آدم و حواُ نگاره ای از کتاب منافع الحیوان از ابن بختیشوع
**مکتب تبریز اول** یا **مکتب مغول** (ایلخانی) (قرون ۷ و ۸ ه‍.ق) اولین مکتب نگارگری ایرانی است که در تبریز پایه‌ریزی شده و به همین دلیل آن را مکتب تبریز نامیده‌اند. این مکتب مصادف با حکومت ایلخانان مغول در ایران است که مرکز خود را تبریز قرار دادند. این مکتب، دوره آغاز ورود عناصر چینی به حوزهٔ نگارگری ایرانی به حساب می‌آید. در این دوره تأثیر نقاشی چینی بر روی نگارگران ایرانی واضح است. مکتب تبریز اول در دوره ایلخانان، بیشتر با عنوان سبک مغولی و گاه سبک رشیدیه معرفی شده‌است.

از آثار این مکتب می‌توانیم به منافع الحیوان ابن بختیشوع (۶۹۵ ه‍.ق)، جامع التواریخ رشیدی (۷۱۴ ه‍.ق)، یک نسخه کلیله و دمنه که در آن عناصر منظره طبیعی تنوع قابل ملاحظه‌ای یافته‌اند، معراج نامه، تاریخ چنگیزی و از محصولات دیگر کارگاه‌های تبریز، شاهنامه دموت است که نگاره‌های آن توسط چند نقاش اجرا شده‌است و هم‌اکنون تنها چند تصویر پراکنده از آن باقی است. در نگاره‌های شاهنامهٔ دموت سنت‌های ایرانی و بین‌النهرینی پیش از مغول با سنت‌های خاور دور آمیخته شده‌اند. شاهنامهٔ دموت را می‌توان نقطهٔ اوج پیشرفت نقاشی عهد ایلخانی دانست. بیشتر این کتاب‌ها در ربع رشیدی تهیه شدند.

ویژگی‌ها
--------

چهره‌ها، نحوه نمایش طبیعت مثلاً ترسیم تنه پیچیده و گره‌دار درختان و صخره‌های تیز و چین وچروک لباسها متأثر از سنت بیزانسی ودشت‌های بریده و ابرهای مواج، مراعات نسبت‌ها، دقت در رسم گیاهان و اعضای بدن حیوانات، و تحرک و جنبش بیشتر در نمایش صحنه‌ها به جای آرامش و سکون موجود در نقاشی سنّتی ایرانی در این مکتب دیده می‌شوند.

از سوی دیگر، استفاده از نقوش تزیینی هنر ایرانی مانند نقوش هندسی کاشی‌کاری، و اعتبار بخشیدن به معماری ایرانی به عنوان اصلی‌ترین جانمایه کار و بازنمایی روح ملی، تقلید صرف از هنر چینی را نفی می‌کند.

هنرمندان ایرانی در عین پذیرش عناصر تازه که به آثار آنان جلوه‌ای نو و تحرکی بیشتر می‌بخشید، این عوامل را با شیوه سنتی نگارگری ایرانی چنان آمیختند که به سختی می‌توان این عناصر تازه را در میان تاروپود هنر سنّتی تمیز داد. در واقع، آمیختن این عناصر جدید به شیوه‌ای کاملاً ایرانی انجام پذیرفت؛ به‌طوری‌که لطمه‌ای به تداوم هنر نگارگری ایرانی وارد نکرد.
در این دوران دو اتفاق مهم در نگارگری رخ داد:
اول: آغاز ورود عناصر چینی به حوزه نگارگری ایرانی بود.
دوم: ایجاد سنت کارگاهی، هنر به صورت تخصصی درآمد و هر یک از هنرمندان بخشی از کار را برعهده گرفتند. این اتفاق با تأسیس ربع رشیدی که به دستور خواجه رشید الدین فضل‌الله ساخته شده بود شروع شد.

از نگارگران این دوره می‌توان از احمد موسی، امیر دولتیار، مولانا ولی‌الله و محمدعلی توسی کاتب نام برد.

نگارخانه
--------

* منظرهٔ تابستان.منظرهٔ تابستان.
* منظرهٔ زمستان.منظرهٔ زمستان.
* سیمرغ زال را می‌رباید.سیمرغ زال را می‌رباید.
* اسفندیار با گرگ‌ها می‌جنگد.اسفندیار با گرگ‌ها می‌جنگد.
* 
* 
* 
* 
* 
*

جستارهای وابسته
---------------

* نگارگری ایرانی

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ***مکتب تبریز اول*** موجود است. |

* ذکرگو، امیر حسین و دیگران، سیر هنر در تاریخ، انتشارات مدرسه، ۱۳۸۲
* محمدی، ایران و منصور دوالو، تاریخ هنر ایران، انتشارات مدرسه، ۱۳۸۲
* نوری، نظام الدین، مکتب‌ها، سبک هاوجنبش‌های ادبی و هنری جهان تا پایان قرن بیستم، ۱۳۸۶
* پاکباز، روئین، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، انتشارات زرین و سیمین، ۱۳۸۵
* \*مقاله‌ی مکتب نگارگری تبریز اول، مریم سلیمانی، سایت نگاره‌ها بایگانی‌شده در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine

1. ↑  نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، رویین پاکباز، ص64
2. ↑  ذکرگو، صص۲۱–۲۸
3. ↑  آشنایی با مکتب تبریز، همشهری‌آنلاین، کد مطلب: ۱۴۰۱۴۰، زمان انتشار: سه‌شنبه ۲۱ تیر ۱۳۹۰ - ۰۸:۵۹:۰۷

| * ن
* ب
* و
نقاشی در ایران |
| --- |
| نقاشان اهل ایران • نقاشی‌های ایرانی • نقاشی‌های غیرایرانی در ایران |
| هنر نقاشی ایران | 
* هنر در ایران
* هنر نوگرا و معاصر ایران
* نگارگری ایرانی
* طراحی ایرانی
* مینیاتور
* نقاشیخط
* مرقع گلشن
* نقاشی قهوه‌خانه‌ای
* مکتب سقاخانه
* گرفت‌وگیر
* هنر دوره صفوی
* تأثیر باغ ایرانی بر سایر هنرها

 |
| مکتب‌های نگارگری | 
* شیراز اول
* شیراز دوم
* تبریز اول
* تبریز دوم
* اصفهان
* قزوین
* بخارا
* هرات
* بغداد
* جلایری
* سلجوقی
* قاجار
* تشعیر

 |
| نگارخانه و موزه | 
* موزه هنرهای معاصر تهران
* موزه نقاشی پشت شیشه
* نگارخانه خاوران
* نگارخانه خیابانی شهر
* گالری سیحون
* گالری قندریز
* گالری اثر
* گالری گلستان

 |
| کاریکاتور | 
* خانه کاریکاتور ایران
* نمایشگاه دوسالانه کاریکاتور تهران
* موزه کاریکاتور

 |
| مرتبط با ایران | 
* بشقاب نوازندگان
* بشقاب شکار قوچ
* کوزه بانوی رقصان

 |
| جستارهای وابسته | 
* پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران
* خانه هنرمندان ایران
* آرامگاه کمال‌الملک
* کمال‌الملک (فیلم)

 |
|  رده  الگو  درگاه |