|  |
| --- |
| بخشی از سلسله‌مقالات درمورد: |
| جامعه‌شناسی |
|  |
| * تاریخ
* **رئوس مطالب**
* نمایه
 |
| روش‌ها
* پژوهش کمی
* روش تحقیق کیفی
* تطبیقی
* محاسباتی
* قوم‌نگاری
* تحلیل گفتگو
* روش تاریخی
* مصاحبه
* ریاضی
* تحلیل شبکه
* پیمایش (علوم سلامت)
 |
| رئوس مطالب جامعه‌شناسی
* جرم‌شناسی
* فرهنگ
* جمعیت‌شناسی
* نظریه توسعه
* کج‌رفتاری
* اقتصادی
* آموزش
* محیطی
* خانواده
* فمینیستی
* مالی
* جنسیت
* سلامت
* جامعه‌شناسی تاریخی
* مهاجرت
* صنعتی
* معرفت
* حقوق
* ادبیات
* پزشکی
* نظامی
* نظریه سازمانی
* سیاسی
* نژاد و روابط قومی
* دین
* روستایی
* علم
* اجتماعی
* روان‌شناسی
* کنش متقابل نمادین
* قشربندی
* فناوری
* تروریسم
* شهری
 |
| فهرست جامعه‌شناسان**شرق آسیا**
* ۱۹۰۰
	+ Fei Xiaotong

**جنوب آسیا**
* ۱۸۰۰
	+ G.S Ghurye
* ۱۹۰۰
	+ Irawati Karve
	+ M. N. Srinivas

**خاورمیانه**
* ۱۴۰۰
	+ ابن خلدون

**اروپا**
* ۱۷۰۰
	+ اگوست کنت
	+ امانوئل ژوزف سیس
* ۱۸۰۰
	+ امیل دورکیم
	+ هریت مارتینو
	+ کارل مارکس
	+ گئورگ زیمل
	+ هربرت اسپنسر
	+ فردیناند تونیس
	+ ماکس وبر
* ۱۹۰۰
	+ میشل فوکو
	+ یورگن هابرماس

**آمریکای شمالی**
* ۱۸۰۰
	+ جین آدامز
	+ ارنست برگس
	+ دابلیو. ئی. بی. دیو بویس
	+ جورج هربرت مید
	+ تورستن وبلن
* ۱۹۰۰
	+ جیمز ساموئل کلمن
	+ پاتریشیا هیل کالینز
	+ اروینگ گافمن
	+ پل لازارسفلد
	+ سی. رایت میلز
	+ رابرت کی. مرتن
	+ تدا اسکاچپول
	+ دوروثی ای. اسمیت

**ایران**
* + غلامحسین صدیقی
	+ غلامعباس توسلی
	+ محسن ثلاثی
	+ منوچهر صبوری کاشانی
	+ باقر ساروخانی
	+ فرامرز رفیع پور
 |
| نظریه‌ها
* نظریه تضاد
* نظریه انتقادی
* کارکردگرایی ساختاری
* اثبات‌گرایی
* ساخت‌گرایی اجتماعی
 |
| فهرست‌ها‌
* کتاب‌شناسی جامعه‌شناسی
* رده:اصطلاحات جامعه‌شناسی
* Journals
* [[List of sociological associations|]]
* فهرست جامعه‌شناسان
* زمان‌بندی جامعه‌شناسی
* By country
 |
| * ویکی‌پدیا:ویکی‌پروژه جامعه‌شناسی
 |
| * ن
* ب
* و
 |

**ایدئولوژی مسلط** (به انگلیسی: Dominant ideology) در فلسفه مارکسیستی به نگرشها، باورها، ارزشها و اخلاقیات مشترک اکثریت مردم در یک جامعه معین اشاره می‌کند. به عنوان مکانیسم کنترل اجتماعی، ایدئولوژی مسلط چارچوب‌ها و اینکه چگونه اکثریت مردم در مورد ماهیت جامعه، جایگاه آنها در جامعه و ارتباط آنان با یک طبقه اجتماعی فکر می‌کنند.

کارل مارکس و فریدریش انگلس در کتاب «ایدئولوژی آلمانی» (۱۸۴۵) نوشته‌اند: «ایده‌های طبقهٔ حاکم، در هر عصری، ایده‌های حاکم هستند» که برای هر طبقه اجتماعی در خدمت منافع طبقه حاکم اعمال می‌شود. در پراکسیس انقلابی شعار: «ایدئولوژی غالب، ایدئولوژی طبقه مسلط است» کارکرد ایدئولوژی را به عنوان مبنایی برای انقلاب خلاصه می‌کند.

در جامعه سرمایه‌داری و بورژوایی، رویه انقلابی مارکسیستی به دنبال دستیابی به شرایط اجتماعی و سیاسی است که طبقه حاکم را از نظر سیاسی نامشروع سازد به این ترتیب، لازمه موفقیت، فروپاشی نظام تولید سرمایه‌داری است. سپس، ایدئولوژی طبقه کارگر تسلط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی را ایجاد می‌کند تا پرولتاریا (طبقه کارگر شهری و دهقانان) به عنوان طبقه مسلط جامعه، قدرت (سیاسی و اقتصادی) را به دست گیرند.

در نظریه غیرمارکسیستی، ایدئولوژی مسلط به معنای ارزش‌ها، باورها و اخلاقیات مشترک اکثریت اجتماعی است که نحوه تفکر اکثر مردم در مورد جامعه خود را مشخص می‌کند و بنابراین، تا جایی که ممکن است می‌تواند در خدمت منافع طبقه حاکم باشد یا نباشد. پس، میزان تسلط مؤثر یک ایدئولوژی مسلط بر افکار جمعی اجتماعی در طی مدت تسلط آن بر جامعه، ممکن است کاهش یا افزایش یابد.

مارکسیسم
--------

کنترل اجتماعی که از طریق دستکاری ایدئولوژیک جنبه‌های فرهنگ مشترک یک جامعه - مذهب و سیاست، فرهنگ و اقتصاد و غیره - برای تبیین و توجیه *وضع موجود* به نفع طبقه سیاسی مسلط (حاکم) اعمال می‌شود، مربوط به عصر روشنگری، در سده ۱۸ است. چنین روشی از کنترل اجتماعی از نظر مفهومی از دروغ نجیب ارائه شده توسط افلاطون نشأت می‌گیرد که برای ثبات اجتماعی یک جمهوری سه طبقه اجتماعی لازم بود. در کتاب 3 (414e–15c) از *جمهور*، افلاطون دروغ نجیب ("gennaion pseudos"، γενναῖον ψεῦδος) را در داستانی تخیلی ارائه می‌کند که در آن سقراط منشأ جامعه طبقه‌بندی شده اجتماعی را ایجاد و توجیه می‌کند:

> ... زمین به عنوان مادرشان آنها را به دنیا آورد و اکنون که گویی سرزمینشان مادر و پرستارشان است باید به فکر او باشند و در برابر هر حمله ای از او دفاع کنند و به دیگری توجه کنند. شهروندان به عنوان برادران خود و فرزندان همان زمین… در حالی که همه شما در شهر برادر هستید، ما در داستان خود خواهیم گفت، اما خدا، در شکل‌دادن به کسانی از شما که شایسته حکومت هستند، آمیخته شده‌است. طلا در نسل خود، به همین دلیل آنها گرانبهاترین هستند - اما در یاوران، نقره، و آهن و برنج در کشاورزان و سایر صنعتگران.
> 
> 
> و از آنجایی که همه شما شبیه هم هستید، اگرچه در بیشتر موارد پس از همنوعان خود پرورش خواهید یافت، ممکن است گاهی اوقات اتفاق بیفتد که یک پدر طلایی یک پسر نقره ای به دنیا بیاورد، و یک فرزند طلایی از یک پدر نقره ای باشد، و بقیه به همین ترتیب، از یکدیگر متولد خواهند شد. به طوری که اولین و اصلی‌ترین دستوری که خدا بر فرمانروایان می‌گذارد این است که از هیچ چیز دیگری نگهبانان محتاط باشند و چنان با دقت مراقب آمیختگی این فلزات در روح فرزندانشان باشند و اگر پسرانی به دنیا بیایند. آنها با تزریق برنج یا آهن به هیچ وجه در رفتار با آنها ترحم نخواهند کرد، بلکه باید به هر یک از آنها موقعیتی را که طبیعتش دارند اختصاص دهند و آنها را در میان صنعتگران یا کشاورزان بیرون برانند.
> 
> 
> 
> و باز، اگر از اینها پسری با طلا یا نقره غیرمنتظره در ترکیب او به دنیا بیاید، آنها را گرامی می‌دارند و به آنها می‌خواهند که بالاتر بروند، برخی به سمت وصی، برخی به سمت معاونت، به این ادعا که فحشی وجود دارد که آنگاه شهر واژگون خواهد شد که مرد آهنین یا برنجی نگهبان آن باشد.
> 
> 

تا سده نوزدهم، کارل مارکس چنین تسلط فرهنگی طبقه حاکم را با اصطلاح *ایدئولوژی مسلط* توصیف می‌کند که *وضعیت موجود* اجتماعی (مذهبی و سیاسی، اقتصادی و فرهنگی) را توصیف می‌کند که ویژگی سرمایه‌داری سده نوزدهم بود. به این ترتیب، نظریه فلسفی مارکسیستی دو مدل مفهومی عمدی و خودانگیخته را برای توصیف کارکرد (های) اجتماعی ایدئولوژی مسلط پیشنهاد می‌کند:

(i) عمدی
همچنین ببینید: تبلیغات سرمایه‌داری
ایدئولوژی عمداً توسط روشنفکران بورژوازی و خرده بورژوا ساخته می‌شود که سپس توسط رسانه‌های ارتباط جمعی (مکتوب، رادیو، تلویزیون، سینما، اینترنت) از اینرو، چون بورژوازی مالک رسانه‌های ارتباطی است، به عنوان یک طبقه اجتماعی، می‌تواند انتخاب کند، تعیین کند و مفاهیم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را که «وضعیت موجود» را تشکیل می‌دهند، منتشر کنند، که ایدئولوژی (دکترین‌های رسمی) هستند که به عنوان طبقه حاکم جامعه در خدمت منافع آنها هستند. علاوه بر این، از آنجایی که طبقه کارگر فاقد رسانه‌های ارتباط جمعی است، تحت تأثیر سلطه فرهنگی بورژوازی قرار گرفته‌است و چون روشنفکری از خود ندارد، جهان‌بینی تحمیلی بورژوازی را می‌پذیرد ('Weltanschauung) که بنابراین یک آگاهی کاذب اقتصادی استثمار توسط طبقات بالا را تشکیل می‌دهد. با آن آگاهی کاذب طبقه کارگر استقلال اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود را به عنوان یک طبقه اجتماعی از دست می‌دهد.

(ii) خود به خودی
ایدئولوژی به‌طور خود به خود به عنوان بیانی از ساختار مادی موجود جامعه معین در هر طبقه اجتماعی یک جامعه سرچشمه می‌گیرد. مردان و زنان هر طبقه اجتماعی (بالا، متوسط، پایین) بر اساس تجربیات خود از زندگی اجتماعی، درک فکری خود را از جامعه می‌سازند و از آنجا که تجارب اجتماعی آنها عمدتاً از روابط اجتماعی سرمایه‌داری است، ایدئولوژی مشترک (مسلط) تمایل دارد هنجارهای یک جامعه سرمایه‌داری را منعکس کند. از اینرو، محتوای گزارش یک روزنامه را نه تعصبات اجتماعی - اقتصادی و سیاسی ناشر بلکه «وضع موجود» اجتماعی تعیین می‌کند. روایت اجتماعی که مورد باور ناشر و خوانندگان روزنامه است.

انتقاد
------

در نظریه مارکسیستی، یکی از طبقات اجتماعی جامعه زمانی به طبقه حاکم تبدیل می‌شود که نیروی مترقی اجتماعی به اندازه کافی قدرتمند باشد و با حمایت مردمی سایر طبقات اجتماعی بتواند طبقه حاکم پیشین را سرنگون کند. برای مثال، انقلابهای بزرگ قرن‌های ۱۷ و ۱۸ به این دلیل اتفاق افتاد که بورژوازی پرچمدار پیشرفت اجتماعی، طبقه جهانی شده بود. بورژوازی به تدریج شروع به از دست دادن شخصیت مترقی خود کرد و پس از به قدرت رسیدن به‌طور فزاینده‌ای ارتجاعی شد (چون بجای جستجوی پیشرفت اجتماعی بیشتر، شروع به پشتیبانی و حفظ وضع موجود کرد)

به عنوان نتیجه، ایدئولوژی مسلط ممکن است حاوی ترکیبی از عناصر اجتماعی پیشرو و  پسرو باشد؛ بنابراین، مارکسیستها «همه» و «هر» چیزی را رد نمی‌کنند که مربوط به ایدئولوژی مسلط سرمایه‌داری باشد بلکه با عناصر مترقی آن موافق بوده و عناصر واپس‌گرای آن را نقد می‌کنند. به عبارت دیگر، نقدهای مارکسیستی از ایدئولوژی مسلط سرمایه‌داری معمولاً رد محتوای آنها نیست بلکه شکل محدودکننده و سرمایه‌داری آنهاست.

طبقه کارگر در سازماندهی به عنوان اتحادیه‌های کارگری نوع متفاوتی از روابط اجتماعی را در یک جامعه سرمایه‌داری تجربه کرده و بیان می‌کند زیرا چنین دیدگاه ایدئولوژیکی مشروعیت فکری و اجتماعی سرمایه‌داری را با زیر سؤال بردن اعتبار نحوه سازماندهی جامعه و بنابراین نحوه عملکرد آن به چالش می‌کشد. استقرار موفقیت‌آمیز ایدئولوژی طبقه کارگر (جهان‌بینی) بیانگر یک رویکرد جمعی برای درک و حل مسایل اجتماعی - اقتصادی، سیاسی و فرهنگی طبقه کارگر است؛ بنابراین، با استفاده از چنین آگاهی طبقاتی جنینی، یک ساختار مادی جدید، در یک جامعه سرمایه‌داری، به پایگاه ایدئولوژی جدیدی تبدیل می‌شود که منافع کارگران را بیان می‌کند - و در تضاد با *وضع موجود* سلطه فرهنگی بورژوایی است که توسط ایدئولوژی مسلط طبقه حاکم سرمایه‌دار پیشنهاد و ایجاد شد.

جستارهای وابسته
---------------

* فهم عرفی
* سلطه فرهنگی
* آگاهی کاذب
* چارچوب بندی (علوم اجتماعی)
* ایدئوکراسی
* تویی (روشنفکر)

پانویس
------

1. ↑  «فرهنگ جدید فونتانا اندیشه مدرن»، ص ۲۳۶.
2. ↑  مارکس، کارل و فریدریش انگلس، ۱۳۹۵: «ایدئولوژی آلمانی» ترجمه تیرداد نیکی، مصحح عزیزالله علیزاده، تهران: فردوس، ۸۱۶ صفحه. ISBN 9789643205737
3. 1 2 3  ابرکرومبی, نیکلاس; ترنر, برایان اس. (1978). "رساله ایدئولوژی مسلط". *مجله جامعه‌شناسی بریتانیا*. **۲۹** (۲): ۱۴۹–۱۷۰. doi:10.2307/589886. JSTOR 589886.
4. ↑  کتاب ۳، ۴۱۴e–۱۵c

| * ن
* ب
* و
 کمونیسم |
| --- |
| مفاهیم | 
* فلسفه مارکس
* اقتصاد مارکسی
* ماده‌باوری تاریخی
* ماده‌باوری دیالکتیکی
* ارزش اضافی
* جامعه کمونیستی
* از هرکس به اندازه توانایی‌اش، به هرکس به اندازه نیازش
* مبارزه طبقاتی
* دیکتاتوری پرولتاریا
* جامعه بدون طبقه
* رهبری جمعی
* مالکیت اشتراکی
* آگاهی طبقاتی
* Gift economy
* کمون
* خودمدیریتی کارگران
* انترناسیونالیسم پرولتری
* انقلاب جهانی

 | The red star is widely known symbol of communism |
| جوانب | 
* دولت کمونیستی
* حزب کمونیست
* انقلاب کمونیستی
* نمادپردازی کمونیستی
* کمونیسم و ​​دین
* تاریخ کمونیسم

 |
| گرایش‌ها | 
* پیش-مارکسیست
* آنارشیست
* مارکسیسم
* لنینیسم
* مارکسیسم–لنینیسم
* تروتسکیسم
* مائوئیسم
* *جوچه*
* سوسیالیسم با مشخصات چینی
* لوکزامبورگیسم
* تیتوئیسم
* استالینیسم
* کاستروئیسم
* گوارائیسم
* خوجه‌ایسم
* خروشچفیسم
* هندی
* Rankovićism
* چپ
* شورا
* مذهب
	+ مسیحیت
	+ اسلامی
* اروپایی
* جهانی
* ملی
* بدوی
* علمی
* اندیشه هو شی مین
* Scientific Outlook on Development
* اندیشه شی جین پینگ
* Đilasism
* Neozapatismo
* فهرست احزاب کمونیست

 |
| انترناسیونال‌ها | 
* اتحادیه کمونیست‌ها
* انترناسیونال اول
* بین‌الملل دوم
* انترناسیونال سوم
* بین‌الملل چهارم

 |
| اشخاص | 
* تامس مور
* توماسو کامپانلا
* فرانسوا نوئل بابوف
* رابرت اوون
* کارل مارکس
* فریدریش انگلس
* پتر کروپوتکین
* رزا لوکزامبورگ
* ولادیمیر لنین
* لئون تروتسکی
* ژوزف استالین
* ارنست تلمان
* مائو تسه‌تونگ
* یوسیپ بروز تیتو
* انور خوجه
* کیم ایل سونگ
* چه گوارا
* فیدل کاسترو
* ویلیام فاستر

 |
| موضوعات مرتبط | 
* جهان کمونیستی
* پسا-کمونیسم
* ضد-کمونیسم
* ضدفاشیسم
* انتقاد از حکومت حزب کمونیست
* ضدسرمایه‌داری
* جنگ سرد
* سانترالیسم دموکراتیک
* چپ
* احزاب کمونیست با نمایندگی پارلمان
* ترقی‌خواهی
* طبقه جدید
* چپ نو
* ترس سرخ
* کارگران جهان، متحد شوید!
* قیام ناگزالی
* کتاب‌شناسی مارکسیستی

 |
| سرود | 
* "انترناسیونال"

 |
|  درگاه کمونیسم |

| * ن
* ب
* و
جامعه‌شناسی |
| --- |
| جامعه‌شناسان | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلاسیک‌ها | 
* کنت
* دورکیم
* بلاو
* وبلن
* زیمل
* مید
* هومنز
* کولی
* وبر
* پارتو
* گارفینکل
* اسپنسر
* بلومر

 |
| معاصر | 
* شوتس
* گیدنز
* بوردیو
* پارسونز
* ریتزر
* مرتن
* میلز
* مارکس
* کوزر
* فوکو
* هابرماس

 |

 |
| نظریه‌ها | 
* اثبات‌گرایی منطقی
* اثبات‌گرایی
* پدیدارشناسی
* پسااستعمارگری
* پساساختارگرایی
* پست مدرنیسم
* مارکسیستی
* داروینیسم اجتماعی
* ساختارگرایی
* ضد اثبات‌گرایی
* کارکردگرایی
* کارکردگرایی جدید
* کارکردگرایی ساختاری
* کنش متقابل نمادین
* انتقادی
* تضاد
* سیستم‌ها
* مبادله
* نظام‌های جهانی

 |
| حوزه‌ها | 
* آموزش
* احساسات
* اخلاق
* ادبیات
* اقتصادی
* پزشکی
* تاریخ علم
* تاریخی
* تروریسم
* جنسیت
* حقوق
* خانواده
* دین
* روستایی
* زبان
* سیاسی
* شهری
* صنعت
* علم
* عمومی
* فرهنگ
* فلسفه
* فمینیست
* مارکسیستی
* محیط
* معرفت
* موسیقی
* مهاجرت
* نژاد و اقوام
* نظامی
* طبقه
* قشر
* انحرافات

 |
| روش‌شناسی | 
* آمار چندمتغیره
* آمار
* آنالیز
* پرسشنامه آنلاین
* پرسشنامه
* پژوهش طراحی‌محور
* پژوهش کمی
* پیمایش (علوم سلامت)
* تحلیل شبکه
* تحلیل لایه لایه‌ای علت‌ها
* تحلیل محتوا
* روش تاریخی
* روش تحقیق کیفی
* روش‌های آمارگیری
* سرشماری
* سطوح سنجش
* فراتحلیل
* فن همبستگی معکوس
* قوم‌نگاری
* کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده
* کمیته رابط هماهنگی در اعتبارسنجی روش‌های جایگزین
* مشاهده همراه با مشارکت
* مصاحبه
* مطالعه طولی
* مطالعه مقطعی
* مقیاس ترستون
* مقیاس فاصله اجتماعی بوگاردوس
* مقیاس لیکرت
* نمونه (آمار)
* نمونه‌گیری آماری

 |
| مکتب‌ها | 
* اتریش
* بوداپست
* شیکاگو
* فرانکفورت
* وین

 |
| کتاب‌شناسی | 
* جامعه‌شناسی
* مارکسیستی
* وبر

 |
| گرایش‌ها | 
* انسان‌شناسی
* جمعیت‌شناسی
* انسان‌شناسی اجتماعی
* روان‌شناسی اجتماعی
* پژوهشگری
* جامعه‌شناسی تطبیقی
* جرم‌شناسی
* انسان‌شناسی فرهنگی
* جنبش اجتماعی
* زبان‌شناسی اجتماعی

 |
| انجمن‌ها | 
* انجمن جامعه‌شناسی آلمان
* انجمن جامعه‌شناسی آمریکا
* انجمن جامعه‌شناسی اقیانوس آرام
* انجمن جامعه‌شناسی ایران
* انجمن بین‌المللی جامعه‌شناسان بدون مرز

 |
| 
* **رده**
	+ فهرست‌ها
	+ نشریه‌ها
* **ویکی‌انبار**
* **ویکی پروژه**
* **نشان درگاه درگاه جامعه**

 |