معکوس دیاتونیک از قطعه «کلاویه خوش آهنگ» اثر : باخ، در این مثال میزان اول از نت لا در «کلید فا» شروع شده و در میزان دوم در «کلید سل» از نت می شروع و در جهت معکوس ملودی اول ادامه می‌یابد.
**معکوس** (انگلیسی: Inversion) در تئوری موسیقی به تغییر وضعیتِ فواصل نت‌ها، آکورد و ملودی اشاره می‌کند.

فاصله‌ها
--------

| کیفیت فاصلهمعکوس |
| --- |
| هم‌صدا | ↔ | اکتاو |
| دوم | ↔ | هفتم |
| سوم | ↔ | ششم |
| چهارم | ↔ | پنجم |



| کیفیت فاصلهمعکوس |
| --- |
| درست | ↔ | درست |
| ماژور | ↔ | مینور |
| افزوده | ↔ | کاسته |

جابجایی دو نت موسیقی غیر هم‌نام را معکوس آن فاصله می‌نامند. مثلاً اگر نت «دو» در پایه و نت «می» در بالای آن قرار گرفته باشد «فاصلۀ سوم» تشکیل می‌شود و در صورتی که نتِ پایه «می» و نتِ «دو» بالای آن باشد، «فاصلۀ ششم» شکل می‌گیرد و این دو فاصله، معکوس یکدیگرند. 
در تئوری موسیقی در هر فاصلۀ بین دو نت، یک نام معکوس وجود دارد و کیفیت آن‌ها بدین شرح است :

* هر فاصلۀ «درست»، معکوس آن هم «درست» است.
* هر فاصلۀ «بزرگ» (ماژور) معکوس یک فاصلۀ «کوچک» (مینور) است.
* هر فاصلۀ «افزوده» معکوسِ یک فاصلۀ «کاسته» است.

هر گاه یک نت در فاصلۀ اکتاو قرار گیرد، «فاصله مکمل» به دست می‌آید.

مثال : نت «سل» مکمل فاصلهٔ چهارم و پنجم درست در یک اکتاو است
نام‌گذاری معکوسِ فواصل عبارتند از:

* فاصلۀ «یکم» معکوسِ فاصله «اکتاو» است. (۹=۸+۱)
* فاصلۀ «دوم» معکوسِ فاصله «هفتم» است. (۹=۷+۲)
* فاصلۀ «سوم» معکوسِ فاصله «ششم» است. (۹=۶+۳)
* فاصلۀ «چهارم» معکوسِ فاصله «پنجم» است. (۹=۵+۴)

{
\override Score.TimeSignature
#'stencil = ##f
\override Score.SpacingSpanner.strict-note-spacing = ##t
\set Score.proportionalNotationDuration = #(ly:make-moment 1/4)
\new Staff <<
   \clef treble \time 4/4
   \new Voice \relative c' { 
      \stemUp c2 c' c, c' c, c' c, c'
      } 
   \new Voice \relative c' { 
      \stemDown c2 c d d e e f f
      }
   \addlyrics { "P1" -- "P8" "M2" -- "m7" "M3" -- "m6" "P4" -- "P5" }
>>
}

آکوردها
-------

مقاله‌های اصلی: پایه (موسیقی)، معکوس اول، معکوس دوم، و معکوس سوم
معکوس در آکوردها، رابطۀ بین آن‌ها با بخش باس را تعیین می‌کند. یک آکورد در سه وضعیتِ: پایگی، معکوس اول و معکوس دوم قرار می‌گیرد. به همین ترتیب یک نت هم در سه وضعیت قرار گرفته و «نقش» آن در وضعیت تغییریافتۀ آکورد متفاوت است. 
مثال‌ها از نقشِ یک آکورد و یک نت در سه وضعیت مختلف :

آکورد دو ماژور در سه وضعیت : پایگی، معکوس اول و دوم.
نت «دو» در موقعیت سه آکورد. در این مثال نت دو ابتدا در نقش «پایه آکورد» (دو ماژور)، میزان دوم در نقش «سوم آکورد» (لا مینور) و در میزان سوم در نقش «پنجم آکورد» (فا ماژور) ظاهر می‌شود.

کنترپوان
--------

در کنترپوان معکوس، جابجایی دو ملودی که همزمان اجرا می‌شوند و با همان فاصله‌ها در بخش پایینی یا بالایی صدا، تکرار و جابجا می‌شوند. 
در این مثال دو ملودی به صورت کنترپوان حرکت می‌کنند و در تکرار، بخش بالا به پایین منتقل شده و در «کلید فا» اجرا می‌شود.

بخش دوم بخش اول پرلود در لا بمل ماژور، اثر: ژان سباستین باخ

ملودی
-----

معکوسِ ملودی عبارت است از یک ملودی داده شده که در تکرار، با رعایتِ دقیق فاصله‌ها ولی به صورت معکوس، وارونه و معکوس وارونه وارد می‌شود. در معکوسِ ملودی می‌توان از فاصلۀ هم‌صدا، سوم و یا بیشتر شروع کرد. به همین ترتیب در روشِ «موسیقی دوازده‌نغمه‌ای» نیز از یک سری ردیف داده شده به ترتیب در انواع معکوس‌ها استفاده می‌شود.

 معکوس کروماتیک به بالا و پایین با رعایت دقیق فاصله‌های نیم پرده‌ای با نت بالایی درحرکت افقی. این معکوس‌ها با نت همصدا شروع و خاتمه می‌یابد.

منابع
-----

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Inversion (music)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۸.

| * ن
* ب
* و
تنظیم صدا در موسیقی |
| --- |
| 
* اکتاو مخفی
* آکورد بسته
* هارمونی باز و بسته
* نت مشترک
* حالت پایگی و معکوس (اول، دوم، سوم و بالاتر)
* اکتاو
* پارت
* صدای پیشرو

 |