**پاسخ به خسرو** (به لاتین: Solutionum ad Chosroem) کتابی است که پیریسکیانوسِ لیدیایی در پاسخ به شبهه‌ها و گمانه‌زنی‌های خسرو انوشیروان ساسانی در باب فلسفه به زبان فارسی میانه نوشت. امروزه بخشی از ترجمهٔ لاتینِ این کتاب باقی مانده‌است.

زمینه
-----

توجه به فلسفه و ترجمهٔ آثارِ مربوط به آن در زمان ساسانیان، در دوران پادشاهی خسرو انوشیروان به اوج خود رسید و این به خاطرِ علاقهٔ شخصیِ خسرو به فلسفه بود تا جایی که در نزدِ پزشکِ سریانیِ خود، اُرانیوس، فلسفه می‌آموخت.

از طرفی با به سلطنت رسیدنِ ژوستینین یکم و تخته‌شدنِ دربِ آکادمی افلاطون توسط او، چندی از فیلسوفانِ آکادمی مجبور شدند به ایران پناهنده شوند و چهار سال در ایران بمانند که پیریسکیانوس لیدیایی هم یکی از ایشان بود.

در دربارِ ساسانی، مناظرات و مباحثاتِ فلسفی در نزد شاه انجام می‌گرفت و مشارکت و پرسش‌های خسرو انوشیروان در این مناظرات، محرک پیریسکیانوس در نوشتنِ این کتاب برای خسرو شدند.

درون‌مایه
---------

این کتاب ۱۰ فصل دارد. در هر فصل، یک یا چند سؤال پرسیده شده و پیریسکیانوس به آنان پاسخ می‌دهد. کتاب، ارجاعاتِ فراوانی به تیمائوس، فایدون و فایدروس از افلاطون، سیاست، «در آسمانِ» ارسطو، فیزیک و «نسل و فساد» از ارسطو، بطلمیوس و «جغرافیا» یِ استرابو دارد.

**فصلِ نخست**، پیرامون روحِ آدمی و برتری بشریت است؛ پیرامون طبیعت روح انسان، امکانِ زیستِ مستقلِ روح از بدن، چگونگی رابطهٔ روح و بدن، یکپارچگی یا چندپارگیِ روحِ آدمیزاد و مانندشان. **فصل دوم** پیرامونِ خواب و ادراک است؛ اینکه وضعیت روح انسان در خواب چگونه است، برای قوهٔ ادراک انسان در خواب چه اتفاقی می‌افتد، فهم و ادراکِ جانداران چگونه است و امثالهم. **فصل سوم** شامل مطالبی دربارهٔ «هستی» و «وجود» و «بودن» است: چگونه چیزی وجود دارد؟ آیا هرچیزِ دیدنی، وجود دارد؟ چیزی وجود دارد که دیده نشود؟ تکلیفِ هستیِ خداوند و اهریمن که دیده نمی‌شوند چیست؟ آیا موجوداتِ نامرئی، ادراک‌پذیر اند؟ و پاسخ پرسش‌هایی از این دست. **فصل چهارم** رساله کوتاهی در بابِ ستاره‌شناسی، اعتدالین و چگونگی تأثیر سال شمسی بر مناطق گوناگون و آب‌وهواهای مختلف است. **فصل پنجم** گزارشی در مورد خصوصیات و خلق و خوی آدمی است. **فصل ششم** فازهای قمری، تغییرات جزر و مدی، امواج و دانسته‌هایی از جغرافیا و تاریخِ طبیعی را بررسی می‌کند. **فصل هفتم** به چهار عنصر می‌پردازد و اینکه آیا هر کدام از این عناصر می‌توانند به صورت بالقوه موجود باشد یا نه؟ یعنی رطوبت در آتش وجود دارد و هوا وزن دارد یا نه؟ در **فصل هفتم** مطالبی پیرامونِ ترکیبِ مواد هم می‌بینیم. **فصل هشتم**، مطالبی پیرامون نسل دارد. اینکه چگونه افراد یک گونه هم می‌توانند یک نوع جانور به حساب بیایند اما در عین حال، مستقل و متمایز از یکدیگر هم باشند. پیریسکیانوس به مفاهیمی چون جاودانگی هم می‌پردازد. **فصل نهم** به تنوعِ اقوام و تفاوت‌های متناسب با زیستگاهِ آن‌ها در مردمانی مانند سکایی‌ها، ایرانی‌ها و ایتالیایی‌ها می‌پردازد. **فصل دهم** که فصل پایانی است به فضیلت و ارجمندیِ جسم و جان می‌پردازد. به اینکه بدن از کجا آمده و پایانش چیست. و کتاب با افلاطونی‌ترین پرسش پایان می‌یابد که «فضیلت چگونه تجلی می‌یابد؟»

منابع
-----

1. ↑  *The Classical Review*. D. Nutt. 1888. pp. 17–.
2. ↑  Posidonius (2004-05-20). *Posidonius: Volume 3, The Translation of the Fragments*. Cambridge University Press. pp. 287–. ISBN 978-0-521-60441-3. Retrieved 25 May 2013.
3. ↑  *Anecdota graeca et graeco-latina*. F. Duemmler. 1864. pp. 53–.
4. ↑  گوتاس, دیمیتری (2022). *Why translate science?* (به انگلیسی). p. ۵۰.
5. ↑  جلیلیان، *تاریخ تحولات سیاسی ساسانیان*، ۳۹۸–۴۰۵.
6. ↑  George Sarton, (1927), *Introduction to the History of Science, Volume 1*, page 423. Williams & Wilkins
7. ↑  گوتاس, دیمیتری (2022). *Why translate science?* (به انگلیسی). p. ۷۱.
8. ↑  ارهارت, ویکتوریا (2009). *Priscianus of Lydia at the Sasanian Court: Solutionum ad Chosroem* (به انگلیسی). p. ۲۷–۲۶.
9. ↑  ارهارت, ویکتوریا (2009). *Priscianus of Lydia at the Sasanian Court: Solutionum ad Chosroem* (به انگلیسی). p. ۲۸–۲۷.