**دولت جمشید آموزگار** یکی از آخرین دولت‌های دوران پادشاهی مشروطه در دورهٔ دودمان پهلوی است که از مرداد ۱۳۵۶ تا شهریور ۱۳۵۷ فعالیت کرد. رئیس این دولت، جمشید آموزگار بود. پس از آتش‌سوزی سینما رکس آبادان، طرح استیضاح دولت توسط مجلس کلید خورد اما پیش از انجام استیضاح، آموزگار در پنجم شهریور استعفا کرد. بدین ترتیب، بررسی تغییرات کابینه که به بعد از تعطیلات تابستانی مجلس موکول شده بود نیز انجام نشد.

پیشینه تشکیل دولت
-----------------

همچنین ببینید: بیماری هلندی اقتصاد ایران از ۱۳۵۳ تا ۱۳۵۶
در اواسط دههٔ ۱۳۵۰، به‌نظر می‌رسید رژیم شاه همانند *سدها*ی عظیمی که ساخته و مغرورانه نام بستگان خود را بر آنها نهاده بود، پایدار و برجا است. تصور می‌شد که ارتش عظیم دارای سلاح‌های فوق‌مدرن و پشتیبانی یک پلیس مخفی کارآمد، توان سرکوب هرگونه شورش، حتی در مکان‌های دوردستی مانند عمان، را دارد. یک دیوان‌سالاری گسترده، متکی بر شبکه حمایتی دارای امکانات مالی خوب، مدعی بود که برای در دست گرفتن اقتصاد و حتی بازسازی بنیادی جامعه قدرت کافی دارد. درآمدهای بی‌حساب نفتی نیز وسیله‌ای برای راضی ساختن و خریدن مخالفان بالقوه و گسترده کردن ابزارهای نظارت اجتماعی شد. با توجه به این واقعیت‌ها، بیشتر ناظران نتیجه گرفتند که پایه‌های رژیم بسیار استوار و ویران‌نشدنی است. حتی اندک افرادی که به ثبات رژیم چندان امیدوار نبودند و از تنش‌های اجتماعی پنهان و رو به گسترش، آگاهی بیشتری داشتند، پیش‌بینی می‌کردند که این نظام تا پایان دههٔ ۱۳۶۰ —دوران کاهش درآمدهای نفتی— پایدار بماند. آنها بر این باور بودند که رژیم هرچند پایگاهی در میان مردم، و امکانات و ابزارهایی برای کاهش این تنش‌های روزافزون ندارد، نهادهای آن هنوز چنان قدرتمند است که در برابر فشارهای ناشی از توسعهٔ ناهمگون و نوسازی نامتوازن پایداری کند. اما دو بحران غیرمنتظره، این محاسبات و پیش‌بینی‌ها را کاملاً بی‌اعتبار ساخت: بحران اقتصادی به شکل تورم حاد؛ و بحران نهادی ناشی از فشارهای خارجی بر شاه که هدف از آنها، وادار ساخت رژیم به تعدیل کنترل‌های پلیسی و رعایت حقوق بشر به‌ویژه حقوق مخالفان سیاسی در ایران بود. تورم، که در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۴۰ تقریباً در اقتصاد ایران به صفر رسیده بود، دوباره در اوایل دههٔ ۱۳۵۰ پدیدار شد. این تورم، نتیجهٔ چندین عامل بود: کمبود مسکن و هجوم بیش از ۶۰٬۰۰۰ تکنیسین خارجی با حقوق و درآمد بالا، پیشی گرفتن میزان جمعیت بر میزان رشد تولیدات کشاورزی، افزایش ناگهانی قیمت مواد غذایی در بازارهای جهانی، برنامهٔ صنعتی‌کردن پرشتاب و رشد بی‌وقفهٔ بخش نظامی که به کمبود نیروی کار، افزایش دستمزدها در مناطق روستایی، خالی شدن روستاها از نیروی کار، و بنابراین تشدید مشکلات کشاورزی انجامید، و مهم‌تر از همه، تحرّک شدید اقتصادی در نتیجهٔ تزریق دلارهای نفتی از برنامه‌های بلندپروازانهٔ توسعه به جامعه.

همزمان با این بحران اقتصادی، دولت‌ها و سازمان‌های خارجی نیز شاه را تحت فشار قرار دادند که نظارت‌های پلیسی را تعدیل کند. همزمان با انتقاد سازمان‌های بین‌المللی از رژیم، گروه‌های ایرانی خارج از کشور نیز کمیته‌های حقوق بشر ویژه‌ای تشکیل دادند تا جنایت‌های ساواک را افشا کنند. جیمی کارتر نیز در مراحل مقدماتی انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۹۷۶ بر دفاع از حقوق بشر در سرتاسر جهان تأکید کرد و در آخرین مرحلهٔ انتخابات ریاست‌جمهوری، ایران را جزو کشورهایی به‌شمار آورد که آمریکا باید برای حفظ آزادی‌های سیاسی و اجتماعی آن کشورها گام‌های مؤثرتری بردارد. شاه بنا به دلایلی، نسبت به فشارهای خارجی واکنش مثبت نشان داد. او نمی‌خواست روابط ویژهٔ خود با واشینگتن و دسترسی به تسلیحات آمریکایی را به‌خطر اندازد. او به‌هیچ‌روی نمی‌خواست تصویرِ «اصلاح‌گری پیش‌رو و مشتاق به آوردن مزایای تمدن غرب به ایران» را از دست بدهد —تصویری که با صرف هزینهٔ گزاف در آمریکا و اروپا به‌ویژه در *خیابان مدیسون* رواج داده بود— او همچنین باور کرده بود که با اصلاحاتش آنچنان محبوبیتی پیدا کرده‌است که می‌تواند بدون به‌خطر انداختن رژیم، از میزان خفقان و نظارت بکاهد.

کاهش خفقان نظارت‌های پلیسی در اواخر سال ۱۳۵۵ آغاز شد و در تابستان همان سال به اوج رسید. در فروردین ۱۳۵۶، وکلای خارجی اجازه یافتند که تا بر محاکمهٔ یازده متهم به ترور نظارت داشته باشند؛ از اوایل دههٔ ۱۳۴۰ این نخستین بار بود که وکلای خارجی در یک دادگاه نظامی حضور می‌یافتند. شاه در اوایل اردیبهشت، نماینده سازمان عفو بین‌الملل را به حضور پذیرفت و قول داد وضعیت زندان‌ها را بهبود ببخشد. در اوایل خردادماه نیز به نماینده کمیسیون بین‌المللی حقوق‌دانان اجازه دیدار داد و ضمن گلایه از اینکه «مطبوعات تحت تسلط یهودیان» در آمریکا او را بدنام می‌کنند، موافقت کرد تا به منظور رعایت بیشتر حقوق زندانیان سیاسی، آیین‌های دادرسی دادگاه‌ها را اصلاح کند. در اواسط خرداد، حزب رستاخیز اعلام کرد که از بحث‌های آزاد و انتقادهای سازنده استقبال خواهد کرد. سرانجام شاه در مردادماه، امیرعباس هویدا را که در دوازده سال گذشته نخست‌وزیر بود برکنار و جمشید آموزگار، تکنوکرات ۵۱ سالهٔ تحصیل‌کردهٔ آمریکا و دبیرکل حزب رستاخیز را به نخست‌وزیر گمارد.

تشکیل دولت
----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | متن مربوطه در ویکی‌نبشته: ***تصمیم قانونی دایر به‌ابراز رای‌اعتماد به دولت جناب آقای جمشید آموزگار نخست‌وزیر*** |

سیاست‌های دولت
--------------

*جان دی. استمپل* معتقد است که مشکل عمدهٔ نخست‌وزیری آموزگار در این بود که او بیش از آن که به امور سیاسی علاقه‌مند باشد، به مسائل اقتصادی علاقه‌مند بود و اولین تغییری که در دولت جدید به‌وقوع پیوست، آزردن رهبران مذهبی بود. آموزگار، احتمالاً با تصویب شاه، کلیه وجوهی را که به روحانیت و حوزه‌های علمیه به‌منظور کمک‌هزینه به طلّاب و کارهای تحقیقاتی پرداخت می‌شد را قطع کرد. زمانِ انتخاب‌شده برای انجام این کار کاملاً اشتباه بود. در آن پاییز، آموزگار به چند نفر که با او دیدار کرده و از زمزمه‌های درون مساجد اظهار نگرانی کرده بودند، گفته بود: 

> دورهٔ ملّاهای مرتجع به پایان رسیده‌است و ایران، ماورای آنها در حرکت است.
> 
> 

جمشید آموزگار کوشید با کُند کردن گردش چرخ‌های اقتصاد، هزینهٔ روزافزون زندگی —عامل اقتصادیِ عمدهٔ نارضایتیِ طبقه متوسط— را پایین آورد. آموزگار که از ترغیب شاه به کاهش بودجهٔ نظامی ناتوان بود، هزینه‌های غیرنظامی به‌ویژه بودجهٔ برنامه‌های توسعه را بسیار پایین آورد. وی ۳٫۵ میلیارد دلار از بودجهٔ برنامهٔ پنج‌ساله را حذف کرد، سه‌سالِ باقی‌ماندهٔ برنامهٔ پنج‌ساله را به چهار سال و نیم افزایش داد، مقررات سختی بر اعطای اعتبار وضع کرد، طرح ساخت متروی تهران را کنار گذاشت، هجده طرح از بیست طرح پیشنهادی برای ساخت کارخانهٔ هسته‌ای را حذف کرد، اجرای اغلب طرح‌های ساخت کارخانه، بیمارستان و خانه جدید را به تعویق انداخت و مهم‌تر از همه، شمار قراردادهای دولتی در بخشِ پررونقِ ساختمان‌سازی را بسیار کاهش داد. این اقدامات یک تأثیر آنی داشت: رشد تولید ناخالص ملی که در سال‌های گذشته به ۱۵ تا ۲۰ درصد در سال می‌رسید، در نیمهٔ نخست سال ۱۳۵۷ به ۲ درصد کاهش یافت. رشد بخش ساختمان‌سازی شهری که در سال پیش به ۳۲ درصد بود، در نُه‌ماهه نخست سال ۱۳۵۷ به ۷ درصد رسید. شاخص هزینه زندگی هم که در سال‌های پیش با نرخ ۳۰ تا ۳۵ درصد افزایش می‌یافت، در نُه‌ماه نخست سال ۱۳۵۷ تنها ۷ درصد بالا رفت. بدین ترتیب دولت می‌خواست با پدیدآوردن کسادی ضعیفی، تورم را مهار نماید. به نظر می‌رسید این راهبرد دولت کارساز شده‌است. حتی در اواسط خردادماه آموزگار با اطمینان گفت که «بحران پایان یافته‌است.» اما به گفتهٔ *یرواند آبراهامیان*، آرامش تابستان آن سال، آرامش پیش از طوفان بود.

پیش از طرح‌ریزی دولت برای ایجاد رکود اقتصادی، اجرای طرح‌های توسعهٔ بلندپروازانه موجب شده بود که بیکاری شهری از بین برود و حتی کمبود نیروی کار محلی پدید آید. این کمبود نیز افزایش دستمزد کارگران ماهر و غیرماهر را به دنبال داشت. افزایش دستمزدهای واقعی، بر شمار اعتصابات در صنایع اصلی تأثیر مستقیمی گذاشت. در دورهٔ ناآرامی و تظاهرات طبقه متوسط (آبان ۱۳۵۶ تا خرداد ۱۳۵۷) تنها هفت اعتصاب صنعتی عمده روی داد اما پس از خرداد ۱۳۵۷ که اثرات دورهٔ رکود اقتصادی به‌ویژه در بخش ساختمان‌سازی پدیدار شد و دولت با تعیین سقف معیّنی برای افزایش دستمزدها و لغو پاداش‌های سالانه که معمولاً به همه کارمندان دولتی می‌پرداخت، شمار این‌گونه اعتصابات به سرعت بالا رفت. شاه هم در یک کنفرانس مطبوعاتی-تلویزیونی، علیه حقوق و دستمزدهای بالا و بهره‌وری پایین سخت گفت. او که معتقد بود *دولت رفاه*، کارگران را با «پشم نرم» پوشانده‌است، گفت: 

> این قابل تحمل نیست. آنهایی را که کار نمی‌کنند، دُم‌شان را می‌گیریم و مثل موش بیرون می‌اندازیم.
> 
> 

 در پیش گرفتن این سیاست سخت‌گیرانه نسبت به کارگران، چندین اعتصاب صنعتی به‌دنبال داشت. کارگران ناراضی، علاوه بر اعتصاب، به راهپیمایی نیز روی آوردند. نخستین تظاهرات بزرگی که کارگران پرشماری در آن شرکت داشتند، تظاهرات ۳۱ تیرماه درمشهد بود. در آن روز، مراسم به خشونت کشیده شد و بر پایهٔ برخی آمارهای محافظه‌کارانه، شمار کشته‌ها بیشتر از چهل نفر بود. در هفتمین روز کشتار مشهد، تقریباً در همه شهرهای اصلی مراسم یادبود بزرگی برپا شد. در تهران، تبریز، قم، اصفهان و شیراز این مراسم به درگیری‌های خیابانی تبدیل شد. در ماه رمضان نیز که از ۱۴ مرداد آغاز می‌شد، خشونت‌های شدیدتری بروز کرد. در اصفهان که محل شدیدترین درگیری‌ها بود، تظاهرکنندگان خشمگین —که برخی از آنها مسلّح بودند— بیشتر قسمت‌های شهر را تصرف و آیت‌الله بسیار محترمی را که چند شب پیش دستگیر شده بود، آزاد کردند. این ناآرامی‌ها دو روز به طول انجامید و دولت پس از آن که حکومت نظامی اعلام کرد، نیروهای ارتشی را به شهر آورد و بیش از یکصد تظاهرکننده را به ضرب گلوله از پای درآورد و توانست شهر را کاملاً در دست گیرد. از سال ۱۳۳۲ به بعد، این نخستین بار بود که در مرکز یک استان، حکومت نظامی اعمال می‌شد. آموزگار که به دستکاری اقتصاد کشور سرگرم بود، فکر می‌کرد که در ایران نیز مانند جوامع غربی، می‌توان ابزارهای اقتصادی مانند کسادی را بدون این که دگرگونی و ناآرامی‌های سیاسیِ عمده‌ای به همراه داشته باشد، به کار برد. وی در اواخر مردادماه پی برد که برخلاف جوامع غربی، ایران ثبات سیاسی ندارد و بنابراین کسادی‌ای که دولت تجویز کرده بود، می‌توانست بدون کاهش نارضایتی طبقه متوسط، به اعتراض طبقه کارگر هم بینجامد.

در ۲۸ مردادماه، همزمان با بیست و پنجمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد، سینما رکس آبادان که در یک منطقه کارگرنشین قرار داشت، به گونهٔ مشکوکی آتش گرفت و بیش از چهارصد مرد، زن و کودک درون آن جان باختند. حقیقت هرچه باشد، فردای آن روز ۱۰٫۰۰۰ نفر از بستگان قربانیان که در مراسم تشییع جنازه بزرگی گردهم آمده بودند، ساواک را مسئول این حادثه دانستند. سوگواران با راهپیمایی در خیابان‌های شهر، فریاد می‌زدند: «*مرگ بر شاه*»، «*نابود باد سلطنت پهلوی*» و «*ارتش برادر ماست، خمینی رهبر ماست*». شاه در پنجم شهریور، آموزگار را برکنار و جعفر شریف‌امامی را که در سال ۱۳۳۹ اندک زمانی نخست‌وزیر بود، به نخست‌وزیری تعیین کرد و اختیارات نامحدودی به وی داد تا با روحانیون میانه‌رو گفتگو کند.

هیئت دولت
---------

| مقام | نام | آغاز تصدی | پایان تصدی | حزب سیاسی | منبع |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نخست‌وزیر |   | جمشید آموزگار | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |
| سخنگوی دولت |   | داریوش همایون | ۲۰ مرداد ۱۳۵۶ | شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیران |
| وزیر آموزش و پرورش |   | منوچهر گنجی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر اطلاعات و جهانگردی |   | داریوش همایون | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر امور اقتصادی و دارایی |   | هوشنگ انصاری | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۱۳ آذر ۱۳۵۶ | رستاخیز |  |
|   | محمد یگانه | ۱۰ آذر ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر امور خارجه |   | عباسعلی خلعتبری | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر بازرگانی |   | کاظم خسروشاهی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر بهداری و بهزیستی |   | شجاع‌الدین شیخ‌الاسلام‌زاده | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
|   | نصرالله مقتدر مژدهی | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر پست و تلگراف و تلفن |   | کریم معتمدی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر جنگ |   | رضا عظیمی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | نظامی |  |
| وزیر دادگستری |   | غلامرضا کیانپور | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر راه و ترابری |   | مرتضی صالحی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
|   | مهدی صفویان | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر صنایع و معادن |   | محمدرضا امین | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر علوم و آموزش عالی |   | منوچهر گنجی\* | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر فرهنگ و هنر |   | مهرداد پهلبد | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر کار و امور اجتماعی |   | امیرقاسم معینی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر کشاورزی و عمران روستایی |   | احمدعلی احمدی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر کشور |   | اسدالله نصر اصفهانی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر مسکن و شهرسازی |   | فیروز توفیق | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| وزیر نیرو |   | تقی توکلی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | مستقل |  |
| وزیران مشاور |
| امور اجرایی |   | منوچهر آگاه | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۱۲ آذر ۱۳۵۶ | رستاخیز |  |
|   | محمود کاشفی | ۱۲ آذر ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| امور پارلمانی |   | محمود کاشفی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۱۲ آذر ۱۳۵۶ | رستاخیز |  |
|   | هلاکو رامبد | ۱۲ آذر ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| امور زنان |   | مهناز افخمی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| رئیس سازمان برنامه و بودجه |   | محمد یگانه | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۱۳ آذر ۱۳۵۶ | رستاخیز |  |
|   | منوچهر آگاه | ۱۰ آذر ۱۳۵۶ | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
|   | مرتضی صالحی | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| نایب نخست‌وزیر در امور عمرانی و اقتصادی |   | محمدصفی اصفیاء | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
|   | منوچهر آگاه | ۲ مرداد ۱۳۵۷ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| معاونان نخست‌وزیر |
| معاون امور اجتماعی |   | صادق کاظمی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور |   | امین عالیمرد | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| رئیس سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی |   | قاسم خزاعی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | نظامی |  |
| رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور |   | نعمت‌الله نصیری | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۱۷ خرداد ۱۳۵۷ | نظامی |  |
|   | ناصر مقدم | ۱۷ خرداد ۱۳۵۷ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | نظامی |  |
| رئیس سازمان انرژی اتمی ایران |   | اکبر اعتماد | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | مستقل |  |
| رئیس سازمان اوقاف |   | علی فرشچی | ۱۶ مرداد ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | رستاخیز |  |
| رئیس سازمان تربیت بدنی |   | نادر جهانبانی | آبان ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | نظامی |
| رئیس سازمان حفاظت محیط زیست |   | منوچهر فیلی | ۴ آبان ۱۳۵۶ | ۵ شهریور ۱۳۵۷ | مستقل |  |

پانویس
------

1. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۱۲–۶۱۳.
2. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۱۵.
3. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۱۶.
4. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۱۷.
5. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۱۸.
6. ↑  استمپل، *درون انقلاب ایران*، ۱۲۴.
7. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۲۸–۶۲۹.
8. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۳۰–۶۳۱.
9. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۳۲–۶۳۳.
10. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۳۳.
11. ↑  آبراهامیان، *ایران بین دو انقلاب*، ۶۳۴.
12. ↑  قلی‌زاده، فرهاد. «رویدادهای بیستم مرداد». مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۸.[*پیوند مرده*]
13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28  «وزراء کابینه آموزگار». *اطلاعات* (۱۵۳۸۲): ۲۴. ۱۷ مرداد ۱۳۵۶ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
14. 1 2  «کابینه آموزگار ترمیم شد». *اطلاعات* (۱۵۴۷۶): ۲۸. ۱۰ آذر ۱۳۵۶ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
15. 1 2 3 4  «تغییرات وسیع در کابینه آموزگار». *اطلاعات* (۱۵۶۶۹): ۴. ۲ مرداد ۱۳۵۷ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
16. 1 2  «هلاکو رامبد وزیر شد». *اطلاعات* (۱۵۴۷۷): ۴. ۱۲ آذر ۱۳۵۶ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
17. ↑  افخمی، غلامرضا (پاییز ۱۳۸۱). «به یاد امین عالیمرد (۱۳۰۶–۱۳۸۲)». *ایران‌نامه*. تورنتو: بنیاد مطالعات ایران. سال بیستم (۸۰): ۳۸۰ – به واسطهٔ نورمگز.
18. ↑  «رئیس جدید سازمان امنیت تعیین شد». *اطلاعات* (۱۵۶۳۰): ۱ و ۴. ۱۷ خرداد ۱۳۵۷ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.
19. ↑  «معرفی معاون جدید نخست‌وزیر». *اطلاعات* (۱۵۴۴۹): ۴. ۷ آبان ۱۳۵۶ – به واسطهٔ ویکی‌انبار.

منابع
-----

* آبراهامیان، یرواند (۱۳۷۷). *ایران بین دو انقلاب*. ترجمهٔ احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۱۲-۳۶۳-۵.
* استمپل، جان دی. (۱۳۷۷). *درون انقلاب ایران*. ترجمهٔ منوچهر شجاعی. تهران: انتشارات رسا. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۱۷-۳۵۷-۹.

| * ن
* ب
* و
هیئت دولت‌های پادشاهی مشروطه ایران |
| --- |
| الگو:دولت‌های جمهوری اسلامی ایران ← |
| قاجار(۱۳۰۴–۱۲۸۵) | 

|  |  |
| --- | --- |
| محمدعلی‌شاه | 
* افخم\*
* اتابک
* مشیرالسلطنه ۱
* قراگوزلو
* مافی ۱
* مافی ۲
* مشیرالسلطنه ۲
* مشیرالسلطنه ۳
* مشیرالسلطنه ۴
* سعدالدوله

 |
| احمدشاه | 
* *مجلس عالی*\*
* تنکابنی ۱
* تنکابنی ۲
* تنکابنی ۳
* مستوفی ۱
* تنکابنی ۴
* تنکابنی ۵
* بختیاری ۱
* بختیاری ۲
* بختیاری ۳
* علاءالسلطنه ۱
* مستوفی ۲
* مستوفی ۳
* پیرنیا ۱
* عین‌الدوله ۱
* مستوفی ۴
* فرمانفرما
* تنکابنی ۶
* وثوق ۱
* علاءالسلطنه ۲
* عین‌الدوله ۲
* مستوفی ۵
* بختیاری ۴
* وثوق ۲
* پیرنیا ۲
* اکبر ۱
* اکبر ۲
* طباطبایی
* قوام ۱
* قوام ۲
* پیرنیا ۳
* قوام ۳
* مستوفی ۶
* پیرنیا ۴
* پهلوی ۱
* پهلوی ۲
* پهلوی ۳

 |

 |
| پهلوی(۱۳۵۷–۱۳۰۴) | 

|  |  |
| --- | --- |
| رضاشاه | 
* فروغی ۱\*
* مستوفی ۷
* مستوفی ۸
* مستوفی ۹
* هدایت ۱
* هدایت ۲
* هدایت ۳
* هدایت ۴
* فروغی ۲
* فروغی ۳
* جم ۱
* جم ۲
* متین‌دفتری
* ع. منصور ۱
* فروغی ۴

 |
| محمدرضاشاه | 
* فروغی ۵
* فروغی ۶
* سهیلی ۱
* قوام ۴
* سهیلی ۲
* ساعد ۱
* ساعد ۲
* ساعد ۳
* بیات
* حکیمی ۱
* صدر
* حکیمی ۲
* قوام ۵
* قوام ۶
* قوام ۷
* قوام ۸
* قوام ۹
* حکیمی ۳
* هژیر
* ساعد ۴
* ساعد ۵
* ع. منصور ۲
* رزم‌آرا
* علاء ۱
* مصدق ۱
* مصدق ۲
* زاهدی ۱
* زاهدی ۲
* علاء ۲
* علاء ۳
* اقبال
* شریف‌امامی ۱
* شریف‌امامی ۲
* امینی
* علم ۱
* علم ۲
* علم ۳
* ح. منصور
* هویدا ۱
* هویدا ۲
* هویدا ۳
* هویدا ۴
* آموزگار
* شریف‌امامی ۳
* ازهاری
* بختیار

 |

 |
| \* دولت موقت |

| * ن
* ب
* و
هیئت دولت جمشید آموزگار نخست‌وزیر ایران (۱۳۵۷–۱۳۵۶) |
| --- |
| 

| هیئت وزیران |
| --- |
| وزیر آموزش و پرورش | 
* منوچهر گنجی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر اطلاعات و جهانگردی | 
* داریوش همایون (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر امور اقتصادی و دارایی | 
* هوشنگ انصاری (۱۳۵۶)
* محمد یگانه (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر امور خارجه | 
* عباسعلی خلعتبری (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر بازرگانی | 
* کاظم خسروشاهی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر بهداری و بهزیستی | 
* شجاع‌الدین شیخ‌الاسلام‌زاده (۱۳۵۷–۱۳۵۶)
* نصرالله مقتدر مژدهی (۱۳۵۷)

 |
| وزیر پست و تلگراف و تلفن | 
* کریم معتمدی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر جنگ | 
* رضا عظیمی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر دادگستری | 
* غلامرضا کیانپور (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر راه و ترابری | 
* مرتضی صالحی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)
* مهدی صفویان (۱۳۵۷)

 |
| وزیر صنایع و معادن | 
* محمدرضا امین (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر علوم و آموزش عالی | 
* منوچهر گنجی\* (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر فرهنگ و هنر | 
* مهرداد پهلبد (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر کار و امور اجتماعی | 
* امیرقاسم معینی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر کشاورزی و عمران روستایی | 
* احمدعلی احمدی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر کشور | 
* اسدالله نصر اصفهانی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر مسکن و شهرسازی | 
* فیروز توفیق (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر نیرو | 
* تقی توکلی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر مشاور در امور اجرایی | 
* منوچهر آگاه (۱۳۵۶)
* محمود کاشفی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر مشاور در امور پارلمانی | 
* محمود کاشفی (۱۳۵۶)
* هلاکو رامبد (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر مشاور در امور زنان | 
* مهناز افخمی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| وزیر مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه | 
* محمد یگانه (۱۳۵۶)
* منوچهر آگاه (۱۳۵۷–۱۳۵۶)
* مرتضی صالحی (۱۳۵۷)

 |
| نایب نخست‌وزیر در امور عمرانی و اقتصادی | 
* محمدصفی اصفیاء (۱۳۵۷–۱۳۵۶)
* منوچهر آگاه (۱۳۵۷)

 |

 |
| 

| معاونان نخست‌وزیر |
| --- |
| معاون امور اجتماعی | 
* صادق کاظمی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی کشور | 
* امین عالیمرد (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| رئیس سازمان آمادگی ملی و بسیج غیرنظامی | 
* قاسم خزاعی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور | 
* نعمت‌الله نصیری (۱۳۵۷–۱۳۵۶)
* ناصر مقدم (۱۳۵۷)

 |
| رئیس سازمان انرژی اتمی ایران | 
* اکبر اعتماد (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| رئیس سازمان اوقاف | 
* علی فرشچی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| رئیس سازمان تربیت بدنی | 
* نادر جهانبانی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |
| رئیس سازمان حفاظت محیط زیست | 
* منوچهر فیلی (۱۳۵۷–۱۳۵۶)

 |

 |
| \* سرپرست |