**بندر گِناوه** یکی از شهرهای لر نشین استان بوشهر ایران و مرکز شهرستان گناوه است.

گناوه کنونی در ساحل خلیج فارس و در بین شهر بوشهر و بندر دیلم به فاصله هیجده کیلومتری شرق خور امام حسن واقع است.

جغرافیا
-------

### موقعیت جغرافیایی

همچنین ببینید: زمین‌لرزه ۱۴۰۰ بندر گناوه
شهر بندری گناوه در طول جغرافیایی ۵۰ درجه و ۳۱ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۲۹ درجه و ۳۴ دقیقه شمالی قرار دارد. بندر گناوه مرکز شهرستان گناوه در ۱۶۰ کیلومتری شمال غربی بوشهر و در کرانه خلیج فارس واقع است.

### آب و هوا

آب و هوای گناوه گرم و مرطوب است و میزان بارندگی سالانه به‌طور متوسط ۱۵۰ میلی‌متر است و دارای دو فصل مشخص معتدل (آبان تا اواخر اسفند) و گرم (هفت ماه باقی مانده) است. بزرگراهی به طول ۸۸ کیلومتر به سمت جنوب شرقی که تا برازجان امتداد دارد.

راه فرعی به طول ۲۱۳ کیلومتر به سمت شمال شرقی که بندر گناوه را به مرکز شهرستان ممسنی پیوند می‌دهد. راه اصلی به طول ۶۵ کیلومتر به سمت شمال غربی که تا بندر دیلم کشیده شده‌است.

### گذشته و پیشینه تاریخی گناوه

همچنین ببینید: قبادخوره
نام این بندر در کتاب‌های قدیمی به صورت گنابا، گنفه، گناوه، جنابه و جنابا آمده‌است. بندر گناوه در ساحل خلیج فارس بین بندر بوشهر و بندر دیلم واقع شده‌است. شهر گناوه کنونی در جنوب گناوه قدیم بنا شده‌است. گناوه قدیم در یک نیم دایره در جانب شمالی شهر کنونی براین شهر محیط می‌باشد. از گناوه قدیم نقاطی باقی مانده‌است که امروزه به نام‌های تیرسول (در زبان لری به معنای شن فشرده)، تل گنبد، تل گوری، تل مناره، و بالاخره تل امام زاده خوانده می‌شود. در ویرانه‌های اطراف گناوه، گوپال (گل پخته استوانه‌ای شکل به صورت سفال زرد یا سرخ رنگ که را به عنوان گلوله با منجنیق بر سر دشمن می‌ریختند) فراوان به چشم می‌خورد. در حال حاضر از گناوه قدیم جز آثار سنگ‌ها و پی‌های مدفون در زیر خاک و بازمانده تاق نماهای سنگی آثاری مشهود نیست. گاه‌وبیگاه در درون گودال‌ها و حفره‌ها و در زیر پی‌های عمارت‌های ویرانه، سکه‌ها و دست افزارها و مصنوعات سنگی و سفالی یافت می‌شود.

### محلات

عنوان محلات بندرگناوه به این شرح است: محله جمهوری اسلامی (جاده برازجان)، محله عبدامام، محله باباعلیشاه، محله سادات، امامزاده، نوروزآباد، کوی بسیجیان، کوی مطهری (زمین شهری)، سرخور، حرم تا حرم و بازار.

زبان
----

زبان مردم گناوه گویشی از لری جنوبی است. 

فارسنامه: ساکنان این شهرستان از اقوام مختلفی تشکیل شده‌اند. زبان مردم گناوه لری جنوبی هست و مردم این شهرستان اصالتاً لر هستند از طوایف مختلف لر تشکیل شدند، از جمله لر گناوه‌ای حیات‌داوودی، لیراوی و… زبان مردم گناوه برای سایر لرهای جنوبی کاملاً مشابه و قابل درک هست، اقلیت و مهاجرینی هم در شهر هستند که از قدیم تا کنون برای کار مهاجرت کردند که عمدتاً فارسی‌زبان یا از بندری هستند. وبگاه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوشهر: زبان مردم گناوه فارسی با لهجه محلی (بندری یا جنوبی) است که آمیزه ای از گویش های لری و سیوندی به اضافه تعداد زیادی از کلمات بیگانه انگلیسی، پرتغالی و غربی است.همین منبع در جایی دیگر گویش مردم گناوه را لری ذکر می کند.وبگاه وزارت اطلاعات و فناوری ارتباطات بوشهر: در شهرستان های شمالی استان مانند: دیلم، گناوه و دشتستان گویش لری رواج دارد. رضا دشتی: «زبان گناوه‌ای آمیزه‌ای از گویش‌های لری و بعضی کلمات بیگانه و غربی است.» غلامرضا کریمی‌فرد: «در گویش گناوه‌ای بسیاری از کلمات آن براساس گویش لری عیناً یا با قدری تفاوت در ساختار یا لهجه کاربرد دارد.» حسین جلالپور:«گویش گناوه‌ای برگرفته از گویش لری است اما با لهجه‌ای کاملاً متفاوت.» غلامحسین دریانورد: «لهجه سرخوری گناوه گونه‌ای از گویش گناوه‌ای لری و زیرمجموعهٔ زبان فارسی متمایل به لری است.» وبگاه لرنما (ایل مئیوند): «مردم گناوه لری را با لهجه گناوه‌ای تکلم می‌کنند.»

مردم شناسی
----------

ساکنان این شهرستان از قوم لر هستند و به گویش لری حیات داوودی از گویش های لری جنوبی سخن می گویند.

مهاجرینی که اغلب از دهستان لیراوی (دیلم) و روستاهای شهرستان گناوه به آن مراجعه کرده‌اند عمدتا ریشه‌های لری دارند. اعراب نیز محله مخصوص خود را داشته و همچنین از اقوام دشتی نیز عده‌ای در گناوه ساکن هستند.[]

عمده جمعیت شهر گناوه را ایلات لر نظیر حیات داوودی، لیراوی و... تشکیل می دهند. گناوه محل سکونت فعلی و مرکز مهم طوایف طایفه لر حیات داوودی است.

جمعیت
-----

بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۷۳٬۴۷۲ نفر (۱۹٬۹۷۷ خانوار) بوده‌است. در این بندر شغل اصلی مردم تجارت وماهیگیری می‌باشد و مرغوبترین میگوها و ماهی‌ها صید می‌شود.

اقتصاد
------

همچنین ببینید: لنج‌سازی در ایران
بازار تجاری بندر گناوه امروزه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین، مهم‌ترین و شناخته‌ترین بازارهای جنوب کشور به‌شمار می‌رود. که هر ساله میزبان هزاران نفر از مردم سرتاسر ایران است. که برای خرید به این شهر می‌آیند.

چرخ اقتصاد گناوه بر مدار ماهی‌گیری، کشاورزی، دامداری و تجارت با کشورهای حوزهٔ خلیج فارس در گردش است. تجارت و ماهی‌گیری که مهم‌ترین درآمد بیشتر اهالی این شهر را تشکیل می‌دهد، مهم‌ترین رشته اقتصادی بخش گناوه را به وجود آورده‌است. کشاورزی به علت کمبود آب کشاورزی، منحصر به هرس و نگهداری درختان خرما و کشت دیمی گندم و جو بوده‌است و به زحمت تکاپوی احتیاجات محلی را می‌نماید. اما خرما مانند بیشتر نواحی ساحلی خلیج فارس بازده خوبی داشته و جزو اقلام صادراتی این بخش محسوب می‌شود. دام داری نیز با بهره اندک در بعضی نقاط رایج بوده و شامل گاو و بز می‌گردد. بر روی هم گناوه هم از جهت کشاورزی و هم از نظر تجاری و عملیات بندری و ترخیص کالا و نیز از نظر توسعه صنایع کوچک دارای استعداد بسیار است.

گردشگری
-------

سواحل زیبای خلیج فارس و غروب‌های سحر انگیز آن مهم‌ترین مکان‌های دیدنی استان بوشهر را تشکیل می‌دهند. جزیره خارگ در نزدیکی شهرستان گناوه واقع شده‌است و از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی منطقه و یکی از جزایر زیبای خلیج فارس به‌شمار می‌آید. این جزیره از مناطق بسیار قدیمی منطقه بوده و دارای آثار تاریخی متعددی است. در سال‌های قبل از انقلاب ایران این جزیره از توابع دهستان حیات داوود شهرستان گناوه بوده که در سال‌های بعد از انقلاب از نظر تقسیم‌بندی جغرافیایی و سیاسی به شهرستان بوشهر الحاق شد. ساحل بندر گناوه یکی از زیباترین سواحل جنوب ایران است. از اقدامات زیباسازی ساحل پروژه ساخت پارک ساحلی است که قسمت اول آن افتتاح شده و قسمت دوم نیز در حال ساخت است.

مشاهیر
------

* ایرج شمسی‌زاده
* حاج غلامرضا رئوفی
* حسین جلال پور
* شکرالله عطارزاده
* اسماعیل تبادار
* سجاد نیک‌پرست
* امیر طهمورثی
* ابوسعید گناوه ای
* ابوطاهر گناوه ای

مراکز درمانی
------------

* بیمارستان سوانح سوختگی گناوه

ورزش
----

باشگاه فوتبال امید گناوه

جستارهای وابسته
---------------

* کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران
* بندر دیر
* بندر لنگه
* بوشهر
* بندرعباس

منابع
-----

1. ↑  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
2. ↑  «اجرای طرح هم کد سازی تلفن ثابت». وبگاه شرکت مخابرات ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۴.
3. ↑  «بندر گناوه یکی از شهرهای لر نشین استان بوشهر ایران و مرکز شهرستان گناوه است».
4. ↑  «راه اندازی خط تولید زغال فشرده در گناوه». ۱۵ فروردین ۱۳۹۹. گناوه ، یکی از شهر های بندری استان بوشهر است که مرکز شهرستان گناوه است ٫ این شهر لر نشین ، بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ ، دارای جمعیت ۷۴,۴۷۲ نفر است که رشد جمعیتی متوسط روبه بالا نیز دارد ٫.
5. ↑  «اجتماعی بوشهر». مردم شهرستان‌های شمالی استان مانند دشتستان٫گناوه و به‌ویژه دیلم با زبان لری صحبت می‌کنند٫.
6. 1 2  «ایران‌شناسی گناوه فارسنامه». *farsname.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
7. ↑  «گناوه و ریگ بنادر باستانی سرزمین لر – لر نما». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
8. 1 2  «کتاب حیات داوودی و گناوه».
9. 1 2  «دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». *lib.eshia.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
10. 1 2  «حیات داوودی دانشنامه جهان اسلام». *rch.ac.ir*.
11. 1 2 3  «گناوه وزرات فرهنگ». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۲۳.
12. 1 2  «معرفی استان بوشهر وزرات اطلاعات». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۵ فوریه ۲۰۲۳.
13. 1 2  رضا دشتی (نویسنده گناوه‌ای): مقاله کنکاشی در تاریخ تمدن و فرهنگ گناوه (نامه گناوه، کتاب اول ص۱۸)
14. 1 2  غلامرضا\_کریمی‌فرد: مقاله تناسب لفظ و معنی و اصالت کلمات در گویش گناوه‌ای (نامه گناوه، کتاب اول ص ۱۰۴)
15. 1 2  مقاله حسین جلالپور شاعر و پژوهشگر در (نامه گناوه کتاب دوم ص ۶۸)
16. 1 2  مقالهٔ غلامحسین\_دریانورد شاعر، ناشر و نویسنده گناوه‌ای در (نامه گناوه، کتاب پنجم ص ۶۰)
17. 1 2
18. ↑  فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، چاپ ادارهٔ جغرافیایی ارتش12
19. ↑  «استان شناسی».
20. ↑  «مردم شهرستان‌های شمالی استان مانند دیلم، گناوه و دشتستان عمدتا به گویش لری صحبت می کنند». *samad.ostb.ir*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۵ دسامبر ۲۰۲۳.
21. ↑
22. ↑  . پارامتر `|عنوان= یا |title=` ناموجود یا خالی (کمک)[*پیوند مرده*]
23. ↑  «ایران‌شناسی گناوه فارسنامه». *farsname.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
24. ↑  «ایران‌شناسی (22): گناوه». *طرفداری*. ۲۰۲۰-۰۸-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
25. ↑  «زبان مردم محلی بوشهر | مرکز مشاوره سفر اصفهان تور». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
26. ↑  «گناوه و ریگ بنادر باستانی سرزمین لر – لر نما». دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
27. ↑  «کتاب حیات داوودی و گناوه».
28. ↑  «دانشنامه جهان اسلام - بنیاد دائرة المعارف اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». *lib.eshia.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۲-۲۵.
29. ↑  «حیات داوودی دانشنامه جهان اسلام».
30. ↑  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳، ص۹۲.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
بندر گناوه ***دارد.*** |

* گناوه پرس
* گناوه آنلاین
* گناوه امروز

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان گناوه |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* بندر گناوه

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* بندر گناوه

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| حیات داوود | 
* احمدحسین
* اسلام‌آباد
* بنکی صدرالدین
* بقعه
* بهمنیاری شرقی
* بهمنیاری غربی
* بینک
* تاج‌ملکی
* تل‌برج
* تل تل
* چاه‌بردی
* چاه‌شور
* چاهک
* چشمه
* چم‌شهاب
* سربست
* شول
* عباسی
* فخرآوری
* قلعه‌حیدر
* کلر
* کمالی
* کنارسیاه
* کوکری
* گشویی
* گمارون
* گنجشکی
* مال‌خلیفه
* مال‌قاید
* مال‌محمدعبدالعلی
* محمدصالحی
* میلک

 |

 |

 |
| ریگ | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* بندر ریگ

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| رودحله | 
* احشام احمد
* پوزگاه
* جزیره جنوبی
* جزیره شمالی
* چهاربرج
* چهارمحل
* چهارروستایی
* حاج‌حجی
* رودشور
* عرش
* قلعه‌سرهان
* کوهک کوچک
* گاوسفید بزرگ
* گاوسفید کوچک
* گدائی
* گوابین
* مال‌محمود
* مجنون
* محمدی

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
شهرهای بندری ایران |
| --- |
| دریای خزر | 
* آستارا
* بندر انزلی
* کیاشهر
* بندر امیرآباد
* نوشهر
* بهشهر
* فریدونکنار
* بندر ترکمن
* بندر گز
* بندر کاسپین
* پیربازار رشت

 |
| خلیج فارس | 
* اروندکنار
* آبادان
* خرمشهر
* بندرامام خمینی
* بندر ماهشهر
* بندر دیر
* بندر بوشهر
* بندر دیلم
* بندر ریگ
* بندر سیراف
* بندر کنگان
* بندر گناوه
* بندرعباس
* بندر خمیر
* بندر دولاب
* بندر لنگه
* چوئبده

 |
| دریای مکران | 
* چابهار
* کنارک
* جاسک
* سیریک

 |