**خَرانَق** شهری که مرکز بخش خرانق در شهرستان اردکان استان یزد ایران است. این شهر در ۶۰ کیلومتری شهر اردکان واقع شده‌است.  

وجود معادن سنگ آهن چادرملو-اورانیم ساغند- باریت-روی وگرانیت و همچنین منطقهٔ حفاظت شدهٔ دره انجیر با دارا بودن حیواناتی چون: کل، بز، میش، قوچ، گربه وحشی، سیاه گوش، یوز پلنگ وهوبره این منطقه را خاص ومورد توجه ساخته‌است. روستای **خرانق** در ناحیه کوهستانی استان یزد واقع شده‌است.
امروزه دارای دو بخش *جدید* و *قدیم* است که جمعیت روستا امروز در بخش جدید ساکن است.

وجه تسمیه
---------

خرانق که در گذشته خورانق یا خورنق نامیده می‌شده را به معنای محل برآمدن خورشید یا محل تولد خور می‌دانند. در واقع این نام تغییر یافته هورنه که پارسی کهن یا میانه است می‌باشد که همانند دیگر نام‌های پارسی دچار تغییرات عربی شده و هور (خورشید) به خور و نه (از مصدر نهیدن یا نهادن یا هشتن که از مصدرهای پارسی کهن است و در شاهنامه فردوسی از ان بار هااستفاده شده‌است) به نق تشکیل شده‌است.

بناهای اصلی شهر خرانق
---------------------

بخش قدیمی خرانق
* قلعه خرانق

قلعه خرانق یکی از بزرگترین قلعه‌های مسکونی روستایی استان یزد و یکی از چندین قلعه‌های دارای خانه‌های دو سه و چند طبقه در جهان است و همانند نمایشگاهی است که غرفه‌های آن از خشت و گل ساخته شده‌است.

* حمام خرانق

حمام تاریخی خرانق در کاروانسراو در نزدیکی کشتزار و برای سهولت دستیابی به آب قنات در محلی گود واقع شده‌است. این حمام از سطح مجموعه قلعه پایین‌تر و از سطح متوسط خود روستا بالاتر است و بنابراین، فاضلاب آن را می‌توان به زمین‌های اطراف قلعه هدایت کرد. البته بعد از تخلیه تدریجی قلعه و ورود اهالی به بخش‌های جدید روستا حمام دیگری ساخته شد.

* کاروانسرای خرانق

از دیگر آثار تاریخی شهر خرانق کاروانسرای شهر است که قدمت آن به دوره ساسانی بر می‌گردد. کاروانسرای خرانق از نوع کاروانسراهای دشتی که عموماً یک طبقه‌اند ساخته شده و به سبک بنای شاه عباسی مرمت گردیده، این رباط ۴ تیمچه دارد که سه تای آن‌ها مسقف و یکی بدون سقف است. سقف اغلب صفه‌ها نوک تیز و شیبدار است بامها مسطح و کم شیبند و سقف فضاها و اتاقهای بزرگ کاملاً قوسی‌اند. سقف تیمچه‌ها با آجر پوشیده شده و اگر کسی در وسط تیمچه پایش را بر زمین بکوبد صدای آن در سقف گنبدی شکل تیمچه تا چند لحظه به نحو جالبی تکرار می‌شود. این کاروانسرا به شکل حیاط مرکزی است که اتاق‌ها و صفه‌هایی با طاقهای هلالی دور آنرا گرفته‌اند. کاروانسرای خرانق در تاریخ سوم اسفند ماه ۷۷ به ثبت آثار ملی رسیده‌است.

* آب‌انبار خرانق

'این بنا در روستای ساغند – از توابع خرانق – و در مسیر خراسان و نیم فرسخی رباط زیر زیرآب واقع گردیده و منسوب به شاه عباس اول صفوی است.

* پل خرانق

این پل هیچ‌گاه محل عبور و مرور فرد یا احشام نبوده‌است. هدف از ساخت این پل تنها انتقال آب از یک ساحل به ساحل دیگر رودخانهٔ کال می‌باشد. با توجّه به سازهٔ پل، شما با یک پایه سنگی ساروجی در امتداد پل روبرو می‌شوید که احتمال بند یا سیل شکن بودن پل را نیز می‌دهد. سازه آبی خرانق به روایت تاریخ در یک سیل ویرانگر، طاق‌های دهانه‌ها و نیز بخش عمده‌ای از سیل‌بند خود را ازدست داده و در ادوار بعد با افزودن یک سیستم انتقال آب جدید و کمی مهندسی تر از قبل به کار خود ادامه داده‌است. در ضمن در بعضی اسناد نشان دهنده این هستند که این پل مربوط به دوران اشکانیان است

* مسجد جامع و حسینیه خرانق

مسجد و حسینیه متصل به آن در وسط شهر و خارج ازقلعه قرار دارد ودارای معماری منحصربه‌فردی است. در جلوی درب ورودی قلعه مسجدی کوچک بنا شده‌است و داخل قلعه مسجد جامع وجود دارد که سابقه آن به دوران اسلامی و حداقل دوران قاجار برمی‌گردد و با توجه به مرمت صورت گرفته همچنان پابرجا است. مسجد جامع مسجدی است کوچک که شبستانی مربع و غرفه‌هایی گرداگرد آن وجود دارد. صحن این مسجد چند ضلعی است که از جنوب شرقی به حسینیه متصل است. شبستان در حال حاضر مورد استفاده ساکنان روستاست. پشت منبر مسجد سنگ قبر رسوبی (به ابعاد۳۰\*۵۰) سانتیمتر به تاریخ ۴۹۹ه‍.ق موجود بوده‌است که فعلاً در اداره میراث فرهنگی استان یزد نگهداری می‌شود. بر این سنگ نام علی بن محمد اسحاق نوشته شده‌است.

* منارجنبان خرانق

یکی از سه منارجنبان قابل تکان خوردن در ایران در درون قلعه وکنار مسجد، منارجنبان قرار دارد و آنچه باعث شگفتی همگان می‌شود جنبیدن آن است که به وضوح مشاهده می‌شود. البته این منار جنبان کاربرد دفاعی نیز داشته‌است. مناره بلند مسجد در ضلع شمالی صحن برپا شده و قدمت آن از خود مسجد بیشتر است. (معروفیت این بنا جنبیدن آن است) از این مناره که مرتفع‌ترین بنای منطقه است و از چند کیلومتری دیده می‌شود در قدیم به عنوان فانوس خانه یا برج دیده‌بانی استفاده می‌شده‌است.

* بقعه مشهدک

این بقعه در گورستان شهر قرار دارد و از خِشت وگِل ساخته شده‌است این بقعه را محل نماز رضا (امام هشتم شیعیان) در راه رسیدن به مرو می‌دانند.

* تصویر هوایی خرانق

مسیر دسترسی
-----------

روستای تاریخی خرانق در ۸۵ کیلومتری شمال شرقی یزد و در ۵۰ کیلومتری شهرستان اردکان و در مسیر جادهٔ مشهد قرار گرفته‌است.

منابع
-----

1. ↑  «قلعه خرانق، نمایشگاهی ساخته شده از گل و خشت در اردکان». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ فوریه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۳.
2. ↑  ایرج افشار - یادگارهای یزد - جلد نخست - تهران - انجمن آثار ملی - 1348- صفحه 178
3. ↑  تاریخ اردکان: علی سپهری جلد 2 ص 202
4. ↑  «اطلاعات آبادی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ مه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۳۱ اوت ۲۰۱۳.
5. ↑  تبیان

* پروژه برداشت حمام خرانق از *مسعود شریفی دیرین* و *احمد باقری خلیلی*.
* پروژه طرح مرمت و استحکام بخشی آب باره و شترگلو خرانق «علی محمد انصاری صدرآبادی»

| * ن
* ب
* و
استان یزد |
| --- |
| مرکز | 
* یزد

 | موقعیت استان یزد در ایرانموقعیت استان یزد در ایران |
| شهرستان‌ها | 
* ابرکوه
* اردکان
* اشکذر
* بافق
* بهاباد
* تفت
* خاتم
* زارچ
* مروست
* مهریز
* میبد
* یزد

 |
| شهرها | 
* ابرکوه
* احمدآباد
* اردکان
* اشکذر
* بافق
* بفروئیه
* بهاباد
* تفت
* حمیدیا
* خضرآباد
* زارچ
* شاهدیه
* عقدا
* مجومرد
* مروست
* مهردشت
* مهریز
* میبد
* ندوشن
* نیر
* هرات
* یزد

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آتشکده یزد
* امیرچقماق
* بازار و حمام خان
* باغ پهلوان‌پور
* باغ دولت‌آباد
* پیر سبز چک‌چک
* خانه آقازاده
* خانه لاری‌ها
* دخمه زرتشتیان
* رباط ساغند
* زندان اسکندر
* سرو کهن ابرکوه
* عمارت و باغ صدری
* قلعه مروست
* قنات باغ زارچ
* مسجد جامع کبیر یزد
* مسجد شاه‌ولی
* نارین قلعه (میبد)
* یخچال ورودی ابرکوه

 |

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان اردکان |
| --- |
| مرکز | 
* اردکان

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* احمدآباد (یزد)
* اردکان

 |
| دهستان‌ها و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دهستان محمدیه | 
* چاه افضل (اردکان)
* چاه اشکذری‌ها
* چاه چهل‌نفره
* جلیل‌آباد (اردکان)
* عشق‌آباد (اردکان)
* حسن‌آباد انارکی
* هاشم‌آباد (اردکان)
* هریشت
* حجت‌آباد (اردکان)
* مزرعه سعادت
* مهدی جعفری (اردکان)
* ترک‌آباد (اردکان)

 |

 |

 |
| بخش عقدا | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* عقدا

 |
| دهستان‌ها و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دهستان عقدا | 
* افیک
* اشتیانه
* عطرآباد
* مجتمع مرغداری ایثارگران
* بلیل (اردکان)
* چفته (اردکان)
* دوگان
* امامزاده سیدنورالدین احمد
* فخرآباد (اردکان)
* هفتادر
* کذابچه
* خلیل بار
* خواص کوه
* مرغ میان
* مزرعه جنت‌آباد
* مزرعه میرزا شفیع
* مزرعه پاگنده
* مزرعه زایون
* ارموده (اردکان)
* Pars Banu
* پازر
* پینه کوه (اردکان)
* رحمت‌آباد
* سرچاه وراعون
* سرو سفلی
* شمس‌آباد (اردکان)
* ولوسک
* زرجوع

 |
| دهستان نارستان | 
* علی‌آباد (عقدا)
* انارستان (اردکان)
* اشتیجه
* چاه باشه (اردکان)
* Gazestan
* Hasanabad
* کمکوه
* کی کوه (اردکان)
* خلیل‌آباد (اردکان)
* میرآباد (اردکان)
* ملکوه
* قلعه خرگوشی
* سرو علیا
* سفیدکوه (اردکان)

* یاغ میش

 |

 |

 |
| بخش خرانق | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* خرانق

 |
| دهستان‌ها و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دهستان رباطات | 
* علی‌آباد (اردکان)
* بندر (اردکان)
* چاه متک
* چاه نرگس
* چک‌چک
* درند
* حاجی علی بیک
* هامانه (اردکان)
* کاهو (اردکان)
* مغستان اکبر
* مزرعه احمد
* مزرعه اکبر
* مزرعه آقا
* مزرعه حاجی‌آقا
* مزرعه حاجی حسن
* Mazraeh-ye Sefidanمزرعه سفیدان
* مزرعه سلیمان
* نفیس‌آباد
* رباط پشت بادام
* رحمت‌آباد (اردکان)
* ساغند
* سنجد (اردکان)
* زاجات
* زمان‌آباد (اردکان)

 |
| دهستان زرین (اردکان) | 
* عباس‌آباد (اردکان)
* انجیراوند
* گزستان (اردکان)
* حاجی‌آباد زرین
* حسن‌آباد (اردکان)
* حسین‌آباد (اردکان)
* کپو
* مزرعه میرها
* مزرعه نو
* پتکستان
* رنجقان
* سرشک (اردکان)
* توت (اردکان)
* زرین (اردکان)

 |

 |

 |

 |