**ارلنگ** (به انگلیسی: Erlang، ‎/ˈɜːrlæŋ/‎ ***UR**-lang*) یک زبان برنامه‌نویسی همه‌منظوره، همروند، دارای زباله جمع‌کن و سامانهٔ زمان‌اجرا (به انگلیسی: Runtime) است. برای همروندی از مدل اکتور (به انگلیسی: Actor Model) پیروی می‌کند. این زبان توسط شرکت اریکسون برای پشتیبانی و توسعه برنامه‌های توزیع‌شده، تحمل‌پذیر در برابر خطا، بیدرنگ نرم (به انگلیسی: soft-real-time) و بدون وقفه طراحی شده‌است. اریکسون برای طراحی نرم افزار های سوییچینگ تلفن قبلا از زبانی به نام PLEX استفاده میکرده که این زبان بسیار شبیه Erlang بوده منتهی مشکلاتی داشته که Erlang بطور کامل آنها را رفع کرده. این زبان از تعویض داغ[] (به انگلیسی: Hot swapping) که در آن بدون توقف سامانه، قادر به تغییر کدهای برنامه هستیم پشتیبانی می‌کند.

سیستم زمان اجرا ارلنگ برای طراحی سیستم هایی که نیازمند خصوصیات زیر هستند استفاده میشود (به نوع ماشین مجازی ارلنگ این امکانات را دارد):

* توزیع شده (به انگلیسی: Distributed)
* بردباری خطا (به انگلیسی: Fault-tolerant)
* زمان واقعی ملایم (به انگلیسی: Soft real-time)
* بسیار در دسترس، بدون توقف (به انگلیسی: Highly available, non-stop applications)
* تعویض داغ (به انگلیسی: Hot swapping) که در آن کد می‌تواند بدون توقف سیستم تغییر کند.

زبان برنامه‌نویسی ارلنگ برای خواص زیر شناخته می‌شود:

* داده تغییرناپذیر (به انگلیسی: Immutable data)
* تطبیق الگو (به انگلیسی: Pattern matching)
* برنامه‌نویسی تابعی (به انگلیسی: Functional programming)

ارلنگ در واقع یک زبان اختصاصی در شرکت اریسکون بود که توسط Joe Armstrong، Robert Virding و Mike Williams در سال ۱۹۸۶ توسعه پیدا کرده بود، اما در سال ۱۹۹۸ به عنوان یک زبان متن باز منتشر شد. **Erlang/OTP** توسط واحد محصول OTP در اریکسون پشتیبانی و نگهداری می‌شود.

تاریخچه
-------

نام «ارلنگ» توسط Bjarne Däcker که سرپرست آزمایشگاه و تیم طراحی ارلنگ بوده انتخاب شده. این نام از دو جهت قابل ملاحظه و جالب هست ابتدا اینکه از نام یک مهندس و ریاضی دان دانمارکی Agner Krarup Erlang گرفته شده که این فرد در زمینه مخابرات هم فرمولی دارد (Erlang formula) و از طرفی هم از مخفف Ericsson Programming Language گرفته شده.

جو آرمسترانگارلنگ با هدف بهبود و توسعه برنامه‌های کاربردی تلفن طراحی شده‌است. نسخه اولیه ارلنگ در پرولگ (به انگلیسی: Prolog) اجرا شد و توسط زبان برنامه‌نویسی مورد استفاده در PLEX مبادلات زودتر اریکسون تأثیر پذیرفته بود. در سال ۱۹۸۸ ارلنگ ثابت کرده بود که برای نمونه‌سازی مبادلات تلفنی مناسب است، اما در prolog بسیار آهسته اجرا می‌شد. یک گروه از متخصصان اریکسون تخمین زده بودند که برای استفاده از محصولشان سرعت آن باید ۴۰ بار سریعتر شود بنابراین در سال 1992 شروع به بازنویسی آن با زبان C کردند و ماشین مجازی BEAM متولد شد. نحوه عملکرد ماشین مجازی BEAM ترکیبی از کدهای NATIVE و تفسیر مستقیم برای ایجاد تعادل بین حجم کدها و افزایش عملکرد محیط اجرا است. با توجه به گفته‌های آرمسترانگ، این زبان زمانی از یک محصول آزمایشگاهی به یک محصول واقعی تبدیل شد که در طراحی نسل جدید AXE به AXE-N در سال ۱۹۹۵ استفاده شد با این موفقیت در نتیجه Erlang برای سویچ های شبکه از نوع ATM (Asynchronous Transfer Mode) هم انتحاب شد.

Robert Virding
در سال ۱۹۹۸ اریکسون از سوئیچ AXD301 اطلاع داد، که شامل بیش از یک میلیون خط از ارلنگ می‌شد و از در دسترس بودن بالای ۹ گزارش داد. مدت کوتاهی پس از آن، سیستم رادیو ارلنگ استفاده از ارلنگ برای محصول جدید در مصارف خانگی را ممنوع کرد، این اتفاق با استناد به اولویت 

mike williams
زبان‌های غیررسمی روی داد. این ممنوعیت باعث شد آرمسترانگ و دیگران شرکت اریکسون را ترک کنند. اجرای متن بازکردن این زبان در انتهای همین سال روی داد. سرانجام با برداشتن این ممنوعیت اریکسون دوباره آرمسترانگ را در سال ۲۰۰۴ استخدام کرد.

در سال ۲۰۰۶، پشتیبانی از چند پردازنده‌ای متقارن محلی به سیستم زمان اجرا و ماشین مجازی اضافه شد.

جهان بینی ارلنگ
---------------

دیدگاه ارلنگ از جهان، از زبان جو آرمسترانگ، یکی از سازنده گان ارلنگ که خلاصه‌ای از آن را در پایان‌نامه دکترای خود به شرح زیر آورده:

* همه چیز یک فرایند است.
* فرایندها به شدت منزوی هستند.
* ایجاد و تخریب فرایند یک عملیات سبک‌وزن است.
* عبور پیام تنها راه تعامل فرایند هاست.
* فرایندها نام‌های منحصر به فردی دارند.
* اگر شما نام یک فرایند را بدانید می‌توانید به آن پیام ارسال کنید.
* فرایندها بدون منبع به اشتراک گذاشته می‌شوند.
* دست زدن به خطا (به انگلیسی: Error handling) غیر محلی است.
* فرایندها کارهایی که پشتیبانی می‌کنند را انجام می‌دهند که منجر به انجام یا شکست می‌شود.

جو آرمسترانگ در سال ۲۰۱۳ در مصاحبه با Rackspace اشاره می‌کند: «اگر جاوا یک بار نوشته شود و همه جا اجرا شود، پس ارلنگ یک بار نوشته می‌شود و همیشه اجرا می‌شود.»

استفاده
-------

ارلنگ در حال حاضر توسط شرکت‌ها از جمله Cisco, Facebook, Nortel و T-Mobile اتخاذ شده‌است. ارلنگ در گره پشتیبانی اریکسون، و 3G , GPRS و شبکه‌های LTE در سرار جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد .

نمونه برنامه‌نویسی تابعی
------------------------

یک تابع ارلنگ که از توابع بازگشتی برای شمارش تا ده استفاده می‌کند:

```
-module(count\_to\_ten).
-export([count\_to\_ten/0]).

count\_to\_ten() -> do\_count(0).

do\_count(10) -> 10;
do\_count(N) -> do\_count(N + 1).

```

الگوریتم اجرای فاکتوریل در ارلنگ:

```
-module(fact). % This is the file 'fact.erl', the module and the filename must match
-export([fac/1]). % This exports the function 'fac' of arity 1 (1 parameter, no type, no name)

fac(0) -> 1; % If 0, then return 1, otherwise (note the semicolon ; meaning 'else')
fac(N) when N> 0, is\_integer(N) -> N \* fac(N-1).
% Recursively determine, then return the result
% (note the period. meaning 'endif' or 'function end')
%% This function will crash if anything other than a nonnegative integer is given.
%% It illustrates the "Let it crash" philosophy of Erlang.

```

الگوریتم اجرای فیبوناچی در ارلنگ (توجه داشته باشید: این الگوریتم فقط برای نشان دادن نحوه نگارش ارلنگ است و از نظر زمانی بهینه نیست):

```
-module(fibonacci). % This is the file 'fibonacci.erl', the module and the filename must match
-export([fib/1]). % This exports the function 'fib' of arity 1

fib(0) -> 0; % If 0, then return 0, otherwise (note the semicolon ; meaning 'else')
fib(1) -> 1; % If 1, then return 1, otherwise
fib(N) when N> 1 -> fib(N - 1) + fib(N - 2).

```

مرتب‌سازی سریع در ارلنگ، با استفاده از لیست درک مطلب:

```
%% qsort:qsort(List)
%% Sort a list of items
-module(qsort). % This is the file 'qsort.erl'
-export([qsort/1]). % A function 'qsort' with 1 parameter is exported (no type, no name)

qsort([]) -> []; % If the list [] is empty, return an empty list (nothing to sort)
qsort([Pivot|Rest]) ->
 % Compose recursively a list with 'Front' for all elements that should be before 'Pivot'
 % then 'Pivot' then 'Back' for all elements that should be after 'Pivot'
 qsort([Front || Front <- Rest, Front <Pivot]) ++
 [Pivot] ++
 qsort([Back || Back <- Rest, Back>= Pivot]).

```

در مثال بالا تابع فراخوانی بازگشتی مرتب‌سازی سریع تا زمانی که چیزی برای مرتب‌سازی باقی نمانده باشد ادامه پیدا می‌کند.  

عبارت [Front || Front <- Rest, Front <Pivot] یک لیست درک است، به این معنی «ساخت یک لیست از عناصر Front به‌طوری‌که Front عضو Rest است، و Front کمتر از Pivot است.» ++ عملگر الحاق لیست است.  

یک تابع مقایسه می‌توان برای سازه‌های پیچیده‌تر به خاطر خوانایی استفاده می‌شود.  

کد زیر لیست‌ها را بر اساس طول مرتب می‌کند:

```
% This is file 'listsort.erl' (the compiler is made this way)
-module(listsort).
% Export 'by\_length' with 1 parameter (don't care about the type and name)
-export([by\_length/1]).

by\_length(Lists) -> % Use 'qsort/2' and provides an anonymous function as a parameter
 qsort(Lists, fun(A,B) -> length(A) <length(B) end).

qsort([], \_)-> []; % If list is empty, return an empty list (ignore the second parameter)
qsort([Pivot|Rest], Smaller) ->
 % Partition list with 'Smaller' elements in front of 'Pivot' and not-'Smaller' elements
 % after 'Pivot' and sort the sublists.
 qsort([X || X <- Rest, Smaller(X,Pivot)], Smaller)
 ++ [Pivot] ++
 qsort([Y || Y <- Rest, not(Smaller(Y, Pivot))], Smaller).

```

در اینجا، دوباره یک Pivot از اولین پارامتر داده شده به ()qsort گرفته شده‌است و نام لیست rest را Rest قرار داده‌است. توجه داشته باشید که بیان

```
[X || X <- Rest, Smaller(X,Pivot)]

```

تفاوتی با حالت زیر ندارد

```
[Front || Front <- Rest, Front <Pivot]

```

(در مثال قبل) به جز برای استفاده از یک تابع مقایسه‌ای در آخرین بخش، صدا زدن"ساخت یک لیست از عناصر `X` به‌طوری‌که `X` یک عضو از `Rest` است، و `Smaller` درست می‌باشد." با `Smaller` از پیش تعریف شده مانند

```
fun(A,B) -> length(A) <length(B) end

```

توجه داشته باشید تابع بی‌نامی که `Smaller` ، در لیست پارامتر تعریف دوم `qsort` هست را می‌توان با نامی که در تابع اشاره شده نامید.

انواع داده
----------

### Integers

اعداد صحیح به عنوان دنباله‌ای از اعداد اعشاری نوشته شده‌است، به عنوان مثال، ۱۲، ۱۲۳۷۵ و -۲۳٬۴۲۷ اعداد صحیح هستند. علم حساب اعداد صحیح دقیق و تنها محدود به حافظه موجود بر روی دستگاه است.

### Atoms

اتم‌ها در یک برنامه برای نشان دادن ارزش‌های متمایز استفاده می‌شود. آن‌ها به صورت رشته‌ای از کاراکترهای الفبایی متوالی نوشته می‌شوند، اولین کاراکتر که حروف کوچک است. اتم‌ها می‌توانند شامل هر کاراکتر باشند اگر آن‌ها در نقل قول‌های محصور و یک کنوانسیون فرار وجود داشته باشد که اجازه می‌دهد هر کاراکتر در یک اتم استفاده شود.

### Floats

عداد ممیز شناور از IEEE 754 بیتی۶۴ استفاده می‌کند.

### منابع

مراجع نمادهای منحصر به فرد جهانی هستند که تنها ویژگی آن‌ها این است که می‌توان آن‌ها را برای برابری مقایسه کرد.

### Binaries

دودویی دنباله‌ای از بایت است. باینری راه صرفه جویی در فضای ذخیره‌سازی داده‌های دودویی را ارائه می‌دهد.

### Pids

pid برای شناسایی فرایند کوتاه است. pid توسط ارقام ابتدایی ارلنگ ایجاد می‌شود.

### Ports

Ports برای برقراری ارتباط با دنیای خارج استفاده می‌شود. پورت‌ها با function-built-in open\_port ایجاد می‌شوند. پیام‌ها را می‌توان به پورت‌ها ارسال و دریافت کرد، اما این پیام‌ها باید به اصطلاح «پروتکل پورت» مطابقت داشته باشند.

### Funs

Funs تابع بسته‌است. Funs توسط عبارات فرم ایجاد می‌شود: Fun(...) -> … end

### Tuples

Tupels ظروف برای تعداد ثابت از انواع داده ارلنگ هستند. نحو {D1 , D2, … ,Dn} یک تابع را نشان می‌دهد که استدلال آن D1, D2, … ,Dn است. استدلال می‌تواند نوع داده‌های اولیه یا انواع داده‌های ترکیب باشد. هر عنصر یک دوره زمانی می‌تواند در زمان ثابت مشاهده شود.

### Lists

لیست‌ها ظروف برای تعداد متغیری از انواع داده Erlang هستند. نحو [Dh | Dt] یک لیست را نشان می‌دهد که اولین عنصر آن Dh است و عناصر باقی‌مانده آن Dt است. نحو [] یک لیست خالی را نشان می‌دهد. نحو [D1، D2، ..، Dn] کوتاه است برای [D1 | [D2 | .. | [Dn | []]]]. اولین عنصر از یک لیست در زمان ثابت قابل دسترسی است. اولین عنصر از لیست، سر لیست است. باقی‌مانده از یک لیست زمانی که سر آن حذف شده‌است، دم لیست است.

### Maps

نقشه‌ها دارای تعداد متغیری از ارتباطات کلیدی ارزش هستند. نحو به این صورت # {Key1 => Value1، …، KeyN => ValueN} است.

### Strings

رشته‌ها مابین نقل قول دوتایی نوشته می‌شوند. این یک نحو جالب برای نمایش دنباله‌ای از کدهای اسکی یا لیستی از کارکترها می‌باشد؛ بنابراین، به عنوان مثال، رشته "CAT" به صورت [۹۹٬۹۷٬۱۱۶] کوتاه می‌شود. این پشتیبانی جزئی برای رشته Unicode است.

### Records

سوابق یک راه مناسب برای ارتباط یک برچسب با هر یک از عناصر در یک تاپل فراهم می‌کند. این موضوع اجازه می‌دهد تا به یک عنصر از یک تاپل با نام و نه با موقعیت اشاره کرد. یک پیش کامپایلر طول می‌کشد؛ رکورد، تعریف و جایگزین آن با مرجع تاپل مناسب شود.

بارگذاری کد و ماژول‌های جدید
----------------------------

ارلنگ از بروزرسانی برنامه‌هایی با سطح زبان پویا پشتیبانی می‌کند. برای اجرای این، کد به عنوان یک واحد «ماژول» بارگذاری و مدیریت می‌شود؛ ماژول یک واحد تلفیقی است.
سیستم می‌تواند هم‌زمان دو نسخه از یک ماژول را در حافظه نگه دارد و فرایندها می‌توانند هم‌زمان هر یک از کدها را اجرا کنند. به نسخه‌ها با نسخه‌های جدید و قدیمی مراجعه می‌شود. فرایندها تا زمانی که یک تماس خارجی به ماژول آن ایجاد نشود به نسخه جدید تبدیل نمی‌شوند.

یک مثال از مکانیزم بارگیری کد:

```
 %% A process whose only job is to keep a counter.
 %% First version
 -module(counter).
 -export([start/0, codeswitch/1]).

 start() -> loop(0).

 loop(Sum) ->
 receive
 {increment, Count} ->
 loop(Sum+Count);
 {counter, Pid} ->
 Pid ! {counter, Sum},
 loop(Sum);
 code\_switch ->
 ?MODULE:codeswitch(Sum)
 % Force the use of 'codeswitch/1' from the latest MODULE version
 end.

 codeswitch(Sum) -> loop(Sum).

```

برای نسخه دوم، ما امکان اضافه کردن شمارش به صفر را اضافه می‌کنیم.

```
 %% Second version
 -module(counter).
 -export([start/0, codeswitch/1]).

 start() -> loop(0).

 loop(Sum) ->
 receive
 {increment, Count} ->
 loop(Sum+Count);
 reset ->
 loop(0);
 {counter, Pid} ->
 Pid ! {counter, Sum},
 loop(Sum);
 code\_switch ->
 ?MODULE:codeswitch(Sum)
 end.

 codeswitch(Sum) -> loop(Sum).

```

منابع
-----

1. ↑  "Release 26.2.3". 7 مارس 2024. Retrieved 20 March 2024.
2. ↑  Wikipedia contributors, "Erlang (programming language)," Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed March 10, 2011).
3. ↑  Wikipedia contributors, "Erlang (programming language)," Wikipedia, The Free Encyclopedia,

| * ن
* ب
* و
چارچوب نرم‌افزاری تحت وب |
| --- |
| ای‌اس‌پی‌دات‌نت | 
* ای‌اس‌پی‌دات‌نت ام‌وی‌سی
* ASP.NET Web Forms
* ASP.NET Dynamic Data
* BFC
* دات‌نت‌نیوک
* MonoRail
* OpenRasta
* Umbraco

 |
| کلد فیوژن | 
* ColdSpring
* Fusebox
* Mach-II
* Model-Glue
* onTap
* on Wheels

 |
| لیسپ معمولی | 
* CL-HTTP
* SymbolicWeb
* UnCommon Web
* Weblocks

 |
| سی++ | 
* CppCMS
* Wt

 |
| جاوا | 
* آپاچی استراتس
* AppFuse
* Flexive
* ابزار وب گوگل
* Grails
* وادین
* ItsNat
* جاواسرور فیسز
* Jspx
* Makumba
* OpenXava
* پلی فریمورک
* Eclipse RAP
* Reasonable Server Faces
* RIFE
* Seam
* اسپرینگ فریمورک
* Stripes
* Tapestry
* WebWork
* Wicket
* ZK
* ICEfaces
* WaveMaker

 |
| اسکالا | 
* Lift (web framework)
* پلی فریمورک

 |
| جاوااسکریپت | 
* Ample SDK
* چارچوب جاوااسکریپت پروتوتایپ
* Rico
* script.aculo.us
* SproutCore
* جی‌کوئری
* دوجو
* امبر جی‌اس

 |
| پرل | 
* Catalyst
* Dancer
* Gantry
* Interchange
* Mason
* Maypole
* Mojolicious
* Poet
* WebGUI

 |
| پی‌اچ‌پی | 
* AppFlower
* کیک‌پی‌اچ‌پی
* کدایگنایتر
* دروپال
* ایی۱۰۷
* فیول‌پی‌اچ‌پی
* Helium
* هرد
* جوملا
* Lithium
* Midgard
* مادایکس
* Qcodo
* Seagull
* سیلوراسترایپ
* سیمفونی
* تایپو۳
* وردپرس
* Xaraya
* یی
* چارچوب زند
* Zeta Components
* لاراول
* فلر فریمورک
* فلکون

 |
| پایتون | 
* CherryPy
* جنگو
* فلسک
* Nevow
* TurboGears
* Plone
* Pyjamas
* Pylons
* Pyramid
* web2py
* Zope
* تورنادو (وب سرور)

 |
| روبی | 
* روبی آن ریلز
* Merb
* Sinatra
* Hobo
* Camping
* Nitro
* Ramaze

 |
| اسمال‌تاک | 
* AIDA/Web
* Seaside

 |
| سایر زبان‌ها | 
* Application Express (پی‌ال/اس‌کیوال)
* HAppS (هسکل)
* Kepler (لوا)
* OpenACS (تی‌سی‌ال)
* SproutCore (جاوااسکریپت/روبی)
* Yaws (ارلنگ)

 |