانیکا*
2. ↑  ««داستایوفسکی»، «داستایوسکی» یا «داستایِفسکی» ؟!». *خبرگزاری کتاب ایران*. دریافت‌شده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱.
3. 1 2 3 4  دیدگاه: نویسنده‌ای که ظهور حکومت‌های تمامیت‌خواه را پیش‌بینی کرد بی‌بی‌سی فارسی، ۱۲ آذر ۱۳۹۳
4. ↑  مارشال برمن. *تجربه مدرنیته*. طرح نو.
5. ↑  Smith، Daniel W. (۲۰۱۲). *Essays on Deleuze*. Edinburgh: Edinburgh University Press. صص. ۲۷. شابک ۹۷۸-۰۷۴۸۶۴۳۳۲۵.

* هلت کار، ادوارد. *داستایفسکی*. ترجمهٔ خشایار دیهیمی.
* فیودور داستایوفسکی: نگاهی به زندگی و آثار، نوشته رابرت برد، ترجمه مهران صفوی و میلاد میناکار، ققنوس ۱۳۹۴.
* درباره داستایوفسکی | اشتیاق مخاطبان ایرانی به شاهکارهای ادبیات روسی

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***فیودور داستایفسکی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

| * ن
* ب
* و
فیودور داستایفسکی |
| --- |
| 
* کتاب‌شناسی
* نامه‌ها

 |
| رُمان‌ها ورُمان‌های کوتاه | 
* *بیچارگان* (۱۸۴۶)
* *همزاد* (۱۸۴۶)
* *خانم صاحبخانه* (۱۸۴۷)
* *نیه توچکا* (۱۸۴۹)
* *رؤیای عموجان* (۱۸۵۹)
* *روستای استپانچیکو* (۱۸۵۹)
* *رنج‌کشیدگان و خوارشدگان* (۱۸۶۱)
* *خاطرات خانه اموات* (۱۸۶۲)
* *یادداشت‌های زیرزمینی* (۱۸۶۴)
* *جنایت و مکافات* (۱۸۶۶)
* *قمارباز* (۱۸۶۷)
* *ابله* (۱۸۶۹)
* *همیشه شوهر* (۱۸۷۰)
* *جن‌زدگان* (۱۸۷۲)
* *جوان خام* (۱۸۷۵)
* *برادران کارامازوف* (۱۸۸۰)

 |
| داستان‌های کوتاهو داستانک‌ها | 
* "en:Mr. Prokharchin" (۱۸۴۶)
* "en:Another Man's Wife and a Husband under the Bed" (۱۸۴۸)
* "The Honest Thief" (۱۸۴۸)
* "The Christmas Tree and a Wedding" (1848)
* "شب‌های روشن" (۱۸۴۸)
* "یک داستان کثیف" (۱۸۶۲)
* "The Crocodile" (۱۸۶۵)
* "en:Bobok" (۱۸۷۳)
* "en:The Beggar Boy at Christ's Christmas Tree" (۱۸۷۶)
* "The Meek One" (۱۸۷۶)
* "en:The Peasant Marey" (۱۸۷۶)
* "رؤیای آدم مضحک" (۱۸۷۷)

 |
| غیرداستانی | 
* "en:Winter Notes on Summer Impressions" (1863)
* *یادداشت‌های روزانه یک نویسنده* (۱۸۷۳–۱۸۸۱)

 |
| سایر | 
* en:Dostoyevsky Museum
* "en:The Grand Inquisitor"
* *Vremya* magazine
* en:Nastasya Filipovna
* en:Alyosha Karamazov
* en:Fyodor Karamazov
* en:Prince Myshkin
* Rodion Raskolnikov

 |

| * ن
* ب
* و
جلال آل‌احمد |
| --- |
| تألیف | 

|  |  |
| --- | --- |
| داستان و رمان | 
* *دید و بازدید* (۱۳۲۴)
* *از رنجی که می‌بریم* (۱۳۲۶)
* *سه تار* (۱۳۲۷)
* *زن زیادی* (۱۳۳۱)
* *سرگذشت کندوها* (۱۳۳۷)
* *مدیر مدرسه* (۱۳۳۷)
* *نون والقلم* (۱۳۴۰)
* *نفرین زمین* (۱۳۴۶)
* *پنج داستان* (۱۳۵۰)
* *سنگی بر گوری* (۱۳۶۰)

 |
| مقالات | 
* *گزارش‌ها* (۱۳۲۵)
* *حزب توده سر دو راه* (۱۳۲۶)
* *هفت مقاله* (۱۳۳۳)
* پیرمرد چشم ما بود (۱۳۴۰)
* *غرب‌زدگی* (۱۳۴۱)
* *سه مقاله دیگر* (۱۳۴۱)
* *کارنامه سه ساله* (۱۳۴۱)
* *یک چاه و دو چاله و مثلاً شرح احوالات* (۱۳۴۳)
* *ارزیابی شتاب‌زده* (۱۳۴۳)
* *در خدمت و خیانت روشنفکران* (۱۳۴۷)
* *اسرائیل، عامل امپریالیسم* (۱۳۵۷)
* *نیما چشم جلال بود* (۱۳۷۶)

 |
| تک‌نگاری | 
* *اورازان* (۱۳۳۳)
* *تات‌نشین‌های بلوک زهرا* (۱۳۳۷)
* *جزیرهٔ خارک درّ یتیم خلیج فارس* (۱۳۳۹)

 |
| سفرنامه | 
* *خسی در میقات* (۱۳۴۵)
* *سفر به ولایت عزرائیل* (۱۳۶۳)
* *سفر روس* (۱۳۶۹)
* *سفر فرنگ* (۱۳۷۶)
* *سفر آمریکا (۱۳۷۸)*

 |

 |
| دیگر | 
* *نامه‌های جلال آل‌احمد* (۱۳۶۴)
* *مکالمات: مجموعه گفت و شنیدها* (۱۳۷۴)
* *نامه‌های سیمین دانشور و جلال آل‌احمد* (۱۳۸۳)

 |
| مرتبط | 
* سیمین دانشور (همسر)
* شمس آل‌احمد (برادر)
* سید محمود طالقانی (پسرعمو)
* مصطفی آل احمد
* بینش آل احمد (جملات قصار)
* خانه جلال آل احمد
* بزرگراه جلال آل‌احمد
* جایزه ادبی جلال آل‌احمد
* *دو برادر*

 |

| * ن
* ب
* و
فلسفه قاره‌ای |
| --- |
| فیلسوفان خردگرا | 
* رنه دکارت
* نیکولا مالبرانش
* باروخ اسپینوزا
* گوتفرید لایبنیتس
* کریستیان ولف
* ایمانوئل کانت

 |
| فیلسوفان رمانتیک | فریدریش هولدرلین •  فریدریش شیلر •  یوهان ولفگانگ فون گوته •  ژان-ژاک روسو |
| فیلسوفان ایدئالیست آلمانی | فریدریش هاینریش یاکوبی •  کارل لئونارد رینولد •  گوتلوب ارنست شولز •  یوهان گوتلیب فیشته •  فریدریش ویلهلم یوزف شلینگ •  سالومون مایمون •  گئورگ ویلهلم فریدریش هگل |
| فیلسوفان نوکانتی | رودلف هرمان لوتسه •  فردریش آلبرت لانژ •  آفریکن اسپیر •  هرمان کوهن •  آلویس ریل •  ویلهلم ویندلباند •  هانس فایهینگر •  کارل ورلاندر •  پاول ناترپ •  هاینریش ریکرت •  ارنست کاسیرر •  امیل لاسک |
| فیلسوفان هگلی | هرمان فریدریش ویلهلم هینریش •  لودویگ فویرباخ •  برونو باور •  داوید اشتراوس •  الکساندر کوژو |
| فیلسوفان مارکسیست و نئومارکسیست | کارل مارکس •  فریدریش انگلس •  گئورگی پلخانف •  جورج لوکاچ •  آنتونیو گرامشی •  تئودور آدورنو •  ماکس هورکهایمر  •  والتر بنیامین •  اریک فروم •  یورگن هابرماس • اسلاوی ژیژک •  هربرت مارکوزه •  اکسل هونت |
| فیلسوفان اگزیستانسیالیست | فردریش نیچه •  فرانتس کافکا  •  فیودور داستایفسکی •  ژان-پل سارتر •  آلبر کامو  •  سورن کی یرکگور  •  گابریل مارسل •  سیمون دوبوار |
| هرمنوتیک و پدیدارشناسی | فریدریش شلایرماخر •  ویلهلم دیلتای •  ادموند هوسرل  • آلفرد شوتس  •  ماکس شلر •  مارتین هایدگر •  هانس-گئورگ گادامر •  هانا آرنت •  هانری کربن •  هوبرت درایفوس •  پل ریکور  •  موریس مرلو-پونتی •  کارل یاسپرس •  رودولف بولتمان |
| ساختارگرایی، پساساختارگرایی و پست‌مدرنیسم | فردینان دو سوسور •  کلود لوی-استروس •  لوئی آلتوسر •  رولان بارت  •  ژاک دریدا •  میشل فوکو •  ژان بودریار •  ژان فرانسوا لیوتار •  زیگموند باومن •  ژیل دلوز |
| سایر فیلسوفان | ولتر •  دنی دیدرو •  یوهان گئورگ هامان •  آرتور شوپنهاور •  کارل اشمیت •  آیزا برلین •  جورجو آگامبن •  تری ایگلتون •  گاستون باشلار •  آلن بدیو •  آنری برگسون • لئو اشتراوس •  موریس بلانشو •  کورنلیوس کاستوریادیس •  امانوئل لویناس •  ژاک لاکان •  جودیت باتلر •  ژولیا کریستوا •  نانسی فریزر • پیر بوردیو •  فرانسوا لاروول •  اندرو فینبرگ •  آلبرت بورگمان •  برنارد استیگلر
* بیشتر…
 |
| نظریه‌های فلسفی | 
* ایدئالیسم آلمانی
* فلسفه هگل
* نظریهٔ انتقادی
* اگزیستانسیالیسم
* ساختارگرایی
* پسامدرنیسم
* پساساختارگرایی

 |
| مفاهیم | 
* خودینگی
* دل‌زدگی
* دازاین
* تفاوت
* بحران وجودی
* انترسوبژکتیویته
* اونتیک
* دیگری
* خودفریبی
* واقع‌شدگی
* ترس‌آگاهی
* بیشتر…

 |
| مقاله‌های مرتبط | 
* کانتی‌گروی
* پدیده‌شناسی
* هرمنوتیک
* ساختارزدایی

 |
| 
* فلسفه قاره‌ای
* مقاله‌های خرد فلسفه

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* شیلی
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان
* روسیه
* سوئد
* واتیکان

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* کولتورناو (نروژ)
* هنرمندان آرکی‌دی (هلند)
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)
* مث‌سای‌نوت
* zbMATH

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* فرهنگ تاریخی سوئیس
* هنرمند موزیک‌برینز
* ریسم (فرانسه)
	+ شناسه RISMبرابر با people/40200325 معتبر نیست.
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |