Xerxes خَشایارشاه خشایارشا (خشایارش) **(حدود ۵۱۸ – اوت ۴۶۵ پیش از میلاد)، معروف به** خشایارشا بزرگ**، حاکم چهارمین *شاهنشاه* امپراتوری هخامنشی بود که از اکتبر ۴۸۶ تا اوت ۴۶۵ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کرد. او پسر *داریوش بزرگ* و *آتوسا*، دختر *کوروش بزرگ* بود. در تاریخ غرب، خشایارشا به خاطر حمله‌اش به یونان در سال ۴۸۰ پیش از میلاد شناخته می‌شود که با شکست ارتباط دادن پایان یافت. خشایارشا به عنوان جانشین توسط داریوش برادر بزرگترش، *آرتابازان* منصوب شد و پس از مرگ پدرش، امپراتوری گسترده و چندقومی را به ارث برد. او قدرت خود را با سرکوب شورش‌ها در مصر و بابل تقویت کرد و به جدیداً کمپین پدرش برای تخمین زدن یونان و مجازات آتن و حلفایشان به خاطر مشارکت در قیام یونانیان درگاه ایونی آغاز کرد. در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا به صورت شخصی ارتش بزرگی را رهبری کرد و از هلسپونت به اروپا عبور کرد. او در ترموپیل و ارتمیسیوم پیروزی‌هایی به دست آورد و سپس آتن را فتح و منهدم کرد. نیروهای او کنترل زمین‌های اصلی یونان شمال از آیسموس کسب کردند تا زمان شکست در نبرد سالامیس. از نگرانی او از اینکه یونانیان ممکن است او را در اروپا به دام بیندازند، خشایارشا با بیشتر نیروی ارتش خود به آسیا بازگشت و ماردونیوس را باقی گذاشت تا به حمله ادامه دهد. ماردونیوس در سال بعد در نبرد پلاتایا شکست خورد، که عملاً پایان حمله هخامنشیان به یونان را نشان داد.**

پس از بازگشت به پارس، خشایارشا خود را به پروژه‌های ساختمانی بزرگ اختصاص داد، بسیاری از آنها که توسط پدرش به ناتمامی رسیده بودند. او نهایتاً ساخت "دروازه همه ملت"، "آپادانا" و "تاکارا" در پارسه را نظارت کرد و ساخت "قصر داریوش" در سوسا را ادامه داد. او همچنین راه شاهی را که پدرش ساخته بود، حفظ کرد. در سال ۴۶۵ پیش از میلاد، خشایارشا و وارثش، *داریوش* توسط *آرتابانوس*، فرمانده لشکر حراست سلطنتی، ترور شدند. وی توسط پسر سوم خود جایگزین شد که به عنوان *آرتاخشس یکم* به تاج نشست.

**خشایارشا (خشایارش)**

**زندگینامه:**
خشایارشا، معروف به "خشایارشا بزرگ"، چهارمین شاهنشاه امپراتوری هخامنشی بود که از اکتبر ۴۸۶ تا اوت ۴۶۵ پیش از میلاد حکومت می‌کرد. او در حدود سال ۵۱۸ پیش از میلاد متولد شد و در اوت ۴۶۵ پیش از میلاد به دلیل ترور به پایان حیات رسید. پدر او "داریوش بزرگ" و مادرش "آتوسا"، دختر "کوروش بزرگ" بود.

**حکومت:**
خشایارشا پس از مرگ پدرش، داریوش بزرگ، به عنوان شاهنشاه جانشین تاج و تخت شد. او بخش بزرگی از امپراتوری هخامنشی را به ارث برد، که شامل مناطق مختلفی از جهان بود.

**حملات به یونان:**
تاکنون معروفترین عمل نظامی خشایارشا، حمله به یونان در سال ۴۸۰ پیش از میلاد است. او به عنوان فرمانده ارتش هخامنشیان، به همراه ارتشی عظیم، به یونان حمله کرد. در این جنگ، او در نبردهای معروفی همچون ترموپیل و ارتمیسیوم شرکت داشت. این حمله با شکست هخامنشیان در نبرد سالامیس به پایان رسید.

**ساخت و سازها:**
پس از بازگشت به پارس، خشایارشا به ساخت و سازهای بزرگ اختصاص داد. او نهایتاً ساخت "دروازه همه ملت"، "آپادانا" و "تاکارا" در پارسه را نظارت کرد و ساخت "قصر داریوش" در سوسا را ادامه داد. همچنین راه شاهی را که پدرش ساخته بود، حفظ کرد.

**ترور و جانشینی:**
در سال ۴۶۵ پیش از میلاد، خشایارشا و وارثش، داریوش، توسط آرتابانوس، فرمانده لشکر حراست سلطنتی، ترور شدند. وی توسط پسر سوم خود، "آرتاخشس یکم"، جایگزین شد که به تاج نشست.

**جوانب فرهنگی و ساختمانی:**
خشایارشا به ارتقاء ساختمان‌های بزرگ پدرش پرداخت و به عنوان یک حاکم فرهنگی و سازنده شناخته می‌شود. او پروژه‌هایی چون "دروازه همه ملت" و ساختمان‌های درخشان در پارسه و سوسا را ادامه داد و راه شاهی را حفظ کرد.

**جوانب خانوادگی:**
خشایارشا ازدواج با "آمستریس" را داشت و فرزندانی چون "داریوش"، "هیستاسپس"، "آرتاخشس یکم"، "آرسامس" و "آمیتیس" داشت.

**دین:**
خشایارشا به عنوان یک حاکم هخامنشی، احتمالاً به دین ایرانی-هندی (احتمالاً زرتشتی) پیروی می‌کرد.

**مرگ:**
در اوت ۴۶۵ پیش از میلاد، خشایارشا و وارثش، داریوش، توسط آرتابانوس ترور شدند و جانشینی تاج به فرزند سوم او، "آرتاخشس یکم"، واگذار شد.