**پیشوا** مرکز شهرستان پیشوا و یکی از شهرهای استان تهران است که در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی تهران پایتخت ایران واقع شده‌است. این شهر در مسیر کهن راه ابریشم و همچنین در مسیر خط راه‌آهن سراسری تهران-مشهد قرار دارد.

نام
---

### سامنات

در دستنویسی دربارهٔ تاریخ خوار (گرمسار امروزی) که رونویس آن هنوز باقی است حدود شهر امروزی پیشوا را «سامنات» نامیده‌اند. در فرهنگ دهخدا نیز دشت وسیع دامنه جنوبی کوه‌های البرز بین تهران و سمنان، «سامنات» نامیده شده‌است. سامنات منتسب به سام، فرزند نوح و پدر کیومرث نخستین شاه یکتاپرست ایران است.

### سناردک

یکی از نام‌هایی که به پیشوا نسبت داده می‌شود سناردک است. سنارک در لغت از دو قسمت «سنار» و «دک» تشکیل شده که در زبان پارسی میانه، «سنار» به معنی ساحل و بندر است و «دک» هم‌معنی خشکی و کویری است. پیشوا یکی از بندرهای کویر مرکزی ایران به‌شمار می‌رود، از این رو به آن «سناردک» می‌گفتند که در زبان پهلوی به معنای *ساحل خشکی* است. سنارک، اکنون یکی از محله‌های پیشوا در جنوب شرقی این شهر است.

### امامزاده جعفر

پس از وقف زمین‌های اطراف آرامگاه امامزاده جعفر توسط جنید رازی در قرن نهم هجری قمری و رونق گرفتن بیشتر منطقه، این شهر با محوریت آرامگاه امامزاده جعفر رشد کرد و نام این شهر به امامزاده جعفر تبدیل شد. گفته می‌شود که شاید یکی از دلایل به فراموشی سپرده شدن سامنات مرکزیت امامزاده جعفر بر شهر بوده‌است. هم‌اکنون نوادگان شیخ خضرالدین جنید رازی ساکن در پیشوا می‌باشند که به طایفهٔ مشایخ مشهورند و اکثراً با نام‌های اسدی و جنیدی شناخته می‌شوند. بزرگ‌ترین فرد از این خاندان در هر دوره‌ای متولی آرامگاه امامزاده جعفر می‌شود.

### پیشوا

تا پایان روزگار قاجار، این شهر به نام امامزاده جعفر نامیده می‌شد ولی با ساخت راه‌آهن سراسری ایران در سال ۱۳۱۷ و گذر آن از این سامان، رضا شاه نام رسمی آن را از امامزاده جعفر به پیشوا تغییر داد

پیشینه
------

دیرینگی باستان‌شناسی پیشوا با کشف سنگ‌های رتوش شدهٔ دو لبه، به دورهٔ پارینه سنگی میانی بر می‌گردد.

نسخه خطی شاهنامه: کیومرث، مردم را فرمان می‌دهد تا با دیوان نبرد کنند.
### پیش از میلاد

#### حکومت کیومرث و فریدون و ایرج

**سامنات** اولین نامی است که شهر به آن نامیده شده‌است و منتسب به اولاد سوم سام به‌نام کیومرث است که به باور بسیاری، از این شهر برای جهان‌گشایی برخاست چنان‌که فردوسی در مورد او می‌نویسد:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| نخستین خدیوی که کشور گشود |  | سر پادشاهان گیومرث بود |

او اولین پادشاه یکتاپرست ایرانی بود که نوروز را عید گرفت و از سامنات به شاطی فرات رفت و به مرور زمان شوش، بابل را گرفت و شهرهایی از جمله بلخ را بنا کرد.

سال‌ها بعد فریدون در نزدیکی پیشوا تخت فریدون را بنا نهاد، شهر سامنات را آباد ساخت و بر ایران حکومت کرد.

پس از او ایرج بر تخت نشست و دژی بلند بنا نهاد که همچنان بزرگ‌ترین قلعه خشت خام دنیا به حساب می‌آید. در مورد قلعه ایرج آورده‌اند که قدمت این قلعه بیش از پنج هزار سال است و آن را برای حفظ مملکت و محروس داشتن آن از تطاول و حمله‌های تورانیان ساخته‌اند.

در دوره کیانیان، این منطقه یکی از مناطق مهم به‌شمار می‌رفته چرا که آمدوشد در این منطقه بسیار بوده‌است. وجود ایوانکی (ایوانِ کِی خسرو و کِی کاووس) در همسایگی پیشوا که از آن تنها نامش به‌جا مانده گواه بر این مدعاست.

دیوارهای قلعه ایرج
#### کاوشگری‌های باستان‌شناسی

پیشوا شهری کهن بوده و طی بررسی‌هایی که توسط هیئت باستان‌شناسی که در سال ۱۳۷۰ و ۱۳۶۳ انجام شد از عمق ۳۸۵ سانتی‌متری تپه شغالی آثار و بقایای سفالی به دست آمد. عناصر معماری در تپه مزبور خشت خام و چینه است که این آثار را متعلق به اواخر هزاره ششم و پنجم پیش از میلاد می‌دانند. همچنین خشت‌هایی به صورت جفت و طاق چیده شده‌اند که قدمت این آثار به سه‌هزار سال پیش از میلاد می‌رسد. اهمیت دیگر تپه شغالی این است که تمدن موجود در تپه سیلک را یکجا و در یک تپه دارد.

در سال ۱۳۶۳ هنگام احداث ساختمان کمیته انقلاب شهر پیشوا هنگام حفر چاه در عمق ۶ متری مقداری استخوان و سفال کشف شد که این آثار متعلق به دوران هزاره اول پیش از میلاد است، پس از کاوشگری‌های بعدی مشخص شد که این مکان همان گورستان باستانی گبری است و از یک دوره ۵۵۰ ساله از اواخر هزاره دوم پیش از میلاد حکایت دارد. محدودهٔ این گورستان باستانی بسیار وسیع بوده که از انتهای شکستگی ناهمواری‌های پیشوا در مرکز فعلی شهر آغاز شده و تا ده پاچنار در شرق شهر در دامنه تپه ادامه دارد، معماری قبرها از شیوه خاصی پیروی نمی‌کند اما به‌طور محسوسی سنت اعتقادی ۳ در قبور تکرار شده‌است که کنار هر جسد سه ظرف بزرگ متوسط و کوچک گذاشته شده‌است که این ظروف قابل مقایسه با ظروف بدست آمده از تپه حصار در دامغان و تپه سیلک در کاشان است.

با توجه به نتایج کاوش‌های صورت گرفته می‌توان گفت یک استقرار مستمر از هزاره ششم تا هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه وجود داشته‌است.

### پس از میلاد

از دورهٔ میلاد مسیح تا کشته‌شدن جعفر الخواری فرزند موسی کاظم اطلاعات دقیق تاریخی در دست نیست اما برخی شواهد حکایت از استمرار حیات در شهر پیشوا دارد. اما به هر حال در این دوران‌ها و پس از آن، این منطقه قسمتی از ملک ری محسوب می‌شده‌است. در کتاب *ری باستان* از احوالات مردم سناردک نقل شده که آن‌ها از شیعیان متعصب بوده‌اند و علاقه آن‌ها به خاندان اهل بیت باعث شده بود که امامزاده جعفر بن موسی الکاظم پس از درگیری و جراحت به این شهر پناه ببرد.

#### زلزله ویران‌گر

در سال ۷۸۴ هجری قمری (۱۳۸۴ میلادی) گسل پیشوا با شدت ۷٫۲ ریشتر فعال شد که در اثر حرکت گسل، سکونت‌گاه‌های روی دامنهٔ تپهٔ پیشوا مدفون و مسجد جامع ورامین تخریب شد و شهرهای پیشوا، ورامین و ری به کلی ویران گردید. در کتاب منم تیمور جهانگشا آمده‌است که:

در سال ۷۸۴ قمری دو سال قبل از اینکه او به ری برسد زلزله مهیبی شهر را کاملاً ویران کرده بود و فقط عده‌ای باقی مانده بودند که در خرابه‌های اطراف مسکن گزیدند.
#### وقف جنید رازی

*نوشتار اصلی: وقف شیخ جنید رازی*  

چندین سال پس از زلزله، شیخ جنید رازی که قصد سفر از ری به مشهد داشت با عبور از منطقه خالی از سکنه پیشوا، با مزار امامزاده جعفر برخورد کرد و بر آن شد تا اطلاعاتی در مورد امامزاده جعفر بدست آورد و هنگامی که با مقامات و کرامات امامزاده جعفر آشنا شد تصمیم گرفت خادم آن امامزاده شود، بنابراین ساکن این منطقه شد، دارایی‌هایش را فروخت و پنج قنات و یک میلیون و ۵۵۵ هزار متر مربع ملک را در اطراف آرامگاه خریداری کرد و آباد ساخت و در سال ۸۷۳ هجری قمری وقف نمود و فرزندانش را موظف نمود که خادم امامزاده و متولی موقوفات باشند. پس از این آبادانی و وقف، رونق به پیشوا بازگشت و این شهر تمدن جدیدی را آغاز نمود.

#### رونق صفوی

در عصر صفوی به فقه شیعه و هنر و معماری اسلامی و ایرانی بسیار بها داده می‌شد، شهر امامزاده جعفر نیز به دلیل وجود امامزاده رونق ویژه‌ای پیدا کرد. گنبد فیروزه‌ای امامزاده جعفر یادگار عهد صفوی است که به دستور شاه طهماسب صفوی ساخته شد. «حرم، بازار، چهارسو، کوچه‌ها، کوشک‌ها، رباط‌های اربابی، تکیه و آب‌انبار چاله خشتی»، از عناصر شهرسازی دورهٔ صفوی هستند که هنوز در بافت قدیمی شهر پیشوا دیده می‌شوند و بعضاً کاربری خود را حفظ نموده‌اند.

### معاصر

#### وقایع مشروطه

هنگامی که محمدعلی شاه قاجار در مقابل مشروطه خواهان شکست خورد، به سفارت روس پناهنده شد و به فکر باز پس‌گیری تاج و تخت خود افتاد. ارشدالدوله که از یاران وفادارش بود برای او تلاش‌های بسیاری کرد و در نقاط مختلفی جنگید. دریکی از درگیری‌هایش که به تپه‌های پیشوا و صحن امامزاده جعفر آمده بود، زخمی و دستگیر شد و در نهایت در بازار پیشوا تیرباران گردید.

#### قیام ۱۵ خرداد

پس از سخنرانی سید روح‌الله خمینی در ۱۳ خرداد ۱۳۴۲ در قم به مناسبت عاشورای حسینی در مدرسه فیضیه مردم تهران دست به تظاهرات جدی زدند. صبح روز پانزده خرداد آیت الله خمینی بازداشت و به تهران برده شد. ۱۵ خرداد سال ۴۲ مصادف با دوازدهم محرم و هم‌زمان با روز برگزاری *آیین بنی اسد* در پیشوا بود.
بعد از برگزاری مراسم،  *حسن مقدس* بلندگو به دست گرفت و گفت:

> «... ای مردم چرا نشسته‌اید؟ امروز عزاداری ما دو تا شد، یکی عزای امام حسین و دیگری اینکه دیشب دژخیمان شاه، ریخته‌اند منزل آیت‌الله خمینی و پس از دستگیری، ایشان را به تهران برده‌اند و جمعی از مردم اعتراض کرده و زخمی شده‌اند؛ ای مردم! خاک بر سرمان شد که مرجع تقلید ما دستگیرشده‌اند…»
> 
> 

سپس مردم از همان‌جا تصمیم به قیام علیه رژیم شاه می‌گیرند. لذا در ساعت ۱۴ همان روز از ایوان آرامگاه امامزاده جعفر کفن پوشان به سمت تهران حرکت کردند، در میان راه مردم ورامین نیز به کفن پوشان پیوستند. وقتی به *پل باقرآباد* رسیدند مورد هجوم نیروهای دولتی رژیم پهلوی قرار گرفتند و تعدادی کشته و چندین نفر زخمی شدند.

بسیاری واقعه ۱۵ خرداد را مبدأ تحولات انقلاب اسلامی ایران می‌دانند. از این رو پیشوا را **مبدأ قیام ۱۵ خرداد** یا **مهد انقلاب ایران** نامیدند.

جغرافیا
-------

### موقعیت

پیشوا در نیمه شمالی ایران و ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی تهران قرار دارد.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | ایوانکی، شریف‌آباد | پاکدشت، پارک ملی خجیر، دماوند | ری، تهران |  |
| سمنان، گرمسار | شمال | ورامین، قرچک |
| شرق   **پیشوا**    غرب |
| جنوب |
| دشت کویر، پارک ملی کویر | جوادآباد، دریاچه نمک | چرمشهر، قم |

### زمین‌شناسی

پیشوا بر روی دامنهٔ تپه‌های طبیعی و روی گسل قرار دارد، از شمال به کوه‌های البرز و از جنوب شرق به کویر مرکزی ایران متصل است به همین دلیل منطقهٔ مناسبی برای کشت محسوب می‌شود.

#### خاک

دکتر پرویز کردوانی در خصوص خاک این منطقه می‌گوید:

> در همه جای این دشت به جز نواحی جنوبی و منتهی‌الیه شرقی برای کشاورزی و زراعت مناسب است به‌طوری‌که اگر آب به مقدار کافی موجود باشد تقریباً تمام زمین‌های آن را می‌توان زیر کشت برد.
> 
> 

#### گسل

شهر پیشوا بر روی گسل قرار دارد و ناهمواری این گسل به‌راحتی پیداست. گسل پیشوا در راستای E 130 N است، از مرکز این شهر آغاز شده و به درازای ۳۴ کیلومتری شرق آن ادامه دارد. این گسلِ فشاری با شیب به سمت شرق به روشنی رسوبات کوارتز را بریده و مرز میان کوه و دشت را در پیشوا تشکیل می‌دهد. طول شرقی جغرافیایَ ۴۵°۵۱ تاَ ۱۵°۵۲ درجه و عرض شمالی جغرافیایَ ۱۵°۳۵ تاَ ۲۳°۳۵ درجه محدوده این گسل را شامل می‌شود. آخرین فعالیت بزرگ این گسل ۷۸۵ ه‍.ق (۱۳۸۴ میلادی) هم‌زمان با حمله تیمور لنگ بوده و طی آن این شهر و محدوده ورامین و ری به کلی ویران گردیده‌است.

### آب و هوا

پیشوا آب و هوای معتدل و نیمه‌خشک و در دشت‌ها آب و هوای صحرایی مختص خود را دارد، نسبت به گرمسار و ورامین معتدل تر است ولی شب‌های زمستانی سردتری دارد. درجه حرارت پیشوا بین ۱۴- درجه در زمستان و ۴۵+ درجه در تابستان در نوسان است. در بهار و پاییز به علت وجود درختان فراوان و مصونیت از آلودگی‌های تهران هوای فرح‌بخش و دلنشینی دارد.

#### منابع آب

زمین‌های زراعی و باغ‌های پیشوا توسط نهرها، چشمه‌ها (چشمهٔ دریاچهٔ قلعه‌کرد و…)، قنات‌ها (هرمین، سناردک و …) و رودخانه‌های جاری شده از رشته‌کوه البرز سیراب می‌گشت. در سال‌های گذشته با هدف تأمین آب مطمئن برای کشاورزی منطقه پاکدشت، پیشوا و ورامین و همچنین تأمین آب شرب بخش‌هایی از شرق و جنوب تهران سدهای لار، لتیان و ماملو احداث گردید، اما با افزایش جمعیت کلانشهر تهران و خشکسالی‌های پیاپی، تأمین آب شرب تهران درصد بیشتری را سهم خود کرد و رودخانه پیشوا و نهرها و چشمه‌ها و قنات‌هایش یکی پس از دیگری خشک گردید و بسیاری از باغ‌های موقوفه که از درختان *انار*، *انگور*، *انجیر*، *توت* و *گردو* و… تشکیل می‌شد نیز از بین رفت. امروزه زمین‌های پیشوا با چاه‌هایی که بعداً حفر شد آبیاری می‌شود.

#### بادها

**بادهای باران‌زا**: مهم‌ترین منبع بارش در این منطقه بادهای مرطوب مدیترانه‌ای و اطلسی است که از سمت غرب می‌وزد. رشته کوه البرز همجون سدی به نحو مؤثری از نفوذ بسیاری از توده‌های هوا جلوگیری می‌کند در نتیجه باعث شده‌است که هوای شهر از یک سو خشک‌تر و از سوی دیگر از آرامش نسبی برخوردار باشد.

**باد شهریاری**: بادی خنک و دلربا است که از سمت شهریار می‌وزد و هوا را لطیف می‌کند و محدود به فصل خاصی نیست. در تابستان گرمای هوا را کاهش داده و موجب رشد بهتر درختان می‌شود. وزیدن باد شهریاری در تابستان برای مردم پیشوا خوشایند است.

**باد خِشو**: در اوج گرمای تابستان از سمت کویر می‌وزد و به خشکی و گرمای هوا شدت می‌بخشد و باعث ریزش گل‌ها و گرد گرفتن درختان می‌شود. این باد در روزهایی حد فاصل اواخر خرداد تا پنجم مرداد می‌وزد.

**باد قبله**: این باد در بهار از سمت جنوب و جنوب غرب می‌وزد و همراه با دولخ (نوعی گرد و خاک محلی) است و معمولاً با توده‌ای از ابر سیاه همراه است که به آن *پایه* می‌گویند و منجر به رعد و برق و باران و تگرگ می‌شود.

**باد احنمود**: بادی است سردو خشک و سوزان که در اوج سرمای بهمن ماه از سوی کوه‌های شمال غربی می‌وزد، و هوا را از مناطق برف‌نشین هم سردتر می‌کند. هنوز وقتی این باد بوزد مردم می‌گویند: *«معلوم نیست برفش کجا اومده که سوزش داره اینجا میاد»*.

**باد خاله‌پیرزن**: معمولاً سه روز مانده به عید نوروز می‌وزد و معتقد بودند که «خاله پیرزن در اثر خستگی، شب عید خواب می‌ماند و مدت ده روز باد نمی‌وزد و بعد از این مدت عمو نوروز می‌آید و خاله‌پیرزن بیدار می‌شود. اگر عمونوروز عصایش را به آب بزند خاله‌پیرزن می‌گوید باران ببارد و اگر به خاک بزند می‌گوید باد بوزد».

ضرب‌المثلی پیشوایی می‌گوید: *«خاله پیرزن گفته اگه پشتم به بهار نبود بچه رو توی گهواره‌اش (از سرما) خشک می‌کردم».*

ساختار شهری
-----------

### گسترش شهر

بافت شهر پیشوا از نظر قدمت به ۳ قسمت تقسیم می‌شود. هستهٔ اولیه شهر در محدودهٔ قدیمی شهر پیشوا است و در گذشته داری سه دروازه بوده‌است. حرم، بازار و شهیدگاه از محله‌های شاخص و قدیمی این قسمت شهر است. با آنکه شهر قدمتی چند هزار ساله دارد ولی به جز سناردک، از قدمت قدیمی‌ترین محلات آن بیش پانصد نمی‌گذرد. بافت میانی شهر در نتیجهٔ عدم کشش جمعیتی بافت قدیمی گسترش یافت که در قسمت غربی شهر و در آن سوی رودخانهٔ مرکزی شهر پیشوا قرار دارد. این قسمت از شهر بیشتر حاصل ساخت و سازهای دهه ۳۰ تا ۸۰ خورشیدی است و معماری آن مشابه هستهٔ مرکزی ولی با مصالح مدرن است. نشانه‌های خیابان‌بندی و کوچه‌های پهن‌تر از ویژگی‌های بافت میانی است. پس از احداث دانشگاه آزاد پیشوا و ایجاد شهرک صنعتی پیشوا در سوی شرقی شهر زمین‌های لم یزرع آن محدوده ارزش پیدا کرد و ساخت و ساز رواج یافت و در آن محدوده چندین شهرک احداث شد که بعضی از آن‌ها رو به توسعه است.

### قسمت‌های شهر

نواحی پیشوا شامل کوه‌ها و محله‌های قدیمی شهر و شهرک‌های بعضاً تازه تأسیس و در حال توسعه هستند که همگی در قالب یک منطقه شهرداری اداره می‌شود. بعضی از این محلات قبلاً روستا بوده‌اند اما امروز جزء شهر پیشوا محسوب می‌شوند. نواحی مختلف شهر پیشوا عبارتند از:

**محله‌ها**: باغ ناصر، پاچنار، پل حاجی، تپه حاج آقا جلال، تپه سلام، تپه میرزاکریم، چاله امید، سرچشمه، سناردک، شوش آباد، شهرداری قدیم، صفاییه، قلعه کرد، قلعه نو، کهنک، هاشم‌آباد، همت‌آباد  

**کوی‌ها**: ابوذر، بانک ملی قدیم، بهداری، بی‌بی‌هور، جهاد، حرم، رازی، سردار جنگل، سه‌جوبی، شهیدگاه، شیرازی‌ها، عطایی‌ها، فرهنگیان، کارخانه‌یخ، مبارز، میثم، نهضت، یاسر  

**شهرک‌ها**: پاسارگاد، پانزده خرداد، خورشیدهشتم، شهید اردستانی، طاق سپهر، فرهنگیان، کوثر، گلها، مارگارین، معلم، نقش جهان.

ترابری
------

### مسیرهای دسترسی

فاصلهٔ پیشوا تا تهران ۴۵ کیلومتر، تا قم ۱۱۵ کیلومتر و تا سمنان ۱۵۵ کیلومتر است.
مسیرهای دسترسی به پیشوا عبارتند از:

* بزرگراه امام رضا: از سه راه شریف‌آباد به سمت جنوب به طول ۱۲ کیلومتر.
* بزرگراه ورامین: بعد از کمربندی ورامین به سمت شرق به طول ۱۲ کیلومتر.
* بزرگراه قم-گرمسار: از سه راه امامزاده عبدالله به سمت شمال‌غرب به طول ۱۵ کیلومتر.

### راه‌آهن

ایستگاه راه‌آهن پیشوا یکی از ایستگاه‌های خط سراسری تهران - مشهد است که حد فاصل ایستگاه‌های ورامین و گرمسار است و در سال ۱۳۱۷ احداث گردید. علاوه بر این، ایستگاه راه‌آهن دیگری در داخل شهر پیشوا ایجاد شده و ایستگاه پایانی ریل باس تهران-پیشوا است.

### متروی تهران-پیشوا

احداث مترو در ورامین، پیشوا و قرچک بیش از ۱۵ سال قبل آغاز شده و هربار نماینده‌های مجلس از طریق وعده پیگیری آن از مردم رأی گرفتند، اما متولی اجرای این پروژه بارها بین شرکت راه‌آهن و شرکت مترو دست به دست شده‌است، با پیگیری‌های محسن منصوری، استاندار سابق تهران و معاون فعلی اجرایی رئیس‌جمهور در سفر اخیر رئیس‌جمهور اجرای مترو ورامین از راه‌آهن گرفته و تحویل شرکت مترو تهران شد، که احتمالاً دو سال هم برای تکمیل زمان لازم دارد.

مردم
----

### زبان

مردم پیشوا فارسی‌زبان و دارای لهجهٔ تهرانی با اندکی گویش محلی هستند.

### جمعیت

طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران جمعیت پیشوا ۴۷٬۲۵۳ نفر بوده که از این تعداد ۲۳٬۷۳۴ نفر مرد و ۲۳٬۵۱۹ نفر زن بوده‌اند و این تعداد در ۱۳٬۳۵۲ خانواده زندگی می‌کنند که اکثراً بومی همین منطقه‌اند.

فرهنگ و هنر
-----------

### آیین بنی اسد

بنی اسد قومی از طوایف عرب و از ذریه اسدبن‌خزیمه بودند که دو روز پس از نبرد کربلا کشته شدگان واقعه را تشییع و دفن نمودند.

مردم پیشوا همه ساله دو روز بعد از عاشورا در روز دوازدهم ماه محرم کسب و کار و بازار را رها می‌کنند و با پوشیدن لباسهایی عربی موسوم به بنی اسد طی مراسمی نمادین پیکرهای کشته شدگان نبرد کربلا را در سالروزش در صحن امامزاده جعفر تشییع می‌کنند و به عزاداری و سوگواری می‌پردازند.

طی این مراسم ابتدا فردی در نقش زین العابدین (امام چهارم شیعیان)، کشته شدگان را برای حاضرین معرفی می‌کند و از دلاوری‌های آنان می‌گوید و سپس مرثیه آنان را می‌خواند و در پایان هر بخش این کشته شدگان از در ورودی اصلی صحن تا ایوان بر روی دست افراد پوشیده با لباس بنی اسد و مردم تشییع می‌شوند. معمولاً حر بن یزید ریاحی، قاسم بن حسن ،علی اصغر، علی اکبر، زهیر بن قین، حبیب بن مظاهر، عباس بن علی و حسین بن علی (امام سوم شیعیان) در این مراسم تشییع می‌شوند.

این مراسم حدود پانصد سال است که در پیشوا و در جوار آرامگاه امامزاده جعفر بن موسی الکاظم برگزار می‌شود. قیام خونین مردم در ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ پس از این مراسم و از همین مکان آغاز شد.

### خانه هنر پیشوا

### خانه فرهنگ شیخ جنید

اقتصاد
------

### کشاورزی

پیشوا یکی از نواحی مُلک ری کهن محسوب می‌شود. ملکی که عمر سعد، به سودای فرمانروایی بر آن، در کشتن امام سوم شیعیان شریک شد. برای درک حاصلخیزی این منطقه یک ضرب‌المثل معروف کافی است که: «*هم از گندم ری افتاد هم خرمای بغداد*». مردم پیشوا از دیرباز در این منطقه به کشاورزی مشغول بوده‌اند و امروز نیز کشاورزی، نقش پررنگی در میان آن‌ها دارد بطوری‌که طبق سرشماری‌ها حدود ۲۶درصد مردم پیشوا کشاورزند. بیش از ۸۵درصد زمین‌های کشاورزی پیشوا زیر کشت می‌رود و سالانه بیش از ۵۰۰هزار تن محصولات کشاورزی تولید می‌شود که ۳۰۰هزار تن از آن، محصولات گلخانه‌ای است و بخشی از آن، به خارج کشور صادر می‌شود. در سطح کشور، حدود ۸۰۰۰هکتار سطح گلخانه‌ای وجود دارد که بیش از ۱۰۰۰هکتار معادل یک‌هشتم آن در پیشواست، به‌همین‌دلیل این شهر یک **قطب تولید محصولات گلخانه‌ای و گیاهان دارویی** در سطح استان تهران و ایران به‌شمار می‌رود. پیشوا در آبان‌ماه ۱۳۹۳ به‌عنوان **رتبهٔ برتر ارائه محصولات کشاورزی** و در پاییز ۱۳۹۴ به‌عنوان **رتبه برتر علمی‌کردن کشاورزی** در سطح ایران برگزیده شد.

نیمی از محصولات کشاورزی پیشوا را غلات شامل ذرت، گندم و جو تشکیل می‌دهد. همچنین عمده محصولات گلخانه‌ای در پیشوا، خیار و گل و گیاهان دارویی است. در رتبه‌های بعدی، صیفی‌جاتی همچون بادمجان، گوجه فرنگی، کدو و نیز کاهو، کلم و آفتابگردان قرار دارد. در سال‌های اخیر کشت زرشک و زعفران رشد چشمگیری داشته‌است و پروش قارچ و آلوئه‌ورا مورد توجه قرارگرفته‌است. علاوه بر این در حوزهٔ محصولات درختی، میوه‌های انار، انگور، انجیر، زیتون، گردو و خرمالو از محبوبیت و اهمیت بالایی در بین کشاورزان و باغبان‌های پیشوا برخوردار است.

### دامپروری

زمین حاصلخیز و کشاورزی مناسب زمینهٔ مناسبی برای دامپروی به‌حساب می‌آید که به‌خوبی در این منطقه مهیاست. در پیشوا ۶۱۵واحد دامداریِ پرواری، فرصت پرورش بیش از ۱۰۰۰۰راس دام را فراهم آورده‌است که از آن‌ها سالانه حدود ۵۱۳۷۰تن گوشت قرمز تولید می‌شود. بعلاوه ۱۲۷واحد دامداری شیری وجود دارد که در مجموعه‌های کاملاً مکانیزه سالانه ۳۸۷۱۷تن معادل ۱۰۶تن در روز شیر تولید می‌کنند و همین باعث شده که پیشوا به عنوان **دومین تولیدکننده شیر ایران** شناخته شود.

زنبورداری نیز در این شهر حاشیه‌کویری اهمیت ویژه‌ای دارد، در پیشوا سالانه بیش از ۳تن عسل کویری توسط زنبورداران نمونه کشوری تولید می‌شود. همچنین در واحدهای مرغداری پیشوا سالانه ۲۵۰۰۰قطعه مرغ تولید می‌شود که در خودکفایی تولید مرغ و اشتغال‌زایی مردم منطقه تأثیر زیادی داشته‌است.
علاوه بر همه این‌ها در سال‌های گذشته پرورش شترمرغ رشد چشمگیری داشته و وجود **بزرگ‌ترین مرکز پرورش شترمرغ ایران** در پیشوا نمونهٔ دیگری از ویژگی‌های ممتاز پیشوا در حوزهٔ دامپروری است.

### صنعت

دامپروری و در نتیجهٔ آن تولید پشم، زمینه مناسبی برای تولید فرش و صنایع دستی به حساب می‌آید که این هم در پیشوا به خوبی فراهم است، به همین دلیل هنر فرش‌بافی در روستاهای اطراف پیشوا همچنان رایج است.

همچنین شهرک صنعتی پیشوا در سال ۱۳۸۵ با مصوبه هیئت دولت فعالیتش را آغاز نمود، نزدیکی به تهران و همجواری با شهرهای پیشوا و شریف‌آباد، مجاورت با شبکه راه‌های سراسری از طریق محورهای تهران-مشهد و تهران-پیشوا، مجاورت با راه‌آهن سراسری و نزدیکی به ایستگاه راه‌آهن پیشوا از جمله امتیازهایی است که باعث جذب سرمایه‌گذار و پیشرفت در این شهرک شده‌است.
هم‌اکنون در این شهرک صنعتی صنایع مختلفی مانند صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی، سلولزی، نساجی، فلزی، کانی غیر فلزی و صنایع تبدیلی برای ایجاد واحدهای خود مشغول به فعالیت هستند.

دانشگاه‌ها و مدارس علمیه
------------------------

### دانشگاه‌ها

دانشگاه آزاد اسلامی واحد پیشوا
دانشگاه فرهنگیان پردیس زینبیه پیشوا
دانشگاه علمی کاربردی شهرداری پیشوا
دانشگاه پیام نور پیشوا
### مدارس علمیه

مدرسه علمیه فاطمیه پیشوا (خوهران)
مدرسه علمیه جعفریه پیشوا (برادران)

گردشگری
-------

گردشگری در پیشوا با باغ‌هایش معنی می‌شود که بیشتر خصوصی هستند.

### اماکن زیارتی

* امامزاده جعفر بن موسی الکاظم
* گلستان شهدای گمنام
* امامزاده موسی و اسحاق کهنک
* بقعه یوسف رضا
* امامزاده ابراهیم (بهشت ابراهیم)
* امامزاده عبدالله
* قبر شیخ جنید رازی

### آثار باستانی

* قلعه ایرج
* تپه سفالین
* تپه شغالی (شاه قلی)
* تخت فریدون
* چاله خونی
* چاله مورت
* تپه غیاث آباد

### مکان‌های تاریخی

* خانه تاریخی ارباب رازی
* خانه تاریخی ملامحمدتقی انصاری
* خانه تاریخی حاج میرزایعقوب جنیدی
* خانه تاریخی دکتر محمدخان مجرب
* آسیاب بالا (طاحونه زبر)
* آب انبار چاله خشتی
* یخچال طبیعی طارند

### مکان‌های تفریحی

* تپه سلام
* پارک جنگلی پیشوا
* شهربازی پیشوا
* بوستان خانواده فاز ۱
* بوستان خانواده فاز ۲
* بوستان خانواده فاز ۳
* بوستان زائر
* باغ گل بهشت جعفر
* باغ زیتون فاز ۱
* باغ زیتون فاز ۲
* ایستگاه قطار
* باغچه گیاهان دارویی زواره محمدآباد عربها
* قله طلا
* قله کوه گچ

جستارهای وابسته
---------------

* شهرهای باستانی و تاریخی ایران
* شهرستان پیشوا
* امامزاده جعفر
* قیام ۱۵ خرداد

پانویس
------

1. ↑  «نتایج سرشماری سال۱۳۹۵». مرکز آمار ایران). ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲.
2. ↑
3. ↑  «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وزارت کشور. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۴.
4. ↑  «پیشوا، شهری در استان تهران». مرجع شهرهای ایران. ۱۸ اسفند ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۴ فوریه ۲۰۱۶.
5. ↑  فرهنگ دهخدا، علی‌اکبر دهخدا، ص 735
6. ↑  «تاریخ و آثار تاریخی پیشوا». ایران اولترا. ۲ تیر ۱۳۹۱.[*پیوند مرده*]
7. ↑  «محلات قدیمی شهرستان پیشوا در گذر تاریخ/ ارشدالدوله را در بازار پیشوا تیرباران کردند». ایران اولترا. ۱۷ خرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴.
8. ↑  «پیشوا، شهری در جنوب شرقی استان تهران». ایران اولترا. ۱۳۸۷.
9. ↑  آشنایی با سلاله پاکان امامزاده جعفر بن موسی الکاظم، حسن اصلانی، بهار ۱۳۷۷
10. ↑  «معرفی جاذبه‌های گردشگری ایران». واضح. .. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
11. ↑  «تاریخ سیاقی یا تاریخ پادشاهان عجم/ مریم شاه حسینی». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. ۴ تیر ۱۳۹۱.
12. ↑  «نوروز باستانی از کجا سرچشمه می‌گیرد؟». سنترال کلوب. ۹ اسفند ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۵.
13. ↑  «نگاهی بر اسطوره‌های ایران زمین». پارسیان دژ. .. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
14. ↑  پیشوای بزرگ، حسن اصلانی، ص ۴۴
15. ↑  «کاوش تپه 7 هزارساله شغالی از سر گرفته شد». خبرگزاری میراث فرهنگی. ۱۳۸۷ شهریور ۱۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
16. ↑  «معرفی تپه‌های تاریخی استان تهران». تبیان. .. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
17. ↑  تهرانی مقدم، احمد، مجله میراث فرهنگی.
18. ↑  «ایران در هزاره‌های دوم و اوّل پ.م. تا آغاز سلسله‌ها و روی کار آمدن مادها». اطلاع‌رسانی میراث فرهنگی. .. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۵ مارس ۲۰۱۵. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
19. ↑  Kleiss wolfarm- Qal'e Gabri Bel weramin. Archaeologische mitteliungen Aus Iran. Band 1988.
20. ↑  پیشوای بزرگ، حسن اصلانی، ص 43
21. ↑
22. ↑  «شبح ویرانی بر فراز پایتخت». خبرآنلاین. ۱۹ دی ۱۳۹۲.
23. ↑  «زلزله هفت ریشتری تهران قطعی است، سوابق تاریخی». شبکه خبر. ۶ آبان ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۴ فوریه ۲۰۱۶.
24. ↑  «تصویر و شرح وقفنامه ۵۶۰ ساله شیخ جنید/ روند گسترش حرم امامزاده جعفر (ع)». خبرگزاری مهر. ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۱.
25. ↑  «اعتبار برای بقعه صفوی امامزاده جعفر پیشوا». خبر گذاری میراث فرهنگی. ۲۳ آبان ۱۳۸۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ مه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۳ مه ۲۰۱۵.
26. ↑  «محلات قدیمی شهرستان پیشوا در گذر تاریخ/ ارشدالدوله را در بازار پیشوا تیرباران کردند». وارنانیوز. ۱۷ خرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۹.
27. ↑  پیشوای بزرگ، حسن اصلانی، ص۵۴
28. ↑  «ویژه نامه هفته فرهنگ و هنر شهرستان‌های ورامین، قرچک، پیشوا و پاکدشت» (PDF). اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران. اردیبهشت ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵.
29. 1 2
30. ↑
31. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۱۴.
32. ↑  «اداره میراث فرهنگی استان تهران به دلیل سوابق درخشانی که پیشوا در تاریخ انقلاب دارد، این شهر را به مهد انقلاب اسلامی نامگذاری کرد». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۲۹ مهر ۱۳۹۳.
33. ↑  ورامین و توسعه، ۱۳۶۹ ص۳
34. ↑
35. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴.
36. ↑  مقاله سمینار دومین همایش زمین‌شناسی کاربردی و محیط زیست ۱۳۸۵
37. ↑  «زلزله‌های تاریخی در گستره تهران». عصر ایران. ۶ شهریور ۱۳۹۱.
38. ↑  «موقعیت جغرافیایی و وضعیت اقلیمی شهر پیشوا». سیری در ایران. ۲۵ بهمن ۱۳۹۳.
39. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۹.
40. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
41. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اوت ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
42. ↑  «موقعیت جغرافیایی تهران». وبگاه سازمان صدا و سیمای ج.ا. ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
43. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴.
44. ↑  اقلیم ورامین، حسین حیدریان
45. ↑  «پیشوا، شهری در جنوب شرقی استان تهران». موسسه دائرةالمعارف الفقه الاسلامی. بهمن ۱۳۹۳.
46. ↑  «◄ راه حل ترافیک پایتخت در دستان مترو شهرستان‌های تهران». مهر.
47. ↑
48. ↑
49. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
50. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
51. ↑  «وعده‌های امام حسین (ع) و بهانه‌های عمربن سعد/ از گندم ری نخواهی خورد». خبرگزاری مهر. ۲۱ آبان ۱۳۹۲.
52. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
53. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
54. ↑  «یک‌هشتم گلخانه‌های کشور در پیشوا است». خبرگزاری آفتاب ری. ۱۱ شهریور ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۴ فوریه ۲۰۱۶.
55. ↑  «فرماندار شهرستان پیشوا گفت: رونق اقتصادی با گسترش گلخانه‌های کشاورزی محقق خواهد شد». خبرگزاری فارس. ۲۰ فروردین ۱۳۹۳.
56. ↑  «فرماندار پیشوا گفت: کشاورزان شهرستان پیشوا سالانه بیش از 500 هزار تن انواع محصولات کشاورزی را تولیدمی کنند». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۲۵ خرداد ۱۳۹۳.
57. ↑
58. ↑  «تولید 500 هزار تن محصولات کشاورزی در پیشوا/ صادرات محصولات گلخانه‌ای پیشوا به خارج از کشور». واضح به نقل از مهر. ۱۹ فروردین ۱۳۹۳.
59. 1 2
60. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
61. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
62. ↑  «رتبه برتر شهرستان پیشوا در ارائه محصولات کشاورزی». خبرگزاری پانا. ۱۲ آبان ۱۳۹۳.
63. ↑  «به همت بسیج مهندسین کشاورزی؛ ۳۰ شبکه همگام با کشاورز در شهرستان پیشوا شروع به کار کرده‌است». پایگاه خبری تحلیلی پیشوانیوز. ۲۵ آذر ۱۳۹۴.
64. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۰ فوریه ۲۰۱۵.
65. ↑  «مدیر جهاد کشاورزی از برداشت ۲۵ کیلوگرم زعفران از مزارع شهرستان خبر داد». خبرگزاری آفتاب ری. ۱۴ دی ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۴ فوریه ۲۰۱۶.
66. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۴.
67. ↑  «ویژگی‌های سه واحد تولیدی مورد بازدید معاون اول رئیس‌جمهوری در پیشوا». خبرگزاری جمهوری اسلامی. ۱۱ فروردین ۱۳۹۳.
68. 1 2
69. ↑  «رئیس جهاد کشاورزی پیشوا اظهار داشت: پیشوا با دارا بودن یک هزار هکتار گلخانه، قطب تولید محصولات گلخانه‌ای و گیاهان دارویی است». خبرگزاری مهر. ۲۴ خرداد ۱۳۹۱.
70. ↑  «گذری بر میراثهای معنوی و تاریخی شهرستان پیشوا». ایران بوم. ۱۵ فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۵.
71. ↑  «شهرک صنعتی قرچک در پیچ و خم واگذاری زمین به صنعتگران». خوب لینک. اردیبهشت ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۴ مارس ۲۰۱۵.
72. ↑  «ظرفیت‌های ویژه شهرک صنعتی پیشوا/ لزوم رسیدگی مسئولان استانی به مشکلات». خبرگزاری مهر. ۳ اردیبهشت ۱۳۹۱.
73. ↑  «استقرار صنایع تبدیلی در شهرک صنعتی پیشوا کاملاً ضروری است». خبرگزاری دانا. ۷ شهریور ۱۳۹۳.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
پیشوا (تهران) ***دارد.*** |

* پایگاه خبری پیشوا
* پایگاه خبری تحلیلی ندای پیشوا
* شورای شهر پیشوا
* شهرداری پیشوا
* فرمانداری پیشوا


| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان پیشوا |
| --- |
| مرکز | 
* پیشوا

 |
| بخش‌ها | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* پیشوا

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| پیشوا | 
* ابراهیم‌آباد
* باغ کوه
* در بالا
* فتح‌آباد
* قشلاق معین‌آباد
* معین‌آباد
* میان‌کوهان
* قلعه سین

 |
| عسگریه | 
* پلنگ دره
* رودبارک
* سرگل
* سعید آباد
* قشلاق یوسفرضا
* قلعه ایرج
* گل عباس
* اسماعیل‌آباد
* چال تاسیان
* حبیب‌آباد
* قلعه حسین‌آباد
* ده ماسین
* قاسم آباد
* عسگرآباد عباسی

 |

 |

 |
| جلیل‌آباد | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* جلیل‌آباد

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| جلیل‌آباد | 
* اکبرآباد کاظمی
* شترخوار
* فرج‌آباد
* قشلاق جلیل‌آباد
* قلعه‌نو
* محمودآباد کهنه
* محمودآباد نو
* یوسف‌آباد

 |
| طارند بالا | 
* اهیه
* جامه کاران
* چاله مورت
* زواره بید
* شعیب‌آباد کهنه
* شعیب‌آباد نو
* شوران
* شوش‌آباد
* صالح‌آباد
* طارند بالا
* طارند پایین
* علی‌آباد خالصه
* قشلاق گنجی
* قلعه بالا
* قوئینک رخشانی
* یام

 |

 |

 |

 |

| شهرستان‌های استان تهران |
| --- |
| ردیف | شهرستان | جمعیت شهرستان | مرکز شهرستان | * نمایش
* بحث
* ویرایش

استان تهران
 |
| ۱ | اسلامشهر | ۴۸۵٫۶۸۸ | اسلامشهر |
| ۲ | بهارستان | ۵۲۳٬۶۳۶ | گلستان |
| ۳ | پاکدشت | ۲۹۱٫۳۹۷ | پاکدشت |
| ۴ | پردیس | ۹۰٬۷۰۸ | پردیس |
| ۵ | پیشوا | ۷۵٬۴۵۴ | پیشوا |
| ۶ | شمیران | ۴۴٬۰۶۱ | تجریش |
| ۷ | تهران | ۸٬۲۹۳۱۴۰ | تهران |
| ۸ | دماوند | ۱۰۰٫۶۹۰ | دماوند |
| ۹ | رباط کریم | ۱۹۵٬۹۱۷ | رباط‌کریم |
| ۱۰ | ری | ۳۱۹٬۳۰۵ | شهر ری |
| ۱۱ | شهریار | ۶۲۴٬۴۴۰ | شهریار |
| ۱۲ | فیروزکوه | ۳۸٬۷۱۲ | فیروزکوه |
| ۱۳ | قدس | ۲۹۰٬۶۶۳ | شهرقدس |
| ۱۴ | ملارد | ۳۷۳٬۹۹۴ | ملارد |
| ۱۵ | ورامین | ۵۲۶٬۲۹۴ | ورامین |

| * ن
* ب
* و
استان تهران |
| --- |
| مرکز | 
* تهران

 | موقعیت استان تهران در ایران.موقعیت استان تهران در ایران. |
| شهرستان‌ها | 
* اسلامشهر
* بهارستان
* پاکدشت
* پردیس
* پیشوا
* تهران
* دماوند
* رباطکریم
* ری
* شمیرانات
* شهریار
* فیروزکوه
* قدس
* قرچک
* ملارد
* ورامین

 |
| شهرها | 
* آبسرد
* آبعلی
* ارجمند
* اسلام‌شهر
* اندیشه
* باغستان
* باقرشهر
* بومهن
* پاکدشت
* پردیس
* پرند
* پیشوا
* تجریش
* تهران
* جوادآباد
* چهاردانگه
* حسن‌آباد
* دماوند
* رباطکریم
* رودهن
* شاهدشهر
* شریف‌آباد
* شمشک
* شهرری
* شهریار
* صالحیه
* صباشهر
* صفادشت
* فردوسیه
* فشم
* فیروزکوه
* قدس
* قرچک
* کهریزک
* کیلان
* گلستان
* لواسان
* ملارد
* نسیم‌شهر
* نصیرشهر
* وحیدیه
* ورامین

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* قلعه ایرج
* آرامگاه بی‌بی‌شهربانو
* امامزاده جعفر (پیشوا)
* بازار تهران
* برج شیخ شبلی
* برج طغرل
* برج میلاد
* پیست اسکی شمشک
* تپه سفالی معمورین
	+ وهن‌آباد
	+ امامزادگان عین و غین
* تپه تاریخی میل
* تنگه واشی
* دربند
* درکه
* سردر باغ ملی
* شاه عبدالعظیم
* شمس‌العماره
* غار یخ‌مراد
* فرحزاد
* قلعه گبری
* کاخ شهرستانک
* کاخ گلستان
* کاخ مرمر
* کاخ‌های سعدآباد
* کاخ نیاوران
* گورستان ظهیرالدوله
* تله‌کابین توچال
* مسجد جامع ورامین
* مسجد سپهسالار
* موزه آبگینه
* موزه ایران باستان
* برج آزادی

 |
| **جمعیت شهرهای استان تهران** |

| * ن
* ب
* و
شهرهای باستانی ایران |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ردیف | شهر | محدودهٔ کنونی | ردیف | شهر | محدودهٔ کنونی |
|  |
| 
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵ ۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲ ۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹ ۳۰ ۳۱ ۳۲ ۳۳ ۳۴ ۳۵
 | 
تپه‌حصارساکز (سکاها)  زیویه  شهر سوخته سامنات آبان نوش‌آباد صددروازه آساک آرتاکوانا ابیورد ارگ بم سوزیانا کامبادن سیمره بندر سیراف شاپورخواست نیم‌ور کرج ابودلف چهرآزادگان باسمنج ایزیرتو اکسین اصطخر بیشاپور تخت جمشید پیشیاوادا تموکن تخت‌طاووس شهر گور بندر سی‌نیز ارجان دارابگردکنابد ریشهر
 | 
دامغانسقز سقز  زابل پیشوا (تهران) انار (کرمان) کاشان دامغان قوچان هرات درگز بم شوش کرمانشاه دره‌شهر (ایلام) شهرستان کنگانخرم‌آباد محلات (مرکزی) آستانه (مرکزی) گلپایگان تبریز بوکان اهواز مرودشت (فارس)کازرون مرودشت (فارس) کوه‌های زاگرس بوشهرمرودشت (فارس) فیروزآباد بندر دیلم بهبهان دارابگناباد جنوب بوشهر
 | 
۳۶ ۳۷ ۳۸ ۳۹ ۴۰ ۴۱ ۴۲ ۴۳ ۴۴ ۴۵ ۴۶ ۴۷ ۴۸ ۴۹ ۵۰ ۵۱ ۵۲ ۵۳ ۵۴ ۵۵ ۵۶ ۵۷ ۵۸ ۵۹ ۶۰ ۶۱ ۶۲ ۶۳ ۶۴ ۶۵ ۶۶
 | 
هوشنگان مرو مهرویان نسا گرگانج تیسفون سلوکیه وه‌اردشیر ریواردشیر راگا (ری باستان) شهر باستانی پاسارگاد تخت سلیمان بلخ باستان حلوان شهر قدیم نیشابور شهر قدیم جرجان هگمتانه انشان الموت طوس دقیانوس گندی‌شاپور تن‌اردشیر تون اسپهبد معبد لائودیسه دهانه غلامان (زرک - زرنکای) لور ترشیز کشمر دربند
 | 
هفشجان-شهرکرد ماری (ترکمنستان) شهرستان هندیجان عشق‌آباد خوارزم (ازبکستان) سلمان پاک (عراق) استان بابل (عراق) استان بابل (عراق) شهرستان هندیجان شهر ری پاسارگاد تکاب (آذربایجان غربی)  بلخ (افغانستان) سرپل ذهاب نیشابور گنبدکاووس همدان سپیدان (فارس) الموت (قزوین) مشهد جیرفت (کرمان) دزفول قطیف (عربستان) فردوس (خراسان جنوبی) گیلان نهاوند نزدیک زابل اندیمشک کاشمر کاشمر بدره (ایلام)
 |

 |   |

الگو:راه‌آهن در ایران

| * ن
* ب
* و
محله‌ها و محدودهٔ کلان‌شهر تهران |
| --- |
| 

| تهران قدیم |
| --- |
| 
* ارگ
* بازار
* پاچنار
* پاقاپق (اعدام)
* پامنار
* چاله‌حصار
* چاله‌میدان
* خانی‌آباد
* درخونگاه
* دروازه قزوین
* دروازه دولت
* دروازه شمیران
* سرپولک
* سنگلج
* صابون‌پزخانه
* عودلاجان
* قلعه شهر نو
* قنات‌آباد
* گار ماشین
* گود زنبورک‌خانه
* گود عرب‌ها
* لاله‌زار
* پاخط
* چاله خرکشی
* بهارستان
* سبزه میدان
* امام خمینی
* مسگرآباد
* دروازه غار
* میدان مشق

 |

 |
| 

| تهران امروزی |
| --- |
| شمال | 
* آبک
* آجودانیه
* احتشامیه
* اختیاریه
* اُزگُل
* اسدآباد
* اسلام‌آباد
* اقدسیه
* الهیه
* امام‌زاده قاسم
* امانیه
* امیرآباد
* اوین
* باغ شاطر
* باغ صبا
* باغ فردوس
* بهجت‌آباد
* پاسداران
* پل رومی
* پونک
* تپهٔ اکبری
* تجریش
* جلالیه
* جماران
* جمال‌آباد
* جمشیدیه
* چالهرز
* چیذر
* خوردین
* دارآباد
* دربند
* درکه
* دروس
* دزاشیب
* ده ونک
* رحمان‌آباد
* رستم‌آباد
* زرگنده
* زعفرانیه
* سامیان
* سربند
* سعدآباد
* سوهانک
* سهروردی
* سید خندان
* صاحبقرانیه
* عباس‌آباد
* فرحزاد
* فرمانیه
* فیشرآباد
* قزل‌قلعه
* قلعه ارامنه
* قلهک
* قیطریه
* کاشانک
* کامرانیه
* کاوسیه
* کوی نصر (گیشا)
* گلاب‌دره
* محمودیه
* منظریه
* مهران
* میرداماد (داودیه)
* نیاوران
* ولنجک
* ولی عصر
* ونک
* یوسف‌آباد

 |
| شرق | 
* احتسابیه
* اراج
* اصفهانک
* افسریه
* تهران‌پارس
* تهران‌نو
* جوادیه
* چهارصددستگاه
* حدادیه
* حسین‌آباد
* حشمتیه
* حکیمیه
* خاک‌سفید
* خاوران
* دوشان‌تپه
* دولاب
* دولت‌آباد (شهرک امام خمینی)
* سُرخه‌حصار
* سلیمانیه
* شادآباد
* شمس‌آباد
* شمیران‌نو
* شیان
* صددستگاه
* عباسیه
* غربت
* فرح‌آباد
* قاسم‌آباد
* قصر فیروزه
* قنات کوثر
* کاروان
* کاظم‌آباد
* کالاد
* کوهک
* کیان‌شهر
* لارک
* لویزان
* مبارک‌آباد
* مجیدآباد
* مجیدیه
* مسگرآباد
* مشیریه
* نارمک
* نظام‌آباد
* نیروی هوایی
* وحیدیه
* هاشم‌آباد

 |
| مرکزی | 
* امیرآباد
* انقلاب
* بازار تهران
* پارک شهر
* تخت طاووس
* امام خمینی
* جمهوری
* حسن‌آباد
* سهروردی
* طالقانی
* عباس‌آباد
* لاله زار
* بهارستان
* هفت‌تیر
* یوسف آباد

 |
| جنوب | 

|  |
| --- |
| 
* احمدیه
* اسفندیاری
* اسماعیل‌آباد
* امیریه
* باروت‌کوبی
* باغ آذری
* بریانک
* تپه سیف
* ترک‌آباد
* تیردوقلو
* جوادیه
* جوانمرد قصاب
* چشمه‌علی
* حسن‌آباد
* خانی‌آباد
* خانی‌آباد نو
* خزانه بخارایی
* خلازیل (خورآذین)
* دولت‌خواه
* زهتابی
* زورآباد
* شوش
* صالح‌آباد شرقی
* صالح‌آباد غربی
* عبدالله‌آباد (شهرک رسالت)
* عبدل‌آباد
* فهیم‌آباد
* قلعه‌مرغی
* کریم‌آباد
* گلشهر
* محمودآباد
* ملک‌آباد
* منصورآباد
* منیریه
* نازی‌آباد
* نعمت‌آباد
* وصفنارد
* یاخچی‌آباد

 |
| شهر ری | 
* اقدسیه
* تقی‌آباد
* دولت‌آباد قیصریه
* دیلمان
* سرتخت
* ظهیرآباد
* میدان
* نفرآباد
* ولی‌آباد

 |

 |
| غرب | 
* آریاشهر (صادقیه)
* آزادشهر
* ازگیل‌دره
* اکباتان
* کوی بیمه
* اکبرآباد
* اندیشه شمالی
* باغ فیض
* پونک
* پیکان‌شهر
* ترک‌آباد
* تهرانسر
* تهران‌ویلا
* جنت‌آباد
* جاویدآباد
* ایرانپارس
* جی
* حسن‌آباد
* حصارک
* خلیج
* دریان‌نو
* دهکده المپیک
* زیبادشت بالا
* زیبادشتک
* سرآسیاب مهرآباد
* سردارجنگل
* سعادت‌آباد
* سعیدآباد
* سنگ‌چشمه
* شادآباد
* شهاب‌شهر
* شهر زیبا
* شهرآرا
* شهران
* شهرک غرب
* ضرابخانه
* طرشت
* عرب‌آباد
* کَن
* کهک
* گلستان
* مرادآباد
* مهرآباد
* نوروزآباد
* وردآورد
* وسک
* ویلاشهر
* یافت‌آباد
* نواب

 |

 |
| 

| شهرک‌ها |
| --- |
| 
* ۲۲ بهمن
* ابوذر
* آپادانا
* احمد خمینی
* آزادی
* آزمایش
* استاد مطهری
* استقلال
* آسمان
* اکباتان
* البرز
* المهدی
* امام خمینی
* امید
* شهرک امیرالمؤمنین
* امیرکبیر
* انصار
* انقلاب
* بستان
* بعثت
* بوعلی
* بهرود
* بهمن
* پارس
* پاس
* پاسداران
* پرواز
* تأمین اجتماعی
* تختی
* جوادالائمه
* چشمه
* چیتگر شمالی
* خرمنکوب
* خودروسازان
* دانش
* دانشگاه تهران
* دریا
* دژبان
* راه‌آهن
* ژاندارمری
* سئول
* ساحل
* سجاد
* سجادیه
* سرتیپ رسولی
* سعیدیه و حمیدیه
* سلیمانیه
* سینمایی غزالی
* سینمایی پیامبر اعظم
* شاهد
* شاهین
* شریعتی
* شریف‌آباد
* شهرداری
* شهید باقری
* شهید باهنر
* شهید بهشتی
* شهرک شهید چمران
* شهید کمالی
* شیردم
* حکیمیه
* صاحب‌الزمان
* صدرا
* صنایع چوب
* طالقانی
* شهرک غرب
* فاطمیه
* فجر
* فرهنگیان
* فرهنگیان غرب
* فلزات
* قائم
* کارمندان
* کارمندان دولت
* کاظمیه
* کلاهدوز
* کیان‌شهر
* گلستان
* گلشهر
* گل‌ها
* لاله
* مبعث
* محلاتی
* مسلمین
* مسیح‌آبادی
* مطهری
* میلاد
* نفت
* نور
* نیروی هوایی
* والفجر (منطقه ۶)
* والفجر (منطقه ۱۵)
* وصال
* ولی عصر
* هما
* هواپیمایی کشور

 |

 |
| 

| کوی‌ها |
| --- |
| 
* ۱۷ شهریور
* ارم
* ارمکان
* آزادی
* افسریه
* الهام
* بانک سپه
* بیمه
* دانشگاه
* دانشگاه امام حسین
* زینبیه
* سازمان برنامه
* سیزده آبان
* سینا
* فراز
* فردوس
* کیهان
* گیشا
* مهرآباد
* مهران
* مکانیر
* نویسندگان
* نور

 |

 |
| 

| کوچه‌های معروف |
| --- |
| 
* برلن
* خدابنده‌لو
* لولاگر
* مروی

 |

 |
| 

| حومه تهران |
| --- |
| جزء شهر تهران | 
* شمیران
* شهرری
* کن
* وردآورد

 |
| شهرهای پرتراکم و پرمهاجر | 
* اسلام شهر
* قرچک
* ورامین
* پاکدشت
* شهریار
* شهر قدس
* ملارد
* رباط‌کریم

 |
| توابع | 
* بهارستان
* گلستان
* باغستان
* نسیم‌شهر
* نصیرشهر
* باقرشهر
* خاورشهر
* شاهدشهر
* زیباشهر
* صباشهر
* صفادشت
* ماهدشت
* مشکین‌دشت
* قیام‌دشت
* چهاردانگه
* وحیدیه
* صالحیه
* فردوسیه
* فرون‌آباد
* باقرآباد
* خیرآباد
* واوان
* کهریزک

 |
| شهرهای جدید | 
* اندیشه
* پردیس
* پرند
* لتیان

 |
| شهرهای کم‌تراکم و کم‌مهاجر | 
* پیشوا
* فیروزکوه
* دماوند
* رودهن
* لواسان
* آبسرد

 |

 |