**بَبْرِ بَیان** یا **پلنگینه** پوششی بود که رستم سیستانی، پهلوان اسطوره‌ای ایران، در جنگ‌ها بر تن می‌کرد. آب، آتش، و جنگ ابزارها بر این جامه که گویا رویه پشمین داشته کار گر نبوده‌اند. رستم ابتدا در رزم‌های خود زره، سپس گبر یا جوشن و در انتها ببر بیان را بر تن می‌کرد. بر پایهٔ شاهنامه، ببر بیان از پوست یک پلنگ ساخته شده بود و به همین دلیل پلنگینه نامیده می‌شد. این گفته را یک نوشته سعدی نیز تأیید می‌کند. بر پایهٔ فرامرزنامه، ببربیان پس از رستم به پسرش فرامرز رسید.

یکی جامه دارد ز چرم پلنگ بپوشد بر و اندر آید بجنگ 

همي نام ببربيان خواندش ز خفتان و جوشن فزون داندش 

نسوزد در آتش نه از آب تر شود چون بپوشد برآیدش پر

پیرامون واژه
------------

این واژه از دو بخش ببر + بیان ساخته شده‌است. بخش نخست، ببر که معنی واضحی دارد، ولی در مورد بخش دوم آن گمانه‌زنی‌های زیادی مطرح شده که هیچ‌کدام را به درستی نمی‌توان پذیرفت. چرا که این نام ریشه فارسی ندارد و در نوشته‌های پهلوی نیز از آن نام برده نشده‌است.

بر پایهٔ گفتهٔ اسدی توسی در لغت فرس، این جامه از بهشت برای رستم آمده بوده‌است. بر پایهٔ روایتی دیگر، رستم در چهارده‌سالگی جانوری به نام «ببر بیان» را در هندوستان می‌کشد که این جانور در هر هفته یک روز از دریا بیرون می‌آمده‌است. رستم از پوست این جانور جامه‌ای برای خود می‌سازد و آن را ببر بیان می‌نامد. افزون بر ادبیات فارسی، روایت‌های مشابهی نیز امروزه در به گونهٔ شفاهی در میان ایرانیان پیدا می‌شود که در همهٔ آنها به هند و از دریا بیرون آمدن جانور اشاره شده‌است. آخرین گمانه‌زنی دربارهٔ این نام که محتمل‌ترین آنها هم است، این است که بیان ممکن است نام یک جای بوده باشد. به احتمال فراوان این‌جای باید شهر Bayāna در هندوستان بوده باشد. همچنین جغرافی‌دانان از شهر دیگری به نام Bayān هم در رود فرات در خوزستان نام می‌برند.

برخی این کلمه را حاصل پندار و حدس قیاسی از ژیان توسط فرهنگ نویسان ندانسته بلکه آن را دارای ریشه‌ای چند هزار ساله و ردّپایی واضح می دانند. و آن ریشة مصدر هند و اروپایی بهی است که تقریباً دست نخورده در سانسکریت باقی می‌ماند و در اوستایی بی می‌شود و همه جا معنی خوف و ترس می‌دهد. مصدر اوستایی بی در راه دراز تحوّل خود، حتّی به کنار چین می‌رسد و در میان ایرانیان ختن، به شکل بیه به معنی ترس و سرانجام در پهلوی و فارسی به بی تبدیل می‌گردد و در بیم به معنی ترس نگاه‌ داشته می‌شود. پس اولا بِیان (به کسرة ب) درست است نه بَیان (با فتحة ب) و معنی بیان خوفناک، بیمناک و ترس‌انگیز می‌باشد و آن مناسبت کامل با جامة رستم زال ساخته شده از پوست ببر وحشی داشته است؛ یعنی پوست ببری که بی (= بیم) می‌آورد.

منابع
-----

1. 1 2  Dj. Khaleghi-Motlagh (اوت ۱۹, ۲۰۱۱). «BABR-E BAYĀN». Encyclopædia Iranica. دریافت‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۶.
2. ↑  29- شاپورشهبازی، علی‌رضا .(1366). ببر بیان. آینده. سال 13، ش 3- 1: 58- 54.

| * ن
* ب
* و
*شاهنامه*ٔ فردوسی |
| --- |
| 
* شخصیت‌های افسانه‌ای
* ایرانیان
* پهلوانان ایرانی
* تورانیان
* زنان
* شاهان
* جای‌ها

 |
| 

| بخش‌ها |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| دیباچه | دیباجهٔ شاهنامهٔ فردوسی |
| پیشدادیان | 
* پادشاهی گیومرت
* پادشاهی هوشنگ
* پادشاهی طهمورت
* پادشاهی جمشید
* پادشاهی ضحاک
* پادشاهی فریدون
* پادشاهی منوچهر
	+ داستان زال و روداوه
* پادشاهی نوذر
* پادشاهی زو

 |
| کیانیان | 
* پادشاهی کیقباد
* پادشاهی کیکاوس
	+ داستان جنگ مازندران
	+ داستان جنگ هاماوران
	+ داستان رستم و هفت گردان در شکارگاه افراسیاب
	+ داستان رستم و سهراب
	+ داستان سیاوخش
	+ داستان کین سیاوخش
	+ داستان رفتن گیو به ترکستان
* پادشاهی کیخسرو
	+ داستان عرض کردن کیخسرو
	+ داستان فرود سیاوخش
	+ داستان کاموس کشانی
	+ داستان رستم زال با اکوان دیو
	+ داستان بیژن با منیژه
	+ داستان رزم دوازده‌رخ
	+ داستان جنگ بزرگ کیخسرو
* پادشاهی لهراسپ
	+ داستان گشتاسپ با کتایون
* پادشاهی گشتاسپ
	+ داستان جنگ گشتاسپ با ارجاسپ
	+ داستان هفتخان اسپندیار
	+ داستان رستم و اسپندیار
	+ داستان رستم با شغاد
* پادشاهی بهمن
* پادشاهی همای
* پادشاهی داراب
* پادشاهی دارا
* پادشاهی اسکندر

 |
| اشکانیان | 
* پادشاهی اشکانیان

 |
| ساسانیان | 
* پادشاهی ارشیر
* پادشاهی شاپور اردشیر
* پادشاهی اورمزد شاپور
* پادشاهی بهرام اورمزد
* پادشاهی بهرام بهرام
* پادشاهی بهرام بهرامیان
* پادشاهی نرسی
* پادشاهی اورمزد بزرگ
* پادشاهی شاپور ذوالاکتاف
* پادشاهی اردشیر نیکوکار
* پادشاهی شاپور شاپور
* پادشاهی بهرام شاپور
* پادشاهی یزدگرد بزه‌گر
* پادشاهی بهرام گور
* پادشاهی یزدگرد بهرام گور
* پادشاهی هرمزد یزدگرد
* پادشاهی پیروز یزدگرد
* پادشاهی بلاش پیروز
* پادشاهی قباد
* پادشاهی نوشین‌روان
	+ داستان نوش‌زاد با پدرش نوشین‌روان
	+ داستان مهبود وزیر و زروان حاجب
	+ داستان طلخند و گو
	+ داستان خشم گرفتن کسری بر بوذرجمهر و بند کردن او را
* پادشاهی هرمزد نوشین‌روان
* پادشاهی خسروپرویز
	+ داستان بهرام چوبین با خاقان چین
	+ داستان خسرو با شیرین
* پادشاهی شیرویه
* پادشاهی اردشیر شیروی
* پادشاهی فرایین
* پادشاهی بوران‌دخت
* پادشاهی آزرمی‌دخت
* پادشاهی فرّخ‌زاد
* پادشاهی یزدگرد شهریار

 |

 |

 |
| 

| نسخه‌های سرشناس |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| خطّی | 
* بایسنقری
* تهماسبی
* داوری
* دموت
* رشیدا
* لندن
* فلورانس
* قرچغای خان
* قوام‌الدّین
* سعدلو

 |
| چاپی | 
* ترنر ماکان
* ژول مل
* بروخیم
* مسکو
* خالقی مطلق

 |

 |

 |
|  رده  درگاه  کتاب  |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد شاهنامه است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |