**سَروَر مه‌کامه محصص لاهیجانی** (۱۲۹۱–۱۳۵۶)، شاعر و خوشنویس ایرانی و فعال حقوق زنان بود. او عضو هیئت رئیسه کنگره نویسندگان نیز بود و از وی بیش از ۵۰۰۰ بیت شعر برجا مانده‌است.

زندگی‌نامه
----------

*بانو سرور* یا *سرورالدوله لاهیجانی* در سال ۱۲۹۱ در لاهیجان زاده شد. پدرش احمد مستوفی متخلص به مه‌کامه و مادرش سارا خاتون از زنان خوشنویس، نقاش و هنرمند بود.

*سرور* از کودکی شعر می‌گفت و شعر بزرگان را حفظ می‌کرد و از نوجوانی شعرهای او در نشریه‌های گیلان چاپ می‌شد. سرور مدرسه را زود به پایان رساند و با وجود سن کم آموزگار نخستین دبستان دخترانه دولتی لاهیجان شد و به زودی نظامت مدرسه را برعهده گرفت. او پدرش را در ۱۳ سالگی و مادرش را در ۱۵ سالگی از دست داد.

از آنجا که تخلص شعری‌اش «مه‌کامه» بوده و با نام خانوادگی همسرش (محصص) در اجتماع می‌زیست، بیشتر به «مه‌کامه محصص» مشهور است.

به گفته علی اکبر مشیر سلیمی او در نه سالگی پنج هزار بیت و ترانه حفظ بود و از ده سالگی به سرایندگی و سخنرانی پرداخت. مه‌کامه در پانزده سالگی به رشت رفت و به تدریس ادبیات در دارالمعلمات رشت پرداخت و هم‌زمان به جمعیت‌های جنبش زنان ایران پیوست و با چاپ اشعاری دربارهٔ حقوق زنان و آزادی زنان، در رشت پرآوازه گشت. در این زمان با پسرعموی خود، عباسقلی محصص، کارمند وزارت دادگستری و از قاضی‌های سال‌های ابتدایی سده ۱۳ خورشیدی ازدواج کرد و چهار فرزند به دنیا آورد، از جمله اردشیر محصص، کاریکاتوریست و ایران‌دخت محصص، مدرس، نقاش، پیانیست و مترجم. اما عباسقلی خیلی زود و در زمان کودکی اردشیر، بر اثر عارضه قلبی درگذشت و *مه‌کامه* فرزندانش را به تنهایی بزرگ کرد. *مه‌کامه* در این زمان ساکن تهران شد و از آن پس به تربیت فرزندان، سرودن شعر و نوشتن مقالات اجتماعی دربارهٔ وضعیت زنان پرداخت.

در سال ۱۳۱۳ در مسابقهٔ انجمن ادبی ایران به مناسبت هزارهٔ فردوسی شرکت کرد و رتبهٔ اول را به دست آورد. *سرور محصص* همچنین از اولین زنان عضو کنگره نویسندگان بود. او در سال ۱۳۲۵ در کنگره شرکت کرد و با مقام بالایی که در شعر و ادب داشت به عضویت هیئت رئیسه کنگره نویسندگان درآمد. از وی بیش از ۵۰۰۰ شعر برجای مانده‌است.

مه‌کامه و پروین اعتصامی
-----------------------

*مه‌کامه* دوستی نزدیکی نیز با پروین اعتصامی داشت و این دوستی و رابطه تا پایان عمر کوتاه پروین ادامه داشت. نامه‌های این دو تن به یکدیگر معروف است، به ویژه قطعه غم‌انگیزی که در سوگ پروین سروده است بارها چاپ شده‌است.

به نظر می‌رسد اولین آشنایی مه‌کامه با پروین از طریق سروده‌های مه‌کامه که در رسانه‌های آن زمان منتشر می‌شد بوده‌است اما اولین دیدارشان در مدرسه دخترانه بوده‌است. زمانی که مه‌کامه متوجه می‌شود پروین برای دیدارش به مدرسه آمده و بلافاصله این دو بیتی را خطاب به پروین می‌سراید:

ای زاده اعتصام فخر ایران
ای مایه افتخار نوع انسان
سرور به نثار مقدم آورده نثار
گلهای محبت از گلستان روان
در مدتی که پروین در رشت اقامت داشت ارتباطش با مه‌کامه فعال و برقرار بود. پروین پس از بازگشت به تهران در ضمن اولین نامه‌اش به مه‌کامه این دو بیت را ـ در پاسخ به دو بیتی که او برایش سروده بود ـ با خطی خوش برایش نوشت:

بردیم محبت تو در مخزن دل
کشتیم گل مهر تو در گلشن دل
پروین بود آبیار این کشتهُ پاک
تا خون بودش به چشمهُ روشن دل

منابع
-----

1. ↑  سالار زنان ایران
2. ↑  فرخ‌زاد، پوران (۱۳۸۱)، *کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز) ← محصص، سرور*، تهران: نشر قطره، ص. ۷۳۲، شابک ۹۶۴-۳۴۱-۱۱۶-۸
3. 1 2  سقراطی، سیدامیر (۱۳۸۸). «کاریکاتور: به تماشا سوگند [به یاد ایراندخت محصص و کوشش‌های بی‌دریغ او در زمینه آموزش و پژوهش هنر معاصر]». *تندیس* (۱۵۰): ۱۴–۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۱-۱۷.
4. ↑  اردشیر محصص هفتاد ساله شد[*پیوند مرده*] (*بی‌بی‌سی فارسی*)
5. 1 2  فرخ‌زاد، پوران (۱۳۸۱)، *کارنمای زنان کارای ایران (از دیروز تا امروز) ← محصص، سرور*، تهران: نشر قطره، ص. ۷۳۲، شابک ۹۶۴-۳۴۱-۱۱۶-۸
6. ↑  «وقتی که پروین اعتصامی «سیمین بهبهانی» را بوسید». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۷.
7. ↑  «در گذار زنانگی شعر». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۵ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۳۱ مه ۲۰۱۷.

۱. کوچک زاد. افشین، دربارهٔ مهکامه محصص، انتشارات ایلیا

| * ن
* ب
* و
جنبشِ زنان در ایران |
| --- |
| گروه‌ها | 
* انجمن حریت نسوان
* انجمن مخدرات وطن
* کانون بانوان
* تشکیلات دموکراتیک زنان ایران
* جمعیت پیک سعادت نسوان
* جمعیت نسوان وطنخواه
* کمپین یک میلیون امضا
* کارزار قانون بی‌سنگسار
* مجمع انقلابی نسوان

 |
| پیشگامان(فهرستِ فعّالان) | 
* عصمت‌الملوک دولتداد
* شهناز آزاد
* طوبی آزموده
* فخرعظمی ارغون
* بی‌بی‌خانم استرآبادی
* محترم اسکندری
* مستوره افشار
* ماه‌سلطان امیرصحی
* فخرآفاق پارسا
* فرّخ‌رو پارسا
* صدیقه دولت‌آبادی
* زندخت شیرازی
* مرضیه ضرابی
* مریم عمید
* طاهره قرةالعین
* مریم فیروز
* نورالهدی منگنه
* روشنک نوعدوست
* مهرانگیز دولتشاهی
* ژینوس نعمت محمودی

 |
| نشریه‌ها | 
* *پیک سعادت نسوان*
* *جهان زنان*
* *دانش*
* *دختران ایران*
* *زبان زنان*
* *شکوفه*
* *عالم نسوان*
* *نامه بانوان*
* *نسوان شرق*
* *نسوان وطنخواه*
* *بیداری ما*
* *زنان*
* *میدان زنان*
* *زنستان*
* *کانون زنان ایرانی*
* *زنان امروز*

 |
| رویدادها | 
* «زن و تاریخ»
* تظاهرات ۱۷ اسفند ۱۳۵۷
* تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۴
* تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۵
* آزادی یواشکی زنان در ایران
* چهارشنبه‌های سفید
* دختران خیابان انقلاب
* حجاب، بی‌حجاب
* خیزش ۱۴۰۱ ایران

 |
| آثار برجسته | 
* «گناه»
* *شوهر آهو خانم*
	+ فیلم
	+ مجموعه تلویزیونی
* *تاریخ مذکر*
* *سووشون*
* *چریکه‌ی تارا*
* *سیمای زن در فرهنگ ایران*
* *زنان بدون مردان*
	+ فیلم
* *سگ‌کُشی*
* *چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم*
* *سنگسار ثریا م.*
* *سه زن*
* *مادران و دختران*
* *من مادر هستم*
* *خانه پدری*

 |
| دیگر | 
* حقِّ رأیِ زنان
* جنبش زنان خاورمیانه
* سهمیه‌بندی جنسیتی دانشگاه‌ها
* شروط ضمن عقد
* کمپین بین‌المللی دفاع از حقوق زنان در ایران
* کنگره نسوان شرق
* سازمان زنان ایران
* فمینیسم
* فمینیسم اسلامی **و** دیگر گرایش‌های فمینیسم
* جنبش حقوق زنان در ایران (کتاب)
* سرود برابری
* حضور زنان در ورزشگاه‌های ایران
* دختر آبی

 |
|  رده |