بیرون رانده شدن آدم و حوا از باغ عدن در ورقی از فال‌نامه
Refer to caption تابوت امام علی از صفحات پراکنده فال‌نامه 
**فال‌نامه** به دو شکل کتابشناسی (فال با استفاده از کتاب) اطلاق می‌شد که به طور تاریخی در ایران ، ترکیه و هند استفاده می شد. فال‌نامه‌های قرآنی بخش‌هایی در انتهای نسخه‌های خطی قرآن بود که برای فال‌گیری بر اساس جدول استفاده می‌شدند. در قرن شانزدهم، نسخه‌های خطی فال‌نامه معرفی شدند که از سیستم متفاوتی استفاده می‌کردند. افراد پس از طهارت، یک صفحه تصادفی در کتاب را باز می‌کردند و خواسته قلبی خود را با نقاشی و متن همراه آن تعبیر و تفسیر می‌کردند.  اکنون فقط چند فال‌نامه مصور باقی مانده است. این کتاب‌ها توسط مشتریان ثروتمند سفارش داده می‌شدند و برای آن زمان کتاب‌های غیرعادی بزرگی بودند که با نقاشی‌های جسورانه و زیبا همراه بودند.   این نقاشی‌ها شخصیت های تاریخی و اساطیری و همچنین وقایع و شخصیت های مرتبط با ادیان ابراهیمی را به تصویر می کشند.

ایجاد
-----

کتاب‌شناسی با استفاده از کتاب‌های سکولار و دینی، به‌ویژه قرآن ، سابقه طولانی در فرهنگ اسلامی دارد.  دست‌کم از اواخر قرن چهاردهم تا نوزدهم میلادی، دست‌نوشته‌های قرآنی که در هند و ایران تولید می‌شد، معمول بود که در انتهای آن برگه‌هایی به‌ویژه برای پیشگویی ("فال‌نامه قرآنی") داشته باشند.  محبوبیت آن‌ها در ایران صفوی در اواسط قرن شانزدهم میلادی، در زمان شاه طهماسب، شدت گرفت.  در این دوره همچنین اولین نسخه‌های خطی فال‌نامه ایجاد شد که محبوبیت آن در قرن هفدهم گسترش یافت. 

دست‌نوشته‌های فال‌نامه کتاب‌های بزرگ غیرعادی بودند. نمونه های باقی مانده بزرگتر از ۴۰ سانتیمتر (۱۶ اینچ) تا بیش از ۶۶ سانتیمتر (۲۶ اینچ) هستند.  این نقاشی‌ها ترکیبی از تصاویر سکولار و مذهبی بودند و نمایش شخصیت‌های مذهبی و اسطوره‌ای آن‌ها بر سایر آثار بسیار تأثیرگذار بود. هر نقاشی یک داستان اسلامی را روایت می‌کرد، اگرچه هیچ روایتی برای کل کتاب وجود نداشت. ترتیب نقاشی‌ها تصادفی بود

استفاده
-------

استفاده از فالنامه قرآنی برای کتابشناسی شامل انجام وضو ، خواندن آیات خاصی از قرآن و سپس باز کردن کتاب به صورت تصادفی بود. جداول انتهای کتاب نحوه تفسیر فال را به خواننده می‌گفت و در برخی نسخه‌ها جداول عددی داشت که به خواننده می‌گفت تعداد معینی از صفحات، سطرها یا کلمات قرآن را بشمارد تا به فلان کلمه برسد و آن را بخواند. 

 تجمع حیوانات در مقابل سلیمان و بلقیس از فال‌نامۀ خلیلی 
نسخه های خطی فال‌نامه بر اساس این سنت ساخته شدند. مردم به این کتب ارجاع می‌کردند تا تصمیمات مهم زندگیشان (مانند یک سرمایه گذاری تجاری، ازدواج، یا نقل مکان) را استخاره کنند یا برای دانستن وضعیت اقوام یا دوستان غایب پرس و جو کنند.  هر صفحه دارای یک نقاشی در سمت راست و متن در سمت چپ بود. بنابراین خوانندگان ابتدا نقاشی را می‌دیدند و سپس توضیح آن را به عربی و فارسی می‌خواندند. برای استخارۀ یک سؤال، خوانندگان وضو می گرفتند، دعاهایی از قرآن می خواندند و سپس کتاب را در یک صفحه تصادفی باز می کردند.  متن توضیح می‌داد که آیا استخاره مطلوب، نامطلوب یا متوسط بود. به عنوان مثال، یک نقاشی از خورشید نتیجه مطلوبی را نشان می دهد در حالی که یک شرور معمولاً به معنای نتیجه فاجعه بار است.  تصور می شود استخاره میانی به معنای وضعیتی است که در ابتدا خوب به نظر نمی رسد، اما بهبود می یابد.  دست‌نوشته‌های فال‌نامه همیشه در تفاسیر موافق نبودند. رویدادی که توسط یکی به عنوان شانس خوب معرفی می شد، به گفته دیگری می توانست ناگوار باشد.  برای جلوگیری از بدترین عواقب، این متن انجام اعمال نیک و داشتن تقوا مانند نماز، زیارت یا احسان به دیگران را توصیه می‌کرد. 

فالگیرها در خیابان های استانبول و اصفهان فال‌نامه را در ازای پول می‌خواندند. برخی از خانواده‌های ثروتمند دست‌نوشته‌های فال‌نامه را سفارش می‌دادند. تمام نمونه‌های باقی‌مانده کنونی به این ترتیب به وجود آمده‌اند.

نسخ خطی فال‌نامه که بر جای مانده است
------------------------------------

### نسخ پراکنده

‌فال‌نامه‌های پراکنده که فال‌نامه‌های طهماسبی نیز نامیده می شوند، قدیمی ترین نمونه باقی مانده هستند.  این نام به این دلیل است که برگه‌هایی در مجموعه‌های بسیاری در کشورهای مختلف از جمله گالری آرتور ام. ساکلر ، موزه هنر متروپولیتن و موزه هنر ورسستر در ایالات متحده وجود دارد.    این کتاب در دوران سلطنت شاه طهماسب در اواسط دهه 1550 میلادی تا اوایل دهه 1560،  که دوران تحولات سیاسی و نظامی ایران صفوی بود، تهیه و تنظیم شد.   تقويم اسلامي به سال 1000 هجری نزديك مي‌شد و حال و هواي اضطراب آخرالزمان در میان مردم وجود داشت.  بسیاری از نقاشی‌ها علی ، یکی از شخصیت‌های مهم مذهب تشیع، را نشان می‌دهند.  این نسخه خطی حاوی اولین تصویر شناخته شده در هنر اسلامی از آدم و حوا در باغ عدن است. 

### فال‌نامه‌ی خلیلی

 اسکندر مقدونی قبل از جنگ از درویش مشورت می‌خواهد، فال‌نامه خلیلی
 علی در جنگ خیبر از نسخۀ خلیلی 
مجموعه هنر اسلامی خلیلی شامل یک نسخه خطی از فال‌نامه است که در زمان سلسله قطب‌شاهی در قرن هفدهم گل‌کنده در حیدرآباد کنونی نوشته و ترسیم شده است. این تنها فال‌نامه مصور باقیمانده است که در جنوب آسیا ساخته شده است.  به احتمال زیاد بین سال های 1610 و 1630 میلادی تهیه شده. در این دوره اتحاد گلکنده با ایران صفوی از اهمیت نظامی بالایی برخوردار بود و بارها در هنر و ادبیات تجلی می‌یافت که این فال‌نامه یکی از نمونه های آن است.  فال‌نامۀ خلیلی از هر نسخه خطی دیگری مجلل‌تر است، با نقاشی‌ها و خوشنویسی‌هایی که به طور گسترده با طلا، آبی لاجورد و سایر مواد گران‌بها تذهیب شده است. تولید گران قیمت این نسخه خطی و توصیه های متنی آن در رابطه با تجارت دربار نشان می دهد که برای یک حامی نجیب یا حتی سلطنتی ساخته شده است.  هنرمندان و نویسنده متن در این نسخه نام برده نشده‌اند. 

نسخه خطی ۴۱ سانتیمتر (۱۶ اینچ) بلندی دارد و با تابلوهای نقاشی و متن هر کدام ۳۰٫۵ سانتیمتر (۱۲٫۰ اینچ) ۲۱ سانتیمتر (۸٫۳ اینچ) ، به استثنای حاشیه های تزئینی.   35 گسترش وجود دارد که هر کدام یک نقاشی تمام صفحه و متن را به اضافه دو نقاشی دیگر ترکیب می کنند.  مدتی پس از ایجاد نسخه خطی، عنوان دوم به زبان فارسی (به خط نستعلیق ) به هر نقاشی اضافه شد. شباهت‌هایی هم در متن و هم در نقاشی‌ها به فال‌نامه‌های پراکنده وجود دارد، اما بیشتر صحنه‌ها در آن دست‌نوشته قبلی وجود ندارند.  سبک نقاشی ها به گونه‌ای است که تأثیر قوی هنر صفوی را با رنگ های روشن مرتبط با هنر محلی نقاشی دکن ترکیب می کند.  به عنوان مثال، لباس این فیگورها با لباس اهالی ایران صفوی مطابقت دارد؛ تا محیط بسیار گرم‌تر گلکنده. بنابراین، این نقاشی‌ها راهنمایی برای طراحی ساختمان‌های صفوی، سبک‌های لباس، و ظروف سفالی ایران هستند که نقش‌های هندسی و دیگر نقوش طراحی را که هنرمندان صفوی به کار می‌برند، بازتولید می‌کنند و از طریق تأثیرات ظریف هنر هند تقویت می‌شوند. 

این نسخه خطی شباهت های زیادی با یک دیوان مصور شعر دارد که در حال حاضر در موزه سالار جنگ در حیدرآباد قرار دارد؛ این شباهت‌ها شامل استفاده از رنگ های روشن و تذهیب با مقدار زیادی طلا و همچنین بسیاری از عناصر تصویری و انتخاب تصاویر است. کتاب مذکور توسط سلطان محمد قلی قطب شاه سفارش داده شده است که حمایت از هنر او، شامل تأمین مالی یک کارگاه نقاشی بود که هنرمندان محلی و خارجی در آن همکاری می‌کردند. اما بهرحال این ثابت نمی‌کند که فال‌نامه را هم محمدقلی شاه سفارش داده باشد.

هر صفحه از متن شامل نه سطر است: دو سطر به خط ثلث یک دوبیتی شاعرانه را می‌رساند که اغلب از متن معروفی گرفته شده است، در حالی که هفت سطر باقی‌مانده شامل پیشگویی به خط نستعلیق است.  زبان متن فارسی آکنده از عباراتی به عربی است. 

فال‌نامۀ خلیلی در توصیه های متنی و انتخاب تصاویر خود به صراحت اسلام شیعه را تبلیغ می کند.  نقاشی های آن از منابعی از جمله *قصص الانبیاء* ، الکسایی ، *خمسه* نظامی و زندگی پیامبر اسلام محمد الهام گرفته شده است. بر خلاف سایر نسخ خطی فالنامه، هیچ تصویری از دایره البروج در آن نیست. بیست تا از نقاشی‌ها موضوعات یا داستان‌هایی هستند که در هیچ فالنامه دیگری دیده نمی‌شوند، از جمله موسای نوزاد در دامان فرعون و قتل یحیی.  در جایی که داستان های مشابه دیگر نسخه های خطی را شامل می شود، معمولاً آنها را با صحنه های مختلفی نشان می دهد.  این تنها فالنامه بازمانده است که شخصی را از دوران خلق این دست نوشته ها به تصویر می کشد: شاه طهماسب که در سال 1576 درگذشته بود. 

همچنین شخصیت های مرکزی صحنه، نقاشی ها همچنین شامل گروه هایی از تماشاگران است که به رویدادها واکنش نشان می دهند، هر چهره دارای ترکیبی منحصر به فرد از لباس و ویژگی های فیزیکی است. نقاشی ها شامل موارد ذیل هستند: 

  

فالنامه خلیلی موضوع پایان نامه دکترای سال 2014 در دانشگاه کمبریج راشل پریخ بود. نسخه کامل خطی با ترجمه و تفسیر علمی پریخ در سال 2022 منتشر شد.

* Ladies, astonished by the beauty of Joseph, cutting their fingers on fruit knivesخانم ها که از زیبایی یوسف شگفت زده شده اند و انگشتان خود را می برند
* Muhammad's flight from Mecca to Jerusalem upon his steed, Buraqمعراج محمد از مکه به اورشلیم سوار بر براق
* The construction of Noah's Arkساخت کشتی نوح
* The Queen of the Peris at her throne in the garden of Iramملکه بلقیس بر تخت سلطنتش در باغ ارم

### دیگران

 «محمد شق القمر می‌کند» از فالنامه درسدن 
چهار نسخه خطی مصور دیگر از فالنامه از قرن 16 و 17 میلادی باقی مانده است.  یک نسخه خطی قرن شانزدهمی اکنون در موزه ملی قوم شناسی در لیدن، هلند نگهداری می شود. 35 نقاشی آن شامل هر کدام یک نقاشی برای ماه، خورشید، عطارد، مریخ، مشتری، زهره، زحل و قلمرو بهشت است. پنج تابلوی دیگر داستان زندگی علی را نشان می دهد و بسیاری دیگر صحنه هایی با الهام از قرآن دارند. کعبه، کشتی نوح، قیامت و لیلی و مجنون نقاشی های خاص خود را دارند.   کتاب نسخه خطی درسدن یک جلد فارسی با محتوای مشابه است که از دهه 1540 تا 1570 میلادی ایجاد شده.  اکنون در کتابخانه ایالتی و دانشگاهی ساکسون درسدن است.  فالنامه‌ی ایرانی توپکاپی، با 41 صفحه دو طرفه،  مربوط به اواخر قرن هفدهم است و اکنون در مجموعه کاخ توپکاپی در ترکیه قرار دارد.  این کاخ همچنین دارای نسخه ترکی عثمانی از فالنامه است که برای سلطان احمد اول در اوایل قرن هفدهم میلادی ایجاد شد،  با 59 صفحه دو طرفه.  شباهت‌های بین نقاشی‌های این چهار نسخه خطی نشان می‌دهد که آنها تحت تأثیر تصویرهای رایجی بوده‌اند که باقی نمانده است.

همچنین ببینید
-------------

* پرونده‌های رسانه‌ای مربوط به Manuscripts of the Falnama در ویکی‌انبار

منابع
-----

1. 1 2  ""Coffin of Imam 'Ali", Folio from a Falnama (The Book of Omens) of Ja'far al-Sadiq". *The Met*. Retrieved 2021-11-26.
2. 1 2 3 4  Py-Lieberman, Beth (22 October 2009). "Falnama's Book of Omens: The Future Will Be Bright and Sunny". *Smithsonian Magazine*. Retrieved 2021-11-11.
3. ↑  Gopnik, Blake (25 October 2009). "Art review: Blake Gopnik on 'Falnama: The Book of Omens' at the Sackler Gallery". *Washington Post*. Retrieved 2021-11-11.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8  Natif, Mika (6 October 2010). "Review of "Falnama: The Book of Omens" by Massumeh Farhad". *CAA Reviews*. College Art Association. doi:10.3202/caa.reviews.2010.110. ISSN 1543-950X. Retrieved 2023-09-25.
5. 1 2  Parikh 2022, p. 16.
6. ↑  De La Perrière, Eloïse Brac (2016). "Manuscripts in Bihari Calligraphy: Preliminary Remarks on a Little-Known Corpus". *Muqarnas*. **33**: 63–90. doi:10.1163/22118993\_03301P005. ISSN 0732-2992. JSTOR 26551682.
7. ↑
8. 1 2  Parikh 2022, p. 17.
9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Parikh 2022, p. 9.
10. ↑  Parikh 2022, p. 33.
11. ↑  ""The Prophet Zakariya (Zacharias) in a Tree", folio from a dispersed copy of the Falnama (Book of Omens)". *Worcester Art Museum*. Retrieved 2021-11-11.
12. 1 2 3
13. ↑  Shaghelani poor, Zahra; Ghazizade, Khashayar; Haseli, Parviz (December 2018). "Investigating the Effect of Shiite Texts on the Imam Ali's (AS) Iconography in Thamesbi's Falnama". *Muqarnas*. The Institute of Islamic Art Studies. **14** (32): 97–131. ISSN 2676-7759.
14. ↑  Parikh 2022, p. 11.
15. ↑  Parikh 2022, pp. 12, 175.
16. ↑  Parikh 2022, pp. 33, 58.
17. 1 2  "Falnamah ('Book of Divination')". *Khalili Collections*. Retrieved 2021-11-11.
18. 1 2 3  Parikh 2022, p. 56.
19. ↑  Parikh 2022, pp. 68-70.
20. ↑  Parikh 2022, pp. 51-52.
21. ↑  Parikh 2022, p. 167.
22. ↑  Parikh 2022, p. 169.
23. ↑  Parikh 2022, p. 47-48.
24. ↑  Parikh 2022, pp. 68, 167.
25. ↑  Parikh 2022, p. 21.
26. ↑  Parikh 2022, p. 28.
27. ↑  Parikh 2022, pp. 72-73.
28. ↑  "The Khalili Falnamah". *Khalili Collections*. 2021. Retrieved 2021-11-11.
29. ↑  Afšār, Īraj (20 January 2012). "FĀL-NĀMA". *Encyclopædia Iranica*. Vol. IX. pp. 172–176.
30. ↑  Kahl, Oliver (1988). "Ein anonymes persisches Orakelbuch (fāl-nāmah) aus dem späten 10./16. Jahrhundert". *Die Welt des Orients* (به آلمانی). **19**: 118–141. ISSN 0043-2547. JSTOR 25683294.

### منابع

* Parikh, Rachel (2022). *The Khalili Fālnāmah*. London: The Nour Foundation in association with Azimuth Editions. ISBN 9781874780946. OCLC 1340908405.

بیشتر خواندن
------------

* Farhad, Massumeh; Baǧci, Serpil (2009). *Falnama: the book of omens*. London: Thames & Hudson. ISBN 9780500515112. OCLC 428852533.
* Kahl, Oliver (1988). "Ein anonymes persisches Orakelbuch (fāl-nāmah) aus dem späten 10./16. Jahrhundert". *Die Welt des Orients* (به آلمانی). **19**: 118–141. ISSN 0043-2547. JSTOR 25683294.

| * ن
* ب
* و
ترسیم محمد |
| --- |
| تاریخ | 
* محمد در اسلام
* انایکنیزم در اسلام
* حدیث
* List of hadith collections
* ابن اسحاق
* ابن هشام
* محمد بن جریر طبری
* حلیه‌نویسی

 |
| جنجال | 
* نقد محمد
* نقد حدیث
* اعتراضات به فیلم بی‌گناهی مسلمانان
* Chennai Protest of Innocence of Muslims
* جنجال ترسیم محمد توسط لارس ویلکس
* روز همگانی تصویر کشیدن از محمد
* جنجال کاریکاتورهای محمد در یولاندز پستن (رده) •  \*\* Descriptions of the cartoons
	+ International reactions
	+ List of newspapers that reprinted the cartoons
	+ Opinions
	+ Timeline
* اسما عبدالحمید
* Ahmed Akkari
* خیرت ویلدرس
* Akkari-Laban dossier
* *شارلی ابدو*
	+ تیراندازی شارلی ابدو
	+ *من شارلی هستم*
* Amir Abdur Rehman Cheema
* Danish embassy bombing in Islamabad
* El Fagr
* The Islamic Society in Denmark
* Islamist demonstration outside Danish Embassy in London in 2006
* Israeli antisemitic cartoons contest
* Umran Javed
* Naser Khader
* Omar Khayam
* Ahmad Abu Laban
* *جنجال کاریکاتورهای محمد در یولاندز پستن*
* Flemming Rose
* Mohamad Al-Khaled Samha
* *مجادله آیات شیطانی*
* Andrea Santoro
* وبیورن سلبک
* Trial of Ghazi Beji and Jabeur Mejri
* Kurt Westergaard
* Curtis Culwell Center attack

 |
| کتاب‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| *فهرست زندگی‌نامه‌های محمد* (رده) | 
* سیره نبوی
* *Shama'il Muhammadiyah*
* Sirat-un-Nabi
* اسماعیل بن کثیر
* خصائص الکبری
* سیر نبی
* مرزباننامه
* Ar-Raheeq Al-Makhtum
* Paighambar e Azam O Aakhir
* محمد: زندگی‌نامه پیامبر اسلام
* Muhammad: A Prophet for Our Time
* Muhammad: His Life Based on the Earliest Sources
* The Life and Religion of Mohammed
* Muhammad (book)
* محمد در مکه (کتاب)
* محمد در مدینه (کتاب)

 |
| رمان و بحث‌برانگیز | 
* *Mahomet (play)*
* *Inferno (Dante)*
* *مایکل اچ هارت*
* *Vita Mahumeti*
* *جواهر مدینه*
* *Muhammad: The "Banned" Images*
* *The Quest for the Historical Muhammad*
* *حقیقت درباره محمد*
* *The Cartoons that Shook the World*

 |

 |
| فیلم‌ها (رده) | 
* *محمد: میراث پیامبر*
* *محمد: آخرین پیامبر*
* *رسالت (فیلم)*
* *اسلام: امپراتوری ایمان*
* *بی‌گناهی مسلمانان*
* *اسلام: آنچه غرب باید بداند*
* *فتح ۱۴۵۳ (فیلم)*
* *محمد رسول‌الله (فیلم ۱۹۷۶)*
* *محمد رسول‌الله (فیلم ۱۳۹۴)*
* *Bilal*

 |
| تلویزیون | 

|  |  |
| --- | --- |
| مجموعه‌ها و مستندهای درام | 
* *قمر بنی‌هاشم (مجموعه تلویزیونی)*
* *The Life of Muhammad*
* *اسلام: داستان ناگفته*
* *عمر (مجموعه تلویزیونی)*

 |
| *ساوت پارک* | 
* "Super Best Friends"
* "Cartoon Wars Part I"
* "Cartoon Wars Part II"
* "200"
* "201"

 |

 |
| بازی‌های ویدئویی | 
* *قریش*
* *Muslim Massacre*
* *مبارز عقیده*

 |
| 
* رده
* ویکی‌انبار
* درگاه:محمد

 |