**میرزا موسی نوری**، معروف به آقای کلیم متوفی سال ۱۲۶۶ چهارمین فرزند میرزا عباس نوری ملقب به میرزا بزرگ، و در هنر خطاطی ملقب به میرعماد ثانی، از مستوفیان دربار فتحعلیشاه قاجار؛ و خدیجه خانم از قبیلهٔ نمدساب\* که در حوالی تاکر در ناحیه نور مازندران زندگانی می‌کردند بود. موسی تنها برادر تنی بهاءالله است که مدتّی بعد از ۱۸۱۷م به دنیا آمد. آقای کلیم به برادر بزرگ خود میرزا حسینعلی (بهاءالله) و آئین جدید علاقه و وابستگی خاصی داشت. او تمام عمرش را صرف خدمت به بهاءالله و پیروان وی نمود. موسی کلیم از مؤمنین غیور و مدافعان پرشور و معزّز آئین بابی- بهائی محسوب و در بین خواهران و برادران بهاءالله از همه ممتازتر و قابل تر بوده و یکی از افرادی است که بهاءالله در حقّ آنها شهادت داده که «این امر از ابصر کلّ مستور و احدی به تفصیل آن مطّلع نه الّا نفسان». به گفتهٔ بهاءالله وی یکی از دو تنی بود که به اندازه کافی ریشه و مصدر آئین بهائی را درک کرده‌اند. شوقی افندی نام میرزا موسی آقای کلیم را در سردفتر اسامی حواریون بهاءالله قرار داده‌است.

### شرح حال

#### زندگی در ایران

موسی اشراف‌زاده‌ای بود که مدتی پس از سال ۱۱۹۵ شمسی (۱۸۱۷م) به دنیا آمد. در دوران نوجوانی، موقعیت پدرش - میرزا بزرگ، در دربار قاجار تغییر کرد. در نتیجه پس از درگیری میرزا بزرگ با میرزا آقاسی - نخست‌وزیر کشور، بسیاری از ثروت خود را از دست داد، و به خانه ای در نزدیکی مسجد شاه نقل مکان کرد. بهاءالله پس از ازدواج در سال ۱۲۱۴ش (۱۸۳۵م) منزلی مجزا در محلهٔ دروازه شیمران تهران در نزدیکی مدرسهٔ میرزا صالح اجاره کرد، و همسر، مادر خود - خدیجه خانم، و نامادری‌های دیگر، و خواهران و برادران کوچکتر خود از جمله موسی را در آنجا مسکن و مأوی داد. موسی تقریباً در مرداد ۱۲۲۳ش (ژوئیه یا اوت ۱۸۴۴م) با آئین بابی آشنا شد. هنگامی که ملا محمد معلم حامل لوحی از سید باب به در منزل بهاءالله رسید، موسی به او خوش آمد گفت و وی را نزد بهاءالله برد. موسی در هنگام خواندن آن لوح توسط بهاءالله حضور داشت. بهاءالله و موسی در مورد لوح دریافتی با هم گفتگو کردند و ادعای سید باب را پذیرفتند و موسی نیز بابی شد. موسی یکی از دو فردی بود، که از تفاهمی که بین سید باب و بهاءالله اندکی قبل از اعدام باب در سال ۱۲۲۹ش (۱۸۵۰م) مبنی بر اعلان نام برادر کوچکترشان، یحیی، به عنوان رهبر صوری بابی‌ها بعد از سید باب، به جهت جلوگیری از توجه بیش از حد به شخص بهاءالله، صورت گرفت آگاه بود. در سال ۱۲۳۰ش (۱۸۵۱م) پس از اعدام باب و سفر بهاءالله به عراق موسی در جامعهٔ بابی تهران فعال، و در حفظ جامعه بسیار کوشا بود. اماّ با اعمال چند بابی که به تنهایی اقدام به ترور شاه کردند نتیجه اش باعث آغاز دوره ای از آزار و اذیت شدید و خشونت‌آمیز نسبت به جامعهٔ بابی شد و بسیاری از آنها کشته شدند. در پی آن سوء قصد در نیمه دوم سال ۱۲۳۱ش (۱۸۵۲م) بهاءالله در سیاهچال تهران زندانی شد. با کمک موسی همسر و فرزندان خردسال بهاءالله در تهران مخفی شدند و از آزار و شکنجه تا حدی در امان ماندند. موسی در طول این دوران به دیدارشان می‌رفت و در رفع احتیاجاتشان می‌کوشید. دوران زندگی میرزا موسی جزء جداناپذیری از دوران زندگی بهاءالله است. به گفتهٔ عبدالبهاء موسی هنگامی که هنوز شیرخوار بود دلبستگی فوق‌العاده ای به بهاءالله نشان می‌داد. او در همه حال مورد لطف و رحمت و محبت بهاءالله بود. پس از درگذشت پدرشان، میرزا موسی تحت نظر بهاءالله پرورش یافت و در پناه او به بلوغ رسید. روز به روز بندگی و فداکاری این جوان بیشتر می‌شد. او در همه چیز طبق احکام الهی زندگی می‌کرد و به کلی از افکار این دنیا جدا بود. موسی کلیم همچنان در جامعه بابی تهران در گسترش و حفظ جامعه بسیار فعال بود. او در سِمَت‌های گوناگون از جمله رسیدگی به تدارک سفرهای بهاءالله و خانواده، و ملاقات با مقامات دولتی از جانب بهاءالله به او خدمت کرد. هنگامی که بهاءالله در سال ۱۲۳۰ش (۱۸۵۱م) تهران را به قصد عراق ترک نمود، موسی کلیم یکی از افرادی بود که محافظت جسد سید باب و پنهان کردن آن در حرم امامزاده حسن به او محول شد.

### خروج از ایران

#### از تهران تا بغداد

حکم تبعید به عراق عثمانی در دیماه ۱۲۳۱خ (ژانویهٔ ۱۸۵۳م) فقط شامل بهاءالله و خانواده اش می‌شد، اما برادران بهاءالله که او را در سفر بغداد همراهی کردند اوّل میرزا موسی ملقّب به آقای کلیم است و دیگری میرزا محمّدقلی (متوفی: ۱۲۸۹خ/ ۱۹۱۰م) که از طرف مادر از موسی جدا بود، و با وجود فتور بعضی از بستگانش تا آخرین دقیقهٔ حیات در آئین بهائی ثابت قدم و مؤمن باقی ماند. آن‌ها خانواده بهاءالله را در تبعید به بغداد همراهی کردند. کاروان در سفر به بغداد از کرمانشاه عبور کرد. میرزا یحیی در این شهر مخفیانه زندگی می‌کرد و می‌ترسید با بهاءالله تماس بگیرد تا مبادا هویتش فاش شود. موسی به دیدار او رفت و او را متقاعد ساخت که با اجازهٔ بهاءالله به ملاقات وی در بغداد بیاید. زمانی که موسی به بغداد نقل مکان کرد، با فاطمه سلطان خانم، دختر یک بابی عرب به نام شیخ سلطان کربلایی ازدواج کرد و پسرشان مجدالدین در حدود سال ۱۲۳۳ش (۱۸۵۴م) به دنیا آمد. او بعداً با همسر دومی به نام حوّا ازدواج کرد. این دو برادر تبعیدی‌ها را تا بغداد همراهی کردند و در آن دیار با تبعید شدگان ماندند.

فرزندان
-------

پسر میرزا موسی به نام میرزا مجدالدین برای مدتی کاتب بهاءالله بود، ولی بعداً به علت طرفداری از میرزا محمد علی نوری (رهبر گروهی از بهائیان آن زمان) یکی از مخالفان سر سخت عبدالبهاء (برادر بزرگتر میرزا محمد علی و رهبر شاخه دیگری از بهائیان) شد و جزو ناقضین عهد و میثاق بهاءالله قرار گرفت. او کسی بود که بعد از فوت بهاءالله وصیتنامه او به نام «کتاب عهد» را برای کل خانواده بهاءالله خواند.

جستارهای وابسته
---------------

* بهائیان ایرانی

منابع
-----

1. ↑  Ma’ani, Baharieh Rouhani (2008). *Leaves of the Twin Divine Trees*. George Ronald, Oxford. Pp. 73-74 ISBN 978-0-85398-533-4
2. ↑  افندی، شوقی (۱۳۷۰). *ترجمه قرن بدیع*. ترجمهٔ نصرالله مودت. مؤسّسهٔ معارف بهائی در کانادا.
3. ↑  Smith, Peter. (2002) *A CONCISE ENCYCLOPAEDIA OF THE BAHA'I FAITH*, One World, Oxford, England P. 255. ISBN 1-85168-184-1
4. ↑  (۱۳۷۰). *ترجمه قرن بدیع*. ترجمهٔ نصرالله مودت. مؤسّسهٔ معارف بهائی در کانادا.
5. ↑  Taherzadeh, Adib. *The Revelation of Baha'u'llah* - vol. 3 - '*Akka, The Early Years - 1868-77*, p. 181
6. ↑  H.M. Balyuzi, *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, **1980**, p 13
7. ↑  Ma'ani, Baharieh Rouhani (2008), *Leaves of the Twin Divine Trees*, George Ronald: Oxford, p 76. ISBN 978-0-85398-533-4
8. ↑  Nabil-i-Zarandi, *The Dawn-Breakers*, US Baha'i Publishing Trust, **1932**, p 106
9. ↑  Adib Taherzadeh, *The Covenant of Baha'u'llah*, George Ronald: Oxford, **1992**, p 61
10. ↑  Moojan Momen, *The Baha'i Communities of Iran, 1851-1921: Volume 1*, pp 8-9
11. ↑  Ma’ani, Baharieh Rouhani, (2008). *Leaves of the Twin Divine Trees*, George Ronald: Oxford, p 129. ISBN 978-0-85398-533-4
12. ↑  عبدالبهاء. تذکرةالوفا، صفحهٔ ۹۰.
13. ↑  Momen, Moojan. *The Baha'i Communities of Iran, 1851-1921: Volume 1*, pp 8-9. **ISBN**: 978-0-85398-585-3
14. ↑  Balyuzi, H.M. (1980) *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, UK, p 67
15. ↑  Smith, Peter. (2002). *''A CONCISE ENCYCLOPAEDIA OF THE BAHA'I FAITH''*, One World, Oxford, England P. 253. ISBN 1-85168-184-1
16. ↑  افندی، شوقی. (۱۳۷۰). *ترجمه قرن بدیع*. ترجمهٔ نصرالله مودت. مؤسّسهٔ معارف بهائی در کانادا.
17. ↑  Balyuzi, H.M. (1980) *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, p 103
18. ↑  Taherzadeh, Adib (1992) *The Covenant of Baha'u'llah*, George Ronald: Oxford, p 63. **ISBN**: 978-0-85398-344-6
19. ↑  Balyuzi, H.M. (1980). *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, p. 277. **ISBN**: 978-0-85398-328-6
20. ↑  Balyuzi, H.M. (1980). *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, p 122 **ISBN**: 978-0-85398-328-6
21. ↑  Balyuzi, H.M. (1980) *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, p 277. **ISBN**: 978-0-85398-328-6
22. ↑  Balyuzi, H.M. (1980) *Baha'u'llah: The King of Glory*, George Ronald: Oxford, p 103. **ISBN**: 978-0-85398-328-6

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mírzá Músá». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۰ شهریور ۱۳۹۳.

| * ن
* ب
* و
نخستین پیروان بهاءالله |
| --- |
| ۱۹ پیرو نخستین | میرزا موسی نوری •  بدیع نیشابوری •  سید حسن •  ملا ابوالحسن اردکانی •  میرزا ابوالفضل گلپایگانی •  میرزا علی‌محمد ورقا •  میرزا محمود فروغی •  ملا علی‌اکبر شهمیرزادی •  ملا محمد قائنی •  میرزا محمدتقی وکیل‌الدوله •  میرزا محمدتقی •  ملا محمد زرندی •  ملا کاظم سمندر •  میرزا محمدمصطفی بغدادی •  میرزا محمدحسین مشکین‌قلم •  میرزا حسن ادیب •  ملا محمدعلی قائنی •  ملا زین‌العابدین •  میرزا علی‌محمد خراسانی |
| دیگر پیروان تأثیرگذار | آسیه‌خانم •  بهیه‌خانم •  مارثا روت •  |