تصویری خیالی از برخورد شهاب‌سنگ با زمین که منجر به انقراض بسیاری از گونه‌ها شد.
**رویداد انقراض کرتاسه–پالئوژن**، یا **انقراض کرتاسه-ترشیاری** رویداد انقراضی ناگهانی بود که طی آن سه چهارم گونه‌های گیاهی و جانوری زمین حدود ۶۶ میلیون سال پیش از میان رفتند. به استثنای گونه‌هایی نظیر لاک‌پشت‌های دریایی و تمساح‌ها، هیچ چهاراندامی دیگری با وزن بیش از ۲۵ کیلوگرم پس از این حادثه باقی نماند. این واقعه پایان‌بخش دوره کرتاسه و عصر مزوزوئیک بود و در پی آن عصر سنوزوییک آغاز شد که همچنان ادامه دارد.

رویداد انقراض کرتاسه–پالئوژن در سوابق زمین‌شناختی با لایه‌ی نازکی از رسوب با نام مرز کرتاسه-پالئوژن که در تمام خشکی‌های و دریاهای جهان یافته می‌شود، قابل تشخیص است. در این رسوبات مقدار غیرمعمول زیادی از فلز ایریدیم یافته شده است که در سیارک‌ها بیش از پوسته زمین وجود دارد.

براساس فرضیه‌ای که نخستین بار تیمی از دانشمندان به سرپرستی لوئیس آلوارز در سال ۱۹۸۰ ارايه کردند، اکنون تصور می‌شود که این انقراض ناشی از برخورد سیارک یا دنباله‌دار بسیار سنگینی با زمین با عرض ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر در حدود ۶۶ میلیون سال پیش بوده است. این برخورد، منجر به آغاز یک دوره زمستان طولانی شد که در نتیجه‌ی آن، فتوسنتز گیاهان و پلانکتون‌ها متوقف گشت. فرضیه برخود که فرضیه آلوارز نیز نامیده می‌شود، با کشف دهانه ۱۸۰ کیلومتری چیکشلوب در شبه‌جزیره یوکاتان واقع در خلیج مکزیک در اوایل دهه ۱۹۹۰ تقویت شد. این اکتشاف، شواهد محکمی برای این ادعا که رسوب کرتاسه-پالئوژن ناشی از گرد و غبار حاصل از برخورد یک سیارک بوده است، ارائه نمود. این حقیقت که انقراض همزمان با ایجاد این دهانه رخ داده است، شاهد محکمی برای فرضیه برخورد بود.

پیامد انقراض
------------

رویداد انقراض کرتاسه–پالئوژن باعث نابودی بیش از نیمی از کلیهٔ گونه‌های زمین از جمله دایناسورها، تروسورها، و خزندگان بزرگ دوزیست شد.

افزون‌بر دایناسورها، بسیاری از گونه‌های گیاهی (به جز سرخس‌ها و گیاهان دانه‌دار)، آمونیت‌ها، بلمنیت‌ها، دوکفه‌ای‌های رودیست و اینوسرامید، خزندگان پرنده (پتروسور) و خزندگان دریایی (پلزیوسوروس‌ها و مزوسوروس‌ها) نیز نابود شدند. فورامینافر‌ها پلانکتون، بازوپایان، دیاتوم‌ها (انواعی از جلبک‌ها)، دینوفلاژل‌ها، نرم‌تنان، لاله‌وشان و ماهیان نیز شدیداً آسیب دیدند.[]

محل برخورد
----------

طرحی از ناهنجاری‌های گرانشی نقشهٔ منطقهٔ دهانه چیکشلوب. قرمز و زرد گرانش بالا، سبز و آبی گرانش پایین را نشان می‌هند، سفید گودال‌ها، یا «گرداب‌ها» هستند، و منطقهٔ سایه‌دار شبه جزیره یوکاتان است.
دانشمندان بر اساس شواهد زمین‌شناسی، محل برخورد سیارک به زمین را دهانه چیکشلوب در اعماق شبه‌جزیره یوکاتان در مکزیک تخمین زده‌اند. دهانهٔ برخوردی ایجاد شده بیش از ۱۸۰ کیلومتر (۱۱۰ مایل) قطر دارد.

پانویس
------

1. ↑  اگر دایناسورها منقرض نشده بودند، *بی‌بی‌سی فارسی*
2. ↑  اجماع هیئت بین‌المللی در مورد نحوهٔ انقراض دایناسورها، *بی‌بی‌سی فارسی*
3. ↑  Nicholas M. Short, Sr. , Crater Morphology Some Characteristic Impact Structures بایگانی‌شده در ۴ فوریه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine at nasa.gov, accessed January 2013
4. ↑  The article by Nicholas M. Short, Sr. appears to have moved, but the image above does not appear to have moved with it. See Crater Morphology Some Characteristic Impact Structures بایگانی‌شده در ۲۰۱۲-۱۰-۲۸ توسط Wayback Machine at fas.org, Accessed December 9, 2015.
5. ↑  Dinosaur extinction: Scientists estimate 'most accurate' date, *BBC News*
6. ↑  "Images Of Chicxulub Crater". *neo.jpl.nasa.gov*. Archived from the original on 28 February 2013. Retrieved 2015-10-28.

| * ن
* ب
* و
انقراض |
| --- |
| پدیده‌ها | 
* نرخ انقراض پس‌زمینه
* انقراض هم‌زمان
* انقراض‌زدایی
* انقراض بوم‌شناختی
* منقرض‌شده در طبیعت
* انقراض عملی
* آلودگی ژنتیک
* آرایه لازاروس
* انقراض محلی
* شبه‌انقراض

 | The species Bufo periglenes (Golden Toad) was last reported in 1989 |
| مدل‌ها | 
* گرداب انقراض

 |
| عوامل | 
* تغییرپذیری و دگرگونی اقلیم
* فرسایش ژنتیک
* گونه مهاجم
* نابودی زیستگاه
* پیامد انسان بر محیط زیست
* جغجغه مولر
* ذوب جهشی
* گونه ابرفراوان
* بهره‌برداری بی‌رویه
* فراجهش
* پارادوکس غنی‌سازی

 |
| نظریه‌ها و مفهوم‌ها | 
* بدهی انقراض
* خطر انقراض از تغییر اقلیم
* آستانه انقراض
* میدان گلوله‌ها
* گونه فرضی
* ریسک انقراض نهفته
* فسیل زنده

 |
| رویدادهای انقراض | 

|  |  |
| --- | --- |
| اصلی | 
* اردویسین–سیلورین
* دونین پسین
* پرمین–تریاس
* تریاس–ژوراسیک
* کرتاسه–پالئوژن
* هولوسن
	+ گاه‌شمار

 |
| دیگر | 
* رویداد بزرگ اکسیژنی
* انتهای ادیاکاران
* انتهای بوتومین
* درسباخین
* کامبرین–اردویسین
* ایرویکن
* مولده
* لائو
* کربنیفر
* اولسانز
* انتهای کاپیتانین
* کارنین پولویال
* توراسین
* ژوراسیک
* آپتین
* سونامنین–تورونین
* ائوسن–الیگوسن
* میوسن میانی
* پلیوسن
* کواترنری

 |

 |
| گونه‌های منقرض‌شده | 
* فهرست‌های گونه‌های منقرض‌شده
	+ فهرست‌های جانوران منقرض‌شده
* رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های منقرض‌شده

 |
| سازمان‌ها | 
* اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت
* اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت
* شورش علیه انقراض
* جنبش انقراض اختیاری انسان

 |
| جستارهای وابسته | 
* آنتروپوسن
* کاهش جمعیت دوزیستان
* کاهش جمعیت حشرات
* نماد انقراض
* انقراض بشر
* *انقراض ششم: یک تاریخ غیرطبیعی*

 |
| 
* رده
* انبار

 |