**رادکان**، مرکز بخش رادکان و شهری از توابع شهرستان چناران در استان خراسان رضوی ایران است. این شهر در ۷۵ کیلومتری غرب مشهد قرار دارد. این شهر در طول تاریخ چندین مرتبه تخریب شده و بازسازی شده‌است. 

برخی شهرهای ولایت طوس به ترتیب طبران، تروغوز، نوقان و **رادکان** در کتاب صورة الارض ترسیم شده توسط ابن حوقل مشخص شده‌است.

موقعیت جغرافیایی
----------------

در شمال شرق ایران، استان خراسان رضوی در شهرستان چناران و در بخش مرکزی، دهستانی قرار دارد که به بلندای تاریخ قدمت دارد و نامش «رادکان» (Radkan) است و در فاصله ۷۵ کیلومتری شمال غربی شهر مشهد واقع گردیده‌است. این منطقه در دامنه‌های جنوبی سلسله جبال هزار مسجد و در حاشیه دشت کشف رود قرار دارد. اگر بخواهیم به رادکان سفر کنیم، باید ۱۵ کیلومتر بعد از شهر چناران از جاده اصلی این شهر به سمت قوچان در قسمت شمال، جاده فرعی آسفالته‌ای را که ۹ کیلومتر طول دارد، طی طریق کنیم به شهر حکایت‌های تاریخ و سرگذشت‌ها، رهنمون می‌شویم.

نام گذاری
---------

نام این شهر را در اصل «راتکان» یا ریشه پهلوی آن، «آرتاکانا» می‌دانند.

تاریخچه
-------

براساس کاوشها و یافته‌های باستان‌شناسی وبا توجه به شرایط اقلیمی مناسب و حاصلخیز بودن خاک، وجود رودخانه دائمی و چشمه‌ساران فراوان و ییلاقهای مفرح در حدود چهار هزار سال و به قولی هفت هزار سال قبل زندگی اجتماعی و مدنی در این منطقه شکل گرفته‌است. منطقه «رادکان» همواره پر رونق و مورد توجه حکومت گران و امراء بوده‌است و برپایی زندگی اجتماعی در رادکان موجب شکل‌گیری و تحکیم شالوده‌های فرهنگی گردیده‌است. رادکان در دوران باستان و دوره اسلامی یکی از شهرهای مهم توس بوده وهمچنین بنا به برخی از نوشته‌های قدیمی «توس» نام ناحیه‌ای از خراسان بزرگ که مرکز آن «رادکان» بوده و در این ناحیه هفتاد هزار نفر جمعیت داشته‌است. برخی هم رادکان را تا قبل از سلطه مغول مرکز خراسان دانسته‌اند وپس از برافتادن حکومت ایلخانان در ولایات مختلف و تسلط و حاکمیت دولت سربداران مدتها تحت حکومت امرای این دولت شیعه مذهب در خراسان بوده‌است. «مرغزار یا النگ رادکان»(Radkan olang) چمنزاری طبیعی بوده که به سرسبزی و زیبایی به «بهشت خراسان» شهرت داشته و محلی برای شکار و تفریح و نیز محل همایش‌ها، تجمع و آموزشهای نظامی و ارتش حکام و پرورش اسب بوده و رودخانه مهم «کشف رود» (رودکاسک kask) از داخل آن می‌گذشته و امروز به دلیل حفر بی‌رویه چاه‌های عمیق کشاورزی کاملاً خشکیده و اثری از آن سرسبزی دیده نمی‌شود. همین مرکزیت و امتیاز ممتاز باعث شد که هرگوشه و کنار این سرزمین نمودار دوره‌ای از تاریخ و بخشی از تمدن ایران زمین را که همواره برکانون اصیل‌ترین فرهنگها و ارزشهای اخلاقی تکیه داشته و از حیث فرهنگهای گوناگون، که به ویژگیهای برجسته و فضائل علمی و اخلاقی و نشاط و کوشش و هنرهای ظریفه و عشق و زیبایی آراسته بوده‌است که نبوغ ممتاز و فرهنگ عالی و ذوق هنری و روشهای نیک اجتماعی مردمان بردبار و استوار این مرزو بوم مورد تحسین و زبانزد جهانیان بوده را شکل می‌داده‌است.

اما اهمیت و شهرت رادکان به قرون صدر اسلام و متاخر منحصر نمی‌شود، بلکه بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی رادکان از هفت هزار سال پیش مسکون بوده‌است. در بررسیهای پیمایشی با محوطه باستانی وسیع و مهمی به نام «تپه قیاس آباد» در سه کیلومتری شرق رادکان مواجه شدیم و پس از بررسی میدانی و مطالعه سفالهای پراکنده بر روی تپه به این نتیجه رسیدیم که در حدود هزاره پنجم پیش از میلاد آن محل مسکون بوده‌است. باستان شناسانی که بعدها جهت مطالعه فرهنگ‌های پیش از تاریخ دشت طوس را مورد مطالعه و بررسی قرار دادند ضمن تأیید فرضیه قدمت هفت هزارساله رادکان، سفالهای پراکنده بر سطح تپه قیاس آباد را با سفالهای «تپه چشمه علی» ری و «تپه اسماعیل آباد» کرج متعلق به هزاره پنجم پیش از میلاد قابل مقایسه و همزمان تشخیص دادند. اما آنچه اکنون از رادکان دوره اسلامی باقی مانده، بقایای درهم ریخته و ویرانه محصور شهر کهن رادکان معروف به «قلعه گبری» و میل یا برج رادکان در فاصله یک کیلومتری جنوب غرب قلعه گبری است.

پیشینه
------

رادکان یکی از شهرهای ولایت توس به‌شمار آمده و در کتب تاریخی از آن یاد شده‌است.

اصطخری در نیمه اول قرن چهارم می‌نویسد: 

> «اگر طوس را در شمار نیشابور گیریم شهرهای طوس عبارتست از **رادکان**، طابران، بزدغور، نوقان
> 
> 

ابن حوقل در نیمه دوم همین قرن می‌نویسد: 

> «طوس در مجموع نیشابور باشد شهرهای آن عبارتست از **رادکان**، طبران، نوقان، تروغوز
> 
> 

صاحب حدود العالم ولایت توس را توصیف کرده و می‌نویسد:

> «طوس ناحیتی است و اندر وی شهرکهاست چون طوران، نوقان، بروغون، **رایکان**، بنوازه و اندر میان کوه‌هاست و اندر کوه‌های وی معدن پیروزه و معدن مس و سرب و سرمه و شبه و دیگ سنگین و سنگ خان و شلواربند و جوراب خیزد».
> 
> 

مقدسی صاحب احسن التقاسیم در نیمه دوم قرن چهارم هجری ولایت طوس را چنین توصیف نموده‌است: 

> «طوس خزانه ایرانشهر است که قصبه‌اش طابران، نوقان، **رادکان**، جنابذ، استورقان و تروغبذ است».
> 
> 

در کتاب سفرنامه ناصرالدین شاه به خراسان ص ۲۰۵ و۲۰۹سال ۱۲۸۳هجری قمری چنین آمده‌است ناصرالدین شاه؛ در ربیع الاول سال ۱۲۸۱ هجری ق به شهر رادکان رسیدیم و از چمن گوباغ تا شهر رادکان یک فرسنگ راه است وبرج قدیم رادکان در این راه واقع است.

شهر رادکان قلعه بزرگ و محکم دارد که هزار خانوار در آن مسکن دارند و این شهر دارای بازار و دکان و حمام عالی و اطراف قلعه رادکان خندقی است عمیق که غالباً پر از آب در دومین سفر در سال ۱۳۰۰ه‍.ق چنین می‌گوید؛ روز ۷ شوال سال ۱۳۰۰ه‍.ق موکب همایونی بار دیگر به شهر رادکان فرود آمد رادکان جای بسیار خوبی است. در کتب تاریخی زیادی همچون تاریخ نامه هرات. حبیب السیر. روضه الصفا. تاریخ جهانگشای جوینی… اشاره به چمنزار (النگ) شده که اکثر حاکمان جشنها و تاج گذاری و… را دراین منطقه برگزار می‌کردند و در این کتب اشاره شده در زمان نادر شاه افشار چمن رادکان (النگ) مرکز پرورش اسب و تأمین خوراک ارتش اوست. عبدالرزاق سمرقندی در کتاب مطلع السعدین نوشته‌است: امیرتیمور گورکانی در جلگه وسیع رادکان با هزاران نیرو فرود آمده. سمرقندی علاوه بر اتراق امیر تیمور، تعدادی از سربداران با فرماندهی می‌رسید خواجه علی در موسم بهار در مرغزار رادکان فرود آمدند.

آثار تاریخی
-----------

* آرامگاه خواجه رادکان
* ارگ رادکان
* تپه رادکان
* میل رادکان
* خرابه قلعه رادکان
* مسجد جامع رادکان
* حمام رادکان
* یخدان رادکان
* بستنی رادکان

ّبزرگان و نام آوران
-------------------

خواجه نظام الملک طوسی

امام محمد غزالی طوسی

محمدرضا شجریان (ایشان چندسالی در رادکان معلم بوده‌اند و نقشه ایران را که کشیده و بر دیوار مدرسه نصب کرده بود، هنوز وجود دارد)

جمعیت
-----

این شهر براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۲۶۰۹ نفر (۷۸۴ خانوار) بوده‌است.

جستارهای وابسته
---------------

* فهرست روستاهای ایران

منابع
-----

1. ↑  وزارت کشور (۲۰۲۰-۰۲-۰۷). «شهرشدن رادکان».. پیوند خارجی در `|وبگاه=` وجود دارد (کمک)[*پیوند مرده*]
2. ↑  مهرالزمان نوبان (۱۳۷۶)، *نام مکان‌های جغرافیایی در بستر زمان*، تهران: انتشارات ما، ص. ۲۴۷، شابک ۹۶۴-۶۴۹۷-۰۰-۴
3. ↑  «درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395». *www.amar.org.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۷.

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان چناران |
| --- |
| مرکز | 
* چناران

 |
| بخش‌ها | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* چناران

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| چناران | 
* آق‌صحرا
* آهنگر
* احمدآباد فروتن
* اخلمد سفلی
* اخلمد علیا
* امیرآباد
* بگیجان
* بهرآباد
* بیجرک
* تلکی
* جغ‌جغ
* جوکال
* چاه آستانه
* چاه جمع آب
* چاه زارعین زناقل
* چاه عمیق مختارزاده
* چاهدره
* چشمه ماهی
* حسن‌آباد
* حسین‌آباد نیازی
* حسین‌آباد
* خامی
* خرم‌آباد
* خواجه جراح
* خواجه ولی
* خوشانه
* خیرآباد
* دق‌آب
* ده‌باغ
* دهنه ابقد
* دهنه اخلمد
* دوست‌آباد
* رخکن
* رضاآباد سرهنگ
* رضاآباد طاهری
* ساروجه
* سرک
* سمندر
* شترپا
* شرکت خرم
* شکرآباد
* شکرآباد
* صفی‌آباد
* عباس‌آباد
* عبدل‌آباد
* عرب‌آباد
* فیض‌آباد
* قالی گنبد
* قزلر
* قلعه نو
* قلقوچان
* قم
* قیص‌آباد
* کبیر
* کج گردن
* کرکر
* کلاته میان
* کمبلان
* گرماب
* گل خاتون
* گلخندان
* گلشن‌آباد
* گنبد ضیا
* گوه خالصه
* گوه کلاته
* ماسی حضرتی
* ماسی ماسکانلو
* مزنگ
* ملی
* نهرآباد
* نورالدین
* نوروزآباد
* نوروزآباد
* هلال
* یوردچوپان

 |
| بقمچ | 
* اندیشش
* بقمچ
* کلاته گاه
* گاش
* گاه

 |

 |

 |
| رادکان | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | رادکان |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| رادکان | 
* آبگاهی
* اسلام‌آباد
* امامزاده ابراهیم
* بارو
* خریج
* خواجه گرداب
* دلمه علیا
* قدیرآباد
* قرق
* کلاته سادو
* گروه
* گلچین
* مریچگان سادات رضوی
* مریچگان
* مغان

 |
| غیاث‌آباد | 
* چمن گاوباغ
* چهچهه
* رضاآباد گیجان سامدی
* زینگر
* علی‌آباد
* غیاث‌آباد
* قزل حصار
* کلاته منصوری
* منصورآباد گیجان

 |

 |

 |
| سیدآباد | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | سیدآباد |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| سیدآباد | 
* آق چشمه
* احمدآباد
* اسکندرآباد
* توربچاه بالا
* توربچاه پایین
* چهارحوض
* چهارمهن
* حسن قتلق
* حکم‌آباد
* داش بلاغ
* سوما
* شریف‌آباد
* شیخ کانلو
* قره جو
* قزلی
* کاسک
* کلاته آراز
* کلاته سلیمانی
* کلاته ملو
* کنان
* کنده بیره
* مجیدآباد
* محمدآباد
* محمدآباد کرتان
* محمدقلی
* مزرعه توکلی
* مزرعه قاضی
* مزرعه موفق
* نانواخانه
* هفت چاه

 |
| حکیم‌آباد | 
* افضل‌آباد
* ایده لق
* ایل‌آباد
* بش حوض
* بهمن جان سفلی
* بهمن‌جان علیا
* بیرمشاه
* تاس تپه
* جعفرآباد
* چمگرد
* حاجی‌آباد
* حسین‌آباد
* حکیم‌آباد
* سوهان
* عبدل‌آباد کوهستانی
* علی‌آباد بهمن جان
* قاسم‌آباد
* قزل کن
* کلاته جعفر
* کلاته شرف
* گوارشکان
* موچنان
* موسی‌آباد

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان خراسان رضوی |
| --- |
| مرکز | 
* مشهد

 |  |
| شهرستان‌ها | 
* باخرز
* بردسکن
* بجستان
* تایباد
* تربت جام
* تربت حیدریه
* چناران
* جغتای
* جوین
* خلیل‌آباد
* خواف
* خوشاب
* داورزن
* درگز
* رشتخوار
* زاوه
* زبرخان
* سبزوار
* سرخس
* ششتمد
* صالح‌آباد
* فریمان
* فیروزه
* قوچان
* طرقبه شاندیز
* کاشمر
* کلات
* کوهسرخ
* گناباد
* گلبهار
* مشهد
* مه‌ولات
* میان‌جلگه
* نیشابور

 |
| شهرها | 
* آلماجق
* احمدآباد صولت
* اسحاق‌آباد
* انابد
* باجگیران
* باخرز
* بار
* بایگ
* بجستان
* بردسکن
* بیدخت
* تایباد
* تربت جام
* تربت حیدریه
* جغتای
* جنت‌آباد
* جنگل
* چاپشلو
* چخماق
* چکنه
* چنار
* چناران
* حسن‌آباد
* حکم‌آباد
* خرو
* خلیل‌آباد
* خواف
* داورزن
* درود
* درگز
* دولت‌آباد
* رادکان
* رباط سنگ
* رشتخوار
* رضویه
* رودآب
* روشناوند
* ریواده
* ریوش
* ریوند
* سبزوار
* سده
* سرخس
* سفیدسنگ
* سلامی
* سلطان‌آباد
* سمیع‌آباد
* سنگان
* سیدآباد
* شادمهر
* شامکان
* شاندیز
* ششتمد
* شهر جدید بینالود
* شهرآباد
* شهرزو
* شهرکهنه
* صالح‌آباد
* طرقبه
* عشق‌آباد
* فرگ قلعه
* فرهادگرد
* فریمان
* فیروزه
* فیض‌آباد
* قاسم‌آباد
* قدمگاه
* قلعه‌نو علیا
* قلندرآباد
* قوچان
* کاخک
* کاریز
* کاشمر
* کدکن
* کلات
* کندر
* گرماب
* گلبهار
* گلمکان
* گناباد
* لطف‌آباد
* مزداوند
* مزرج
* مشهد
* مشهد ریزه
* ملک‌آباد
* نسر
* نشتیفان
* نصرآباد
* نقاب
* نوخندان
* نیشابور
* نیل‌شهر
* همت‌آباد
* یونسی

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آبشار اخلمد
* آبشار رودمعجن
* آرامگاه اسرار
* آرامگاه بیهقی
* آرامگاه بقراط
* آرامگاه عمر خیام
* آرامگاه عطار نیشابوری
* جاده باغرود
* آرامگاه علامه شهرستانی
* آرامگاه فردوسی
* آرامگاه سید حسن مدرس
* آرامگاه کمال‌الملک
* آرامگاه لقمان
* آرامگاه امین التجار
* آرامگاه ملا هادی سبزواری
* آرامگاه نادرشاه
* آستان قدس رضوی
* قلعه آتشگاه
* قلعه ریگ
* قنات قصبه
* چهارتاقی خانه دیو
* حرم امام رضا
* میل اخنگان
* مناره خسروگرد
* برج علی‌آباد
* برج فیروزآباد
* بند نادری
* بند گلستان
* پارک ملی تندوره
* دریاچه بزنگان
* دهکده چوبین نیشابور
* دیزباد
* تنگل سنگ نسو
* طبس
* زعفرانیه
* رباط شرف
* رباط کانون
* سد دوستی
* غار مغان
* کتیبه نادری
* کوهسنگی
* آرامگاه شیخ احمد جامی
* محوطه باستانی بندیان
* مسجد گوهرشاد
* آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر
* آبگرم خلیل‌آباد

 |
| **درگاه خراسان** |