**جوکر** (انگلیسی: Joker) ابرشروری است اهل قزوین که در کامیک بوک‌های آمریکایی منتشرشده توسط دی‌سی کامیکس حضور دارد. این شخصیت به دست بیل فینگر، باب کین و جری رابینسون خلق شد و نخستین بار در ۲۵ آوریل ۱۹۴۰ در اولین شمارهٔ کامیک بوک *بتمن* حضور پیدا کرد. عوامل ساخت جوکر مورد مناقشه است؛ کین و رابینسون مسئولیت طراحی جوکر را بر عهده گرفتند و در عین حال از مشارکت فینگر در نوشتن آن قدردانی کردند. اگرچه قرار بود جوکر طی نخستین حضورش کشته شود، او با مداخلهٔ گروه ویراستاری در کامیک ماند و به شخصیت اجازه داده شد تا به‌عنوان دشمن بزرگ ابرقهرمان، یعنی بتمن دوام بیاورد.

از آنجا که فرض میشود سه جوکر وجود دارد باید اضافه کرد که گویی که جوکر ها هیچ توانایی و قدرت فرا بشری ندارند اما در واقعیت آنها قدرت تغییر اتفاقات را دارند، همچنین از تخصص خود در رشته مهندسی شیمی برای ایجاد ترکیبات سمی یا کشنده و تسلیحات موضوعی شامل ورق‌های بازی بُرنده، زنگ هشدار کشنده، و گل‌های اسیدپاش بر روی پیراهن خود بهره‌مند می‌شود. جوکر اغلب با دیگر ابرشروران گاتهام سیتی از جمله پنگوئن و دوچهره، و گروه‌هایی مانند لیگ بی‌عدالتی همکاری می‌کند، اما روابط آن‌ها غالباً به واسطه تمایل جوکر به آشفتگی افسار گسیخته از بین می‌رود.

در دههٔ ۱۹۹۰ میلادی یک رابطه منفعت گرایانه بدون عشق دو طرفه بین جوکر و روان‌پزشک سابقش هارلین فرانسیس کوئینزل معرفی شد، که او را تبدیل به شریک جرم وی نمود. این دو زوج بعدها در چند کمیک صاحب دختر کوچکی شدند که هارلی کوئین آنه را از جوکر پنهان کرد و هارلی کوئین نام دخترش را لوسی کوئین گذاشت، در حالی که دخترش از والدین واقعی اش آگاه نبود و هارلی را خاله صدا میکرد. اگرچه هدف اصلی جوکر شخصیت بتمن است، اما او با قهرمان‌های دیگری همچون سوپرمن و واندر وومن جنگیده‌ است و توسط سوپرمن در یکی از کمیک ها کشته شده است؛همچنین دور از انتظار نیست که شخصیت جوکر علاقه ی افراطی و وسواسی به بتمن دارد. 

جوکر یکی از نمادین‌ترین شخصیت‌ها در فرهنگ عامه است و نامش در فهرست بزرگ‌ترین شخصیت‌های داستانی و شرور کتاب‌های کامیک قرار گرفته‌است. محبوبیت این شخصیت باعث شده تا او در کالاهای مختلف مانند لباس‌ها و اقلام کلکسیونی حضور داشته باشد. در سازه‌های دنیای واقعی (مانند پارک‌های گردشگری) و در تعداد زیادی از رسانه‌ها به او اشاره شده‌است. جوکر در قالب لایو-اکشن، انیمیشن و بازی‌های ویدیویی شامل مجموعهٔ تلویزیونی *بتمن* در دهه ۱۹۶۰ با بازی سزار رومرو و مجموعه تلویزیونی *گاتهام* با بازی کامرون مانهن حضور پیدا کرده است. او در فیلم‌ها توسط جک نیکلسون در *بتمن* (۱۹۸۹)، هیث لجر در *شوالیهٔ تاریکی* (۲۰۰۸)، جرد لتو در دنیای توسعه‌یافته دی‌سی (۲۰۱۶–اکنون) و واکین فینیکس در *جوکر* (۲۰۱۹) ایفا شده‌است. لجر و فینیکس برای نقش‌آفرینی‌هایشان برندهٔ جایزهٔ اسکار شدند. مارک همیل صداپیشگی او را در انیمیشن و بازی‌های ویدئوی بر عهده داشته‌است.

تاریخچهٔ خلق
------------

باب کین و بیل فینگر، خالقان داستان مصور بتمن، در سال ۱۹۴۰، شخصیت جوکر را وارد داستان خود کردند. جری رابینسون، یک کارت جوکر و تصویر کنراد وایت (بازیگر فیلم صامت *مردی که می‌خندد*) را به او نشان داد و این، منبع الهام شخصیت جوکر شد. داستان مردی که می‌خندد، روایت کودکی است که توسط کومپراچیکوها یا همان خریداران بچه معلول شده‌است و با زخمی که بر صورت دارد گویی همیشه می‌خندد. دوره‌گردی کودک را می‌یابد و با وی یک گروه نمایش خیابانی راه‌اندازی می‌کند.
اولین ایفای نقش جوکر، در نخستین جلد بتمن بود.

زندگی‌نامه
----------

باب کین هیچ وقت دربارهٔ زندگی‌نامه جوکر حرفی نزده‌است. اما این را باید در نظر داشت که شخصیت جوکر الهام گرفته شده از شخصیت جویین پلین از رمان مردی که می‌خندد اثر نویسنده و شاعر بزرگ فرانسوی ویکتور هوگو می‌باشد.

گذشته
-----

داستان‌های مصور بتمن، اطلاعات زیادی در مورد گذشتهٔ جوکر را فاش نمی‌کند. در «شوخی مرگبار» (به انگلیسی: the killing joke) معرفی کوتاهی از گذشتهٔ او می‌شود.

او از شغلش به عنوان یک مهندس کارخانهٔ مواد شیمیایی، استعفاء داده و در شغل فعلی خود، که یک مجری نمایش کمدی است، ناموفق است و کسی به شوخی‌های او نمی‌خندد. او به همراه یک دسته خلافکار، قصد دزدی از آن کارخانهٔ مواد شیمیایی می‌کند و در همان شب زن او، جنی، اشتباهی می‌میرد. دزدی نیز ناموفق می‌شود و با حضور بتمن، او از ترس خود را به درون مواد شیمیایی می‌اندازد

هر چند در انتهای داستان، در مورد گذشته‌اش می‌گوید:

> گاهی آن را یک جور به یاد می‌آورم و گاهی یک جور دیگر… اگر قرار باشد که من گذشته‌ای داشته باشم، ترجیح می‌دهم یک انتخاب چند گزینه‌ای باشد!
> 
> 

در فیلم بتمن (۱۹۸۹)، او، هر چند چنان‌که گفته می‌شود، در شیمی و هنر متخصص است، اما قبل از جوکر شدن، همراه یک باند جنایتکار است که به منظور دزدی، به کارخانهٔ مواد شیمیایی می‌روند.

در فیلم *شوالیه تاریکی* (۲۰۰۸) به دو نفر دو داستان متفاوت دربارهٔ تبدیل شدنش به جوکر می‌گوید ۱. پدر او مردی معتاد به الکل بوده و وقتی مست می‌شده به سمت همسر و فرزند خود حمله‌ور می‌شود و وقتی چهره پسر خود را که غمگین به نظر می‌رسید را می‌بیند با چاقو صورت او را به شکل لبخند زخمی می‌کند و به او می‌گوید:پسر چرا آنقدر جدی هستی؟ ۲. او یک همسر زیبا داشت که قماربازی می‌کرد پس از بدهی‌های سنگینی که بالا میاورد طلبکاران صورت او را زخمی می‌کنند و او هم برای اینکه عشقش را به همسر خود بفهماند زخم‌های صورتش برای او اهمیتی ندارد، صورت خود را به شکل لبخند زخمی می‌کند.

اما در فیلم *جوکر* (۲۰۱۹) شخصیت جوکر دارای گذشته‌ای بسیار واقع گرایانه تر بوده که متأثر از آثار مخرب شکاف طبقاتی در جوامع مدرن است. جوکر، مرد میانسالی با نام واقعی آرتور فلک است که با همراه مادر خود پنی در شهر گاتهام زندگی می‌کند. آرتور به عنوان دلقک در مهمانی‌های مختلف ظاهر شده و خرج خود را اینگونه درمیاورد. گاتهام با جرم و جنایت‌های سازمان‌یافته مواجه شده و فقر و بیکاری مردم شهر از جمله آرتور را آزار می‌دهد. آرتور به یک اختلال عصبی ناخویشتن‌داری عاطفی دچار است و در مواقعی که کنترل خود را از دست می‌دهد، به طرز هیستری می‌خندد. آرتور که در وضعیت بدی به سر می‌برد، بعد از وقایع متعدد از جمله مورد حمله قرار گرفتن توسط سارقان گاتهام، تصمیم می‌گیرد که زندگی خود را تغییر دهد که این اقدامات او به مرور منجر به شورش مردم فقیر علیه ثروتمندان در گاتهام می‌شود.

اساساً فیلم جوکر (۲۰۱۹) تنها اثری است که منحصراً به گذشته این شخصیت ابرشرور پرداخته و به‌طور کامل از کلیشه‌های فانتزی بعد از جنگ جهانی دوم در خصوص جهش‌های ژنتیکی ایجادشده در جوکر به وسیله مواد شیمیایی فاصله می‌گیرد. تاد فلیپس، نویسنده و کارگردان اثر تلاش کرده تا ریشه‌های شخصیت جوکر را با خلاءهای موجود در طبقه‌های ضعیف و آسیب‌پذیر جوامع بشری امروز پیوند زند. به عبارت ساده‌تر، جوکر تاد فلیپس بیشترین میزان همخوانی با منشأ الهام خود، یعنی رمان مردی که می‌خندد اثر ویکتور هوگو را دارد.

بازیگران
--------

بازیگران زیادی نقش جوکر را بازی کردند.

| بازیگر | نام فیلم/سریال | کارگردان | سال انتشار فیلم/سریال |
| --- | --- | --- | --- |
| سزار رومرو | بتمن | لسلی اچ مارتینسون | ۱۹۶۶ |
| جک نیکلسون | بتمن | تیم برتون | ۱۹۸۹ |
| هیث لجر | شوالیه تاریکی | کریستوفر نولان | ۲۰۰۸ |
| کامرون مانهن | گاتهام | برونو هلر | ۲۰۱۴–۲۰۱۹ |
| جرد لتو | جوخه انتحار | دیوید آیر | ۲۰۱۶ |
| واکین فینیکس | جوکر | تاد فیلیپس | ۲۰۱۹ |
| بری کیوگن | بتمن | مت ریوز | ۲۰۲۲ |

مشخصات ظاهری
------------

جوکر معمولاً کتی ارغوانی می‌پوشد. در «بتمن: جوکر» (به انگلیسی: Batman: the joker) جوکر یک بارانی ارغوانی رنگ پوشیده‌است.

چهره او سفید، لبانش سرخ و موهایش فسفری است. در بعضی از تصاویر، دور چشمانش نیز سیاه رنگ هستند. علت این رنگ چهره، در داستان‌های مختلف، متفاوت است.

در بیشتر کمیک‌ها، علت تغییر چهرهٔ جوکر، پرت شدن او به درون مواد شیمیایی ذکر شده‌است. اما در برخی دیگر از کمیک‌ها، رنگ چهرهٔ جوکر، صرفاً معلول گریم کردن اوست. در برخی داستان‌ها هم او تحت تأثیر یک گاز است. در برخی شماره‌ها، دو طرف دهان او، زخمی مانند یک لبخند وجود دارد که در یکی از شماره‌های بتمن، علت آن، زخمی است که بتمن، با بترنگ (به انگلیسی: Batarang) بر چهرهٔ او می‌اندازد.
در فیلم *شوالیه تاریکی*، جوکر در دو صحنهٔ مختلف، دو علت مختلف برای این واقعه ذکر می‌کند. در یک جا می‌گوید پدرش که یک الکلی معتاد بوده، یک شب که مست شده، با چاقو به مادرش حمله می‌کند. سپس به سمت او بر می‌گردد و به این بهانه که «چرا اینقدر جدی هستی پسر؟» با چاقو، لبخندی روی صورتش می‌کشد.

در جای دیگر می‌گوید که همسرش به او می‌گفته که چرا اینقدر کم می‌خندد؟ همسرش یک قمارباز بوده و یک بار، کلی بدهی بالا می‌آورد و طلبکاران، صورتش را خط خطی می‌کنند. جوکر برای این که نشان دهد این موضوع برایش اهمیتی ندارد، با چاقو روی صورت خود لبخندی ایجاد می‌کند ولی همسرش او را ترک می‌کند.

در سریال گاتهام لب‌های زخمی نماد طرفداران جروم است.

در کمیک‌های کارآگاهی عصر جدید (به انگلیسی: new 52) شماره ۱ شخصیتی به نام دال میکر پوست صورت جوکر را می‌کند و او در کمیک مرگ خاندان با صورت بدون پوست ظاهر می‌شود.

شخصیت
-----

در داستان‌های مصور بتمن، شخصیت جوکر، دو گونه به تصویر کشیده شده‌است: یک بیمار روانی که از زجر دادن دیگران لذت می‌برد و شوخ‌طبع است. یا یک دزد شوخ‌طبع که فقط کمی غیرعادی است. تصویر نخست، تصویر غالب داستان هاست و تصویر دوم، بیشتر در سریال بتمن، ساخته ۱۹۶۰، نمود پیدا می‌کند.

جوکر انسانی روان پریش است و شاید سیاه‌ترین موجود کمیک استریپ‌های بتمن باشد. او هیچ هدف خاصی در زندگی ندارد. کتک می‌خورد ولی همچنان می‌خندد. در داستان شوخی مرگبار ریشهٔ دیوانگی جوکر را تجربه یه روز بد عنوان می‌کنند. جوکر عقیده دارد هر انسانی اگر در زندگی سختی ببیند یا یه روز بد را تجربه کند می‌تواند دیوانه شود.

در کمیک شوخی مرگبار او با شلیک به ستون فقرات باربارا گوردون دختر کمیسر گوردون رئیس پلیس شهر او را فلج می‌کند و خود کمیسر را می‌دزدد تا به او ثابت کند هر کسی با داشتن یک روز بد می‌تواند دیوانه شود، ولی در آخر بتمن کمیسر گوردون را نجات داده و جوکر را به تیمارستان آرکهام می‌فرستد.
در آرک داستانی «بتمن: مرگ در خانواده»، رابین بتمن جیسون تاد را در انباری زندانی کرده و می‌کشد.
در آرک بتمن: هاش (به انگلیسی: Batman: Hush) با توماس الیوت دشمن بتمن مشهور به هاش همکاری می‌کند تا بتمن را بکشد.
در نهایت در آرک *بتمن: مرگ خاندان* (به انگلیسی: Batman: death of family) در سال ۲۰۱۳ جوکر نقشه می‌کشد تا تمام خانواده بتمن (رابین، بت‌گرل، نایت وینگ، رد هود و رد رابین) را در غار بتمن گیر انداخته و بکشد.

در رسانه‌ها
-----------

### فیلم‌ها

از چپ به راست:سزار رومرو (سال ۱۹۶۹ در یک سریال تلویزیونی) جک نیکلسون (سال ۱۹۸۹ در فیلم بتمن ساخته تیم برتون) و هیت لجر (سال ۲۰۰۸ در فیلم شوالیه تاریکی)
**۱۹۶۹** در سریال‌های بتمن سزار رومرو نقش جوکر را بازی می‌کرد؛ که در یکی از قسمت‌های سریال می‌گوید: مطمئن باشید که من هم یک جور هیولا هستم! چون اگر نبودم شما را به دست این هیولا نمی‌دادم که بخورد! چون به هر حال تمام جوک‌های اطراف مال منه!

**۱۹۸۹** که اولین فیلم بتمن به دست تیم برتون ساخته شد جک نیکلسون نقش جوکر را بازی کرد که نه به بلندقدی شخصیت جوکر بود و نه به لاغری او. اما خنده‌های بلند و دندان‌های ریز نیکلسون باعث شد این ضعف را جبران کند و او جوکر را به سرخوش‌ترین شکل ممکن درست کرد. این فیلم برنده ۱ جایزه اسکار شده. بازی وی در نقش جوکر مورد تحسین همگان قرار گرفت و بنیاد فیلم آمریکا وی را در لیست شروران برتر تاریخ در رده ۴۵ قرار داد.

**۲۰۰۸** در شوالیه تاریکی فیلم کریستوفر نولان نقش جوکر توسط هیث لجر بازی شد این فیلم برنده ۱جایزه اسکار شده فیلم و بازی لجر مورد ستایش قرار گرفت و نمرات بسیار درخشانی دریافت کرد. این فیلم هم‌اکنون رتبه چهارم را در لیست ده فیلم برتر تاریخ دارد. به گفته دوستانش وی خود را مدت‌ها از دیگران جدا کرد و به تمرین نقش جوکر پرداخت. اگرچه وی به دلیل ایست قلبی ناشی از اختلال دارویی از دنیا رفت ولی پس از مرگ وی، آکادمی اسکار جایزه بهترین بازیگر مکمل مرد را به وی اهدا کرد.

**۲۰۱۶** در فیلم *جوخه انتحار* نقش وی توسط جرد لتو ایفا شد. فیلم با نقدهای منفی روبرو شد و نقش جوکر در فیلم کمرنگ بود با اینحال منتقدان بازی لتو را تحسین کردند این فیلم برندهٔ ۱ جایزه اسکار شده.

هیث لجر بازیگر نقش جوکر در فیلم شوالیه تاریکی
**۲۰۱۹** فیلم *جوکر* با بازی واکین فینیکس در نقش جوکر در سال ۲۰۱۹ اکران شد که مورد توجه مثبت منتقدان قرار گرفت. بازی او مورد ستایش قرار گرفت و نمرات درخشانی دریافت کرد، این فیلم برنده ۲ جایزه اسکار شده، ۸۷جایزه برنده شده و ۲۱۴ جایزه نامزده شده‌است.

۲۰۲۲بری کیوگن نقش جوکر را در سکانسی کوتاه از فیلم بتمن به کارگردانی مت ریوز اجرا کرد که از نسخهٔ اصلی فیلم حذف شده بود اما بعد از اکران فیلم به صورت جداگانه منتشر شد که واکنش‌های متفاوتی در پی داشت.

جرد لتو بازیگر نقش جوکر در فیلم جوخه انتحار
واکین فینیکس بازیگر نقش جوکر در فیلم جوکر (۲۰۱۹)

در بازی‌ها
----------

جوکر در بازی‌های لگو بتمن، لگو بتمن ۲: ابرقهرمانان دی‌سی، لگو بتمن ۳: فراتر از گاتهام، *مورتال کامبت علیه دنیای دی‌سی*، بتمن: تیمارستان آرکهام، بتمن: شهر آرکهام و بتمن: ریشه‌های آرکهام حضور داشته‌است. همچنین وی در بازی‌های *بی‌عدالتی: خدایان میان ما* (۲۰۱۳) و *بی‌عدالتی ۲* (۲۰۱۷) یکی از شخصیت‌های اصلی می‌باشد. جوکر در سال ۲۰۱۵ به صورت توهم بتمن و با ظاهری متفاوت تر از همیشه در بازی بتمن: شوالیه آرکهام نیز حضور یافت تا بازی شکلی جدید به خود بگیرد، همچنین جوکر شخصیت قابل انتخاب دربازی مورتال کامبت ۱۱ است.

منابع
-----

1. ↑  Zalben, Alex (مارس 28, 2014). "When Is Batman's Birthday, Actually?". New York City: MTV News. Archived from the original on July 26, 2014. Retrieved August 9, 2014.
2. ↑  Eason, Brian K. (July 11, 2008). "Dark Knight Flashback: The Joker, Part I". *Comic Book Resources*. Archived from the original on February 23, 2014. Retrieved February 23, 2014.
3. ↑  *DC:Lucy quinn daughter of Joker and Harley*.
4. 1 2
5. ↑  مردی که می‌خندد
6. ↑
7. ↑

پیوند به بیرون
--------------

* وبگاه رسمی
* Joker در DC Database,  ویکی خارجی، ویکی دی‌سی کامیکس

| * ن
* ب
* و
جوکر |
| --- |
| 
* بیل فینگر
* باب کین
* جری رابینسون

 |
| شخصیت‌هایپشتیبان | 
* بین
* کلی‌فیس
* دث‌استروک
* هارلی کوئین
* هاش
* باند بی‌عدالتی
* لیگ بی‌عدالتی
* کیلر کراک
* کیلر ماث
* لکس لوتر
* مد هتر
* پویزن آی‌وی
* مترسک
* ونتریلوکیست
* ویکتور زز

 |
| دشمن‌ها | 
* آماندا والر
* بت‌گرل
* بتمن
* زن گربه‌ای
* کریپر
* جیمز گوردون
* سازمان پلیس شهر گاتهام
* هوگو استرنج
* لیگ عدالت
* نایت وینگ
* پنگوئن
* رد هود
* رد رابین
* ریدلر
* رابین
* جوخه انتحار
* سوپرمن
* تالیا الغول
* دوچهره
* ویکی ویل

 |
| انتشارات | 
* *جوکر*
	+ «مخاطره دوگانه جوکر»
* *شوخی مرگبار*
* *جوکر: وکیل مدافع شیطان*
* *مردی که می‌خندد*
* *ماجراجویی‌های بعدی جوکر*
* *جوکر* (رمان گرافیکی)
* «میلیون‌های جوکر»
* *جوکر: آخرین خنده*
* «مردی در پس کلاه قرمز!»
* «بازگشت جوکر»

 |
| نسخه‌های متناوب | 
* رد هود
* بتمنی که می‌خندد

 |
| در دیگر رسانه‌ها | 
* *جوکر*
* *بتمن ماورایی: بازگشت جوکر*
	+ بازی ویدئویی
* *شوخی مرگبار*
* «اوقات سخت جوکر»
* «جوکر وحشی است»
* «جوکر به مدرسه می‌رود»
* جوکر (*شوالیه تاریکی*)
* جروم و جرامیا والسکا
* *بتمن: بازگشت جوکر*
* «علاقه جوکر»
* «کریسمس با جوکر»

 |
| سواری‌ها | 
* جوکرز جینکس
* جوکر (اس‌انداس ورلدواید)
* جوکر (پادشاهی اکتشاف شش‌پرچم)
* ترن هوایی جوکر در خانه سرگرمی
* جوکر (شش‌پرچم مکزیک)

 |
| مرتبط | 
* تیمارستان آرکهام
* پوستر «جوکر» باراک اوباما
* ندامتگاه بلک‌گیت
* جوکرز

 |
| 
* **رده**

 |

| * ن
* ب
* و
شخصیت‌های *بتمن* |
| --- |
| خانوادهٔ بتمن | 

|  |  |
| --- | --- |
| با هویت مخفی | 
* بتمن
* رابین
* زن گربه‌ای
* بت‌ومن
* بت‌گرل
* هانترس
* نایت وینگ
* فلیم‌برد/هاوک‌فایر
* اوراکل
* اسپویلر
* رد رابین
* رد هود
* بت‌وینگ
* بلک بت
* بلوبرد
* سیگنال
* بتمن بیاند

 |
| با هویت آشکار | 
* بروس وین
* دیک گریسون
* سیلینا کایل
* کتی کین
* بت کین
* باربارا گوردون
* هلنا وین
* جیسون تاد
* هلنا برتینلی
* تیم دریک
* استفانی براون
* کاساندرا کین
* کاترین کین
* دیمین وین
* ژان-پل ولی
* هارپر رو
* دوک توماس
* لوک فاکس
* تری مک‌گنیس
* کری کلی

 |

 |
| شخصیت‌های مکمل | 

|  |  |
| --- | --- |
| مکمل‌های اصلی | 
* آلفرد پنی‌ورث
* جولی مدیسون
* مارتا وین
* توماس وین
* ویکی ویل
* نایت
* اسکوآیر
* دارک رنجرز
* Ace/Titus
* لزلی تامپکینز
* Silver St. Cloud
* لوسیوس فاکس
* اورفئوس
* نایت‌رانر
* آلفرد پنی‌ورث
* هارولد النات
* David Zavimbe
* Talon
* من‌هانتر
* ساشا بوردو
* تیفانی فاکس
* میسفیت
* اونیکس
* نایت وینگ
* آندره‌آ بومانت
* کالن رو
* مت مک‌گنیس
* بت-کاو

 |
| مخاطبین جی‌سی‌پی‌دی | 
* جیمز «جیم» گوردون
* Harvey Bullock
* Sarah Essen
* Maggie Sawyer
* رنی مونتویا
* Crispus Allen
* Michael Akins
* Jason Bard
* Slam Bradley

 |
| شخصیت‌های بی‌طرف | 
* Mayors of Gotham City
	+ Hamilton Hill
	+ Michael Akins
* Professor Carter Nichols
* Bat-Mite
* دشمنان بتمن
* Gillian B. Loeb
* Azrael
* The Sacred Order of Saint Dumas
* Creeper
* ریچارد دراگون
* Kirigi

 |
| ابرقهرمان‌های متفقین | 
* لیگ عدالت
	+ سوپرمن
	+ واندر وومن
	+ گرین لانترن/هال جردن
	+ فلش/بری آلن
	+ آکوامن
	+ سایبورگ
	+ مارشن من‌هانتر
* گرین ارو
	+ الیور کوئین
	+ کانر هاوک
* زاتانا
* بلک کنیری/دینا لورل لنس
* پلاستیک من
* پرسش/چارلز ویکتور زَز
* توی‌من/هیرو اوکامورا
* بلو بیتل/تِد کُرد
* انجمن عدالت آمریکا
	+ گرین لانترن/آلن اسکات
	+ گربه‌وحشی/تد گرانت
* توماس ترسر
* کاتانا
* آرسنال/رد ارو
* تایتان‌های نوجوان
* هاوک‌گرل
* بوستر گلد
* شزم

 |

 |
| دشمنان بتمن | 

|  |  |
| --- | --- |
| فهرست اصلی جنایتکاران | 
* بین
* سیاه نقاب
* زن گربه‌ای
* کلی‌فیس
* ددشات
* فایرفلای
* هارلی کویین
* هوگو استرنج
* هاش
* جوکر
* کیلر کراک
* کیلر ماث
* مد هتر
* من-بت
* آقای فریز
* پنگوئن
* پویزن آی‌وی
* رأس‌الغول
* ریدلر
* مترسک
* دوچهره
* ونتریکوئیست
* ویکتور زز

 |
| دانشمندان دیوانه | 
* Crime Doctor
* Doctor Death
* Dollmaker
* Jeremiah Arkham
* Professor Milo
* Professor Pyg

 |
| گانگسترها و ارباب‌های جنایتکار | 
* Alberto Falcone
* Carmine Falcone
* Joe Chill
* Lew Moxon
* Mario Falcone
* Rupert Thorne
* Sal Maroni
* Sofia Falcone Gigante
* Squid
* توبیاس ویل
* Tony Zucco

 |
| رقبا و ویجیلانته‌ها | 
* آنارکی
* Azrael
* بلک اسپایدر
* برنز تایگر
* Henri Ducard
* لیدی شیوا
* Lock-Up
* رد هود
* تالیا الغول
* Vigilante (Dorian Chase)

 |
| هماوردهای دیگر | 
* آماندا والر
* آمیگدال
* Anthony Lupus
* Barbatos
* Blockbuster
* Brother EYE
* کلندر من
* کت‌من
* Cavalier
* Clock King
* Cluemaster
* Composite Superman
* Copperhead
* Cornelius Stirk
* Crazy Quilt
* مرلین
* دیوید کین
* Deacon Blackfire
* دث‌استروک
* دکتر دابل اکس
* دکتر فسفر
* Electrocutioner
* Emperor Blackgate
* Film Freak
* Firebug
* Flamingo
* Gearhead
* Gorilla Boss
* Great White Shark
* Holiday
* Holly Robinson
* Humpty Dumpty
* James Gordon Jr.
* دوئلا دنت
* KGBeast
* کی
* کینگ اسنیک
* کایت من
* کبرا
* لکس لوتر
* Magpie
* Maxie Zeus
* Mister Toad
* Monk
* Nightslayer
* Nocturna
* نیسا رعتکو
* Onomatopoeia
* اُرکا
* Outsider
* Owlman
* Phosphorus Rex
* Planet Master
* پرومتئوس
* Rag Doll
* شکارچی موش (کمیک)
* Reaper
* ایوبارد ثاون
* سنسی
* Signalman
* Simon Hurt
* سینسترو
* سالومون گراندی
* اسنومن
* Spellbinder
* Tally Man
* Ten-Eyed Man
* Tiger Shark
* Tweedledum and Tweedledee
* وندال سوج
* Wrath
* Zebra-Man

 |
| سازمان‌های متخاصم | 
* Black Glove
* Circus of Strange
* Club of Villains
* Court of Owls
* لیگ قاتلان
* Leviathan
* Mutants
* رد هود
* Royal Flush Gang
* Spyral
* جوخه انتحار
* Terrible Trio
* Victim Syndicate

 |

 |
| نسخه‌های جایگزین | 

|  |  |
| --- | --- |
| بتمن | 
* زمین-دو
* Batman of Zur-En-Arrh
* Owlman
* *The Dark Knight Returns*
* Terry McGinnis
* Batzarro

 |
| رابین | 
* زمین-دو
* کری کلی

 |
| 
* نسخه‌های جایگزین باربارا گوردون
* نسخه‌های جایگزین جوکر

 |

 |
| سازمان‌های وابسته | 
* Batman Incorporated
* Batmen of All Nations
* پرنده‌های شکاری
* لیگ عدالت
* World's Finest Team
* آوت‌سایدرز

 |
| دیگر رسانه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| *گاتهام* | 
* بروس وین (گاتهام)
* جیمز گوردون (گاتهام)
* فیش مونی
* Oswald Cobblepot
* جروم والسکا

 |
| *هماوردها* | 
* Egghead
* Roland Daggett
* Andrea Beaumont
* Blight

 |
| سایر | 
* ریچل داوز

 |

 |

| * ن
* ب
* و
بت‌گرل |
| --- |
| 
* بیل فینگر
* شلدون مولداف
* گاردنر فاکس
* کارمین اینفانتینو

 |
| بت‌گرل‌ها | 
* بت کین
* باربارا گوردون
* هلنا برتینلی
* کاساندرا کین
* استفانی براون

 |
| شخصیت‌های مکمل | 
* بتمن
* بلک کنیری
* جیمز گوردون
* دیک گریسون
* ادی فایرز
* کانر هاوک
* اوراکل
* آلفرد پنی‌ورث
* پراکسی
* رابین
* سوپرگرل (کِرا زُور-اِل/کارا دنورز)
* لسلی تامپکینز
* آلیسیا یئو

 |
| دشمنان | 
* سیاه‌نقاب
* Brain
* Brutale
* Calculator
* دیوید کین
* Doctor Death
* دکتر سایکو
* James Gordon Jr.
* جوکر
* دوئلا دنت
* کیلر ماث
* نایت‌فال
* لیدی شیوا
* لایو وایر
* مادام روگ
* مستر فریز
* Monsieur Mallah
* پنگوئن
* پویزن آی‌وی
* ریدلر
* رز ویلسون
* مترسک
* Shadow Thief
* Trigger Twins

 |
| در رسانه‌های دیگر | 
* *The Batman/Superman Hour*
* *The New Adventures of Batman*
* *بتمن و رابین*
* *Gotham Girls*

 |
| مقالات مرتبط | 
* پرندگان شکاری
	+ *بت‌گرل و پرندگان شکاری*

 |

| * ن
* ب
* و
پرنده‌های شکاری |
| --- |
| 
* **خالقین**: چاک دیکسون
* جردن بی. گورفینکل
* گیل سیمون

 |
| عناوین | 
* *بت‌گرل و پرنده‌های شکاری*

 |
| شخصیت‌های اصلی | 
* باربارا گوردون
* بلک کنیری
* هانترس (هلنا برتینلی)

 |
| اعضای برجسته | 
* بیگ باردا
* بلک آلیس
* زن گربه‌ای
* جیپسی
* هاوک و داو
* هاوک‌گرل (کندرا سندرز)
* جید کنیری
* جودومستر (سونیا ساتو)
* کاتانا
* لیدی بلک‌هاوک
* من‌هانتر (کیت اسپنسر)
* میسفیت
* پویزن آی‌وی
* پاور گرل
* Strix
* ویکسن

 |
| شخصیت‌های مکمل | 
* بتمن
* بلو بیتل (تد کرد)
* کریئوت
* کرت لانس
* نایت‌وینگ
* پاور گرل
* رابین
* ساوان
* سین
* گربه‌وحشی

 |
| دشمنان | 
* سیاه نقاب
* حسابگر
* چشر
* دث‌استروک
* سیرن‌های گاتهام سیتی
* جوکر
* لیدی اسپل‌بایندر
* Pistolera
* رأس‌الغول
* پنگوئن
* سیکرت سیکس
* انجمن سری
* اسپای اسمشر
* Twelve Brothers in Silk and White Canary

 |
| در رسانه‌های دیگر | 
* مجموعه تلویزیونی
* *پرندگان شکاری (و رهایی فانتزی یک هارلی کویین)*

 |

| * ن
* ب
* و
جوخه انتحار |
| --- |
| 
* **Creators**: Robert Kanigher
* Ross Andru
* جان اوستراندر

 |
| اعضای جوخه انتحار | 

|  |  |
| --- | --- |
| رهبر | 
* آماندا والر

 |
| سرگروه | 
* صلح‌طلب

 |
| اعضای عملیاتی | 
* بلاداسپورت
* ددشات
* هارلی کوئین
* کیلر کراک
* هیت ویو

 |

 |
| اعضای پیشین | 
* اتم اسمشر
* بین
* بلک ادم
* بلک مانتا
* بلک اسپایدر
* برنز تایگر
* کاپیتان بومرنگ
* کاپیتان کلد
* چیتا
* چمو
* کراپرهد
* کنت ورتیگو
* دث‌استروک
* دکتر لایت
* دومزدی
* ال دیابلو
* انچنترس
* لاشینا
* هاوک‌من
* KGBeast
* کیلر فراست
* دوئلا دنت
* کینگ فارادی
* پادشاه کوسه
* لوبو
* لرد استنیس
* مستر جیلر
* نمسیس
* نایت‌شید
* باربارا گوردون
* پاراسایت
* پنگوئن
* پلاسماس
* پلاستیک
* پویزن آی‌وی
* پاور گرل
* پانچ اند جولی
* پرسش
* ریون
* ری اکترون
* کاتانا
* ریک فلگ
* روی هارپر
* اسلیپ‌نات
* سالومون گراندی
* استیل
* سوپربوی
* سرباز ناشناخته
* ویکسن

 |
| دشمنان | 
* اکلیپسو
* فایراستورم
* نیروی جولای
* ژنرال وید ایلینگ
* ایمپریکس
* جوکر
* کبرا
* منهانترز
* مکسول لرد
* یورش
* ایوبارد ثاون
* سوپرمن
* وندال سوج

 |
| فیلم | 
* *بتمن: حمله به آرکام*
* *جوخه انتحار (فیلم ۲۰۱۶)*
	+ accolades
	+ soundtrack
* *Suicide Squad: Hell to Pay*
* *جوخه انتحار (فیلم ۲۰۲۱)*

 |
| 
* 

 |

| * ن
* ب
* و
*مورتال کامبت* |
| --- |
| بازی‌های ویدئویی | 

|  |  |
| --- | --- |
| بازی‌های مبارزه‌ای | 
* *مورتال کامبت* (۱۹۹۲)
* *۲*
* *۳*
	+ *آلتیمت*
	+ *تریلوژی*
* *۴*
	+ *گلد*
* *اتحاد مرگبار*
* *نیرنگ*
* *آرماگدون*
* *علیه دنیای دی‌سی*
* *مورتال کامبت* (۲۰۱۱)
* *اِکس*
	+ *موبایل*
* *۱۱*
* *مورتال کامبت ۱* (۲۰۲۳)

 |
| بازی‌های ماجراجویی | 
* *اسطوره‌ها: ساب-زیرو*
* *نیروهای ویژه*
* *راهبان شائولین*

 |
| گردآوری‌شده | 
* *آرکید کولکشن*

 |

 |
| رسانه‌های دیگر | 

|  |  |
| --- | --- |
| فیلم‌ها | 
* *مورتال کامبت*
* *نابودی*
* *افسانه مورتال کامبت: انتقام اسکورپیون*
* *مورتال کامبت* (۲۰۲۱)

 |
| تلویزیونی | 
* *Defenders of the Realm*
* *مورتال کمبت: فتح*
* *Rebirth*
* *Legacy*
	+ episodes

 |
| بازی‌های کارتی | 
* *Kard Game*
* *Epic Battles*

 |
| موسیقی | 
* *The Album*
* *Original Motion Picture Soundtrack*
* *Original Motion Picture Score*
* *More Kombat*
* *Songs Inspired by the Warriors*

 |
| اقتباس‌ها | 
* کمیک
* *تور زنده*

 |

 |
| شخصیت‌ها | 
* باراکا
* کسی کیج
* کابال
* سایرکس
* سکتور
* ستریون
* کالکتور
* ارمک
* ارون بلک
* دوورا
* گورو
* جکی بریگز
* جید
* جکس
* جانی کیج
* کابال
* کینو
* کنشی
* کوتال کان
* کیتانا
* کونگ لائو
* لیو کانگ
* میلینا
* موتارو
* نایت‌ولف
* نوب سایبات
* کوان چی
* ریدن
* رین
* رپتایل
* اسکورپیون
* شنگ سونگ
* شائو کان
* شیوا
* شیناک
* سیندل
* اسکارلت
* اسموک
* سونیا بلید
* استرایکر
* ساب-زیرو

 |
| مهمانان | 
* فردی کروگر
* کریتوس
* جیسون ورهیز
* غارتگر
* بیگانه
* صورت‌چرمی
* جوکر
* ترمیناتور تی ۸۰۰
* پلیس آهنی

 |
| مرتبط | 
* فیتالیتی
* ندررلم استودیوز
* میدوی گیمز
* *بی‌عدالتی: خدایان میان ما*
* *بی‌عدالتی ۲*

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ویاف
	+ 1
	+ 2
* ورلدکت
	+ 2
	+ 3
	+ 4

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک
* لهستان

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |