طرح‌نگاره‌ای از ساختار شماتیک یک لیپوزوم
**لیپوزوم** یا **چربیزه** به یک وزیکول میکروسکوپی شامل دو لایهٔ فسفولیپیدی گفته می‌شود که یک فضای مائی را احاطه نموده است. لیپوزوم‌ها به دلیل خصوصیات آمفی پاتیک، امکان دارورسانی جهت داروهای آب‌دوست و چربی‌دوست را فراهم می‌نمایند. ویژگی‌هایی از قبیل سمیت ذاتی پایین، زیست تجزیه پذیری و فقدان ایمونوژنیسیته، سبب شده است که لیپوزوم‌ها به عنوان یک سیستم دارورسانی مورد توجه واقع شوند.

ساختار
------

لیپوزوم، یک وزیکول کروی شکل است که از یک یا چند لایه فسفولیپید تشکیل شده است. ساختار لیپوزوم شباهت زیادی نیز به ساختار غشای سلول دارد. این ساختارها، اولین بار در اواسط دهه ۱۹۶۰ کشف و معرفی شدند. توانایی لیپوزوم‌ها در کپسوله سازی داروهای آب‌دوست یا چربی‌دوست باعث شده است که این وزیکول ها به سیستم های دارویی مفید و بسیار موثری در امر دارورسانی تبدیل شوند.

به کمک لیپوزوم ها، تحول قابل توجهی در فرایند دارورسانی به منصه ظهور رسیده است.

منابع
-----

1. ↑  مصوب فرهنگستان
2. ↑  «علوم و فنون جدید - لیپوزوم‌ها». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ اكتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۲. تاریخ وارد شده در `|archive-date=` را بررسی کنید (کمک)

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لیپوزوم موجود است. |

| * ن
* ب
* و
نحوه مصرف دارو / اشکال دارویی |
| --- |
| خوراکی | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| دستگاه گوارش (تجویز درون روده) | 

|  |  |
| --- | --- |
| جامد | 
* قرص
* قرص
* کپسول (دارو)
* Time release technology
* Osmotic delivery system (OROS)

 |
| مایع | 
* جوشاندن
* اکسیر
* معجون
* نامیزه
* Extended-release syrup
* Effervescent powder or tablet
* دم‌نوش
* ژل
* Molecular encapsulation
* پودر
* سافت‌ژل
* محلول
* سوسپانسیون
* شربت
* شربت (دارو) Concentrate for dilution and/or addition of carbonated water
* تنتور

 |

 |
| تجویز باکال زیرزبانی | 

|  |  |
| --- | --- |
| جامد | 
* قرص حل‌شونده خوراکی (ODT)
* Film
* آبنبات چوبی
* داروی زیرزبانی قطره
* Lozenges
* Effervescent buccal tablet
* آدامس

 |
| مایع | 
* دهانشویه
* خمیردندان
* پماد
* اسپری دهان

 |

 |
| مسیر تنفسی | 

|  |  |
| --- | --- |
| جامد | 
* دود
* Dry powder inhaler (DPI)

 |
| مایع | 
* دستگاه بخور بیهوشی
* ویپورایزر
* نبولایزر
* افشانه استنشاقی دوزسنجیده (MDI)

 |
| گاز | 
* ماسک اکسیژن وکانولا بینی
* غلیظ کننده اکسیژن
* ماشین بیهوشی
* Relative analgesia machine

 |

 |

 | Syringe2.jpg |
| چشم /گوش / بینی | 
* ناسال اسپری
* قطره گوش
* قطره چشم
* پماد
* ژل
* Nanosphere suspension
* Insufflation
* Mucoadhesive microdisc (microsphere tablet)

 |
| دستگاه ادراری تناسلی | 
* پماد
* رحم‌بند
* حلقه واژینال
* دوش واژینال
* آی‌یودی (IUD)
* Extra-amniotic infusion
* مثانه

 |
| رکتال (مقعدی) | 
* پماد
* شیاف
* تنقیه
	+ محلول
	+ ژل
* Murphy drip
* Nutrient enema

 |
| درم (پوست) | 
* پماد
* بالم
* خمیر
* فیلم
* دی‌متیل سولفواکسید
* الکتروفورز سیستم پخش پوستی
* ژل
* لیپوزوم
* Transfersome vesicles
* کرم
* لوسیون
* بالم لب
* شامپو
* وصله پوستی
* Transdermal patch
* Contact (rubbed into break in the skin)
* Transdermal spray
* جت انژکتور

 |
| تزریق (پزشکی) / پمپ انفوزیون*(درون بافت/خون)* | 

|  |  |
| --- | --- |
| پوست | 
* تزریق
* تزریق زیرجلدی (قلم تزریقی)
* Transdermal implant

 |
| دیگر بخش‌های بدن | 
* Intracavernous
* Intravitreal
* درون مفصلی
* Transscleral

 |
| دستگاه عصبی مرکزی | 
* Intracerebral
* تزریق داخل‌نخاعی
* اپیدورال

 |
| دستگاه گردش خون / سیستم عضلانی اسکلتی | 
* تزریق وریدی
* تزریق درون قلب
* تزریق ماهیچه‌ای
* تزریق درون‌استخوان
* Intraperitoneal
* تزریق نانو سلول
* کنترل درد توسط بیمار pump
* خط پیک

 |

 |

لیپوزومها :حبابچه‌هایی به قطر تقریبی nm2 هستند که دیواره فسفولیپیدی دو لایه شبیه به غشا سلولی دارند و می‌توانند در دیواره یا فضای داخلی خود مواد مختلفی را حمل می‌کنند. لیپوزومها در آزمایشگاه از مشتقات فسفو لیپیدی طبیعی (مثل فسفاتیدیل اتانول آمین تخم مرغ) یا از ترکیبات surfactant خالص (مثل دیول اویل فسفاتیدیل اتانول آمین DOPE =) تولید می‌شوند.

طبقه‌بندی لیپوزومها بر اساس اندازه:

1. Small Unilamellar Vesicles (SUV) nm25 \_۱۰۰ شامل لیپیدهای دو لایه ساده

2. Large Unilamellar Vesicles LUV)) nm ۱۰۰\_۴۰۰ شامل لیپیدهای دو لایه ساده

3. MultiLamellar Vesicles (MLV) بیش از nm 400 شامل لیپیدهای چند لایه پیچیده

پیشرفت‌های بزرگ در کاربرد لیپوزوم:

۱. پایداری فضایی

۲. بارگذاری از راه دور توسط PH و شیب یونی

۳. پایه‌گذاری لیپولکس در کمپلکس لیپوزوم‌های کاتیونی با اسیدهای نوکلئیک آنیونی یا پروتئین‌ها

طبقه‌بندی لیپوزومها بر اساس کاربرد ماهیت:

1. Stealth liposome: (nm200) عامل نفوذ داروهای ضد سرطانی به درون تومورها در این لیپوزومها گیرندهٔ LSL)) Surface Ligand Liposomeاست که از جنس polyoxyethylene یا monosialoganglioside می‌باشد. این ذرات به دلیل داشتن پوشش پلی اتیلن گلیکول (PEG) می‌توانند از سیستم ایمنی به خصوص سلولهای رتیکلو اندو تلیال (RES) فرار کنند.

2. Conventional liposome: nm) ۱۰۰) این لیپوزوم‌ها دارای غشای لیپیدی غیر اختصاصی خنثی است و دارای ظرفیت حمل ماده کمتری است. گاهی جهت ماندگاری درغشا پلاسمایی به آن کلسترول می‌افزایند.

3. Targeted liposome: عوامل اختصاصی فعالی بر روی سطح غشا یا سطح لیگاندهای غشایی اتصال یافته است. روش ADEPT))Antibody Directed Enzyme Prodrug Therapy با استفاده از این لیپوزوم‌ها صورت می‌گیرد. با استفاده از این روش آنتی بادی خاص آنتی ژنهای سلول هدف را بر روی لیپوزوم سوار کرده وآنزیم را درون لیپوزوم قرار می‌دهند. لیپوزوم توسط آنتی بادی به سلول هدف متصل شده و آنزیم به درون سلول هدایت می‌شود.

4. Cationic liposome: لیپوزوم PH پایین می‌تواند با داروی باردار شده و نا محلول در آب تر کیب شود. با اتصال محیط خنثی شده، دارو نیز خنثی شده و اجازه می‌یابد از غشا عبور کند. رهاسازی دارو توسط انتشار و در دیگر روشها توسط اندوسیتوز انجام می‌شود.