**بَجِستان** مرکز شهرستان بجستان در استان خراسان رضوی است و بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۱٬۷۴۱ نفر (در ۳٬۷۶۸ خانوار) بوده‌است

انار، کلوچه و زعفران بجستان معروف است.

وجه‌تسمیه
---------

نام بجستان در منابع مختلف با نگارش‌های مختلف:

* «بُجِستان» Bojestan
* «بَجِسْتان» Bajestan
* «بوزستان» Buzestan

باور پاره‌ای که بُجستان را «باجستان» می‌دانند یک برداشت عامیانه است و با زبانشناسی و تاریخ جور نیست و چون روستاهای آن تحت نفوذ اعیان و اشراف بوده‌است، آنان از توابع خود باج می‌گرفتند. در بین اهالی، مشهور است که در گذشته، دریاچه‌ای در ترشیز و بجستان وجود داشته که در حال حاضر از بین رفته و تبدیل به کویر نمک شده‌است. در دو طرف این دریاچه، دو محل باجگیرخانه وجود داشته، یکی به نام «بجستان» که اصل آن «باج ستان» بوده و دیگری در طرف کاشمر در راه سبزوار، مشهور به «باج وَر» که به معنی «باج بده» است و اکنون هم دهنهٔ بَجْوَرْد، در راه سبزوار و کاشمر، معروف است و در راه مزار دو کیلومتری جنوب بجستان، تپه خاکی است که آثار ساختمانی در آن است و معروف به باجگیرخانه است.

پیشینه
------

در تورفان چین کتیبه‌ای به زبان و خط پهلوی کشف شده، که از وجود شخصیتی تاریخی با نام «مهر» یاد کرده، و محل درگذشت او را بجستان آورده‌است. نخستین جغرافی‌دانی که از بجستان نام برده یاقوت حموی است. او در کتابش معجم‌البلدان بجستان را دهکده‌ای از قرای نیشابور دانسته‌است.

حافظ ابرو بجستان را عنوان ناحیه‌ای «مختصر» مشتمل بر ۳ قریه با نام‌های زین‌آباد، مارندز و یونسی؛ و ۲۰ مزرعه نام برده و آن را از نواحی هرات به‌شمار آورده‌است.

ظاهراً لشکریان تیمور در مسیر حرکت به خراسان از بجستان گذشته‌اند. این شهر در دورهٔ صفویان نیز در معرض تاخت و تاز ازبکان بود. بجستان در ۱۲۸۹ق /۱۸۷۲م قحطی شدیدی را به خود دید که باعث مرگ و میر و مهاجرت گروه‌هایی از این ناحیه گردید. بجستان در دوران قاجاریان از اهمیت و رونق بالایی برخوردار بوده و شبکهٔ گستردهٔ راه‌ها و رباط‌های متعدد از جمله فخرآباد، قاسم‌آباد، زین‌آباد وجود راه فیض‌آباد به بجستان و فردوس دلایل رونق و داد و ستد در این ناحیه بوده‌است.

موقعیت جغرافیایی
----------------

شهر بجستان، در جنوب استان خراسان رضوی، در فاصلهٔ ۵۰ کیلومتری غرب گناباد و ۶۲ کیلومتری شمال فردوس و در کنار محور اصلی ارتباطی استان‌های جنوبی کشور به مشهد (جاده ۹۱ و بزرگراه ۷۸ آسیا) قرار گرفته‌است.

جمعیت
-----

بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهر ۱۱٬۷۴۱ نفر (در ۳٬۷۶۸ خانوار) بوده‌است.

| جمعیت تاریخی |
| --- |
| سال | جمعیت | ±% |
| ۱۳۵۵ | ۵٬۵۴۰ | —     |
| ۱۳۶۵ | ۷٬۴۵۱ | ۳۴٫۵٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۸٬۴۹۳ | ۱۴٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۹٬۳۰۷ | ۹٫۶٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۱۱٬۱۳۶ | ۱۹٫۷٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۱۱٬۱۳۳ | ۰٪− |
| ۱۳۹۵ | ۱۱٬۷۴۱ | ۵٫۵٪+ |

شورای شهر بجستان
----------------

شورای شهر به منظور پیشبرد سریع برنامه‌ها از طریق همکاری مردم و نظارت بر امور شهر تشکیل شده‌است. شورای شهر بجستان متشکل از ۵ عضو است که برای یک دورهٔ چهار ساله از طریق انتخابات برگزیده می‌شوند. همچنین نظارت بر عملکرد شهرداری و انتخاب شهردار و تصویب بودجهٔ سالانهٔ شهرداری از دیگر وظایف شورای شهر است. از سال ۱۳۷۸ تاکنون (۱۴۰۰) شش دوره انتخابات شهر و روستا برگزار شده‌است:

### دورهٔ پنجم: ۱۳۹۶–۱۴۰۰

* قاس علی اکبرزاده - با دو هزار و ۷۷۴ رأی
* سید مهدی مرجانی - با دو هزار و ۸۱ رأی
* علی میرزاجانی - با هزار و ۹۵۵ رأی
* مهدی خبازی - هزار و ۷۰۸ رأی
* جواد ابراهیم‌زاده - با ۶۱۲ رأی

### دورهٔ ششم: ۱۴۰۰–۱۴۰۴

* حسین قربان‌زاده - ۱۹۶۸ رأی
* سید مهدی مرجانی - ۱۹۳۲ رأی
* مسلم سرمدی - ۱۹۱۴ رأی
* ابوالقاسم استادزاده - ۱۷۵۲ رأی
* جعفر نقی‌زاده - ۱۵۰۰ رأی

آثار فرهنگی
-----------

برخی از آثار بجستان در میراث فرهنگی به عنوان اثر فرهنگی ثبت شده‌اند:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ردیف | نام اثر | شمارهٔ ثبت | تاریخ ثبت |
| ۱ | آئین نخل‌بندی و نخل‌گردانی بجستان | ۶۴۴ | ۹۶/۰۹/۲۲ |
| ۲ | فن و هنر سبدبافی (ترکه‌بافی) مزار بجستان | ۸۳۲ | ۹۶/۱۱/۰۴ |
| ۳ | شیرهٔ انگورگیری مزار بجستان | ۸۳۶ | ۹۶/۱۱/۰۴ |
| ۴ | جشن سده در جزین بجستان | ۸۳۹ | ۹۶/۱۱/۰۴ |

مشاغل و هنرهای سنتی بجستان
--------------------------

در شهرستان بجستان از دیرباز هنرهای سنتی و مشاغل سنتی جایگاه ویژه‌ای در تأمین معیشت مردم این سرزمین داشته‌اند. هنوز در گوشه و کنار شهر و روستاهای این منطقه می‌توان بخشی از این مشاغل بومی را مشاهده کرد. از این مشاغل می‌توان به گیوه‌بافی در روستاهای جزین، بقچیر و افکان، آهنگ، گلیم‌بافی در یونسی، فخرآباد، نیان، ابراهیم‌آباد و قالی‌بافی، پارچه‌بافی، نمدمالی، حوله‌بافی و سبدبافی در سایر مناطق اشاره کرد. در گذشته قالیچه‌های آن با نقش بلوچی به‌دلیل کیفیت به خارج صادر می‌شد.

تفرجگاه‌ها و مناطق ییلاقی
-------------------------

بجستان از یک سو به کویر و از سوی دیگر به کوه‌های مرتفع سیاه‌کوه منتهی می‌شود. وجود مناطق ییلاقی همچون تنکه نسترن، بوستان طبیعی نوبهار، دره آهنگ، باغ سلیمه مزار، سد سریده (سد شهید احمدنژاد) به لحاظ رویش لاله‌های درشت و شقایق‌های بهاری و بیدمشک و دو منطقهٔ حفاظت شدهٔ هلالی و افتخار با گونه‌های کم‌نظیر حیات وحش و کویر بجستان از دیگر جاذبه‌های گردشگری بجستان است.

### پارک طبیعی بجستان

مجموعهٔ پارک طبیعی و باغ پرندگان بجستان شامل حیات وحش و نمایشگاه جلوه‌هایی از طبیعت و باغ پرندگان و سایت نگهداری آهو و جبیر است. این پارک نیمه‌طبیعی در مرکز شهر بجستان است و دارای پرندگانی همچون زاغی پا قرمز، طوطی‌ها، طاووس و … است. این مجموعه همه‌روزه پذیرای علاقه‌مندان به طبیعت و مسافران نوروزی و گردشگری است که از این مسیر عبور می‌کنند. البته هم‌اکنون این پارک به‌طور کامل نابود شده‌است.[]

### سیاه‌کوه هلالی

منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ هلالی در جنوب شرق شهرستان بجستان، شمال شهرستان فردوس و غرب گناباد با وسعتی قریب به ۱۲۰٬۰۰۰ هکتار قرار گرفته‌است. منطقهٔ ییلاقی سیاه‌کوه دارای کوه‌های مرتفع و به هم پیوسته و دره‌های سرسبز و عمیق و چشمه‌سارهای متعدد است. از مهم‌ترین گونه‌های جانوری آن می‌توان به آهو، کل و بز، قوچ‌ومیش، سمور و گربه وحشی اشاره کرد. پوشش گیاهی منطقه نیز شامل زیره سیاه، کاکوتی، رازیانه، درختان بنه، انجیر، تاغ، بادامشک و زرشک است. این منطقه دارای اقلیم نیمه‌خشک و بیابانی است و قابلیت‌های مطلوبی در جهت جذب گردشگر و مسافران عبوری از این منطقه دارد.

آموزش و فرهنگ
-------------

شهر بجستان در حال حاضر دارای چند مرکز آموزش عالی است:

* دانشگاه آزاد اسلامی بجستان
* دانشگاه پیام نور بجستان

سوغات
-----

در میان سوغات بجستان می‌توان از انار بجستان نام برد که به بسیاری از کشورهای شرق دور صادر می‌شود. تیمور گورکانی در کتاب منم تیمور جهانگشا می‌گوید: «در قریهٔ بجستان، اناری خوردم که هسته نداشت و در هیچ جا اناری به خوش‌طعمی آن نخوردم».

از سوغات مشهور شهر بجستان می‌توان به کلوچه و حلوای بجستان، زعفران، زیره، حنا، پسته و محصولات خشکباری اشاره کرد.

اماکن تاریخی، آثار باستانی و جهانگردی
-------------------------------------

### آثار ثبت‌شده

مقالهٔ اصلی: فهرست آثار ملی شهرستان بجستان

منابع
-----

1. ↑  مختصات و ارتفاع
2. ↑  شهردار بجستان انتخاب شد
3. 1 2  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
4. ↑  «سفر به بجستان؛ سرزمین ایزد». *ایسنا*. ۲۰۱۹-۰۳-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۸-۲۱.
5. ↑  «تاریخچه بجستان».
6. ↑  برزگر، علی. *گذر سرزمین ایزد*. ج. ۱. ص. ۵۰.
7. ↑  حموی، یاقوت. *معجم‌البلدان*. ج. ۱. ص. ۴۹۷.
8. ↑  حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله. *تاریخ حافظ برو*. ج. ۲. ص. ۴۴.
9. ↑  «اعلام نتایج نهایی انتخابات شورای شهر بجستان (۱۳۹۶)». *خبرگزاری مهر*. ۲۰۱۷-۰۵-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۸-۲۱.
10. ↑  «نتایج شمارش آرای انتخابات شوراها و ریاست‌جمهوری در بجستان اعلام شد». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۸-۲۱.
11. ↑  «اداره کل میراث فرهنگی شهرستان بجستان - آثار معنوی ثبت شده بجستان». *bajestan.razavichto.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۹-۳۰.

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان بجستان |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* بجستان

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* بجستان

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| بجستان | 
* آب باریک بالا
* احمدآباد
* تلخ‌آوند
* چاه چول
* چاه نوین
* چکه‌آب
* حسین‌آباد
* خارتیدو
* خارفیروزی
* درچاق
* درزاب
* رودگز علیا
* سنجتک
* صلح‌آباد
* قاسم‌آباد
* کامه
* کلاته تلخ‌آوند
* کلاته حاج علی
* کلاته سوسناری بالا
* کلاته کربلایی حسین‌آقا
* کلاته مغری
* کویرپارک سه فرسخ
* لیرم
* محمدآباد
* مزار
* مطرآباد
* مهرآباد قدس
* میرآباد
* نوبهار
* نیان

 |
| جزین | 
* آهنگ
* ابوالخازن
* افکان
* بقچیر
* بیکو
* جزین
* چاه پورفاطمی
* خوش منزل
* رضائیه
* روسنگ
* زین‌آباد
* سریده
* ششتوک
* عزت پایین
* کس‌آباد پایین
* میمند بالا
* نوق

 |

 |

 |
| یونسی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* یونسی

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| سردق | 
* ابراهیم‌آباد
* چاه رضائی
* چاه گچی
* سردق
* فخرآباد
* منصوری
* نصرآباد

 |
| یونسی | 
* چاه پالیز
* مرندیز

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان خراسان رضوی |
| --- |
| مرکز | 
* مشهد

 |  |
| شهرستان‌ها | 
* باخرز
* بردسکن
* بجستان
* تایباد
* تربت جام
* تربت حیدریه
* چناران
* جغتای
* جوین
* خلیل‌آباد
* خواف
* خوشاب
* داورزن
* درگز
* رشتخوار
* زاوه
* زبرخان
* سبزوار
* سرخس
* ششتمد
* صالح‌آباد
* فریمان
* فیروزه
* قوچان
* طرقبه شاندیز
* کاشمر
* کلات
* کوهسرخ
* گناباد
* گلبهار
* مشهد
* مه‌ولات
* میان‌جلگه
* نیشابور

 |
| شهرها | 
* آلماجق
* احمدآباد صولت
* اسحاق‌آباد
* انابد
* باجگیران
* باخرز
* بار
* بایگ
* بجستان
* بردسکن
* بیدخت
* تایباد
* تربت جام
* تربت حیدریه
* جغتای
* جنت‌آباد
* جنگل
* چاپشلو
* چخماق
* چکنه
* چنار
* چناران
* حسن‌آباد
* حکم‌آباد
* خرو
* خلیل‌آباد
* خواف
* داورزن
* درود
* درگز
* دولت‌آباد
* رادکان
* رباط سنگ
* رشتخوار
* رضویه
* رودآب
* روشناوند
* ریواده
* ریوش
* ریوند
* سبزوار
* سده
* سرخس
* سفیدسنگ
* سلامی
* سلطان‌آباد
* سمیع‌آباد
* سنگان
* سیدآباد
* شادمهر
* شامکان
* شاندیز
* ششتمد
* شهر جدید بینالود
* شهرآباد
* شهرزو
* شهرکهنه
* صالح‌آباد
* طرقبه
* عشق‌آباد
* فرگ قلعه
* فرهادگرد
* فریمان
* فیروزه
* فیض‌آباد
* قاسم‌آباد
* قدمگاه
* قلعه‌نو علیا
* قلندرآباد
* قوچان
* کاخک
* کاریز
* کاشمر
* کدکن
* کلات
* کندر
* گرماب
* گلبهار
* گلمکان
* گناباد
* لطف‌آباد
* مزداوند
* مزرج
* مشهد
* مشهد ریزه
* ملک‌آباد
* نسر
* نشتیفان
* نصرآباد
* نقاب
* نوخندان
* نیشابور
* نیل‌شهر
* همت‌آباد
* یونسی

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آبشار اخلمد
* آبشار رودمعجن
* آرامگاه اسرار
* آرامگاه بیهقی
* آرامگاه بقراط
* آرامگاه عمر خیام
* آرامگاه عطار نیشابوری
* جاده باغرود
* آرامگاه علامه شهرستانی
* آرامگاه فردوسی
* آرامگاه سید حسن مدرس
* آرامگاه کمال‌الملک
* آرامگاه لقمان
* آرامگاه امین التجار
* آرامگاه ملا هادی سبزواری
* آرامگاه نادرشاه
* آستان قدس رضوی
* قلعه آتشگاه
* قلعه ریگ
* قنات قصبه
* چهارتاقی خانه دیو
* حرم امام رضا
* میل اخنگان
* مناره خسروگرد
* برج علی‌آباد
* برج فیروزآباد
* بند نادری
* بند گلستان
* پارک ملی تندوره
* دریاچه بزنگان
* دهکده چوبین نیشابور
* دیزباد
* تنگل سنگ نسو
* طبس
* زعفرانیه
* رباط شرف
* رباط کانون
* سد دوستی
* غار مغان
* کتیبه نادری
* کوهسنگی
* آرامگاه شیخ احمد جامی
* محوطه باستانی بندیان
* مسجد گوهرشاد
* آرامگاه منسوب به ابوسعید ابوالخیر
* آبگرم خلیل‌آباد

 |
| **درگاه خراسان** |