**مهدی زین‌الدین** (۱۸ مهر ۱۳۳۸– ۲۷ آبان ۱۳۶۳)، نظامی ایرانی و فرمانده لشکر ۱۷ علی ابن ابی طالب بود، وی از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در طول جنگ ایران و عراق محسوب می‌شد. وی در ۲۷ آبان ۱۳۶۳ در مسیر کرمانشاه به سردشت در پی درگیری با گروه‌های مسلح کشته شد.

زندگی‌نامه
----------

مهدی زین‌الدین در کنار محمدحسین باقری و محمدابراهیم همت در سالهای جنگ ایران و عراق
مهدی زین‌الدین در سال ۱۳۳۸ در تهران زاده شد. پدرش عبدالرزاق از خاندان شهید ثانی بود که شغل کتاب‌فروشی داشت. خانواده زین‌الدین در دوران کودکی او به خرم آباد مهاجرت کردند و در آنجا پدرش به خاطر مخالفت با حکومت پهلوی توسط ساواک چندین بار دستگیر و زندانی شد. مهدی نیز در دوران دبیرستان گرایش‌های سیاسی پیدا کرد و در جلسات سید اسدالله مدنی حضور می‌یافت. مهدی در آغاز سال ۱۳۵۶ به دلیل عدم ثبت نام در حزب رستاخیز از دبیرستان اخراج شد و پس از اخراج از دبیرستان، اداره کتاب فروشی پدر را به عهده گرفت. او در همان سال در کنکور سراسری دانشگاه‌ها شرکت کرد و موفق شد رتبه چهارم را درمیان پذیرفته‌شدگان در دانشگاه شیراز را به دست آورد. اما همزمان با قبولی وی در دانشگاه، پدرش بار دیگر از خرم آباد به سقز تبعید شد و زین‌الدین از ادامه تحصیل انصراف داد. پس از مدتی پدرش این بار از سقز به اقلید تبعید شد و مهدی همراه با خانواده در سال ۱۳۵۷ به قم مهاجرت کردند.

پس از انقلاب
------------

با مهاجرت خانواده زین‌الدین به قم در آبان ۵۷، مهدی در این شهر به نهاد جهاد سازندگی پیوست و پس از مدتی به عضویت هیئت پنج نفره‌ای در آمد که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قم را تشکیل دادند و مسئولیت واحد پذیرش و سپس واحد اطلاعات آن را برعهده گرفت. با شروع شورش‌ها و درگیری‌های مناطق غرب ایران، برای خنثی سازی فعالیت‌های گروهک‌های مخالف انقلاب، همراه با ۳۶ نفر از سپاهیان قم، به سنندج اعزام شد و پس از درگیری و محاصره سه شبانه روزی در آنجا و کشته شدن تعدادی از گروهشان، به قم بازگشت. به گزارش ایسنا، او در این مدت در سرکوب مخالفان جمهوری اسلامی در شهرهای تبریز و قم نقش داشته‌است.

جنگ ایران و عراق
----------------

با آغاز جنگ ایران و عراق، زین الدین یک دوره آموزش‌های نظامی کوتاه مدت را در شهر قم گذراند و سپس همراه با گروهی صد نفره از سپاهیان به جبهه رفتند. او پس از مدتی مسئول واحد شناسایی و بعد از آن مسئول واحد اطلاعات و عملیات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دزفول و سوسنگرد شد. به گفته محمد جعفر اسدی، فرمانده پیشین نیروی زمینی سپاه پاسداران، زین الدین به هنگام تصدی مسئولیت اطلاعات و عملیات سپاه دزفول نقش موثری در عملیات‌های فتح المبین و بیت المقدس داشته‌است. همچنین زین الدین در قرارگاه کربلا، معاون اطلاعات و عملیات شد و به همراه حسن باقری در عملیات‌های ثامن الائمه و طریق القدس در شکست حصر آبادان نیازمندی‌های اطلاعاتی فرماندهان و واحدهای جنگی را تأمین می‌کرد. او سپس با تشکیل تیپ ۱۷ قم، برای شرکت در عملیات بیت المقدس، به خرمشهر رفت و در آزادسازی آنجا نیز شرکت داشت. مهدی زین الدین پیش از آغاز عملیات رمضان تیپ ۱۷ قم را به لشکر علی بن ابی‌طالب تبدیل کرد و بعد از آزاد شدن خرمشهر مأموریت یافت که موقعیت نیروهای عراق را در منطقه دهلران شناسایی کند. او پس از فرماندهی در عملیات رمضان و محرم، برای آماده سازی و مقدمات عملیات خیبر به همراه تعدادی از فرماندهان جنگ و رزمندگان سپاه و بسیج به مناطق ساحلی خلیج فارس اعزام شدند و سپس نیروهای ایرانی در طی عملیات چهل روزه خیبر و پس از کشته شدن همت و باکری، توانستند با فرماندهی زین الدین، جزایر مجنون را از تصرف نیروهای عراقی بیرون آورند. در مهرماه ۱۳۶۸ در طی مراسمی به ۵۴ نفر از فرماندهان سپاه پاسداران و ارتش که نقش مهمی در عملیات‌های بیت المقدس و آزاد سازی خرمشهر در سال ۱۳۶۱ داشتند، نشان‌های فتح ۱ و ۲ و ۳ داده شد و زین الدین از جمله فرماندهانی است که دارای نشان فتح۲ —از نشان‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران— است.

کشته شدن
--------

مهدی زین الدین در ۲۷ آبان ۱۳۶۳ همراه با برادرش مجید، به منظور شناسایی منطقه از کرمانشاه به سوی سردشت در حال حرکت بودند، که با گروه‌های مسلح درگیر شدند، که این درگیری به کشته شدن وی و برادرش انجامید. جسد او و برادرش در قطعه ۵ گلزار شهدای قم به خاک سپرده شد.

در آثار فرهنگی
--------------

مهدی شامحمدی در بهمن ۱۴۰۱ از کلید خوردن ساخت فیلم سینمایی *مجنون* خبر داد که موضوع این فیلم بخشی از زندگی زین‌الدین است. این فیلم به سفارش سازمان هنری رسانه‌ای اوج ساخته شده‌ که عباس نادران تهیه کننده و مهدی شامحمدی کارگردان آن هستند. مهدی شامحمدی کارگردان مستندسازی است که «مجنون» اولین تجربه سینمایی اوست. این فیلم هم اکنون در حال آماده سازی برای حضور در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر است و سجاد بابایی که در سال گذشته برنده سیمرغ شده؛ ایفاگر نقش مهدی زین‌الدین است.

کتاب «تنها؛ زیر باران» به نویسندگی مهدی قربانی، کتابی است درباره زندگی مهدی زین‌الدین که نویسنده ضمن پژوهش، با دوستان، همراهان و اعضای خانواده او مصاحبه کرده و به مقاطع مختلفی از زندگی او در این کتاب پرداخته شده‌است. به گزارش تسنیم، به دلیل دسته بندی بودن مطالب، نثر روان نویسنده و نگارش نخستین بار خاطرات زین‌الدین در این کتاب تا به حال ۲۰ هزار نسخه از آن به چاپ رسیده‌است. همچنین در ایران کتاب‌های متعددی درباره او به رشته تحریر درآمده است. این کتاب‌ها عبارتند از: مبانی مدیریت و فرهنگسازی: با نگرشی بر الگوهای رفتاری \_ مدیریتی پاسدار شهید مهدی زین‌الدین، نیمه پنهان ماه، سردار عشق، سرّ دلبران، افلاکی خاکی، تو که آن بالا نشستی، کربلا در کربلا (شعر)، یادگاران، ستاره دنباله‌دار، از همه عذر می‌خواهم.

منابع
-----

1. ↑
2. ↑  «زندگینامه: مهدی زین‌الدین (۱۳۳۸–۱۳۶۳)». همشهری آنلاین. ۶ دی ۱۳۹۳.
3. ↑  «زندگی‌نامه مهدی زین الدین». باشگاه خبرنگاران جوان. ۲۸ آبان ۱۳۹۷.
4. ↑  «دربارهٔ مهدی زین‌الدین». *خبرگزاری جمهوری اسلامی- ایرنا*. ۳ مهر ۱۳۹۹.
5. ↑  «زندگینامه: مهدی زین‌الدین (۱۳۳۸–۱۳۶۳)». *همشهری آنلاین*. ۶ دی ۱۳۹۳.
6. ↑  «سرداران خط شکن؛ "آقا مهدی" فرمانده دلها بود». *خبرگزاری دانشجویان ایران- ایسنا*. ۲ مهر ۱۳۹۹.
7. ↑  «زین الدین؛ سرلشکری که با رفتنش قلب بچه‌های لشکر ۱۷ را به آتش کشید». *خبرگزاری مهر*. ۲۷ آبان ۱۳۹۱.
8. ↑  خامه یار، «شهید مهدی زین‌الدین از ولادت تا شهادت»، *شاهد یاران*، ۴-۱۲.
9. ↑  خامه یار، «شهید مهدی زین‌الدین از ولادت تا شهادت»، *شاهد یاران*، ۴-۱۲.
10. ↑  «گزارش خبرگزاری تسنیم». *خبرگزاری تسنیم*. ۲۷ آبان ۱۳۹۹.
11. ↑  «گزارش خبرگزاری ایرنا». *خبرگزاری جمهوری اسلامی- ایرنا*. ۱ آبان ۱۳۹۰.
12. ↑  خامه یار، «شهید مهدی زین‌الدین از ولادت تا شهادت»، *شاهد یاران*، ۴-۱۲.
13. ↑  «با نشان فتح بیشتر آشنا شوید+تصاویر». *خبرگزاری دانشجو*. ۱۳۹۷.
14. ↑  «گزارش خبرگزاری ایرنا». *خبرگزاری جمهوری اسلامی- ایرنا*. ۱ آبان ۱۳۹۰.
15. ↑  «فیلم سینمایی شهید مهدی زین‌الدین کلید می‌خورد/ در انتظار «مجنون»». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۲۳-۰۲-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۹.
16. ↑  «بازیگر برنده سیمرغ با نقش شهید زین‌الدین به «فجر ۴۲» می‌آید». *خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency*. ۲۰۲۳-۰۸-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۹.
17. ↑  ««مجنون» به مرحله تدوین رسید| فیلم سینمایی زندگی شهید زین‌الدین را در جشنواره فیلم فجر امسال تماشا کنید». *همشهری آنلاین*. ۲۰۲۳-۱۰-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۹.
18. ↑  SNN.IR، خبرگزاری دانشجو | (۱۴۰۲). «شامحمدی و «مجنون» در راه جشنواره فیلم فجر». *fa*.
19. ↑  «"تنها زیر باران" نمایی دقیق از زندگی شهید زین‌الدین». *ایسنا*. ۲۰۱۹-۱۱-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۹.
20. ↑  «روایت‌های جدیدی از زندگی شهید مهدی زین‌الدین - تسنیم». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۹.
21. ↑  «استقبال از خاطرات منتشر نشده‌ای از شهید زین‌الدین - تسنیم». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۹.
22. ↑  خامه یار، «مهدی زین‌الدین به روایت آثار مکتوب»، *شاهد یاران*، ۹۱-۹۲.

پیوند به بیرون
--------------

* فرماندهان شهیدی که در بهترین رشته‌ها و دانشگاه‌ها تحصیل کردند