نمای شبانه
**میانه (با نام قدیمی: مای‌آنا****)**  شرقی‌ترین شهر در بین مرکز استان آذربایجان شرقی و مرکز اداری شهرستان میانه است. این شهر در جنوب‌شرق استان قرار دارد و به‌واسطهٔ اینکه سال‌ها تنها راه ارتباطی منطقهٔ از طریق زنجان به بدنهٔ اصلی کشور از طریق درهٔ قافلانکوه بوده، به‌عنوان *دروازهٔ آذربایجان* شناخته می‌شود. مردم میانه به زبان ترکیِ آذربایجانی سخن می‌گویند. جمعیت این شهر بالغ بر ۹۸۹۷۳ نفر بوده (سال ۱۳۹۵ خورشیدی) و میانه پنجمین شهر پرجمعیت و چهارمین شهرستان پرجمعیت استان آذربایجان شرقی است.

ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۱۰۰ متر است و مهم‌ترین و معروف‌ترین محصول کشاورزی آن، سیب صادراتی است. از دیگر محصولات کشاورزی میانه می‌توان به گندم، برنج، هندوانه، جارو، گوجه‌فرنگی و خیار اشاره نمود که در شهرهای مختلف ایران توزیع می‌شود. در سال ۱۳۹۳ خورشیدی، شهرستان میانه رتبهٔ نخست تولید گندم و برنج و گوشت را در استان آذربایجان شرقی کسب کرد.

پیشینه
------

### قبل از اسلام

میانه در طول تاریخ در بین سلسله‌های مختلفی مانند ماد، هخامنشیان، آتروپاتن دست‌به‌دست گشته و در برهه‌ای از زمان سرزمین قوم ساگارتی بوده‌است.

در کتاب تاریخ ماد (کتاب) نوشته ایگور دیاکونوف آمده‌است: در بخش شمال شرقی درهٔ رود قزل‌اوزن رودکی که از کوهستان سهند سرازی می‌شود و شهر کنونی میانه بر کرانهٔ آن قرار دارد به قزل اوزن می‌ریزد. درهٔ این رودک و جویبارهایی که بدان می‌ریزند در دوران باستان ناحیهٔ زیکرتو را تشکیل می‌داد. قزل‌اوزن بالاتر از محل تلاقی رودک مزبور از جنوب به شمال جاری است. بخش علیای آن را قافلانکوه (گیزیل بوندا در قدیم) از ناحیهٔ دریاچهٔ ارومیه (ماننا) جدا می‌کند. آشوریان بیشتر این بخش قزل اوزن را ماد (مادای) می‌خواندند.

وجود کتیبه‌های آشوری و اورارتویی در بعضی مناطق آذربایجان و کشف آثار باستانی و مجسمه‌های سفالین در شهر میانه، قدمت تاریخی آن را به دوره‌های پیش از تشکیل دولت ماد می‌رساند.[]

در پی حفاری‌هایی که در سال ۱۳۵۲ شمسی در یکی از قریه‌های اطراف میانه به‌نام آرموداق انجام گرفت یک مجسمهٔ سفالین مربوط به دورهٔ ساسانیان کشف شد. این تندیس توسط رئیس ادارهٔ باستان‌شناسی وقت به موزهٔ باستان‌شناسی تبریز منتقل گردید.[]

استانداری آذربایجان شرقی نیز دربارهٔ وجه تسمیه این شهر به «میانه» می‌افزاید «در کتاب‌های تاریخی و سفرنامه‌های جهانگردان نام این شهرستان را میانج ثبت کرده‌اند. چون این شهرستان به نوشته برخی، پیش از میلاد مسیح در خط مرزی دو سرزمین ماد و پارت قرار گرفته بود و هم‌اکنون نیز در وسط مراغه و تبریز قرار دارد و مانند زاویه یک مثلث در میان آنها جای گرفته‌است یا این‌که چون بین دو شهر زنجان و تبریز واقع گردیده این نام را انتخاب کرده‌اند. با این حال شهرستان میانه در قرن‌های هفتم و هشتم هجری علاوه بر میانج نام دیگری چون گرمرود داشته و در برخی از کتاب‌های آن زمان برای شناسایی آن از هر دو نام (گرمرود و میانه) استفاده شده‌است.»

### پس از اسلام

کتاب فتوح البلدان احمدبن یحیی بلاذری از مشارکت جنگجویان این شهر در سپاه گردآمده توسط مرزبان اردبیل در مقابل حمله حذیفه بن یمان یاد کرده‌است. پس از چند روز نبرد شدید بین طرفین سرانجام مرزبان با حذیفه ازسوی همهٔ مردم آذربایجان صلح کرد بر این قرار که هشتصد هزار درهم ادا کند و کسی کشته نشود و به بردگی برده نشود و آتشکده‌ای ویران نگردد و متعرض کردان بلاسجان و سبلان و ساترودان نشوند و به‌ویژه مردم شیز از رقصیدن در عیدهای خود و انجام مراسمی که به جا می‌آورند ممنوع نگردند.

در کتاب البلدان یعقوبی و کتاب المسالک و الممالک نوشته ابن خردادبه از این شهر با نام میانج ذکر شده‌است.

نگاره‌ای از میانه اثر مطراقچی سده ۱۶ میلادی
کتاب صوره الارض نوشته ابن حوقل در مورد آبادی و عمران و کشاورزی این سامان اشاره کرده و آن را هم‌طراز شهرهای خونج و داخرقان و خوی و سلماس و مرند و تبریز و برزند و ورثان و موقان و بیلغان و باجروان ذکر کرده‌است.

حمدالله مستوفی که پس از حملهٔ مغول از این شهر بازدید کرده‌است در کتاب نزهةالقلوب آورده‌است: میانج شهری بوده‌است و اکنون به قدر دیهی مانده و چند موضع از توابع اوست و هوای گرم دارد و عفن و درو پشه بسیار بود؛ و گرمرود ولایتی است در او صد پاره دیه بود هوایش خوشتر از میانج بود. حاصلشان غله و پنبه و انگور و میوه و برنج و دیگر حبوبات باشد. آبش از آن کوه‌ها جاری‌ست و فضلابش در سفیدرود ریزد؛ و مردمش سفیدچهره و ترک اخلاق‌اند. حقوق دیوانیش بیست و پنج هزار و هفتصد دینار است. برگرفته از کتاب شاه عباس بزرگ نوشته فؤاد فاروقی ص ۸۱۰ و ۸۱۱

### آثار باستانی

در نقشهٔ امپراتوری ایران که توسط آقای Emanuel Bowen در سال ۱۷۴۷ میلادی در زمان دودمان افشاریان ترسیم شده‌است، این شهر به صورت Miana یا **میانا** ذکر شده‌است.

میانه در دوره افشاریان توسط Emanuel Bowen در سال ۱۷۴۷ میلادی
از آثار باستانی میانه می‌توان به پل شهر چای، بقعهٔ امامزاده اسماعیل و تپه خاک (قلعه نجفقلی خان) اشاره کرد.

آرامگاه امامزاده اسماعیل
از آثار باستانی شهرستان میانه می‌توان به مسجد سنگی ترک، پل دختر، قلعهٔ دختر، شهر سوختهٔ کاغذکنان، کاروانسرای جمال‌آباد کاغذکنان اشاره کرد.

#### قیز قالاسی (قلعه دختر)

**قیز قالاسی** یا *قلعه دختر* (ترکی آذربایجانی: Qız qalası) در شهرستان میانه قرار داشته و به شماره ۸۷۰ جزو آثار ملی ثبت شده‌است. این قلعه در دو کیلومتری پل‌دختر (میانه) در رشته کوه قافلانکوه واقع شده‌است. این قلعه به‌شکل کثیرالاضلاع غیرمنتظم ساخته شده و به سه قسمت تقسیم می‌شود.

قیز قالاسی
در گویش محلی نام این قلعه *قیز قالاسی* به‌معنای *قلعه دختر* می‌باشد. راجع به نام قلعه روایاتی رایج است از آن جمله که دختر پادشاهی بر علیه پدر خویش شورش می‌کند و پدر او را به نقطهٔ دور تبعید و برای وی قلعه‌ای ساخته در آنجا محبوسش می‌کند. دختر شاه به امید آزادی خویش روزشماری می‌کند و چوپانی که آن‌طرف **رود قزل‌اوزن** به چوپانی مشغول بوده توجه او را جلب می‌کند و این دو عاشق هم می‌شوند و چوپان هر شب رودخانهٔ سرد و خروشان **قزل اوزن** را می‌شکافت و به دیدار شاهزاده‌خانم می‌آمد و شاهزاده‌خانم برای آنکه رنج این کار را از چوپان رفع سازد پلی بر روی رودخانه می‌زند و چوپان اولین کسی است که از روی پل رد می‌شود و به دیدار شاهزاده‌خانم می‌آید.

Qiz castle of Mianeh has been recorded in list of national opuses of Iran with register number 870.
همچنین روایت است بازرگانی برای در امان ماندن دختر خود از دست مغولان برای دختر خود در این منطقه قلعه می‌سازد ولی به مرور زمان و حسن روابط و پس از مرگ بازرگان دختر وی برای توسعهٔ تجارت بازرگانان آذربایجان با دیگر کشورها این پل (پل دختر) را می‌سازد.

عقیدهٔ باستان‌شناسان بر این است که این قلعه مانند قلعه‌دخترهای دیگر توسط ایزدبانو ناهید (آناهیتا) ساخته شده‌است. پرستشگاه‌های این ایزدبانو را اغلب در بلندی‌ها می‌ساختند و حاکمان و بازرگانان و کشاورزان هرساله با هدایای نفیس عازم این پرستشگاه‌ها می‌شدند چراکه ملکه ناهید فریادرس زنان و آزادی و حریت نعمت و فراوانی آب و باران تنها کسی بوده که در اقتصاد و نبرد پشتیبان این مرز و بوم بوده‌است. این قلعه‌ها بیشتر در کنار رودخانه‌های عظیم و دریاها ساخته می‌شده‌است.

#### کاروانسرای جمال‌آباد کاغذکنان

کاروانسرای جمال آباد میانه
کاروانسرای جمال آباد مربوط به دورهٔ صفوی است و در شهرستان میانه، بخش کاغذکنان، روستای جمال‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۱۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

#### ۲۳ پل

۲۳ پل میانه
**پل شهر چای** یا **۲۳ پل** مربوط به دورهٔ صفوی بوده و در شهرستان میانه، روستای راه‌آهن واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۲۸ مرداد ۱۳۴۸ با شمارهٔ ثبت ۸۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

وجه به شکل معماری می‌توان آن را منتسب به دوران صفویان دانست که سبک معماری و نوع مصالح به‌کاررفته در ساخت آن همان سبک و مصالحی است که در ۳۳ پل اصفهان مورد استفاده قرار گرفته تنها با این تفاوت که ۲۳ پل شکل ساده‌تری دارد.

آموزش عالی
----------

* دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه
* دانشگاه پیام نور مرکز میانه
* دانشکده فنی و مهندسی
* آموزشکده فنی پسران
* مجتمع آموزش عالی سلامت میانه
* دانشگاه غیرانتفاعی عین‌القضات
* دانشگاه جامع علمی و کاربردی میانه
* دانشکده فنی سما

صنعت
----

### فولاد آذربایجان

کارخانهٔ فولاد آذربایجان بزرگ‌ترین کارخانهٔ فولاد شمال‌غرب کشور و تنها کارخانهٔ تولید فولاد در استان آذربایجان شرقی است که در شهرستان میانه واقع شده‌است. این کارخانه در زمینی به مساحت ۴۶ هکتار در ۳ کیلومتری جنوب شرق شهر میانه قرار گرفته‌است. فولاد آذربایجان قادر است سالانه ۵۵۰٬۰۰۰ تن انواع میلگرد، تسمه، ناودانی و مفتول تولید کرده و به بازار عرضه کند. این کارخانه از اوایل سال ۱۳۸۰ شروع به‌کار نموده‌است.

### گیربکس میانرو

شرکت تولیدی قطعات گیربکس میانرو زیر نظر شرکت نیرو محرکه قزوین در سال ۱۳۸۲ با حضور بخش خصوصی واقع در شهرک صنعتی شماره یک شهرستان میانه تأسیس و در سال ۱۳۸۵ با استفاده از نیروی فعال و متخصص و دوره دیده شروع به فعالیت نموده ضمناً تمامی پرسنل کارمندی و مهندسی و کارگری بومی می‌باشد.

این شرکت در زمینی به مساحت ۷ هکتار و دارای ۶ سوله که هر کدام به مساحت ۱۲۰۰ متر مربع بوده‌است. ماشین آلات این شرکت از نوع تراش سی ان سی بوده که اپراتورهای مربوطه نسبت به محل ظکار از تخصص کافی بر خوردار می‌باشد. تأمین قطعات این شرکت از نیرو محرکه و ایران خودرو و تراکتورسازی تبریز به صورت فورج بوده و پس از تراشکار (بلنک) را شرکت نیرومحرکه ارسال می‌نماید و شرکت نیرو محرکه با اعمال عملیات دنده زنی و مونتاژ به صورت مجموعه گیربکس آماده به ایران‌خودرو ارسال می‌کند.

**کارخانه نوآوری ایرانیان میانه**

کارخانه نوآوری ایرانیان میانه به عنوان اولین کارخانه نوآوری شمالغرب کشور و استان آذربایجان شرقی و اولین کارخانه نوآوری در سطح شهرستان های کشور در سال ۱۴۰۰ در شهرستان میانه بنیان نهاده شد که مرکز این کارخانه عظیم در زمینی به وسعت ۵۰ هکتار واقع در جاده میانه به ترک می باشد که گروه سرمایه گذاری مگاصا وظیفه ی ساخت و مدیریت این مجموعه را برعهده دارد. 

فاز اول این کارخانه با حضور مسئولان ارشد استان آذربایجان شرقی در سی ام تیرماه ۱۴۰۱ کلنگ زنی شد.

مشاهیر
------

### عالمان و دانشمندان

قاضي ابوالحسن ميانجي ـ قاضي، فقيه، متوفّاي 471 قمري         

قاضي ابوبکرمحمد ميانجي ـ قاضي القضات همدان ، متوفّاي 502 قمري    

عين القضات ميانجي ـ فيلسوف، منطقي، قاضي، متولد 492 قمري

ابوعبدالله محمد ميانجي ـ فقيه و اصولي، زنده در 533 قمري      

علاّمه خونجي ـ فيلسوف، منطقي، قاضي، پزشک، متولد590 قمري           

گشتاسب خونجي ـ دانشمند قديمي ، متولد 667 قمري 

مولانا يوسف گرمرودي ـ عارف قرن ششم و هفتم قمري           

مجدالدين خونجي حلواني ـ عارف ، زنده در 884 قمري           

نجم الدين خونجي ـ فيلسوف ، زنده در 888 قمري      

درويش محمد خونجي ـ عارف و صوفي قرن نهم و دهم قمري   

محمود العلوي ـ عالم ، زنده در 1028 قمري   

قاضي مرادبخش گرمرودي ـ قاضي، عارف، زنده در 1050 قمري 

معمار تاجر ميانجي ـ معمار ، زنده در 1209 قمري        

ملا نصرالله گرمرودي ـ عالم قرن 12 قمري    

مولانا الله ويردي ـ شارح شرح الهدايه، زنده در 1215 قمري       

شيخ علي ميانجي ـ عالم ، زنده در 1263 قمري

قطب الدين عبدالرحمن خونجي ـ فقيه، اصولي و منطقي           

ملا محمدباقر خلخالي ـ قاضي ، مجتهد ، شاعر، متولد 1246 قمري           

سيد صدرالدين ميانجي ـ تاريخ نگار ، زنده در 1311 قمري         

ميرزا رفيع گرمرودي ـ تاريخ نگار ، متوفّاي 1330 قمري

ميرزا احمد گرمرودي ، مستعان الممالک ـ عالم ، زنده در 1334 قمري      

احمد خونجي ـ شاعر ، تاريخ نامعلوم

علاءالدين خونجي ـ عارف ، تاريخ نامعلوم    

### کاتبان و منشیان

سيدصالح حسيني گرمرودي ـ کاتب ، زنده در 1070 قمري        

مسلم اردبيلي ـ کاتب ، زنده در 1078 قمري   

کاظم گرمرودي ـ کاتب ، زنده در 1086 قمري

عبدالعظيم گرمرودي ـ کاتب ، زنده در 1188 قمري      

عليمحمد گرمرودي ـ کاتب و نويسنده ، زنده در 1242 قمري     

نجفعلي گرمرودي ـ کاتب ، زنده در 1256 قمري         

ميرزا علي انصاري اشلقي ـ شاعر ، خطاط ، متوفاي 1280 قمري  

ميرزا علي خان گرمرودي ـ منشي اميرکبير، خطاط، اديب، قرن 13 قمري   

ميرزا عبدالله خان گرمرودي مبين الملک ـ خوشنويس ، حاکم فارس، قرن 13         

علينقي انصاري اشلقي ـ عالم، اديب، خوشنويس ، زنده در 1297 قمري     

اسحاق انصاري گرمرودي ـ کاتب ، زنده در 1308 قمري           

سراج سلطان ـ منشي دربار، کاتب ، زنده در 1314 قمري

ح‍س‍ن گ‍رم‍رودي‌ ـ کاتب ، زنده در 1315 قمري           

اديب العلما ـ کاتب ، زنده در 1319 قمري      

علي شيخدرآبادي ـ مصحح کتاب ، زنده در 1323 قمري

ميرزا معصوم  گرمرودي ـ کاتب ، زنده در 1340 قمري 

  

### شاعران و سخنوران

ظهير خونجي (ظهير)         

افغان گرمرودي (افغان)      

فناي قاراباغي (فنا)

بيان الملک (نثار)  

ميرزا محمد حسين اديب گرمرودي  

اشرف گرمرودي (اشرف)   

بحري ميانجي (بحري)      

محمدعلي ميانجي (وفايي)  

ميرزا عبدالرحيم گرمرودي (ساغر)   

ملا سامي (سامي) 

ميرزا محمد خليفه (عاجز)  

رسمي ميانجي (رسمي)      

ملا محمدباقر خلخالي (باقر)           

ميرزا عبدالعلي کاغذکناني   

ميرزا علي کاغذکناني (عشقي)         

سطوت الممالک محمدتقي خان اميرتومان (سطوت)     

رستم خان کاغذکناني (رستم)          

ميرزا عبدالله عاجزي (عاجز)           

ميرزا سيفعلي بهمني (بهمني)           

ميرزا عبدالرزاق بهمني (پيرمرد)       

شيخ حسن مدحت (مدحت)           

حبيب ساهر ؛ پدر شعر نوي ايران (ساهر)       

هاشم اميرمقدم اخگر (اخگر)           

جمشيدخان مُبکي (مبکي)  

عراقلي حسن بشيرلي (بشيرلي)       

مهدي آذر مازندراني (آذر)  

قربانعلي اجلي (واثق)        

ميرحميد غياثي (موسوي)   

قادر طهماسبي (فريد)        

 

### عالمان حوزوی

ملا محمد نقابادي 

آيت الله سيدهاشم ترکي     

آيت الله سيدموسي مجتهد ترکي      

آيت الله سيدواسع مجتهد ترکي       

آيت الله حجتي    

ملا مرادعلي گرمرودي      

آيت الله حسيني زنجاني ـ مرجع تقليد           

آيت الله شيخ هادي نيّري   

آيت الله محمدباقر ملکي تَرکي ـ مفسّر قرآن    

آيت الله العظمي شيخ مسعود سلطاني ـ مرجع تقليد      

آيت الله سيدعبدالستار محمدي        

آيت الله سيد ابراهيم مرتضوي         

آيت الله شيخ علي کتاني     

آيت الله العظمي بنارواني ـ مرجع تقليد          

آيت الله ملامحمدحسن ميانجي ـ مفسّر قرآن   

آيت الله ميرزا علي احمدي ميانجي   

آيت الله العظمي شبيري زنجاني ـ مرجع تقليد 

آيت الله رباني ـ مفسّر قرآن 

شيخ عمران عليزاده ـ مفسر نهج البلاغه         

حاج سيدکاظم حسيني       

حاج شيخ عبادالله سرشار تهراني ـ محقق و مؤلف علوم ديني      

حاج سيدجعفر ميرعظيمي   

شيخ عبدالرحيم اباذري
    
 

### هنرمندان و دانشمندان معاصر

هادی کاظمی(بازیگر)

محمد علیزاده(خواننده)

شهرام محمودی(والیبال)

سعید مهری (فوتبالیست)

داریوش اقبالی -خواننده

محمدعلي علاّمي  ـ ژورناليست       

اسکندر فيروز ـ پدر محيط زيست ايران         

استاد محمود طلوعي ـ نويسنده و محقق        

استاد آشيق بولود ـ استاد ساز و آواز آذربايجاني           

صمد قاسمي ـ پير عکاس ايران        

استاد جواد جواهري ـ استاد ساز و آواز         

استاد اجلي ـ خالق سبک گلگشت، معمار، خوشنويس، نقاش، شاعر          

پروفسور دکتر حسين ميرجعفري ـ استاد تمام رشته تاريخ          

پروفسور دکتر علي اميني ـ استاد تمام رشته زنان و زايمان          

استاد شمس خلخالي ـ خالق سبک سوراليسم با سوژه ، شاعر      

جمشيد هاشمپور (آريا) ـ بازيگر سينما           

فريدون صالحي ـ ويولونيست         

آقا سليم عبدالله اوف ـ استاد تار آذربايجاني     

استاد بهرام سارنگ ـ استاد آواز        

استاد اميرعطايي ـ سازنده سازهاي سنّتي         

جعفر پناهي ـ کارگردان سينما          

استاد حبيب اژدري (شاهد)ـ خالق هنر سنگ نگاري، مجسمه ساز، موسيقيدان         

دکتر اسماعيل آغاسي ؛ پزشک         

      

### سیاستمداران و دولتمردان

ميرزا مسعود انصاري ـ نخستين وزير امورخارجه ايران کبير       

مؤتمن الملک ـ وزير امورخارجة ايران          

مشاورالممالک ـ وزير امور خارجه احمدشاه قاجار و رضاشاه پهلوي         

ميرزا فتّاح خان گرمرودي ـ مستوفي کل نظامي ، نويسنده ، سياستمدار      

محمدخان سعدلو ـ از حاکمان و نظاميان دوره صفوي به بعد       

عباسعلي پنبه اي ـ فعال جنبش مشروطيت      

ميرزا محسن خان ميانجي (مجدالوزاره) ـ سياسي         

غفارخان ـ مبارز مشروطيت

حجه الاسلام والمسلمين مهدي احمدي ميانجي ـ معاون قوه قضائيه         

مهندس سيدحسين هاشمي ـ استاندار تهران    

 

### ورزشکاران

کاظم رجبي ـ قوي ترين مرد معلول جهان      

روح الله داداشي ـ قويترين مرد جهان

يوسف کرمي ـ قهرمان تکواندوي جهان         

  

### مشاهیر زن

کمينه خانم ـ شاعر           

خانم صديقه محمدي ـ کهنسالترين مربي قرآني کشور          

خانم توران شادپور ـ اسطوره دو و ميداني زنان قاره کهن

خانم افسر اسدي ـ بازيگر سينما

جستارهای وابسته
---------------

* جمعیت شهرهای استان آذربایجان شرقی

منابع
-----

1. ↑  «میانه کجاست | همه چیز درباره شهر میانه». ۲۰۲۴-۰۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۰۶.
2. 1 2  «تعداد جمعیت و خانوار به تفکیک تقسیمات کشوری براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۷.
3. 1 2  «گزارش وضعیت مناطق نابسامان شهری و عملکرد ستادهای استانی و شهرستانی» (PDF). شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۷ مارس ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۷.
4. ↑
5. ↑  «میانه کجاست | همه چیز درباره شهر میانه». ۲۰۲۴-۰۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۳-۰۶.
6. ↑  اطلس جامع گیتاشناسی ایران، سعید بختیاری
7. ↑  «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ خورشیدی». درگاه ملی آمار. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۷.
8. ↑  /newstext.php?nn=13930404000649 میانه مقام نخست در تولید سیب و گندم و برنج را در زنجان دارد]
9. ↑  ای. م. دیاکونوف. *تاریخ ماد*. ترجمه کریم کشاورز. انتشارات: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. تهران ۱۳۸۰. شابک ‎۹۶۴−۴۴۵−۱۰۶−۶
10. ↑  <ref> بایگانی‌شده در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine
11. ↑
12. ↑   احتمالاً همان میان رودان یا بین‌النهرین است.
13. ↑  تخت سلیمان فعلی
14. ↑  ترجمه فتوح البلدان، نویسنده: ابوالحسن احمد ابن یحیی بلاذری متوفی 279 هجری قمری، مترجم: محمد توکل، نشر نقره تهران، 1337
15. ↑  ترجمه البلدان یعقوبی، نویسنده: احمد بن ابی یعقوب یا ابن واضح یعقوبی متوفی 284 هجری قمری، مترجم: محمد ابراهیم آیتی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1356
16. ↑  ترجمه المسالک و الممالک، نویسنده: عبیدالله ابن عبدالله ابن خرداد به، ق۳۰۰–۲۱۱ هجری قمری، مترجم: سعید خاکرند، مؤسسه مطالعات و انتشارات تاریخی میراث ملل؛ مؤسسه فرهنگی حنفاآ، ۱۳۷۱
17. ↑  صوره الارض، ارمینیه و آذربایجان والران، نویسنده: ابی القاسم محمد بن علی بن حوقل النصیبی، دار صادر - بیروت، ۱۹۳۶ میلادی - صفحهٔ ۳۳۶
18. ↑
19. ↑  نزهه القلوب، نویسنده: حمدالله مستوفی قزوینی، ۷۴۰ قمری، مصحح: محمد دبیر سیاقی، ۱۳۳۶ شمسی، در ذکر بلاد آذربایجان، صفحه ۹۹،
20. ↑
21. ↑
22. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۷ آوریل ۲۰۱۶.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
میانه (آذربایجان شرقی) ***دارد.*** |

* درگاه آذربایجان

* سایت معاونت استانداری و فرمانداری ویژه شهرستان میانه
* پایگاه خبری فردای میانه - اخبار و اطلاع‌رسانی‌های شهرستان میانه
* شهرداری میانه


| * ن
* ب
* و
جاذبه‌های گردشگری شهرستان میانه |
| --- |
| جاذبه‌های طبیعی | 

|  |  |
| --- | --- |
| کوه‌ها | آغ داغ • اجاق داغی • چاخار • چینیر • قیسیر • یهر آلان |
| رودها | قزل‌اوزن • شهرچای • قارلانقو • قوروچای • گرمه‌چای |
| آبشار‌ها | آبشار بلوکان • آبشار‌های وحیل • آبشار دویچ |
| دریاچه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| طبیعی | تالاب ماهی آباد • فاضل گلی • گؤل یوردی • دریاچه گوندوغدی |
| مصنوعی | دریاچه سد آیدوغموش • دریاچه سد اونلیق |

 |
| چشمه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| آب معدنی | چشمه سیدلر |
| آب گرم | آبگرم ممان • آبگرم ایورق • آبگرم گودرق |

 |
| دره‌ها | اورمان دره‌سی |
| صخره‌ها | قارتال قایاسی • احد اوچان |
| غارها | غار آتدرسی • غار توشمانلو |

 |
| جاذبه‌های تاریخی | 

|  |  |
| --- | --- |
| پل‌ها | پل دختر • پل شهر چای • پل پردلیس |
| قلعه‌ها | قلعه دختر • قلعه نجفقلی‌خان • گلین قالاسی • داش قالا • برجهای سنجنده |
| کاروانسراها | کاروانسرای جمال‌آباد |
| سایر | سد تاریخی قاضیلو • مجموعه زیرزمینی کندوان |

 |
| جاذبه‌های مذهبی | 

|  |  |
| --- | --- |
| بقاع متبرکه | بقعه امامزاده اسماعیل (ع) • بقعه امامزاده محمد (ع) |
| مساجد | مسجد سنگی ترک • مسجد شیخ طبق • مسجد خوبستان • مسجد خاتون‌آباد |

 |
| خوردنی‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| غذاها | ماهی ساجی میانه |

 |
| رویدادها | مراسم اویوخلو  •  داغچیلار بایرامی |


| * ن
* ب
* و
نشریه‌های میانه |
| --- |
| هفته‌نامه‌ها | 
* قافلان

 |

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان میانه |
| --- |
| **مرکز** | 
* **میانه**

 |
| **بخش‌ها** | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* آچاچی
* **میانه**

 |
| **دهستان‌هاو روستاها** | 

|  |  |
| --- | --- |
| اوچ‌تپه شرقی | آغچه‌دربند • آغ‌ورن • بیگ‌بلاغی • **پورسخلو** • تازه‌کند شور • حصار قرانقو • خطب • داش‌بلاغ • داش‌کسن • سیاه‌کمر • شمی‌کندی • شورجه قاسم • قاسم‌درق • قاضی‌ولی • قره‌جه‌قیا • قلعه‌جوق الفلو • قلیج‌چی • قمقان • قهرمانلو • گلوجه اسلام • گونلو |
| شیخ‌درآباد | امیرآباد • **شیخدرآباد** • کرکچی • ینگ‌آباد چای |
| قافلانکوه غربی | آغ‌قشلاق • ارباط • اسلام‌آباد • جهنددیز • حسن‌آباد • دیزگوین • زاویه • سبز • شهیدلو • فراهیه • قواق عمولر • که • گرده‌لائین • گلوجه خالصه |
| قزل‌اوزن | ارس • بولانلیق • حلاج سفلی • حلاج علیا • دادلو • طغای • قالوجه • قره‌آوری • **قویوجاق** • قویولار • کهریز • گوگرچین‌لو |
| کله‌بوز شرقی | اکرم‌آباد • بداغ‌بیگ • چای‌تلوار • خانیوردی • زرده‌ملک • زرنق • سمکلو • طوق • عاقل • قراجه • قره‌بلاغ • قورجاق • کرامه • کمرکوه • **کنگاور** • کولا • گلبوس • گلوجه یدی‌بلاغ • یدی‌بلاغ • ینگ‌آباد کوه |
| کله‌بوز غربی | آغ‌طورق • آغدرک • الله‌داد • **باشماق** • تلواربلاغی • تلیم‌کندی • چخمور • خلیفه‌کمال • دریندرق • دمیرچی • دوزنان • زرشلو • عجمی کله‌بوز • قره‌طورق • قواق سفلی • قواق علیا • کریم‌آباد |
| گرمه جنوبی | امیرآباد • باتلاق • باغ دره‌سی • برنلیق حسین‌خان • برنلیق مددخان • بنیان‌آباد • بیرون • پاورس • تازه‌کند دیوانعلی • توپ‌قره • جلودار • جین‌قشلاقی • چتاب سفلی • چتاب علیا • چرکینلو • چهارخانوار • حسن‌خان‌باغی • خلیفه‌باغی • خوبستان • داوند • دول‌قشلاقی • دوه‌داشی • زناری • ساوجبلاغ • سورناکهل • علی‌قشلاقی • کهبان • کوخه‌قشلاق • کوهستانق • گاوانی • **گوندوغدی** • مروشین • ممان • هشی‌آباد • همپا • وردوق • وکند • ولیین • وهیل • یله‌قارشو • ینگی‌کندی |

 |

 |
| ترکمانچای | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* **ترکمانچای**

 |
| **دهستان‌هاو روستاها** | 

|  |  |
| --- | --- |
| اوچ‌تپه غربی | بیات سفلی • **خاتون‌آباد** • رضاخانلوی سفلی • سیدلر • شال • شیخ‌طبق • قباق‌تپه • قلعه‌جوق نجف‌قلی‌خان • کسجین • گلوجه غمی • ناولیق |
| بروانان شرقی | اشنار • برزلیق • بلوکان • چپقلو • چناق‌بلاغ • حلمسی • دستجرد • صومعه سفلی • **صومعه علیا** • عجمی • قره‌تپه • قشلاق برزلیق • گاوینه‌رود • نودیق • ورنکش |
| بروانان غربی | آلاتیمور • بالسین شریف‌آباد • برجوان • بقرآباد • بلغه‌تیمور • بیجرلو • تندرلو • تیرآباد • جیرانبلاغی • سانیان سفلی • سونج سفلی • سونج علیا • شیخ‌احمدلو • **غریب‌دوست** • قره‌جه‌قیه • کلهر • گوگدرق • ملاحاجی • مهماندوست • یالقوزآغاج • ینگجه |
| بروانان مرکزی | اورنجق • خواجه‌غیاث • کوهسالار سفلی • کوهسالار علیا • ورزقان |

 |

 |
| کاغذکنان | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* **آقکند**

 |
| **دهستان‌هاو روستاها** | 

|  |  |
| --- | --- |
| قافلانکوه شرقی | آیدمیر • احمدآباد گروس • افشار • بادلو • باغجغاز علیا • باغچغاز سفلی • جمال‌آباد • **چولاقلو** • حسن‌آباد • سلیمانلو • قاضی‌کند • قراجه اربط • قره‌حاجیلو • قزل‌بلاغ • قوشه‌بلاغ • گل‌تپه حسن‌آباد • لله‌لو • نوروزآباد |
| کاغذکنان شمالی | ابابین • احمدآباد خانلیق • اسکوق • اورق • اولیاجه • باغبانان علیا • برانقار • بهمن‌آباد • تختمیشلو • خلف • خورده‌بلاغ • رشیدآباد • زرنجین • سهل‌آباد • سورق • شاه‌علی‌بیگلو • قاراب سفلی • قاراب علیا • **قره‌بلاغ** • قره‌صفرلو • قشلاق • قلعه اصلانیان • قلعه‌سنگی • قوچغار • کلیان • کهورین • گل گلاب • گلوجه • گنجین • گورجیق • ماوی • یان‌بلاغ |
| کاغذکنان مرکزی | استانجین • اندرود سفلی • اندرود علیا • باش‌بلاغ • حاجی‌محمودلو • حاجی‌میر • خیرآباد • داش‌بلاغ • دونبلی • دویچ • سردرق • سلیمان‌قشلاق • شیخلر • شیرین‌بلاغ • طوین • قاضیلو • قره‌قانلو • قزلجه • گاو • گل‌تپه خیرآباد • مندجین • ولستان • ینگی‌کند |

 |

 |
| کندوان | 

|  |  |
| --- | --- |
| **شهرها** | 
* **ترک**

 |
| **دهستان‌هاو روستاها** | 

|  |  |
| --- | --- |
| تیرچایی | آغچه‌قشلاق • اونلیق • **ایشلق** • ایورق • بالسین • برنجق • تجره‌رود • چرن • چنار • خلیفه‌لو • خواجه‌ده • دیشاب • شیویار • قشلاق سلمانی • قشلاق سوپورگلی • قشلاق موسی‌بیگ • کسلان • کلاله • گاولیق • نقاآباد • نقلان • نودوزق • ونجان |
| کندوان | آوین مسجدلو • افضل • النجارق • ایدی‌گوز • باللوجه • بناروان • تازه‌کند پروچ • ترناب • چرور • چشمه‌کش • حاجی‌همتلو • حصار میدان‌داغی • خانقاه • دیزج • زرنکش • سرخه‌حصار • صومعه کبودین • طارون • علی‌بیگلو • فندقلو • قراجه میدان‌داغی • قره‌حاجی سفلی • قره‌حاجی علیا • قشلاق سیف‌الدین • کزرج • کندوان • گمین • گنگدیک • ماهی‌آباد • مونق • نشق • نشلانده • هندلان |
| گرمه شمالی | **آرموداق** • اکبرآباد • برزق • بسیط • تجرق • توشمانلو • حاج‌خلیل • حاجی‌یوسف‌لو سفلی • حاجی‌یوسف‌لو علیا • خناوند • دلی‌قیز • ذاکر • سنقرآباد • سوتی • سورباق • سوین • سیدلر • سیدمنصور • طوین • قره‌قیه • قزل‌یاتاق • کلکش • کله‌گاه • لیوانلو • ملک • نی‌باغی • هفت‌چشمه • یال‌قشلاقی • ینگجه دلیگانلو |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
استان آذربایجان شرقی |
| --- |
| مرکز | تبریز | موقعیت استان در نقشه ایران
نقشه شهرستان‌های استان
تبریز، مرکز و پرجمعیت‌ترین شهر استان
مراغه، دومین شهر پرجمعیت استان
مرند، سومین شهر پرجمعیت استان
اهر، چهارمین شهر پرجمعیت استان
میانه، پنجمین شهر پرجمعیت استان
بناب، ششمین شهر پرجمعیت استان
سهند، هفتمین شهر پرجمعیت استان |
| شهرستان‌ها(و بخش‌ها) | آذرشهر (حومه، گوگان، ممقان) • اسکو (مرکزی، ایلخچی) • اهر (مرکزی، فندقلو) • بستان‌آباد (مرکزی، تیکمه‌داش) • بناب (مرکزی) • تبریز (مرکزی، باسمنج، خسروشاه) • جلفا (مرکزی، سیه‌رود) • چاراویماق (مرکزی، شادیان) • خداآفرین (مرکزی، گرمادوز، منجوان) • سراب (مرکزی، مهربان) • شبستر (مرکزی، تسوج، صوفیان) • عجب‌شیر (مرکزی، قلعه‌چای) • کلیبر (مرکزی، آبش‌احمد) • مراغه (مرکزی، سراجو) • مرند (مرکزی، کشکسرای، یامچی) • ملکان (مرکزی، لیلان) • میانه (مرکزی، ترکمانچای، کاغذکنان، کندوان) • ورزقان (مرکزی، خاروانا) • هریس (مرکزی، خواجه) • هشترود (مرکزی، نظرکهریزی) • هوراند (مرکزی، چهاردانگه) |
| شهرها | آبش‌احمد • آچاچی • آذرشهر • اربطان • آقکند • اسفهلان • اسکو • اهر • ایلخچی • باسمنج • بخشایش • بستان‌آباد • بناب • بناب مرند • تبریز • ترک • ترکمانچای • تسوج • تیکمه‌داش • تیمورلو • جلفا • جوان‌قلعه • خاروانا • خامنه • خداجو • خسروشاه • خمارلو • خواجه • خوشه‌مهر • داریان • دوزدوزان • دیزج حسین‌بیگ • زرنق • زنوز • سراب • سردرود • سهند • سیس • سیه‌رود • شبستر • شربیان • شرفخانه • شندآباد • صوفیان • عاشقلو • عجب‌شیر • علیشاه • قره‌آغاج • کردکندی • کشکسرای • کلوانق • کلیبر • کوزه‌کنان • گوگان • لاریجان • لاهیجان • لیلان • مبارک‌شهر • مراغه • مرند • ملکان • ممقان • مهربان • میانه • نظرکهریزی • وایقان • ورزقان • هادیشهر • هریس • هشترود • هوراند • یامچی |
| دهستان‌ها(محال‌ها) | آبش‌احمد • آجی‌چای • آذغان • آغمیون • آلان برآغوش • آلمالو • ابرغان • اردلان • ارزیل • ارسی • ازومدل جنوبی • ازومدل شمالی • اسپران • اوجان شرقی • اوجان غربی • اوچ‌تپه شرقی • اوچ‌تپه غربی • اوچ‌هاچا • باروق • باویل • بدوستان شرقی • بدوستان غربی • بروانان شرقی • بروانان غربی • بروانان مرکزی • بزکش • بسطاملو • بکرآباد • بناب • بناجوی شرقی • بناجوی شمالی • بناجوی غربی • پیغان‌چایی • تازه‌کند • تیرچایی • تیمورلو • جزیره • جوشین • چاراویماق جنوب شرقی • چاراویماق جنوب غربی • چاراویماق شرقی • چاراویماق شمال شرقی • چاراویماق مرکزی • چله‌خانه • چهاردانگه جنوبی • چهاردانگه شمالی • چهرگان • حومه • خانمرود • خضرلو • داران • دستجرد • دودانگه • دولت‌آباد • دیزجرود شرقی • دیزجرود غربی • دیزمار شرقی • دیزمار غربی • دیزمار مرکزی • دیکله • ذوالبین • رازلیق • رودقات • زنوزق • سراجوی جنوبی • سراجوی شرقی • سراجوی شمالی • سراجوی غربی • سردصحرا • سلوک • سهند • سهندآباد • سیدان • سیس • سینا • شبلی • شجاع • شربیان • شورکات جنوبی • شهرک • شیخ‌درآباد • شیرامین • صایین • عباس شرقی • عباس غربی • علی‌آباد • قاضی‌جهان • قافلانکوه شرقی • قافلانکوه غربی • قبله‌داغی • قرانقو • قره‌ناز • قزل‌اوزن • قشلاق • قشلاق • قوریگل • قوری‌چای شرقی • قوری‌چای غربی • کاغذکنان شمالی • کاغذکنان مرکزی • کشکسرای • کله‌بوز شرقی • کله‌بوز غربی • کندوان • کوهسار • کوهستان • کیوان • گاودول شرقی • گاودول غربی • گاودول مرکزی • گرمادوز شرقی • گرمادوز غربی • گرمه جنوبی • گرمه شمالی • گنبر • گونی شرقی • گونی غربی • گونی مرکزی • گویجه‌بل • لاهیجان • لیلان جنوبی • لیلان شمالی • ملایعقوب • منجوان شرقی • منجوان غربی • مواضع‌خان شرقی • مواضع‌خان شمالی • مولان • مهرانرود جنوبی • مهرانرود مرکزی • مهران‌رود • میدان‌چای • میشاب شمالی • میشو جنوبی • میشه‌پاره • نظرکهریزی • نقدوز • نوجه‌مهر • ورقه • ورگهان • هرزندات شرقی • هرزندات غربی • یالقوزآغاج • یکانات • ینگجه • ییلاق |
| جاذبه‌های گردشگری | آبشار آسیاب‌خرابه • آبشار پیربالا • آبشار سرکنددیزج • آبشار عیش‌آباد • آبشار گل‌آخور • آرامگاه شیخ شهاب‌الدین اهری • آرامگاه شیخ محمود شبستری • ارگ علیشاه • بازار تبریز • برج خلعت‌پوشان • برج مدور • بوستان ایل‌گلی • پارک جنگلی مره خونی • پل دختر میانه • پل‌های خداآفرین • خانه مشروطه • دریاچه ارومیه • دریاچه قوریگل • رصدخانه مراغه • روستای اشتبین • روستای کندوان • روستای مجارشین  • سد امند • سنگ‌نوشته رازلیق • کتیبه سقندل • غار قدمگاه • غار کبوتر • قلعه آوارسین • قلعه بابک • قلعه پشتاب • قلعه ضحاک • کاخ شهرداری تبریز • کلیسای استپانوس مقدس • کلیسای هوهانس مقدس • گنبد الله الله • گنبد سرخ • گنبد غفاریه • گنبد کبود • مسجد استاد و شاگرد • مسجد جامع تبریز • مسجد جامع سراب • مسجد جامع مرند • مسجد جامع مهرآباد • مسجد حسن پادشاه • مسجد سنگی ترک • مسجد صاحب‌الامر • مسجد کبود • معبد مهر • مقبرةالشعرا • مقبرةالعرفا • مقبرةالوزرا • موزه آذربایجان • موزه سنجش • قیزلار کورپوسی • گویجه قلعه |
| فهرست‌ها | حوزه‌های انتخابیه • شهرستان‌ها • بخش‌ها • شهرها • شهرک‌ها • دهستان‌هانمایندگان ولی فقیه در استان • استانداران |
| رده |

| * ن
* ب
* و
مراکز شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی |
| --- |
| کلان‌شهرها | 
* تبریز

 | نقشهٔ شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی |
| شهرهای بزرگ | 
* میانه
* مراغه
* مرند

 |
| شهرهای میانی | 
* اهر
* بناب
* سراب
* آذرشهر
* هادیشهر (جلفا)
* عجب‌شیر
* ملکان
* شبستر
* بستان‌آباد
* هشترود

 |
| شهرهای کوچک | 
* اسکو
* هریس
* کلیبر
* قره‌آغاج (چاراویماق)
* ورزقان
* هوراند

 |
| روستا-شهرها | 
* خمارلو (خداآفرین)

 |