آرامگاه قدیم باباطاهر سال ۱۲۹۹ شمسی
**آرامگاه باباطاهر عریان** مربوط به دوره معاصر است و در همدان، میدان باباطاهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

پیشینه
------

باباطاهر که حدوداً در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم می‌زیسته، از شعرا و عرفای بزرگ روزگار خویش است. او یکی از مشهورترین دوبیتی سرایان ایرانی است که گذشت زمان نتوانسته دوبیتی‌های شورانگیزش را که به زبان پهلوی سروده شده‌است از یادها بزداید. از بابا طاهر علاوه بر دوبیتی‌ها، آثار ادبی دیگری نیز به جا مانده‌است که از آن جمله می‌توان به دو قطعه، چند غزل، مجموعه کلمات قصار عربی و کتابی به نام سرانجام اشاره نمود. بابا طاهر در مجموعه کلمات قصار عربی، عقاید عرفانی خود را در باب علم و معرفت و ذکر و عبادت و وجد و محبت بیان کرده‌است که مشتمل بر ۴۲۰ ذکر عارفانه در پنجاه باب و همراه با خاتمه‌ای در موضوعات متفرقه است. کتاب سرانجام وی مشتمل بر دو بخش است که بخش نخست آن رساله‌ای است که با کلمات قصار در عقاید عرفا و صوفیان و بخش دوم نیز رساله‌ای است به نام (الفتوحات الربانی فی اشارات الهمدانی) که گویا شارح آن جانی بیک همدانی است. در محوطه داخلی این آرامگاه ۲۴ دو بیتی بر روی ۲۴ قطعه سنگ زیبا حک شده و در قسمت پایین اطراف محوطه داخلی مزار نصب شده‌است. از باباطاهر علاوه بر دو بیتی‌هایش آثار ادبی دیگری نیز بجا مانده‌است که می‌توان به دو قطعه و چند غزل و کتابی با عنوان «سرانجام» اشاره کرد.

آرامگاه باباطاهر
----------------

آرامگاه باباطاهر در شهر همدان در مرکز میدانی مستطیل شکل، زیبا، سرسبز، با گنبدی فیروزه‌ای منشوری شکل، بر قاعده‌ای هشت ضلعی بر بالای تپه‌ای کم ارتفاع قرار گرفته‌است. سقف آرامگاه کاشی کاری معرق می‌باشد. برج آرامگاه بر قاعده‌ای هشت ضلعی واقع شده که ارتفاع آن از سطح فوقانی تپه ۲۰/۳۵ متر و از کف خیابان ۲۵/۳۰ متر می‌باشد.

ستون‌های هشت‌گانه برج، قطعه سنگ مزار، کف و پله‌های آرامگاه از سنگ گرانیت حجاری شده‌است و بنای اصلی نیز به ابعاد۱۰ × ۱۰ متر با مجموعه‌ای از منشورها پوشیده شده و دارای مدخل‌های ورودی و منفذهای نور است.

نما و فرش بنای آرامگاه باباطاهر همدان از سنگ است و در داخل آن کتیبه‌هایی از کاشی وجود دارد.

در محوطه داخلی آرامگاه ۲۴دو بیتی از سروده‌های باباطاهر بر روی ۲۴ قطعه سنگ مرمرین نوشته و نصب شده‌است. دو لوحه برنجی نیز در محوطه داخلی نصب شده‌است که یکی از آنها اسامی هیئت مؤسس انجمن آثار ملی به هنگام ساختمان آرامگاه و دیگری نام برخی از شخصیت‌هایی است که در کنار بابا طاهر دفن شده‌اند. مساحت کل زیر بنای آرامگاه و باغ آن حدود ۸۹۶۵ متر مربع برآورد شده‌است. ترانه‌های شورانگیز بابا طاهر با لهجه دل‌پذیر لری سروده شده و ترجمان روح و قلب حساس و پر سوز این عارف گرانمایه است و اهل ذوق و حال را با جذبه خاصی تحت تأثیر و سحر خود قرار می‌دهد.

تاریخچه
-------

آرامگاه بابا طاهر بر فراز تپه‌ای در شمال باختری همدان قرار دارد. این بنا در طول قرون مختلف شاهد تخریب و بازسازی‌های متعدد بوده‌است. قدمت مقبره اصلی بابا طاهر به دوره سلجوقیان می‌رسد و در قرن ششم هجری یک برج هشت ضلعی آجری بر روی قبر بابا طاهر ساخته شد که بعدها بر اثر مرور زمان ویران شد. در زمان پهلوی اول از طرف شهرداری همدان بنای جدیدی به جای بنای قدیمی ساخته شد که مصالح آن بیشتر آجر بود. در جریان همین بازسازی، لوح کاشی مربوط به قرن هفتم هجری، که هم‌اکنون در موزه ایران باستان نگهداری می‌شود، به دست آمد. بر روی این کاشی فیروزه‌ای رنگ، آیات قرآن مجید به خط کوفی برجسته نوشته شده‌است. احداث بنای جدید در سال ۱۳۴۴ خورشیدی با همت انجمن آثار ملی و شهرداری همدان و توسط مهندس محسن فروغی انجام شده‌است. این بنای تاریخی طی شمار ۱۷۸۰ در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۶ به ثبت آثار تاریخی و ملی ایران رسیده‌است. در اطراف بنای جدید فضای سبز وسیعی احداث شده‌است.

آرامگاه جدید، شاهکاری ممتاز و بدیع از معماری عصر جدید است که طرح اصلی آن تلفیقی از معماری قرن‌های هفتم و هشتم هجری و عصر حاضر است.

برخی از بزرگان و ادیبانی که در جوار مزار باباطاهر آرمیده‌اند:

* محمد ابن عبدالعزیز از ادیبان سده ۳ هجری
* ابولفتح اسعد از فقیهان سده ۶
* میرزا علی نقی کوثر از دانشمندان سده ۱۳
* مفتون همدانی از شاعران سده ۱۴

نگارخانه
--------

* نمای زیرین گنبدنمای زیرین گنبد
* آرامگاه باباطاهر در همدان، بنا شده در سال ۱۳۴۶آرامگاه باباطاهر در همدان، بنا شده در سال ۱۳۴۶
* آرامگاه پیشین بابا طاهر عریان در شهر همدان آرامگاه پیشین بابا طاهر عریان در شهر همدان
* آرامگاه پیشین باباطاهر از نمایی دیگرآرامگاه پیشین باباطاهر از نمایی دیگر
* نمای سقف آرامگاه باباطاهر عریاننمای سقف آرامگاه باباطاهر عریان
* نمای کناری آرامگاهنمای کناری آرامگاه
*

جستارهای وابسته
---------------

* آثار ملی ایران
* فهرست مشاهیر همدان
* سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

پانویس
------

1. ↑  «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
2. ↑  اذکایی، پرویز. *ترانه‌های باباطاهر*. همدان: مادستان ۱۳۸۶.
3. ↑  «آرامگاه بابا طاهر». مرجع معماری ایران و جهان. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۳.
4. ↑  «آشنایی با آرامگاه باباطاهر عریان، همدان». همشهری آنلاین. ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۳.

منابع
-----

* باباطاهر در دانشنامه بزرگ اسلامی
* اذکایی، پرویز. *ترانه‌های باباطاهر*. همدان: مادستان ۱۳۸۶.
* اذکایی، پرویز. *همدان نامه*. همدان: مادستان ۱۳۸۰.
* غمامی آزاد، علی محمد. *مشاهیر همدان*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آرامگاه باباطاهر (همدان) موجود است. |

| * ن
* ب
* و
 استان همدان |
| --- |
| مرکز | 
* همدان

 |  |
| شهرستان‌ها و شهرها | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرستان اسدآباد | 
* اسدآباد

 |
| شهرستان بهار | 
* بهار
* لالجین
* مهاجران
* صالح‌آباد

 |
| شهرستان فامنین | 
* فامنین

 |
| شهرستان همدان | 
* همدان
* جورقان
* مریانج
* قهاوند

 |
| شهرستان کبودرآهنگ | 
* کبودرآهنگ
* گل‌تپه
* شیرین‌سو

 |
| شهرستان ملایر | 
* ملایر
* ازندریان
* جوکار
* سامن
* زنگنه

 |
| شهرستان نهاوند | 
* نهاوند
* برزول
* فیروزان
* گیان

 |
| شهرستان درگزین | 
* قروه درگزین
* کرفس
* شاهنجرین

 |
| شهرستان رزن | 
* رزن
* دمق (رزن)

 |
| شهرستان تویسرکان | 
* تویسرکان
* فرسفج
* سرکان

 |

 |
| جاذبه‌های گردشگری | آتشکده نوشیجان •  آرامگاه استر و مردخای •  آرامگاه باباحسین •  آرامگاه باباطاهر •  آرامگاه بوعلی سینا •  آرامگاه حبقوق نبی •  امامزاده یحیی •  بازار همدان •  برج قربان •  پیست اسکی الوند •  تپهٔ باستانی هگمتانه •  تپه عباس‌آباد همدان •  تپه مصلی همدان •  حمام قلعه •  سد اکباتان •  غار علی‌صدر •  کتیبه‌های گنج‌نامه •  کلیسای گریگوری استفان •  کلیسای حضرت مریم •  کلیسای آنجلی •  گنبد علویان •  مجسمه شیر سنگی •  مناطق حفاظت شده (لشکردر، ملوسان) •  موزه مفاخر و مشاهیر همدان |
| فهرست‌ها | 
* جمعیت شهرستان‌ها •  جمعیت شهرها

 |
| رده |

| * ن
* ب
* و
جاذبه‌های گردشگری استان همدان |
| --- |
| جاذبه‌های تاریخی | 

|  |  |
| --- | --- |
| همدان | 
* *تپه باستانی هگمتانه*
* *کتیبه‌های گنج‌نامه*
* *آرامگاه بوعلی‌سینا*
* *آرامگاه باباطاهر*
* *شیر سنگی*
* *گنبد علویان*
* *بازار تاریخی همدان*
* *آرامگاه بوعلی‌سینا*
* *برج قربان*

 |
| ملایر | 
* *آتشکده نوشیجان*
* *شهر زیرزمینی سامن*

 |

 |
| جاذبه‌های طبیعی | 

|  |  |
| --- | --- |
| همدان | 
* *آبشار گنج‌نامه*
* *پیست اسکی تاریک دره*
* *تپه عباس‌آباد*

 |
| نهاوند | 
* *سراب گیان*
* *سراب گاماسیاب*

 |
| تویسرکان | 
* *چنار کمربسته*

 |
| کبودرآهنگ | 
* *غار علی‌صدر*

 |

 |
| جاذبه‌های مذهبی | 

|  |  |
| --- | --- |
| همدان | 
* *آرامگاه استر و مردخای*
* *مسجد جامع همدان*
* *کلیسای حضرت مریم*
* *کلیسای گریگوری استفان*

 |
| تویسرکان | 
* *آرامگاه حبقوق نبی*

 |

 |
| جاذبه‌های فرهنگی | 
* *شهر جهانی سفال لالجین*

 |
| موزه‌ها | 
* *موزه هگمتانه*
* *موزه تاریخ طبیعی*
* *موزه آرامگاه بوعلی‌سینا*

 |