**داز** یا **نخل پاکوتاه ایرانی** (نام علمی: Nannorrhops ritchiana) از درختان بومی ایران و جنوب غربی آسیا است. در گویش محلی به گیاه نر آن پورک و به پایه ماده آن داز می‌گویند. به داز در افغانستان مرز گفته می‌شود.

زمان گلدهی این گونه گیاهی اسفند و فروردین ماه است و رسیدن میوه ها از شهریور تا آبان ماه هر سال است. نخل وحشی یکبار در طول سال در فصل تابستان میوه می دهد، میوه اش ظاهری شبیه میوه درخت کنار وحشی دارد که به اسم ˈکونلˈ معروف و بسیار شیرین است.

تمام قسمت های درختچه داز مورد استفاده قرار می گیرد ولی کاربردی ترین قسمت آن برگ درخت است زیرا از آن استفاده های فراوانی همچون ماده اولیه صنایع دستی می شود.

شیره میوه داز نیز مصرف خوراکی و دارویی دارد و هسته درخت نیز هنگامی که کاملا می رسد به رنگ قهوه ای تیره و بسیار سخت است که با تراش سطح آن رنگ سفید داخل هسته نمایان و در این صورت بسیار رنگ پذیر می شود.

خصوصیات گیاه شناسی درختچه داز
-----------------------------

گیاه داز، نخلی درختچه مانند و پاکوتاه، با چندین ساقه فرعی و یک تنه اصلی است. ساقه ها به کندی رشد کرده و اغلب رشدشان به طور همزمان می باشد. این ساقه ها به یک تا دو متر طول می رسند. این نخل از جمله نخل های بادبزنی به شمار می آید که دارای برگ های طویل، دمبرگ هایی بدون خار و برگچه هایی که شکل بادبزن را ایجاد می کنند، می باشد. هر برگ دارای 20 تا 30 برگچه به طول 12 تا 30 سانتیمتر است. رنگ برگ ها به رنگ سبز مایل به زرد، سبز – آبی تا سبز – خاکستری است.

گل ها در گل آذین های خوشه ای، طویل به طول بیش از 3 متر و در انتهای ساقه ها ظاهر خواهند شد. این گیاه معمولاً دوپایه بوده که گل های نر و ماده به صورت جدا از هم و روی پایه های جداگانه ای تشکیل می شوند. میوه ها به رنگ قهوه ای و از نوع شفت می باشند. ساقه های فرعی این گیاه مونوکارپیک هستند. بدین معنی که این ساقه ها پس از گلدهی از بین خواهند رفت. در این صورت گیاه رشد خود را با تولید جوانه های ساقه ای جدید و تولید ساقه های گلدهنده جدید ادامه می دهد.

شرایط محیط رشد درختچه داز
-------------------------

این گیاه یکی از انواع نخل های مقاوم به سرما می باشد که می تواند دمای تا کمتر از منفی 12 درجه سانتیگراد را تحمل کند، اگرچه برای رشد بهتر تابستان های بسیار گرم را ترجیح می دهد.

گیاه داز به صورت درختچه در بخش وسیعی از اراضی آبراهه ای استان های سیستان و بلوچستان تا هرمزگان پراکنش دارد. وسعت این جامعه گیاهی تنها در استان سیستان و بلوچستان به بالغ بر 300000 هکتار می رسد.

کاربردهای درختچه داز
--------------------

داز در ایرندگان، ایرافشان، سراوان، ایرانشهر ،نیکشهر و بیشه‌های انبوه به‌ویژه در بستر رودخانه‌ها می‌روید. داز یکی از چهار هزار نوع نخل جهان است که برای تزئین به‌کار می‌رود. در مکران ایران داز چندین نوع است که مردم بومی آن را از برگ آن، استحکام و نوع آن را تشخیص می‌دهند. میوه درخت داز در شهریور ماه می‌رسد که به آن کونَل می‌گویند و دارای مزه‌ای شیرین و مانند خرمالو قدری گس می‌باشد.

از برگ این درخت وسایل و ابزار حصیری مختلفی در ۹۸ قلم تهیه می‌کنند، از جمله پَربُند که ریسمانی کلفت و محکم برای بالا رفتن از درختان خرما است.
چیلِک یا هُژبُر که به عنوان ریسمان از آن استفاده می‌کنند و کَتِل که ظرفی است برای جاسازی خرما با فشار و برای جلوگیری از کرم‌زدگی و نمازی که جانمازی حصیری است از دیگر فراورده‌های دازی هستند.دانه های گرد آن نیز در تهیه تسبیح استفاده می کنند.

گیاه داز در جنوب ایران از جهت استفاده آن در تولید پای افزار، سفره، ریسمان و ... نیز در سطح محلی روستایی کاربرد دارد.

منابع
-----

* دوره آموزشی تخصصی ارزیابی اثرات زیست‌محیطی EIA، بازدید: سپتامبر ۲۰۱۱.
* انجم‌روز، عباس، خرماستان ایران: نشر عروج، زمستان ۱۳۷۳.

1. ↑  Arecaceae

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ***داز*** موجود است. |

| * ن
* ب
* و
گیاهان دارویی **و** ادویه‌جات |
| --- |
| گیاهان دارویی | 
* آب‌تره
* اروانه
* اسپرزه
* اسطوخودوس
* افسنتین
* آق اوستا
* آقطی سیاه
* اکالیپتوس
* انزروت
* انیسون
* انجبار
* اسفند دانه
* انجدان رومی
* آنغوزه
* آویشن
* باباآدم
* بادرشبو
* بادرنجبویه
* بارهنگ
* باریجه
* بالدیرغان
* برگ بو
* برگ سنا
* برنجاسف
* بن سرخ
* بنگرو
* بنه
* بولدو
* بومادران
* بهار نارنج
* بهمن‌پیچ
* بیدمشک
* پای خر
* پرسیاوشان
* پروانش
* پنج‌انگشت
* پنیر باد
* پنیرک
* پونه‌سا
* پونه سنبله‌ای
* پیازچه
* پیرتر
* پیرو
* تاتوره
* تخم کتان
* ترشک
* ترخون
* ترنجبین
* تره
* جاشیر
* جعفری فرنگی
* جعفری
* خارخسک
* چای کوهی
* چای ترش
* چویل
* خار مریم
* خار مقدس
* ختمی
* دارواش
* داز
* درمنه
* دم شیر
* رازک
* رازیانه
* رومارن
* روناس
* ریحان مقدس
* ریحان
* ریواس
* زنجبیل
* زوفا
* ژینکو
* سپستان
* سُداب
* سرخ‌ولیک
* سنا
* سنبل‌الطیب
* سنبل خطایی
* سنجد
* سورنجان
* سیاه‌دانه
* سیر
* شابیزک
* شاه‌تره
* شاهِسپَرَم
* شبدر قرمز
* شب‌یار
* شنبلیله
* شوید
* شیرین‌بیان
* سعتر
* عاقرقرحا
* عروسک پشت پرده
* عطر مازندران
* علف چشمه
* علف لیمو
* علف هفت‌بند
* غافث
* فرنجمشک
* فلفل مجار
* فلوس
* فوکا
* قاصدک
* کاسنی
* کافور
* کاکوتی
* کرچک
* کنار
* کوشاد
* کیسه کشیش
* گاوزبان
* گز روغن
* گز علفی
* گزنه
* گشنیز
* گل بی‌مرگ
* گل راعی
* گل ماهور
* گل همیشه‌بهار
* گلپر
* گلرنگ
* گلنار
* گون کتیرا
* لوزارنگ
* ماریتیغال
* مامیران کبیر
* مخلصه وحشی
* مرّ مکّی
* مرزنگوش
* مرزنجوشتر
* مرزه
* مریم‌گلی
* مصطکی
* مورت
* موسیر
* نعناع
* هلیله سیاه
* همشکی
* هویج وحشی

 |  ادارچین |
| ادویه | 
* اسپرزه
* آنغوزه
* بابونه
* بادیان رومی
* برگ بو
* به‌دانه
* پودر پیاز
* فلفل دلمه‌ای
* پودر کاری
* تخم شاهی
* تخم تره
* ترب کوهی
* تمر هندی
* جوز هندی
* چهارتخمه
* خاکشی
* خردل
	+ سیاه
	+ سفید
	+ چینی
* خسرودار
* خشخاش
* دارچین
* زردچوبه
* زعفران
* زنجبیل
* زیره
* سماق
* سیاه‌دانه
* پودر سیر
* شنبلیله
* عرق بیدمشک
* فلفل بهار
* فلفل برزیلی
* فلفل سفید
* فلفل سیاه
* فلفل قرمز
* کاسنی دشتی
* کُبابه
* کنجد
* کندر
* گل رنگ
* گلاب
* لیمو عمانی
* پودر موسیر
* میخک
* ناردانه
* واسابی
* هل سبز
* هل سفید
* هل سیاه

 |
| منابع:
آفتاب • دائرةالمعارف گیاهان دارویی • زردبن و فرهنگ‌های آریانپور |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد مرتبط با گیاه است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |