**کولی‌های خراسان** که در بین اهالی خراسان **غرشمال** (**قرشمال** یا **قریشمال**) یا **غربتی** یا **غربت** نیز نامیده می‌شوند، شامل گروه‌های پراکندهٔ قومی در خراسان هستند.کولی‌ها در شهرهای خراسان، جا و مکان خاصی ندارند و به‌صورت متفرق زندگی می‌کنند، اما در سبزوار کوچه‌ای به نام کوچهٔ غروشمارها (کوتاه شدهٔ غیرشمار)، در بجنورد محله ای به نام بربرقله غربتی ها، در نیشابور کوچهٔ غربت‌ها، در تربت حیدریه محله‌ای به نام تپه غربت‌ها که محل تجمع و اقامت آن‌ها است.....در منطقه تربت جام به آنها جت و کاسبکار هم گفته میشود. و محلی به نام کوچه جتها و یا کوچه کاسبها هم وجود دارد بیشتر مشاغل فنی و آهنگری سفالگری چوب بری والیته موسیقی مهارت دارند هسته اصلی موسیقی تربت جام را جتها یا کولی ها تشکیل میدهند...

واژه کولی در گویش‌ها و زبان‌های خراسان
--------------------------------------

| زبان یا گویش (رایج در خراسان) | معادل واژه کولی | ریشه و معنا |
| --- | --- | --- |
| فارسی (گویش نیشابوری) | غربت. هندی | بیگانه. اهل هند |
| فارسی (گویش سبزواری) | غرشمار (غرشمال) | غیر شمارش |
| ترکی خراسانی | باشی باش. کَولی |  |
| عربی خراسانی | کاولی (مرد). کاولیه (زن) | کولی. کابلی |
|

غرشمار (قرشمال) و غربت
----------------------

**غرشمار (قرشمال)** اصطلاحی است در گویش خراسانی که برای کولی‌ها به کار می‌رود. واژهٔ قرشمار تحریف شده غیرشمار به معنی خارج از شمارش است. این مردمان به علت فرهنگ خانه‌به‌دوشی و به جهت اینکه ساکن و مقیم مکان یا شهر خاصی نبودند در سرشماری‌های آماری نیز در شمار افراد یک شهر یا منطقه خاص به حساب نیامده ازاین رو آن‌ها را به عنوان افراد غیرشمارش یا غرشمار نامیده‌اند.

**غُربَت** یا *هندی‌ها* اصطلاحی دیگر است در خراسان به لهجه نیشابوری برای کولی‌ها به کار می‌رود. این واژه که به معنای بیگانه‌است دلالت بر بیگانگی کولی‌ها در خراسان دارد.

**فیوچ (فیوج)** که در بین اهالی عرب خراسان رایج است خطاب به کولی‌ها در جنوب خراسان در اطراف بیرجند، قائن، گناباد، تربت حیدریه، کاشمر و خواف است که به صورت دوره‌گرد زیر چادر یا خانه زندگی می‌کنند. مردان این طایفه به کار آهنگری سبک و ساختن وسایلی چون کارد، قندشکن، انبر، تیشه، چاقو و مانند آن اشتغال دارند و ابزار مردمان را تأمین می‌کنند. پیش از این حتی کار نعلِ اسب و خر را هم به عهده داشتند و در کار رگ‌زنی و حجامت نیز استاد بودند.

در دو شهر سبزوار و نیشابور محله کولی‌ها (غربتی‌ها) در مرکز شهر و محله‌های قدیمی قرار دارند اما در فصل درو، در جلگه‌ها و نقاط دوردست پخش می‌شوند.

فرهنگ
-----

از جمله آئین‌هائی که به دلیل سادگی و در عین حال قدمت، می‌توان آن را به‌نوعی به کولی‌ها در خراسان منسوب دانست، مراسم پُرخوانی است. این آئین فقط به شرق ایران محدود می‌شود و نمی‌توان نمونه‌ای زنده از آن به دست داد. در این مراسم به هیچ‌وجه از سازهای کوبه‌ای استفاده نمی‌شود و گویا حتی ساز و آواز هم ربطی به رقص ندارد و در نتیجه ایجاد هماهنگی در آن تنها با اصوات نامفهومی که از ته حلق بیان می‌شوند، ممکن می‌گردد. اغلب این حرکات، به صورت جهش و حرکات بی‌قاعده هستند.زبان آنها با لهجه‌ای خاص همراه است و یادگاری از زبان‌ها و لهجه‌های قدیم هند است.

جستارهای وابسته
---------------

* درگاه خراسان

* کولی‌ها
* اقوام خراسان
* مردم غربتی

منابع
-----

1. ↑  خسرو جردی، حسین (تیر ۱۳۸۳)، «کولی‌های خراسان (قروشمالها)»، *مقام موسیقایی*، ش. ۲۹، ص. از ۲۴ تا ۲۵

* KHORASAN i. ETHNIC GROUPS

|  |  |
| --- | --- |
|  | معنای ***غربت*** را در ویکی‌واژه، واژه‌نامهٔ آزاد، ببینید. |



| * ن
* ب
* و
خراسان |
| --- |
| شهرهای مهم خراسان | 
* بخارا
* بلخ
* تون
* جاجرم
* چهارمغان
* خبوشان
* سبزوار
* سمرقند
* طبس
* طوس
* غزنین
* قندهار
* کشمر
* کناباد
* مرو
* مزار شریف
* نسا
* نیشابور
* هرات
* ترمذ
* نخشب

 | اا |
| رَبع‌های خراسان | 
* ربع بلخ
* ربع مرو
* ربع نیشابور
* ربع هرات

 |
| پیشینه | 
* تاریخ خراسان
* تاریخ هرات
* تاریخ مرو
* تاریخ بلخ
* تاریخ نیشابور
* تاریخ بخارا
* قهستان
* تخارستان
* تاریخ سبزوار
* راه خراسان
* آذر برزین‌مهر
* سرو کشمر

 |
| در تقسیمات سیاسی معاصر | 
* استان خراسان
* استان خراسان رضوی
* استان خراسان شمالی
* استان خراسان جنوبی
* ولایت هرات
* استان مرو
* ولایت بلخ

 |
| زبان | 
* فارسی خراسانی
* ترکی خراسانی
* ترکمنی
* تاتی
* گویش کاشمری
* کردی کرمانجی
* گویش کوهسرخی
* گویش بخاری
* گویش بیرجندی
* گویش سبزواری
* گویش تربتی (تربت حیدریه)
* گویش تربتی (تربت جام)
* گویش تونی
* گویش نیشابوری
* گویش هراتی
* عربی خراسانی
* هزارگی
* سبک خراسانی

 |
| هنر | 
* معماری خراسانی
* رقص خراسانی
* موسیقی خراسانی

 |
| مردمان خراسان برپایهٔ زبان | 
* فارسی‌زبانان خراسان (شامل فارسیوان‌ها/تاجیک‌ها)
* ترک‌های خراسان
* ترکمن‌های خراسان
* تات‌های خراسان
* کردهای خراسان
* بیات خراسان
* عرب‌های خراسان
* بلوچ‌های خراسان
* کولی‌های خراسان

 |
| **درگاه خراسان** |