**حسینعلی ملاح** (زادهٔ ۴ تیر ۱۳۰۰ در نوکنده – درگذشتهٔ ۲۷ تیر ۱۳۷۱ در تهران)، نقاش، موسیقی‌دان، مؤلف و پژوهشگر موسیقی اهل ایران بود.

زندگی‌نامه
----------

حسینعلی ملاح در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در بندر گز متولد شد. او یکی از فرزندان آقابزرگ خان ملاح و خدیجه افضل وزیری و نوه دختری بی‌بی‌خانم استرآبادی بنیان‌گذار اولین دبستان دخترانه و یکی از نخستین پیشگامان حقوق زنان ایران بود. پدر وی آقابزرگ ملاح از طوائف اصیل منطقه بندرگز از توابع استرآباد و از کارمندان عالی‌رتبه وزارت کشور بود. نویسنده، ملاح نیز از کودکی خودش به موسیقی و فراگیری آن عشق و علاقه‌ای خاص داشت و لحظه‌ای از آن دوری نمی‌جست به طوری که هر وقت فرصت به جای بازی گوشی و شیطنت که خاص دوران کودکی هر انسان است به موسیقی روی می‌آورد و صفحه‌هایی را روی گرامافون می‌گذاشت و مدت‌ها به آن گوش فرا می‌داد و مات و مبهوت مجذوب موسیقی می‌گردید.

پدر و مادر وی که می‌دیدند فرزندشان چنین علاقه‌ای به موسیقی از خود نشان می‌دهد، برای بیشتر به شوق درآوردن وی، هر روز هنگام صرف صبحانه و ناهار و شام، صفحات متعددی را از هنرمندان آن زمان روی گرامافون گذارده و به نغمات آن گوش می‌دادند تا کودکشان هم از آن بهره‌مند گردد.

این وضع ادامه داشت تا این که وی به سن چهارده سالگی می‌رسد و از این زمان بود که پدرش برای او ویولونی تهیه می‌کند و او شروع به نواختن می‌کند. ملاح ابتدا نزد معلم نقاشی خود که از موسیقی هم بهره یی داشت تمرین را آغاز می‌نماید ولی چندی بعد نزد استادانی چون: ابوالحسن صبا، حسین یاحقی و علینقی وزیری رفته و به فراگیری علم موسیقی مشغول می‌گردد.

آرامگاه حسینعلی ملاح
زمانی که علینقی وزیری به ریاست مدرسه عالی موسیقی منصوب می‌گردد، ملاح به این مدرسه می‌رود و به‌طور مستمع آزاد ثبت نام می‌کند و در کلاس‌های این هنرستان شرکت می‌کند. در این هنگام که مدت هشت سال از نواختن و آشنایی وی با تار و سه تار و ویولون می‌گذشته، ابتدا نزد فروتن راد، تمرین و فراگیری ویلن، سپس هارمونی را نزد روح‌الله خالقی می‌آموزد و سرانجام از مدرسه عالی موسیقی کشور، موفق به دریافت دیپلم موسیقی می‌گردد. حسینعلی ملاح ضمن تحصیلات عالیه در هنر موسیقی، در دانشکده کشاورزی کرج نیز مشغول تحصیل و از همین دانشکده در رشته کشاورزی نیز فارغ‌التحصیل گردید ولی به جای اینکه با آب و خاک و گل و گیاه سرو کار پیدا کند چون عاشق موسیقی بود با ویولون، سه تار، تار و نت و آهنگ دمساز گردید و خدمات شایانی به موسیقی کشور نمود و آثار سرشناسی از خود در قسمت کتابت و تئوری موسیقی ایران از خود به جای نهاد که راه گشایی برای حال و نسل‌های آینده خواهد بود و شاید بتوان گفت بیش از هر نویسنده صاحب نامی در این راه گام برداشته و قلم زده که علاوه بر مطالب گوناگونی که در مجلات و روزنامه‌ها تحریر کرده باید از شرحی بر رساله موسیقی جامی، رساله موسیقی بهجت الروح، حافظ و موسیقی، تاریخ موسیقی ایران (جلد دوم)، سرگذشت کلنل وزیری، مشت زن، مونا و انا و دو اثر دیگر، انجمن دوستی و تفریح و چهار دختران فضل‌فروش و چهار نمایشنامه دیگر، زنده باد زندگی، فرهنگ سازها، ملکه ویکتوریا، و این اواخر، اثری بدیع و راهگشایی بزرگ به نام "پیوند موسیقی و شعر "که چاپ و منتشر گردید.

حسینعلی ملاح، علاوه بر موسیقی، با هنر نقاشی نیز آشنایی کامل دارد و آثار بزرگی از خود به جای نهاده که تصویرهای جالب و استثنایی کلنل وزیری و کمال الملک از آن جمله اند. با تمام این ویژگی‌ها، حسینعلی ملاح مردی است بی تکبر، خوش‌برخورد و مهماندوست، به طوری که درِ خانه‌اش همیشه به روی اهل موسیقی و علم و ادب باز بوده و هر کمکی که از وی به هنرآموزان موسیقی برمی‌آمده دریغ نمی‌ورزیده و چنین مردانی در کشورمان موجب پیشرفت موسیقی و علم و هنر است. بخشی از دستنوشته‌های حسینعلی ملاح توسط محقق و پژوهشگر جوان، جواد مهدویان در کتاب نخستین فرهنگستان به روایت اسناد به چاپ رسیده.

ملاح آهنگ‌های زیبا و جالبی ساخت که از آثار خوب و باارزشی موسیقی اصیل ایرانی است. وی علاوه بر نوازندگی با ویولون که ساز تخصصی‌اش می‌باشد با نواختن تار و سه تار نیز آشنایی کامل دارد و این سازها را نیکو می‌نواخت…

سرانجام به دنبال یک کسالت چندماهه در ساعت هشت شب ۲۷ تیر ۱۳۷۱ درگذشت.

آثار
----

### تألیفات

* «شرح زندگی غلامحسین درویش»
* *پیوند موسیقی و کلام*
* *تاریخ موسیقی ایران*
* *تاریخ موسیقی نظامی*
* *حافظ و موسیقی*
* «منوچهری دامغانی و موسیقی»
* *فرهنگ سازها*
* *شرح کامل صد غزل از حافظ*
* و مقالات بسیار در مجلات مختلف و *دانش‌نامهٔ ایرانیکا*

### ترجمه‌ها

* زنده باد زندگی
* دختران فضل‌فروش
* مونا و انا

### آثار صوتی

* رقص ژاله
* رؤیای هستی

منابع
-----

1. ↑
2. ↑  2521 (۲۰۲۰-۰۷-۱۸). «دربارهٔ حسینعلی ملاح». *ایرنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۵.
3. ↑  «یادنامه ای برای حسینعلی ملاح در سالروز درگذشتش». *ایمنا*. ۲۰۱۷-۰۷-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۵.
4. ↑  «بازخوانی یادداشت علی تجویدی دربارهٔ حسینعلی ملاح». *خبرگزاری ایلنا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۵.
5. ↑  «4 تیر 1399 مصادف با سال روز تولد حسینعلی ملاح». *موزه موسیقی*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۲۵ ژوئیه ۲۰۲۰.
6. ↑  ««حسینعلی ملاح» منتقد و مفسر توانمند موسیقی». *ایسنا*. ۲۰۱۷-۰۷-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۵.
7. ↑  «حسینعلی ملاح». *rasekhoon.net*. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۷-۲۵.

* «BBC ‮فارسی‬ - ‮فرهنگ و هنر‬ - حسینعلی ملاح، پژوهنده‌ای در سایه‬‬». بی‌بی‌سی قارسی.
* «یادی از استاد حسینعلی ملاح – گفتگوی هارمونیک Harmony Talk».
* «یادی از حسینعلی ملاح، موسیقی‌شناس ایرانی در سالروز درگذشتش».