**شازَند** یکی از شهرهای شهرستان شازند در استان مرکزی در کشور ایران است که در نزدیکی کلان‌شهر اراک و در فاصلهٔ ۳۰ کیلومتری از آن قرار گرفته‌است. شازند از شمال با اراک، از جنوب با ازنا، از شرق با خمین و از غرب با بروجرد و ملایر هم‌مرز است. در لغت‌نامهٔ دهخدا در شرح این شهر آمده‌است: همان ادریس آباد سابق است. نام ایستگاه راه‌آهن میان سمنگان و نورآباد است که در ۳۵۴ هزارگزی ایستگاه راه‌آهن اراک واقع است. کارخانهٔ قند شاهی به سال ۱۳۱۵ ه‍.ش به علت مساعد بودن آن ناحیه برای کشت چغندر به این محل منتقل شد.

نمایی از عبور قطار

ریشه‌شناسی نام
--------------

شازند تا قبل از سال ۱۳۱۷ شمسی و عبور و ساخت ایستگاه راه‌آهن سراسری در زمان رضا شاه بنام ادریس آباد شناخته می‌شد و پس از آن نام شازند برای ایستگاه تعیین ودر پی آن تصمیم گرفته شد که نام ادریس آباد را نیز به شازند تغییر دهند و علت انتخاب مجاورت آن با کوه شاه (کیخسرو) بود که بر بالای آن غار شاه زنده یا غار کیخسرو قرار دارد و به ارتفاع حدوداً …۳ متر است و در شاهنامه کیخسرو پسر سیاوش که از سوی مادر نوه افراسیاب پادشاه توران و سوی پدر نوه کیکاوس پادشاه ایران است از اداره امور مملکت کنار گرفته و از این رو لهراسب را به جانشینی خود انتخاب می‌کند و پس از وداع با رستم به همراه شش نفر از نزدیکترین یارانش که همگی معروفترین پهلوانان ایرانی هستند راهی منطقه شازند می‌شوند که منطقه‌ای مذهبی است طوس، گیو، فریبرز، بیژن، گستهم و نیو در این سفر کیخسرو را همراهی می‌کنند.

شاه عارف و همراهانش به کرانه کوه شاه واقع در روستای بادامک در حاشیه شهر شازند می‌رسند در اینجا شاه یاران خود را رها کرده و از کوه بالا می‌رود و وارد غار می‌شود که این غار اکنون از اماکن مهم مذهبی زرتشتیان جهان است.

پیشینه تاریخی
-------------

اولین سند تاریخی که دربارهٔ شکل‌گیری شهر شازند در منابع مکتوب وجود دارد مربوط به گزارشی است که موسی خورزنی جغرافیدان ارمنی در قرن پنجم میلادی در کتاب خود ارائه کرده‌است. او در شرح ایل‌های امپراطوری ساسانی به رستاق کرج و بابک اشاره کرده و آن‌ها را جزء ایالت اصفهان آورده‌است. شهر کرج در منطقه‌ای قرار داشته‌است که امروزه شهرهای شازند و آستانه قرار دارند بنا به گزارش‌های تاریخی شهر کرج شکل متمرکز نداشته و پراکنده بوده‌است. در دوره اخیر در برخی از منابع از شازند با نام ادریس‌آباد اسم برده شده‌است. با توجه به اینکه نام پدر ابودلف، ادریس بوده‌است، می‌توان نتیجه گرفت که شهر ناپیوسته کرج به صورت روستاهای نزدیک به هم درآمده و نام یکی از این روستاها ادریس‌آباد و محل زندگی ادریس، پدر ابودلف بوده‌است. (این نتیجه‌گیری فاقد منبع تاریخی معتبر می‌باشد. بر اساس مطالعات انجام شده ابودلف و شهر کرج ابودولف متعلق به زمان خلفای اسلامی و هم عصر با آل بویه می‌باشد، در صورتی که نام گذاری روستای ادریس آباد در دوره قاجار است یعنی قریب به هزار سال فاصله زمانی می‌باشد. فلذا چنین نتیجه‌گیری فاقد اعتبار است)

### اقلیم

شازند به لحاظ موقعیت طبیعی خود خوش آب و هواترین شهرهای استان مرکزی است. به‌طوری‌که میانگین دمای آن در تابستان ۲۱ درجه و در بهار ۱۳ درجه است که معتدل‌ترین و خنک‌ترین ناحیه استان در این دو فصل می‌باشد.

شازند
طبیعت شهر شازند
رشته کوه راسوند
دریاچه کوکبیه
### تقسیمات سیاسی

در اوایل انقلاب به دلیل حساسیت روی کلمه شاه که نام شازند از آن برگرفته شده بود نام شهر به سربند که در حقیقت دهستانی از شهرستان شازند است تغییر یافت، اما بعد از ۲۵ سال دوباره در صحن علنی مجلس و در اعتراض نمایندهٔ وقت شهر به شازند برگردانده شد.

### زمین‌شناسی

بر اساس برگه ۱/۱۰۰۰۰۰ تهیه شده توسط سازمان زمین‌شناسی کشور، شهرستان شازند از غربی‌ترین بخش ساختارهای زمین‌شناسی ایران مرکزی آغاز و با گذر از زون آذرین - دگرگونی سنندج - سیرجان به بخش شرقی زاگرس چین خورده ختم می‌شود.

ساختارهای آهکی و دولومیتی به همراه گرانیت‌ها و گرانودیوریت و پگماتیت و اسکارن و شیست در این شهرستان دیده می‌شود.

از مهم‌ترین معادن موجود در شهرستان شازند علاوه بر معادن سنگ ساختمانی می‌توان به معادن سرب و روی، مس، آهن اشاره کرد.

گسل‌های فعال و مهمی در این ناحیه دیده نمی‌شود و همین موضوع سبب ایجاد یک ساختار زمین‌شناسی امن از لحاظ بدور بودن از وجود زلزله‌های قدرتمند شده‌است.

دشت شازند تشکیل شده از رسوبات کواترنری می‌باشد که به علت وجود ساختارهای آذرین-دگرگونی در بالادست رودخانه‌ها، بسیار غنی از مواد معدنی میاشد و حاصلخیزی بالایی برای کشاورزی دارد.

کوه شهباز با ارتفاع ۳۳۸۸ متر در نزدیکی شهر شازند قرار دارد.

### زمین لرزه

بجز وجود گسل‌های کوچک، تابحال گسل مهم و فعالی در شهرستان شازند مشاهده و ثبت نشده‌است، همین موضوع سبب ایجاد فضایی دور از زلزله‌های قوی شده‌است.

نزدیک‌ترین گسل‌های زلزله خیز در این شهرستان شامل گسل بروجرد و گسل میقان در اراک است که گاهی فعالیت این گسل‌ها سبب ایجاد لرزه در نواحی مرزی شهرستان شازند به خصوص در مجاورت شهرستان بروجرد گردیده‌است.

فرهنگ و مردم‌شناسی
------------------

گویش بیشتر مردم شازند فارسی با لهجه است.
همچنین لری ثلاثی نیز در این ناحیه سخن گفته می‌شود.

### جمعیت

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۴۹٬۷۳۸ هزار نفر بوده‌است.

ساختار شهری
-----------

### پارک و فضای سبز

شازند از لحاظ پارک و فضای سبز بسیار غنی می‌باشد و از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به سراب عباس‌آباد که روزانه مردم زیادی از شهرهای همجوار برای سپری کردن اوقاتی خوش به آنجا می ایند. پارکهای دیگری نظیر پارک کارخانه قند و پارک تپه سنگی و پارک کلاوه نیز می‌توان اشاره کرد.

### مناطق تفریحی

سراب عباس‌آباد، سراب بلاغ، پارک تپه سنگی محلهٔ ازنا و پیست اسکی هندودر از گردشگاه‌های شازند هستند. دیگر مناطق دیدنی این شهر را می‌توان بقعه سهل بن علی است که زیارتگاه این منطقه است (این بقعه در شهر آستانه در راستای ۶ کیلومتری این شهر قرار دارد) نام برد.

منطقه نمونه گردشگری عباس‌آباد که در دامنه کوه شهباز قرار دارد و دارای سرچشمه بسیار زیبا و پارک جنگلی و شهر بازی می‌باشد - سفره خانه سنتی و رستوران و کافی شاپ نیز دارد -دارای پارکینگ بزرگ و اختصاصی با نگهبان می‌باشد - از ابتدای بهار تا آبان ماه پذیرای شمار زیادی از گردشگران استان مرکزی و استان‌های همجوار می‌باشد - آب و هوای خنک و درختان بلند و چشم‌انداز کوهستان زیبای شهباز از نقاط برجسته عباس‌آباد شازند می‌باشد

شهر آستانه علوی که در نزدیکی این شهر واقعه شده‌است از بزرگ‌ترین مناطق مذهبی و گردشگری این شهرستان می‌باشد که وجود امامزادگان و مناطق زیبای آن باعث زیبای بیش از حد آن شده‌است.

سد خاکی معدن که به تازگی در سالیان اخیر آبگیری شده هم در نوع خود جالب می‌باشد و افراد زیادی سالیانه به دیدن این سد زیبا می‌روند.

### پیست اسکی بین‌المللی پاکل

در ۳۵ کیلومتری جنوب غربی شازندو در ارتفاع ۲۵۶۰ متر بالاتر از سطح دریا، دامنه‌های شرقی زاگرس این پیست را در دامن خود جای داده‌است. این پیست دارای مسیر اسکی به طول ۶۰۰ متر و طول کلی ۵ کیلومتر و دارای سه دستگاه تله سیژ، رستوران، تجهیزات برف‌روبی و ساختمان اداری است.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | اراک | خنداب و کمیجان | ملایر |  |
| خمین | شمال | بروجرد |
| شرق   **شازند**    غرب |
| جنوب |
| الیگودرز | ازنا | دورود |

صنعت و اقتصاد
-------------

اقتصاد اصلی شهر بر پایه کشاورزی و صنعت می‌باشد. کشاورزی و دام پروری از گذشته تاکنون از مشاغل و تولیدات اصلی این شهر می‌باشد. و تقریباً تمام دشت این شهر در حال کشت می‌باشد. پرورش دام و طیور و زنبور عسل در کنار کشاورزی رونق بسیار خوبی دارد. در سال ۱۳۱۷ شمسی با تأسیس کارخانه قند کشت چغندر و دنبال آن دامپروری رونق بساری یافت و چرخه اقتصادی بسیار مهمی را در شهر شازند و مناطق همجوار ایجاد کرد. پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ صنایع نفتی و شیمیایی در این شهر اقتصادی نوین و پویایی را وارد منطقه کردند به طوریکه اکنون شازند یکی از قطب‌های تولید مواد نفتی و شیمیایی می‌باشد.

کارخانه قند شازند که در سال ۱۳۱۷ تأسیس شد، که اولین کارخانه ایجاد شده در استان مرکزی است اما به دلیل مدیریت نامناسب و فرسودگی و عدم بازسازی در ۱۳۸۹ تعطیل شد.

منابع
-----

1. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژانویه ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۹ مه ۲۰۲۱.
2. ↑  «شهرستان شازند». اداره فرهنگ وارشاد اسلامی استان مرکزی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
3. ↑  «شهرداری شازند». *shazand.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۹.
4. ↑  علیرضا, خزائلی (1385-01-01). "معرفی شهر گمشده کرج ابودلف در اثری جغرافیایی از محمدحسن خان اعتمادالسلطنه". **0** (4544): 71–78. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (help); Check date values in: `|date=` (help)
5. ↑  «تاریخچه شهر شازند». شهرداری شازند.
6. ↑  «اداره بیمه خدمات درمانی شازند». اداره بیمه سلامت استان مرکزی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
7. ↑  «معرفی شهرشازند». *shahrmajazi.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۶-۱۶.
8. ↑  «معرفی شهرشازند». *خبرنگاران جوان*.
9. ↑  «درباره شازند». دانشگاه پیام نور شازند.
10. ↑  «شازند». تبیان.
11. ↑  «بحران یا آشفتگی اتنونیمیک در تقسیم بندی های زبانی و گویشی لری».
12. ↑  «زبان لری».
13. ↑  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
14. ↑  «شازند- پیست اسکی پاکل». پرتال جهانگردی پارس سیتی.
15. ↑  «تراژدی تعطیلی کارخانه قند شازند». پایگاه خبری مرکزی نیوز. ۱۱ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.
16. ↑  «صفر کردن تعرفه واردات شکر تعطیلی کارخانه شازند را رقم زد». خبرگزاری خانه ملت. ۲ بهمن ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۳.

| * ن
* ب
* و
مراکز شهرستان‌های استان مرکزی |
| --- |
| 
* آشتیان
* اراک
* تفرش
* خمین
* خنداب
* دلیجان
* ساوه
* شازند
* کمیجان
* مامونیه
* محلات
* فرمهین

 |

| * ن
* ب
* و
پرچم ایران شهرستان شازند |
| --- |
| مرکز | 
* شازند

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* آستانه
* شازند

 |
| دهستان‌ها  و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| آستانه | 
* برج
* برج چشمه محمود
* پاکل
* پرکله
* پلنگدر
* سرسختی بالا
* ضیاآباد
* ظهیرآباد آستانه
* عضدیه
* قلعه آقاحمید
* قلعه بالمان
* قلعه عباس‌آباد
* نورآباد

 |
| کزاز | 
* اکبرآباد
* البرز
* جمال‌آباد
* چشمه سار
* حک سفلی
* حک علیا
* ده پول
* رشان
* سرسختی پایین
* سورانه
* علی‌آباد
* غینر
* قدمگاه
* کزاز
* ورقا

 |

 |

 |
| زالیان | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* مهاجران
* توره

 |
| دهستان‌ها  و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| پل دوآب | 
* اسکان
* الرج
* بانه
* بصری
* تحت محل
* جزنق
* حسن‌آباد (جنوب)
* حسن‌آباد (شمال)
* حسین‌آباد
* حصار
* حمریان
* خسبیجان
* سرچال
* سنگر
* سوارآباد سفلی
* فر
* قلعه گاوگدار
* کلاهدوز
* کیشان
* لنجرود
* مزرعه کیشان
* مهاجران ابوالحسن
* مهاجران خاک
* مهاجران کمر
* مهدی‌آباد
* میان رود
* نبی در

 |
| زالیان | 
* آدینه مسجد بالا
* آدینه مسجد پایین
* باقرآباد
* برج بالان
* بیاتان سوخته
* چهارچریک
* حصار دره
* دره پیری
* ده کایید
* دوجفت
* رستم‌راه
* رضاآباد
* زالیان
* سرکمری
* صادق‌آباد
* علی‌آباد
* قمارخان
* کله چوب
* گونستان
* نجف‌آباد

 |
| نهرمیان | 
* بهمنی
* تاج دولتشاه
* جلایر
* چقاسیاه
* خیرآباد
* سنگ سفید
* سوارآباد علیا
* ظهیرآباد نهرمیان
* قره بنیاد
* قلعه‌چی بالا
* قلعه‌چی پایین
* قوش‌تپه
* کتیران بالا
* کتیران پایین
* کله نهرمیان
* کوس علی
* گل زرد قلعه
* مروارید دره
* مزرعه خاتون
* نهرمیان

 |

 |

 |
| قره کهریز | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* شهباز

 |
| دهستان‌ها  و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| قره کهریز | 
* ابباریک
* باغ برآفتاب
* تجره
* تخمار
* تکیه
* چناس
* حصار محمدیه
* دستجرده
* عمارت
* عنبرته
* قلعه پسی‌جان
* قلعه دیزیجان
* کرک
* مجتمع صنعتی بازنه
* موچان
* واشه

 |
| کوهسار | 
* ارتلق‌آباد
* جلال‌آباد
* چقاپهنه
* حاجی‌آباد
* حسین‌آباد
* ده احمد
* روغنی
* زنگدر
* قاقان
* کپر
* گورچک
* محمودآباد
* وناوی

 |

 |

 |
| سربند | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* هندودر

 |
| دهستان‌ها  و روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| مالمیر | 
* آب بخشان
* آقاجکندی
* آق‌بلاغ محمدحسین خان
* برج عباس خان
* بن گنبد
* تپه
* تلخستان
* توان‌دشت سفلی
* توان‌دشت علیا
* حاجی بیگ
* حشیان
* خشکه درمالمیر
* خلج مالمیر
* ده عبدالله
* ده علی مراد
* ده علی‌خان
* ده مولا
* زاغه اکبرآباد
* قره داش
* گل زرد عبدی
* مالمیر
* نیازاغه

 |
| هندودر | 
* آغچه بلاغ
* آق‌بلاغ سادات
* ارکلو
* اسکندرلو
* ایمانلو
* باجگیران
* برج عیوض
* بهرام‌آباد
* چال هما
* چم رحیم
* چنارستان
* حاج یوسف
* خلج علیا
* خلیفه بلاغی
* خمستان
* خنار دره سفلی
* خنار دره علیا
* ده آقا
* ده اصغر
* ده حسین
* ده خرابه کند
* ده داود
* ده ذوالفقار
* ده زمان
* ده سلمان
* ده کوثر
* ده گلشن
* ده مهدی
* ده میرقاسم
* دوآب
* روشت
* سارجلو
* سیاه سلطان
* عزت‌آباد
* علی قورچی
* فاقرلو
* فیزیانه سفلی
* قاییدان
* قرینه دره سفلی
* قرینه دره
* قشلاق
* قلعه تیمورخان
* قلعه‌نو
* کارخانه
* کهنه حصار
* گچلو
* گزطاف سفلی
* گزطاف علیا
* گل بداق
* گل زرد مالمیر
* لوزدر سفلی
* لوزدر علیا
* لوزدر وسطی
* محمودآباد
* مرادخان
* مروار
* مصرلو
* ملاباقر علیا
* ملحمدر
* نظام‌آباد
* وزمستان سفلی
* وزمستان علیا

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان مرکزی |
| --- |
| مرکز | 
* اراک

 | استان مرکزیاستان مرکزیاراکاراکساوهساوه |
| شهرستان‌ها | آشتیان • اراک • تفرش • خمین • خنداب • دلیجان • زرندیه • ساوه • شازند • کمیجان • فراهان • محلات |
| شهرها | آستانه • آشتیان • آوه • اراک • پرندک • تفرش • توره • جاورسیان • خشکرود • خمین  • خنداب  • خنجین • داوودآباد • دلیجان • رازقان • زاویه • ساروق • ساوه • شازند • شهباز • غرق‌آباد • فرمهین • قورچی‌باشی • کارچان • کمیجان • مأمونیه • محلات • مهاجران • میلاجرد • نراق • نوبران • نیم‌ور • هندودر |
| جای‌های دیدنی | آتشکده آتشکوه • آتشکده خورهه • بازار اراک • پل دوآب • گلخانه‌های محلات • سرچشمه محلات • حمام چهارفصل • حمام لکان • خانه سید روح‌الله خمینی • روستای هزاوه • سد پانزده خرداد • غار آزادخان • غار چال‌نخجیر • کاروانسرای دودهک • مدرسه سپهدار • مسجد شش‌ناو • یخچال مهدی‌آباد • مسجد جامع ساوه • آب گرم محلات • تالاب میقان • مسجد سرخ • مسجد جامع نراق • عمارت امیر مفخم بختیاری • آب‌انبار بلور • قلعه سالار محتشم • پیست اسکی شازند • یخچال نیم‌ور • خانه معتمدالایاله • خانه میرزا هدایت‌الله وزیردفتری • خانه عبدالعظیم قریب • بازار نراق • بقعه پیر مرادآباد |