**سده لنجان،** شهری از توابع بخش مرکزی و بخش باغ بهادران شهرستان لنجان در استان اصفهان است.
نکته جالبی که دربارهٔ این شهر وجود دارد این است که بخش شرقی و شمالی این شهر در بخش مرکزی و بخش جنوب غربی آن در بخش باغ بهادران لنجان در دهستان زیرکوه است.
این شهر، بعد از چرمهین و باغ بهادران با ارتفاع ۱۷۷۸ متر از سطح دریا سومین شهر مرتفع لنجان است.

سده لنجان دارای زمین‌های کشاورزی فراوانی است و محصول اصلی این زمین‌ها برنج است که به برنج لنجان مشهور است برنجی خوش عطر و بو
غذای اصلی این شهر دمپختی لاخلی است
اکثریت جمعیت این شهر فارس زبان‌ها هستند اما دیگر اقوام‌ها از جمله قشقاییها و بختیاری با جمعیتی نسبتاً بالا زندگی می‌کنند.

این شهر در مجاورت دو کارخانه بزرگ با نام‌های ذوب آهن اصفهانوفولاد مبارکه است.
همچنین مردم بومی این منطقه در کشاورزی و باغ داری مشغول هستند در این شهر همچنین کارخانه بستنی سازی و تولیدی‌های دیگر در شهرک صنعتی سده لنجان وجود دارد که مردم در این صنایع مشغول به کار هستند.

صنایع
-----

در دهه‌های اخیر با توجه به احداث صنایع عظیم در شهرستان و کشاورز بودن اکثر مردم بومی منطقه و بسیاری از نیروها از سایر نقاط کشور خصوصاً خوزستان و چهارمحال و بختیاری با توجه به اشتغال فنی قبلی (صنایع فولاد و نورد خوزستان، نفت، گاز و پتروشیمی، نیروگاهی و…) در این شهرستان ساکن شده‌اند.
از جمله کارخانجات فعال در شهر سده لنجان به کارخانه تولید بستنی، کارخانه تولید دستکش و پلاستیک یکبار مصرف و… اشاره کرد.

تاریخ
-----

در تاریخ آمده اولین اسکان بشر در ساحل رودها بوده‌است. مادها در ساحل کارون و بابلی‌ها در کنار بین‌النهرین. در کنار رودخانه زاینده‌رود هم روستاها و شهرهای زیادی بر پا شده‌است از جمله سده، تاریخچه شهر سده و اینکه نخستین بار چه زمانی در آن خانه سازی و سکونت به صورت متراکم پدیدار شد در منابع تاریخی ثبت نشده‌است.
آب سالم، زمین حاصل‌خیز و هوای چهار فصل علت به وجود آمدن روستاهای قدیم در کنار رودخانه زاینده‌رود بوده‌است. اردشیر بابکان این رود را زرینه رود خوانده و تقسیم آب آن را برای زراعت از زمان او می‌دانند. ابن‌رسته در کتاب خود (اعلاق النفیسه، قرن سوم هجری) می‌نویسد: آب اصفهان از رودخانه‌ای به نام «زرین رود» به دست می‌آید که سالم‌ترین آبهاست. سرچشمه این آب یکی از روستاهای اصفهان است که از آنجا تا مرکز شهر ۳۰ فرسخ فاصله دارد آب این رودخانه در روستاهایی که در مسیر آن واقع‌اند مورد استفاده قرار می‌گیرد و به هر جایی که کشت و کاری انجام گرفته‌است بدون حساب از آن آبیاری می‌شود.

مفضل‌بن سعد بن حسین مافروخی اصفهانی صاحب کتاب «محاسن اصفهان» که در زمان صدارت خواجه نظام‌الملک طوسی می‌زیسته(۴۶۵–۴۶۸ هجری) دربارهٔ مسایل تاریخ، جغرافیا و ادبیات اصفهان گزارشهای خوبی داده‌است. در این کتاب آورده: بزرگ‌ترین بلوک اصفهان و پر برکت‌تر از همه آن‌ها لنجان و النجان است که در محل به چهار ناحیه آیدوغمیش، آشیان، اشترگان و گرکن تقسیم می‌شود و هر یک از آن‌ها روستاهای متعددی دارد. (سده لنجان جزء ناحیه آشیان بوده) در طومار شیخ‌بهایی سهم آب سده از دهات همجوار بیشتر تعیین شده و این خود دلالت بر کشاورزی پررونق آن زمان سده داشته‌است.

میرسیدعلی جناب در صفحه ۵۶۱ کتاب الاصفهان مادی‌های دست راست رودخانه را نام برده‌است و برای **سده به چهار مادی** اشاره کرده: ۱۷) سده ۱۸) احمدآباد ۱۹) مزارع سده ۲۰) طاحونه در آن کتاب برای **مبارکه و ورنامخواست هر کدام یک مادی نام برده** است.

استاد علی‌اکبر دهخدا در لغت‌نامه به نقل از جلد دهم فرهنگ جغرافیایی ایران دربارهٔ سده چنین نوشته‌است: «سده(]سِ دِ[ اِ غ) قصبه‌ای از بخش فلاورجان شهرستان اصفهان، ۲۵ هزار گزی جنوب باختر فلاورجان. هوای آنجا معتدل و دارای ۳۸۳۶ تن سکنه است. آب آنجا از زاینده‌رود است. محصولاتش گندم، جو، حبوب، برنج، سردرختی، زردآلو، سیب و آلوچه. اهالی به کشاورزی و مختصری گله‌داری گذران می‌کنند. راه آن ماشین رو است و در حدود ۱۵ باب دکان دارد.» و اما مطالعات و مشاهدات بنده دربارهٔ قدمت سده بدین شرح است: وجود باغ دیوان خانه جزء باغات قلعه ارباب (قلعه وسط) دلیلی بر قدمت سده است. دیوان در **زمان ساسانیان** به محل امورات و نگهداری آتشکده‌ها گفته می‌شده‌است در **زمان صفویه** ………. اجاره زمین‌های خاصه را در ساختمان این باغ جمع‌آوری می‌کردند. (روبروی ساختمان جدید شهرداری)

**احتمالا سده در زمان قبل از ورود اسلام** هم وجود داشته و نام آن از جشن سده که یکی از جشن‌های بزرگ‌ملی بوده‌است گرفته شده‌است. در لغت‌نامه دهخدا کلمه سده با جشن سده یکسان نوشته شده‌است.

در قلعه وسط تیمچه بزرگی بوده‌است که قدمت آن به سالیان خیلی دور می‌رسیده‌است. همچنین در خاکبرداری زمین‌های زراعتی در شمال کوه کولودون در عمق شش تا هفت‌متری زمین قبر و آثار زندگی دیده‌شده‌است. همچنین در جنوب سده راه‌هایی وجود داشته به نامهای **دره‌شاهی**، **دره‌کاروان کش** که به طرف کوه‌های چهارمحال امتداد داشته‌اند؛ و نامهایی چون **یال قلعه** بارخانه و نام مزارع صحرایی چون شطا و میان رودخانه که قدمت مراکز نامبرده به قبل از **صفویه** می‌رسد.

دره‌شاهی و دره‌کاروان کش راه ارتباطی لنجان و چهارمحال و خوزستان بوده‌است. وجود **تونلهای آب رسانی** که در غرب سده می‌باشند و به خانه‌گرگها معروف هستند، هم قدمت سده را می‌رساند. این تونلها در کوه کولودون هم وجود دارند و فعلاً هم آثار آن بر جا می‌باشد. این تونلها و راه آب آن که از غرب به شرق جریان داشته برای مشروب ساختن زمین‌های زراعتی شرق کوه کولودون به دست انسانهای دلاور و زحمت‌کش ایجاد شده‌است. دلیل محکم دیگری که برای قدمت سده می‌توان ذکر کرد وجود قبرستانهای قدیمی و وسیع در شهر است. در شهرهای همجوار چنین قبرستانهای قدیمی و وسیعی وجود ندارد.

یکی از این قبرستانهای قدیمی زمین بانک صادرات کنونی تا شعاع دویست‌متری بوده‌است که در ناحیه شمالی آن **قبور زرتشتیان** وجود داشته‌است. گورستان دیگری اطراف مقبره سیدمحمود (سید خورشید) قرار داشته که مخصوص قلعه وسط بوده و از گورستان اولی وسیع‌تر بوده‌است.

دیگری جایگاه کتابخانه عمومی، بانک‌سپه و اطراف آن و مخابرات و خیابان استقلال است. همچنین قبرستان سادات که در نزدیکی کتابخانه قرار داشته‌است و یک **شیرسنگی** بسیار زیبا درآنجا قرار داشت مانند شیرهای پل‌خواجوی اصفهان، که به دنبال گشایش خیابان استقلال از بین رفت. در منازل مسکونی قدیمی مشرف به کمربندی شمالی (نزدیک باغ‌دیوان خانه) قبرهایی در کف اتاق‌ها دیده می‌شد. در تاریخ آمده‌است که در زمان **هخامنشیان** هم‌چنین رسمی وجود داشته و مردگان را کف‌خانه دفن می‌کردند. در زمان قدیم هیچ‌کس شناختی روی اماکن قدیمی و تاریخی سده نداشته و کسی به آن‌ها توجه نکرده‌است. چنانچه باستان شناسان فرانسوی در زمان رضاشاه کاخ صدستون (تخت‌جمشید) را کشف کردند و قبل از آن کسی ارزش واقعی آنجا را نمی‌دانست. دلیل دیگر **کوره‌های آجرپزی**: یکی از این کوره‌ها در غرب سده بوده و هم‌اکنون خرابه‌ای از آن برجاست و مزرعه کشاورزی هم در آن نزدیکی قرار دارد به نام پاکوره؛ و کوره دیگر که در نزدیکی کوه کولودون بود و بنده خرابه آن را دیده بودم. ساختمان فعلی دانشگاه روی آن کوره قرار دارد و آجرهای تولید شده در این کوره‌ها بسیار ضخیم بوده‌اند. چنان‌که پیران گفته‌اند: ساختمان این کوره‌ها روی کوره‌های قدیمی ایجاد شده بود که قدمت بسیار زیادی داشتند؛ و دیگری **آسیابهای آبی** و یخچال کهنه و نو و **عصارخانه‌ها**: این‌گونه بناها نشان دهنده قدمت محل و وجود کسب و کار و داد و ستد هستند. همچنین اولین ماشین قدیمی که عصاری می‌باشد در زمان اسکندر به ایران آمده‌است و مخترع آن را ارسطو می‌دانند. **ظروف سنگی**، **دستبند قدیمی** و **کتابهای خطی** بسیار زیبایی در سده وجود داشته، در زمان **قاجار** مردم به علت قحطی و گرسنگی این اشیاء قدیمی خود را به قیمت کمی به یک فرد کلیمی به نام ملا فرج که به سده رفت‌وآمد داشته‌است فروختند.

اگر در لهجه و گویش مردم بومی منطقه سده کمی دقت کنیم به کلمات و لغات اصیل زیادی برخورد می‌کنیم؛ که نشان‌دهنده اصالت و بومی بودن مردم و زبان پهلوی آنان می‌باشد. در این قسمت تعدادی از این لغات و ضرب‌المثل‌ها را می‌آورم:

لِته: زمین کشاورزی بندروخونه: سد رودخانه دار: داس
کته: انبار غلات (مخزن‌غلات) اُشا: منزل (هشا) خرند: حیاط منزل یانه: هاونگ چش: چشم گناس: گدا، خسیس کُچ: گوشه دلنگوز: آویزان چپری: زود، فوری کفتر: کبوتر یه‌پوری: مقدار کم وَخی: بلندشو
گدار: محل عبور از رودخانه کیل: ظرف تقسیم‌کردن
ببارد به لته، نبارد به کته: اگر باران ببارد محصول زمین خوب و بهتر می‌شود و اگر باران نبارد غلات در کته دارم.
آش بلگ که آرتِ دردش یه کارتِ
قدیم رشته را از خمیر گندم درست می‌کردند و با چاقو آن را به صورت نواری می‌بریدند و آش‌رشته می‌پختند.
اُ که بِره به روخونه خویش بُخوره بَزبیگونه
آب که در رودخانه جریان دارد، نزدیکان بخورند بهتر است تا بیگانگان. امروز لهجه و باورهای قدیم مردم سده بسیار کم‌رنگ شده‌است.

ورزش
----

مدال‌آوران وزنه‌برداری اهل سده لنجان عبارت‌اند از:

* سهراب مرادی دارنده مدال طلای المپیک ۲۰۱۶ وزنه‌برداری وی بدشانسی آورد و از این عرصه خداحافظی کرد.
* رشید شریفی دارنده عناوین قهرمانی آسیا.
* رسول معتمدی قهرمان جهان و آسیا
* یکتا جمالی دارنده مدال نوجوانان و جوانان جهان. وی حجابی که میراث ائمه است را کنار گذاشت و به خارج از کشور رفت.
* علیرضا معینی دارنده مدال قهرمانی وزنه‌برداری جوانان آسیا
* خانم هانیه شریفی مدال نقره وزنه‌برداری نوجوانان آسیا
* خانم معینی دارنده مدال برنز نوجوانان وزنه‌برداری قهرمانی آسیا
* سعید شریفی قهرمان آسیا در رشته پاورلیفتینگ
* میلاد ناظم رعایا قهرمان آسیا در رشته پاورلیفتینگ
* سعید شریفی رئیس کمیته آموزش فدارسیون پاورلیفتینگ ایران
* اسماعیل طهماسبی قهرمان جهان در رشته سَگُوی بازی

آب و هوا
--------

اقلیم این شهر از لحاظ دما سرد و نیمه کوهستانی حساب می‌شود.
البته که از نظر دمایی این شهر دارای اقلیم قاره ای است و به این معنی می‌باشد که در تابستان‌ها هوای نسبتاً گرم دارند اما در در زمستان‌ها بسیار سرد می‌شوند.
این شهر را از لحاظ بارش نه می‌توان در دسته مرطوب قرار داد نه نیمه خشک و چیزی بین آنهاست که به آن فرا نیمه خشک می‌گوییم. در لنجان، از روستای کلیشاد رخ که نزدیک کوه است و ارتفاع زیادی دارد تا چمگردان که شامل این شهر هم می‌شود بیشترین بارش رخ می‌دهد.
پس اقلیم این شهر قاره ای و فرا نیمه خشک یا سرد و کوهستانی و فرا نیه خشک است و برای مثال شهر اصفهان نیمه سرد نیمه خشک است.
اغلب بارش‌های این شهر در بهار رگبار و شدید بوده‌است، در تابستان کوتاه مدت و ملایم بوده، در پاییز به صورت بارش باران و اغلب شدید هستند و در زمستان هم به صورت برف نسبتاً شدید و طولانی و هم به صورت باران خیلی شدید طولانی هستند.
در تابستان حداکثر دما در ماه مرداد به حدود ۳۵ درجه و در زمستان‌ها به منفی ۲۰ درجه می‌رسد و هر چقدر به ماه‌های سرد سال نزدیکتر می‌شویم دمای این شهر بیشتر سمت چهارمحال و بختیاری که در نزدیکی این شهر است می‌شود تا جایی که برابر آن می‌شود.
این شهر در لنجان دومین شهر مرتفع می‌باشد و به همین دلیل دارای بارش‌های بیشتر و اقلیم سردتر است. وجود مزارع و درختان فراوان در این شهر باعث می‌شوند تا این شهر کاملاً خشک نباشد و از شهرهای مرطوب اصفهان می‌باشد.

```
کوه‌های رخ که مرتفع‌ترین کوه‌های لنجان و شهرستان‌های اطراف هستند در لنجان با فاصله حدود ۲۵ کیلومتری از این شهر دارای اقلیمی بسیار سرد هستند و به همین دلیل باعث سردتر شدند اقلیم این شهر می‌شوند.
```

همچنین، به طرف جنوب و شرق هم کوه‌هایی آن را احاطه کرده‌اند که البته کوه‌های چندان سردی نیستند.

پس در نتیجه‌گیری، این شهر به دلیل نزدیک بودن به کوه‌های زاگرس دارای اقلیم قاره ای از لحاظ دما و از لحاظ بارش هم چیزی بین نیمه خشک و مرطوب است یا به عبارت دیگر دارای تابستان‌های گرم و زمستان‌های بسیار سرد است و به علت وجود درختان و مزارع دمای این شهر معتدل تر می‌شود و این شهر در تابستان‌ها گرم است به طوری که به ۳۶ درجه می‌رسد و در زمستان‌ها سرد است و حتی به ۲۰- درجه یا پایین‌تر هم می‌رسد و به‌طور کلی میانگین دمای این شهر ۱۳ درجه سانتی گراد می‌باشد. بر اساس سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن در دسته dsa قرار می‌گیرد.

منابع
-----

* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳
* توضیح همه چیز+بادام شکنی با دست، سده لنجان:۱۳۹۹,نوشته شده توسط میتیه سبزه علی

خ.

| * ن
* ب
* و
استان اصفهان |
| --- |
| مرکز | 
* اصفهان

 | موقعیت استان اصفهان در ایران.موقعیت استان اصفهان در ایران.اصفهان.اصفهان.اصفهان.اصفهان.آبشار پونه زارآبشار پونه زار |
| شهرستان‌ها | 
* آران و بیدگل
* اردستان
* اصفهان
* برخوار
* بوئین میاندشت
* تیران و کرون
* جرقویه
* چادگان
* خمینی‌شهر
* خوانسار
* خور و بیابانک
* سمیرم
* شاهین‌شهر و میمه
* شهرضا
* دهاقان
* فریدن
* فریدون‌شهر
* فلاورجان
* کاشان
* کوهپایه
* گلپایگان
* لنجان
* مبارکه
* نایین
* نجف‌آباد
* نطنز
* ورزنه
* هرند

 |
| شهرها | 
* ابریشم
* ابوزیدآباد
* اردستان
* اژیه
* اصفهان
* افوس
* انارک
* آران و بیدگل
* ایمان‌شهر
* بادرود
* باغ بهادران
* بافران
* برزک
* برف‌انبار
* بهاران‌شهر
* بهارستان
* بوئین و میاندشت
* پیربکران
* تودشک
* تیران
* جندق
* جوزدان
* جوشقان قالی
* چادگان
* چرمهین
* چم گردان
* حبیب‌آباد
* حسن‌آباد
* حنا
* خالدآباد
* خمینی‌شهر
* خوانسار
* خور
* خوراسگان
* خورزوق
* داران
* دامنه
* درچه‌پیاز
* دستگرد
* دهاقان
* دهق
* دولت‌آباد
* دیزیچه
* راوند
* رزوه
* رضوان‌شهر
* زاینده‌رود
* زرین‌شهر
* زواره
* زیار
* زیباشهر
* سده لنجان
* سفیدشهر
* سگزی
* سمیرم
* سین
* شاپورآباد
* شاهین‌شهر
* شهرضا
* طالخونچه
* عسگران
* علویجه
* فرخی
* فریدون‌شهر
* فلاورجان
* فولادشهر
* قهدریجان
* قمصر
* کاشان
* کرکوند
* کلیشاد و سودرجان
* کمشجه
* کمه
* کهریزسنگ
* کوشک
* کوهپایه
* گز
* گلپایگان
* گل‌دشت
* گل‌شهر
* گلشن
* گوگد
* مبارکه
* محمدآباد
* مشکات
* منظریه
* مهاباد
* میمه
* نایین
* نوش آباد
* نجف‌آباد
* نصرآباد
* نطنز
* نیاسر
* نیک‌آباد
* ورزنه
* ورنامخواست
* ونک
* هرند

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آتشگاه اصفهان
* آبشار سمیرم
* آبشار پونه‌زار
* ارگ شیخ بهایی
* روستای ابیانه
* ارگ گوگد
* بازار اصفهان
* پل آذر
* پل خواجو
* پل شهرستان
* پیست اسکی فریدون‌شهر
* سی‌وسه‌پل
* عالی‌قاپو
* قالی‌شویان
* کاخ هشت‌بهشت
* کاروانسرای کوهاب
* کلیسای وانک
* چاله سنبک
* خانه عامری‌ها
* خانه مشروطه
* کوه صفه
* مدرسه چهارباغ
* مسجد شاه
* مسجد شیخ لطف‌الله
* منارجنبان
* شهر تاریخی سین برخوار
* میدان نقش جهان
* نارنج‌قلعه
* قنات مزدآباد
* مسجد جامع میمه
* سرچشمه خوانسار

 |

| * ن
* ب
* و
 شهرستان لنجان |
| --- |
| **مرکز شهرستان** | 
* زرین‌شهر

 |
| **بخش** | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* چمگردان
* فولادشهر
* سده لنجان
* ورنامخواست
* زرین‌شهر
* زاینده رود

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| اشیان | 
* الله‌آباد
* آشیان
* مجتمع صنایع دفاع اصفهان
* کاریز
* مبارک‌آباد
* قرق‌آقا
* صادق آباد
* سیبه

 |
| خرم‌رود | 
* احمدآباد طبس
* باغ شاه
* مدیسه
* نوگوران
* رحیم‌آباد

 |

 |

 |
| باغ بهادران | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* باغ بهادران
* چرمهین
* باغشاد

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| چم کوه | 
* چم علی‌شاه
* چم حیدر
* چم کهریز
* چم نور
* چم طاق
* چم یوسف‌علی
* جعفرآباد
* پرکستان
* یال بلند

 |
| چم رود | 
* ایدوغمیش
* برنجگان
* چم پیر
* دورک
* فتح‌آباد
* حاجی الوان
* همام
* کرچکان
* کته‌شور
* خشوئیه
* مورکان
* قلعه ترکی
* رحمت آباد
* صادق آباد
* سعیدآباد
* زردخشوییه

 |
| زیرکوه | 
* چم اسمان
* حاجت آقا
* هاردنگ
* حسین‌آباد
* کچوییه
* کلیشا درخ
* قلعه‌آقا
* قلعه لای بید
* قلعه پایین
* رکن‌آباد
* شورجه
* زمان‌آباد

 |

 |

 |

 |