**نیم‌پرده** یک فاصله در موسیقی است که نیمی از یک پرده است. نیم‌پرده کوچک‌ترین فاصله‌ای است که در موسیقی کلاسیک استفاده می‌شود.

در اعتدال مساوی که روش رایج کوک‌کردن سازها در دوران معاصر است، هر نیم‌پرده ۱۰۰ سنت اندازه دارد و تمام نیم‌پرده‌ها هم‌اندازه هستند. در نظام کوک خالص اندازهٔ نیم‌پرده‌ها ثابت نیست و نیم‌پرده‌های متفاوتی به دست می‌آیند.

نیم‌پردهٔ دیاتونیک و کروماتیک
-----------------------------

در تئوری موسیقی دو نوع نیم‌پرده بر اساس نظام کوک خالص تعریف می‌شوند، که یکی با نام نیم‌پردهٔ دیاتونیک (به فرانسوی: diatonic، به معنی *آنچه صدا از او گذر کند*) و دیگری با نام نیم‌پردهٔ کروماتیک (به فرانسوی: chromatic، به معنای *رنگین*) شناخته می‌شوند.

نیم‌پردهٔ دیاتونیک نیم‌پرده‌ای است که نت‌های تشکیل دهندهٔ آن نام‌های متفاوتی داشته باشند؛ مثلاً فاصلهٔ بین سل و لا بمل یک نیم‌پردهٔ دیاتونیک است. در مقابل، نیم‌پرده‌ای که نام نت‌های تشکیل دهنده‌اش یکی باشند نیم‌پردهٔ کروماتیک است (نظیر فاصلهٔ لا بمل تا لا). پس یعنی اگر یک‌پرده را به دو نیم‌پرده تقسیم کنیم، یکی دیاتونیک و دیگری کروماتیک خواهدبود. همچنین به همین دلیل، گام‌هایی که هفت نت با نام‌های متفاوت داشته‌باشند، دیاتونیک و به غیر آن، کروماتیک می‌گویند.

در نامگذاری فاصله‌ها به نیم‌پردهٔ دیاتونیک **دوم کوچک** هم گفته می‌شود. به همین شکل، برای نیم‌پردهٔ کروماتیک نام **همصدای افزوده** به کار می‌رود.

دوم کوچک
--------

دوم کوچک ملودیک جزئی جدایی‌ناپذیر از فرودهای موسیقایی «دوران قواعد مشترک» است. دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات
فاصلهٔ **دوم کوچک** فاصله‌ای است که در گام ماژور بین نت سوم و چهارم (مثلاً در دو ماژور بین می و فا) و نیز بین نت هفتم و هشتم (مثلاً در دو ماژور بین سی و دو) قرار دارد. این فاصله را نیم‌پردهٔ دیاتونیک نیز می‌نامند چرا که در گام دیاتونیک در فاصلهٔ بین دو نت قرار می‌گیرد.

دربارهٔ این پرونده به فاصلهٔ دوم در اعتدال مساوی گوش کنید راهنما·اطلاعات. در اینجا ابتدا نت دو و بعد نت ر بمل (که ۱۰۰ سِنت زیرتر از دو است) شنیده می‌شوند و بعد هر دو با هم شنیده می‌شوند.

به لحاظ ملودی، از فاصلهٔ دوم کوچک در فرود (از جمله در فرود کاذب) استفاده می‌شود، چرا که این حس را به شنونده منتقل می‌کند که به سمت نت بن‌مایه در حال حرکت است.

به لحاظ هارمونی، فاصلهٔ دوم کوچک به عنوان یک فاصلهٔ «ناملایم» یا نتی «غریبه با آکورد» است که بخشی از «نقش آکورد» محسوب نمی‌شود. همچنین ممکن است به صورت معکوسِ یک آکورد هفتم بزرگ یا یک آکورد با نت اضافه ظاهر شود.

یک دوم کوچک هارمونیک در پرلود کلاویه خوش‌آهنگ اثر یوهان سباستین باخ. دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات این فاصلهٔ دوم کوچک را می‌توان نوعی «نت زینت» نیز در نظر گرفت که یک نت سی به آکورد «لا مینور هفت» حل می‌شود.
میزان‌های اول اتود «نت اشتباه» اثر فردریک شوپن. دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات
در برخی شرایط، فاصلهٔ دوم کوچک می‌توانند شخصیت زیادی به موسیقی بدهد. برای نمونه فردریک شوپن در اتود اپوس ۲۵ شمارهٔ ۵، قطعه را با یک ملودی می‌آغازد که در آن فواصل دوم کوچک به وفور نواخته می‌شوند و حالتی خنده‌دار و وسواس‌آور ایجاد می‌کنند که در تضاد با قسمت میانی قطعه است. این اتود به همین خاطر نام اتود «نت اشتباه» را به خود گرفته‌است. چنین استفاده‌ای از فاصلهٔ دوم کوچک در موسیقی رمانتیک رایج است.

### در دیگر اعتدال‌ها

در نظام کوک خالص یک دوم کوچک با نسبت ۱۶:۱۵ در گام دو ماژور وجود دارد که بین نت‌های می و فا، و نیز سی و دو وجود دارد. این فاصلهٔ دوم کوچک ناملایم‌ترین فاصله‌ای است که در گام ماژور وجود دارد. دربارهٔ این پرونده سی و دو را در نظام کوک خالص بشنوید راهنما·اطلاعات

مقایسهٔ ارزش فاصلهٔ دوم کوچک در روش‌های مختلف کوک، بر حسب سِنت.

همصدای افزوده
-------------

همصدای افزوده برای نت دو.
همصداهای افزوده غالباً در فرود پس از «آکوردهای ثانویه» (دومینانت‌های ثانویه) شنیده می‌شوند، نظیر آنچه خوانندهٔ سوپرانو در این «سکانس» از قطعهٔ ترانه‌های بی‌کلام اثر فلیکس مندلسون اجرا می‌کند. دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات
**همصدای افزوده** فاصله‌ای است که از افزودن یک نیم‌پرده به یک نت همصدا به دست می‌آید. این فاصله در گام دیاتونیک رخ نمی‌دهد اما در گام کروماتیک وجود دارد و به آن **نیم‌پردهٔ کروماتیک** گفته می‌شود. این فاصله، معکوس فاصلهٔ هشتم کاسته است و همچنین مکمل فاصلهٔ هشتم افزوده نیز هست چرا که برای فاصلهٔ هشتم یا اکتاو حالت همصدا وجود ندارد.

به لحاظ ملودی، همصدای افزوده معمولاً زمانی رخ می‌دهد که یک آکورد کروماتیک به‌وجود می‌آید، مانند: آکورد فرعی، آکورد هفت کاسته یا آکورد شش افزوده.

به لحاظ هارمونی همصدای افزوده به ندرت استفاده می‌شود. در مثال زیر فرانتز لیست یک نت می بمل (E♭‎) در کنار یک نت می بکار (E♮‎) قرار داده‌است. در این‌جا «می بمل» را به «ر دیز» ترجیح داده‌است تا آن را به عنوان بخشی از («هفت نمایانِ» فا) فرض کنیم و این افزودن به هارمونی بر یک «نت پدال» (می بکار) استوار است.

میزان شصت و سوم از اتود متعالی اثر فرانتز لیست

نیم‌پرده در کوک‌های مختلف
-------------------------

کوک‌های مختلف نیم‌پرده‌های مختلفی ایجاد می‌کنند.

### اعتدال‌های مناسب

در اعتدال مساوی و دیگر اعتدال‌های مناسب فقط یک نیم‌پرده (با طول ۱۰۰ سنت) وجود دارد.

### اعتدال میانگین

در اعتدال میانگین دو نیم‌پرده (کروماتیک و دیاتونیک) وجود دارد که طول نیم‌پردهٔ دیاتونیک بیشتر از نیم‌پردهٔ کروماتیک است.

### کوک فیثاغورثی

در کوک فیثاغورثی نیز دو نیم‌پرده وجود دارد، اما برخلاف موارد بالا، این نیم‌پردهٔ کروماتیک است که بزرگتر است.

اندازهٔ نیم‌پردهٔ دیاتونیک در کوک فیثاغورثی از نسبت {\displaystyle {\frac {2^{8}}{3^{5}}}} به دست می‌آید. به این فاصله **لیمای فیثاغورثی** (به انگلیسی: limma) هم گفته می‌شود و اندازه‌اش حدود ۹۰٫۲ سنت است. (دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات)

اندازهٔ نیم‌پردهٔ کروماتیک در کوک فیثاغورثی از نسبت {\displaystyle {\frac {3^{7}}{2^{1}1}}} به دست می‌آید. به این فاصله **آپوتوم فیثاغورثی** (به انگلیسی: apotome) هم گفته می‌شود و اندازه‌اش حدود ۱۱۳٫۷ سنت است. (دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات)

تفاوت لیما و آپوتوم فیثاغورثی برابر است با کمای فیثاغورثی و حدود ۲۳٫۴۶ سنت طول دارد.

### نظام کوک خالص

در نظام کوک خالص فاصلهٔ دوم کوچک نسبت ۱۶:۱۵ دارد (حدود ۱۱۱٫۷ سنت) و به آن **نیم‌پردهٔ دیاتونیک خالص** هم گفته می‌شود. (دربارهٔ این پرونده بشنوید راهنما·اطلاعات). این نیم‌پرده در واقع حاصل تفاوت بین یک فاصلهٔ چهارم درست و یک فاصلهٔ سوم بزرگ است ({\displaystyle {\tfrac {4}{3}}\div {\tfrac {5}{4}}={\tfrac {16}{15}}}). به جز این، در کوک خالص پنج حدی سه نیم‌پردهٔ دیگر هم تولید می‌شود. برای نمونه، مجموعهٔ چهار نیم‌پردهٔ حاصل در گام مبتنی بر دو از این قرار هستند:

* **نیم‌پردهٔ کروماتیک خالص** مثلاً بین نت می بمل و می: {\displaystyle S\_{1}={25 \over 24}\approx 70.7\ {\hbox{cents}}}
* **نیم‌پردهٔ کروماتیک بزرگ** مثلاً بین نت ر بمل و ر: {\displaystyle S\_{2}={135 \over 128}\approx 92.2\ {\hbox{cents}}}
* **نیم‌پردهٔ دیاتونیک خالص** مثلاً بین نت دو و ر بمل: {\displaystyle S\_{3}={16 \over 15}\approx 111.7\ {\hbox{cents}}}
* **نیم‌پردهٔ دیاتونیک بزرگ** مثلاً بین نت لا و سی بمل: {\displaystyle S\_{4}={27 \over 25}\approx 133.2\ {\hbox{cents}}}

از میان دوازده نیم‌پردهٔ هر گام، در نظام کوک خالص شش‌تا S3 هستند، سه تا S1، دو تا S2 و تنها یکی S4.

جستارهای وابسته
---------------

* فاصله
* تمام‌پرده

یادداشت
-------

1. ↑  Added-Note Chords

پانویس
------

### منابع فارسی

1. ↑  «*نیم‌پرده*» [*موسیقی*] هم‌ارزِ «*semitone*»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. *دفتر اول*. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۶۴-۷۵۳۱-۳۱-۱ (ذیل سرواژهٔ *نیم‌پرده*)
2. ↑  کمال پورتراب، *نگاهی نو*، ۲۰.
3. ↑  منصوری، ۲۲۴–۲۲۶.

### منابع انگلیسی

1. ↑  Haluska, *The Mathematical Theory of Tone Systems*, p. xxiv.
2. ↑  Miller, *The Complete Idiot's Guide to Music Theory*, p. 19.
3. ↑  Baker، *A Manual of Harmony*، p. 165.
4. ↑  Benward, *Music: In Theory and Practice*, p. 54.
5. ↑  Surmani, *Alfred's Essentials of Music Theory*, p. 135.

منابع
-----

### منابع فارسی

* کمال پورتراب، مصطفی (۱۳۹۴). *نگاهی نو به تئوری موسیقی ایرانی کلنل علینقی وزیری*. تهران: نشر نای و نی. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۹۰۵-۷۷۲-۶.
* منصوری، پرویز (۱۳۹۳). *سازشناسی*. تهران: زوار. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۰۱-۰۸۸-۰.

### منابع انگلیسی

* Miller, Michael (2005). *The Complete Idiot's Guide to Music Theory* (2nd ed ed.). Indianapolis, IN: Alpha. ISBN 1-59257-437-8. `{{cite book}}`: `|edition=` has extra text (help)
* Haluska, Jan (2003). *The Mathematical Theory of Tone Systems*. ISBN 0-8247-4714-3.
* Baker, Theodore (1885). *A manual of harmony for use in music-schools and seminaries and for self-instruction*. G. Schirmer.
* Surmani, Andrew; Karen Farnum Surmani; Morton Manus (2009). *Alfred's Essentials of Music Theory: A Complete Self-Study Course for All Musicians*. Alfred Music Publishing. ISBN 0-7390-3635-1.
* Benward, Bruce; Saker, Marilyn (2003). *Music: In Theory and Practice*. ISBN 978-0-07-294262-0.


| * ن
* ب
* و
فاصلهٔ نت‌ها در موسیقی |
| --- |
| *شماره‌های داخل پرانتز تعداد نیم‌پرده‌هایی را که در هر فاصله وجود دارد مشخص می‌کنند.کسرها تقریبی هستند.* |
| دوازده نیم‌پرده‌ای (غربی) | 

|  |  |
| --- | --- |
| درست | یکم (صفر)  •  چهارم (۵)  •  پنجم (۷)  •  اکتاو (۱۲) |
| بزرگ | دوم (۲)  •  سوم (۴)  •  ششم (۹)  •  هفتم (۱۱) |
| کوچک | دوم (۱)  •  سوم (۳)  •  ششم (۸)  •  هفتم (۱۰) |
| افزوده | یکم (۱)  •  دوم (۳)  •  سوم (۴)  •  چهارم (۶)  •  پنجم (۸)  •  ششم (۱۰)  •  هفتم (۱۲)  •  اکتاو (۱۳) |
| کاسته | دوم (صفر)  •  سوم (۲)  •  چهارم (۴)  •  پنجم (۶)  •  ششم (۷)  •  هفتم (۹)  •  اکتاو (۱۱) |
| ترکیبی | نهم (۱۳ یا ۱۴)  •  دهم (۱۵ یا ۱۶)  •  یازدهم (۱۷ یا ۱۸)  •  دوازدهم (۱۸ یا ۱۹)  •  سیزدهم (۲۰ یا ۲۱)  •  چهاردهم (۲۲ یا ۲۳)  •  پانزدهم (۲۴) |

 |
| روش‌های دیگر | 

|  |  |
| --- | --- |
| خنثی | ربع پرده (۱⁄۲)  •  دوم (۱~~+~~۱⁄۲)  •  سوم (۳~~+~~۱⁄۲)  •  چهارم بزرگ (۵~~+~~۱⁄۲)  •  پنجم کوچک (۶~~+~~۱⁄۲)  •  ششم (۸~~+~~۱⁄۲)  •  هفتم (۱۰~~+~~۱⁄۲) |
| هفت‌حدی | ربع پرده (۱⁄۲)  •  نیم‌پردهٔ کروماتیک (۲⁄۳)  •  نیم‌پردهٔ دیاتونیک (۱~~+~~۱⁄۶)  •  پردهٔ کامل (۲~~+~~۱⁄۳)  •  سوم زیرکوچک (۲~~+~~۲⁄۳)  •  سوم فرابزرگ (۴~~+~~۱⁄۳)  •  هفتم هارمونیک (زیرکوچک) (۹~~+~~۲⁄۳) |
| حد بالا | 
* دیاتونیک کوچک نیم‌پرده (هفده‌حدی)

 |

 |
| دیگر فاصله‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| گروه‌ها | ریزپرده  •  پنج‌حدی  •  کما  •  اکتاو کاذب  •  فاصله فیثاغورثی  •  زیرکوچک و زیربزرگ |
| کماها |  •  کمای فیثاغورثی  •  دیز کوچک  •  دیز هفتی  •  کمای هفتی  •  کمای همصدا  •  اسکیزما  •  دیاسکیزما  •  کلیزما  •  کلیزمای هفتی  •  نیم‌کمای هفتی  •  نیم‌کما  •  ربع پردهٔ هفتی |
| اندازه‌گیری | سنت  •  میلی‌اکتاو  •  ساوار |
| سایر | فواصل موسیقی ایرانی  •  فاصلهٔ ولف  •  دیاتون  •  نیم‌دیاتون  •  کمای هلدری  •  مطبوعیت |

 |

| * ن
* ب
* و
مطبوعیت (موسیقی) |
| --- |
| 
* استدلال
* نت ممنوعه
* ضرب
* کادانس
* آکورد
* فاصله
* نت‌های زینت
	+ کامبیاتا
	+ نت برودری
	+ نت پدال
	+ تهیه
	+ حل
* نت موسیقی
* طیف‌ها

 |  |
| مطبوع | 
* هم‌صدا
* سوم کوچک
* سوم بزرگ
* چهارم درست
* پنجم درست
* ششم کوچک
* ششم بزرگ
* اکتاو

 |
| نامطبوع | 
* نیم‌پرده
* دوم بزرگ
* چهارم افزوده
* هفتم کوچک
* هفتم بزرگ

 |
| فهرست فواصل موسیقی |