**تی-۹۰** یکی از گونه‌های تانک‌های پیشرفته ارتش روسیه است که تولید آن از سال ۱۹۹۳ آغاز شد. این تانک با پیشرفت تانک تی-۷۲ ساخت شد.

طراحی این تانک زمانی آغاز شد که ارتش روسیه در سال ۱۹۹۱ اعلام کرد: سیاست تولید همزمان دو یا چند تانک را کنار خواهد گذاشت و در نتیجه تولید فقط یکی از تانک‌های تی-۷۲بی یا تی-۸۰یو ادامه خواهد یافت. اما به جهت اینکه کارخانه‌های اصلی تولید این دو تانک متفاوت بوده و هر کدام نقش مهمی در اقتصاد شهر خود داشتند سفارش کوچکی از هر دو نوع تانک را به این دو کارخانه داده شد. اورال‌واگن‌زواد کارخانه تولید تی-۷۲ به امید انتخاب این تانک از سوی ارتش روسیه نسبت به تانک پیشرفته‌تر و تواناتر تی-۸۰ تصمیم گرفت سیستم کنترل آتش تی-۸۰ و زره واکنشی انفجاری کنتاکت ۵ تی-۸۰ را به روی تی-۷۲ نصب کرده و اصلاحات دیگری را به منظور افزایش قابلیت‌های رزمی آن انجام دهد. ارتش روسیه این مدل بهینه‌شده تی-۷۲ را که نام آن هم به تی-۹۰ تغییر پیدا کرده بود در سال ۱۹۹۶ به عنوان تانک جدید خود انتخاب کرد.

ارتش روسیه هم‌اکنون در حال طراحی تانک جدیدی معروف به پلتفورم تی-۱۴ آرماتا است و به همین جهت میزان تولید تی-۹۰ به شدت کاهش یافته‌است.

مدل‌ها
------

* **تی-۹۰**: اولین مدل
* **تی-۹۰کا**: مدل فرماندهی تی-۹۰
* **تی-۹۰آ**: مدل ارتقاء یافته با موتور وی-۹۲اس۲ به قدرت ۸۴۰ اسب بخار و سیستم دید گرمایی که به *تی-۹۰ ولادیمیر* هم معروف است.
* **تی-۹۰اس**: مدل صادراتی تی-۹۰آ
* **تی-۹اس بهیشما:** مدل ارتقایافته تولید هند تی-۹۰اس
* **تی-۹۰ام**: مدلی که فقط به صورت پیش‌نمونه تولید شده و از موتور جدیدی با قدرت ۱۲۵۰ اسب بخار، یک زره واکنشی انفجاری جدید به نام رلیکت، طراحی جدید برجک و زره کامپوزیت ارتقایافته، توپ جدید، سیستم دید گرمایی کاترین-اف‌سی ساخت شرکت فرانسوی تالس، یک سیستم ساخت اسرائیل کنترل محیطی برای تهویه هوای داخل تانک، سیستم ناوبری ماهواره‌ای و امکانات پیشرفته دیگری برخوردار است.

### مشتقات

چند خودرو زرهی هم با استفاده از بدنه تی-۹۰ ساخته شده‌اند:

* **بی‌آرئی‌ان**: خودرو زرهی تعمیر و بازیابی بر اساس شاسی تی-۹۰
* **ام‌تی‌یو-۹۰:** تانک پل‌ساز
* **آی‌آم‌آر-۳**: خودرو زرهی مهندسی
* **بی‌ام‌آر-۳:** خودرو زرهی مین‌روب

ویژگی‌ها
--------

تانک تی\_۹۰A
مدل اولیه تی-۹۰ از یک موتور دیزلی ۱۲ سیلندر با قدرت ۸۴۰ اسب بخار استفاده می‌کرد. در مدل *تی-۹۰آ* موتور پرقدرت‌تر وی-۹۲ با توان ۱۰۰۰ اسب بخار و جدیدترین مدل که *تی-۹۰ا*م نام دارد و هنوز تولید نشده از موتور وی-۹۶ با قدرت ۱۲۵۰ اسب بخار استفاده می‌کند. این موتور چندگانه‌سوز است و علاوه بر گازوئیل می‌تواند از نفت سفید و بنزین هم استفاده کند. نسبت قدرت به وزن در مدل اولیه تی-۹۰ حدود ۱۸٫۰۶ اسب بخار به تن است که به طرز قابل توجهی ضعیف‌تر از تی-۸۰ است.

وزن تی-۹۰ حدود ۴۶٫۵ تن است. حداکثر سرعت آن در جاده به ۶۰ تا ۶۵ و در خارج از جاده به ۴۵ کیلومتر در ساعت می‌رسد و برد عملیاتی آن با سوخت کامل ۵۵۰ تا ۷۰۰ کیلومتر است. تی-۹۰ با استفاده از هواکش (اسنورکل) امکان حرکت در عمق پنج متری آب را دارد و زمان آماده‌سازی آن برای این کار حدود ۲۰ دقیقه است.

### زره و قدرت حفاظتی

قدرت حفاظتی این تانک از زره ترکیبی فولادی و کامپوزیتی، یک زره واکنشی انفجاری، گیرنده‌های هشدار لیزری و سیستم اخلال مادون قرمز در موشک‌های ضدتانک تأمین می‌شود. زره مدل تی-۹۰اس در قسمت جلو بدنه معادل ۹۹۰ تا ۱۰۷۰ میلی‌متر فولاد ورقه‌ای در مقابل گلوله‌های انرژی شیمیایی (انفجاری) و ۶۷۰ تا ۷۱۰ میلی‌متر در مقابل گلوله‌های انرژی جنبشی (فلزی) قدرت مقاومت دارد. قدرت مقاومت قسمت‌های مختلف برجک تانک معادل ۵۸۰–۱۰۵۰ و ۱۳۴۰ میلی‌متر فولاد ورقه‌ای در مقابل گلوله‌های انرژی شیمیایی (انفجاری) و ۴۲۰–۷۵۰ و ۹۲۰ میلی‌متر در مقابل گلوله‌های انرژی جنبشی (فلزی) است. قسمت زیرین جلوی بدنه تانک هم معادل ۳۸۰ میلی‌متر فولاد ورقه‌ای در مقابل گلوله‌های انفجاری و ۲۴۰ میلی‌متر در مقابل گلوله‌های انرژی جنبشی مقاومت دارد.

در سال ۱۹۹۹ در جنگ چچن یک دستگاه *تی-۹۰آ* مورد اصابت هفت راکت آرپی‌جی قرار گرفت اما با این وجود به فعالیت خود ادامه داده از صحنه نبرد خارج نشد. مقامات دفاعی روسیه نتیجه گرفتند که این تانک بهترین تانک روسی از نظر قدرت حفاظتی است به خصوص در صورتی که سیستم‌های حفاظتی اشتورا و آرنا در آن استفاده شده باشد.

### سلاح و قدرت آتش

سلاح اصلی این تانک یک قبضه توپ بدون خان ۱۲۵ میلی‌متری است که در دهه ۱۹۶۰ برای تانک تی-۶۴ طراحی شده و از آن زمان تاکنون تمام تانک‌های تی-۶۴، تی-۷۲، تی-۸۰ و تی-۹۰ و همچنین برخی از تانک‌های کشورهای دیگر نیز از آن استفاده می‌کنند. امکان شلیک موشک ضدتانک هدایت‌شونده آتی-۱۱ اسنیپر (۹ام۱۱۹) هم از همین توپ وجود دارد که برد آن ۱۰۰ متر تا ۶ کیلومتر و قدرت نفوذ آن در زره معادل ۹۵۰ میلی‌متر فولاد ورقه‌ای است و امکان استفاده از آن علیه بالگرد هم وجود دارد. البته با توجه به قیمت بسیار بالای این موشک فقط واحدهای ویژه آن را در خشاب تانک خود حمل می‌کنند. مسلسل ۷٫۶۲ میلی‌متری پی‌کا به عنوان سلاح هم‌محور توپ اصلی نصب شده‌است و یک مسلسل ۱۲٫۷ م‌م ان‌اس‌وی‌تی با ۳۰۰ فشنگ و برد مفید ۲ کیلومتر هم روی برجک برای دفاع هوایی از تانک نصب شده‌است.

تی-۹۰ مثل تانک‌های دیگر روسی از تی-۶۴ به بعد از گلوله‌گذار اتوماتیک استفاده می‌کند و خدمه آن سه نفر (راننده، فرمانده و توپچی) است. گلوله‌گذار اتوماتیک این تانک ۲۲ گلوله را در حالت آماده آتش دارد و گلوله‌گذاری آن ۵ تا ۸ ثانیه طول می‌کشد.

از نظر حفاظتی، هرچند اندازهٔ کوچک و ارتفاع کم این تانک باعث می‌شود تا هدف گرفتن آن دشوار باشد اما یک ایراد مهم آن این است که مهمات برای استفاده فشنگ گذار اتوماتیک توپ اصلی که به روش معروف به *چرخ و فلکی* فشنگ‌ها را بارگذاری می‌کند، در قسمت جنگی اصلی قرار دارند. به این ترتیب در صورت عبور گلوله مهاجم از زره تانک تمام مهمات منفجر شده و موجب مرگ تمام سرنشینان و انهدام تانک می‌شود. این مسئله ایراد مشترک تمام تانک‌های شوروی، روسی، اوکراینی و چینی است در حالیکه تانک‌های غربی مهمات را در قسمت مجزایی از برجک قرار می‌دهند که با صفحات مقاوم در مقابل موج انفجار محافظت می‌شود.

کاربران
-------

تی-۹۰آ ارتش روسیه در رژه روز پیروزی
در سال ۱۹۹۵ تی-۹۰ به عنوان تانک اصلی ارتش روسیه پذیرفته شده و تولید انبوه آن آغاز شد. این تانک به کشورهای هند، الجزایر، آذربایجان و ترکمنستان هم صادر شده‌است.

* الجزایر:الجزایر ۳۵۰ عراده تی-۹۰آ خریداری کرده‌است. قرارداد خرید ۱۸۵ عراده در سال ۲۰۰۹ و قرارداد دوم برای خرید ۱۲۰ عراده به ارزش ۴۷۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۱ به امضا رسید.
* جمهوری آذربایجان:100 عراده
* روسیه: در سال ۲۰۱۲ ارتش روسیه ۴۳۶ عراده تی-۹۰آ و ۳۰۷ عراده تی-۹۰اس را در خدمت دارد.
* ترکمنستان: ترکمنستان سفارش خرید ده عراده تی-۹۰ را در سال ۲۰۱۰ به ارزش حدود ۳۰ میلیون دلار و ۳۰ عراده دیگر را در سال ۲۰۱۱ به روسیه ارائه داد.
* هند: هند ۳۱۰ عراده *تی-۹۰اس* (مدل صادراتی *تی-۹۰آ*) را در سال ۲۰۰۱ از روسیه خریداری کرد که ۱۲۰ عراده به‌طور کامل در روسیه ساخته شده، نیمی از مونتاژ ۹۰ عراده و مونتاژ کامل ۱۰۰ عراده دیگر هم در هند انجام شد. در سال ۲۰۰۶ هم قراردادی به ارزش ۸۰۰ میلیون دلار برای ساخت ۳۳۰ عراده تی-۹۰ در هند با مجوز سازنده روسی امضا شد. مدل هندی تی-۹۰ که *تی-۹۰ بهیشما* نام دارد از تکنولوژی فرانسوی از جمله سیستم دید گرمایی کاترین-اف‌سی ساخت شرکت تالس هم استفاده می‌کند.

خریداری تی-۹۰ توسط هند با توجه به تأخیر در تکمیل طراحی تانک هندی آرجون و خرید تانک‌های اوکراینی تی-۸۰یودی توسط پاکستان صورت گرفت. همچنین شباهت تی-۹۰ و تی-۷۲ (تانک دیگر ارتش هند) و اشتراک لجستیکی ۶۰ درصدی این دو تانک که تولید، آموزش و تعمیر و پشتیبانی از آن را برای ارتش هند ساده‌تر می‌کند، در این انتخاب نقش مهمی داشت. در سال ۲۰۰۷ هم قراردادی به ارزش ۱٫۲۳ میلیارد دلار برای تولید مشترک ۳۴۷ عراده مدل ارتقایافته تی-۹۰ام بین هند و روسیه به امضا رسید. بر اساس برنامه ارتش هند بین سال‌های ۲۰۱۸–۲۰۲۰ بایستی ۱۶۴۰ عراده تی-۹۰ در ارتش هند فعال باشند.

* عراق: عراق ۷۳ عراده خریده‌است و بخشی را نیز تحویل گرفته‌است.

دولت قبرس نیز در سال ۲۰۰۹ بودجه لازم برای خرید ۴۱ عراده تی-۹۰ را در اختیار ارتش قرار داد اما یک سال بعد اعلام شد تی-۸۰ به جای تی-۹۰ از سوی قبرس خریداری خواهد شد. گزارش‌هایی در مورد احتمال خرید تی-۹۰ توسط ونزوئلا، عربستان، و لیبی هم منتشر شده که به واقعیت نپیوست.

* ایران: ایران مذاکراتی برای خرید این تانک با روسیه انجام داد که بر طبق گفتهٔ مقامات ایران گفته می‌شود برای خرید این تانک در حال مذاکره می‌باشند؛ و چندی پس از آن ایران تانک بومی کرار را معرفی کرد که شباهت بسیار زیادی به تی-۹۰ دارد.

منابع
-----

1. 1 2  T-90 Global Security
2. 1 2 3  T-90S Mai Battle Tank The Armour Site
3. ↑  Top 10 Main Battle Tanks
4. 1 2  "Algeria, Turkmenistan To Buy Russian Tanks: Report". February 14, 2012. Archived from the original on 2 January 2013. Retrieved March 3, 2012.
5. ↑  "Azerbaijan to purchase T-90S tanks from Russia". February 10, 2012. Archived from the original on 16 June 2012. Retrieved March 3, 2012.
6. ↑  "T-90/S MBT". Warfare.ru. September 5, 2010. Retrieved September 11, 2011.
7. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ***تی-۹۰*** موجود است. |

| * ن
* ب
* و
خودروهای زره‌پوش جنگی روسیه، اوکراین، و اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی سابق پس از جنگ جهانی دوم |
| --- |
| 

| تانک‌ها |
| --- |
| 
* T-10
* تی-۵۴/۵۵
* T-55AGM
* PT-76
* تی-۶۲
* تی-۶۴
* تی-۷۲
* تی-۸۰
* تی-۸۴
* تی-۹۰
* تی-۱۴ آرماتا

 |

 |
| 

| نفربرهای زره‌پوش |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Tracked | 
* بی‌تی‌آر-۵۰
* MT-LB
* BTR-D
* GT-MU
* Kurganets-25

 |
| Wheeled | 
* BTR-3
* BTR-4
* BTR-7
* BTR-40
* بی‌تی‌آر-۶۰
* بی‌تی‌آر-۷۰
* بی‌تی‌آر-۸۰
* بی‌تی‌آر-۹۰
* BPM-97
* BTR-94
* BTR-152
* SBA-60K2 Bulat
* BTR Bumerang
* بی‌تی‌آر-۹۰

 |

 |

 |
| 

| خودروهای جنگی پیاده‌نظام |
| --- |
| 
* بی‌ام‌پی-۱
* بی‌ام‌پی-۲
* بی‌ام‌پی-۳
* BMD-1
* BMD-2
* BMD-3
* بی‌ام‌دی۴
* BTR-T
* ATOM
* تی-۶۴ (ru:БМПВ-64/uk:БМПВ-64)
* BMPT
* T-15 Armata
* Kurganets-25

 |

 |
| 

| توپخانه خودکششی |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Guns | 
* 1K17 Szhatie
* گووزدیکا ۲اس۱
* ۲اس۳ آکاتسیا
* 2S4 Tyulpan
* 2S5 Giatsint
* 2S7 Pion
* 2S9 Nona
* ۲اس۱۹ مستا
* بی‌تی‌آر-۸۰
* 2S25
* 2S27 Msta-K
* 2S30 Iset
* 2S31 Vena
* 2S33 Msta-SM
* ۲اس۳۵ کوالیتسیا-اس‌وی
* ASU-57
* ASU-85
* A-222 Bereg

 |
| MRL | 
* BM-14
* ب‌ام-۲۱ گراد
* BM-24
* BM-25
* BM-27 Uragan
* توس-۱
* BM-30 Smerch
* 9A52-4 Tornado

 |
| موشک سطح‌به‌سطح | 
* 2K6 Luna (FROG-3/5)
* 9K52 Luna-M (FROG-7)
* کی‌ان ۲
* R-400 Oka (SS-23 Spider)
* Iskander (SS-26 Stone)
* باستیون-پی

 |

 |

 |
| 

| ضدهوایی خودکششی |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Guns | 
* BTR-40A
* BTR-152A
* BTR-152D
* ZSU-57-2
* زسو-۲۳-۴
* 2S6 Tunguska
* پانتسیر-اس۱

 |
| موشک‌های سطح‌به‌هوا | 
* 2K11 Krug (SA-4 Ganef)
* ۲کا۱۲ کیوب
* 9K22 Tunguska (SA-19 Grison)
* 9K31 Strela-1 (SA-9 Gaskin)
* 9K33 Osa (SA-8 Gecko)
* 9K35 Strela-10 (SA-13 Gopher)
* سامانه موشکی بوک
* تور (سامانه موشکی)
* اس-۳۰۰ (سامانه موشکی)
* پانتسیر-اس۱

 |

 |

 |