**رضا قُلی میرزا ظِلّی** قاجار (زاده ۱۲۸۵ ه‍. ش تهران \_ وفات ۲۳ بهمن ۱۳۲۴ ه‍. ش) خواننده و استاد موسیقی سنتی ایرانی بود. او آواز خوانی را در محضر اساتیدی چون اقبال‌آذر و عارف قزوینی آموخت. برخی از آثار وی (سال های ۱۳۱۱ و ۱۳۱۲ ه‍.ش) به کوشش آقای ساسان سپنتا، به شیوهٔ آنالوگ بر صفحه‌های ریل مغناطیسی ضبط شده است.

زندگی
-----

رضا قُلی میرزا ظِلّی قاجار در سال ۱۲۸۵ خورشیدی به‌ دنیا آمد. پدرش احمدمیرزا ظِلّی قاجار از نوادگان علی میرزا ظل‌السلطان پسر فتحعلی شاه قاجار بود که هنگام کودکی وی درگذشت. رضا قلی زیر نظر برادر بزرگترش **علی‌قلی** میرزا پرورش یافت. هنگام تحصیل در دوره دوم متوسطه در اداره **تلفن** (مخابرات) استخدام شد و سپس به آموزگاری مشغول گردید. مدتی هم در مدرسه زرتشتیان تدریس کرد و سرانجام در بانک ملی ایران استخدام شد. او از جوانی صدای خوبی داشت و برحسب اتفاق در رشت با عارف قزوینی آشنا شد. این آشنایی سبب شد تا ضمن بهره‌مندی از صدای عارف با دستگاه‌های موسیقی ایرانی آشنا شود. ظلی مدتی هم نزد اقبال آذر تعلیم آواز دید. شهرت ظلی در حوالی دهه ۲۰ شمسی بود و به‌خاطر صدای خوش با چند تن از نوازندگان مشهور آن زمان آشنایی و همکاری هنری داشت.

آثار
----

او صفحهٔ گرامافونی با ارسلان درگاهی ،احمد عبادی (سه‌تار)، ابوالحسن صبا (ویولن) و مشیر همایون شهردار (پیانو) ضبط کرده است.

از جمله آوازهای او آواز اصفهان است که محمدرضا لطفی در بروشور آلبوم بازسازی‌اش از این آواز دربارهٔ آن نوشته: «این آواز در دورهٔ خودش یکی از آوازهای مورد توجه عام و خاص بود و تا به امروز، بیشتر خوانندگان مانند بنان و شجریان متأثر از آن بوده و هستند.»

به عقیده بسیاری از صاحب‌نظران[*چه کسی؟*] رضا قلی میرزا ظلی یکی از خوانندگانی است که در آوازهایش بهترین **تحریرها** را ارائه داده است.

با وجود عمر کوتاهی که داشت آثارش در حد خوانندگان درجه اولی چون طاهرزاده، قمرالملوک، اقبال‌آذر و ادیب خوانساری است. محمدرضا شجریان در سبک آوازی خود از شیوه ظلی به بهره برده است .

زندگینامه
---------

وی تحصیلات خود را در تهران تا دوم متوسطه ادامه داد و بعد از آن تحصیل را رها کرد. چندی پیشهٔ آموزگاری داشت و سپس تا پایان عمر در اداره برق کار کرد. وی پس از فراگیری مقدمات ردیف آواز نزد عارف قزوینی، به محضر ابوالحسن‌خان اقبال آذر، خوانندهٔ نام‌دار آن روزگار رفت و به تکمیل فن خویش پرداخت. ظلی توسط کمپانی کلمبیا برای ضبط صفحه دعوت شد و چندین صفحه پر کرد که از میان آنها «آواز اصفهانی» و «سه‌گاه» قابل ذکر است. او صفحه‌ای به‌همراه ارسلان درگاهی (سه تار)، ابوالحسن صبا (ویولن) و مشیر همایون شهردار (پیانو) ضبط کرده است. وی چندی در شیراز و همدان اقامت داشت. سرانجام به تهران بازگشت و در آن جا درگذشت.

منابع
-----

1. ↑  «زندگینامه: رضا قلی میرزا ظلی (۱۲۸۵–۱۳۲۴)». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۲۶ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۹.
2. ↑  «زندگینامه: رضا قلی میرزا ظلی (۱۲۸۵–۱۳۲۴)». *همشهری آنلاین*. ۲۰۱۲-۱۱-۰۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۲-۲۳.
3. ↑  خالقی, روح‌الله. *سرگذشت موسیقی ایران، جلد سوم*. انتشارات ماهور.

* آواز اصیل ایرانی - رضاقلی‌میرزا ظلی بایگانی‌شده در ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine
* ظلی رضاقلی میرزا - TakMezrab بایگانی‌شده در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine

پیوند به بیرون
--------------

* Asil Music - رضاقلی میرزا ظلی،احمد عبادی- شور - YouTube
* Asil Music - رضاقلی میرزا ظلی، پیانو مشیر همایون- چهارگاه - YouTube
* Asil Music - رضاقلی میرزا ظلی، پیانو مشیر همایون- همایون - YouTube وایشگر : صدفینو

| * ن
* ب
* و
موسیقی ایران در دوران قاجار |
| --- |
| پایه‌های موسیقی | 
* موسیقی دستگاهی ایرانی
* تحول مقام به دستگاه
* ردیف (*میرزا عبدالله، آقا حسینقلی*)
* بحورالالحان

 |  |
| نوازندگان و موسیقی‌دانان | 
* آقابابا مخمور
* علی‌اکبر فراهانی
* غلامحسین فراهانی
* میرزا عبدالله
* آقا حسینقلی
* منتظم‌الحکما
* علینقی وزیری
* آلفرد ژان باتیست لومر
* ابراهیم آژنگ
* درویش خان
* محمد ایرانی مجرد
* اسماعیل قهرمانی
* پروانه
* موسی معروفی
* مرتضی نی‌داود
* محمدصادق‌خان
* باقرخان رامشگر
* علیرضا چنگی
* حسین اسماعیل‌زاده
* رکن‌الدین مختاری
* مشیر همایون شهردار
* حبیب سماع حضور
* سالار معزز
* نایب اسدالله
* علی‌اکبرخان شاهی
* یحیی زرپنجه
* حسین هنگ‌آفرین
* عصمت‌الدوله

 |
| آواز خوانان | 

|  |  |
| --- | --- |
| مرد | 
* علی‌اکبر شیدا
* عارف قزوینی
* ابوالحسن اقبال‌آذر
* سید حسین طاهرزاده
* علی‌خان نایب‌السلطنه
* عبدالله دوامی
* رضاقلی‌میرزا ظلی
* جناب دماوندی
* آلاپالاز اوغلی
* سید احمدخان ساوه‌ای
* سید علی‌اصغر کردستانی
* سلیمان امیرقاسمی

 |
| زن | 
* افتخار
* امجد
* زری
* ایران‌الدوله هلن
* فصل بهار
* قمرالملوک وزیری
* ملوک ضرابی

 |

 |
| تصنیف‌ها | 
* آمان
* از خون جوانان وطن لاله دمیده
* از کفم رها
* امشب شب مهتابه
* باد خزانی
* باد فرح‌بخش بهاری
* بهار دلکش
* در فکر تو بودم
* دل هوس سبزه و صحرا ندارد
* دیدم صنمی
* گریه را به مستی بهانه کردم
* گریه کن
* نکنم اگر چاره
* نمی‌دانم چه در پیمانه کردی

 |
| سایر افراد | 
* ناصرالدین شاه
* تاج‌السلطنه
* محمدتقی بهار
* فرصت شیرازی
* مخبرالسلطنه
* یحیی تارساز

 |
|  رده  الگو  درگاه |


|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد موسیقی است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |