**قیام تونس** (۲۰۱۰–۲۰۱۱) معروف به **انقلاب یاس تونس** یک کارزار فشرده ۲۸ روزه مقاومت مدنی و سلسله‌ای از تظاهرات‌های خیابانی در تونس بود که از دسامبر ۲۰۱۰ آغاز شد. در تاریخ ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۱ میلادی، (۲۴ دی ۱۳۸۹ خورشیدی) و در پی ناآرامی‌ها و اعتراضات گسترده مردم تونس و کشته‌شدن ده‌ها نفر از معترضان در حمله نیروهای امنیتی به تظاهرکنندگان ضددولتی، زین‌العابدین بن علی ابتدا دولت و مجلس را منحل کرد و سپس از قدرت کنار رفت و پس از ۲۱ سال قدرت، جای خود را موقتاً به محمد الغنوشی، نخست‌وزیر سپرد. وی به همراه خانواده‌اش به عربستان سعودی گریخت. در نهایت به دموکراتیزه کردن کامل کشور و برگزاری انتخابات آزاد و دموکراتیک منجر شد.

تظاهرات ناشی از بیکاری بالا، تورم مواد غذایی، فساد، فقدان آزادی های سیاسی (مانند آزادی بیان) و شرایط بد زندگی بود. این اعتراضات غمبارترین موج ناآرامی اجتماعی و سیاسی در تونس در سه دهه گذشته بود  و منجر به کشته و زخمی شدن تعداد زیادی شد که بیشتر آنها نتیجه اقدامات پلیس و نیروهای امنیتی بود.

چندی پس از خروج بن علی، راشد الغنوشی که ۲۰ سال در تبعید در خارج از تونس به سر می‌برد، به همراه هفتاد تن از مخالفان رژیم زین‌العابدین بن‌علی به تونس بازگشت. راشد غنوشی ضمن مردود دانستن مقایسه‌اش با سید روح‌الله خمینی، از تصمیم خود در تشکیل «حزب اسلامی تونس» خبر داد.

تظاهرات گستردهٔ اجتماعی در تونس، با خودسوزی یک جوان تونسی به نام محمد بوعزیزی در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰ شروع شد و پس از چندی به شورش مردمی انجامید. این جوان تونسی در اعتراض به این که پلیس مانع شده بود، وی بدون جواز سبزی و میوه بفروشد، خود را در خیابان آتش زد و متعاقباً در بیمارستان درگذشت. این حادثه باعث شروع هفته‌ها تظاهرات خشونت‌آمیز خیابانی در سراسر تونس، در اعتراض به بیکاری، فساد و گرانی مواد غذایی شد و به تغییر رژیم و فرار رئیس‌جمهوری تونس انجامید.

گروه چهارجانبه گفتگوی ملی تونس جایزه صلح نوبل ۲۰۱۵ را به دلیل «سهم تعیین کننده خود در ایجاد دموکراسی کثرت گرایانه در تونس در پی انقلاب تونس در سال ۲۰۱۱» دریافت کرد.  این اعتراضات الهام بخش اقدامات مشابه در سراسر جهان عرب بود، در یک واکنش زنجیره‌ای که به جنبش بهار عربی معروف شد.

نام‌گذاری
---------

در تونس و جهان عرب، تظاهرات و تغییر حکومت را انقلاب یا گاهی شورش سیدی بوزید می‌نامند، نامی که از سیدی بوزید، شهری که اعتراضات اولیه در آنجا آغاز شد، گرفته شده است. در رسانه‌های غربی، این رویدادها به نام گل ملی تونس و مطابق با نامگذاری ژئوپلیتیک «انقلاب‌های رنگی»، **انقلاب یاس** یا **بهار یاس** نامیده شده است. نام "انقلاب یاس" از روزنامه‌نگار آمریکایی اندی کاروین سرچشمه گرفته است، اما در خود تونس به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار نگرفت. 

یوسف صدیک فیلسوف تونسی این اصطلاح را نامناسب می‌دانست زیرا خشونتی که همراه با این رویداد بود «شاید به عمق روز باستیل» بود و اگرچه این اصطلاح توسط زید الهانی روزنامه‌نگار تونسی ابداع شد، که برای اولین بار از آن در وبلاگ خود استفاده کرد و در ادامه از طریق رسانه‌های اجتماعی مانند فیس بوک در میان جوانان تونس پخش شد.

بحث پیرامون نام و تأثیرات شاعرانه در پس انقلاب تونس یک سؤال رایج در میان روشنفکران تونس بود. نامی که در تونس پذیرفته شد، **انقلاب کرامت** بود که ترجمه‌ای از نام عربی تونس برای انقلاب، ثورة الکرامة (ثورة الکرامه) است.

پیشینه
------

زین العابدین بن علی، رئیس جمهور تونس از سال ۱۹۸۷، عمدتاً به عنوان یک کشور تک حزبی با قانون اساسی دموکراتیک (RCD) بر تونس حکومت می‌کرد. مشخصه دولت او توسعه بخش خصوصی تونس به نفع سرمایه‌گذاری خارجی و سرکوب مخالفان سیاسی بود. رسانه‌های خارجی و سازمان‌های غیردولتی از دولت او انتقاد کردند که مورد حمایت ایالات متحده و فرانسه بود. در نتیجه، واکنش‌های اولیه به سوء استفاده‌های بن‌علی توسط ایالات متحده و فرانسه خاموش شد و اغلب موارد اعتراض سیاسی-اجتماعی در کشور به ندرت به تیتر اخبار مهم تبدیل می‌شد.

شورش در تونس همواره نادر بود به خصوص که این کشور به طور کلی در مقایسه با سایر کشورهای منطقه ثروتمند و با ثبات بوده است. تظاهرات توسط رژیم سرکوب و سکوت شده بود، و معترضان به خاطر چنین اقداماتی مانند صدها تظاهرکننده بیکار در الردیف در سال ۲۰۰۸ زندانی شدند. همانطور که محمد باچا در کتاب خود به نام شعارهای انقلابی اولتراهای کلوپ آفریقا اشاره کرده است، جوانان تونسی راهی برای ابراز خشم و نارضایتی خود از طریق شعارهای هواداران انجمن ورزشی باشگاه افریقای اولترا پیدا کردند، مانند: *سرمایه بسیار عصبانی است، ما همبستگی می‌کنیم وقتی می‌جنگیم با فرزندانی که به ما ظلم می کنند، و ای رژیم، انقلاب نزدیک است.*

در زمان انقلاب، الجزیره انگلیسی گزارش داد که با پیام‌های مختلف حمایتی که در توییتر و فیس‌بوک از بوعزیزی ارسال می‌شود فعالان تونسی از صریح ترین فعالان در بخش خود در جهان هستند. مقاله‌ای در همین شبکه درباره این اقدام گفته است که این اقدام «اعتراضات انتحاری ناشی از ناامیدی جوانان تونس» است. این بیانیه خاطرنشان کرد که صندوق همبستگی ملی و صندوق اشتغال ملی به طور سنتی به بسیاری از کالاها و خدمات در کشور یارانه پرداخت می‌کردند، اما شروع به انتقال «بار مشیت از دولت به جامعه» کرده‌اند تا توسط حلبی آباد تأمین شود. همچنین به «حاشیه‌نشینی مناطق کشاورزی و خشک مرکزی، شمال غرب و جنوب [که] بی‌وقفه ادامه دارد اشاره کرد». «قیام» به دلیل «ترکیبی مرگبار از فقر، بیکاری و سرکوب سیاسی: سه ویژگی بیشتر جوامع عربی» شد. یک جغرافیدان تونسی خاطرنشان می‌کند که این یک انقلاب بود که «نه توسط طبقه متوسط ​​یا شمال شهری بلکه توسط گروه‌های اجتماعی به حاشیه رانده شده آغاز شد.»

محمد بو عزیزی و سیدی بوزید
--------------------------

محمد بوعزیزی بیست و شش ساله تنها نان آور خانواده بزرگ هشت نفره خود بود. او هفت سال در سیدی بوزید، ۳۰۰ کیلومتری (۱۹۰ مایلی) جنوب تونس، یک گاری سبزیجات یا سیب را اداره کرد (محتوای گاری مورد بحث است). در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰، یک افسر زن گاری و محصولات او را مصادره کرد. بوعزیزی که قبلاً چنین اتفاقی برای او افتاده بود، سعی کرد جریمه ۱۰ دیناری (دستمزد یک روز معادل ۳ دلار آمریکا) را بپردازد. ابتدا گزارش شد که پلیس زن در پاسخ به پدر مرحومش فحاشی کرده و به او سیلی زده است. این یک داستان دروغین بود که «انتشار شده بود و از آن برای بسیج هرچه بیشتر علیه رژیم بن علی استفاده شده بود.»  افسر، فایده حمدی، اظهار داشت که او حتی یک پلیس زن هم نبوده و یک کارمند شهرداری بوده که صبح آن روز ماموریت داشت محصولات را از دستفروشان بدون مجوز مصادره کند و وقتی سعی کرد با بوعزیزی این کار را انجام دهد، درگیری ایجاد شد. حمدی می گوید که با پلیس تماس گرفت و سپس بوعزیزی را کتک زد.

پس از آن بوعزیزی در حالی که تحقیر شده بود به ستاد استانی رفت تا از مسئولان شهرداری محلی شکایت کند و محصولاتش را پس بگیرند. او از ملاقات منع شد. بوعزیزی بدون اطلاع خانواده در ساعت 11:30 صبح و در فاصله یک ساعت از درگیری اولیه به ستاد استانی بازگشت و خود را با مایع قابل اشتعال خیس کرد و خود را به آتش کشید. خشم عمومی به سرعت در مورد این حادثه افزایش یافت و منجر به اعتراض شد. این آتش سوزی و متعاقب آن واکنش شدید پلیس به راهپیمایان مسالمت آمیز، روز بعد در سیدی بوزید شورش هایی را برانگیخت. شورش ها تا حد زیادی مورد توجه قرار نگرفت، اگرچه سایت های رسانه های اجتماعی تصاویری از پلیس پخش کردند که جوانانی را که به ویترین مغازه ها حمله کرده و به خودروها آسیب رسانده بودند، متفرق می کردند. بوعزیزی متعاقباً به بیمارستانی در نزدیکی تونس منتقل شد. در تلاش برای سرکوب ناآرامی ها، رئیس جمهور بن علی در 28 دسامبر از بوعزیزی در بیمارستان عیادت کرد. بوعزیزی در 4 ژانویه 2011 درگذشت. 

آصف بیات جامعه شناس که پس از قیام از تونس بازدید کرد و تحقیقات میدانی انجام داد، در مورد مکانیزه کردن مزارع سرمایه داری مقیاس بزرگ در شهرهایی مانند سیدی بوزید نوشت که «به قیمت بدهی خرده مالکان، سلب مالکیت و پرولتاریایی (proletarianization) شدن آنها تمام شده است». حبیب ایب، جغرافیدان و فیلمبردار تونسی، بنیانگذار رصدخانه تونس برای حاکمیت غذایی و محیط زیست (OSAE)، مدل توسعه را که در سیدی بوزید معرفی شد، زیر سوال برده است:

[منطقه] بیشترین سرمایه گذاری را بین سال های 1990 و 2011 دریافت کرد. منطقه پیشرو. این منطقه ای است که سیستم کشاورزی نیمه مرتعی گسترده‌ای داشت و در کمتر از 30 سال به منطقه برتر کشاورزی کشور تبدیل شد. در همان زمان سیدی بوزید به یک معنا یک منطقه «متوسط فقیر» بود و اکنون چهارمین منطقه فقیر کشور است. این توسعه ای است که مردم آرزوی آن را دارند... مشکل این است که مردم محلی سودی نمی برند. اینها مردم سفکس و ساحل هستند که در سیدی بوزید ثروتمند می شوند، نه مردم سیدی بوزید. از این رو پیوند با داستان محمد بوعزیزی است.

اعتراضات
--------

در 28 نوامبر 2010، ویکی لیکس و پنج روزنامه مهم (ال پای اسپانیا، لوموند فرانسه، اشپیگل آلمان، گاردین بریتانیا، و نیویورک تایمز ایالات متحده) به طور همزمان اولین 220 سند از 251287 سند محرمانه افشا شده را منتشر کردند. اینها شامل توصیفاتی از فساد و سرکوب توسط رژیم تونس بود. عموماً اعتقاد بر این است که اطلاعات موجود در اسناد ویکی لیکس به اعتراضاتی که چند هفته بعد آغاز شد کمک کرد. گزارش‌هایی از ممانعت پلیس برای تظاهرکنندگان و استفاده از گاز اشک‌آور بر روی صدها معترض جوان در سیدی بوزید در اواسط دسامبر گزارش شد. معترضان در مقابل مقر دولت منطقه ای تجمع کرده بودند تا علیه رفتار با محمد بوعزیزی تظاهرات کنند. پوشش خبری رویدادها توسط رسانه های تونس محدود شد. در 19 دسامبر، پلیس ویژه در خیابان های شهر حضور داشت. 

در 22 دسامبر، معترض لاحسین ناجی، در واکنش به "گرسنگی و بیکاری"، پس از بالا رفتن از دکل برق، خود را دچار برق گرفتگی کرد. رمزی العبودی نیز به دلیل مشکلات مالی ناشی از بدهی تجاری توسط برنامه همبستگی اعتبارات خرد کشور، خود را کشت. در 24 دسامبر، محمد عماری توسط پلیس در بوزیانه به قفسه سینه مورد اصابت گلوله قرار گرفت. معترضان دیگری نیز مجروح شدند، از جمله چاوکی بلهوسین ال هادری، که بعداً در 30 دسامبر درگذشت. پلیس ادعا کرد که آنها برای "دفاع از خود" به تظاهرکنندگان شلیک کردند. سپس یک «شبه منع آمد و شد» توسط پلیس در شهر اعمال شد. رپر El Général، که آهنگ‌هایش توسط معترضان پذیرفته شده بود، در 24 دسامبر دستگیر شد اما چند روز بعد پس از "واکنش شدید عمومی" آزاد شد. در 27 دسامبر خشونت افزایش یافت و اعتراضات به پایتخت تونس رسید، جایی که هزار شهروند با ساکنان سیدی بوزید ابراز همبستگی کردند و خواهان شغل شدند. این تجمع که توسط فعالان مستقل سندیکایی سازماندهی شده بود، توسط نیروهای امنیتی متوقف شد. اعتراضات به سوسه، سفکس و مکناسی نیز گسترش یافت. روز بعد، فدراسیون اتحادیه های کارگری تونس تجمع دیگری در قفصه برگزار کرد که توسط نیروهای امنیتی نیز مسدود شد. حدود 300 وکیل در نزدیکی کاخ دولت در تونس تجمع کردند. اعتراضات دوباره در 29 دسامبر ادامه یافت. 

در 30 دسامبر، پلیس به طور مسالمت آمیز تظاهراتی را در مناستیر متفرق کرد، در حالی که از زور برای برهم زدن تظاهرات بیشتر در سبیخا و چبا استفاده کرد. به نظر می‌رسد که مومنتوم با اعتراضات در 31 دسامبر ادامه می‌یابد و سازمان ملی وکلای تونس تظاهرات و تجمعات عمومی بیشتری توسط وکلا در تونس و دیگر شهرها ترتیب داده است. مختار تریفی، رئیس اتحادیه حقوق بشر تونس (LTDH)، گفت که وکلای سراسر تونس "به طرز وحشیانه ای مورد ضرب و شتم قرار گرفته اند". همچنین گزارش های تایید نشده ای از تلاش مرد دیگری برای خودکشی در الحمه وجود دارد.

در 3 ژانویه 2011، اعتراضات در تالا به دلیل بیکاری و هزینه های بالای زندگی به خشونت تبدیل شد. در تظاهرات 250 نفری که اکثراً دانشجویان بودند، پلیس گاز اشک آور پرتاب کرد. یک قوطی در یک مسجد محلی فرود آمد. در پاسخ، گزارش شد که معترضان لاستیک‌ها را آتش زدند و به دفاتر RCD حمله کردند. برخی از اعتراضات عمومی تر به دنبال تغییر در سانسور آنلاین دولت بودند. مقامات تونس ادعا می کنند که عملیات فیشینگ را برای کنترل رمز عبور کاربران و بررسی انتقادات آنلاین انجام داده اند. وب سایت های دولتی و غیر دولتی هر دو هک شده بودند. به گفته رئیس کانون ملی وکلای کشور، در 6 ژانویه 95 درصد از 8000 وکیل تونس دست به اعتصاب زدند. وی گفت: "اعتصاب پیام روشنی دارد که ما حملات غیرموجه به وکلا را نمی پذیریم. ما می خواهیم به شدت به ضرب و شتم وکلا در چند روز گذشته اعتراض کنیم." همچنین به اعتصاب پیوست.

در پاسخ به اعتراضات 11 ژانویه، پلیس برای متفرق کردن معترضانی که ساختمان‌ها را غارت کردند، لاستیک‌ها را آتش زدند، اتوبوس را آتش زدند و دو خودرو را در حومه کارگری اتادامن منهلا در تونس متفرق کردند، از وسایل ضد شورش استفاده کرد. گفته می شود معترضان شعار می دادند "ما نمی ترسیم، ما نمی ترسیم، ما فقط از خدا می ترسیم". پرسنل نظامی نیز در بسیاری از شهرهای کشور مستقر شدند.

در 12 ژانویه، یک خبرنگار از رادیو تلویزیون ایتالیایی RAI اظهار داشت که او و فیلمبردارش توسط پلیس در جریان شورش در منطقه مرکزی تونس با باتوم مورد ضرب و شتم قرار گرفتند و سپس افسران دوربین آنها را ضبط کردند. پس از اعتراضات و درگیری با پلیس، در تونس مقررات منع آمد و شد صادر شد.

حزب التحریر تظاهراتی را پس از نماز جمعه در 14 ژانویه سازماندهی کرد تا خواستار برقراری مجدد خلافت اسلامی شود. یک روز بعد، تظاهرات دیگری را نیز ترتیب داد که برای آزادی زندانیان سیاسی به سمت زندان 9 آوریل راهپیمایی کردند.

همچنین در 14 ژانویه، لوکاس دولهگا، عکاس خبری آژانس پرس فوتو اروپا، با گاز اشک آور به پیشانی که گفته می شود توسط پلیس در فاصله کوتاهی شلیک شده بود، مورد اصابت قرار گرفت. او دو روز بعد درگذشت.

منابع
-----

1. ↑  Willsher, Kim (27 February 2011). "Tunisian prime minister Mohamed Ghannouchi resigns amid unrest". *The Guardian*. London. Retrieved 23 November 2012.
2. ↑  "Tunisia forms national unity government amid unrest". BBC News. 17 January 2011.
3. ↑  "Tunisia dissolves Ben Ali party". Al Jazeera. 9 March 2011. Retrieved 9 March 2011.
4. ↑  Beaumont, Peter (19 January 2011). "Tunisia set to release political prisoners". *The Guardian*. London.
5. ↑  "Tunisia election delayed until 23 October". Reuters. 8 June 2011. Archived from the original on 1 اكتبر 2015. Retrieved 8 June 2011. `{{cite news}}`: Check date values in: `|archive-date=` (help)
6. 1 2  Report: 338 killed during Tunisia revolution. Associated Press via FoxNews. 5 May 2012.
7. ↑  انقلاب یاس در تونس، نخستین انقلاب آنلاین؟، دویچه وله فارسی
8. ↑  ادامه ناآرامی‌ها در تونس؛ درگیری پلیس با تظاهرکنندگان، بی‌بی‌سی فارسی
9. ↑  زین‌العابدین بن علی به عربستان فرار کرد، بی‌بی‌سی فارسی
10. ↑  رئیس‌جمهوری تونس از قدرت کنار رفت، بی‌بی‌سی فارسی
11. ↑  شب ناآرام تونس پس از فرار زین‌العابدین بن‌علی، دویچه وله فارسی
12. ↑  Alexander، Christopher. «Tunisia's protest wave: where it comes from and what it means». *Foreign Policy* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۹.
13. ↑  BOUAZZA BEN BOUAZZA (۳۰ ژانویه ۲۰۱۱). «AP Interview: Islamist leader returns to Tunisia». The Miami Herald. دریافت‌شده در ۳ فوریه ۲۰۱۱.[*پیوند مرده*]
14. ↑  یک خودسوزی دیگر در مصر، بی‌بی‌سی فارسی
15. ↑  «The Nobel Peace Prize 2015». *NobelPrize.org* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۹.
16. ↑  Carvin, Andy (2011-01-13). "Online Reports Detail Chaos, Deaths In Tunisia; Add Yours" (به انگلیسی). Retrieved 2022-09-29.
17. ↑  "Tunisian Revolution". *Wikipedia* (به انگلیسی). 2022-09-14.
18. ↑  "Reporters - Redeyef, the precursor of the Tunisian revolution". *France 24* (به انگلیسی). 2011-02-15. Retrieved 2022-10-13.
19. ↑  Ayeb, Habib (2011-09-01). "Social and political geography of the Tunisian revolution: the alfa grass revolution". *Review of African Political Economy*. **38** (129): 467–479. doi:10.1080/03056244.2011.604250. ISSN 0305-6244.
20. ↑  ROAPE (۲۰۱۸-۰۴-۱۲). «Food Sovereignty and the Environment: an interview with Habib Ayeb - ROAPE» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۱.
21. ↑  "Tunisian Revolution". *Wikipedia* (به انگلیسی). 2022-09-14.
22. ↑  ROAPE (۲۰۱۸-۰۴-۱۲). «Food Sovereignty and the Environment: an interview with Habib Ayeb - ROAPE» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۱.
23. ↑  "WikiLeaks cables: Tunisia blocks site reporting 'hatred' of first lady". *the Guardian* (به انگلیسی). 2010-12-07. Retrieved 2022-10-13.
24. ↑  «El Général and the Rap Anthem of the Mideast Revolution - TIME». *web.archive.org*. ۲۰۱۱-۰۲-۱۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ فوریه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۳.
25. ↑  Facebook؛ Twitter؛ options، Show more sharing؛ Facebook؛ Twitter؛ LinkedIn؛ Email؛ URLCopied!، Copy Link؛ Print (۲۰۱۱-۰۱-۰۸). «Rioting spreads across Tunisia; unrest also reported in Algeria». *Los Angeles Times* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۳.
26. ↑  Facebook؛ Twitter؛ options، Show more sharing؛ Facebook؛ Twitter؛ LinkedIn؛ Email؛ URLCopied!، Copy Link؛ Print (۲۰۱۱-۰۱-۰۸). «Rioting spreads across Tunisia; unrest also reported in Algeria». *Los Angeles Times* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۴.
27. ↑  «Tunisi. Aggredita la troupe del Tg3». *www.rai.tv*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۴.
28. ↑  «Tunisia imposes curfew in Tunis to quell protests» (به انگلیسی). BBC News. ۲۰۱۱-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۴.
29. ↑  «- YouTube». *www.youtube.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۴.
30. ↑  «Visa pour l'Image Perpignan 2011 - Lucas Mebrouk Dolega». *web.archive.org*. ۲۰۱۱-۰۷-۱۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۴.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ انقلاب تونس موجود است. |

| * ن
* ب
* و
بهار عربی |
| --- |
| وقایع بر پایه کشور | الجزایر • بحرین • مصر(۲۰۱۱) • مصر(۲۰۱۳) • عراق • مرزهای اسرائیل–سوریه • اردن • کویت • لبنان • لیبی • مراکش • عمان • عربستان سعودی • سودان • سوریه • تونس • صحرای غربی • یمن • موریتانی |
| افراد برجسته | **الجزایر:** عبدالعزیز بوتفلیقه
**بحرین:** حمد بن عیسی آل‌خلیفه –  حسن مشیمه –  علی سلمان –  شیخ عیسی قاسم
**مصر ۲۰۱۱ :** محمد البرادعی –  محمد حسین طنطاوی –  وائل غنیم –  جیجی ابراهیم –  حسنی مبارک –  عمر سلیمان  – عصام شرف –  خالد محمد سعید
**مصر ۲۰۱۳ :** محمد البرادعی –  عبدالفتاح سیسی –  محمد مرسی –  عدلی منصور – محمد بدیع
**اردن:** ملک عبدالله دوم –  معروف بخیت –  سمیر رفاعی
**مراکش:** محمد ششم –  عباس الفاسی
**لیبی:** معمر قذافی –  سیف‌الاسلام قذافی –  مصطفی عبدالجلیل  – محمود جبرئیل  – محمد نابوس
**عربستان سعودی:** منال شریف
**سودان:** حسن الترابی
**سوریه:** بشار اسد –  ریاض سیف –  حمزه علی الخطیب –  برهان غلیون –  صالح مسلم
**تونس:** بن علی –  محمد بوعزیزی
**یمن:** علی عبدالله صالح –  عبدربه منصور هادی –  توکل کرمان –  عبدالمجید الزندانی –  علی محسن الاحمر –  صادق الاحمر
**جیبوتی:** اسماعیل عمر جلبه |
| تشکل‌ها | **بحرین:** جمعیت وفاق ملی اسلامی
**مصر:** جنبش ۶ آوریل  –  کفایه  –  اخوان‌المسلمین  –  جمعیت میهنی برای تغییر  –  حزب ملی دموکراتیک مصر  –  سوسیالیست‌های انقلابی مصر
**لیبی:** ارتش آزادیبخش ملی –  شورای ملی انتقالی
**عربستان سعودی:** حزب اسلامی امت
**سوریه:** ارتش آزاد سوریه –  حزب التحریر –  اخوان المسلمین –  شورای ملی سوریه –  کمیته هماهنگی ملی سوریه –  هیئت عمومی انقلاب سوریه –  گروه دوستان سوریه –  جبهه النصره –  شورای ملی کرد –  پ‌ی‌د
**تونس:** جبهه قانون اساسی دموکراتیک – ائتلاف چهارگانه گفت‌وگوی ملی تونس
**صحرای غربی:** جبه پولیساریو
**یمن:** وحدت قبایل یمن –  الاصلاح –  هاشد |
| مرتبط | جنبش سبز  •  بازتاب جهانی (مصر) •  قطعنامه ۱۹۷۰ شورای امنیت •  قطعنامه ۱۹۷۳ شورای امنیت •  *الشعب یرید اسقاط النظام*  •  روزشمار انقلاب مصر ۲۰۱۲–۲۰۱۱ |
|  •  **رده** • ] **انبار**
 •  **گفتاورد** |

| * ن
* ب
* و
اعتراضات ضد دولتی در قرن بیست و یکم |
| --- |
| انقلاب‌هاو خیزش‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| انقلاب رنگی | 
* گرجستان
	+ انقلاب گل رز
* قرقیزستان
	+ انقلاب گل لاله
* لبنان
	+ انقلاب سدر
* اکراین
	+ انقلاب نارنجی

 |
| بهار عربی | 
* بحرین
	+ ۲۰۱۱
* مصر
	+ انقلاب ۲۰۱۱ مصر
* لیبی
	+ ۲۰۱۱
* سوریه
	+ جنگ داخلی سوریه
* تونس
	+ انقلاب تونس
* یمن
	+ انقلاب یمن

 |
| غیره | 
* آبخازیا
	+ 2014
* بورکینافاسو
	+ 2014
* قرقیزستان
	+ ۲۰۱۰
* فلسطین
	+ انتفاضه اقصی
* فیلیپین
	+ EDSA II, Jan 2001
	+ EDSA III, Apr 2001
* اکراین
	+ یورومیدان

 |

 |
| موضوعات ویژه | 

|  |  |
| --- | --- |
| جنبش‌های ضدریاضتی | 
* کانادا
	+ Newfoundland and Labrador
* یونان
* ایرلند
* ایتالیا
	+ ۲۰۱۱ رم
	+ ۲۰۱۲ سیسیل
	+ ۲۰۱۳ سوسیال
* پرتغال
* اسپانیا
	+ ۲۰۱۲ آستوریا
* بریتانیا

 |
| جنبش ضد جنگ | 
* افغانستان
	+ ۲۰۰۱–۱۴
* عراق
	+ ۲۰۰۳–۱۲
* روسیه
	+ ۲۰۱۴
* سری‌لانکا
	+ ۲۰۰۸–۰۹
	+ در کانادا

 |
| بهار عربی | 
* الجزایر
	+ ۲۰۱۰–۲۰۱۱
* جیبوتی
	+ ۲۰۱۱
* مصر
	+ ۲۰۱۲-۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۳–۱۴
* عراق
	+ ۲۰۱۱
	+ ۲۰۱۲–۱۳
	+ اعتراضات مردم عراق ۱۹–۲۰۱۵
* اردن
	+ ۲۰۱۱-۲۰۱۲
* لبنان
	+ ۲۰۱۱
* موریتانی
	+ ۲۰۱۱–۱۲
* مغرب
	+ ۲۰۱۱–۱۲
* عمان
	+ ۲۰۱۱
* عربستان سعودی
	+ ۲۰۱۱-۲۰۱۲
* سودان
	+ ۲۰۱۱
* تونس
	+ ۲۰۱۳–۱۴
* صحرای غربی
	+ ۲۰۱۱

 |
| خودمختاری و یا استقلال | 
* کاتالونیا
	+ ۲۰۱۰
	+ ۲۰۱۲
	+ ۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۴
	+ ۲۰۱۵
	+ ۲۰۱۶
	+ ۲۰۱۷
* کردستان
	+ ۲۰۰۹ ترکیه
	+ ۲۰۱۱ عراق
	+ ۲۰۱۲–۲۰۱۱ ترکیه
	+ ۲۰۱۴ ترکیه
* فلسطین
	+ اعتراضات فلسطینی‌ها ۲۰۱۱–۱۲
* اکراین
	+ الحاق کریمه
	+ جنوب اکراین
* صحرای غربی
	+ ۲۰۱۰

 |
| ضد انتخاباتی | 
* بلاروس
	+ ۲۰۰۶
* ارمنستان
	+ ۲۰۰۳–۰۴
	+ ۲۰۰۸
* ایران
	+ ۱۳۸۸
* مولداوی
	+ ۲۰۰۹
* روسیه
	+ ۲۰۱۳–۲۰۱۱
* مالزی
	+ ۲۰۱۳
* مکزیک
	+ ۲۰۱۲
* صربستان
	+ ۲۰۱۷
* کره جنوبی
	+ ۲۰۱۲
* ایالات متحده
	+ ۲۰۱۷

 |
| تظاهرات دانش‌آموزی | 
* اتریش
	+ ۲۰۰۹
* بنگلادش
	+ ۲۰۱۵
* کانادا
	+ ۲۰۰۵
	+ ۲۰۱۲
* شیلی
	+ ۲۰۰۶
	+ ۲۰۰۸
	+ ۲۰۱۱–۱۳
* کلمبیا
	+ ۲۰۱۱
* کرواسی
	+ ۲۰۰۹
* هنگ کنگ
	+ ۲۰۱۲
	+ ۲۰۱۴
* ایرلند
	+ ۲۰۱۰
* هلند
	+ ۲۰۰۷
* پرتوریکو
	+ ۲۰۱۰–۱۱
* آفریقای جنوبی
	+ #RhodesMustFall
	+ #FeesMustFall
* تایوان
	+ ۲۰۱۴
	+ ۲۰۱۵
* بریتانیا
	+ ۲۰۱۰

 |

 |
| دیگر موارد | 

|  |  |
| --- | --- |
| بین‌المللی | 
* تظاهرات ضد ژاپنی
	+ ۲۰۰۵
	+ ۲۰۱۲
* روز می
	+ ۲۰۰۹
	+ ۲۰۱۲
	+ ۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۴
	+ ۲۰۱۵
	+ ۲۰۱۷
* جنبش اشغال
* جان سیاه‌پوستان مهم است
* اعتراضات علیه ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ
	+ راهپیمایی زنان در واشینگتن
	+ Executive Order 13769
* #NiUnaMenos
	+ پرو ۲۰۱۶

 |
| کشوری | 
* آلبانی
	+ ۲۰۱۱
	+ ۲۰۱۷
* آرژانتین
	+ ۲۰۰۱
	+ 13 Sep 2012
	+ 8 Nov 2012
	+ 18 Apr 2013
	+ 13 Nov 2014
* ارمنستان
	+ ۲۰۱۱
	+ ۲۰۱۲
	+ ۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۵
* آذربایجان
* ۲۰۱۱
* بنگلادش
	+ 2013 Anti-War Criminal Protest
* بلاروس
	+ ۲۰۰۶
	+ ۲۰۱۱
	+ ۲۰۱۷
* بولیوی
	+ ۲۰۱۱
* بوسنی و هرزگوین
	+ ۲۰۱۴
* برزیل
	+ ۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۴
	+ ۲۰۱۵–۲۰۱۶
* بلغارستان
	+ Borisov's first cabinet
	+ Oresharski cabinet
* بورکینافاسو
	+ ۲۰۱۱
* بوروندی
	+ ۲۰۱۵–تاحالا
* کامبوج
	+ ۲۰۱۳–۱۴
* کامرون
	+ ۲۰۰۸
* کانادا
	+ ۲۰۱۰
	+ Idle No More
* شیلی
	+ آیسن
	+ ماگایانس
* چین
	+ ۲۰۱۱
* ج‌د کنگو
	+ ۲۰۱۵
	+ ۲۰۱۶
* اکوادر
	+ تظاهرات ۲۰۱۲ اکوادور
	+ ۲۰۱۵
* استونی
	+ ۲۰۰۷
* اتیوپی
	+ ۲۰۱۶
* فرانسه
	+ ۲۰۰۵
	+ ۲۰۱۰
	+ ۲۰۱۵ کورسیکان
	+ ۲۰۱۷
* گابون
	+ ۲۰۱۶
* گرجستان
	+ ۲۰۰۷
	+ ۲۰۰۹
	+ ۲۰۱۱
* گواتمالا
	+ ۲۰۱۵
* هنگ کنگ
	+ ۲۰۰۳
	+ ۲۰۰۵
	+ ۲۰۰۹–۱۰
	+ Jan 2010, Jan 2013
	+ ۲۰۱۴
* مجارستان
	+ ۲۰۰۶
	+ ۲۰۱۴
* ایسلند
	+ ۲۰۰۹
	+ ۲۰۱۶
* هند
	+ ۲۰۱۱–۱۲
* ایران
	+ ۱۳۸۹
* عراق
	+ اعتراضات مردم عراق ۱۹–۲۰۱۵
* اسراییل
	+ Reserve soldiers
	+ Cheese boycott
	+ Social justice
* قزاقستان
	+ ۲۰۱۱
* لبنان
	+ ۲۰۰۶–۰۸
	+ ۲۰۱۵–۱۶
* مقدونیه
	+ ۲۰۱۵
	+ ۲۰۱۶
* مالاوی
	+ ۲۰۱۱
* ماکائو
	+ ۲۰۱۰
* مالزی
	+ Bersih
	+ HINDRAF
	+ Bersih 2.0
	+ Bersih 3.0
	+ People's Uprising
	+ Bersih 4.0
	+ Bersih 5.0
* مکزیک
	+ Indignados
* مولداوی
	+ ۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۵–۱۶
* مونته‌نگرو
	+ ۲۰۰۸
	+ ۲۰۱۵–۱۶
* میانمار
	+ ۲۰۰۷–۰۸
* نپال
	+ ۲۰۰۶
* نیکاراگوئه
	+ ۲۰۱۴–۱۶
* ایرلند شمالی
	+ تظاهرات پرچم
* پاکستان
	+ Lawyers' Movement
	+ مارش طولانی
	+ مارش آزادی
	+ مارش انقلاب
* پاراگویه
	+ ۲۰۱۷
* فیلیپین
	+ ۲۰۱۳
	+ ۲۰۱۶–۱۷
* لهستان
	+ ۲۰۱۶
* رومانی
	+ ۲۰۱۲–۱۵
		- ۲۰۱۲
		- Shale gas
		- Roșia Montană Project
		- Colectiv
	+ تظاهرات ضددولتی در رومانی
* روسیه
	+ ۲۰۰۵–۰۸
	+ Strategy-31
	+ ۲۰۱۳–۲۰۱۱
	+ ۲۰۱۷
* صربستان
	+ ۲۰۰۸
	+ ۲۰۱۷
* کره جنوبی
	+ ۲۰۰۸
	+ ۲۰۱۶–۱۷
* اسلونی
	+ ۲۰۱۲–۱۳
* تایوان
	+ ۲۰۰۶
* تایلند
	+ ۲۰۱۰
	+ ۲۰۱۳–۱۴
* تونس
	+ ۲۰۱۶
* ترکیه
	+ ۲۰۰۷
	+ اعتراض‌های ۲۰۱۳ ترکیه
	+ راهپیمایی برای عدالت ترکیه
* اکراین
	+ ۲۰۰۰–۰۱
	+ ۲۰۱۳
* بریتانیا
	+ ۲۰۱۱
* ایالات متحده
	+ Public employee
	+ تی پارتی
	+ جنبش اشغال وال استریت
	+ Wisconsin
* ازبکستان
	+ کشتار اندیجان
* ونزوئلا
	+ ۲۰۰۷
	+ ۲۰۱۴–۱۷
		- ۲۰۱۴
		- ۲۰۱۷
* زیمبابوه
	+ ۲۰۱۶–۱۷

 |

 |
| 
* فهرست اعتراض‌ها و تظاهرات‌های کنونی

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***انقلاب تونس*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |