امروز ۳۰ رمضان ۱۴۴۵ قمری

 دورهٔ ماهی (قمری) به جایگاه ماه در مدارش به دور زمین و جایگاه زمین در مدارش به دور خورشید وابسته است. این نگاره از سوی شمال به زمین می‌نگرد. گردش زمین و مدار ماه هر دو به‌طور همزمان در اینجا نشان داده شده‌اند. نور خورشید از راست می‌آید آنچنانکه با پیکان‌های زرد رنگ نشان داده‌شده‌است. از این نگاره برای نمونه ما می‌توانیم ببینیم که ماه تمام همواره به هنگامهٔ غروب برخواهد خواست و هلال ماه کم شونده، در نزدیکی ساعت ۹:۰۰ به زمان محلی در بالا دیده می‌شود.
پویانمایی حرکت بخش روشن ماه از دید زمین
**نِمودهای ماه**، گام‌های ماه یا **اَهِلِّه قمر** در ستاره‌شناسی به حالت‌های مختلف دیده شدن بخش روشن ماه از زمین گفته می‌شود. برخی از این حالت‌ها نامی ویژه دارند:

* ماه نو یا بَرن
* تربیع اول (یک‌چهارم نخست)
* بدر یا ماه تمام
* تربیع دوم (یک‌چهارم دوم)
* محاق (ماه تاریک)

ماه در نخستین نیمه از دورش از ماه نو تا ماه پُر پیش می‌رود که به این بخش، ماه افزاینده می‌گویند. ماه در نیمه دوم دورش، ماه کاهنده نام گرفته‌است.

فضانوردان که از ماه زمین را می‌نگرند زمین هم به ترتیب همان نمودهایی را دارا است که ما از روی زمین در مورد ماه مشاهده می‌کنیم. اما هر نمود زمین درست نقطه مقابل اهله ماه خواهد بود. اگر ماه در نمود ربع سوم باشد فضانوردان زمین را در ربع اول خواهند دید.

مقارنه
------

هنگامی که ماه بین زمین و خورشید قرار دارد هیچ بخشی از ماه برای ناظر زمینی روشن نیست. اصطلاحاً به این لحظه مقارنه ماه و خورشید یا گفته می‌شود. مقارنه لحظه تولد ماه است و ماه نو مدت زمانی پس از آن ایجاد می‌شود. شاید به نظر برسد که در هر ماه قمری باید یک خورشیدگرفتگی داشته باشیم ولی از آنجا که در اغلب مواقع صفحه مدار ماه با صفحه مدار زمین به دور خورشید زاویه می‌سازد بنابراین در برخی از موارد سایه ماه از بالا یا پایین صفحه مدار زمین می‌گذرد و خورشیدگرفتگی اتفاق نمی‌افتد. در سال تنها دوبار این دو مدار همعنان شده و خورشیدگرفتگی صورت می‌گیرد.

ماه نو
------

در حالت ماه نو، مدت زمانی پس از مقارنه که ماه در فاصله میان زمین و خورشید است، بخشی از آن بصورت هلال باریکی نورانی می‌شود.

ماه تمام یا مقابله
------------------

در حالت بدر (ماه تمام یا مقابله)، ماه در یک طرف و خورشید در طرف دیگر زمین است و تمام نیمه روشن آن، قابل رؤیت می‌شود.

هلال ماه
--------

هلال ماه
**هلال ماه** نمایش بخش روشن ماه است آنگونه که بیننده از روی زمین می‌بیند. دورهٔ قمری همراه با دور زدن ماه در مدار خود به دور زمین بر پایهٔ تغییر جایگاه نسبی زمین، ماه و خورشید تغییر می‌کند. یک‌نیمه از رویهٔ ماه همواره توسط خورشید روشن می‌شود (به جز در زمان ماه‌گرفتگی)، و بنابراین روشن است، اما بخش نیم‌کرهٔ روشن که برای بیننده قابل رؤیت است می‌تواند از ۱۰۰٪ (ماه کامل) تا ۰٪ (ماه نو) باشد. مرز میان نیم‌کرهٔ روشن و ناروشن، سایه‌مرز نامیده می‌شود.

جستارهای وابسته
---------------

* خانه‌های ماه

منابع
-----

1. ↑  مصوبه فرهنگستان (اول) زبان فارسی. مجموعه قوانین سال ۱۳۲۰. روزنامه رسمی. ص۱۵۳.
2. ↑  لغت‌نامهٔ دهخدا، درآیند «برن[*پیوند مرده*]»
3. ↑
4. ↑
5. ↑

* دانشنامه رشد
* هشتمین دوره تخصصی هلال ماه ایران

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ گام‌های ماه موجود است. |

* رویت هلال ماه و علل اختلاف در تقاویم هجری قمری کشورهای اسلامی

| * ن
* ب
* و
کرهٔ ماه |
| --- |
| عوارض طبیعی | ساختار درونی •  گرانش •  توپوگرافی •  میدان مغناطیسی •  جو | ماه پُر |
| مدار | مدار ماه •  گام‌ها •  منازل •  ماه‌گرفتگی •  خورشیدگرفتگی •  خورشیدگرفتگی در ماه •  کشندها •  رخ‌گردی |
| سطح ماه | ماه‌نگاری •  سمت پیدا •  سمت پنهان •  آبگیروارها •  دهانه‌های ماه •  دهانه برخوردی •  حوضه قطب جنوب – آیتکن •  دهانه شَکِلتون •  آب در ماه •  قله همیشه‌روشن •  فرسایش فضایی •  پدیده‌های موقت قمری •  گِردابه‌ها •  چهارگوش‌نگاری |
| ماه‌شناسی | زمین‌شناسی ماه (زمان‌بندی) •  فرضیه برخورد بزرگ •  سنگ‌های ماه •  شهاب‌سنگ‌های ماه •  کریپ •  اَلسِپ •  فاصله‌سنجی لیزری ماه •  آخرین بمباران سنگین |
| اکتشاف | اکتشاف ماه •  پروژه آپولو •  اکتشاف روباتیک •  سفرهای آینده •  سکونت در ماه •  اتهامات جعل فرود بر ماه |
| گام‌ها و نام‌های آن | نو •  بدر •  هلال •  ابرماه •  ماه‌گرفتگی •  آبی •  خیس |
| پدیده‌های روزانه | طلوع ماه •  گذر نصف النهاری •  غروب ماه |
| جستارهای وابسته | گاه‌شماری قمری •  ماه‌های سال •  گاه‌شماری هـ ق •  (ماه‌ها و روزهای هـ ق) در هنر و ادبیات •  ماه در اساطیر •  بزرگ دیدن ماه •  ماه‌زدگی •  ماه آبی •  بدر پاییزی |
| سامانه خورشیدی •  قمر طبیعی |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد اخترشناسی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |