|  |
| --- |
| بخشی از دنباله |
| روان‌شناسی |
|  |
| * نمای کلی
* تاریخ
* زیرشاخه‌ها
 |
| شاخه‌های پایهٔ روان‌شناسی
* مرضی
* علوم اعصاب رفتاری
* شناختی
* تطبیقی
* فرهنگی
* تفاوت‌های فردی
* رشد
* تکاملی
* تجربی
* ریاضیاتی
* عصب‌روان‌شناسی
* شخصیت
* مثبت‌گرا
* کمّی
* اجتماعی
 |
| شاخه‌های کاربردی
* تحلیل رفتار کاربردی
* بالینی
* جامعه
* رفتار مصرف‌کننده
* مشاوره
* تربیتی
* محیطی
* اِرگونومی
* جنایی
* سلامت
* صنعتی و سازمانی
* روان‌سنجی
* حقوقی
* پزشکی
* نظامی
* موسیقی
* بهداشت شغلی
* سیاسی
* دین
* مدرسه
* ورزشی
* ترافیک
* انتقادی
 |
| رویکردهای روان‌شناسی
* آدلری
* تحلیلی
* رفتارگرایی
* رفتاردرمانی شناختی
* شناختی
* توصیفی
* نظریهٔ بوم‌سازگان‌ها
* درمان وجودی
* خانواده‌درمانی
* فمینیست‌درمانی
* گشتالت
* روان‌شناسی انسان‌گرایانه
* روایت‌درمانی
* فلسفه
* روان‌درمانی روان‌پویا
* رفتاردرمانی عقلانی هیجانی
* فراشخصی
 |
| * نشان درگاه درگاه روان‌شناسی
 |
| * ن
* ب
* و
 |

با روان‌پزشکی یا روان‌شناسی زرد اشتباه نشود.
**روان‌شناسی** (به انگلیسی: Psychology) یا **سایکولوژی** (به فرانسوی: Psychologie) دانشی است که با بهره‌گیری از روش دانشی به پژوهش و مطالعهٔ حالت‌ها و فرایندهای ذهنی و رفتار در انسان و دیگر جانوران می‌پردازد. منظور از «رفتار» همهٔ حرکات، اعمال و رفتار قابل مشاهدهٔ مستقیم و غیرمستقیم است، و منظور از «فرایندهای روانی»، چیزهایی همچون: احساس، ادراک، اندیشه (تفکر)، هوش، شخصیت، هیجان و انگیزش و حافظه… است.

|  |
| --- |
|  |

آغاز پژوهشهای روان‌شناختی به‌شکل علمی و دانشگاهی، به اواخر قرن هفدهم و اوایل قرن هجدهم بازمی‌گردد؛ می‌توان گفت اکتشاف‌ها و پژوهش‌های قابل توجه در روان‌شناسی، تنها از حدود ۱۵۰ سال پیش، شروع شده‌است، و این درحالی است که علوم تجربی دیگر از تاریخچه‌ای بلندتر و پربارتر برخوردارند؛ البته مباحث مربوط به ذهن و روان، قرن‌هاست که ذهن متفکران را به خود مشغول کرده و آثار مکتوب آن، از دانشمندان یونان باستان و متفکرانی چون سقراط، افلاطون و ارسطو نیز در دست است؛ اما این شاخه از علم تا پیش از روان‌شناسی جدید، به‌صورت مدون و آکادمیک، مورد مطالعه قرار نگرفته بود.

تعریف
-----

روان‌شناسی در تاریخچهٔ کوتاه خود، به گونه‌های متفاوتی تعریف شده‌است. اولین دسته از روان‌شناسان، حوزه کار خود را «مطالعه فعالیت ذهنی» می‌دانستند. با توسعه رفتارگرایی در آغاز قرن حاضر و تأکید آن بر مطالعه انحصاری پدیده‌های قابل اندازه‌گیری عینی، روان‌شناسی به عنوان «بررسی رفتار» تعریف شد.
این تعریف، معمولاً، هم شامل مطالعه رفتار حیوان‌ها بود و هم رفتار آدمیان، با این فرض‌ها که:

1. اطلاعات حاصل از آزمایش با حیوان‌ها قابل تعمیم به آدمیان است.
2. رفتار حیوان‌ها به‌خودی‌خود، شایان توجه‌ است.

از سال ۱۹۳۰ تا ۱۹۶۰ در بسیاری از کتاب‌های درسی روان‌شناسی، همین تعریف ارائه می‌شد؛ اما با توسعهٔ روان‌شناسی پدیدارشناختی و روان‌شناسی شناختی، بار دیگر به تعریف قبلی رسیده‌ایم و در حال حاضر در تعاریف روان‌شناسی هم به «رفتار» اشاره‌می‌شود و هم به «فرایندهای ذهنی». روان‌شناسی را می‌توان چنین تعریف کرد: مطالعه علمی رفتار و فرایندهای روانی.
این تعریف، هم توجه روان‌شناسی را به مطالعه عینی رفتار قابل مشاهده آشکار می‌سازد و هم به فهم و درک فرایندهای ذهنی که مستقیماً قابل مشاهده نیستند و بر اساس داده‌های رفتاری و عصب-زیست‌شناختی قابل استنباط هستند، عنایت دارد.

تاریخچه
-------

مقالهٔ اصلی: تاریخ روان‌شناسی
پیشینه روان‌شناسی از همه نظام‌های علمی موجود، بیشتر است. ریشه‌های آن را می‌توان تا سده چهارم و پنجم پیش از میلاد، با دانشمندانی چون افلاطون و ارسطو دنبال نمود؛ ولی به قول هرمان ابینگ هاوس، قرن ۱۹، "روان‌شناسی، پیشینه‌ای دراز، اما تاریخچه‌ای کوتاه دارد (شولتز و شولتز، ۱۳۷۲، ص ۱۸). یک فیلسوف تحصیل‌کرده آلمانی به نام رادولف گوسلنیوس ابداع‌کننده اصطلاح «سایکولوژی» است. تقریبا تا اواخر سده نوزدهم، روان‌شناسی به عنوان شاخه‌ای از علم فلسفه، شناخته می‌شد و همچنین، به‌عنوان یک کیش در برخی فرهنگ‌ها در نظر گرفته می‌شد که شامل تهاجم افکار و نابودی یگانگی درونی می‌گردید.

ویلهلم وونت (نشسته) با همکاران در آزمایشگاه روانی او؛ اولین در نوع خودش
### دوره ساختارگرایی

ساختارگرایی اشاره به «تئوری آگاهی» دارد که توسط ویلهلم وونت مطرح شد. در سال ۱۸۷۹ شخصی بنام ویلهلم وونت (که به پدر روان‌شناسی آزمایشی نیز معروف است) اقدام به تأسیس یک آزمایشگاه در دانشگاه شهر لایپزیک آلمان نمود که تمرکز اصلی آن، بر مطالعات روان‌شناختی بود. ویلهلم وونت خودش یک ساختارگرا نبود؛ اما از شاگردان وی و فردی به نام ادوارد بردفورد تیچنر-که یکی از نخستین روان‌شناسان آمریکا شد-از فعالان رویکرد ساختارگرا در برابر رویکرد کارکردگرایی بود. مطالعات ویلهلم وونت بر شکست ساختار جز به جز فرایندهای ذهنی، متمرکز بود.

ویلیام جیمز، ۱۸۹۰
### دوره کارکردگرایی

در مجموع، رویکرد کارکردگرایی در مقابل رویکرد ساختارگرایی شکل گرفت. این رویکرد به شدت، تحت تأثیر کار و مطالعات فیلسوف، دانشمند و روان‌شناس آمریکایی بنام ویلیام جیمز استوار بود. وی باور داشت که علم روان‌شناسی می‌بایست ارزش کاربردی داشته باشد و دریابد که ذهن چطور می‌تواند به منفعت فرد، عمل کند. در سال ۱۸۹۰ ویلیام جیمز در کتاب خود با نام «اصول روان‌شناسی»، به بسیاری از پرسش‌های مطرح شده در باب بنیادهای روان‌شناسی که تا سال‌ها بعد توسط روان‌شناسان مطرح می‌شدند، پاسخ داد. از دیگر محققان مکتب کارکردگرایی می‌توان به جان دیویی و هاروی کار اشاره کرد.
همچنین می‌بایست به دانشمند آلمانی به نام هرمان ابینگ هاوس اشاره کرد؛ کسی که پیشرو انجام آزمایش‌هایی دربارهٔ حافظه بود. وی در مطالعاتی که در دانشگاه برلین انجام می‌گرفت، مدل روش تحقیق کمی دربارهٔ یادگیری و فراموشی را ارائه کرد. در همین زمان، دانشمند روسی با نام ایوان پاولف (شخصی که مبتکر فرایند یادگیری شرطی شدن کلاسیک است) نیز آزمایش‌ها خود را روی سگ‌ها انجام داد که بعدها به عنوان «مفهوم شرطی شدن کلاسیک» از آن، یاد شد.
اما در سال‌های ابتدایی دهه ۱۹۵۰ میلادی، تمامی تکنیک‌های به‌کار گرفته شده و توسعه یافته‌شده توسط ویلهلم وونت، ویلیام جیمز، جان دیویی، هرمان ابینگ هاوس و بقیه این دسته از دانشمندان، تحت عنوان روان‌شناسی آزمایشی-که به شدت، به دسته‌های اطلاعات ذهنی و پردازش آن‌ها مربوط می‌شدند-شاخه‌ای از مباحث مربوط به روان‌شناسی شناختی شده بودند.

ردیف جلو: زیگموند فروید، استنلی هال، کارل یونگ. ردیف عقب: آبراهام بریل، ارنست جونز، ساندور فرنزی. دانشگاه کلارک، ۱۹۰۹
بی.اف. اسکینر در گروه روان‌شناسی دانشگاه هاروارد، ۱۹۵۰
### دوره رفتارگرایی

به‌عنوان بخشی از عکس‌العمل نسبت به طبیعت فردی و درون‌نگر روان‌شناسی و وابستگی انحصاری آن به جمع‌آوری مجدد تجارب مبهم و دوردست کودکی، مکتب رفتارگرایی به‌منزله روش راهنمایی تئوری روان‌شناسی، معروف شد. روان‌شناسانی همچون: جان بی. واتسون، ادوارد ثورندایک و بی.اف. اسکینر به‌عنوان پیشتازان این مکتب بودند. رفتارگرایان اعتقاد داشتند که روان‌شناسی باید تبدیل به علم رفتارشناسی گردد و نه ذهن؛ آن‌ها این نظر را که وضعیت‌های درون ذهنی مانند اعتقادات، تمایلات یا هدف‌ها را می‌توان به صورت علمی، مورد تحقیق قرار داد، رد نمودند. در سال (۱۹۱۳) واتسون در نوشتاری با نام «روان‌شناسی از دیدگاه رفتارگرا» اظهار داشت که روان‌شناسی، رشته‌ای کاملاً تجربی از علوم طبیعی است؛ اشکال درون‌گرایی، از اجزای لازم این روش‌ها محسوب نمی‌گردند، و اینکه رفتارگرایان، مرزی بین انسان و حیوان، از جهت صفت، قائل نیستند.

رفتارگرایی در تمامی سال‌های آغازین سده بیستم به عنوان مدل غالب روان‌شناسی، مطرح بود. دلیل عمده این سرآمد بودن خلق، و کاربرد موفق (نه حداقل از آنچه به نام تبلیغ) تئوری‌های شرطی شدن به‌عنوان مدل‌های علمی رفتار انسان بود؛ به‌هرحال، کم‌کم مشخص شد که برخلاف اکتشافات مهمی که رفتارگرایی، پدیدآورده بود، ولی به‌عنوان یک تئوری، راهنمای رفتار انسان ناکارآمد به‌نظر می‌رسید. بازبینی کتاب"رفتار کلامی اثر اسکینر توسط نوام چامسکی (با هدف توضیح فرایند اکتساب زبان در یک چهارچوب رفتارگرایی) به‌عنوان یکی از عوامل اصلی ختم‌کننده دوران رفتارگرایی به‌شمار می‌آید.

چامسکی اثبات نمود که زبان را نمی‌توان به‌صورت انحصاری، از راه شرطی‌شدن آموخت؛ زیرا مردم قادرند جملاتی بی‌همتا در ساختار و معنا را بیان کنند که به‌تنهایی از راه تجربه‌های روزمره زندگی، قابل تولید نیستند. این مباحث، مؤید آن است که فرایندهای درونی ذهن-که رفتارگرایان، آن‌ها را تحت عنوان توهم، رد می‌کردند-واقعاً وجود دارند. به همین شکل، کار آلبرت بندورا نشان داد که کودکان، قادرند که یادگیری از راه مشاهدات اجتماعی را بدون تغییر در رفتار علنی بیاموزند و بنابراین، بیشتر، روی بازنمایی‌های درونی، حساب باز نمایند.

'روان‌شناسی بشردوستانه' در سال ۱۹۵۰ به‌وجود آمد و به‌عنوان واکنشی به مثبت‌گرایی و تحقیقات علمی ذهن، به کار خود ادامه داد. تأکید این روان‌شناسی بر نظریه پدیدارشناختی تجارب انسانی بوده و در جستجوی فهم بشر و رفتار آن‌ها از راه انجام تحقیقات کیفی برآمد. ریشه‌های تفکرات بشردوستانه در اگزستانسیالیست‌ها و فلسفه پدیدارشناختی بوده و بسیاری از روان‌شناسان بشری، روش علمی را کاملاً رد نموده و اعتقاد داشتند که سعی در تبدیل تجارب انسان به واحدهای اندازه‌گیری، باعث تخلیه همه معانی و ارتباطات او به‌عنوان موجودی زنده خواهد گشت.

هرم مزلو
کارل راجرز
برخی دیگر از نظریه‌پردازان این مکتب فکری، عبارتند از: آبراهام مازلو مبتکر سلسله نیازهای انسانی، کارل راجرز مبتکر درمان مشتری مداری و فریتس پرل مبتکر و بسط‌دهنده درمان گشتالت.

ظهور فناوری رایانه‌ای نیز به پیشرفت استعارهٔ عملکرد ذهنی به پردازش اطلاعات کمک نمود. این فناوری به‌همراه تحقیقات علمی در زمینه مطالعه ذهن و نیز اعتقاد به وضعیت داخلی ذهن، به پیدایش روان‌شناسی شناختی به‌عنوان مدل برجسته ذهن، کمک نمود.

ارتباطات بین مغز و عملکرد دستگاه عصبی نیز متداول گردید. بخشی از دلیل این رایج‌شدن به آزمایش‌های افرادی مانند چارلز شرینگتون و دونالد او. هب و بخشی دیگر هم به مطالعات دانشمندان در خصوص جراحت مغزی (همچنین بخش روان‌شناسی شناخت‌گرا را ببینید) برمی‌گشت. با توسعه فناوری‌های اندازه‌گیری عملکرد مغز، روان‌شناسی اعصاب و علوم مربوط به اعصاب بخش‌های فعال در روان‌شناسی امروزی گردیدند.

با درگیری علوم دیگر (از جمله فلسفه، دانش رایانه و علوم مربوط به اعصاب) جهت شناخت و فهم ذهن، چتری از علوم شناختی به‌عنوان ابزار تمرکز تلاش‌ها در مسیری سازنده، تشکیل گردید.

به‌هرحال، بسیاری از روان‌شناسان از آنچه به‌عنوان مدل‌های «مکانیکی» ذهن انسان و طبیعت او مطرح بود، دلخوشی نداشتند. از افراد این حلقه می‌توان به (روان‌شناسی تبدیل شخصیت و روان‌شناسی تحلیلی) کارل یونگ اشاره نمود که در طلب برگشت روان‌شناسی به ریشه‌های روحانی خود بودند؛ دیگرانی مانند سرگئی موسکویکی و گرهارد داوین اعتقاد داشتند که رفتار و فکر در ذات خود الزاماً با هم تعامل داشته و در جستجوی قالب‌گذاری روان‌شناسی در قالب وسیع‌تر مطالعات علوم اجتماعی بودند که این علوم نیز در ارتباط مستقیم با مفهوم اجتماعی تجربه و رفتار هستند.

شاخص‌های سلامت روان
-------------------

اخیراً مشکلات سلامت روانی ، بیشتر شده یا اینکه بشر بیشتر به آن، توجه کرده‌است.

رسیدن به آرامش و اطمینان و دوری از افسردگی و اضطراب، از اساسی‌ترین نیازهای سرِشتی انسان و از دیرباز، جزو مسائل اساسی بشر بوده‌است. همین مسئله، موجب شده تا در ادیان و آیین‌های کهن بشری، ضمن تشریح علل آرامش روحی و روانی، راهکارهایی برای پاسخ به این نیاز اساسی بشر ارائه شود.
از سویی دیگر، بهداشت و سلامت روانی، یکی از نیازهای اجتماعی نیز هست؛ چراکه عملکرد مطلوب جامعه، مستلزم برخورداری از کسانی است که از نظر سلامت و بهداشت روانی در وضعیت مطلوبی قرار داشته باشند.

دوره‌ای در روان‌شناسی
---------------------

درمان شناختی-رفتاری یا CBT) Cognitive Behavior Therapy) از شهرتی فزاینده برخوردار شده و به عنوان یک روش درمانی مؤثر و بادوام برای درمان بسیاری از اختلالات شناخته شده‌است.
هدف درمان شناختی رفتاری یا رفتاری-شناختی، کمک به کسانی است که با مشکلاتی مواجه شده‌اند. بُعد شناختی، اشاره به فکر دارد. بُعد رفتار، شامل هر کاری است که انجام می‌دهید. درمان شناختی رفتاری بر این بُعد، متکی است که هر گونه که فکر کنید، احساس کرده و رفتار می‌کنید. پس اگر سالم فکر کنید، زندگی شادمانی خواهید داشت.

ذهن و مغز
---------

مقالهٔ اصلی: ذهن و مغز
روان‌شناسی، تشریح‌کننده تلاش‌های توصیف‌کننده هوشیاری، رفتار و تأثیرات متقابل اجتماعی می‌باشد. منظور ابتدائی روان‌شناسی تجربی، توضیح تجربه و رفتار انسان به همان صورتی که رخ می‌دهد بود. در حدود بیست سال گذشته، روان‌شناسی به بررسی ارتباط هوشیاری و مغز یا دستگاه عصبی پرداخت. هنوز مشخص نیست این‌ها به چه صورت‌هایی با هم در ارتباط هستند؛ آیا هوشیاری تعیین‌کننده وضعیت مغز است یا وضعیت مغز، تعیین‌کننده هوشیاری است یا اینکه هر دو این‌ها روش‌های خاص خود را دارند؟ احتمالاً برای فهم این ارتباطات می‌باید ابتدا با تعاریف «هوشیاری» و «وضعیت مغز» آشنا گردید یا اینکه آیا هوشیاری، نوعی «وهم و خیال» پیچیده‌ است که هیچ ارتباطی با فرایندهای عصبی ندارد؟ فهم عملکرد مغز نیز به‌صورتی فزاینده در تئوری و تمرین روان‌شناسی خصوصاً در بخش‌هایی مانند هوش مصنوعی، روان‌شناسی شناخت اعصاب و علوم شناخت‌گرای اعصاب داخل شده‌است.

مکتب‌های فکری
-------------

بحث اکثر مکتب‌های فکری بر سر استفاده از یک مدل خاص به‌عنوان تئوری راهنما بود که از طریق آن بتوان کلیه، یا اکثریت رفتارهای انسانی را توضیح داد. محبوبیت این مکتب‌ها در طول زمان کم و زیاد می‌شده‌است. ممکن است برخی از روان‌شناسان تصور کنند که پیرو مکتب خاصی بوده و مابقی را رد نموده‌اند، اگرچه اکثر افراد هر کدام از این مکتب‌ها را روشی برای فهم ذهن و نه لزوماً تئوری‌های انحصاری متقابل در نظر می‌گیرند.

حوزه و قلمرو روان‌شناسی
-----------------------

زمینه روان‌شناسی بسیار گسترده و شامل روش‌های متفاوت مطالعه فرایندهای ذهنی و رفتاری می‌گردد. در زیر حوزه‌های اصلی بررسی و تحقیق روان‌شناسی به آگاهی می‌رسند. فهرست کامل و جامع عنوان‌ها زیر مجموعه و حوزه‌های علم روان‌شناسی را می‌توانید در فهرست سر فصل‌های روان‌شناسی و فهرست رشته‌های علمی روان‌شناسی پیدا و ملاحظه نمائید.

حوزه روان‌شناسی
---------------

روان‌شناسی دانش ذهن و رفتار است و پدیده‌های هشیار و ناهشیار و همچنین احساسات و افکار را مطالعه می‌کند.

یک بالینگر یا محقق حرفه ای که در این رشته مشارکت دارد روان‌شناس نامیده می‌شود و می‌تواند به عنوان یک دانشگر در حوزه‌های اجتماعی، رفتاری یا شناختی طبقه‌بندی شود. برخی از روانشناسان سعی در درک نقش عملکردهای ذهنی در رفتارهای فردی و اجتماعی دارند. برخی دیگر فرایندهای فیزیولوژیکی و بیولوژیکی را که زمینه‌ساز عملکردها و رفتارهای شناختی است، کشف می‌کنند.

روانشناسان رفتار و فرایندهای ذهنی، از جمله ادراک، شناخت، توجه، احساسات، هوش، تجربیات ذهنی، انگیزه، عملکرد مغز و شخصیت را کاوش می‌کنند. روابط بین فردی، تاب آوری روانشناختی، تاب آوری خانواده و سایر زمینه‌های روان‌شناسی اجتماعی هم از زمینه‌های مورد علاقه روانشناسان است. روان شناسان محقق از روش‌های تجربی برای استنتاج روابط علی و همبستگی بین متغیرهای روانی-اجتماعی استفاده می‌کنند. برخی، اما نه همه، روانشناسان بالینی و مشاوره ای از تفاسیر نمادین استفاده می‌کنند.

روش‌های تحقیق
-------------

تحقیقات روان‌شناسی بر طبق استانداردهای روش علمی انجام و هم شامل کیفی کردارشناسی و هم وجوه آمار کمی گردیده تا به تولید و ارزیابی توضیحی فرضیات در ارتباط با پدیده‌های روان‌شناسی بپردازد. در جایی که تحقیقات اخلاقی و حالت توسعه در یک دامنه فرضی تحقیق مجاز انجام گردد، پژوهش از طریق پروتکل‌های آزمایشی دنبال می‌شوند. تمایل روان‌شناسی به التقاطی بودن باعث اقتباس دانش علمی از دیگر رشته‌ها برای کمک به توضیح و درک پدیده‌های روان‌شناسی گردید.

تحقیقات کمی روان‌شناسی باعث ایجاد طیفی وسیع از روش‌های مشاهده‌ای شامل تحقیقات عمل، کردارشناسی، قوم نگاری، توضیحات آماری، ساختاری شده و بدون ساختار مصاحبه‌ها و مشاهدات شرکت‌کنندگان گردید که منظور آن گردآوری اطلاعات غنی بدون غرض حاصل از آزمایش‌های سنتی بود. ادامه تحقیقات عام روان‌شناسی انسانی با تحقیق در روش‌های قوم نگار، تاریخی و تاریخ‌نگار ادامه یافت.

تست جنبه‌های مختلف عملکرد روان‌شناسی زمینه‌ای فوق‌العاده از روان‌شناسی معاصر است. روان‌سنجی و روش‌های آماری غالب شامل انواع معروف تست‌های استاندارد شده و همچنین آن‌هایی است که به‌طور اتفاقی به مقتضی وضعیت و آزمایش شکل گرفته‌اند.

تمرکز روان‌شناسان آکادمیک احتمالاً به‌طور خالص بروی تحقیق و تئوری روان‌شناسی با هدف فهم بیشتر روان‌شناسانه در زمینه‌ای مشخص قرار دارد، این در حالی‌ست که دیگر روان‌شناسان بروی روان‌شناسی کاربردی کار کرده تا چنین دانشی را برای سود آوری سریع و عملی گسترش دهند. به‌هرحال، این دیدگاه‌ها به‌طور متقابل انحصاری نبوده و بیشتر روان‌شناسان هم درگیر تحقیقات و هم در بکار بردن روان‌شناسی در مقاطع خاص کار خود مشغول بوده‌اند. در میان بسیاری از انواع رشته‌های روان‌شناسی، هدف روان‌شناسی بالینی توسعه کاربرد دانش روان‌شناسان و تجارب پژوهش‌ها و روش‌های آزمایش‌ها که آن‌ها به ساخت و بکار بستن ادامه دادند و همچنین به‌کارگیری موضوعات روان‌شناسی انفرادی یا استفاده از روان‌شناسی جهت کمک به دیگران می‌باشد.

زمانیکه زمینه رغبت نیاز به آموزش خاص و دانش تخصصی خصوصاً در زمینه‌های کاربردی دارد، تداعیات روان‌شناسی به‌طور عادی به ایجاد سازمانی حاکم جهت مدیریت نیازهای آموزشی می‌پردازد. به همین شکل، نیازمندی‌ها احتمالاً در درجات دانشگاهی روان‌شناسی قرار دارند، طوری‌که دانش آموزان بتوانند به کسب علم کافی در زمینه‌های مختلف اقدام نمایند. در کل، زمینه‌های روان‌شناسی عملی که در آن روان‌شناسان درمان را به دیگران توصیه می‌کنند، همچنین نیاز به اعطای پروانه از سازمان‌های منظم دولتی به روان‌شناسان نیز احساس می‌شود.

آزمایش‌های کنترل شده
--------------------

مقالهٔ اصلی: روان‌شناسی آزمایشی
تحقیقات روان‌شناسی آزمایشی در داخل لابراتوار و تحت شرایط کنترل شده انجام می‌پذیرند. تلاش این متد تحقیقات تکیه انحصاری بر کاربرد روش‌های علمی بر ابناء بشر برای فهم رفتار می‌باشد. نمونه‌های چنین معیارهای سنجش رفتاری شامل زمان عکس‌العمل و انواع معیاری‌های روان سنجی می‌گردد. آزمایش‌ها جهت آزمودن یک فرضیه خاص انجام می‌پذیرند.

به‌عنوان یک مثال روان‌شناسی آزمایشی، ممکن است ادراک مردم را در زمینه تن‌های صدا بسنجد. خصوصاً، ممکن است سؤال زیر پرسیده شود: آیا برای مردم آسان‌تر نیست که بین یک جفت تن صدا تفاوت قائل شده و آن را از دیگر اصوات بر مبنای تکرار آن‌ها تشخیص دهند؟ برای پاسخ به این سؤال امکان عدم اثبات این فرضیه که کلیه اصوات صرفنظر از فرکانس آنها، به‌طور یکسان قابل تشخیص هستند وجود دارد (همچنین بخش تست فرضیه برای توضیح اینکه چرا شخص به‌جای اثبات فرضیه به عدم اثبات آن می‌پردازد، را ببینید) جهت تست این فرضیه می‌باید یک شرکت‌کننده در یک اتاق نشانده شده و به یک سری اصوات گوش دهد. چنانچه شرکت‌کننده بخواهد نسبت به یک صوت عکس‌العمل نشان دهد (مثلاً از طریق فشار دادن یک دکمه)،

در صورتی‌که فکر کنند که تن آواها شامل دو صدای متفاوت بوده و یک عکس‌العمل دیگر اگر فکر کنند که همان صدا را شنیده‌اند. نسبت پاسخ‌های صحیح به‌عنوان معیار سنجش اینکه آیا کلیه تنهای آواها به‌صورت یکسان قابل تشخیص بوده یا خیر، بکار می‌رود. نتیجه این آزمایش به‌خصوص نشانگر بهتر تفاوت اصوات خاص بر پایه درگاه شنیداری انسان می‌باشد.

مطالعات همبستگی
---------------

یک مطالعه همبستگی از آمارها جهت تعیین اینکه اگر یک متغیر به‌همراه متغیر دیگر مجدداً رخ می‌دهد یا خیر، استفاده می‌نماید. به‌عنوان مثال، ممکن است یک شخص علاقه داشته باشد که بداند آیا سیگار کشیدن با احتمال ابتلاء به سرطان ریه در ارتباط هست یا خیر. یک راه ساده پاسخ گفتن به این سؤال آنست که گروهی از افراد سیگاری را در نظر گرفته و نسبت آن‌هایی را که در یک مدت زمان مشخص به سرطان ریه مبتلا گشته‌اند را برآورد نماییم. در این مورد خاص، ممکن است نتیجه حاصله حاکی از همبستگی بالای این دو عامل با یک‌دیگر باشد. (قبلاً ثابت شده‌است که توتون اثرات زیانباری بر ریه انسان وارد می‌سازد). به‌هرحال، تنها بر پایه همین رابطه همبستگی، نمی‌توان به‌طور قاطع قضاوت نمود که کشیدن سیگار «علت» ابتلاء به سرطان ریهاست. فقط می‌توان گفت آن‌هایی که مستعد سرطان هستند بیشتر آن‌هایی هستند که سیگار نیز می‌کشند. جایگزین سوم آنست که یک متغیر دیگر باعث ایجاد هر دو وضعیت گردد. با مثال روشن نمودن این واقعیت که همبستگی بر علیت دلالت ندارد. این مورد را به یکی از اصلی‌ترین محدودیت‌های مطالعات همبستگی تبدیل می‌نماید.

مطالعات طولی
------------

**مطالعات طولی** نوعی روش تحقیق است که به مشاهده یک گروه در یک دوره زمانی مشخص می‌پردازد. به‌عنوان مثال، ممکن است شخصی در نظر داشته باشد که پدیده اختلال در یک زبان مشخص (اس.ال. آی) را از طریق مشاهده یک گروه از افراد تحت شرایطی خاص و در یک دوره زمانی مورد مطالعه قرار دهد. مزیت این روش آن است که می‌توان چگونگی اثرگذاری یک وضعیت در افراد را طی مدت زمان طولانی مورد نظر قرار داد؛ ولی در هر صورت، از آنجا که نمی‌توان تفاوت‌های فردی اعضاء گروه را کنترل نمود، نتیجه‌گیری دربارهٔ کل گروه مشکل خواهد بود.

روش‌های روان‌شناسی اعصاب
------------------------

موضوع روان‌شناسی اعصاب هم بررسی افراد سالم و هم افراد بیمار است که استنتاج تئوری‌های عملکرد عادی ذهن و مغز می‌باشد. فعالیت این رشته به‌طور عادی شامل مشاهده تفاوت‌های موجود در زمینه‌های توانائی باقی‌مانده (که بنام «عملکرد عدم همکاری» شناخته می‌شود) است که می‌تواند پاسخی به این سؤال باشد که آیا توانائی‌ها از عملکردهای جزئی تری تشکیل شده یا توسط یک مکانیسم شناخت‌گرای واحد کنترل می‌گردند.

در کل، تکنیک‌های آزمایش‌هایی اغلب مورد استفاده قرار می‌گیرند که بر مطالعات روان‌شناسی اعصاب افراد سالم نیز صدق می‌کنند. این تکنیک‌ها شامل آزمایش‌های رفتاری، اسکن مغز یا تصویرسازی اعصاب از منظر عملکرد – برای بررسی فعالیت مغز در حین انجام عملی خاص، و تکنیک‌هایی مانند شبیه‌سازی مغناطیسی انتقال جمجمه، که به‌صورتی مطمئن به تغییر عملکرد بخش‌های کوچک مغز جهت بررسی اهمیت آن‌ها در عملیات ذهنی می‌پردازد. تکنیک‌های آزمایش در روان‌شناسی اعصاب می‌تواند شامل آزمون‌هایی نیز باشد که به این هدف تهیه و تدوین شده‌اند.

مدل‌سازی رایانه‌ای
------------------

شبکه عصبی دو لایه
شیبه‌سازی رایانه‌ای

ابزاری است که اغلب در روان‌شناسی شناخت‌گرا جهت شبیه‌سازی رفتاری خاص با استفاده از یک رایانه بکار می‌رود. این مدل مزیت‌های زیادی دارد. نظر به اینکه رایانه‌های مدرن از سرعتی فوق‌العاده بالا برخوردار هستند، بسیاری از فرایندهای شبیه‌سازی را می‌توان در مدت اندک اجرا نمود که این خود توان آماری ما را به مقدار بسیار زیاد افزایش خواهد داد. همچنین با استفاده از مدل‌سازی، روان‌شناسان قادر به تجسم فرضیات در خصوص سازمان عملکردی وقایع ذهنی می‌گردند که این امر به‌صورت مستقیم در انسان قابل رویت نیست.

انواع متعددی از مدلسازی در مطالعه رفتار مورد استفاده قرار می‌گیرد. پیوندگرایی از شبکه‌های عصبی جهت شبیه‌سازی مغز بهره می‌جوید. روش دیگر مدل‌سازی سمبلیک است که اشیاء ذهنی مختلف را با استفاده از متغیرها و قوانین به نمایش درمی‌آورد. انواع دیگر مدلسازی عبارتند از سیستم‌های پویا و اتفاقی.

انتقاد
------

اگرچه جریان روان‌شناسی مدرن به‌طور گسترده در مسیر تلاش‌های علمی قرار دارد، ولیکن این مسیر سابقه مناقشات تاریخی دارد. زمینه برخی از انتقادات روان‌شناسی بر پایه اخلاقیات و فلسفه استوار گردیده‌است. برخی معتقدند روان‌شناسان با در مرکز قرار دادن ذهن انسان در آزمایش‌ها و مطالعات آماری، به‌شکل دهی ماهیت آن‌ها پرداخته‌اند؛ زیرا این روش‌ها با انسان بمانند اشیاء بیجان و چیزهایی که با آزمایش مورد بررسی قرار گرفته برخورد می‌کنند. گاهی روان‌شناسی به‌عنوان ابزار از بین بردن خصایص انسانی، بی‌توجهی یا بی‌ارزش کردن هر آنچه برای ابناء بشر لازم است، تلقی می‌گردد.[]

یک انتقاد مشترک از روان‌شناسی به نامتعادل بودن آن به‌عنوان یک علم بر می‌گردد. نظر به اینکه تکیه بعضی از زمینه‌های روان‌شناسی بر روش‌های تحقیقات «ضعیف» از قبیل زمینه‌یابی و پرسشنامه قرار دارد، برخی گفته‌اند که این زمینه‌های روان‌شناسی به‌اندازه‌ای که خود روان‌شناسی ادعا می‌کند علمی نیستند. روش‌هایی از قبیل درون‌گرایی و تحلیل متخصص، که توسط برخی روان‌شناسان مورد بهره‌برداری قرار دارند، به‌صورت باز با مسئله ذهنیت برخورد نموده و بر پایه مشاهده قرار دارند. در اینجا سؤال مطروحه آنست که آیا بایست روان‌شناسی را به‌عنوان علم طبقه‌بندی نمود یا خیر زیرا عواملی مانند عینیت، اعتبار، جامدیت به‌عنوان معیارهای کلیدی وجوب تجربه و علم به‌شمار می‌آیند. از این جهت برخی شاخه‌های روان‌شناسی دارای این معیارها نیستند. از سوی دیگر، استفاده گسترده‌تر از کنترل‌های آماری و طراحی‌های تحقیقات که به‌صورت فزاینده‌ای پیچیده می‌گردند، تحلیل‌ها، روش‌های آماری و همچنین عدم استفاده از روش‌های مشکل دارتر مانند درون‌گرایی، حداقل در بخش‌های روان‌شناسی دانشگاه‌ها، باعث کاهش سطح انتقاد نسبت به آنچه در گذشته بود گردیده‌است.[]

برخی سؤال می‌کنند که آیا ذهن تابع تحقیقات کمی علمی‌خواهد شد؛ و برخی منتقدان نیز به طرح تنوع زیاد تئوری‌های روان‌شناسی که مخالف سر سخت نحوه کارکرد ذهن هستند، پرداختند.[]

همچنین انتقاداتی از سوی پژوهندگان تجربی روان‌شناسی در خصوص شکاف میان تحقیق و تمرینات بالینی در روان‌شناسی طرح گردیده‌است. یک روند جدید شامل رشد درمان‌های غیر علمی مانند برنامه‌ریزی زبانشناختی عصبی، تولد مجدد و درمان آغازین می‌گردد که توسط برخی سازمان‌های روان درمانی توسعه می‌یابند. سازمان‌هایی از قبیل مرکز بررسی علمی تمرینات سلامت ذهن برای افزایش سطح آگاهی و تحقیق در خصوص این رشته به‌وجود آمده‌اند.[]

### تفاوت روان‌شناسی و روان‌پزشکی

اصلی‌ترین تفاوت این است که روانشناسان برای درمان بیشتر از تکنیک‌های روان درمانی کمک می‌گیرند و اجازه تجویز دارو ندارند. در مقابل، روان‌پزشک می‌تواند از درمان‌های پزشکی و دارویی و همچنین روان درمانی کمک بگیرد. روان‌شناسی و روان‌پزشکی دو تخصص مکمل هستند و روانشناسان و روانپزشکان در قالب یک تیم با هم همکاری می‌کنند. از نظر تحصیلات، روان‌پزشک در واقع ابتدا در رشته پزشکی عمومی تحصیل می‌کند و سپس دوره تخصص خود را در رشته روان‌پزشکی طی می‌کند و بنابراین یک پزشک محسوب می‌شود. اما روانشناسان دوره‌های چهار ساله کارشناسی، دوساله کارشناسی ارشد و چهار ساله دکتری تخصصی را می‌گذرانند و به صورت تخصصی بر روی ارزیابی و درمان‌های غیردارویی متمرکز هستند.

**تفاوت‌های اصلی بین روان‌پزشک و روان‌شناس عبارت است از:**

* روان‌پزشک نحوه عملکرد «مغز» را بررسی می‌کند و مغز را درمان می‌کند، اما روان‌شناس، «روان و روح» را بررسی می‌کند، و درمان‌های رفتاری ارائه می‌دهد.
* تفاوت دوم در نوع تحصیلات آنهاست. روانپزشکان پس از گذراندن دوره ۷ ساله‌ی پزشکی عمومی ، تخصص اعصاب و روان را انتخاب کرده و پس از گذراندن دوره ۴ ساله تخصص، به عنوان متخصص اعصاب و روان تحت عنوان روانپزشک اقدام به درمان بیماران می‌کنند؛ اما روانشناسان پزشک نیستند. یعنی روانشناسان پس از گذراندن دوره ۴ ساله لیسانس ، وارد مقطع کارشناسی ارشد می‌شوند (۲ سال). در صورت داشتن مدرک ارشد یا دکترا (۴ سال)، بعد از اخذ پروانه اشتغال شروع به روان‌درمانی می‌کنند.
* روانپزشکان می‌توانند دارو تجویز کنند، اما روانشناسان نمی‌توانند.
* روانپزشکان بیماری را تشخیص می‌دهند، درمان را مدیریت می‌کنند و طیف وسیعی از درمان‌ها را برای بیماری‌های روانی پیچیده و جدی ارائه می‌دهند. اما روانشناسان با کمک شیوه‌های مختلف روان‌درمانی، حال بیماران را بهبود می‌بخشند.

زیرشاخه‌های روان‌شناسی
----------------------

* روان‌شناسی عمومی
* روان‌شناسی بالینی
* روان‌شناسی مشاوره
* روان‌شناسی تربیتی
* روان‌شناسی سلامت
* روان‌شناسی تجربی
* روان‌شناسی تطبیقی
* روان‌شناسی شخصیت
* روان‌شناسی اجتماعی
* روان‌شناسی تفاوت‌های فردی
* روان‌شناسی مرضی
* روان‌شناسی فرهنگی
* روان‌شناسی سیاسی
	+ روان‌شناسی تروریسم
* روان‌شناسی محیطی
* روان‌شناسی ورزش
* روان‌شناسی صنعتی و سازمانی
* روان‌شناسی نظامی
* روان‌شناسی یادگیری
* روان‌شناسی جنسی
* روان‌شناسی رشد
* روان‌شناسی زبان
* روان‌شناسی خواب
* روان‌شناسی فیزیولوژیک
* روان‌شناسی کار
* روان‌شناسی هنر
* روان‌شناسی خانواده
* روان‌شناسی تکاملی
* روان‌شناسی موفقیت
* روان‌شناسی تحلیلی
* روان‌شناسی فردی
* روان‌شناسی اگزیستانسیالیستی
* روان‌شناسی رفتاری
* روان‌شناسی شناختی
* روان‌شناسی رفتاری-شناختی
* روان‌شناسی مثبت‌گرا
* روان‌شناسی رفتار متقابل
* روان‌شناسی کودکان استثنایی
* روان‌شناسی جنایی
* روان‌شناسی خود
* روان‌شناسی خلاقیت
* فرا روان‌شناسی
* هنردرمانی
* روان‌شناسی فازی
* روان‌شناسی ادراک

جستارهای وابسته
---------------

* درگاه روان‌شناسی

* روان‌شناسی عامه‌پسند
* انسان‌شناسی
* فهرست روان‌شناسان معروف
* علوم اعصاب
* روان‌پزشکی
* فلسفه روان‌شناسی
* ارتباطات تعلیمی
* زیست‌شناسی اجتماعی
* جامعه‌شناسی
* ان ال پی

پانویس
------

1. ↑  «فرهنگستان زبان و ادب فارسی (دستور خط: ترکیبیات)». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ اوت ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۱۳.
2. ↑  «معنی پسیکولوژی | فرهنگ فارسی عمید». *www.vajehyab.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۱۱-۲۵.
3. ↑  Walter Mischel (مارس ۸, ۲۰۱۹). «psychology». *Encyclopædia Britannica*.
4. ↑  *روان‌شناسی*، محمدتقی فراهانی، رضا کرمی نوری، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، چاپ هفتم، ۱۳۹۳، ص ۸.
5. ↑  «What is Psychology? (citebite.com)». simplypsychology.org. دریافت‌شده در ۲۵ ژوئیهٔ ۲۰۱۳.
6. ↑  ریتال ل. اتکینسون؛ ریچارد. س. اتکینسون؛ ارنست ر. هیلگارد، ۱۹۸۳، ترجمة محمد نقی براهنی و همکاران، ۱۳۶۶، چاپ هفتم، انتشارات رشد، تهران، صفحهٔ ۳۵.
7. ↑  رودلف گوکلنیوس (به انگلیسی: Rudolphus Goclenius؛ تولد ۱ مارس ۱۵۴۷، وفات ۸ ژوئن ۱۶۲۸م، یک فیلسوف آلمانی درمکتب مسیحی بود. غالباً ابداع اصطلاح «Psychology» که به فارسی روان‌شناسی ترجمه شده؛ به او نسبت داده می‌شود. اگرچه در واقع، حداقل ۶۶ سال قبل از او، این اصطلاح (Psychology)، توسط «مارکو مارولیچ» استفاده شده بود. رودلف گوکلنیوس از حمایت قابل توجهی برخوردار بود. در زمینه مطالعات هستی‌شناسی او سهم بزرگی داشته‌است. بسیاری از عقاید ارسطو را او تکمیل و گسترش داده‌است. ضمن اینکه بسیاری از عقاید خود او نیز توسط فیلسوفان دیگر تکمیل و گسترش پیدا کرده‌اند.

منابع
-----

* شاملو، سعید. (۱۳۷۰). *روان‌شناسی بالینی*. تهران: انتشارات رشد.
* شولتز، دوان‌پی؛ شولتز، سیدنی الن. (۱۳۷۲). *تاریخ روان‌شناسی نوین*. ترجمه علی‌اکبر سیف و همکاران. جلد ۱و۲، تهران: انتشارات رشد.
* محمدپور، احمدرضا. (۱۳۸۸). *روان‌درمانی چیست؟*. تهران: نشر قطره.

پیوند به بیرون
--------------

* همایش جهانی روان‌شناسی
* روان‌شناسی در کشور آرژانتین بایگانی‌شده در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine

| * ن
* ب
* و
روان‌شناسی |
| --- |
| 
* تاریخ روان‌شناسی
* درگاه:روان‌شناسی
* روان‌شناس

 |
| شاخه‌هایپایه | 
* مرضی
* علوم عاطفی
* علوم اعصاب عاطفی
* رفتارگرایی
* علوم اعصاب رفتاری
* شناختی
* علوم اعصاب شناختی
* مقایسه‌ای
* فرهنگی
* رشد
* افتراقی
* فرگشتی
* تجربی
* هوش
* ریاضی
* شخصیت
* مثبت‌گرا
* زبان
* روان‌فیزیک
* کمی
* اجتماعی
* نظری

 |
| روان‌شناسی کاربردی | 
* رفتارکاوی کاربردی
* آزمون روانی
* بالینی
* جامعه
* رفتار مصرف‌کننده
* روان‌شناسی مشاوره‌ای
* آموزشی
* جنایی
* سلامت
* صنعتی و سازمان
* قانون
* رسانه
* نظامی
* سلامت شغل
* دین
* سیاسی
* روان‌سنجی
* مدرسه
* ورزش
* خودکشی‌شناسی
* سامانه‌ها
* شدآمد

 |
| روش‌شناسی | 
* آزمایش روی جانوران
* پژوهش بایگانی
* ژنتیک رفتاری
* وراژن‌شناسی رفتاری
* موردپژوهی
* تحلیل محتوا
* تجربی
* پژوهش انسان
* مصاحبه
* عصب‌تصویربرداری
* دیدبانی
* پژوهش کمّی
* پژوهش کیفی
* سیاههٔ خودگزارش
* بررسی آماری

 |
| رویکردها | 
* رویکرد آدلری
* روان‌شناسی تحلیلی
* رفتارگرایی
* رفتار درمانی شناختی
* روان‌شناسی شناختی
* توصیفی
* نظریه بوم‌سازگان‌ها
* درمان وجودی
* خانواده درمانی
* فمنیست‌درمانی
* گشتالت
* روان‌شناسی انسان‌گرایانه
* روایت‌درمانی
* فلسفه
* روانکاوی
* روان‌درمانی روان‌پویا
* رفتار درمانی معقول
* فراشخصی

 |
| روان‌شناسان | 
* ویلهلم وونت
* ویلیام جیمز
* ایوان پاولف
* زیگموند فروید
* ادوارد ثورندایک
* کارل یونگ
* جان بی. واتسون
* کلارک هال
* کورت لوین
* ژان پیاژه
* گوردن آلپورت
* جوی گیلفورد
* کارل راجرز
* اریک اریکسون
* بی‌اف اسکینر
* دونالد او. هب
* ارنست هیلگارد
* هری هارلو
* هومن نامور
* ریموند کاتل
* آبراهام مزلو
* نیل ای. میلر
* جروم برونر
* دونالد کمبل
* هانس ایسنک
* هربرت سایمون
* دیوید مک کللند
* لئون فستینگر
* جورج آمیتاج میلر
* ریچارد لازاروس
* استنلی شکتر
* رابرت زاینتس
* آلبرت بندورا
* راجر براون
* اندل تولوینگ
* لارنس کلبرگ
* نوآم چامسکی
* اولریک نیسر
* جرومی کاگان
* والتر میشل
* الیوت ارنسون
* دنیل کانمن
* پل اکمن
* مایکل پوسنر
* عاموس تورسکی
* بروس مک‌ایون
* لری اسکوایر
* ریچارد نسبت
* مارتین سلیگمن
* اد دینر
* شلی تیلور
* جان اندرسون
* رونالد کسلر
* جوزف لیدو
* ریچارد دیویدسون
* سوزان فیسک
* روی بامایستر

 |
| فهرست‌ها | 
* مبحث‌های مشاوره
* روان‌شناسی
* نشریه‌ها
* سازمان‌ها
* فهرست روان‌شناسان معروف
* نمای کلی
* روان‌درمانی‌ها
* روش‌های پژوهش
* مکتب‌ها
* گاه‌شمار
* موضوع‌ها

 |
| 
* همچنین ببینیدمعنی در ویکی‌واژه
* Wiktionary category
* ویکی‌سورس
* ویکی‌انبار
* ویکی‌گفتاورد
* Wikinews
* ویکی‌کتاب

 |

| * ن
* ب
* و
روان‌درمانگری (فهرست) |
| --- |
| مکاتب درمانی | 

|  |  |
| --- | --- |
| روان‌پویشی | 
* روان تحلیلی
* درمان آدلری
* روان‌شناسی تحلیلی
* درمان مبتنی بر ذهنی سازی
* درمان متمرکز بر انتقال

 |
| درمان شناختی و رفتاری | 
* رفتاردرمانی شناختی
	+ شناخت درمانی
	+ درمان متمرکز بر شفقت
	+ رفتار درمانی دیالکتیک
	+ رفتاردرمانی عقلانی هیجانی
* تحلیل رفتار بالینی
	+ درمان پذیرش و تعهد
	+ روان‌درمانی تحلیل عملکرد
* فهرست

 |
| انسان‌گرا | 
* درمان فرد مدار
* درمان متمرکزبر هیجان
* درمان وجودی
* درمان مبتنی بر تمرکز
* گشتالت درمانی
* معنا درمانی

 |
| دیگر شیوه‌ها | 
* هنر درمانی
* رقص درمانی
* درمان فمنیستی
* درمان چند وجهی
* موسیقی درمانی
* روایت درمانی
* بازی درمانی
* واقعیت درمانی
* درمان سیستمی
* تحلیل رفتار متقابل
* فهرست

 |
| یکپارچه | 
* درمان التقاطی
* روان‌درمانی یکپارچه‌نگر
* مدل مراحل تغییرl

 |

 |
| رویکردها | 
* روان‌درمانی کوتاه مدت
* مشاوره درمانی
* مشاوره آنلاین
* مرکز اقامتی درمانی
* خودیاری
* گروه حمایتی

 |
| پژوهش | 
* جمع‌بندی بالینی
* پلورالیسم بالینی
* نظریه عوامل مشترک
* قطع درمان
* تاریخچه روان‌درمانی
* مدل درمانگر-پژوهشگر

 |
| تکنیک‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| رفتار درمانی | 
* بیزاری درمانی
* زنجیره‌سازی رفتاری
* مدیریت وابستگی
* حساسیت‌زدایی (روان‌درمانی)
	+ مواجهه درمانی
	+ حساسیت‌زدایی سیستماتیک
* شکل‌دهی
* کنترل محرک

 |
| سایر درمان‌های فردی | 
* آموزش خودکارآمدی
* بیوفیدبک
* بازسازی شناختی
* خود تنظیمی هیجانی
* تداعی آزاد
* تکالیف خانگی
* هیپنوتیزم درمانی

 |
| گروه درمانی | 
* زوج درمانی
* خانواده درمانی
* سایکودراما
* حساسیت آموزی

 |

 |
| افراد | 
* فیلیپ پینل
* یوزف برویر
* زیگموند فروید
* پیر ژانه
* آلفرد آدلر
* شاندور فرنتزی
* کارل یونگ
* لودویگ بینزوانگر
* ملانی کلاین
* اتو رانک
* کارن هورنای
* هری استک سالیوان
* فریتس پرل
* آنا فروید
* دونالد وینیکات
* ویلهلم رایش
* میلتون اریکسون
* ژاک لاکان
* اریک اریکسون
* کارل راجرز
* ویکتور فرانکل
* جرج کلی
* رولو می
* ویرجینیا اکسلاین
* کارل ویتاکر
* آلبرت الیس
* جیمز باجنتال
* ژوزف ولپی
* ویرجینیا ساتیر
* آرون تی. بک
* سالوادور مینوچین
* هانس هرمان استراپ
* پاول واتسلاویک
* هایم جینات
* آگن لیندزلی
* آرتور جانوف
* یوجین جندلین
* رونالد دیوید لینگ
* جین بیکر میلر
* اتو کرنبرگ
* ناتان آزرین
* اروین یالوم
* آرنولد لازاروس
* لورنا اسمیت بنجامین
* مارشا لینهان
* ویتوریو گایدانو
* لزلی گرینبرگ
* ویلیام ریچارد میلر
* استیون هیز
* مایکل وایت
* جفری یانگ
* پیتر فاناجی

 |
| انجمن‌ها | 
* انجمن پیشرفت‌های روان‌درمانی
* انجمن سایکوفیزیولوژی کاربردی و بیوفیدبک
* انجمن اروپایی روان‌درمانی
* جامعه پژوهش‌های روان‌درمانی
* شورای جهانی روان‌درمانی

 |

| * ن
* ب
* و
علوم اجتماعی |
| --- |
| 
* طرح کلی
* تاریخ
* نمایه

 |
| پایه | 
* انسان‌شناسی فرهنگی
* اجتماعی
* زبان‌شناسی
* باستان‌شناسی
* علم اقتصاد خرد
* کلان
* ریاضی
* اقتصادسنجی
* جغرافیا انسانی
* زیست‌محیطی
* تاریخ
* فرهنگی
* علوم کمکی
* اقتصاد
* انسان
* نظامی
* سیاسی
* اجتماعی
* قانون دانش نظری حقوق
* تاریخ
* نظام
* عمومی
* خصوصی
* علوم سیاسی روابط بین‌الملل
* تطبیقی
* فلسفه
* سیاست‌گذاری عمومی
* روان‌شناسی مرضی
* شناختی
* رشد
* شخصیت
* اجتماعی
* جامعه‌شناسی جرم‌شناسی
* جمعیت‌شناسی
* اینترنت
* روستایی
* شهری

 |
| میان‌رشته‌ای | 
* مدیریت مدیریت اجرایی کسب و کار
* اداره امور عمومی
* انتروزولوژی
* مطالعات منطقه‌ای
* مطالعات تجاری
* علوم شناختی
* مطالعات ارتباطی
* اجتماع‌پژوهی
* مطالعات فرهنگی
* مطالعات توسعه
* آموزش
* زیست‌محیطی  علوم اجتماعی
* مطالعات
* مطالعات غذایی
* مطالعات جنسیت
* مطالعات جهانی
* تاریخ فناوری
* بوم‌شناسی انسانی
* دانش اطلاعات
* مطالعات بین‌المللی
* زبان‌شناسی
* مطالعات رسانه‌ای
* فلسفه علم اقتصاد
* تاریخ
* روان‌شناسی
* علوم اجتماعی
* برنامه‌ریزی  کاربری زمین
* منطقه‌ای
* برنامه‌ریزی شهری
* بوم‌شناسی سیاسی
* اقتصاد سیاسی
* بهداشت عمومی
* علم منطقه‌ای
* مطالعات علم و فناوری
* مطالعات علم
* تاریخ دانش
* علوم اجتماعی کوانتومی
* مددکاری اجتماعی
* مطالعات گیاه‌خواری

 |
| فهرست | 
* فهرست مجلات علوم اجتماعی

 |
| دیگررده‌بندی‌ها | 
* علوم رفتاری
* *علوم انسانی*
* علم انسان

 |
| 
* **رده:علوم اجتماعی**
* **Commons**
* نشان درگاه درگاه Society
* **Wikiversity**

 |

| * ن
* ب
* و
آزمون و ارزیابی روان‌شناسی و روان‌پزشکی (ICD-9-CM V3 94.0-94.1, ICD-10-PCS GZ1) |
| --- |
| ضریب هوشی | 
* Wechsler Adult Intelligence Scale
* Wechsler Intelligence Scale for Children
* مقیاس هوش استنفورد-بینه
* Woodcock–Johnson Tests of Cognitive Abilities
* Kaufman Assessment Battery for Children
* Cognitive Assessment System
* Differential Ability Scales
* Ammons Quick Test

 |
| Personality test | 

|  |
| --- |
| 
* پرسش‌نامه شخصیتی چندمحوری مینه‌سوتا
* 16PF Questionnaire
* Revised NEO Personality Inventory

 |
| Projective test | 
* Thematic Apperception Test
* Ink blot test (تست رورشاخ, Holtzman Inkblot Test)
* Szondi test

 |

 |
| Neuropsychological test | 
* آزمون کوتاه وضعیت ذهنی
* Luria-Nebraska neuropsychological battery
* Rey-Osterrieth Complex Figure
* Delis-Kaplan Executive Function System (D-KEFS)

 |
| Other tests | 
* Mental status examination
* Wechsler Memory Scale
* Benton Visual Retention Test
* Vineland Social Maturity Scale

 |

| * ن
* ب
* و
زیست‌شناسی |
| --- |
| زیست‌شناسی | 

|  |  |
| --- | --- |
| بررسی اجمالی | 
* علم
* زندگی
* خواص (سازگاری (زیست‌شناسی), سوخت‌وساز, زیست‌شناسی رشد, سازه, هم‌ایستایی, تولیدمثل, محرک (فیزیولوژی))
* سازماندهی زیستی (اتم > مولکول > اندامک > سلول > بافت (زیست‌شناسی) > عضو (کالبدشناسی) > دستگاه زیستی > جاندار > جمعیت (زیست‌شناسی) > جامعه زیستی > بوم‌سازگان > زیست‌کره)
* فروکاست‌گرایی
* برآمدگی (فلسفه علم)
* مکانیک‌گرایی
* روش علمی
* نظریه علمی
* قانون علمی
* داوری همتا
* Biology journals

 |
| پایه شیمیایی | 
* اتمs
* آمینو اسیدs
* کربوهیدراتs
* پیوند شیمیایی
* عنصر شیمیایی
* لیپیدs
* ماده (فیزیک)
	+ زیست‌شناسی کوانتومی
* مولکولs
* مونومر
* نوکلئیک اسیدs
* ترکیب آلیs
* پی‌اچ
* پلیمر
* پروتئینs
* آب

 |
| سلول | 
* آدنوزین تری‌فسفات
* چرخه سلول
* نظریه یاخته
* پیام‌رسانی سلولی
* تنفس سلولی
* انرژی
* آنزیم
* یوکاریوت
* تخمیر
* سوخت‌وساز
* میوز
* میتوز
* فتوسنتز
* پروکاریوت

 |
| ژنتیک | 
* دی‌ان‌ای
* اپی‌ژنتیک
* زیست‌شناسی تکوینی فرگشتی
* بیان ژن
* تنظیم بیان ژن
* ژنومs
* قوانین مندل
* اصلاح پس از رونویسی

 |
| فرگشت | 
* سازگاری (زیست‌شناسی)
* اولین شواهد حیات
* کارکرد (زیست‌شناسی)
* رانش ژن
* شارش ژن
* تاریخ حیات
* کلان‌فرگشت
* خردفرگشت
* جهش
* انتخاب طبیعی
* تبارزایی
* گونه‌زایی
* آرایه‌شناسی (زیست‌شناسی)

 |
| تنوع زیستی | 
* آرکی‌ها
* باکتری
* یوکاریوت
	+ جلبک
	+ جانوران
	+ قارچ
	+ گیاه
	+ آغازیان
* ویروس

 |
| شکل گیاه و عملکرد | 
* روپوست (گیاه‌شناسی)
* گل
* بافت زمینه
* برگ
* بافت آبکش
* ساقه
* ریشه
* جوانه
* آوندداران
* بافت آوندی
* بافت چوبی

 |
| شکل حیوانی و عملکرد | 
* تنفس
* دستگاه گردش خون
* دستگاه درون‌ریز
* دستگاه گوارش انسان
* هم‌ایستایی
* دستگاه ایمنی
* Internal environment
* دستگاه ماهیچه‌ای
* دستگاه عصبی
* دستگاه تناسلی
* دستگاه تنفسی

 |
| بوم‌شناسی | 
* چرخه بیوژئوشیمی
* برهم‌کنش زیستی
* زیست‌توده
* زیست‌بومs
* زیست‌کره
* اقلیم
* تغییر اقلیم
* جامعه (بوم‌شناسی)
* زیست‌شناسی حفاظت
* بوم‌شناسی اکوسیستم
* زیستگاه
	+ کنام
* میکروبیوم‌ها
* بوم‌شناسی جمعیت
* منبع (زیست‌شناسی)

 |

 |  |
| Research  methods | 

|  |  |
| --- | --- |
| تکنیک‌های آزمایشگاهی | 
* مهندسی ژنتیک
* تراریختی
* الکتروفورز ژل
* کروماتوگرافی
* Centrifugation
* کشت سلول
* توالی‌یابی دی‌ان‌ای
* ریزآرایه دی‌ان‌ای
* پروتئین فلورسنت سبز
* وکتور (زیست‌شناسی مولکولی)
* سنجش آنزیمی
* خالص‌سازی پروتئین
* روش لکه غربی
* روش لکه شمالی
* لکه‌گذاری ساترن
* اندونوکلئازهای محدودکننده
* واکنش زنجیره‌ای پلیمراز
* Two-hybrid screening
* *درون‌تنی*
* *برون‌تنی*
* *درون‌رایانه‌ای*

 |
| تکنیک‌های میدانی | 
* Belt transect
* mark and recapture
* منحنی کشف گونه

 |

 |
| شاخه‌ها | Section 'Branches' not found
 |
| واژه‌نامه‌ها | 
* Biology
* Botanical terms
* Ecological terms
* Plant morphology terms

 |
| 
* نشان درگاه درگاه Biology
* رده:زیست‌شناسی
* Commons
* ویکی‌پدیا:ویکی‌پروژه زیست‌شناسی

 |

| * ن
* ب
* و
رسانه‌های دیجیتال و سلامت روان |
| --- |
| دسته های تشخیصی پیشنهادی یا شناخته شده | 
* اعتیاد به رایانه
* اعتیاد به اینترنت
* اعتیاد جنسی اینترنتی
* اختلال قماربازی
	+ شرط‌بندی اینترنتی
* معضلات استفاده از تلفن‌همراه
	+ بی‌گوشی‌هراسی
* معضلات استفاده از رسانه‌های اجتماعی
* اعتیاد به تلویزیون
* اعتیاد به بازی ویدئویی

 |
| رشته های درگیر | 
* انسان‌شناسی دیجیتال
* جامعه‌شناسی اینترنت
* ارگونومی
	+ Cognitive ergonomics
	+ ارتباطات با واسطه رایانه
	+ روان‌شناسی مهندسی
	+ تعامل انسان و رایانه
	+ Media naturalness theory
	+ Neuroergonomics
* علوم اعصاب
* روان‌پزشکی
	+ Evolutionary
* روان‌شناسی
	+ Clinical
	+ Cognitive
	+ Evolutionary
	+ Social

 |
| شرایط روانپزشکی مرتبط | 
* اختلال اضطراب
* اختلال کمبود توجه بیش فعالی
* Autism
* Depression
* اختلال خوردن
	+ بی‌اشتهایی عصبی
	+ آشفتگی تن‌انگاره
* بی‌خوابی
* اختلال شخصیت خودشیفته

 |
| توجه | 
* اقتصاد توجه
* Attention inequality
* Attention management
* Attention span
* قانون بتریج در تیترها
* Chumbox
* تله‌کلیک
* Digital zombie
* Doomscrolling
* چندوظیفگی انسانی
	+ چندوظیفگی رسانه‌ای
	+ تلفن همراه و رانندگی ایمن
	+ فابینگ
	+ زامبی‌فون
	+ Texting while driving
* Influence-for-hire
* Infodemic
* انفجار اطلاعات
* سرریز داده‌ها
* آلودگی اطلاعات
* Information–action ratio
* سرگرمی رسانه‌ای
* شکاف دانایی
* Missing white woman syndrome
* One weird trick
* Rage farming
* زمان صفحه‌نمایش
	+ تماشای پی‌درپی
	+ Social aspects of television
	+ Television consumption
* Sticky content
* Tabloid television
* خبرنگاری زرد

 |
| سوگیری شناختی/همنوایی | 
* راه حل دم دست
* اثر ارابه موسیقی
* سوگیری تأییدی
* همنوایی
* Echo chamber
* اثر اجماع کاذب
* False-uniqueness effect
* ترس جا ماندن
* حباب فیلتر
* سندرم دنیای کثیف
* منفی‌نگری
* Overchoice
* فشار نظیر
* Pluralistic ignorance
* Self-deprecation
* Social-desirability bias
* Social influence bias
* Social media bias
* مارپیچ سکوت
* Toxic positivity

 |
| موضوعات مرتبط | 
* Affective polarization
* مدرنیته رفتاری
* تصویر بدنی
* Cognitive miser
* Computer rage
* نقد فیس‌بوک
	+ 2021 Facebook leak
	+ قلدری رایانه‌ای
	+ لاغرنمایی
	+ Social media and suicide
	+ خودکشی و اینترنت
* Criticism of Netflix
* سم‌زدایی دیجیتالی
* شکاف دیجیتالی
* Effects of violence in mass media
* عدم سازگاری فرگشتی
* گریفر
* Knowledge divide
* Mass shooting contagion
* دستکاری رسانه‌ای
* Moral panic
* خدمات دوست‌یابی برخط
* Online youth radicalization
* شیر دریایی‌‌گری
* ربات شبکه اجتماعی
* تأثیرات اجتماعی یوتیوب
* Technophilia
* فناوری‌هراسی
* Technostress
* Violence and video games

 |

| * ن
* ب
* و
داروشناسی |
| --- |
| لیگاند (بیوشیمی) | 

|  |  |
| --- | --- |
| تحریکی | 
* آگونیست
* Endogenous agonist
* Irreversible agonist
* آگونیست نسبی
* Superagonist
* Physiological agonist

 |

|  |  |
| --- | --- |
| بازدارنده | 
* آنتاگونیست گیرنده
* آنتاگونیست گیرنده
* Irreversible antagonist
* Physiological antagonist
* آگونیست معکوس
* بازدارنده آنزیم

 |

* دارو
* ناقل عصبی
* آگونیست-آنتاگونیست
* داروبر
 |
| فارماکودینامیک | 

|  |  |
| --- | --- |
| فعالیت در گیرنده | 
* مکانیسم عمل
* شیوه واکنش
* Binding
* گیرنده (بیوشیمی)
* Desensitization (pharmacology)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| دیگر اثرات لیگاند | 
* گزینش‌پذیری (Binding, Functional)
* Pleiotropy (drugs)
* Non-specific effect of vaccines
* اثر نامطلوب
* سمیت (سمیت‌عصبی)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| تحلیل | 
* Dose–response relationship
* معادله هیل
* Schild plot
* معادله هیل
* معادله چنگ-پروسوف
* روش‌ها (Organ bath, Ligand binding assay, Patch-clamp)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| متریک‌ها | 
* Efficacy
* Intrinsic activity
* قدرت اثر (EC50, IC50, دوز مؤثر (داروشناسی), متوسط دوز کشنده، TD50)
* Therapeutic index
* ثابت تفکیک

 |

 |
| فارماکوکینتیک | 

|  |  |
| --- | --- |
| متریک‌ها | 
* Loading dose
* حجم توزیع (Initial)
* Rate of infusion
* شروع اثر دارو
* نیمه‌عمر (داروشناسی)
* پیوند پروتئینی
* فراهمی زیستی

 |

|  |  |
| --- | --- |
| LADME | 
* (L)ADME: (Liberation)
* Absorption
* Distribution
* متابولیسم
* دفع (کلیرانس)

 |

* Compartment
* Bioequivalence
 |
| شاخه‌هایوابسته | 

|  |  |
| --- | --- |
| علوم اعصاب و روان‌شناسی | 
* Neuropsychopharmacology
* نوروفارماکولوژی
* روان داروشناسی
* الکتروفیزیولوژی

 |

|  |  |
| --- | --- |
| پزشکی | 
* Clinical pharmacology
* داروسازی
* شیمی دارویی
* همه‌گیرشناسی دارویی

 |

|  |  |
| --- | --- |
| زیست‌شیمی و ژنتیک | 
* Pharmacoinformatics
* فارماکوژنومیک

 |

|  |  |
| --- | --- |
| سم‌شناسی | 
* Pharmacotoxicology
* نوروتوکسین

 |

|  |  |
| --- | --- |
| داروپژوهی | 
* Classical pharmacology
* Reverse pharmacology

 |

* Photopharmacology
* ایمنی‌شناسی
* زیست‌شناسی سلولی
* فیزیولوژی
 |
| جستارهای وابسته | 
* Coinduction (anaesthetics)
* Combination therapy
* آنالوگ عملکردی (شیمی)
* Polypharmacology
* شیمی‌درمانی
* فهرست داروها
* WHO list of essential medicines

|  |  |
| --- | --- |
| تحمل و مقاومت | 
* تحمل دارویی
* تاکی‌فیلاکسی
* مقاومت دارویی
* مقاومت آنتی‌بیوتیکی
* مقاومت چنددارویی

 |

|  |  |
| --- | --- |
| داروشناسی ضدمیکروبی | 
* Antimicrobial pharmacodynamics
* غلظت بازدارنده حداقلی
* مهارگر باکتری
* Minimum bactericidal concentration
* باکتری‌کش

 |

 |