**سیل ۱۳۸۰ گلستان** در روز ۲۰ مرداد رخ داد. کارشناسان علت وقوع سیل را بارش باران و از بین رفتن مراتع در استان‌های دیگر می‌دانستند. در جریان این سیل دبی گرگان‌رود به حدود ۳۰۱۷ متر مکعب و عرض رودخانه از ۱۰ متر به ۴۰۰ متر رسید.

تلفات و خسارات
--------------

در اثر این سیل بیش از ۵۰۰ نفر فوت کردند که پر تلفات‌ترین سیل ایران محسوب می‌شود. سید کاظم نورمفیدی نماینده ولی فقیه در استان گلستان به خاطر تلفات این سیل سه روز عزای عمومی در استان گلستان اعلام کرد.

بر اثر سیل ۵۰٪ جاده گالیکش و ۹۰٪ راه کلاله به داخل جنگل گلستان مسدود شد. این سیل به هشتاد دستگاه خودرو سبک و سنگین آسیب رساند و ۱۵ هکتار از جنگل‌های گلستان را ازبین برد.

دلایل سیل
---------

شدت بسیار زیاد بارندگی، نبود پوشش گیاهی مناسب در مسیر سیل از ارتفاعات استان سمنان تا جنگل گلستان، خشکسالی، شیب زیاد در مسیر، شکل حوضه آبریز و تخریب چندین بند کوچک از جمله بند مشهدی و قز قلعه از سمت ارتفاعات استان سمنان تا روستای دشت (گرمه) از دلایل سیل ذکر شده‌اند. در پایین‌دست جنگل گستان، جریان سیل وارد سد تازه تأسیس گلستان (که تقریباً خالی بود) شده و ادامه تخریب شدید مناطق پایین دست متوقف می‌شود.

گزارش واقعه
-----------

در ساعت ۱۹ بعد از ظهر روز جمعه ۱۹ مرداد ۱۳۸۰ بارندگی بسیار شدیدی که مرکز رگبار آن جنگل گلستان بود در ارتفاعات منطقه در محدوده مرزهای استان‌های گلستان و خراسان و سمنان شروع می‌شود. شدت بارندگی، نبود پوشش گیاهی مناسب، شیب زیاد، شکل حوضه آبریز و … از جمله عوامل مؤثر در تشدید وقوع سیل بودند. شکل حوضه آبریز طوری است که زهکشی رواناب بخشی از ارتفاعات استان سمنان از طریق رودخانه اوغان به سمت شهر گالیکس و ساتن گلستان هدایت می‌کند و بخش دیگری از رواناب به سمت استان خراسان جاری شده و پس از طی مسافتی در استان خراسان مجدداً از طریق جنگل گلستان و رودخانه دوغ وارد استان گلستان می‌شود.

شدت بارندگی ذکر شده آنچنان زیاد است که پس از لحظاتی بارش در هر مکان از این منطقه وسیع، سیلاب شروع می‌گردد.

بارندگی که از ساعت ۷ بعد از ظهر با رعد و برق شدید و فطرت بسیار درشت در روستای دشت (گرمه)، از توابع شهرستان جاجرم استان خراسان، شروع شده بود در ساعت ۹ شب در این روستا و اطراف آن سیل جاری می‌گردد. در مسیر سیل از سمت ارتفاعات استان سمنان تا روستای دشت چندین بند کوچک (بند آبخیزداری) وجود داشته‌است که اکثر این بندها به راحتی در اثر شدت سیل (و سرعت آب) تخریب می‌گردند که بند مشهدی و بند قز قلعه از مهم‌ترین آنها بودند. مقاومت کم این بندها باعث گردید چندین شکست و آب بردگی در بدنه بند مشهدی ایجاد شود و با پاره شدن بند مشهدی، مجموعه این آب‌ها با ایجاد یک آبراهه عمیق و حمل سنگ‌های بزگ به یک سیل مخرب تبدیل شده و به مخزن بند قز قلعه وارد می‌شود که به سرعت مخزن این بند را پر می‌کند. با توجه به اینکه ججم آب ذخیره شده در مخزن بند قبل از سرریز شدن از روی تاج بند به حدود ۵۰۰۰۰ متر مکعب بوده‌است، با ادامه ورود سیلاب به آن سطح آب به سرعت به مخزن سد، بالا آمده و آب از روی گل تاج بند شروع به سرریز نموده‌است و نهایتاً در اثر فرسایش شدید بدنه از دو قسمت این بند شکسته می‌شود. به دلیل شکستگی سد بخشی از رسوباتی که از سال‌های قبل در مخزن بند ته‌نشین شده بودند، از مخزن تخلیه بند تخلیه می‌شوند و به روستای دشت می‌رسند و پس از عور از سه راهی روستای دشت و در حالی که حدود ۱۵۰۰۰۰ هکتار اراضی را زهکشی و شسته‌است، وارد جنگل گلستان می‌شود. در این مسیر با توجه به تغییر شدید شرایط توپوگرافی و کوهستانی و در دره‌ای بودن آن، ارتفاع سیل به چندین متر می‌رسد، به نحوی که سیل نه تنها از داخل رودخانه دوغ به سمت جنگل هجوم می‌آورد، بلکه عرض سیل و ارتفاع آن به حدی افزایش می‌یابد که تا ارتفاع بیش از ۲ متر در داخل تونل گلستان (تونل جاده استان گلستان به مشهد) که به موازات رودخانه می‌باشد، سیل جاری می‌شود. با توجه به شیب بسیار زیاد مسیر عبور سیل و دره‌ای بودن مسیر، سرعت سیل به شدت افزایش یافته و در نتیجه هر آنچه که در مسیر سیل بوده به راحتی توسط سیل از جا کنده شده و به همراه سیل به پایین دست منتقل می‌شود. در این بخش ارتفاع آب به چندین متر رسیده‌است (۸–۷ متر). به علت عرض کم دهانه پل‌ها در مقابل سیل ورودی اکثر پل‌های داخل جنگل تخریب شدند یا بر اثر حمل رسوبات و قلوه سنگ‌های ریز و درشت، دهانه آنها مسدود گردیدند و مقاطع متعددی از سطح جاده را بعضاً به عمق ۱۰ متر تخریب کردند.

بر اساس گزارش اداره کل آب استان گلستان، دبی پیک سیل در این محدوده جنگل گلستان ۱۶۵۰ متر مکعب در ثانیه رسیده‌است. با توجه به زمان سیل (شب جمعه) و وجود مسافران بسیار زیاد در این محدوده، بیشترین خسارات مالی و جانی در این محدوده وارد شده‌است. بجز ساختمان پلیس و نمازخانه گلستان، همه چیز از جا کنده شده بود و ده‌ها وسیله نقلیه طعمه سیل شدند و به کلی از بین رفتند.

کمک‌های خارجی
-------------

 کویت:امیر کویت شیخ جابر احمد الصباح ۲۵۵ کارتن دارو ۲۸۰۰ تخته پتوی سربازی ۶۰۰ دستگاه چادر ۹۱۲۰ قوطی تن ماهی به سیل‌زدگان گلستانی هدیه داد.

منابع
-----

1. ↑  «گزارش اجتماعی- بررسی علل وقوع سیل گلستان بارانها در راهند؛ برای جلوگیری از وقوع دیگر باره سیلهای ویرانگر چه کرده‌ایم؟». *ایسنا*. ۱۸ آبان ۱۳۸۰.
2. ↑  «سیل‌های ویرانگر در ایران». *سلامت نیوز*. ۱۳۹۵-۰۱-۲۸.
3. ↑  «سه روز عزای عمومی در استان گلستان اعلام شد». *همشهری*. ۲۳ مرداد ۱۳۸۰.
4. ↑  «شمار قربانیان سیل در کشور از ۱۳۰ نفر گذشت». *همشهری*. ۲۲ مرداد ۱۳۸۰.
5. ↑  «سه روز عزای عمومی در استان گلستان اعلام شد». *همشهری*. ۲۳ مرداد ۱۳۸۰.
6. 1 2 3 4  شاهکویی, اسماعیل (2002-07-23). "بررسی چگونگی سیل در شرق استان گلستان". *فصلنامه علمی- پژوهشی اطلاعات جغرافیایی «سپهر»*. **11** (42): 27–33. ISSN 2588-3860.
7. ↑  «مطالعه موردی حوضه مادرسو - بررسی علل بروز سیل در محدوده شرق استان گلستان». *www.sid.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۱۴.
8. ↑  «سرنوشت ۲۴۸ تن از مفقودان همچنان مشخص نیست». *همشهری*. ۲۷ مرداد ۱۳۸۰.

| * ن
* ب
* و
سیل‌ها در ایران |
| --- |
| ‎۱۳۳۰–۳۹ | 
* تبریز (مرداد ۱۳۱۳)
* خرمشهر (خرداد ۱۳۳۳)

 |
| ‎۱۳۴۰–۴۹ | 
* تهران (فروردین و اردیبهشت ۱۳۴۱)
* ایران (اردیبهشت ۱۳۴۲)
* خوزستان (بهمن ۱۳۴۷)

 |
| ‎۱۳۵۰–۵۹ | 
* خوزستان (فروردین ۱۳۵۳)
* گاماسیاب نهاوند و منجرمویی لردگان (اردیبهشت ۱۳۵۴)
* خراسان (اردیبهشت ۱۳۵۵)
* جنوب ایران (مرداد ۱۳۵۵)
* لرستان (خرداد ۱۳۵۶)
* تاکستان قزوین و طارم علیا زنجان (خرداد ۱۳۵۶)
* خوزستان (بهمن ۱۳۵۸)

 |
| ‎۱۳۶۰–۶۹ | 
* دشتی (آذر ۱۳۶۵)
* بوژان (مرداد ۱۳۶۶)
* تجریش (مرداد ۱۳۶۶)
* دماوند (شهریور ۱۳۶۷)

 |
| ‎۱۳۷۰–۷۹ | 
* هرمزگان (بهمن ۱۳۷۱)
* شمال (آبان ۱۳۷۵)
* ماسولهٔ گیلان (مرداد ۱۳۷۷)
* نکا (مرداد ۱۳۷۸)

 |
| ‎۱۳۸۰–۸۹ | 
* گلستان (مرداد ۱۳۸۰)
* فارس و بوشهر (دی ۱۳۸۰)
* گلستان (شهریور ۱۳۸۳)
* کلاله گلستان (مرداد ۱۳۸۴)
* دشت مغان اردبیل (اردیبهشت ۱۳۸۵)
* قهرود کاشان (تیر ۱۳۸۶)
* ماکو آذربایجان غربی (مرداد ۱۳۸۷)
* قم (فروردین ۱۳۸۸)
* چناران و مشهد (اردیبهشت ۱۳۸۹)

 |
| ‎۱۳۹۰–۹۹ | 
* چناران (شهریور ۱۳۹۰)
* شمال (مهر ۱۳۹۰)
* مارون (آبان ۱۳۹۰)
* کال شور خراسان رضوی (تیر ۱۳۹۱)
* شمال (مهر ۱۳۹۱)
* شمال (آبان ۱۳۹۱)
* شمال (خرداد ۱۳۹۳)
* تهران (تیر ۱۳۹۴)
* شمال (تیر ۱۳۹۴)
* ایلام (آبان ۱۳۹۴)
* رودان هرمزگان (آبان ۱۳۹۴)
* خوزستان (فروردین ۱۳۹۵)
* جنوب کرمان ، سیستان و بلوچستان (مرداد ۱۳۹۵)
* شمال (شهریور ۱۳۹۵)
* سیستان و بلوچستان (دی ۱۳۹۵)
* شمال غرب (فروردین ۱۳۹۶)
* شمال (مرداد ۱۳۹۶)
* رودسر گیلان (خرداد ۱۳۹۷)
* شمال (مهر ۱۳۹۷)
* سراسری (فروردین ۱۳۹۸)
* شمال (فروردین ۱۳۹۸)
* شیراز (فروردین ۱۳۹۸)
* لرستان (فروردین ۱۳۹۸)
* جنوب و غرب (فروردین ۱۳۹۸)
* سیستان و بلوچستان و چند استان دیگر (دی ۱۳۹۸)
* شمال (تیر ۱۳۹۹)
* سیل جنوب ایران (آذر ۱۳۹۹)

 |
| ‎۱۴۰۰–۱۰ | 
* سیل ۱۴۰۱ ایران (مرداد ۱۴۰۱)

 |


|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد دربارهٔ یک رویداد هواشناسی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |