**عزازیل** (‎/əˈzeɪzəl, ˈæzəˌzɛl/‎; عبری: עֲזָאזֵל‎ *ʿAzāʾzēl*; عربی: *عزازیل*، آوانگاری: *ʿAzāzīl*) یک شخصیت در اساطیر عبری است که اولین بار در عهد عتیق ظاهر شد.

در عهد عتیق
-----------

در کتاب Leviticus ۱۶ ذکر شده‌است که کاهن بزرگ در روز دهم تیشری (یوم کیپور) پس از قربانی کردن از طرف خود و خانوادهٔ خود، برای کفارهٔ گناهان مردم قربانی قرار می‌داد. این قربانی به صورت یک قوچ برای سوزاندن و دو بز بود. این دو بز یکی برای یهوه (نام خدا در یهودیت) و یکی برای عزازیل در نظر گرفته می‌شد. بزی که برای خدا مقرر شده بود قربانی می‌گردید؛ ولی بزی که برای عزازیل در نظر گرفته شده بود، ابتدا کاهن بزرگ دست خود را بر روی سر بز می‌گذاشت و گناهان مردم را اعتراف می‌کرد. سپس این بز به منطقه‌ای خارج از شهر و به دور از مردم برده می‌شد و در آنجا رها می‌گشت.
نام عزازل ممکن است نام محلی باشد که بز در آنجا رها می‌گشت. بعضی گمان می‌کنند که عزازل از دو لغت عزاز و ال تشکیل شده‌است که به معنی کوه سخت می‌باشد. منطقه‌ای به نام کوه عزازل نیز موجود است که ظاهراً محلی است که این بز در آنجا رها می‌گشت.
لغت Scapegoat در زبان انگلیسی نیز از همین داستان گرفته شده‌است.

تصویری از کوه عزازیل که بز به آنجا فرستاده می‌شد.

در مسیحیت
---------

در مسیحیت معمولاً عزازیل مترادف با شیطان در نظر گرفته می‌شود. در دیدگاه مسیحیان ادونتیست شیطان مسئول گناهانی است که از طریق بز عزازیل در روز دهم یوم کیپور منتقل شده‌است. حال آنکه بعضی دیگر از مسیحیان این دیدگاه را مخالف مسیحیت می‌دانند و اعتقاد دارند این تفکر عزازیل را معادل عیسی مسیح قرار می‌دهد. آن‌ها می‌گویند شیطان نمی‌تواند کسی را نجات دهد و همچنین نمی‌تواند مسئول گناهان کسی باشد و تنها عیسی مسیح برای گناهان مردم قربانی گشته‌است.

در اسلام
--------

فرشتگان با آدم ملاقات می‌کنند و به نظر می‌رسد که با واکنش نافرمانانه ابلیس که با افتخار سرش را برمی‌گرداند، با او شریک می‌شوند. بر اساس روایات، خداوند ابلیس را فرشته ای زیبا به نام عزازیل آفرید و در اینجا او را به این صورت ترسیم کرده است. نقاشی از نسخه خطی منطق الطیر فریدالدین عطار. ایران، شیراز.
در قرآن نامی از عزازیل برده نشده‌است. با این وجود در برخی متون اسلامی نام عزازیل به عنوان نام اصلی ابلیس آورده شده‌است.

سعدی در آغاز بوستان می‌گوید:

وگر در دهد یک صلای کرم / عزازیل گوید نصیبی برم

مولوی در بیت آخر بخش چهارم دفتر اول مثنوی معنوی می‌گوید:

بُد ز گستاخی کسوف آفتاب / شد عزازیلی ز جرأت رد باب

در فرهنگ
--------

در کتاب مرشد و مارگاریتا وی از ملازمان شیطان به‌شمار می‌رود و در سریال سوپرنچرال و فیلم سرنوشت از شیاطین بزرگ به‌شمار می‌رود؛ و در مردان ایکس پدر Nightcrawler و سه همسر دارد که یکی از همسران او Mystique می‌باشد و از دو همسر دیگر دو پسر دیگر به نام‌های Kiwi BlackوABYSS هم دارد که اسم مادران آنها مشخص نیست.

جستارهای وابسته
---------------

* دفاعیه ابلیس
* بافومه
* برج جدی
* انکی (خدای سومری)
* لوسیفر
* *مرشد و مارگاریتا*
* بز طلیعه

منابع
-----

1. 1 2  Peter Lamborn Wilson *Sacred Drift: Essays on the Margins of Islam* City Lights Books 1993 ISBN 978-0-872-86275-3 page 87

* ویکی‌پدیای انگلیسی-بازدید در ۲۳ مه ۲۰۱۰
* دائرةالمعارف یهودی : عزازیل (Jewish Encyclopedia)

| * ن
* ب
* و
فرشتگان در ادیان ابراهیمی |
| --- |
| یهودیت | 

|  |  |
| --- | --- |
| افراد | 
* *میکائیل*
* *جبرئیل*
* *رافائل*
* *یوریل*
* *عزرائیل*
* *آریل*
* *رازیل*
* *آراریل*
* *کمایل*
* *دوماه*
* *کسیل*
* *ایشت*
* *هادرانیل*
* *هانیل*
* *جرامیل*
* *ژوفیل*
* *متاترون*
* *نوریل*
* *سامیازا*
* *پراویل*
* *ساچیل*
* *سمائیل*
* *زفکیل*
* *یاهوئل*
* *زدکیل*
* *زراچیل*
* *دوبیل*
* *کوشیل*

 |
| گروه | 
* سرافیم
* حیوط
* اوفانیم
* چروبیم
* Recording angels

 |

 |
| مسیحیت | 

|  |  |
| --- | --- |
| افراد | 
* میکائیل
* جبرئیل
* *رافائل*
* *یوریل*
* *آریل*
* *ساریل*
* *گاگیل*
* *سندلفون*
* *راکل*
* *رامیل*
* *سلافیل*
* *براکیل*
* *جگودیل*
* *کامائیل*
* *جرامیل*
* *ژوفیل*
* *متاترون*
* *سامیازا*
* *پراویل*
* *ساشیل*
* *زدکیل*
* *زراکیل*
* *فانویل*
* *آکر*
* *گبوتلون*
* *آرفوگیتونوس*
* *زبولون*
* *دانیل*
* *کروبیل*
* *کوکبیل*
* *کوشیل*
* *للیئل*
* *موریل*
* *پاهالیا*
* *سرافیل*
* *شمسیل*

 |
| گروه | 
* سرافیم
* *اوفانیم*
* چروبیم
* *تختها*
* *Dominions*
* *Virtues*
* *Powers*
* *Principalities*
* *Recording angels*

 |

 |
| اسلام | 

|  |  |
| --- | --- |
| افراد | 
* میکائیل
* جبرئیل
* اسرافیل
* عزرائیل
* *هاروت*
* *ماروت*
* *مالک*
* *رضوان*
* *منکر*
* *نکیر*
* *روح القدس*

 |
| گروه | 
* *Hafaza*
* *کرام‌الکاتبین*
* *معقبات*
* *دردائيل*
* نوزده فرشتهٔ جهنم
* فرشتگان نماز

 |

 |
| **توجه:** فرشته‌ای که توسط همه فرقه‌ها به رسمیت شناخته نشده است کج نمایش داده شده‌است. |

| * ن
* ب
* و
دنیای مردگان |
| --- |
|  | 
* اساطیر آزتک
	+ میکتلان
* بودیسم
	+ باردو
	+ ناراکا (بودیسم)
* اسطوره‌شناسی چین
	+ دیو (اسطوره چینی)
	+ دروازه ارواح
	+ یودو
* مسیحیت
	+ پرتگاه (مذهب)
	+ دریاچه آتش
	+ تاریکی بیرونی
	+ برزخ (مسیحیت)
	+ لیمبو
	+ جهنم در مسیحیت
* دین مصر باستان
	+ دوات (اسطوره‌شناسی)
* مرگ در پاگانیسم اسکاندیناوی و گسترده‌تر پاگانیسم ژرمنی
	+ هل‌هایم
	+ ناستروند
	+ نیفل‌هایم
	+ نیفلهل
* اسطوره‌شناسی یونانی و اسطوره‌شناسی روم
	+ آسفودل میدوز
	+ الیسیوم
	+ اربوس
	+ جزایر خرم
	+ عالم اموات یونانی
	+ ارکوس
	+ تارتاروس
* دوزخ
* هندوئیسم
	+ ناراکا (هندوئیسم)
	+ پاتالا
* اسلام
	+ برزخ
	+ جهنم
	+ سجین
* جین (دین)
	+ ناراکا (جینیسم)
* یهودیت
	+ اپولیون
	+ عزازیل
	+ سینه ابراهیم
	+ دودائل
	+ جهنم‌دره
	+ شئول
	+ تهوم
	+ تزوآ روتاچات
* اساطیر مندایی
	+ دنیای تاریکی (مندائیسم)
* اساطیر مایا
	+ شیبالبا
* اسطوره‌های بین‌النهرین
	+ ایرکالا
* اسطوره‌شناسی ایرانی
	+ دوزخ (اساطیر ایرانی)
* شینتو
	+ یومی
* دین سومری
	+ ایرکالا
* اسطوره‌شناسی ترکی
	+ تامگ
* اسطوره‌شناسی ولزی
	+ آنون
* مزدیسنا
	+ همستگان

 |  |