**شهرستان جُوِیْن** به مرکزیت شهر نقاب یکی از شهرستان‌های غرب استان خراسان رضوی می‌باشد.
وجود کارخانه‌های صنعتی بزرگی مانند کارخانه موتورهای الکتریکی جوین (جمکو)، کارخانه پارس فولاد جوین، کارخانه قند جوین، کارخانه گچ سبزوار، کارخانه خوراک دام جوین و کارگاه‌های بزرگ و کوچک گوناگون در شهرک صنعتی فعال جوین و .. این شهرستان را به قطب صنعتی غرب  استان خراسان رضوی تبدیل کرده‌ است.
به علاوه این شهرستان یک قطب کشاورزی نیز هست و چغندر قند، گندم و مخصوصاً پسته از تولیدات مهم آن است. دهستان زرین بخش عطاملک شهرستان جوین، قطب تولید پسته غرب استان خراسان رضوی است. عبور راه‌آهن سراسری کشور (تهران - مشهد) و وجود سه ایستگاه راه‌آهن، مخصوصاً ایستگاه راه‌آهن نقاب (ازمهم‌ترین ایستگاه‌های راه‌آهن شمال شرق ایران)، موقعیت ارتباطی مهمی به جوین داده‌است.[] این شهرستان در سال ۱۳۸۶ از شهرستان سبزوار جدا و مستقل شده‌است.

موقعیت جغرافیایی
----------------

شهرستان جوین، به مرکزیت شهر نقاب یکی از شهرستان‌های غرب استان خراسان رضوی است که مشتمل بر دو بخش مرکزی و عطاملک می‌باشد. این شهرستان با مساحتی در حدود ۱۶۵۶٫۰۵ کیلومتر مربع، و با ارتفاع متوسط ۱٬۱۰۰ متر از سطح دریا، در دامنهٔ شمالی رشته‌کوه جغتای و دامنهٔ جنوبی رشته‌کوه‌های آلاداغ و شاه جهان، و در محدودهٔ تقریبی ۲۵ٰ°۳۶ تا۵۰ٰ°۳۶ عرض شمالی و ۱۲ٰ°۵۷ تا ۵۳ٰ°۵۷ طول شرقی قرار دارد و از شمال با شهرستان اسفراین، از شرق با شهرستان خوشاب، از جنوب با شهرستان سبزوار و شهرستان داورزن و از غرب با شهرستان جغتای، همجوار است.

تاریخ
-----

جوین یا گویان، از دیدگاه جغرافیای تاریخی: ولایت، سرزمین یا دشت وسیعی که دو شهرستان جغتای و جوین امروزی را شامل می‌شود. در معجم‌البلدان یاقوت حموی مرزهای این ولایت وسیع، از بسطام تا نیشابور بوده و در سمت جنوب، به بیهق؛ و در سمت شمال، به جاجرم می‌رسیده‌است. حیات تاریخی جوین به دورهٔ اشکانیان می‌رسد اعتمادالسلطنه تاریخ بنای گویان را دورهٔ پارتیان (اشکانیان) و بانی آن را گودرز (یکی از پادشاهان سلسلهٔ اشکانی) معرفی نموده‌است. در دورهٔ اسلامی و به ویژه از دورهٔ طاهریان تا اواخر حکومت خوارزمشاهیان یعنی اوایل سدهٔ سوم هجری تا اوایل سدهٔ هفتم هجری، ولایت جوین به مرکزیت آزادوار از ولایت‌های ربع نیشابور خراسان بود. ولایت جوین در دوران استیلای مغولان بر ایران در سدهٔ هفتم هجری، تا پایان حکومت صفویان (اوایل سدهٔ دوازدهم هجری)، به مرکزیت فریومد یکی از ولایات خراسان بزرگ بود. مرکزیت ولایت، در دورهٔ افشاریان، به آق‌قلعه منتقل شد و تا پایان حکومت محمدشاه قاجار مرکز ولایت بود. در زمان حاکمیت سلیمان خان قلیچی (حاکم این منطقه)، مرکز حاکمیت، از آق‌قلعه به قلعهٔ قارضی (جغتای (شهر) کنونی) منتقل گردید دوران مرکزیت قلعهٔ قارضی از اواخر دورهٔ حکومت محمدشاه قاجار تا اوایل حکومت ناصرالدین شاه قاجار (تقریبا میان سال‌های ۱۲۲۰ تا ۱۲۲۸ ه‍.ش) بوده‌است. در همین سال‌ها قدرت خاندان قلیچی تنزل یافت و حاکمیت آنان بر منطقه، خاتمه یافت و براساس تدابیر حکومت مرکزی، منطقهٔ جوین، چند سالی به تابعیت بجنورد درآمد. پس از آن ادارهٔ منطقهٔ جوین به یکی از کاندیداهای والی خراسان واگذار شد و او به خاطر موقعیت و ارتباطی که با سبزوار داشت، ولایت جوین را به قلمرو حاکمیتی سبزوار ضمیمه نمود و تقریباً از حدود سال‌های ۱۲۳۰ شمسی بود که سرزمین جوین، به عنوان یکی از مناطق یا بخش‌های تابعه ولایت سبزوار معرفی شد. در این دوران (اوایل دوره حکومت ناصرالدین شاه قاجار تا سال ۱۳۷۵ ه‍.ش)، جغتای مرکز بخش جوین بود و پنج دهستان نقاب، آزادوار، خسروشیر، کهنه و براکوه؛ دهستان‌های این بخش را تشکیل می‌دادند. در سال ۱۳۷۵، نقاب از دهستان، به بخش ارتقاء یافت و از همان سال به عنوان مرکز بخش جوین دارای بخشداری شد. از این زمان بود که منطقه جوین از نظر تقسیمات کشوری، به دو بخش جدا از یکدیگر تقسیم گردید و تا سال ۱۳۸۶ شمسی، این منطقه در قالب دو بخش جغتای و جوین در تابعیت شهرستان سبزوار بود. و سرانجام طی مصوبهٔ دولت در سال ۱۳۸۶، بخش‌های جوین و جغتای، به دو شهرستان مستقل ارتقاء یافتند. اما گرچه منطقهٔ گویان یا جوین بزرگ از نظر تقسیمات کشوری به دو شهرستان جغتای و جوین، تفکیک شده‌است اما مردم این منطقه دارای اشتراکات تاریخی و فرهنگی در هم تنیده و کهن هستند که یادآور سرزمینی یگانه به نام سرزمین گویان یا ولایت جوین است.

تقسیمات کشوری
-------------

* بخش مرکزی
	+ دهستان بالاجوین
	+ دهستان پیراکوه

شهرها: نقاب

* بخش عطاملک
	+ دهستان حکم‌آباد
	+ دهستان زرین

شهرها: حکم‌آباد

جمعیت و فرهنگ
-------------

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان جوین برابر با ۵۴۱۴۵ نفر بوده‌است. از لحاظ زبان و گویش، حدود ۵۰ درصد مردم این منطقه به زبان ترکی خراسانی با گویش جوینی، ۴۰ درصد زبان فارسی خراسانی با گویش سبزواری و ۱۰ درصد نیز به  زبان کردی خراسانی با گویش کرمانجی صحبت می‌کنند. از بزرگان و نامداران جوین  در حوزه زبان و ادبیات فارسی، عرفان و تاریخ، می توان به عطاملک جوینی، معین الدین جوینی، عزیزالله جوینی، سعدالدین حمویه جوینی، خواجه نجم الدین کبری، امام الحرمین جوینی و … اشاره کرد.

آثار تاریخی و جاذبه‌های گردشگری
-------------------------------

شهرستان جوین، دشتی است که در میان دو رشته کوه قرار گرفته‌است. کوه‌های جغتای در جنوب و شاه جهان در شمال. جوین از موقعیت ویژه‌ای برخوردار است که گذر راه‌آهن سراسری تهران – مشهد از مرکز این شهرستان و ایستگاه راه‌آهن مهم و استراتژیک نقاب، امتیاز ارتباطی ویژه‌ای را برای آن به ارمغان آورده‌است. از مهم‌ترین آثار تاریخی و فرهنگی شهرستان جوین می‌توان به شهر تاریخی آق قلعه، بنای مقبره امامزاده قاسم در کلاته عرب، بقعه متبرکه و تاریخی هفت امامزاده کروژده، آرامگاه سعدالدین حمویه جوینی، آرامگاه خواجه نجم‌الدین کبری و از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی شهرستان جوین؛ آبشار بید، سد یام و مجموعه گردشگری روستای بیدخور و … می‌باشند.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
شهرستان جوین ***دارد.*** |

* پرتال شهرستان جوین

منابع
-----

1. ↑  «فرماندار جدید جوین خراسان رضوی معرفی شد». ایرنا. ۱۳ دی ۱۴۰۰.
2. ↑  سالنامهٔ آماری استان خراسان رضوی – ۱۳۹۷، ص ۳۳
3. ↑  «تصویب‌نامه درخصوص اصلاحات تقسیمات کشوری در استان خراسان رضوی شهرستان سبزوار». *مرکز پژوهشها*. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۷ مهر ۱۳۹۹.
4. ↑  «تقسیمات کشوری ۱۳۹۴». مرکز آمار ایران =. دریافت‌شده در ۲۰/۱۱/۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ بازبینی=` را بررسی کنید (کمک)
5. ↑  «معرفی اجمالی موقعیت شهرستان جوین». وبگاه شهرداری نقاب. دریافت‌شده در ۲۰/۱۱/۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ بازبینی=` را بررسی کنید (کمک)
6. 1 2 3  «گویان در گذر زمان». وبگاه صدای آریان. دریافت‌شده در ۲۰/۱۱/۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ بازبینی=` را بررسی کنید (کمک)
7. ↑  شهاب‌الدین ابی عبدالله یاقوت حموی (۱۹۷۷)، *معجم‌البلدان*، بیروت: دارصادر، ص. ج۲، ص۱۹۲
8. ↑  «تصویب‌نامه درخصوص اصلاحات تقسیمات کشوری در استان خراسان رضوی شهرستان سبزوار». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ آذر ۱۳۹۴.
9. 1 2  «تقسیمات شهرستان». دریافت‌شده در ۲۳ دسامبر ۲۰۱۲.
10. ↑  «درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395». *www.amar.org.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۳۱.
11. ↑  «شهرستان جوین». *پورتال اداره ثبت و احوال جوین*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۹.
12. ↑  2191 (۲۰۲۰-۰۴-۱۲). «همایش ملی نکوداشت عطاملک جوینی در زادگاهش جوین خراسان رضوی برگزار شد». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۴-۰۹.
13. ↑  خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران. «جوین با جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوان محل مناسب برای بازدید مسافران نوروزی». خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران =. دریافت‌شده در ۱۳/۰۱/۱۳۹۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ بازبینی=` را بررسی کنید (کمک)

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان جوین |
| --- |
| **مرکز** | 
* نقاب

 |
| **بخش‌ها** | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* نقاب

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| بالاجوین | 
* احمدآباد ملک
* انداده
* ایستگاه نقاب
* بحرآباد
* حاجی‌آباد حاج‌صفر
* رازی
* زورآباد
* زیرآباد
* سیرغان
* شهرک قائم
* شهرک کارخانه قند جوین
* عباس‌آباد ملک
* فتح‌آباد نو
* کروژده
* کلاته انداده
* کلاته میمری
* کمایستان
* مزرعه آستان قدس
* مزرعه شهرستانک

 |
| پیراکوه | 
* ارگ نوجوی
* برغمد
* بید
* بیدخور
* جزندر
* جلمبادان
* جمال‌آباد
* دلک‌آباد
* رامشین
* شمس‌آباد
* قلعه نو
* منجشیرین
* مهرآباد
* میان‌آباد
* یحیی‌آباد
* یوسف‌آباد

 |

 |

 |
| عطاملک | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* حکم‌آباد

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| حکم‌آباد | 
* ابراهیم‌آباد ابوطالب
* اسماعیل‌آباد
* بهرامیه
* حاجی‌آباد بزازی
* خرم‌آباد
* خیرآباد
* عباس‌آباد عرب
* کلاته شهیدان
* نانوا

 |
| زرین | 
* ابراهیم‌آباد بالاجوین
* احمدآباد
* بداغ‌آباد
* حسین‌آباد میرزا مؤمن
* رحمت‌آباد
* کریم‌آباد
* کلاته عرب

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان خراسان رضوی |
| --- |
| مرکز | 
* مشهد

 |  |
| شهرستان‌ها | 
* باخرز
* بردسکن
* بجستان
* تایباد
* تربت جام
* تربت حیدریه
* چناران
* جغتای
* جوین
* خلیل‌آباد
* خواف
* خوشاب
* داورزن
* درگز
* رشتخوار
* زاوه
* زبرخان
* سبزوار
* سرخس
* ششتمد
* صالح‌آباد
* فریمان
* فیروزه
* قوچان
* طرقبه شاندیز
* کاشمر
* کلات
* کوهسرخ
* گناباد
* گلبهار
* مشهد
* مه‌ولات
* میان‌جلگه
* نیشابور

 |
| شهرها | 
* آلماجق
* احمدآباد صولت
* اسحاق‌آباد
* انابد
* باجگیران
* باخرز
* بار
* بایگ
* بجستان
* بردسکن
* بیدخت
* تایباد
* تربت جام
* تربت حیدریه
* جغتای
* جنت‌آباد
* جنگل
* چاپشلو
* چخماق
* چکنه
* چنار
* چناران
* حسن‌آباد
* حکم‌آباد
* خرو
* خلیل‌آباد
* خواف
* داورزن
* درود
* درگز
* دولت‌آباد
* رادکان
* رباط سنگ
* رشتخوار
* رضویه
* رودآب
* روشناوند
* ریواده
* ریوش
* ریوند
* سبزوار
* سده
* سرخس
* سفیدسنگ
* سلامی
* سلطان‌آباد
* سمیع‌آباد
* سنگان
* سیدآباد
* شادمهر
* شامکان
* شاندیز
* ششتمد
* شهر جدید بینالود
* شهرآباد
* شهرزو
* شهرکهنه
* صالح‌آباد
* طرقبه
* عشق‌آباد
* فرگ قلعه
* فرهادگرد
* فریمان
* فیروزه
* فیض‌آباد
* قاسم‌آباد
* قدمگاه
* قلعه‌نو علیا
* قلندرآباد
* قوچان
* کاخک
* کاریز
* کاشمر
* کدکن
* کلات
* کندر
* گرماب
* گلبهار
* گلمکان
* گناباد
* لطف‌آباد
* مزداوند
* مزرج
* مشهد
* مشهد ریزه
* ملک‌آباد
* نسر
* نشتیفان
* نصرآباد
* نقاب
* نوخندان
* نیشابور
* نیل‌شهر
* همت‌آباد
* یونسی

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آبشار اخلمد
* آبشار رودمعجن
* آرامگاه اسرار
* آرامگاه بیهقی
* آرامگاه بقراط
* آرامگاه عمر خیام
* آرامگاه عطار نیشابوری
* جاده باغرود
* آرامگاه علامه شهرستانی
* آرامگاه فردوسی
* آرامگاه سید حسن مدرس
* آرامگاه کمال‌الملک
* آرامگاه لقمان
* آرامگاه امین التجار
* آرامگاه ملا هادی سبزواری
* آرامگاه نادرشاه
* آستان قدس رضوی
* قلعه آتشگاه
* قلعه ریگ
* قنات قصبه
* چهارتاقی خانه دیو
* حرم امام رضا
* میل اخنگان
* مناره خسروگرد
* برج علی‌آباد
* برج فیروزآباد
* بند نادری
* بند گلستان
* پارک ملی تندوره
* دریاچه بزنگان
* دهکده چوبین نیشابور
* دیزباد
* تنگل سنگ نسو
* طبس
* زعفرانیه
* رباط شرف
* رباط کانون
* سد دوستی
* غار مغان
* کتیبه نادری
* کوهسنگی
* آرامگاه شیخ احمد جامی
* محوطه باستانی بندیان
* مسجد گوهرشاد
* آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر
* آبگرم خلیل‌آباد

 |
| **درگاه خراسان** |