**شبکهٔ باز** (به انگلیسی: The Open Network) یا **شبکهٔ باز تلگرام** سابق (به انگلیسی: Telegram Open Network) (مخفف هر دو اسم **تون** (به انگلیسی: TON)) زنجیره بلوکی مبتنی بر شبکهٔ غیرمتمرکز است که توسط تیم تلگرام ایجاد شد. در می ۲۰۲۰، در پی شکایت کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا از این پروژه، تلگرام رسماً از این پروژه کناره‌گیری کرد.

این شامل ماشین مجازی تون (TVM یا TON VM) می‌باشد.

تاریخچه
-------

از زمان انتشار پیام رسان تلگرام در سال ۲۰۱۳، پاول دورف مدیر عامل آن تاکید کرد که این پیام رسان فوری شامل تبلیغات نخواهد شد. در ماه می ۲۰۲۰، در پی شکایت کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا از این پروژه، تلگرام رسماً از این پروژه کناره‌گیری کرد. اما جدا شدن تلگرام از پروژهٔ تون به‌ معنی پایان کار شبکهٔ باز تلگرام نبود. بیانیهٔ جدایی تون از تلگرام درحالی منتشر شد که جامعهٔ مستقل «تون آزاد» یا «فری تون» (Free TON) در روز هفتم ماه می شبکهٔ زنجیره بلوکی تون را به‌صورت مستقل راه‌اندازی کرد. بر اساس اسناد مربوط به کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده (SEC) در مقابل طرح تلگرام (۲۰۲۰)، تا سال ۲۰۱۷ این استارت‌آپ با سرمایه شخصی برای پرداخت سرورها و خدمات به پول نیاز داشت. دورف تامین مالی با سرمایه خطرپذیر را در نظر گرفت، اما تا زمانی که مشکلات حل نشود، تصمیم به مخالفت با آن گرفت. در اواسط دسامبر ۲۰۱۷، دورف در مصاحبه‌ای با بلومبرگ اعلام کرد که تلگرام در سال ۲۰۱۸ شروع به کسب درآمد خواهد کرد. تک‌کرانچ خیلی زود تأیید کرد که این شرکت قصد دارد پروژه بلاک چینی خود را به نام "شبکه باز" یا "شبکه باز تلگرام" (تون) و ارز دیجیتال بومی آن "گرم" یا "گرام" (Gram) را راه اندازی کند.

در ژانویه ۲۰۱۸، یک اوراق سفید ۲۳ صفحه ای، و یک مقاله فنی ۱۳۲ صفحه ای دقیق، تا حدودی بر روی این پروژه روشن شد. طبق اسناد، برادران دورف قصد داشتند پایگاه کاربران تلگرام موجود را به تون جذب کنند و پذیرش انبوه ارزهای دیجیتال را ترویج کنند و آن را به یکی از بزرگترین بلاک چین ها تبدیل کنند. شبکه تون به عنوان پلتفرمی برای برنامه‌ها و خدمات غیرمتمرکز مشابه ویچت، گوگل پلی یا اپ استور، یا حتی جایگزین غیرمتمرکز برای خدمات پردازش پرداخت ویزا و مسترکارت به دلیل توانایی آن در مقیاس، تراکنش در ثانیه و پشتیبانی میلیون‌ها نفر توصیف شد.
پایگاه کد تون توسط نیکلای دورف، توسعه‌دهنده پروتکل پروکسی MTProto تلگرام ایجاد شد و پاول شخصیت عمومی این پروژه شد.

### فروش خصوصی گرام

برای دسترسی به کیف پول‌ها از ۲۴ کلمه مخفی استفاده می‌شود که بر اساس آنها ۲۵۶ بیت کلید خصوصی کیف پول محاسبه می‌شود
تلگرام برای تأمین مالی توسعه پیام رسان و پروژه زنجیره بلوکی، از طریق یک پیشنهاد گرام خصوصی، سرمایه گذاری را جذب کرد. یک طرح قانونی دو مرحله ای به کار گرفته شد: قرارداد خرید گرام به عنوان یک قرارداد آتی ساختار یافته بود که به سرمایه گذاران اجازه می‌داد پس از راه اندازی تون، توکن ها را دریافت کنند. از آنجایی که قراردادهای آتی فقط به سرمایه گذاران معتبر فروخته می شد، این پیشنهاد طبق مقررات D قانون اوراق بهادار سال ۱۹۳۳ از ثبت به عنوان اوراق بهادار معاف بود، لذا بر این اساس به محض اینکه تون عملیاتی شد، گرام ها کاربرد داشتند و به عنوان اوراق بهادار در نظر گرفته نمی شدند. پیش نویس قرارداد توسط شرکت حقوقی بزرگ ایالات متحده اسکادن تهیه شد.

این پیشنهاد در دو دور اجرا شد که هر یک ۸۵۰ میلیون دلار هزینه داشت. یک سایت خبری فناوری روسی، دور اول را با ارائه ۲.۲۵ میلیارد توکن به قیمت ۰.۳۸ دلار، با حداقل خرید ۲۰ میلیون دلار، و دور دوم را با ارائه ۶۴۰ میلیون توکن به قیمت ۱.۳۳ دلار، با حداقل خرید ۱ میلیون دلار، محاسبه کرد. از ماه آپریل ۲۰۱۸، شرکت گزارش داده بود که ۱.۷ میلیارد دلار از طریق ICO در حال انجام جذب کرده است. مقامات شرکت هیچ اظهارنظر عمومی در مورد ICO نداده اند. از بهار ۲۰۱۸، تنها منابع رسمی اطلاعات، دو فرم D بود که تلگرام در کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده ثبت کرد.

### روند توسعه

توسعه تون به صورت کاملاً منزوی و جدا انجام شد و برای تمام مدت مبهم بود. راه اندازی شبکه آزمایشی ابتدا برای سه ماهه دوم سال ۲۰۱۸، و راه اندازی شبکه اصلی در سه ماهه چهارم برنامه ریزی شده بود، اما مراحل مهم و نقاط عطف چندین بار به تعویق افتاد. شبکه آزمایشی در ژانویه ۲۰۱۹ با نیم سال انحراف از برنامه راه اندازی شد. در ماه مه، این شرکت نسخه ساده مشتری شبکه زنجیره بلوکی تون را منتشر کرد. در سپتامبر، شرکت کد منبع کامل گره‌های تون را در گیت‌هاب منتشر کرد که امکان راه‌اندازی یک گره کامل و کاوش شبکه آزمایشی را فراهم می‌ساخت. راه اندازی شبکه اصلی تون برای ۳۱ اکتبر برنامه ریزی شده بود.

### کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده در مقابل تلگرام

کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده در مورد فروش خصوصی گرام نگرانی هایی داشت و مدت کوتاهی پس از آن با تلگرام تماس گرفت، اما طی ۱۸ ماه ارتباط طرفین به تفاهم نرسیدند. در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۹ درست چند هفته قبل از برنامه ریزی تون برای راه اندازی، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا یک دستور محدود کننده موقت برای جلوگیری از توزیع گرام ارائه کرد. رگولاتور ادعا کرد که خریداران اولیه گرام شبیه به پذیره نویسان عمل می‌کنند و فروش مجدد این ارز پس از توزیع اولیه، توزیعی ثبت نشده در اوراق بهادار خواهد بود.

پس از یک نبرد حقوقی طولانی بین تلگرام و کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، قاضی پی کوین کاستل از دادگاه منطقه ای ایالات متحده برای ناحیه جنوبی نیویورک با دیدگاه کمیسیون بورس و اوراق بهادار موافقت کرد که فروش گرام، توزیع به خریداران اولیه و فروش مجدد آتی بسیار محتمل باید به عنوان یک "طرح" واحد برای توزیع گرم در بازار ثانویه در یک پیشنهاد امنیتی ثبت نشده در نظر گرفته شود. "امنیت" مورد بحث شامل مجموعه ای از قراردادها، انتظارات و تفاهمات پیرامون فروش و توزیع توکن ها به عموم علاقمندان بود و نه خود گرام. در این مورد، خریداران اولیه به عنوان پذیره‌نویسی عمل می‌کردند که قصد داشتند توکن‌ها را مجدد بفروشند و آنها را مصرف نکنند. محدودیت‌های توزیع گرام برای خریداران مستقر در داخل و خارج از ایالات متحده همچنان به قوت خود باقی ماند، زیرا تلگرام هیچ ابزاری برای جلوگیری از خرید گرام در بازار ثانویه توسط شهروندان ایالات متحده نداشت.

پس از تصمیم دادگاه، تیم شبکه باز تلگرام اعلام کرد که نمی توانند پروژه را تا مهلت مورد انتظار ۳۰ آپریل ۲۰۲۰ راه اندازی کنند. در ۱۲ می ۲۰۲۰، پاول دوروف پایان همکاری فعال تلگرام با "تون" را اعلام کرد. در ۱۱ جولای، تلگرام با کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده تسویه حساب کرد و موافقت کرد که ۱.۲۲ میلیارد دلار را به عنوان "مبلغ فسخ" در قراردادهای خرید "گرام" بازگرداند و ۱۸.۵ میلیون دلار جریمه به کمیسیون بورس و اوراق بهادار امریکا بپردازد. این شرکت همچنین موافقت کرد که کمیسیون بورس را از هرگونه برنامه ای برای انتشار دارایی های دیجیتال طی سه سال آینده مطلع کند. قاضی این توافق را در ۲۶ ژوئن تایید کرد. سخنگوی کمیسیون خاطرنشان کرد: "کسب و کارهای جدید و نوآور از شرکت در بازارهای سرمایه ما استقبال می کنند، اما نمی توانند این کار را برخلاف الزامات ثبت نام قوانین اوراق بهادار فدرال انجام دهند." تلگرام متعاقباً شبکه آزمایشی تون را تعطیل کرد.

در سال ۲۰۲۰، تلگرام ۷۷۰ میلیون دلار به سرمایه گذاران تون بازپرداخت کرد و ۴۴۳ میلیون دلار را به بدهی یک ساله با بهره ۱۰ درصد تبدیل کرد و کل بدهی های خود را به ۶۲۵.۷ میلیون دلار افزایش داد. در ۱۰ مارس ۲۰۲۱، این شرکت اوراق قرضه ۵ ساله به ارزش ۱ میلیارد دلار را برای پوشش بدهی هایی که باید تا ۳۰ آپریل ۲۰۲۱ بازگرداند انجام داد.

طراحی
-----

### تون‌کوین

تون‌کوین رمزارز اصلی زنجیره بلوکی تون است، به طور خاص برای زنجیره اصلی و زنجیره کار آن. برای سپرده‌های مورد نیاز مانند تبدیل به اعتبار، هزینه‌های تراکنش و پرداخت‌های گاز (کارمزد برای پردازش پیام‌های قرارداد هوشمند در بستر بلاک‌چین)، و پرداخت‌هایی برای ذخیره‌سازی دائمی استفاده می‌شود که همه آنها معمولاً به تون جمع‌آوری می‌شوند. تون‌کوین در شبکه به عنوان یک عدد صحیح غیر منفی نشان داده می شود، این موجودی تون حساب بر حسب نانوتون (۱۰^۹ نانوتون = ۱ تون) است.

### تاریخچه ماینینگ (استخراج)

فرآیند توزیع تون‌کوین منحصربه‌فرد بود، زیرا از طریق اثبات کار ارائه‌دهنده‌ها، که اساساً قراردادهای هوشمند با مقدار مشخصی از این ارز اختصاص داده شده بود اجرا شد. دوره ماینینگ برای تون‌کوین در ژوئن ۲۰۲۰ راه اندازی شد، زمانی که اکثریت قریب به اتفاق توکن ها، دقیقاً ۹۸.۵۵٪ از کل عرضه، برای استخراج در دسترس قرار گرفتند. این توکن‌ها در قراردادهای هوشمند تخصصی ارائه دهنده‌ها قرار می‌گرفتند و بدین ترتیب به هر کسی اجازه می‌داد تا در فرآیند استخراج شرکت کند.

کاربران توانستند به صورت روزانه حدود ۲۰۰۰۰۰ تون استخراج کنند. این روند توزیع اولیه تا ۲۸ ژوئن ۲۰۲۲ ادامه یافت. آخرین تون کوین دو سال پس از آغاز این دوره ماینینگ با موفقیت استخراج شد که نشان دهنده پایان توزیع اولیه بود. تا این تاریخ استخراج تون‌کوین رسما به پایان رسیده است.

تحلیل مقایسه ای
---------------

زنجیره بلوکی تون در ویژگی های عملیاتی خود به شدت با چندین زنجیره بلوکی برجسته، از جمله سولانا و اتریوم  در تضاد است. این تمایز در درجه اول در جنبه های عملکرد، تطبیق پذیری و طراحی معماری قابل تشخیص است.

### **زمان بلوک و نهایی‌سازی**

زنجیره بلوکی تون با زمان تقریبی تولید بلوک ۵ ثانیه در هر شاردچین و مسترچین کار می‌کند. هوشیاری تولید بلوک منجر به کاهش قابل توجهی در زمان اجرای تراکنش و قرارداد هوشمند می شود و کارایی عملیاتی کلی سیستم را افزایش می دهد.

### عملکرد

تون به عنوان یک زنجیر بلوکی کامل تورینگ و با کارایی بالا، می‌تواند از تراکنش‌هایی با پیچیدگی‌های متفاوت در زنجیره اصلی خود و همچنین در تمام زنجیره‌های کاری پشتیبانی کند. ظرفیت پردازش تراکنش قابل توجه این شبکه، همراه با توانایی آن در انجام طیف گسترده ای از قراردادهای هوشمند، آن را از نظر عملکرد متمایز می کند.

### مقیاس پذیری

مقیاس پذیری تون در درجه اول از پشتیبانی قوی آن برای زنجیره های کاری و شاردینگ پویا ناشی می شود. تون با پتانسیل گنجاندن حداکثر ۲^۳۲ زنجیره کار و تقسیم هر کدام به ۲۶۰ زنجیره خرد شده، درجه بالایی از مقیاس پذیری را نشان می دهد. علاوه بر این، توانایی آن در مدیریت ارتباطات متقاطع و زنجیره ای تقریباً آنی آن را قادر می سازد میلیون ها تراکنش در ثانیه را مدیریت کند.

از سال۲۰۲۳، تون جایگاه خود را به عنوان یکی از معدود پروژه های زنجیره بلوکی واقعاً مقیاس پذیر حفظ می‌کند. زیرساخت‌های فن‌آوری تون با نشان دادن قابلیت‌هایی برای پردازش میلیون‌ها و به طور بالقوه ده‌ها میلیون تراکنش واقعی قرارداد هوشمند تورینگ در هر ثانیه، یکی از پیشرفته‌ترین زیرساخت‌ها در فضای بلاک‌چین است.

ماموریت و چشم انداز
-------------------

### ماموریت

ماموریت تون این است که زنجیره بلوکی های پراکنده و اینترنت را برای ساختن نسل بعدی شبکه جهانی جمع کند.

### چشم انداز

برای درک بینش واقعی اینترنت غیرمتمرکز و اینکه چگونه تون به این امر ناگریز کمک می کند، به بررسی عمیق این ویدیو بپردازید.

سایت های تون، وب جهان‌گستر تون و پروکسی تون
-------------------------------------------

پروژه تون چیزی بیش از یک زنجیره بلوکی است – همچنین دارای یک فناوری شبکه منحصر به فرد است.
اول از همه، پروتکل های شبکه به طور خاص برای زنجیره بلوکی تون ایجاد شدند تا گره ها بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و داده ها را مبادله کنند. در حال حاضر این شبکه راه حل هایی را میزبانی می کند که آنقدر قدرتمند و جهانی هستند که در مجموع، معادل اینترنت نسل بعدی هستند.

شبکه تون به خودی خود جالب است، حتی بدون در نظر گرفتن زنجیره بلوکی تون، زیرا یک شبکه کامپیوتری کاملا غیرمتمرکز، امن و خصوصی شبیه به تور یا I2P (پروژه اینترنت نامرئی) است.
شبکه تون عمیقاً با زنجیره بلوکی تون، ارز دیجیتال تون‌کوین بومی پروژه و خدمات تون یکپارچه شده است – این یک هم افزایی ایجاد می‌کند و فناوری شبکه را به سطح کاملا جدیدی ارتقا می دهد.

شبکه تون
--------

* غیرمتمرکز: یک شبکه همتا به همتا که هیچ سرور متمرکزی ندارد.
* پایدار: گره هایی که آفلاین می شوند تأثیری بر عملکرد شبکه ندارند.
* ناشناس: شناسایی آدرس آیپی یک گره غیرممکن یا دشوار است.
* رمزگذاری شده: داده ها هنگام ارسال به گره ها رمزگذاری می شوند.
* این شبکه از پروتکل های اینترنت UDP/IP و TCP/IP استفاده می کند.

می توانید توضیح فنی بیشتری در مورد پروتکل های موجود در شبکه TON در فصل ۳ از اوراق سفید تون پیدا کنید.

زنجیره بلوکی تون به شبکه TON متکی است
-------------------------------------

در سه سال گذشته از زمان آغاز پروژه، گره‌های زنجیره بلوکی تون (تأییدکننده‌ها، سرورها و غیره) با کمک شبکه TON با یکدیگر ارتباط برقرار کرده‌اند که ترکیبی از آنها در عمل ثابت و مؤثر بوده است.

همانطور که عملیات روی زنجیره بلوکی پیچیده تر می شود، در نهایت به راه حل های شبکه قدرتمندتری نیاز خواهد بود. شبکه TON به طور کامل نیازهای آخرین نسل زنجیره بلوکی را برآورده می کند. به عنوان مثال، هنگامی که تون به دلیل توان عملیاتی بالا به زنجیره بلوکی های فرعی تقسیم می شود، هر زیر لایه از زنجیره از زیرشبکه جداگانه خود استفاده می کند.

سایت های تون
------------

زنجیره بلوکی تون تنها چیزی نیست که فقط از شبکه تون استفاده کند.

امروز می توانید یک وب سرور با وب سایت خود راه اندازی کنید و آن را در شبکه تون در دسترس قرار دهید (یعنی می توانید یک سایت بر بستر تون ایجاد کنید).
چطور یک سایت تون راه اندازی کنیم

وب جهان‌گستر تون
----------------

### نام دامنه

فرض کنید به سایت بنیاد تون می‌روید و می‌خواهید ۱۰ تون‌کوین برای توسعه شبکه اهدا کنید. چگونه می خواهید انجام دهید؟
ساده است، فقط ۱۰ تون‌کوین از کیف پول خود مستقیماً به این دامنه ارسال کنید. هیچ نحوه پرداخت یا جزئیات دیگری مورد نیاز نیست.

همین امر در مورد زیر دامنه ها نیز صادق است. فرض کنید به صفحه شخصی بنام arash در شبکه اجتماعی place.ton رفته اید.
می توانید با وارد کردن arash.place.ton به عنوان آدرس گیرنده، ۱۰ تون به عنوان هدیه برای آرش بفرستید. او تون را در کیف پول رمزنگاری که هنگام ایجاد آن به حساب خود اختصاص داده بود دریافت می کند.

پروکسی تون
----------

### در مرورگر

از آنجایی که پروکسی تون با پروکسی HTTP سازگار است، می توانید به سادگی تنظیمات را در تنظیمات مرورگر یا سیستم خود باز کنید و آدرس یک پروکسی عمومی TON Entry را به عنوان یک سرور پراکسی وارد کنید.
سپس می‌توانید سایت‌های «.ton» را مستقیماً در مرورگر خود باز کنید، درست مانند وب‌سایت‌های معمولی.

### کیف پول (Wallet)

نمونه کیف پول
همه چیز همیشه می تواند ساده تر باشد. کیف پول های مختلف تون این شعار را داده اند که می خواهند پروکسی تون را مستقیماً در برنامه کیف پول پیاده سازی کنند تا از دانلود برنامه های اضافی جلوگیری شود.
در حال حاضر، این کار از طریق یک افزونه گوگل کروم به نام MyTonWallet امکان پذیر است.
این قابلیت به زودی در افزونه تون کروم، کیف پول TonKeeper و دیگر کیف پول ها در دسترس خواهد بود.

قرارداد هوشمند در تون
---------------------

برای ایجاد قرارداد هوشمند بلاکچین تون از زبان تاکت استفاده می‌شود.
تاکت یک زبان برنامه نویسی تایپ ایستا، ساده و قدرتمند است. این زبان توسعه دهندگان را قادر می سازد تا سیستم های قرارداد هوشمند پیچیده را با هزینه های اجرای تایید شده در شبکه تون بنویسند.

نتیجه گیری
----------

اینترنت مدرن بر اساس پروتکل های توسعه یافته در دهه ۱۹۹۰ کار می کند و حتی برخی از آنها مربوط به دهه ۸۰ هستند.
ما باید به اولین توسعه دهندگان که در بسیاری از خلاقیت هایشان امتحان خود را پس داده اند ادای احترام کنیم؛ چرا که اینترنت توانست با میلیاردها کاربر سازگار شود و ابزار جدیدی برای مصرف محتوا ایجاد کند. با این حال، حریم خصوصی و امنیت این اینترنت هیچ پاسخی به نیازهای رو به رشد روز و اینده ندارد.
اینترنت توانست عمیقاً در زندگی ما ادغام شود و عمیق تر هم خواهد شد. دوربین‌های ویدیویی در هر گوشه خیابان، دستبندهای تناسب اندام، صندوق‌های خودپرداز در فروشگاه‌ها، همه این دستگاه‌های الکترونیکی کارهای روزمره زندگی ما را آسان و نظارت می‌کنند. اما به محض اینکه این اطلاعات به دست افراد بد یا دزدان می افتد، نه تنها برای تصویر، بلکه برای دارایی های ما هم تهدیدی حساب می شود.

موضوع برجسته دیگر این است که چگونه شرکت های بزرگ اینترنت را در انحصار خود در آورده اند. برخی از شرکت‌ها حجم عظیمی از داده‌های کاربر را جمع‌آوری می‌کنند که به اشخاص ثالث فروخته می‌شود یا در حملات هکری به بیرون درز می‌کند.

امروز، با باز کردن شبکه تون به روی کاربران و راه‌اندازی سایت‌های پروکسی تون و با یکپارچه‌سازی دی ان اس تون، اولین گام را برای حل این مشکل برمی‌داریم، که همگی خدمات غیرمتمرکز، ایمن و قابل اعتمادی هستند که از نظر وب جهان‌گستر آشنا و قابل استفاده می‌باشند.

جستارهای وابسته
---------------

* امور مالی غیرمتمرکز
* بیت‌کوین

منابع
-----

1. ↑  "TVM Overview | The Open Network". *docs.ton.org* (به انگلیسی). Retrieved 2023-05-12.
2. ↑  "Plaintiff Securities and Exchange Commission's memorandum of law in support of its motion for summary judgement" (PDF). January 13, 2020.
3. ↑  Stepan Kravchenko, Nour Al Ali, and Ilya Khrennikov (11 December 2017). "This $5 Billion Encrypted App Isn't for Sale at Any Price". Bloomberg. Retrieved 8 March 2021.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
4. ↑  Butcher, Mike. "Telegram plans multi-billion dollar ICO for chat cryptocurrency". *TechCrunch* (به انگلیسی). Retrieved 12 January 2018.
5. ↑  "TON.pdf". *Google Docs*.
6. ↑  "TON.pdf". *Google Docs*.
7. ↑  Mike Butcher, Josh Konstine (January 8, 2018). "Telegram plans multi-billion dollar ICO for chat cryptocurrency". TechCrunch. Retrieved 4 April 2020.
8. ↑  Jon Russel (January 15, 2018). "Inside Telegram's ambitious $1.2B ICO to create the next Ethereum". TechCrunch. Retrieved 4 April 2020.
9. 1 2  "Exploring Telegram Open Network". Binance Research. September 27, 2019. Retrieved 4 April 2020.
10. ↑  Josh Nadeau (January 15, 2020). "Telegram's Pavel Durov in court over his quest to revolutionize cryptocurrency". Russia Beyond The Headlines. Retrieved 4 April 2020.
11. ↑  "TON & Gram: how it started and why it ended". PaySpaceMagazine. October 9, 2020. Retrieved 5 April 2021.
12. ↑  Mix. "Here is the leaked white paper for the massive Telegram ICO". *HardFork* (به انگلیسی). Retrieved 6 April 2018.
13. ↑  Rachel McIntosh (October 18, 2019). "SEC vs. Telegram: Will Gram Tokens Ever Be Distributed?". Finance Magnates. Retrieved 5 April 2021.
14. ↑  Cali Haan (August 20, 2019). "Unauthorized Telegram Token Secondary Market Transferring Risk". Crowdfund Insider. Retrieved 5 April 2021.
15. ↑  Korolev, Igor (2 April 2018). "Under what conditions will Telegram return to investors the collected $ 2.55 billion". *CNews* (به روسی). Retrieved 12 October 2018.
16. ↑  Liptak, Andrew (1 April 2018). "Telegram has raised a total of $1.7 billion from its two pre-ICO sales". *The Verge*. Retrieved 12 October 2018.
17. ↑  Shen, Lucinda (31 March 2018). "Even as Bitcoin Languishes, Telegram Raises $1.7 Billion Ahead of Largest ICO Ever". Fortune. Archived from the original on 9 November 2020. Retrieved 31 March 2018.
18. ↑  "Telegram Files New Form D with SEC Indicating $1.7 Billion will be Raised | Crowdfund Insider". *Crowdfund Insider* (به انگلیسی). 2 April 2018. Retrieved 6 April 2018.
19. ↑  "Despite delay, Durov on track to launch his cryptocurrency in March". The Bell. January 23, 2019. Retrieved 17 March 2021.
20. ↑  Denis Olshansky (27 May 2019). "Тестовый клиент TON (Telegram Open Network) и новый язык Fift для смарт-контрактов" [TON test client and FIft language for smart contracts] (به روسی). Habr. Retrieved 7 June 2021.
21. ↑  "Telegram может начать публичное тестирование своего блокчейна 1 сентября" [Telegram may start testing its blockchain on September 1st] (به روسی). Vedomosti. 28 August 2019. Retrieved 7 June 2021.
22. ↑  Vladislav Voytenko (7 September 2019). "Исходный код TON Blockchain теперь доступен на GitHub" [TON blockchain source code now available on GitHub] (به روسی). Kod. Retrieved 7 June 2021.
23. ↑  Sean Hollister (27 August 2019). "Telegram will launch its Gram cryptocurrency by October 31 or bust". The Verge. Retrieved 21 March 2021.
24. ↑  Mikhail Tetkin (26 June 2020). "Самолет в никуда. Весь путь развития Telegram Open Network" [A plane to nowhere. The history of Telegram Open Network] (به روسی). RBC. Retrieved 7 June 2021.
25. ↑  Robert A. Schwinger (May 26, 2020). "Blockchain law. A "Telegram" to SAFTs: "Beware!"" (PDF). New York Law Journal. Retrieved 15 March 2021.
26. ↑  "The Open Network Whitepaper" (PDF). *EverKit* (به انگلیسی). Retrieved 2023-05-20.
27. ↑  "History of Mining". *EverKit* (به انگلیسی). Retrieved 2023-05-20.
28. ↑  "TON, Solana, and Ethereum Analysis". TON. Retrieved 2023-05-20.
29. ↑  Eugene Trifonov (13 April 2023). "The story of Tact language: from idea to release". Ton Blog.

پیوند به بیرون
--------------

* وبگاه پروژه‌ی شبکه‌ی باز
* اوراق سفید شبکه‌ی باز
* تون‌کوین در کوین مارکت کپ

| * ن
* ب
* و
رمزارزها |
| --- |
| بر پایهٔ اس‌اچ‌ای-۲ | 
* بیت‌کوین
* بیت کوین کش
* فکتوم
* نیم کوین
* نوبیتس
* پیرکوین

 |
| بر پایهٔ اسکریپت | 
* آرورا کوین
* دوج کوین
* لایت‌کوین
* پوت کوین

 |
| بر پایهٔ Zerocoin | 
* زی‌کش
* فیرو
* زد کلاسیک
* ZeroVert

 |
| بر پایهٔ CryptoNote | 
* مونرو
* دیجیتال نوت
* بایت کوین

 |
| بر پایهٔ اتریوم | 
* اتیریم
* اتریم کلاسیک
* Ubiq

 |
| سایر proof-of-work | 
* دش
* دکرد
* دیجی بایت
* IOTA
* Myriadcoin
* Primecoin
* سیا
* زی‌کش

 |
| غیر proof-of-work | 
* کاردانو
* Ardor
* BCOINL
* BitShares
* بلاک کوین
* الگوریتم اثبات ظرفیت
* Counterparty
* Enigma
* FunFair
* Gridcoin
* لیسک
* Melonport
* NEM
* NEO
* ان‌اکس‌تی
* OmiseGO
* پولکادوت
* Qtum
* آرچین
* ریپل
* Shadow
* سیمپل توکن
* استلار
* Waves Platform
* پی وکس
* پاورکش

 |
| فناوری | 
* زنجیره بلوکی
* Cryptocurrency tumbler
* عرضه اولیه سکه
* گواه بر سهام
* اثبات کار
* زیروکوین

 |
| موضوعات مرتبط | 
* Alternative currency
* Anonymous Internet banking
* شبکه بیتکوین
* کریپتو-آنارشیسم
* پول دیجیتال
* صرافی رمزارز
* هزینه‌های دوگانه
* پول دیجیتال
* پول مجازی

 |
| 
* **رده**
* **انبار**
* **فهرست**

 |

| * ن
* ب
* و
نمادهای یکاهای پول (¤) |
| --- |
| در گردش | 
* ؋
* ฿
* ₵
* ₡
* ¢
* Cifrão
* $
* ₫
* ֏
* €
* ƒ
* ₣
* ₲
* ₴
* ₾
* ₭
* ₺
* ₼
* ₦
* ₱
* £
* 元
* 圆
* 圓
* ﷼
* ៛
* ₽
* ₹
* Rp
* රු
* ૱
* ௹
* ꠸
* ₨
* ₪
* ⃀
* ৳
* ₸
* ₮
* ₩
* ¥
* 円

 |
| تاریخی | 
* ₳
* ₢
* ₰
* ₯
* ₠
* ℒ𝓈
* ₤
* Lm
* ₶
* ₥
* ℛℳ
* ℳ
* ₧
* ₷
* 
* 𐆚
* 𐆖
* 𐆙
* 𐆗
* 𐆘

 |
| رمزارز | 
* ₿
* Ᵽ
* Ψ
* Ð
* Ξ
* Ł

 |