با جی‌اسکریپت یا جاوا (زبان برنامه‌نویسی) اشتباه نشود.

لوگوی غیررسمی جاوااسکریپت
**جاوااسکریپت** (به انگلیسی: JavaScript، ‎/ˈdʒɑːvəˌskrɪpt/‎) با کوته‌نوشت **JS**، نوعی زبان برنامه‌نویسی است که با ویژگی‌های ارائه شده در مشخصات اکما اسکریپت مطابق است. جاوااسکریپت نوعی زبان سطح بالا، کامپایل درجا و چندالگویی است. جاوااسکریپت نحو آکولادی دارد، نوع‌دهی آن پویا است، نوع شیءگرا‌ی‌اش بر پایه پیش‌نمونه است و دارای توابع کلاس اول است.

در کنار HTML و CSS، جاوااسکریپت یکی از فن‌آوری‌های هسته‌ای وب جهان‌گستر است.

علیرغم اشتباه عمومی، زبان جاوااسکریپت با زبان جاوا ارتباطی ندارد، دلیل این نام‌گذاری محبوبیت زبان جاوا در هنگام تولد جاوااسکریپت بود؛ اگر چه ساختار این زبان به سی پلاس پلاس (++C) و سی شارپ (C#) شباهت دارد که این امر برای یادگیری آسان در نظر گرفته شده‌است. از همین رو دستورهای متداول مانند *if*, *for*, *try..catch*, *while* و … در این زبان هم یافت می‌گردند.

این زبان می‌تواند هم به صورت ساخت یافته و هم به صورت شی گرا مورد استفاده قرار گیرد. در این زبان اشیاء با اضافه شدن متدها و خصوصیات پویا به اشیاء خالی ساخته می‌شوند، برخلاف جاوا. بعد از ساخته شدن یک شی به روش فوق، این شی می‌تواند به عنوان نمونه‌ای برای ساخته شدن اشیاء مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

به علت این قابلیت زبان جاوااسکریپت برای ساختن نمونه از سیستم، مناسب است.

کاربرد گسترده این زبان در سایت‌ها و صفحات اینترنتی بوده و به کمک این زبان می‌توان به اشیاء داخل صفحات اچ‌تی‌ام‌ال دسترسی پیدا کرد و آن‌ها را تغییر داد. به همین علت برای پویانمایی در سمت کاربر، از این زبان استفاده می‌شود.

تاریخچه
-------

*جاوااسکریپت* را در ابتدا شخصی به نام برندان آیک در شرکت نت‌اسکیپ با نام Mocha طراحی نمود. این نام بعداً به LiveScript و نهایتاً به جاوااسکریپت تغییر یافت. اولین نمونه‌های جاوااسکریپت در اواخر دهه ۱۹۹۰ برای مرورگر وب Netscape Navigator ایجاد شد.

اولین نسخه جاوااسکریپت در نسخه B32.0 این مرورگر در دسامبر ۱۹۹۵ معرفی و عرضه شد. این نامگذاری منجر به سردرگمی‌های زیادی شده و این ابهام را ایجاد می‌کند که جاوااسکریپت با جاوا مرتبط است در حالی که اینطور نیست.

عدهٔ زیادی این کار را ترفند تجاری برای به‌دست آوردن بخشی از بازار جاوا که در آن موقع زبان جدید مطرح برای برنامه‌نویسی تحت وب بود می‌دانند.

javaScript به صورت «جاواسکریپت» خوانده می‌شود، ولی در فارسی به صورت «جاوااسکریپت» ترجمه می‌شود و اگر به صورت «جاوااسکریپت» ترجمه شود اشتباه است چون دوکلمه جدا ازهم نیست و اگر به صورت دو کلمه جدا نوشته شود خطاهای نگارشی ایجاد می‌شود، به‌طور مثال ممکن است کلمه جاوا در انتهای خط و کلمه اسکریپت در ابتدای خط بعدی نوشته شود.

علیرغم اشتباه عمومی، زبان جاوااسکریپت با زبان جاوا ارتباطی ندارد، اگر چه ساختار این زبان به سی پلاس پلاس(++C) و جاوا شباهت دارد که این امر برای یادگیری آسان در نظر گرفته شده‌است.

در آن زمان، صفحات وب ایستا بودند و تعامل کمی با کاربر، فراتر از کلیک کردن روی پیوندها و بارگیری صفحات جدید، ایجاد می‌کردند. برای اولین بار، جاوااسکریپت انیمیشن، محتوای تطبیقی و اعتبار سنجی فرم را در صفحه فعال کرده‌است.

برای سالهای طولانی، جاوااسکریپت فقط در تعداد محدودی از مرورگرها کار می‌کرد. مایکروسافت اینترنت اکسپلورر، بزرگ‌ترین پایگاه مرورگر، خیلی زود از جاوااسکریپت پشتیبانی نکرد. در عوض، مایکروسافت اسکریپت اختصاصی سمت مشتری خود را با نام JScript ایجاد کرد. در روزهای ابتدایی توسعهٔ وب، برنامه‌نویسان که مایل به ایجاد وب‌سایت‌های پویا بودند، اغلب مجبور به انتخاب یک خانواده مرورگر از خانوادهٔ دیگر شدند. این کمتر از ایدئال بود زیرا اینترنت را کمتر در دسترس جهانی قرار می‌داد.

جاوااسکریپت تا سال ۱۹۹۹ استاندارد نشده و به‌طور گسترده هم پذیرفته نشد. حتی پس از استانداردسازی، سازگاری مرورگر برای بیش از یک دهه همچنان مسئله ساز بود.

به دلیل موفقیت عمدهٔ جاوااسکریپت در نقش اسکریپت‌نویسی سمت کاربر (Client Side Scripting Language) برای صفحات وب، مایکروسافت یک نسخه سازگار از این زبان را ایجاد کرد و به علت مشکلات حقوقی آن را جی اسکریپت نامید. این زبان در نسخه ۳٫۰ از مرورگر اینترنت اکسپلورر و در اوت ۱۹۹۶ داده شد. تفاوت‌های این دو زبان به حدی جزئی است که اغلب جی اسکریپت و جاوااسکریپت به جای هم به کار می‌روند. هرچند که مایکروسافت در اینجا چند ده دلیل برای تفاوت جی اسکریپت با استاندارد اکما مطرح می‌کند.

نت‌اسکیپ جاوااسکریپت را به سازمان اکما اینترنشنال برای استانداردسازی ارسال کرده‌است و نتیجه نسخهٔ استاندارد شده‌ای به نام اکما اسکریپت است.

جاوااسکریپت به یکی از زبان‌های برنامه‌نویسی پرطرفدار در وب تبدیل شده‌است. هر چند ابتدا بسیاری از برنامه‌نویسان حرفه‌ای زبان را کم ارزش تلقی می‌کردند چون مخاطبان آن نویسندگان صفحات وب و آماتورهای این چنینی بودند. ظهور ایجکس بار دیگر جاوااسکریپت را در معرض توجه قرار داد و برنامه‌نویسان حرفه‌ای بیشتری را به خود جذب نمود. نتیجه ازدیاد فریمورک و کتابخانه‌های جامعی در این زمینه، بهبود شیوه‌های رایج برنامه‌نویسی در جاوااسکریپت و افزایش کاربرد جاوااسکریپت خارج از وب است.

امکانات زبانی
-------------

این زبان برنامه‌نویسی دارای کلمات کلیدی مرسومی است که بنا به گفته‌های شرکت سازنده در زیر قید شده‌اند.

### کلمات کلیدی

جاوااسکریپت شامل ۶۴ کلمهٔ کلیدی است.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| abstract | arguments | await | boolean |
| break | byte | case | catch |
| char | class | const | continue |
| debugger | default | delete | do |
| double | else | enum | eval |
| export | extends | false | final |
| finally | float | for | function |
| goto | if | implements | import |
| in | instanceof | int | interface |
| let | long | native | new |
| null | package | private | protected |
| public | return | short | static |
| super | switch | synchronized | this |
| throw | throws | transient | true |
| try | typeof | var | void |
| volatile | while | with | yield |

فریم‌ورک‌های مبتنی بر جاوااسکریپت
---------------------------------

فریم‌ورک‌ها و کتابخانه‌های زیادی برای این زبان توسعه یافته‌است، مانند کتابخانه‌های جی‌کوئری، ری اکت، ویو جی‌اس و فریم‌ورک انگولار جی‌اس.

تعداد فریمورک‌ها و کتابخانه‌های این زبان تا سال ۲۰۲۲ میلادی حدود ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ عدد اعلام شده‌است.

### زبان امری و ساخت یافته

جاوااسکریپت از تمامی نحو ساختاری زبان سی پشتیبانی می‌کند. مانند گزاره (if و switch و حلقه‌های while و…) یک مورد استثناء تعیین حوزهٔ متغیرهاست: تعریف حوزه در حد block در جاوااسکریپت وجود ندارد. هر چند جاوااسکریپت ۱٫۷ با کلمهٔ کلیدی let این نوع حوزه دهی را امکان‌پذیر می‌سازد. مانند زبان C در جاوااسکریپت بین عبارت و گزاره تفاوت وجود دارد.

### پویایی

**تایپ دهی پویا:**
مانند اکثر زبان‌های نویسه‌ای تایپ به مقدارها منسوب می‌گردد و نه به متغیرها. برای مثال متغیر x ممکن است به یک عدد وابسته سازی شود، و بعداً به یک رشته. جاوااسکریپت برای تعیین تایپ شی راه‌های مختلفی از جمله تایپ دهی اردکی (duck typing) را دارد (در ES6 از const استفاده می‌شود).

**تایپ دهی ضعیف:**
زبان جاوااسکریپت از نظر تایپ دهی ضعیف به‌شمار می‌آید و در آن نتیجهٔ عملیاتی مانند ۵ + "۳۷"، عبارت "۵۳۷" خواهد بود (عدد را با رشته جمع کرده‌است).

**اشیاء به دید آرایه‌های انتسابی:**
جاوااسکریپت تقریباً تماماً بر اساس اشیاء است. اشیاء، آرایه‌های انتسابی به همراه یک «ساختار شماتیک» هستند. نام ویژگی اشیاء، کلیدهای آرایه انتسابی هستند و در واقع `obj.x = ۱۰` با `obj["x"] = ۱۰` هم ارز هستند و شیوه نگارش با نقطه صرفاً یک سهولت نحوی است. ویژگی‌ها و مقدارهایشان در زمان اجرا قابلیت تغییر اضافه و حذف دارند. همچنین می‌توان روی ویژگیهای یک شی با ساختار `for … in` پیمایش کرد.

**ارزیابی در زمان اجرا:**
جاوااسکریپت یک تابع eval دارد که قادر است گزاره‌های تولید شده در یک رشته در زمان اجرا را، اجرا کند.

### تابعی بودن

**تابعی بودن:**
توابع موجوداتی «درجه اول» محسوب می‌شوند، یعنی خود یک شی هستند بنابراین می‌توانند ویژگی داشته باشند، در آرگومانهای تابع‌ها داده شوند و مانند هر شی دیگری با آن‌ها رفتار شود

**توابع داخلی و بستارها:**
توابع داخلی (توابع تعریف شده داخل یک تابع دیگر) هر بار که تابع بیرونی فرا خوانده شود، ایجاد می‌شوند و متغیرهای توابع بیرونی تا زمانی که تابع داخلی وجود داشته باشد، وجود خواهند داشت، حتی پس از اتمام آن فراخوانی از تابع بیرونی. (مثال: اگر تابع داخلی به عنوان مقدار برگشتی تابع باشد، هنوز به متغیرهای تابع بیرونی دسترسی دارد) – این مکانیزم بستار گرفتن در جاوااسکریپت است.

### ساختار شماتیک» محوری

**ساختار شماتیک:**
جاوااسکریپت به جای رده‌ها برای تعریف ویژگی‌های اشیاء، که شامل متدها و وراثت است از «ساختار شماتیک» استفاده می‌کند (پیش‌نمونه). امکان شبیه‌سازی بسیاری از امکانات رده-محور با ساختارهای شماتیک جاوااسکریپت امکان‌پذیر است.

توابع در نقش سازندهٔ اشیاء
برای توابع علاوه بر نقش عادی، به عنوان سازنده اشیاء هم عمل می‌کنند. آوردن یک new قبل فراخوانی تابع، آن را با کلمهٔ کلیدی this وابسته سازی شده به شی جدید اجرا می‌کند. ویژگی prototype از تابع مورد نظر، ساختار شماتیک شی جدید را مشخص می‌کند.

**توابع در نقش متد:**
برخلاف بیشتر زبان‌های شی گرا تفاوتی میان تعریف تابع و متد وجود ندارد. بلکه تفاوت در زمان فراخوانی تابع است، زمانی که یک تابع به عنوان متد یک شی فراخوانده می‌شود کلمهٔ کلیدی this محلی آن تابع به شی مورد نظر وابسته سازی می‌شود.

### امکانات دیگر

جاوااسکریپت برای تأمین اشیاء و متدها که با آن‌ها تعامل کند به یک محیط اجرایی (مانند مرورگر وب) نیاز دارد تا بتواند به این ترتیب با دنیای خارج ارتباط برقرار کند. همچنین برای دسترسی به سایر نویسه‌ها (include) هم به این محیط نیازمند است (مانند تگ <script>در HTML). (البته این یک ویژگی زبانی نیست اما در عمل اغلب این‌طور پیاده‌سازی شده‌است)

تعداد متغیر پارامتر (variadic):
تعداد نامعینی پارامتر را می‌توان به یک تابع ارسال نمود. تابع می‌تواند هم از طریق پارامترهای رسمی و هم از طریق شی محلی `arguments` به آن‌ها دسترسی داشته باشد.

Literalهای آرایه و شی
مانند بسیاری از زبان‌های نویسه‌ای آرایه‌ها و اشیاء (که در زبان‌های دیگر همان آرایه‌های انتسابی هستند) را می‌توان با یک نحو موجز ایجاد و توصیف نمود. در واقع این شیوهٔ نگارش پایهٔ قالب داده‌ای جی‌سون هم هست.

عبارات منظم
جاوااسکریپت به شیوه‌ای مشابه زبان پرل از عبارات منظم پشتیبانی می‌کند که نحوی قدرتمند و موجز را به شکلی فراتر از توابع پیش ساخته برای کار با رشته‌ها، فراهم می‌کند.

نظام تایپ دهی
-------------

انواع زیر جزو انواع داده‌های قابل دسترس در زبان جاوااسکریپت است. در استاندارد اکما انواع دیگری هم تعریف شده که صرفاً داخلی است و برای پیاده‌سازی است.

**تعریف نشده:** این تایپ فقط یک مقدار با نام undefined دارد و متعلق به تمام متغییرهای مقدار دهی نشده‌است

**نوع تهی:** نوع تهی هم فقط یک مقدار دارد با نام null

**نوع دودویی:** نمایندهٔ یک مقدار منطقی است و دو مقدار true و false را می‌پذیرد.

**نوع رشته:** در بر گیرندهٔ تمام رشته‌های متناهی از ۰ یا بیشتر عنصر ۱۶ بیتی بدون علامت است. این عناصر با اندیس‌های نامنفی قابل دسترسی هستند. طول رشته تعداد عناصر داخل آن و طول رشتهٔ تهی برابر ۰ است.

زمانی که رشته حاوی متن واقعی باشد هر عنصر به عنوان یک واحد UTF-16 در نظر گرفته می‌شود (مستقل از این که شیوهٔ واقعی نگهداری رشته چه باشد). تمام عملیات بر روی رشته‌ها آن‌ها را به عنوان اعداد صحیح بدون علامت در نظر می‌گیرند و تضمین‌کنندهٔ تولید رشته به حالت normalize شده نیست و تضمین‌های خاص زمانی هم ندارد. علت این تصمیم‌گیری سادگی در پیاده‌سازی ذکر شده‌است.

**نوع عدد:** نوع عدد در جاوااسکریپت مطابق با استادارد IEEE برای اعداد شناور دودویی است (با اندکی تفاوت).

**نوع شی:** شی در جاوااسکریپت یک مجموعه بدون ترتیب از ویژگی‌ها است. هر ویژگی می‌تواند داخلی، فقط-خواندنی، غیرقابل حذف، و غیرقابل پیمایش باشد. (یا ترکیبی از این‌ها یا هیچ‌کدام)

### تبدیلات خودکار

این زبان دارای تبدیلات خودکار بین این انواع داده‌ای است.

زمانی که بخواهد یک if را ارزیابی کند یا از عملگرهای منطقی `!` و `&&` و `||` استفاده شود، تبدیل به نوع دودویی را انجام می‌دهد. مقادیر ۰ و ۰- و `NaN` به `false` و سایر مقادیر عددی به `true` نگاشت می‌گردد. همچنین رشتهٔ تهی `false` و سایر رشته‌ها `true` در نظر گرفته می‌شود. انواع شی و تابع `true` و `undefined` و `null` هم `false` در نظر گرفته می‌شود.

زمانی که یکی از عملوندهای عملگر + رشته باشد، تبدیل به رشته صورت می‌گیرد، مانند ۵ + "۳۷" که می‌شود "۵۳۷"

عملگرهای دیگری عددی (جز جمع) منجر به تبدیل به عدد می‌گردد مانند ۳ – "۵۷" که مقدار عددی ۵۴- را به دست می‌دهد.

مثال
----

برنامه‌های ورودی و خروجی در مرورگر وب:

```
<script type="text/javascript">
 alert ("Hello world");
 var x = prompt("Enter Name:", "Default name");
 alert ("Hello, "+ x)
</script>

```

برای استفاده ساده از عناصر اچ‌تی‌ام‌ال و دام:

```
<script type="text/javascript">
 document.write("Hello world");
 function handle() {
 document.write("You entered: "+ document.getElementById("myinput").value);
 }
</script>

<form>
<input type="text" id="myinput"/>
<input type="button" onclick="handle()" value="Click here"/>
</form>

```
برنامه مرتب‌سازی یک آرایه

```
<script type="text/javascript">
 var myArray = [1, 5, 8, 2, 3, 0, 2, 9, 11];
 var i = 0;
 var j = 0;
 for (i = 0; i < myArray.length ; ++i) {
 for (j = 0; j < myArray.length; ++j) {
 if (myArray[i] <myArray[j]) {
 var tmp = myArray[i];
 myArray[i] = myArray[j];
 myArray[j] = tmp;
 }
 }
 }

 for (i = 0; i < myArray.length; ++i) {
 document.write(myArray[i] + "");
 }
</script>

```

برنامه جابه‌جایی:

```
<script type="text/javascript">
 var a = 10, b = 40;
 [a,b] = [b,a]
 alert("" + a + "" + b);
</script>

```

برنامه فاکتوریل:

```
<script type="text/javascript">
 function factorial(x) {
 if (x> ۰)
 return x \* factorial(x-1);
 return 1;
 }
 alert(factorial(5));
</script>

```
استفاده از توابع سازنده برای ساخت شی جدید:

```
function Foo(arg, otherArg) {
 this.prop = arg;
 this.otherProp = otherArg;
}

Foo.prototype.bar = function() {
 console.log(this.prop, this.otherProp);
}

var foo = new Foo("First arg", "Second arg");

foo.bar();

```
ارث‌بری در جاوااسکریپت با استفاده از زنجیره «پیش نمونه»:

```
function Creature(age) {
 this.age = age;
}

Creature.prototype.printAge = function() {
 console.log(this.age);
}

function Human(name, family, age) {
 Creature.call(this, age);

 this.name = name;
 this.family = family;
}

Human.prototype = Object.create(Creature.prototype);

Human.prototype.constructor = Human;

Human.prototype.printFullName = function() {
 console.log(this.name, this.family);
}

var human = new Human("Foo", "Bar", 100);

human.printAge();

human.printFullName();

```
کامنت گذاری در جاوا اسکریپت:

```
//Single Line Comment

/\*
Multi
Line
Comment
\*/

/\*
 \* Documentiation
 \* Comment
\*/

```

وانیلا جاوااسکریپت
------------------

**وانیلا جاوااسکریپت** یا وانیلا جی اس (Vanilla JS) اصطلاحی است که به همان زبان جاوااسکریپت گفته می‌شود. در حقیقت وانیلا جی اس هیچ چهارچوب یا کتابخانهٔ خاصی نیست. این اصطلاح بیشتر برای کسانی ساخته شده‌است که گمان می‌کنند برای استفاده از جاوااسکریپت حتماً باید از کتابخانه‌های موجود یا سکوی خاصی استفاده بکنند.

وانیلا جی اس از آنجا که اصطلاحی دیگر برای استفاده از زبان جاوااسکریپت بدون استفاده از سکوی یا کتابخانه خاصی است، سریع‌ترین کتابخانه جاوااسکریپت موجود تلقی می‌شود.

برتری و محبوبیت
---------------

در سال ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹، جاوااسکریپت به عنوان یکی از برترین زبان‌های دنیا برگزیده شد. البته قبل از سال ۲۰۱۸، جاوااسکریپت رتبهٔ خوبی داشت. در سال ۲۰۲۰، جاوااسکریپت، در رتبه دوم یا سوم قرار گرفته‌است.

ناگفته نباشد که جاوا اسکریپت در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ به عنوان محبوب‌ترین زبان نیز برگزیده شد.

طبق نظرسنجی‌های انجام شده توسط وبگاه استک‌اورفلو جاوااسکریپت به مدت ۹ سال متوالی تا سال ۲۰۲۱، به‌عنوان پرکاربردترین زبان برنامه‌نویسی انتخاب شده بود.

فناوری
------

به نظر می‌رسد که زبان برنامه‌نویسی مورد علاقه طراحان وب در انتشار تصاویر خیره‌کننده تلسکوپ فضایی جیمز وب هم نقش داشته‌است. بر اساس سند مربوط به ماژول ابزارهای علمی یکپارچه جیمز وب (ISIM)، نرم‌افزار این ماژول توسط یک پردازنده اسکریپت کنترل می‌شود که فرمان‌های دریافتی را تحت اسکریپت‌هایی به زبان جاوا اسکریپت اجرا می‌کند. کدی که مسئولیت تبدیل این دستورها جاوا اسکریپت به کارهای عملی را دارد، می‌تواند ده برنامه را به‌صورت همزمان اجرا کند.البته نوع زبانی که این اسکریپت‌ها با آن نوشته شده دقیقاً **Nombas ScriptEase 5.00e** است که آخرین نسخه آن در سال ۲۰۰۳ منتشر شد. چون توسعه این تلسکوپ از دهه‌ها پیش آغاز شده بود و ظاهراً دانشمندان با همان فناوری‌های قدیمی کارهای خود را پیش برده‌اند.

پانویس
------

1. ↑  Press release announcing JavaScript, "Netscape and Sun announce JavaScript", PR Newswire, December 4, 1995
2. ↑  "ECMAScript® 2023 Language Specification". ژوئن 2023. Retrieved 2 March 2024.
3. ↑  "ECMAScript® 2025 Language Specification". 27 مارس 2024. Retrieved 17 April 2024.
4. ↑  "nodejs/node-eps". *GitHub*.
5. ↑  "Brendan Eich: An Introduction to JavaScript, JSConf 2010". p. 22m. Retrieved November 25, 2019. Eich: "function", eight letters, I was influenced by AWK.
6. ↑  ""Coders at Work: Reflections on the Craft of Programming"". Retrieved December 25, 2018. Eich: The immediate concern at Netscape was it must look like Java.
7. ↑  "RFC 4329". Apps.ietf.org. Archived from the original on 2014-03-16. Retrieved 16 February 2016.
8. ↑  "System-Declared Uniform Type Identifiers". *Mac OS X Reference Library*. Apple Inc. Retrieved 2010-03-05.
9. ↑  "ECMAScript® 2020 Language Specification".
10. ↑  "JavaScript". *Wikipedia* (به انگلیسی). 2020-03-31.
11. ↑  Flanagan, David. *JavaScript - The definitive guide* (6 ed.). p. 1. JavaScript is part of the triad of technologies that all Web developers must learn: HTML to specify the content of web pages, CSS to specify the presentation of web pages and JavaScript to specify the behaviour of web pages.
12. ↑  Krill, ‎Paul (۲۰۰۸–۰۶–۲۳), "JavaScript creator ponders past, future", *InfoWorld* (به انگلیسی) `{{citation}}`: Check date values in: `|تاریخ=` (help)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link) Retrieved on 2009-05-19.
13. ↑  "Netscape Press Release", *Cgi.netscape.com* (به انگلیسی), archived from the original on 3 December 1998, retrieved 7 June 2009 Retrieved on 2009-05-19.
14. ↑  "JavaScript: The World's Most Misunderstood Programming Language", *Crockford.com* (به انگلیسی) Retrieved on 2009-05-19.
15. ↑  «مجله توسعه وب».. نود جی اس. پیوند خارجی در `|وبگاه=` وجود دارد (کمک)
16. ↑  "node package manager". *npmjs.com* (به انگلیسی). Retrieved 2022-02-17.
17. ↑  Flanagan, ‎David (2006), *JavaScript: The Definitive Guide* (به انگلیسی), O'Reilly Media, p. ۱۷۶–۱۷۸`{{citation}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
18. ↑  *JavaScript ECMA Standard* (PDF) (به انگلیسی)
19. ↑  *JavaScript Typing System* (به انگلیسی)
20. ↑  what is vanillajs? (وانیلا جی اس چیست؟)
21. ↑  valilla-js.com
22. ↑  "Stack Overflow Developer Survey 2021". *Stack Overflow* (به انگلیسی). Retrieved 2022-03-13.
23. ↑  «جاوا اسکریپت زبان برنامه‌نویسی تلسکوپ فضایی جیمز وب - تلسکوپ جیمز وب». ۲۰۲۲-۰۸-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۸-۲۰.

منابع
-----

* Wikipedia contributors, "JavaScript," Wikipedia, The Free Encyclopedia,

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌کتاب دارای کتابی پیرامون موضوع ***جاوا اسکریپت*** است |

* مرکز توسعه موزیلا
	+ مستندات رسمی موزیلا در مورد جاوااسکریپت
	+ مراجعی برای نسخه‌های اصلی جاوااسکریپت: 1.5
	+ امکانات جدید جاوااسکریپت: 1.6بایگانی‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine, 1.7بایگانی‌شده در ۴ اوت ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine, 1.8بایگانی‌شده در ۴ اوت ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine, 1.8.1بایگانی‌شده در ۵ اوت ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine
	+ فهرست نسخه‌های جاوااسکریپت: 1.5 - 1.8
	+ آشنایی مجدد با جاوااسکریپت
* جاوااسکریپت در کرلی
* مصاحبه با Brendan Eich

| * ن
* ب
* و
جاوااسکریپت |
| --- |
| تحلیل کد | 
* ای‌اس‌لینت
* JSHint
* جی‌اس‌لینت

 |
| مترجم | 
* کافی‌اسکریپت
* بسته ابزارهای گوگل
* ابزار وب گوگل
* Morfik
* تایپ‌اسکریپت

 |
| مفاهیم | 
* ای‌جکس
* جاوااسکریپت
* اچ‌تی‌ام‌ال پویا
* کتابخانه جاوا اسکریپت
* قواعد جاوااسکریپت
* جاوااسکریپت محجوب

 |
| اشکال‌یاب‌ها | 
* فایرباگ
* Microsoft Script Debugger
* Microsoft Script Editor
* مایکروسافت ویژوال استودیو
* Opera Dragonfly
* Microsoft Visual Web Developer Express
* Venkman
* سافاری (مرورگر)

 |
| مولد مستندسازی | 
* جی‌اس‌داک

 |
| ویرایشگرها | 
* جاوااسکریپت
* Comparison of JavaScript-based source code editors

 |
| موتورها | 
* Comparison of layout engines
* List of ECMAScript engines
* List of JavaScript engines

 |
| چارچوب نرم‌افزار | 
* Comparison of JavaScript frameworks
* List of JavaScript libraries

 |
| زبان‌های مرتبط | 
* اکشن‌اسکریپت
* asm.js
* کافی‌اسکریپت
* دارت
* اکما اسکریپت
* JavaScript OSA
* جی‌اسکریپت
* تایپ‌اسکریپت
* وی‌بی‌اسکریپت

 |
| فناوری مرتبط | 
* شیوه‌نامه آبشاری
* مدل شی‌گرای سند
* اچ‌تی‌ام‌ال
* جی‌سن

 |
| منابع | 
* ان‌پی‌ام
* نوگت

 |
| جاوااسکریپت | 
* صفحه‌های سرور فعال
* CommonJS
* JSGI
* نود.جی‌اس
* Wakanda

 |
| آزمایش واحد | 
* جزمین
* QUnit
* List of JavaScript unit testing frameworks

 |
| افراد | 
* داگلاس کراکفرد
* برندان ایچ
* جان رزایگ

 |

{{زبان‌های برنامه‌نویسی}}

| * ن
* ب
* و
چارچوب نرم‌افزاری تحت وب |
| --- |
| ای‌اس‌پی‌دات‌نت | 
* ای‌اس‌پی‌دات‌نت ام‌وی‌سی
* ASP.NET Web Forms
* ASP.NET Dynamic Data
* BFC
* دات‌نت‌نیوک
* MonoRail
* OpenRasta
* Umbraco

 |
| کلد فیوژن | 
* ColdSpring
* Fusebox
* Mach-II
* Model-Glue
* onTap
* on Wheels

 |
| لیسپ معمولی | 
* CL-HTTP
* SymbolicWeb
* UnCommon Web
* Weblocks

 |
| سی++ | 
* CppCMS
* Wt

 |
| جاوا | 
* آپاچی استراتس
* AppFuse
* Flexive
* ابزار وب گوگل
* Grails
* وادین
* ItsNat
* جاواسرور فیسز
* Jspx
* Makumba
* OpenXava
* پلی فریمورک
* Eclipse RAP
* Reasonable Server Faces
* RIFE
* Seam
* اسپرینگ فریمورک
* Stripes
* Tapestry
* WebWork
* Wicket
* ZK
* ICEfaces
* WaveMaker

 |
| اسکالا | 
* Lift (web framework)
* پلی فریمورک

 |
| جاوااسکریپت | 
* Ample SDK
* چارچوب جاوااسکریپت پروتوتایپ
* Rico
* script.aculo.us
* SproutCore
* جی‌کوئری
* دوجو
* امبر جی‌اس

 |
| پرل | 
* Catalyst
* Dancer
* Gantry
* Interchange
* Mason
* Maypole
* Mojolicious
* Poet
* WebGUI

 |
| پی‌اچ‌پی | 
* AppFlower
* کیک‌پی‌اچ‌پی
* کدایگنایتر
* دروپال
* ایی۱۰۷
* فیول‌پی‌اچ‌پی
* Helium
* هرد
* جوملا
* Lithium
* Midgard
* مادایکس
* Qcodo
* Seagull
* سیلوراسترایپ
* سیمفونی
* تایپو۳
* وردپرس
* Xaraya
* یی
* چارچوب زند
* Zeta Components
* لاراول
* فلر فریمورک
* فلکون

 |
| پایتون | 
* CherryPy
* جنگو
* فلسک
* Nevow
* TurboGears
* Plone
* Pyjamas
* Pylons
* Pyramid
* web2py
* Zope
* تورنادو (وب سرور)

 |
| روبی | 
* روبی آن ریلز
* Merb
* Sinatra
* Hobo
* Camping
* Nitro
* Ramaze

 |
| اسمال‌تاک | 
* AIDA/Web
* Seaside

 |
| سایر زبان‌ها | 
* Application Express (پی‌ال/اس‌کیوال)
* HAppS (هسکل)
* Kepler (لوا)
* OpenACS (تی‌سی‌ال)
* SproutCore (جاوااسکریپت/روبی)
* Yaws (ارلنگ)

 |

| * ن
* ب
* و
مرورگرهای وب |
| --- |
| 
* مقایسه
* History
* List
	+ for Unix
* Timeline
* سهم استفاده

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| ویژگی‌ها | 
* Ad filtering
* افزونه مرورگر
* Bookmarks
	+ بوکمارکلت
	+ Live bookmark
	+ Smart Bookmarks
* افزونه مرورگر
* امنیت مرورگر
* Browser synchronizer
	+ comparison
* Cookies
* مدیر دانلود
* فاوآیکن
* Incremental search
* افزایه
* Privacy mode
* Tabs
* Universal Edit Button

 |
| استانداردهای وب | 
* پروژه استانداردهای وب
* شیوه‌نامهٔ آبشاری
* اچ‌تی‌ام‌ال
* اچ‌تی‌ام‌ال۵
* جاوااسکریپت
* مث‌ام‌ال
* OCSP
* SVG
* وب‌جی‌ال
* اکس‌اچ‌تی‌ام‌ال

 |
| موضوعات مرتبط | 
* BrowserChoice.eu
* CRL
* HTTP
* HTTPS
* iLoo
* مجموعه نرم‌افزار اینترنتی
* Man-in-the-browser
* Mobile Web
* Offline reader
* PAC
* Pwn2Own
* برنامه‌های غنی اینترنتی
* Site-specific browser
* اسپیدی
* SSL/TLS
* وب‌سوکت
* ویجت
* وب جهان‌گستر
* WPAD
* اکس‌ام‌ال

 |

 |
| 

| رومیزی |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| بر پایه وب‌کیت | 
* *Arora*
* آوانت
* کرومیوم
	+ گوگل کروم
	+ دراگون
	+ اپیک
	+ اپرا
	+ SRWare Iron
	+ Torch
	+ مرورگر یاندکس
* Dooble
* *فلاک*
* Fluid
* iCab
* کانکرور
* Lunascape
* مکستون
* میدوری
* OmniWeb
* Origyn Web Browser
* QtWeb
* کوپ‌زیلا
* ریکانک
* سفاری
* *Shiira*
* سلیپنیر
* Uzbl
* وب
* WebPositive
* xombrero

 |
| بر پایه ترایدنت | 
* *مرورگر ای‌اوال*
* آوانت
* *Deepnet Explorer*
* GreenBrowser
* اج
* اینترنت اکسپلورر
* Lunascape
* مکستون
* *MediaBrowser*
* MenuBox
* *NeoPlanet*
* *NetCaptor*
* سلیپنیر
* SlimBrowser
* *SpaceTime*
* *UltraBrowser*
* WebbIE
* ZAC Browser

 |
| بر پایه گکو | 
* *AT&T Pogo*
* آوانت
* *Camino*
* فایرفاکس موزیلا
	+ کانکرر
	+ گنو آیس‌کت
	+ IceDragon
	+ پیل‌مون
	+ Pentadactyl
	+ *Swiftfox*
	+ *Swiftweasel*
	+ TenFourFox
	+ Timberwolf
	+ Vimperator
	+ *xB Browser*
* *Galeon*
* *Ghostzilla*
* *کا-ملین*
* *Kazehakase*
* Kirix Strata
* *Lotus Symphony*
* Lunascape
* *Mozilla*
	+ *Beonex Communicator*
	+ Classilla
	+ *نت‌اسکیپ*
	+ سی‌مانکی

 |
| بر پایه متن | 
* ELinks
* *گنو ایمکس*
* *Line Mode Browser*
* Links
* لینکس
* *Net-Tamer*
* w3m

 |
| سایر | 
* abaco
* Amaya
* *Arachne*
* *Arena*
* Charon
* دیلو
* Gazelle
* *IBM Home Page Reader*
* *IBrowse*
* KidZui
* *Mosaic*
* *Mothra*
* *NetPositive*
* NetSurf

 |

 |

 |
| 

| همراه |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| بر پایه وب‌کیت | 
* Android Browser
* مرورگر بولت
* Chrome
* مرورگر دلفین
* Nintendo 3DS Internet Browser
* Rockmelt
* S60 web browser
* سافاری
* آمازون سیلک
* Steel

 |
| بر پایه گکو | 
* فایرفاکس برای تلفن همراه
* *MicroB*
* *Minimo*

 |
| بر پایه پرستو | 
* Nintendo DS & DSi Browser
* اپرا مینی
* اپرا موبایل

 |
| سایر | 
* بلک‌بری
* Blazer
* *Deepfish*
* *Galio*
* ibisBrowser
* اینترنت اکسپلورر موبایل
* Iris Browser
* کانکرور
* NetFront
* Obigo Browser
* Skweezer
* اسکای‌فایر
* Teashark
* ThunderHawk
* uZard Web
* Vision
* WinWAP

 |

 |

 |
| 

| تلویزیون و کنسول بازی |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| بر پایه وب‌کیت | 
* گوگل تی‌وی
* NetFront
* استیم اورلی
* Wii U Internet Browser

 |
| بر پایه گکو | 
* Kylo

 |
| بر پایه پرستو | 
* Internet Channel

 |
| سایر | 
* *Galio*
* MSN TV (WebTV)

 |

 |

 |
| 
* Software no longer in development shown in *italics*

* Category
* Commons
* نشان درگاه درگاه Internet
* نشان درگاه درگاه Software

 |

| * ن
* ب
* و
طرح یوآرآی |
| --- |
| رسمی | 
* aaa
* aaas
* طرح یوآرآی about
* acap
* acct
* بیت‌کوین

cap
* cid
* crid
* data
* dav
* dict
* dns
* دورنگار
* file
* ftp
* geo
* go
* Gopher
* h323
* http
* https
* iax
* im
* imap
* info
* ldap
* mailto
* mid
* news
* nfs
* nntp
* pop
* آرسینک
* اطلاعات حضور
* rtsp
* sip
* S-HTTP
* sips
* snmp
* tag
* tel
* تلنت
* tftp
* urn
* view-source
* wais
* ws
* wss
* xmpp

 |
| غیر رسمی | 
* afp
* aim
* apt
* bolo
* bzr
* callto
* coffee
* cvs
* daap
* dsnp
* ed2k
* feed
* fish
* gg
* git
* gizmoproject
* irc
* ircs
* itms
* javascript
* ldaps
* magnet
* mms
* msnim
* origin
* pubid
* secondlife
* اسکایپ
* اسپاتیفای
* ssh
* svn
* sftp
* smb
* sms
* steam
* webcal
* وین‌امپ
* wyciwyg
* xfire
* ymsgr

 |
| فهرست پروتکل |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| کتابخانه‌های ملی | 
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |

| * ن
* ب
* و
نود.جی‌اس |
| --- |
| سکو | 
* نود.جی‌اس
* آی‌او جی‌اس
* ان‌پی‌ام
* وی۸
* CommonJS

 |  |
| چارچوب نرم‌افزار | 
* میان (پشته حل)
	+ مانگودی‌بی
	+ اکسپرس جی‌اس
	+ انگولارجی‌اس
* Underscore.js
* بک‌بون جی‌اس
* میتیور

 |
| زبان‌ها | 
* جاوااسکریپت
* کافی‌اسکریپت
* تایپ‌اسکریپت

 |
| میزبان | 
* جوینت
* نود‌جیستو
* اوپن‌شیفت
* لینود
* دیجیتال اوشن

 |