**گرگور یوهان مندل** (به آلمانی: Johann Gregor Mendel) (۲۰ ژوئیه ۱۸۲۲ – ۶ ژانویه ۱۸۸۴) کشیشی اتریشی بود که به عنوان پدر علم ژنتیک شناخته می‌شود.

گرگور مندل در ۱۸۶۵ توانست قوانین حاکم بر انتقال صفات وراثتی را که حاصل آزمایش‌های او روی گیاه نخود فرنگی بود، شناسایی کند؛ ولی از آنجایی که در جامعه علمی آن زمان بسیاری از افراد با نفوذ همچنان نظریات داروین و لامارک را صحیح می‌پنداشتند به دیدگاه‌ها و کشفیات او اهمیت چندانی ندادند و نتایج کارهای مندل به دست فراموشی سپرده شد. به نظر می‌رسید، پرونده این دانش رو به بسته شدن است. در سال ۱۹۰۰ میلادی کشف مجدد قوانین ارائه شده از سوی مندل، توسط درویس، شرماک و کورنز باعث شد که نظریات او مورد توجه و قبول قرار گرفته و مندل به عنوان پدر علم ژنتیک شناخته شود.

بعد از کشف مجدد کارهای مندل در ابتدای این قرن، خیلی سریع به این موضوع پی برده شد که اصول اساسی وراثت که وی در نخود کشف کرده بود در گونه‌های گیاهی و جانوری دیگر نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.

زندگی‌نامه
----------

مندل در ژوئیه سال ۱۸۲۲ در یک خانواده روستایی آلمانی‌تبار به دنیا آمد. زادگاه او دهکده هاینزدورف در موراویا بود که در آن موقع جزو مستعمره‌های اتریش محسوب می‌شد وارد مدرسه ابتدایی شد. او پسر بچه‌ای جدی و خجالتی بود و در مدرسه برای گرفتند نمرات خوب، به سختی تلاش می‌کرد. پس از پایان تحصیلات ابتدایی، برای ادامه تحصیل از هاینزدورف به تروپا، که از شهرهای مجاور بود، رفت و وارد مدرسه متوسطه شد. به دلیل فقر مالی و بیماری که در آن دوره گرفته بود خانقاه بزرگ آلبرون شد. وی در بیست و یک سالگی زندگی رهبانی پیشه کرد و لقب گرگور گرفت، البته آنقدرها هم مذهبی نبود اما می‌دانست که سکوت صومعه برای آزمایش‌های علمی عالی است و از این فرصت استفاده کرد. اما متأسفانه اولین مسئولیتی که در صومعه سنت‌توماس به او سپرده شد، عیادت از افراد بیمار بود. گرگور زود رنج و لطیف، تحمل دیدن درد و رنج دیگران را نداشت، به همین دلیل بعد از مدتی راهبان او را فرستادند جایی دیگر تا معلمی کند. گرگور تعلیمات لازم را دید تا معلم علوم شود، اما او در امتحانات علوم مردود شد. چند سال بعد، دوباره تلاش کرد اما همین‌طور که سرکلاس نشسته بود و با تعجب به سوالات علوم نگاه می‌کرد، فهمید که دوباره مردود خواهد شد سر جلسه امتحان بلند شد و به صومعه بازگشت و برای همیشه فکر معلم علوم شدن را کنار گذاشت. اما علوم را رها نکرد و در باغچه صومعه مشغول کاشتن نخود سبز شد. پدر نَپ، مدیر صومعه می‌خواست بداند چرا بعضی از خصوصیات به نسل بعدی منتقل می‌شوند؟ مندل دریافت که گیاهان والد ویژگی‌های خود را به صورت پیام‌های شیمیایی که در گرده آنها ذخیره می‌شوند، به فرزندان خود یا همان نهال بذریهای خود انتقال می‌دهند. که ما امروزه به آن پیام‌ها ژن می‌گوییم. مندل دوره مطالعات کشیشی را در سال ۱۸۴۷ به پایان رساند و به درجه افتخاری کلیسا نایل آمد. او در ۴۷ سالگی به مقام سرپرستی صومعه رسید. مندل در سال ۱۸۸۴ درگذشت. ۱۶ سال بعداز مرگش، دو نفر نبوغ او را کشف کردند و او را به شهرت جهانی رساندند.

کشف مندل
--------

مندل مسئلهٔ وراثت را در گیاهِ نخودفرنگی بررسی کرد. او دو نوع نخودفرنگی را یکی با ساقه‌های بلند و دیگری با ساقه‌های کوتاه انتخاب کرد. همان‌طور که همه می‌دانیم:

* اگر نخودفرنگی‌های ساقه بلند را با هم جفت کنیم مسلم است که فرزندان نیز ساقه بلند خواهند شد.
* اگر نخودفرنگی‌های ساقه کوتاه را با هم جفت کنیم مسلم است که فرزندان نیز ساقه کوتاه خواهند شد.

اما مندل نخود فرنگی‌های ساقه بلند و ساقه‌کوتاه را با هم جفت کرد. مندل مشاهده کرد که همهٔ فرزندان ساقه بلند شدند (نسلِ اول همه بلند). با این وجود وقتی این فرزندان را که همگی ساقه‌بلند بودند با یکدیگر جفت کرد، نتیجه بسیار عجیب بود. ۳/۴ فرزندان نسل دوم ساقه بلند و ۱/۴ ساقه کوتاه شدند. او همین آزمایش را با خصوصیات و ویژگیهای دیگر گیاه نخودفرنگی نیز تکرار کرد و به نتایج مشابه رسید. از آنجایی‌که او چیزی از ژن‌های غالب و مغلوب نمی‌دانست این موضوع برایش بسیار عجیب می‌نمود. او استدلال کرد که در تعیین هر ویژگی دو عامل نقش دارد. (مثلاً برای تعیین طول ساقه گیاه نخودفرنگی دو عامل کوتاه و بلند وجود دارد) یکی از این دو عامل بر دیگری ارجحیت داشته و آن ویژگی یا خصوصیت را تعیین می‌کند. امروزه این عوامل، ژن (الل) نامیده می‌شوند. یافته‌های مندل این عقیده رایج که فرزندان به سادگی صفات والدین را به ارث می‌برند یا صفات فرزندان آمیخته‌ای از صفات هر دو والد است به مبارزه طلبید. در واقع این یافته‌ها نشان داد که بینِ ژنوتیپ (توانایی بالقوهٔ ژنتیکی) و فنوتیپ (ویژگی‌ها و خصوصیات بالفعل شده) تفاوت وجود دارد؛ مثلاً در مورد گیاه نخودفرنگی، از لحاظ فنوتیپ همهٔ این والدین ساقه بلند بودند ولی از لحاظ ژنوتیپ آن‌ها یک ژن ساقه کوتاه و یک ژن ساقه بلند داشتند.

اشتباه مندل
-----------

مندل گمان می‌کرد که تمامیِ ژن‌ها مستقل از یکدیگر عمل می‌کنند. امروزه می‌دانیم که این قانون تنها برای ژن‌های غیرپیوسته صحیح است. یافته‌های معاصر نشان می‌دهد که قانون مندل در مورد ژن‌های پیوسته صحیح نیست؛ زیرا تمامی ژن‌های موجود بر روی یک کروموزوم با یکدیگر در ارتباط بوده و متعلق به گروه پیوستهٔ مشابهی می‌باشند. در نتیجه کروموزوم در نقل و انتقالات خود، همه ژن‌های پیوسته را با خود حمل می‌کند؛ بنابراین، برخلاف باور مندل، ژن‌های پیوسته به‌طور مستقل از یکدیگر انتقال نمی‌یابند، بلکه تنها ژن‌های موجود بر روی کروموزوم‌های مختلف، به‌طور جداگانه انتقال می‌یابند.

علایق مندل
----------

همان‌طور که خودِ مندل گفته‌است:
«خداوند به من نعمت اضافه وزن را داده‌است و من دیگر نمی‌توانم به سفرهای اکتشافی بروم»
این یعنی او به غذا علاقه داشت. همچنین او در مدرسه، از معلمش قلمه زدن سیب و گیاهان را یادگرفت و به اینکار **عشق** می‌ورزید.

پانویس
------

1. ↑  مبانی شناخت انسان– اثر مایکل آیزنک– ترجمهٔ ب. کوشا- چاپ اینترنتی – ویرایش اول ۱۳۸۷- (فصل چهارم) ص۱۵۳–۱۵۴ نسخهٔ PDF
2. ↑  ژنتیک استانسفیلد – الرود – ترجمهٔ رضا پیله چیان، دکتر محمدی، دکتر معتمدی – نشر آییژ – صفحهٔ ۱۵٬۱

نگارخانه
--------

* 
* 
* 
*

جستارهای وابسته
---------------

* قوانین مندل
* وراثت

منابع
-----

* فرهنگ معین - جلد ششم (اعلام)
* پیشگامان علم - نوشته فیلیپ کین - ترجمه پرویز قوامی - تهران انتشارات امیر کبیر ۱۳۶۲

| * ن
* ب
* و
تاریخ زیست‌شناسی |
| --- |
| زمینه‌ها،رشته‌ها | 
* Agricultural science
* Anatomy
* Biochemistry
* تاریخچه زیست‌فناوری
* تاریخ گیاه‌شناسی
* تاریخ محیط زیست
* تاریخچه اندیشه فرگشتی
* Genetics
* تاریخ زمین‌شناسی
* Immunology
* تاریخ پزشکی
* Model organisms
* Molecular biology
* تاریخچه فرگشت مولکولی
* تاریخچه دیرین‌شناسی
* Phycology
* Plant systematics
* RNA biology
* Zoology (since 1859)
* Zoology (through 1859)

 | The homonculus |
| موسسات | 
* آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر
* Laboratory of Molecular Biology
* Marine Biological Laboratory
* انجمن ماکس پلانک
* انستیتو پاستور
* دانشگاه راکفلر
* Rothamsted Research
* Stazione Zoologica Anton Dohrn
* Woods Hole Oceanographic Institute

 |
| نظریه‌ها،مفاهیم | 
* نظریه میکروبی بیماری‌ها
* قاعده اصلی زیست‌شناسی مولکولی
* داروینیسم
* زنجیره عظیم هستی
* سازماندهی زیستی
* لامارکیسم
* فرضیه یک ژن-یک آنزیم
* پروتوسل
* دنیای آران‌ای
* Sequence hypothesis
* نظریه خلق‌الساعه

 |
| تاریخچه | 

|  |  |
| --- | --- |
| اروپای دوران قدیم | 
* ارسطو
	+ Aristotle's biology
	+ *در کون و فساد*
	+ *History of Animals*
* ثئوفراستوس
	+ *تاریخچه گیاهان (ثئوفراستوس)*
* دیوسکوریدس
	+ *د ماتریا مدیکا*
* جالینوس

 |
| رنسانس،دوران مدرن نخستین | 
* کنراد گسنر
	+ *Historia animalium*
* آندریاس وسالیوس
	+ *فابریکا (کتاب)*
* ویلیام هاروی
	+ *De Motu Cordis*
* Frederik Ruysch
* یان سوامردام
* آنتونی فان لیوونهوک
* مارچلو مالپیگی
* رابرت هوک
	+ *Micrographia*
* فرانچسکو ردی

 |
| فرگشت | 

|  |  |
| --- | --- |
| سده۱۹ام | 
* کارل لینه
	+ *سامانه طبیعت (کتاب)*
* ژرژ-لوئی لکرک کنت دو بوفون
	+ *Histoire Naturelle*
* ژان-بتیست لامارک
	+ *Philosophie Zoologique*
* الکساندر فون هومبولت
* چارلز لایل
	+ *اصول زمین‌شناسی*
* چارلز داروین
	+ *خاستگاه گونه‌ها*
	+ *تبار انسان، و انتخاب طبیعی در ارتباط با جنسیت*
* گرگور مندل
* آلفرد راسل والاس
* مارتینوس بایرینک
* هنری والتر بیتس

 |
| سنتز مدرن | 
* ویلیام باتسون
* تئودوسیوس دوبژانسکی
	+ *ژنتیک و خاستگاه گونه‌ها*
* رانلد فیشر
* ای.بی. فورد
* جان هالدین
* ارنست مایر
* توماس هانت مورگان
* جورج گیلرد سیمپسن
* هوگو د فریس
* سووال رایت

 |
| اخیر | 
* استیون جی گولد
* ویلیام دی همیلتون
* لین مارگولیس
* الکساندر اپارین
* جورج سی ویلیامز
* کارل ووز

 |

 |
| میکروبیولوژی | 
* فردیناند کوهن
* الکساندر فلمینگ
* فلیکس درل
* روبرت کخ
* لویی پاستور
* لازارو اسپالانزانی
* سرگئی وینوگرادسکی

 |
| زیست‌شناسی تکوینی،تکاملی-تکوینی | 
* کارل ارنست فون بائر
* گوین د بیر
* سین بی کرول
* Scott F. Gilbert
* والتر جاکوب گهرینگ
* ارنست هکل
* فرانسوا ژاکوب
* ادوارد بی. لوئیس
* ژاک مونو
* کریستیانه نوسلاین-فولهارت
* اریک فرانسیس ویشوس
* ادموند بیچ ویلسون

 |
| ژنتیک,زیست‌شناسی مولکولی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آزمایش‌ها | 
* آزمایش گریفیت (۱۹۲۸)
* Luria–Delbrück (۱۹۴۳)
* آزمایش ایوری (۱۹۴۴)
* آزمایش میلر–یوری (۱۹۵۲)
* Hershey–Chase (1952)
* آزمایش مزلسون-استال (۱۹۵۸)
* Crick, Brenner et al. (۱۹۶۱)
* Nirenberg–Matthaei (۱۹۶۱)
* Nirenberg–Leder (۱۹۶۴)

 |
| افراد | 
* باربارا مک‌کلینتاک
* جرج بیدل
* سیمور بنزر
* روزالیند فرانکلین
	+ *Photo 51*
* جیمز واتسون و فرانسیس کریک
	+ "Molecular structure of Nucleic Acids"
* لینوس پاولینگ
	+ "Sickle Cell Anemia, a Molecular Disease"
* فردریک سنگر
* ماکس پروتس
* جان کندرو
* سیدنی برنر
* جاشوآ لدربرگ
* والتر گیلبرت
* کری مالیس
* امانوئل شرپانتیه
* جنیفر دودنا

 |

 |
| بوم‌شناسی | 
* ریچل کارسون
* Frederic Clements
* Charles Elton
* Henry Gleason
* آرتور تانزلی
* اوژین وارمینگ

 |
| رفتارشناسی جانوران | 
* نیکلاس تینبرگن
* کارل فون فریش
* کنراد لورنتس
* فرانس د وال
* جین گودال
* ایوان پاولف

 |

 |
| مرتبط | 
* تاریخ دانش
* فلسفه زیست‌شناسی
	+ Teleology
* مردم‌گیاه‌شناسی
* اصلاح نژاد
* History of the creation-evolution controversy
* پروژه ژنوم انسان
* Humboldtian science
* تاریخ طبیعی
* فلسفه طبیعی
* الهیات طبیعی
* رابطه علم و دین
* Timeline of biology and organic chemistry

 |
| 
* رده:تاریخچه زیست‌شناسی

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* شیلی
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان
	+ 2
* روسیه
* واتیکان

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* فهرست نام‌های بین‌المللی گیاهان
* ساینی (ژاپن)
* مث‌سای‌نوت
* zbMATH

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |