**نوربانو سلطان،** (زاده ۱۵۲۵ – درگذشته ۷ دسامبر ۱۵۸۳ استانبول) با نام **عفیفه نوربانو سلطان** نیز شناخته می‌شود، خاصگی سلطان و همسر عقدی سلیم دوم و والده سلطان مراد سوم و مادربزرگ محمد سوم همچنین یکی از چهره‌های برجسته در دوره سلطنت زنان بود.

مبدا
----

نوربانو سلطان با نام واقعی "سیسیلیا یا اولیویا بافو" (به انگلیسی: "Cecilia or Olivia Venier-Baffo") در جزیره پاروس در دریای اژه که متعلق به جمهوری ونیز بود در سال ۱۵۲۵/۳۰ به دنیا آمد. او در سال ۱۵۴۰ توسط بارباروس خیرالدین پاشا ربوده شد. وی قبل از ورود به دربار عثمانی اصالتی ونیزی داشته‌است. برخی مورخان او را یهودی ونیزی و برخی دیگر پیرو کلیسای کاتولیک روم معرفی کرده‌اند .

خاصگی سلطان
-----------

سلیم دوم شوهر نوربانو سلطان
نوربانو مورد علاقه ترین همسر شاهزاده سلیم شد (که در سال ۱۵۶۶ به عنوان سلیم دوم به سلطان عثمانی تبدیل شد) و مادر شاهزاده مراد (آینده مراد سوم، متولد ۱۵۴۶) بود.

در حالی که همسرش سلیم هنوز شاهزاده بود، نوربانو سرپرست حرمسرای شوهر خود در مانیسا شد.

هنگامی که سلیم سلطان شد، اجازه داد همچنان همسر موردعلاقه خود، به عنوان خاصگی نوربانو سلطان باشد، و در تمام دوران سلطنت خود در کاخ توپکاپی بماند، همانطور که شاه پیشین (سلیمان قانونی) انجام داده بود.

حتی بعد از اینکه سلیم شروع به پذیرش معاشرت های دیگر با زنان کرد، نوربانو همچنان به عنوان همسر محبوب برای زیبایی عالی و هوش خود باقی ماند و هیچ زنی نتوانست تاثیری که نوربانو بر سلیم می گذارد را داشته باشد. او به عنوان مادر وارث ظاهری و قانونی، به عنوان مشاور اصلی همسر خود عمل کرد. همان طوری که مادرشوهرش خرم سلطان انجام داده بود. اگرچه در آن زمان به دور از حالت عادی نبود که یک زن به پادشاه در امور حکومتی مشاوره دهد، سلیم دوم به دلیل احترام به قضاوت خوب همسرش، غالباً از نوربانو برای مشاوره در مورد موضوعات مختلف سؤال می كرد. سفیر ونیزی ، ژاکوپو سورانورز گزارش داد:گفته می شود:

> "خاصگی هم به دلیل زیبایی فوق العاده و هم برای باهوش بودن بسیار عالی بود و از طرف اعلیحضرت بسیار مورد علاقه و تقدیر است."
> 
> 

طبق گفته صفیه سلطان همسر مراد عروس نوربانو در مورد زیبایی مادر شوهرش گفت:

> "من برای اولین بار در اواسط دهه چهل از عمرش او (نوربانو) را دیدم، اما با وجود سن بالایش، او زیباترین زنی بود که من تا به حال دیده ام."
> 
> 

نوربانو در طول سلطنت شوهرش به چهره ای قدرتمند و با نفوذ گسترده تبدیل شد. بنا به گفته برخی منابع (بیشتر حسابهای ونیزی) ، تأثیر وی به گونه ای بود که نوربانو سلطان به طور موثری دولت را در کنار وزیر بزرگ سوکلو محمد پاشا اداره کرد. امپراتوری عثمانی در رأس آن از ثبات قرار نداشت و درگیری بر سر تخت امپراتوری رایج بود. همچنین برای یک بازنده در چنین رقابت هایی غیر عادی نبود که تمام خانواده خود را به همراه او قتل عام کند تا از بروز هرگونه چالش در آینده جلوگیری کند. با این حال، نوربانو سلطان، مصمم بود که وقتی زمان رسیدن پسرش به برای جانشینی پدرش رسید، هیچ چیزی در این امر دخالت نمی کند.

اواخر سلطنت سلیم دوم در سال ۱۵۷۴، خاصگی نوربانو روزانه ۱۳۰۰ سکه طلا دریافت می کرد، در حالی که سایر کنیزهای سلیم، هر یک مادر یک فرزند بودن، فقط ۴۰ سکه نقره از خزانه دولتی دریافت می کردند.

والده سلطان
-----------

مراد سوم که نوربانو سلطان از سال ۱۵۷۴ تا ۱۵۸۳ والده سلطان برای وی بود.
شاهزاده مراد به عنوان فرماندار مانیسا در سواحل اژه اعزام شده بود و وقتی سلطان سلیم دوم در سال ۱۵۷۴ درگذشت، در آنجا بود. این بهترین فرصت برای کسی بود که بتواند با مرده سلطان پیشین و آمدن سلطان بعدی به دور از پایتخت قدرت را به دست بگیرد. نوربانو این مسئله را بیشتر از هر کسی فهمید و سریع عمل کرد. امنیت و حفظ حریم خصوصی در حرمسرا سخت ترین مکان در هر کجا بود و هیچ کس نمی دانست که واقعاً سلیم دوم کشته شده است. نوربانو به هیچ کس نگفت و جسد مرد همسر خود را در یخدان مخفی پنهان کرد و برای پسرش به مانیسا نامه ای فرستاد تا پسرش فوراً به قسطنطنیه بیاید. در حالی که هیچ کس عاقل تر از این نبود که سلطان سلیم دوم این زندگی را واقعا ترک کرده است. این امر تا دوازده روز بعد، وقتی مراد وارد شد و نوربانو جسد شوهر فقید خود را تحویل داد، به طور عمومی شناخته نشده بود. پسرش مراد با عنوان سلطان مراد سوم بر تخت نشست و نوربانو والده سلطان شد ، بالاترین و عالیرتبه ترین مقامی که یک زن در امپراتوری عثمانی می توانست در آن باشد. برخلاف پیشین خود خرم سلطان، نوربانو از سلطنت شوهر خود خارج شد و از قدرت مطلق بین سالهای ۱۵۷۴ تا ۱۵۸۳ برخوردار بود، اگرچه ظاهراً پس از مرگ سلیم دوم در کاخ شبستان (مکانی برای زنان در قلب کاخ در شرق واقع شده بود) حضور نداشت.

زیر سلطه نوربانو بر حرمسرا امپراتوری، احترام بسیار زیاد پسرش مراد و همچنین ضعف پسرش نسبت به او نوربانو توانست نقش اصلی در دولت داشته باشد. به این ترتیب والده سلطان به مقام بسیار والایی رسید و به یک مقام رسمی، مهم، قدرتمند و بسیار بانفوذ سلسله تبدیل شد. پول جیب نوربانو ماهانه به ۲۰،۰۰۰ سکه طلا می رسید، که در بین اعضای فرماندهان و مقامات عالی رتبه به مقدار بالایی رسیده بود، و به عنوان شاخص این قدرت بزرگ در نظر گرفته می شود. همچنین به عنوان والده سلطان، او روزانه ۲۰۰۰ سکه طلا به او اختصاص می یافت.

نوربانو قدرت نهایی را داشت و او با نفوذ بسیار گسترده به چهره ای سیاسی قدرتمندی تبدیل شده بود. جان فدا خاتون، راضیه خاتون، حبی خاتون و غضنفر آقا و مصطفی آقا به عنوان خانم ها و خواجگان منتظر مراد و نوربانو نیز به نظر می رسد در دوران سلطنت دفاکتو نوربانو سلطان بسیار قدرتمند و تأثیرگذار بوده اند.

سیاست خارجه
-----------

نوربانو در طول سلطنت سلیم دوم و مراد سوم آن‌ها را به داشتن رابطه خوب با ونیز و دیگر سرزمین‌های ایتالیا راهنمایی می‌کرد چرا که دوست نداشت سرزمین پدری‌اش مورد حمله قرار گیرد. سفیران ونیزی از او به عنوانی زنی یاد کرده‌اند که هرگز اصالت ونیزی خود را فراموش نکرده است. نوربانو با کاترین مدیچی ملکه فرانسه رابطه خوبی داشت.

آثار
----

نوربانو زمانی که والده سلطان شد به معمار سنان دستور داد تا قصر و مسجد والده عتیق را در منطقه اسکدار بسازد، البته در کنار آن‌ها حمامی ساخته شد. ساخت و ساز این مسجد در تنها چند روز پیش از مرگ نوربانو سلطان به پایان رسید.

فرزندان
-------

* شاه سلطان (تولد ۱۵۴۴ مانیسا – مرگ سپتامبر ۱۵۸۰ استانبول، در مقبره زال محمود پاشا در مسجد ایوب سلطان دفن شد)
* اسماخان سلطان (تولد ۱۵۴۴ مانیسا – مرگ ۸ اوت ۱۵۸۵ استانبول در مقبره سلیم دوم در مسجد ایا صوفیا دفن شد)
* گوهرخان سلطان (تولد ۱۵۴۴ مانیسا – مرگ بعد از ۱۶۰۴ استانبول در مقبره سلیم دوم در مسجد ایا صوفیا دفن شد)
* مراد سوم (تولد ۴ ژوئیه ۱۵۴۶ مانیسا – مرگ ۱۶/۱۷ ژانویه ۱۵۹۵ استانبول، در آرامگاه مراد سوم در مسجد ایاصوفیا دفن شد)
* عاتیکه سلطان (تولد ۴ ژوئیه ۱۵۴۶ مانیسا – مرگ ۱۵۹۰ در مسجد سلیمانیه)

مرگ
---

نوربانو سلطان، در ۷ دسامبر سال ۱۵۸۳ در استانبول درگذشت و در کنار همسرش سلیم دوم در مسجد ایاصوفیه دفن شد.

مراسم تشییع جنازهٔ نوربانو سلطان

پانویس
------

1. ↑  Stanford J. Shaw, *History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Volume 1*, p. 178, at Google Books
2. ↑  A.H. de Groot, s.v. in Encyclopaedia of Islam vol.8 p.124
3. ↑  Osman Selâheddin Osmanoğlu, *Osmanli Devleti'nin Kuruluşunun 700. Yılında Osmanlı Hanedanı*, Islâm Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Vakfı (ISAR), Istanbul, 1999.
4. ↑  Peirce 1993, p. 108.
5. ↑  Peirce 1993, p. 228.
6. ↑  مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Nurbanu Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی دانشنامه آزاد (بارگذاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)
7. ↑  Maria Pia Pedani Fabris, Alessio Bombaci (2010). *Inventory of the Lettere E Scritture Turchesche in the Venetian State Archives*. BRILL. p. 26. ISBN 978-9-004-17918-9.

منابع
-----

* 
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Nurbanu Sultan». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۴.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Nurbanu Sultan». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ترکی*، بازبینی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۴.
* 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| والده پیشین:حفصه سلطان | **والده سلطان امپراتوری عثمانی**
۱۵ دسامبر ۱۵۷۴–۷ دسامبر ۱۵۸۳ | والده پسین:**صفیه سلطان** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| پیشین: حکمرانیخرم سلطان | خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی
۱۵۶۶–۱۵۷۴ | پسین: حکمرانی**صفیه سلطان** |

| * ن
* ب
* و
امپراتوری عثمانی مادران سلطان‌های عثمانی |
| --- |
| 
* حلیمه خاتون (سده سیزدهم)
* ملحون خاتون (?-۱۳۲۳)
* نیلوفر خاتون (۱۳۸۳-?)
* گلچیچک خاتون (۱۳۳۵-?)
* دولت خاتون (?–۱۴۱۱)
* امینه خاتون (۱۳۹۸–۱۴۴۹)
* هما خاتون (۱۴۱۰–۱۴۴۹)
* گلبهار خاتون (۱۴۳۵–۱۴۶۷)
* گلبهار خاتون (۱۴۵۳–۱۵۰۵)
* حفصه سلطان (۱۴۷۹–۱۵۳۴)
* خرم سلطان (۱۵۰۲–۱۵۵۸)
* نوربانو سلطان (۱۵۲۵–۱۵۸۳)
* صفیه سلطان (۱۵۵۰–۱۶۱۹)
* خندان سلطان (۱۵۷۴–۱۶۰۵)
* حلیمه سلطان (۱۵۷۶–۱۶۲۳)
* ماه‌فیروز سلطان (۱۵۹۰–۱۶۲۰)
* کوسم سلطان (۱۵۸۹–۱۶۵۱)
* تورخان سلطان (۱۶۲۷–۱۶۸۳)
* آشوب سلطان (۱۶۲۷–۱۶۸۹)
* معزز سلطان (۱۶۲۹–۱۶۸۷)
* گلنوش سلطان (۱۶۴۲–۱۷۱۵)
* صالحه سلطان (۱۶۸۰–۱۷۳۹)
* شهسوار سلطان (۱۶۸۲–۱۷۵۶)
* مهرشاه قادین (?–۱۷۳۲)
* شرمی قادین (۱۶۹۸–۱۷۳۲)
* مهرشاه سلطان (۱۷۴۵–۱۸۰۵)
* سنیه‌پرور سلطان (?–۱۸۵۰)
* نقش‌دل سلطان (?-?)
* بزم عالم سلطان (۱۸۰۷–۱۸۵۳)
* پرتونهال سلطان (۱۸۱۲–۱۸۸۲)
* شوق‌افزا سلطان (۱۸۲۰–۱۸۸۹)
* تیرمژگان قادین (۱۸۱۹–۱۸۵۳)
* گلجمال قادین (۱۸۲۶–۱۸۵۱)
* گلستو خانم (۱۸۳۱–۱۸۶۱)

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لهستان

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* دانشنامهٔ اسلام

 |

| * ن
* ب
* و
امپراتوری عثمانی |
| --- |
| سلطان‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دورهٔ برآمدن (۱۴۵۳–۱۲۹۹) | 
* عثمان یکم
* اورخان یکم
* مراد یکم
* بایزید یکم
* محمد یکم
* مراد دوم
* محمد دوم
* مراد دوم
* محمد دوم

 |
| دورهٔ رشد (۱۶۸۳–۱۴۵۳) | 
* بایزید دوم
* سلیم یکم
* سلیمان یکم
* سلیم دوم
* مراد سوم
* محمد سوم
* احمد یکم
* مصطفی یکم
* عثمان دوم
* مصطفی یکم
* مراد چهارم
* ابراهیم
* محمد چهارم

 |
| دورهٔ رکود (۱۸۲۷–۱۶۸۳) | 
* سلیمان دوم
* احمد دوم
* مصطفی دوم
* احمد سوم
* محمود یکم
* عثمان سوم
* مصطفی سوم
* عبدالحمید یکم
* سلیم سوم
* مصطفی چهارم
* محمود دوم

 |
| دورهٔ افول (۱۹۰۸–۱۸۲۸) | 
* عبدالمجید یکم
* عبدالعزیز
* مراد پنجم
* عبدالحمید دوم

 |
| دورهٔ انحلال (۱۹۲۳–۱۹۰۸) | 
* محمد پنجم
* محمد ششم
* عبدالمجید دوم (تنها خلیفه بود)

 |

 |  |
| مدعیان تاج‌وتخت | 
* ساوجی بیگ
* سلیمان چلبی
* عیسی چلبی
* موسی چلبی
* مصطفی چلبی
* کوچک مصطفی
* جم سلطان
* شاهزاده احمد
* شاهزاده قورقود
* شاهزاده مصطفی
* شاهزاده بایزید
* سلطان یحیی
* عبدالمجید دوم
* احمد نهاد
* عثمان فؤاد
* محمد عبدالعزیز
* علی واصب
* محمد اورخان
* ارطغرل عثمان
* بایزید عثمان

 |
| والده‌سلطان‌ها | 
* نیلوفر خاتون
* دولت خاتون
* امینه خاتون
* هما خاتون
* گلبهار خاتون
* حفصه سلطان
* نوربانو سلطان
* صفیه سلطان
* خندان سلطان
* حلیمه سلطان
* کوسم سلطان
* تورخان سلطان
* آشوب سلطان
* گلنوش سلطان
* صالحه سلطان
* شهسوار سلطان
* مهرشاه سلطان
* سینه‌پرور سلطان
* نقش‌دل سلطان
* بزم عالم سلطان
* پرتونهال سلطان
* شوق‌افزا سلطان
* پرستو سلطان

 |
| خاصگی‌سلطان‌ها | 
* خرم سلطان
* نوربانو سلطان
* صفیه سلطان
* کوسم سلطان
* عایشه سلطان
* عایشه سلطان
* تورخان سلطان
* آشوب سلطان
* معزز سلطان
* هماشاه سلطان
* گلنوش سلطان
* رابعه سلطان

 |