**متابولیت‌های ثانویه** ترکیبات آلی‌ای هستند که مستقیماً در مراحل رشد و نمو یا تولید مثل یک جاندار شرکت نمی‌کنند. برخلاف متابولیت‌های اولیه، غیبت متابولیت‌های ثانویه به مرگ فوری یاخته منجر نمی‌شود، اما ممکن است در دراز مدت سبب اختلال در بقای جاندار، باروری یا ویژگی‌های ظاهری آن گردد یا ممکن است هیچ تغییر مشهودی را سبب نشود.
متابولیت‌های ثانویه اغلب به یک گروه کوچک از گونه‌های درون یک گونه فرگشتی منحصر می‌شوند. این ترکیبات غالباً نقش مهمی را در سیستم دفاعی گیاهان در مقابل گیاه‌خواری و دیگر سیستم‌های دفاعی بین گونه‌ها بازی می‌کنند. انسان از متابولیت‌های ثانویه به عنوان دارو، طعم‌دهنده‌های غذایی و مواد مخدر استفاده می‌کند.

دسته‌بندی
---------

**متابولیت‌های ثانویه**

توانایی پردازش گیاهان برای سنتز مولکول‌های آلی گوناگون متابولیت‌های ثانویه نامیده می‌شود.

که سازه‌های اسکلت کربنی منحصر به فرد خواص اولیه متابولیت‌های ثانویه گیاه را تشکیل می‌دهد (saurabh pagaraatel .2015)

متابولیت‌های ثانویه گروه گسترده‌ای از ترکیبات ارگانیک هستند (hasakatteetalatel. 2014) که برای سلول ضروری نیستند و با وزن مولکولی کم و از بافت و سلول‌های ویژه (saurabh pagaraatel .2015) برای تسهیل و تعامل با محیط زیست تولید می‌شوند. اکثر متابولیت‌های ثانویه به عنوان دارو، مواد شیمیایی، چاشنی، رنگ دهنده آفت کش زیستی (hasakatteetalatel. 2014)، ترکیبات پیامرسان و همچنین جذب کننده حیوانات گرده افشان، آنتی‌اکسیدان، محافظ uv (michael wink .2015)، و روغن‌های ضروری (justin kabera. 2014) به کار می‌رود. همچنین این متابولیت هااز گیاهان علیه تنش‌های زیستی (باکتری، قارچ، نماتد و حشرات) و تنش‌های غیر زیستی (دما و رطوبت بالا، سایه و حضور فلز سنگین) محافظت می‌کند. (saurabh pagaraatel .2015)

در طول ۳۰–۲۰ سال گذشته آنالیزهای مربوط به تولیدات ثانویه در گیاهان با استفاده از تکنیک‌های جدید بسیار بهبود یافته‌است. متابولیت‌های ثانویه اغلب ممکن است توسط مسیر مصنوعی اصلاح شده از متابولیت‌های اولیه به اشتراک گذاری ماده اصلی متابولیت‌های اولیه ایجاد شود. (justin kabera. 2014)

متابولیت‌های ثانویه برر اساس منشأ بیو سنتز آنها در سه گروه قرار گرفته‌اند:

۱ – ترینوئیدها

۲ – فلانوئیدها و ترکیبات فنولی و پلی فنولیک

۳ – آلکالوئیدهای حاوی نیتروژن و ترکیبات حاوی سولفور

· آلکالوئیدها: آلکالوئیدها گروه بزرگ و متنوع از ترکیبات ساختاری هستند که عمدتاً در محیط هیدرو اتانولی محلول اند و به عنوان نمک قرار می‌گیرند (مثل کلرید یا سولفات) ساختار حلقه رایج آلکالوئیدها شامل: پیریدین، پیرول، ایندول‌ها پیرولیدین پیریدین و غیره است.

ترینوئیدها: تمام تیرینوئیدها از طریق جمع شدن واحدهای ایزوپرن (c5)به وسییله تعدادی از واحدهای ۵ کربنه حاضر در ساختار هسته طبقه‌بندی شده‌اند.

ترکیبات فنولی: آنها می‌توانند بر اساس تعداد و آرایش اتم‌های کربن خود طبقه‌بندی شوند و در ترکیب با قند و اسیدهای ارگانیک یافت می‌شوند.

فلانوئیدها: فلانوئیدها ترکیبات پلی فنولیلی هستند که شامل ۱۵ کربن با دو حلقه آروماتیک که هب وسیله ۳ پل کربنی متصل شده‌است (anurag kumar .2014)

مولکولهای نسبتاً کوچک
---------------------

* **آلکالوییدها** (معمولاً مشتق به شدت تغییر یافته و کوچکی از یک اسید آمینه)
* **هیوسیامین**، موجود در گیاه تاتوره
* **آتروپین**، موجود در گیاه شابیزک
* **کوکایین**، موجود در گیاه کوکا
* **اسکوپولامین** یا **هیوسین** موجود در گیاهان خانواده بادنجانیان
* **کدیین** و **مورفین** که در گیاه خشخاش وجود دارد.
* **تترودوتوکسین** یک محصول میکروبی که در بدن ماهی بادکنکی و برخی از سمندریان یافت می‌شود.
* **وینکریستین** و **وینبلاستین**، ترکیباتی که از میتوز سلولی جلوگیری می‌کنند و در گیاه پریوش یافت می‌شوند.
* **ترپنویید‌ها** (تهیه شده از اولیگومریزاسیون سِمی ترپن ها)
* **آزادیراچتین**(گیاه درختی چریش یا زیتون تلخ)
* **آرتمیسینین** (موجود در گیاه گندواش)
* **تتراهیدروکانابینول** موجود در شاهدانه
* **استرویید‌ها** (ترپنهای با ساختمان حلقوی ویژه)
* ساپونینها (استروییدهای گیاهی غالباً گلیکوزه شده)
* **گلیکوزیدها** (مولکولهای شکر به شدت تغییر یافته)
* **نوجیریمایسین**
* **گلوکوزینولاتها**
* **فنولهای طبیعی**
* **رسوراترول**
* **فنازین ها**
* **پیوسیانین**
* **فنازین-۱-کربوکسیلیک اسید (و مشتقات آن)**
* **دی فنیل‌ها و دی بنزوفورانها** و **فیتوالاکسین‌ها**ی گیاه مالوییده یا پیرینه

مولکولهای نسبتاً بزرگ
---------------------

* **پلی‌کتیدها**
* **اریترومایسین**
* **دیسکودرمولید** موجود در نوعی اسفنج دریایی
* **محصولات آنزیم**(**FAS** **(Fatty Acid Synthase**
* **ترکیب FR-900848**
* **ترکیب** **U-106305**
* **فلوروگلوسینول**
* **پپتیدهای غیر ریبوزومی**
* **وانکومایسین**
* **تیو استرپتون**
* **راموپلانین**
* **تیکوپلانین**
* **گرامیسیدین**
* **باسیتراسین**
* **شکلهای هیبریدی سه دسته بالا**
* **اپوزیلون**
* **پلی‌فنول‌ها**

مولکول‌های غیر کوچک
-------------------

دی ان ای، آر ان ای، ریبوزوم، و پلیمرهای زیستی پلی‌ساکاریدی مثال‌هایی از این دسته هستند.
* **پپتیدهای ریبوزومی**
* **میکروسین** **J-25**

پانویس
------

1. ↑  متابولیت یا دگرگوهره، واژگان زیست‌شناسی-رضا فرزان پی- مهر آذر فارسی، مرکز نشر دانشگاهی1387
2. ↑  Datura Stramonium
3. ↑  Atropa Belladonna
4. ↑  Erythroxylon Coca
5. ↑  Nightshade / Solanaceae
6. ↑  Papaver Somniferum / Pium Poppy
7. ↑  Microbial product
8. ↑  Catharanthus roseus یا Rosy Periwinkle
9. ↑  semiterpene Oligomerization
10. ↑  Azadirachtin
11. ↑  Artemisinin
12. ↑  گندواش یا کینگو یا خاراگوش چینی Artemisia annua
13. ↑  Glycosylated
14. ↑  Nojirimycin
15. ↑  Glucosinolates
16. ↑  Resveratrol
17. ↑  Phenazines
18. ↑  Pyocyanin
19. ↑  Phytoalexin
20. ↑  Pyrinae / Maloideae
21. ↑  Polyketides
22. ↑  **FR-900848 و U-106305 دو مشتق جدید پلی سیکلوپروپانی اسید چرب که از منابع قارچی بدست آمده‌اند.**
23. ↑  نگاه کنید به پانویس قبلی
24. ↑  Phloroglucinol
25. ↑  Nonribosomal Peptides
26. ↑  Vancomycin
27. ↑  Thiostrepton
28. ↑  Ramoplanin
29. ↑  Teicoplanin
30. ↑  Gramicidin
31. ↑  Bacitracin
32. ↑  Epothilone
33. ↑  Microcin-J25

منابع
-----

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Secondary metabolites». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.
* واژگان زیست‌شناسی-رضا فرزان پی، مرکز نشر دانشگاهی۱۳۸۷
* 
* مبانی زیست‌شناسی سلولی آلبرت ۲۰۱۰، برگردان جواد محمدنژاد و دیگران، اندیشه رفیع ۱۳۸۹

| * ن
* ب
* و
متابولیت‌های ثانویه |
| --- |
| کلیات |   |
| آلکالوئید‌ها | 
* کدئین
* مرفین
* کوکائین
* تترو دوتوکسین
* آتروپین

 |
| فنول‌های طبیعی | 
* پلی‌فنلs

 |
| Monoterpenoids | 
* گرانیل پیروفسفات
* لیمونن
* پینن

 |
| Diterpenoids | 
* Geranylgeranyl diphosphate
* پاکلیتاکسل
* افیدیکولین
* Pimaradiene

 |
| آنتی‌بیوتیک‌ها | 
* پنی‌سیلین
* استرپتومایسین
* تتراسایکلین

 |
| ←کوفاکتورهای آنزیم |   |