**کسری بودجه** (به انگلیسی: Deficit) هنگامی رخ می‌دهد که دولت (و یا هر نهاد دیگری) بیش از درآمد خود پول خرج کند. در برابر کسری بودجه، مازاد بودجه وجود دارد. به کسری بودجه انباشته شده طی چند سال بدهی دولت گفته می‌شود. تأمین کسری بودجه معمولاً از طریق استقراض داخلی یا خارجی انجام می‌شود.

دلایل رخ دادن کسری بودجه
------------------------

عدم کنترل و ساماندهی صحیح هزینه‌ها و درامدهای دولت منجر به ایجاد کسری بودجه می‌شود. برای محاسبه میزان کسری بودجه در اقتصاد ایران، اختلاف بین درآمدها و پرداخت‌های دولت اندازه‌گیری می‌شود. درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز، مالیات‌ها، فروش ارز، انحصارها و مالکیت دولت، فروش کالاها و خدمات، بهره دریافتی بابت وام‌های پرداختی دولت به خارج و غیره جزء درامدهای دولت محسوب می‌شود.

راه‌های تأمین کسری بودجه
------------------------

### استقراض از نظام بانکی

تأمین کسری بودجه از طریق استقراض از نظام بانکی به معنای افزایش نقدینگی و به دنبال آن افزایش نرخ تورم خواهد بود. در ایران عمده‌ترین راه تأمین کسری بودجه، استقراض از نظام بانکی است.
اما این راه تأمین کسری بودجه چند سالی است که توسط مجلس ممنوع شده است.

### انتشار اوراق بهادار

روی آوردن دولت به چاپ و انتشار اوراق بهادار (استقراض داخلی) به معنای افزایش تقاضای دولت برای اعتبارات است که اولین تأثیر آن در بازار پولی، افزایش نرخ بهره و به دنبال آن کاهش سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است. اما کاهش سرمایه‌گذاری در کشور ما بیشتر به دلیل استقراض دولت از بانکها و کاهش قدرت استقراض بانکها به بخش خصوصی جهت سرمایه‌گذاری می‌باشد. روند نرخ بهره در ایران بیشتر حالت دستوری است.

### استقراض از خارج از کشور

تأمین کسری بودجه از طریق منابع خارجی می‌تواند منجر به کسری در حساب جاری شود.

در ایران از هر سه روش برای تأمین کسری بودجه استفاده می‌شود.

کسری بودجه و تورم
-----------------

آمار و ارقام نشان می‌دهد که ارتباط بین کسری بودجه و تورم برای همه کشورها یکسان نیست. برای مثال کشورهایی مانند فنلاند، فرانسه، ایتالیا یا انگلستان با وجودی که کسری بودجه بالایی دارند، دارای نرخ تورم بسیار پایین هستند. برعکس، در کشورهایی مثل شیلی و مکزیک در برخی سالها مازاد بودجه داشته‌اند، ولی نرخ تورم دو رقمی را تجربه کرده‌اند. در کنار این کشورها باید به کشورهایی مانند رومانی و ترکیه اشاره کرد که با وجود کسری بودجه با تورم‌های بالایی نیز مواجه بوده‌اند.

ایران در این دسته‌بندی در گروه سوم قرار گرفته‌است. در ایران با توجه به مشکل تحریم ایران و سخت بودن استقراض خارجی، دولت برای جبران کسری بودجه ساده‌ترین راه، یعنی برداشت از صندوق ذخیره ارزی را انتخاب می‌کند. تبدیل این دلارها به ریال منجر به افزایش نقدینگی می‌شود که آن به نوبه خود با تأثیر بر روند عرضه و تقاضا منجر به تورم می‌شود.
البته باید خاطر نشان شد، استفاده از منابع نفتی توسط دولت و همچنین انتشار پول بدون پشتوانه مالی توسط بانک مرکزی از عوامل دیگر تورم می‌باشد که ناشی از کسری بودجه دولت است.

عواقب کسری بودجه در پروژه های عمرانی
------------------------------------

بررسی عملکرد آنچه در قالب بودجه های سالانه برای بخش عمران کشور در یك دهه گذشته در نظر گرفته شده، حکایت از 
آن دارد که اجرا از برنامه عقب مانده است طبق روال سال های قبل، به محض کسری بودجه، بخش عمرانی قربانی بخش جاری میشود.
عملکرد بودجه های سالانه نشان می دهد که عموما هر سال دولت با کسری تراز عملیاتی بالایی در بودجه مواجه است و این موضوع 
سبب شد تا دستگاهها به واگذاری طرح ها به بخش خصوصی خودداری کنند. موضوعی که نتیجه اش توقف پروژه های عمرانی شده 
است. این در حالی است که بسیاری از قوانین بالادستی ، قوانین بودجه سنواتی سالهای گذشته، قانون رفع موانع تولید به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت بر واگذاری پروژه های عمرانی به بخش خصوصی تاکید می کند.
طرح های عمرانی با هدف ایجاد و گسترش ظرفیت های تولیدی و سرمایه گذاری در اقتصاد کلید میخورند ، درحالیکه طولانی شدن 
زمان بهره برداری طرحهای عمرانی علاوه بر تبعات اقتصادی گسترده، تبعات به مراتب سنگین تر اجتماعی (همچون افزایش نارضایتی 
های اجتماعی و گسترش عدم توازن منطقه ای) را بر کشور تحمیل میکند.

جستارهای وابسته
---------------

* نرخ ارز
* پایه پولی
* تورم

منابع
-----

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Government budget balance». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۳ مارس ۲۰۱۴.
* سایت آفتاب به نقل از روزنامه همشهری[*پیوند مرده*]
* سایت آفتاب نیوز
* [سایت فارس  ]
* [ سایت جهان اقتصاد  ]

| دانش مالی |
| --- |
|  |
| بازارها

| دارایی مالی |
| --- |
| * بازار اوراق قرضه
* بازار کالا
* بازار مشتقات
* بازار تبادل ارز خارجی
* بازار پول
* فرابورس
* سرمایه‌گذاری خصوصی
* املاک و مستغلات
* نقدی
* سهام
 |
| شرکت‌کنندگان |
| * سرمایه‌گذار
	+ نهادی
* خرده‌فروشی
* سفته‌بازی
 |
| مکان‌ها |
| * مراکز مالی
* مراکز مالی ساحلی
* Conduit and Sink OFCs
 |

 |
| ابزارها
* اوراق قرضه
* پول نقد
* Collateralised debt obligation
* تبادل افول اعتبار
* سپرده مدت‌دار (گواهی سپرده)
* خط اعتباری
* سپرده‌گذاری
* مشتقه
* قرارداد آتی
* غرامت
* بیمه
* اعتبارنامه
* وام
* وام مسکن

* اختیار معامله (معامله
* پیچیده
* فروش)

* ضمانت اجرا
* توافقنامه بازخرید
* سهام سرمایه
* اوراق بهادار
* وام سندیکایی
* Synthetic CDO

 |
| امور مالی شرکتی

| 
عمومی |
| --- |
| * حسابداری
* حسابرسی
* بودجه‌بندی سرمایه‌ای
* آژانس رتبه‌بندی اعتباری
* مدیریت ریسک مالی
* صورت‌های مالی
 |
| 
Transactions |
| * تملک اهرمی
* ادغام‌ها و اکتساب‌ها
* مالی سازمان‌یافته
* سرمایه‌گذاری خطرپذیر
 |
| مالیات بر شرکت |
| * Base erosion and profit shifting (BEPS)
* Corporate tax haven
* وارونگی مالیاتی
* گریزگاه مالیاتی
* قیمت‌گذاری انتقالی
 |

 |
| شخصی
* اعتبار / بدهی مصرف‌کننده
* قرارداد کاری
* برنامه‌ریز مالی
* + بازنشستگی
	+ وام دانشجویی
 |
| مالیه عمومی

| هزینه دولت |
| --- |
| * Final consumption expenditure
* + هزینه دولت
	+ بازتوزیع درآمد و ثروت
* Transfer payment
 |
| درآمد دولت |
| * + مالیات
	+ کسر بودجه
* + بودجه (تراز)
	+ بدهی
* درامد غیرمالیاتی
* دستور پرداخت
 |

 |
| بانکداری
* بانک مرکزی
* حساب سپرده
* بانکداری ذخیره کسری
* Full-reserve
* وام
* عرضه پول

* فهرست بانک‌ها

| Bank regulation |
| --- |
| * Banking license
* Basel Accords
* بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی
* هیئت ثبات مالی
* Deposit insurance
* Separation of investment and retail banking
 |

 |
| مقررات مالی **·** حقوق مالی

|  |
| --- |
| * استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی
* ایزو ۳۱۰۰۰
* گواهینامه حرفه‌ای
* اداره صندوق
 |

 |
| تاریخچه اقتصاد
* سرمایه‌گذاری خصوصی و سرمایه‌گذاری خطرپذیر
* کسادی
* حباب بازار سهام
* سقوط بازار سهام
* رسوایی‌های حسابداری
 |
| * ن
* ب
* و
 |