|  |
| --- |
| بخشی از سلسله مقالات دربارهٔ |
| مارکسیسم |
| Karl Marx and Friedrich Engels |
| آثار نظری*مانیفست کمونیسم* *مقدمه‌ای بر نقد اقتصاد سیاسی* *سرمایه* *هیجدهم برومر لوئی بناپارت* *گروندریسه*  *ایدئولوژی آلمانی* |
| علوم اجتماعیبیگانگی •  بورژوازی زیربنا و روبنا  آگاهی طبقاتی شیءوارگی کالا کمونیسم •  سوسیالیسم •  سرشت بشر ایدئولوژی •  پرولتاریا مالکیت خصوصی •  هژمونی فرهنگی مناسبات تولید |
| اقتصادشیوه تولید سرمایه‌داری شیوه تولید سوسیالیستی انباشت سرمایه بت وارگی(Marxism) اقتصاد مارکسی سوسیالیسم علمی سوسیالیسم(مارکسی) شیوه تولید سرمایه‌داری جبرگرایی اقتصادی Labour power •  قانون ارزش مفهوم تولیدشیوه تولیدچشم‌اندازهای سرمایه‌دارینیروی تولیدکار مازاد •  ارزش مازاد |
| تاریخنظریه تاریخ مارکس ماتریالیسم تاریخی تاریخی جبرگرایی مارکسیسم و اقتدارگریزی تولید سرمایه‌داری نبرد طبقاتی دیکتاتوری پرولتاریا انباشت ابتدایی سرمایه انقلاب پرولتاریایی اینترناسیونالیسم پرولتاریایی  انقلاب جهانی کمونیسم بدون دولت کمونیسم شورایی |
| فلسفهفلسفه مارکس ماتریالیسم دیالکتیک فلسفه در اتحاد جماهیر شوروی فلسفه مارکسیستی در باب طبیعت انسان گرایی مارکسیستی فمینیسم مارکسیستی مارکسیسم غربی مارکسیسم تحلیلی مارکسیسم آزادی‌خواه خودمختاری مارکسیستی جغرافیای مارکسیستینقد ادبی مارکسیستی مارکسیسم ساختارگرا پسامارکسیسم مارکس جوان |
| جنبه‌هازیبایی‌شناسی ·  باستان‌شناسی ·  جرم‌شناسی ·  نظریه فیلم مارکسیستی ·  جغرافیا ·  تاریخ‌نگاری ·  نقد ادبی ·  مارکسیسم و مذهب |
| افرادکارل مارکس  •  فردریش انگلس  کارل کائوتسکی  •  ادوآرد برنشتاین  جیمز کانلی  •  گئورگی پلخانف رزا لوکزامبورگ  •  ولادمیر لنین لئون تروتسکی  •  جوزف استالین  شن دوژیو  •  مائو زدونگ  •  هو شی مین  چه گوارا  •  فیدل کاسترو  مکتب فرانکفورت  •  لوئی آلتوسر  گئورگ لوکاچ  •  کارل کرش  آنتونیو گرامشی  •  آنتون پانه‌کک  رودلف هیلفردینگ  •  گی دوبور  •  چارلز امیل روتنبرگ  بیشتر |
| * ن
* ب
* و
 |

**مارکسیسم ساختارگرا**، نظریه‌ای است که به تحلیل جبرگرایی در مارکسیسم می‌پردازد و برای اولین بار، توسّط لویی آلتوسر، مطرح شد. او در تحلیل این مسئله، می‌گوید *باید فلسفه مارکسیستی را از علم جامعه‌شناسی مارکسیستی، متمایز کرد، مانند تمایز میان شیمی و فیزیک.*

در جایی دیگر عنوان می‌دارد *باید به جوامع به عنوان میان ساختارها نگریست نه به عنوان میان جوهرها.*

مارکسیسم باید در عین آنکه انسجام منطقی خود را حول فرض زیربنای اقتصادی («بعد شیمیایی») حفظ کند، باید ساختارهای نسبتاً مستقل را مفروض بدارد. از همه مهمتر (به زعم آلتوسر) ایدئولوژی به عنوان یک مجموعه زبانی و ساختاری مطرح است.

آلتوسر در جایی دیگر به بحث در مورد قوانین می‌پردازد و به قوانین با عینکی منتقدانه نگاه کرده و می‌گوید *قوانین جوامع بشر نباید به صورتی پیچیده باشند بلکه باید به صورتی قابل بررسی و تجربی و ساده باشند.*

مارکسیسم ساختارگرا
------------------

**مارکسیسم ساختگرا** رویکردی ساختارگرایانه به فلسفه مارکسیستی بر پایه آرای لوئی آلتوسر است. موج ساختارگرایی بین دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ آلتوسر را به بازاندیشی در مارکسیسم کشاند. از اینرو او و پیروانش کوشیدند از طریق بازخوانی کتاب "سرمایه "، نظریه علمی مارکسیسم را بازسازی و از آن دفاع کنند. هدف آنان دفاع از مارکس در برابر مارکسیسم انسانگرا (مارکسیسم اومانیست) مانند اصحاب مکتب فرانکفورت بود که آثار جوانی مارکس را اساس انتقادات خود نسبت به مارکسیسم رایج قرار داده بودند. از دیگر مدافعان ساختگرایی می‌توان به جامعه‌شناس نیکوس پولانزاس و انسان‌شناس موریس گودولیه اشاره نمود.

دولت و رابطه آن با طبقات و ساخت اجتماعی
---------------------------------------

یکی از کانون‌های اصلی مباحث مارکسیستهای ساختگرا را مبحث دولت و رابطه آن با طبقات اجتماعی تشکیل می‌داده‌است. شرایط ثبات ساختاری نظام سرمایه‌داری پس از جنگ دوم و لزوم مطالعه آن شرایط از دیدگاه جامعه‌شناختی مارکسیستی، در تکوین این نگرش نقش عمده‌ای داشت. از چنین دیدگاهی (ساختگرایی) نظام سرمایه‌داری ساختاری است که بدون طرح و اراده طبقات مسلط تکوین یافته‌است. در هر ساختاری روابطی ضروری و عینی در کار است که به گفتهٔ مارکس، پیش از آنکه ما در موقعیتی قرار بگیریم که آن‌ها را تعیین کنیم، تا حدی پبشاپیش شکل گرفته‌است. نیروهای تعیین‌کننده در درون ساختهای خود جامعه قرار دارد و ساختهای جامعه لزوماً هماهنگ با خواست و طرح هیچ گروه یا طبقه‌ای نیست. دولت نیز در شیوه تولید سرمایه‌داری، منطق ساختار سرمایه‌داری را در نهادهای اقتصادی، سیاسی و حقوقی بازتولید می‌کند. نظریه ساختگرایی این چنین با نظریه ابزارانگاری دولت، نظریه مستقل‌انگاری دولت و نظریه مشتق‌انگاری دولت به مخالفت برمی‌خیزد.

جستارهای وابسته
---------------

* ساختارگرایی
* مارکسیسم

منابع
-----

* مکتب‌های فلسفی ترجمه پرویز بابایی
* حسین بشیریه، اندیشه‌های مارکسیستی، نشر نی