**فتنه** (عربی: *فتنة، فتن*؛ «وسوسه، رنج، شورش، نزاع داخلی، درگیری») واژه‌ای عربی با معنای ضمنی گستردهٔ دشواری یا مصیبت یا پریشانی است. این واژه مفاهیم تاریخی مهمی دارد که در عربی امروزی نیز بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. می‌توان بین معانی فتنه که در عربی کلاسیک استفاده می‌شود و معانی فتنه که در عربی استاندارد مدرن و گویش‌های مختلف محاوره‌ای استفاده می‌شود تمایز قائل شد. جدای از کاربرد آن در قرآن، فتنه به عنوان اصطلاحی برای چهار جنگ داخلی در خلافت اسلامی از قرن هفتم تا نهم میلادی استفاده می‌شود.

پیشینه و ریشه‌شناسی
-------------------

فتنه از مادهٔ «فِتْن» به معنای داخل نمودن طلا در آتش است، و به معنای داخل نمودن انسان در آتش نیز آمده‌است. کلمه «فتنه» در قرآن به معناهای گوناگون آمده‌است. به معنای عذاب، محصول عذاب، آزمایش و امتحان و واقع نمودن خود یا دیگران در عذاب.  
جعفر سبحانی می‌گوید: فتنه گاهی به معنای شورش‌های کور به کار می‌رود که نه هدف مشخصی دارند و نه مقدس هستند. .

در صدر اسلام
------------

در صدر اسلام از جنگ‌های داخلی و کشمکش‌های متعددی به عنوان فتنه یاد شده‌است. مانند ماجرای سقیفه که در آن کشمکش با بیعت جمعی از بزرگان عرب با ابوبکر پایان یافت. خروج ابن زبیر علیه یزید در مکه، قیام شیعیان عراق و ایران علیه سلسله اموی که به سرنگونی امویان منجر شد. همچنین از شکل‌گیری و انشقاق مسلمانان و تشکیل شیعه و سنی نیز به عنوان فتنه یاد شده‌است.

### آیات و روایات پیرامون فتنه

در قرآن در موارد مختلفی و با معانی مختلفی از عنوان فتنه استفاده شده است:

> و با آنان بجنگید تا فتنه‌ای بر جای نماند و دین یکسره از آن خدا گردد پس اگر بازایستند قطعاً خدا به آنچه انجام می‌دهند بیناست
> 
> 

> و بدانید که اموال و فرزندان شما فتنه هستند و خداست که نزد او پاداشی بزرگ است
> 
> 

علی بن ابیطالب دربارهٔ فتنه گفته‌است:

> در فتنه‌ها مانند شتر دو ساله باش که نه پشتی دارد تا دیگران از او سواری بگیرند و نه پستانی دارد تا دیگران از او شیری بدوشند. 
> 
> 

> با احتیاط و بصیرت گام بردارید، به هنگام برخاستن گرد و غبار حادثه‌هایی که نمی‌توان به درستی واقع آن را درک کرد و در هم پیچیدن فتنه‌ها به هنگام تولد نوزاد آن و آشکارشدن باطن آن و برقرارشدن قطب و مدار آسیای آن؛ فتنه‌هایی که از مراحل ناپیدا آغاز می‌شوند و به مرحله شدید و روشن می‌رسند. رشد آن‌ها مانند رشد نوجوان و آثار آن مانند آثار سنگ سخت و محکم است. ستمکاران آن را با پیمان‌هایی که دارند از یکدیگر ارث می‌برند.
> 
> 

> انحراف به راست و چپ مایه گمراهی است و راه وسط و مستقیم همان جاده حق است و قرآن و آثار نبوت بر همین راه است.
> 
> 

دیدگاهی دربارهٔ فتنه در حدیثی از محمد بن علی بن موسی، معروف به جواد، امام نهم شیعیان

پانویس
------

1. ↑  Wehr (1976), p. 696.
2. ↑  «ریشه‌شناسی کلمه فتنه». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژانویه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۷.
3. ↑  معانی فتنه در کلام جعفر سبحانی
4. ↑  Juan Eduardo Campo, ed. (2009). "Fitna". *Encyclopaedia of Islam* (1st ed.). New York: Infobase Publishing. pp. 241–242. `{{cite encyclopedia}}`: Cite has empty unknown parameters: `|accessmonth=`، `|month=`، `|accessyear=` و `|coauthors=` (help)
5. ↑  سوره 8 آیه 39
6. ↑  سوره 8 آیه 28
7. ↑  نهج‌البلاغه، حکمت 1
8. ↑  نهج‌البلاغه، خ ۱۵۱. : «و تثبتوا فی قتام العشوه اعوجاج الفتنه عند طلوع جنینها و ظهور کمینها و انتصاب قطبها و مدار رحاها تبدء فی مدارج خفیء و توول الی فظاعه جلیه. شبابها کشباب الغلام و آثارها کاثارالسلام یتوارثها الظلمه بالعهود»
9. ↑  نهج‌البلاغه، خ ۱۶. : «الیمین و الشمال مضله و الطریق الوسطی هی الجاده علیها باقی الکتاب و آثار النبوه»

منابع
-----

* تفسیر المیزان، بقره، ۱۹۱.

پیوند به بیرون
--------------

* شاخص‌های فتنه و فتنه‌گری

| * ن
* ب
* و
گناهان کبیره در اسلام |
| --- |
| مفاهیم | تعریف گناه کبیره در اسلام •  تعریف گناه صغیره در اسلام •  گناه در اسلام •  فقه •  فروع دین |
| گناهان کبیره | 

|  |  |
| --- | --- |
| مشترک | شرک به خدا •  ناامیدی از رحمت خدا •  قنوط •  ایمنی از مکر خدا •  ریا •  عاق پدر و مادر •  قتل •  قطع رحم •  تصرف اموال یتیم •  رباخواری •  زنا •  لواط •  قذف •  شراب‌خواری •  قمار •  اشتغال بملاهی •  دروغ •  سوگند دروغ •  گواهی دروغ •  ترک گواهی •  پیام‌شکنی •  خیانت در امانت •  دزدی •  کم‌فروشی •  حرام‌خواری •  حبس حقوق •  فرار از جنگ •  اعرابی شدن پس از مهاجرت •  کمک به ستمگران •  یاری نکردن ستم‌دیدگان •  جادوگری •  اسراف •  تکبر •  عجب •  جنگ با مسلمانان •  خوردن نجاسات •  ترک نماز •  ترک زکات •  استخفاف حج •  ترک واجبات •  اصرار بر گناه •  فتنه انگیزی •  تهمت •  سوء ظن •  غیبت •  نمیمه •  ریختن آبروی مؤمن •  نیرنگ •  احتکار •  حسد •  دشمنی با مؤمن •  قیادت •  دیاثت •  مساحقه •  بدعت •  حکم ناحق •  جنگ در ماه‌های حرام •  بازداشتن از راه خدا •  کفران نعمت •  فروختن سلاح به کافران •  هتک قرآن •  هتک کعبه •  هتک مسجد •  استمناء •  همسایه آزاری |
| نزد اهل سنت | هتک خلفای راشدین •  هتک صحابه |
| نزد تشیع | هتک تربت حسینی •  هتک شعائر دینی |

 |
| مرتبط | گناه •  گناهان کبیره (کتاب) •  گناهان صغیره در اسلام •  گناهان در قرآن •  فهرست فرقه‌های فقهی اسلام •  مرجع تقلید •  تعریف گناه کبیره در مسیحیت •  تعریف گناه کبیره در یهودیت |
| رده |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد اسلام است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |