صحنه‌ای از رامایانا.
**رامایانا** (دِوَناگَری: रामायण) حماسه باستانی هندوستان است که تقریباً در بین سال‌های ۴۰۰ پیش از میلاد تا ۲۰۰ پس از میلاد نگاشته شده‌است.
رامایانا که در کنار مهاباراتا، دو منظومهٔ بزرگ حماسی هند را به وجود می‌آورد، رکن مهمی در ادبیات حماسی هند به‌شمار می‌رود. برخلاف مهاباراتا، رامایانا تنها به داستان‌های رزمی نمی‌پردازد بلکه در میان داستان‌ها، به آموزه‌های دانشمندان و حکیمان هندی و دیدگاه‌های فلسفی و دینی می‌پردازد. نظم رامایانا را به والمیکی نسبت داده‌اند که در حدود سده سوم پیش از میلاد مسیح می‌زیسته و گفته شده که سرودن شعر را بی هیچ پیش زمینه، و به صورتی شهودی و خودجوش آغاز کرده؛ و تلسی داس، شاعر نامدار و صاحب سبک هندی که در حدود سال‌های ۱۵۳۲ تا ۱۶۲۳ میلادی می‌زیسته نیز این منظومه را از زبان فارسی به نظم هندی مردمی درآورده‌است.

مهمترین شخصیت‌های این حماسه عبارتند از: راما، سیتا، هانومان، لاکشمانا و بهاراتا.
رامایانا که از حیث اهمیت احترام و ارزش همپایه مهاباراتا است حاوی ۹۶٬۰۰۰ بیت (شلوکا) می‌باشد و از مهاباراتا به مراتب کوتاه‌تر است.
رامایانا از دو واژه «رام» و «اینه» ترکیب یافته که روی هم به معنای «سفر راما» است اما به‌طور مجازی، سرگذشت رام و آنچه از رخدادها بر سر او آمده را شامل می‌شود و دربارهٔ زندگی رام و همسرش یبتا است.

درون‌مایه
---------

داستان اصلی متعلق به راما، هفتمین تجسم ویشنو، و پسر دشرت پادشاه ایودهیا در هند شمالی است و او در سراسر داستان به عنوان رب‌النوع یاد شده و کارهای دلیرانه و قهرمانانه وی مورد ستایش پیروان دین هندو قرار گرفته‌است.

در رامایانا اطاعت از بزرگان، زندگی کمال مطلوب خانوادگی و پیوندهای خوب خانوادگی درس داده شده‌است. سیتا، نشانهٔ عصمت و عشق به همسر، یکی از قطب‌های قوی این داستان است که همراه با قطب دیگر آن یعنی شوهر و شجاعت و شیدایی او نسبت به وی، منظومهٔ رامایانا را شکل می‌بخشد. این دو همسر که نماد دو انسان برگزیده و کاملند، به مثابهٔ دو رب‌النوع، نزد هندیان مورد ستایش هستند و افسانهٔ عشق و ایثارشان، خاستگاه پیدایش بسیاری باورها و آفرینش‌های هنری بوده‌است. وفاداری لاکشمان نسبت به راما نیز به عنوان فضیلتی اخلاقی مورد احترام و ستایش اهل هند است.

بخش‌ها
------

این منظومه، بر هفت «کاند» یا «بخش» یا نظایر آن تقسیم شده که هر یک، یکی از رویدادهای مهم داستان را در بر می‌گیرد و آن هفت، عبارتند از:

۱-بال کاند (بخش کودکی رام).
۲-اجودهیا کاندیا (ایودهیا کاند) (بخش تبعید رام).
۳-بن کاند یا ون کاند (بخش زندگی رام در جنگل).
۴-کسکندها کاند (بخش توقف رام در کسکندها).
۵-سندر کاند (بخش رفتن هنومان به لنکا و آتش زدن).
۶-لنکا کاند (بخش جنگ و نبرد).
۷-اوتر کاند (بخش پایانی زندگی رام و تبعید سیتا و…).
به باور برخی از پژوهندگان، گفتار یکم و هفتم، جزو منظومهٔ اصلی نبوده و بعدها به آن پیوست گردیده‌است.

خلاصه داستان
------------

نسخه‌ای فارسی از کتاب *رامیانا* که در زمان امپراتوری گورکانی خلق شده‌است.
یکی از پادشاهان خداترس، بر اثر فریب یکی از پادشاهانی که او از سلطنت خلع کرده بود، مورد نفرین برهمنان قرار گرفت و به خاطر همین در زندگی بعدی به صورت عفریتی آدمخوار به نام «راوانا» به جهان بازگشت. راوانا به سبب عبادت‌های زیاد مورد لطف خدایان قرار گرفت و از آن‌ها خواست که او را در برابر همه چیز بی مرگ کنند (حتی در برابر یاما ایزد مرگ) مگر انسان‌ها و میمون‌ها که چون خوراک او بودند، از آن‌ها بیمی نداشت. خدایان این عطیه را به او دادند و او بیدادهای خود را شروع کرد و حتی ایزدان را نیز به وحشت انداخت. خدایان از بیداد عفریت راوانا به برهما شکایت بردند. برهما خداوند را خواند و از او یاری طلبید. خداوند در قالب ایزد ویشنو، وعده داد که بر زمین تجلی (آواتار) کند و به شکل «رام» درآمده، راوانا را بکشد. پس در مراسم قربانی که یکی از راجه‌ها ترتیب داده بود، از میان آتش پدیدار شد و شیربرنجی به راجه داد تا به همسرش بدهد و از آن شیربرنج، همسر راجه باردار شده، رام متولد شد.

از سوی دیگر، راوانای عفریت از همه مردم باج و خراج می‌گرفت. روزی سراغ عابدی رفت، عابد گفت: من مالی ندارم، خونم را بگیر! راوانا خون را گرفت و در خمره‌ای کرد. مدتی بعد از خمره صدای آدمیزاد آمد. درونش را نگاه کردند و دختری در نهایت زیبایی دیدند. راوانا خواست دختر را تصرف کند، اما پیشگویان گفتند: این دختر برای راوانا بدشگونی می‌آورد. پس او را در کنده چوبی مهر و موم کردند و به دریا انداختند. از قضا، کنده چوب به ساحل گنگ افتاد و راجه‌ای آن را برگرفت و بزرگ کرد. آوازه زیبایی دختر در جهان افتاد و راوانا که نمی‌دانست این همان دختر است، به همراه رام به خواستگاری دختر شتافتند. شرط پدر آن بود که خواستگار باید بتواند کمان ایزد نابودی (شیوا) را بشکند. راوانا با هیئت مهیبش برخاست و پیش رفت، ولی نتوانست کمان را بشکند. رام با هیئت نحیفش به حرکتی کمان را شکست و از شکستن کمان، صدایی مانند رعد در آسمان و زمین افتاد. سیتا به رام رسید و راوانا از خشم برافروخت.

چون راجه پدر رام خواست سلطنت هند را به او بدهد، نامادری او حسادت کرده، راجه را واداشت که سلطنت را به پسر او بدهد و رام و سیتا را چهارده سال به جنگل تبعید کند.

در سال چهاردهم، عفریت راوانا که هنوز عشق سیتا و نفرت رام را در دل داشت، به واسطه خواهرش آن دو را در جنگل یافت. پس به عفریتی که وزیرش بود گفت به شکل آهوی زیبایی در بیاید و از برابر سیتا بگذرد. عفریت وزیر به صورت آهویی زیبا درآمد و سیتا از رام خواست که آن را شکار کند. رام خطی به دور سیتا کشید و گفت: مبادا از این خط بیرون بیایی که دیوهای این جنگل به تو آسیب خواهند رساند. اما وقتی رام به دنبال آهو دور شد، عفریت راوانا به صورت یک برهمن آمد و سیتا را فریفت که خانواده اش برای دیدار او آمده‌اند. سیتا از دایره بیرون آمد و راوانا او را گرفت و با خود برد. سیتا زاری کنان به همهٔ انسان‌ها و حیواناتی که سر راه می‌دید می‌گفت که به رام خبر دهند و زیوری از زیورآلات خود را به عنوان نشان به آن‌ها می‌داد.

هانومان در حال سفر به لانکا در مینیاتوری گورکانی اثر ضیاءالدین.
چون رام از شکار آهو بازگشت، دید که سیتا بر جای نیست و به جستجوی او برآمد و از آدمیان و حیواناتی که سیتا نشان خود را به آن‌ها داده، پرسان پرسان به دنبال راوانا رفت تا به قلمروی میمون‌ها رسید. در آن جا به سگریو میمون یاری کرد که بالی میمون را شکست داده بر تخت سلطنت بنشیند. سگریو نیز در مقابل تمام میمون‌ها و بوزینگان را مأمور کرد که به دنبال سیتا بگردند. میمون‌ها در جستجوی خود به دریایی رسیدند که گذر از آن ناممکن بود. از آن میان تنها هنومان میمون می‌توانست از دریا بجهد و به سیتا برسد و خبرش را برای رام بیاورد. هنومان پا بر کوهی نهاده، پرید. کوه از شدت جهشش، فرو ریخت و به دنیای زیرین رفت. در حالی که هنومان در میان زمین و آسمان از روی دریا می‌گذشت، موجودات مختلف، شیطان‌ها و پریان، به قصد وسوسهٔ او پیش می‌آمدند و می‌کوشیدند به تطمیع و تهدید او را از ادامه راه بازدارند، اما هنومان بی خللی در عزمش، همچنان پیش رفت تا از فراز دریا گذشت و به شهر راوانا رسید. در آن جا برای عبور از نگهبانان به پشه‌ای تبدیل شد و توانست به قصر راوانا رفته سیتا را بیابد. پس به سیتا گفت که بر پشت او بنشیند تا او را نزد رام ببرد، اما سیتا از سوار شدن بر پشت مرد بیگانه اجتناب کرد. هنومان به جایش شهر و قصر راوانا را سوزاند، و دوباره جست زده از دریا گذر کرد و خبر سیتا را برای رام برد.

*نبرد لنکا* کشیده شده توسط صاحب دین.
رام با لشکر میمون‌ها، بر روی دریا پل ساخت و به قلمروی راوانا لشکرکشی کرد. جنگ سختی بین لشکر میمون‌ها و لشکر دیوها درگرفت. پس از زد و خورد بسیار و کشته شدن بسیاری از عفریتان بزرگ، عاقبت راوانا سلاح پوشیده به میدان نبرد آمد. اما هر چه رام و دیگران به قلب او تیر و نیزه می‌زدند، کشته نمی‌شد. همه از این امر تعجب کرده بودند. حکیمی فاش کرد: در دل راوانا، سیتا جای گرفته‌است، و هر جا که سیتا باشد، همچون معبدی مقدس نفوذ ناپذیر می‌گردد و به خاطر همین، تیر و نیزه در آن راه ندارد. برای کشتن او، باید کاری کرد که اضطراب در دلش بیفتد و از یاد سیتا غافل شود. هر گاه از یاد سیتا غافل شد، به قلبش تیر و نیزه بزنید. به همین ترتیب رام راوانا را کشت و سیتا را آزاد کرد. اما از تهمت مردم و بدنامی ترسید. سیتا برای اثبات پاکی خود در مدت اسارت، به میان آتش رفت و سالم از دل آتش بیرون آمد. پس رام و سیتا به سرزمین خود بازگشتند.

پس از بازگشت به آیودهیا، راما در میان شور و شعف اتباع خود تاج شاهی بر سر نهاد، و در فرمانروایی او رفاه مادی و معنوی تعالی یافت. چون به سبب سکونت طولانی سیتا در کاخ روانا سخنان ناشایسته‌ای در باب او رایج شده بود، راما به حکم وظیفه و بر خلاف میل خود زوجهٔ خویش را به دیر والمیکی در جنگل فرستاد. در آنجا سیتا دو پسر دوقلو به دنیا آورد، که بعدها والمیکی رامایانا را به آنان آموخت. سرانجام خاندان راما به هم پیوستند.

برگردان‌های فارسی
-----------------

برگی از یک برگردان فارسی رامایانا.
رامایانا از زمان اکبر شاه، ترجمه‌های گوناگون از افراد متفاوت به خود دیده و بارها از زبان سانسکریت به نظم و نثر فارسی درآمده؛ که نسخه‌هایی از آن در هند و ایران و خارج از این دو کشور موجود است. این داستان را در روزگاران گذشته بیش از بیست نفر از سانسکریت به فارسی ترجمه کرده‌اند.
از میان اینها، یکی از ترجمه‌های کامل، به امر سنگهه تعلق دارد که با تصحیح امر پرکاش، در لکهنو به چاپ رسیده و نیز در سال ۱۲۵۰ خورشیدی به کوشش عبد الودود اظهر دهلوی در تهران چاپ شده‌است.

دیگر برگردان‌ها:

* عبدالقادر بدایونی بامتثال امر شاهنشاه اکبر در سال ۹۹۵ هجری ترجمه رامایانا را شروع کرد و در سال ۹۹۹ به پادشاه تقدیم نمود: اتمام ترجمه رامایانا موجب کمال خرسندی اکبرشاه گردید.
* ترجمهٔ دیگر بنام رام و سینا که منظوم بوده‌است در زمان سلطنت جهانگیرشاه به وسیلهٔ شیخ سعدالدوله مسیح (یا مسیحا) خیرانوی‌پانی‌پتی صورت گرفت.
* ترجمهٔ دیگر در زمان سلطنت جهانگیرشاه به وسیلهٔ گردهرداس کالیسته دهلوی بسال ۱۰۳۳ هـ. ترجمه شد و به شاهنشاه وقت هدیه گردید.
* ترجمهٔ دیگر به وسیلهٔ دیبی داس کایته در قرن بسال ۱۰۹۷ هـ. توسط چندرمن پسر سری رام انجام گرفت.
* ترجمهٔ دیگر بنام «امربدپرکاش» در زمان سلطنت اورنگ‌زیب عالمگیر در سال ۱۱۱۷ هـ بوسیلهٔ امرسینگ منشی به عمل آمد.
* ترجمهٔ دیگر به وسیلهٔ دیبی ددس کایته در قرن یازدهم هجری صورت گرفت.
* ترجمهٔ دیگر که منظوم بود بوسیلهٔ منشی منوهرسینگ در قرن نوزدهم میلادی بوقوع پیوست.
* ترجمهٔ دیگر توسط راجیسوررا و متخلص به اصغر مؤلف کتب عدیده‌ای بفارسی به عمل آمد، و بسال ۱۳۴۳ هـ در مطبع اختر دکن حیدرآباد انتشار یافت.

منابع
-----

1. ↑  والمیکی، رامایانا، ترجمه محسن عبائی، نشر الست فردا

* والمیکی، رامایانا، ترجمه محسن عبائی، نشر الست فردا، تهران: ۱۳۷۸
* "رامایانا" (به انگلیسی). ویکی‌پدیای انگلیسی. Retrieved 2 November 2008.
* بختیار، مظفر: برخی از تراجم آثار سانسکریت بفارسی. در: نشریه «معارف اسلامی (سازمان اوقاف)»، فروردین ۱۳۵۰ - شماره ۱۲. (از صفحه ۱۶۳ تا ۱۸۵).
* غنی‌نژاد، فهیمه: رامایانا و آرمان‌ها. در: «کتاب ماه دین». اردیبهشت ۱۳۸۰ - شماره ۴۳. (از صفحه ۱۳ تا ۱۴).

| * ن
* ب
* و
دین هندو |
| --- |
| مفاهیم | 

|  |  |
| --- | --- |
| خدا | 
* برهما (اصل ثابت)
* ایشوارا (خداوندگار)

 |
| زندگی | 

|  |
| --- |
| 
* آتمن (خویشتن)
* مایا (وهم)
* کارما (عملکرد)
* سمساره (تولد ادواری)

 |
| پوروشارته (آدمی‌خواست) | 
* درمه (نظم گیتی)
* ارتا (رفاه)
* کاما (کام‌خواهی)
* موکشه (چرخه‌شکنی)

 |

 |
| اخلاقیات | 
* شریعت
* سناتن درمه (راه جاودان)
* آهیمسا (بی‌آزاری)
* آستیا (نادزدی)
* آپاریگراها (قناعت)
* برهماچاریا (سلوک)
* ساتیا (حق)

 |
| رستگاری | 
* بهاکتی یوگا (انضباط عبادی)
* گیان یوگا (انضباط دانش‌بنیان)
* کارما یوگا (انضباط عملکرد)

 |

 |
| شاخه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| پرستشی | 
* شیواپرستی
* ویشنوپرستی
* شاکتی‌پرستی
* اسمارته‌گرایی

 |
| فلسفی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آستیکه (وداباور) | 
* سامخیا
* یوگا
* نیایا
* ویشه‌شیکا
* میمامسا
* ودانتا
* شیواپرستی
* تانترا

 |
| ناستیکه (وداناباور) | 
* کارواکه
* آجیویکه
* جین‌باوری
* بوداگرایی

 |

 |

 |
| ایزدان | 

|  |  |
| --- | --- |
| تریمورتی (سه‌چهره) | 
* برهما
* ویشنو
* شیوا

 |
| دِوی‌ها و دِواهای دیگر (ایزدبانوها) | 

|  |  |
| --- | --- |
| امروزی | 
* سرسوتی
* لاکشمی
* پارواتی
* شاکتی
* دورگا
* کالی
* گانش
* موروگان
* آیاپا
* راما
* کریشنا
* هانومان

 |
| ودایی | 
* پرجاپتی
* رودرا
* ایندرا
* آگنی
* دیاس
* بومی
* وارونا
* وایوی دوگانه

 |

 |

 |
| ملموسات | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| متون |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| شْروتی (شنوده‌ها)  | 

|  |  |
| --- | --- |
| وداها (دانش‌ها)  | *ریگ‌ودا* (ستایش‌نامه)  •  *یاجورودا* (قربانی‌نامه)  •  *سامه‌ودا* (نغمه‌نامه)  •  *آتارواودا*(روحانی‌نامه) بخش‌ها: *سمهیتا* • *براهمنه‌ها* •  *آرنیکه‌ها* · *اوپانیشاد* |
| اوپانیشاد (نَزدنِشسته‌ها) | ریگ‌ودایی: *آیتریا*یاجورودایی: *بریهاد-آرنیکه* · *ایشا* ·  *تایتیریا* · *کتها* ·  *شوتاشواتارا*سامه‌ودایی: *چاندوگیا* · *کنا*آتارواودایی: *مونداکا* · *ماندوکیا* ·  *پراشنا* |

 |
| سْمِرتی (یادمانده‌ها)  | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایتی‌هاسه (سرگذشت‌ها)  | *رامایانا* · *مهابهاراتا* (بهگود گیتا) |
| پورانه‌ها (کهن‌گفته‌ها)  | براهمی: *براهما* · *براهماندا* ·  *براهماوایوارتا* ·  *مارکاندیا* · *بهاویشیا*ویشنویی: *ویشنو پورانه* · *بهگاواتا* · *نارادیا* · *گارودا* · *پادما* · *آگنی*شیوایی: *شیوا* · *لینگا* ·  *اسکاندا* · *وایو* |
| ودانگا (اندام دانش)  | *شیشکا* · *چانداس* · *ویاکارانا* · *نیروکتا* ·  *کالپا* · *جیوتیشا* |

 |
| متفرقه | اوپاودا · *منوسمرتی* ·  *ارته‌شاستره* · *آگاما* ·  *تانترا* · *پانچاراترا* ·  *سوترا* · *استوترا* ·  *درمه‌شاستره* ·  *دیویا پراباندها**توارام* ·  *رام‌چریت‌مانس* ·  *جوگ باسشت*
 |

 |

 |
| 

| رسوم |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| پرستش | 
* پوجا (آیین عبادی)
* جاپا (نجوا)
* بهاجانا (قوالی)
* یاگیا (یشت)
* هما (صدقه به آتش)
* تیرتادانا (زیارت)
* نایودهیا (پیشکش خوراک)
* نیایشگاه
* مورتی (تمثال)
* بهکتی (مشارکت)
 |
| پرایشکیتا (کفاره)  | 
* تپس (گرماکاوی)
* دیانه (درون‌پویی)
* دانه (دهش)

 |
| سمسکاره  (مناسک رشد)  | 
* گاربهادهانا
* پومساوانا
* سیمانتونایانا
* جاتاکارما
* ناماکارانا
* نیشکرامانا
* آناپراشانا
* چوداکارانا
* کارناودها
* ویدیارامبها
* اوپانایانا
* پرایشارتها
* کشانتا
* ریتوشودهی
* ساماوارتانا
* ویواها
* آنتیشتی

 |
| چاتورآشراما (چهار ریاضت)  | 
* برهماچاریا (سلوک)
* گریهاستها (خانه‌داری)
* واناپراستها (گوشه‌گیری)
* سانیاسا (ترک دنیا)

 |
| جشنواره‌ها | 
* ناواراتری
* ویجایاداشامی
* دیوالی
* ماها شیوارتری
* هولی
* کومبه میلا
* راتها-یاترا
* ویشو
* بیهو
* بایساکهی
* پوتهاندو
* گانش چاتروتی
* اونام
* راما ناوامی
* جانماشتامی
* راکشا باندهان
* دورگا پوجا

 |

 |

 |
| 

| بزرگان |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| کهن | 
* گاوتاما
* آنگیراس
* آشتاواکرا
* آناماچاریا
* جایمینی
* کانادا
* کاپیلا
* پانینی
* پاتانجلی
* اودالاکا
* رایکوا
* ساتیاکاما جابالا
* والمیکی
* ویاسا
* یاجناوالکیا
* نایانمارس

 |
| سده‌های میانه | 
* شانکرا
* باساوا
* دنیانشوار
* چایتانیا
* گانشا اوپادهیایا
* گاوداپادا
* جایانتا باتا

 |
| معاصر | 
* سری اوروبیندو
* آننده کومرسوامی
* دایاناندا ساراسواتی
* ماهاتما گاندی
* کریشناناندا
* ناراینه گورو
* پرابهودپاندا
* راماکریشنا
* رامانا مهارشی
* رادهاکریشنان

 |

 |

 |

 |

| * ن
* ب
* و
ایزدان و متون هندوئیسم |
| --- |
| ایزدبانوان | دوی •  سرسوتی •  لاکشمی •  ساتی •  پارواتی •  دورگا •  شاکتی •  کالی •  سیتا •  رادا •  مهاویدیا •  ناوادورگا •  ماتریکاس •  *بقیه* | سواستیکا |
| ایزدان مذکر | کالکی • دوا •  برهما •  تریمورتی •  ویشنو •  شیوا •  راما •  کریشنا •  گانش •  موروگان •  هانومان •  ایندرا •  سوریا •   • میترا-وارونا *بقیه* |
| سایر خدایان | آپسرا  •  یکشه |
| متون | وداها (ریگ • سامه • یاجور • آتاروا) •  اوپانیشادها •  پورانه‌ها •  رامایانا •  مهاباراتا •  باگاوادگیتا  • یوگا سوتراهای پاتانجلی |
| مفاهیم | اوتار •  دیوا • تریمورتی |
| آئین هندو •  اسطوره‌های هندو •  شعر حماسی هندی |

| * ن
* ب
* و
متون اصلی آیین هندو |
| --- |
| شروتی(شنوده‌ها) | 

|  |  |
| --- | --- |
| وداها [دانش‌ها] | *ریگ‌ودا* •  *یاجورودا* •  *سامه‌ودا* •  *آتارواودا*بخش‌ها: *سمهیتا* • *براهمنه‌ها* •  *آرنیکه‌ها* · *اوپانیشاد* |
| اوپانیشاد [نَزدنِشسته‌ها] | ریگ‌ودایی: *آیتریا*یجورودایی: *بریهاد-آرنیکه* · *ایشا* ·  *تایتیریا* · *کتها* ·  *شوتاشواتارا*سامه‌ودایی: *چاندوگیا* · *کنا*آتارواودایی: *مونداکا* · *ماندوکیا* ·  *پراشنا* |

 | سواستیکا |
| سمرتی(یادمانده‌ها) | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایتی‌هاسه [سرگذشت‌ها] | *رامایانا* · *مهابهاراتا* (*بهگود گیتا* |
| پورانه‌ها [کهن‌گفته‌ها] | براهمی: *براهما* · *براهماندا* ·  *براهماوایوارتا* ·  *مارکاندیا* · *بهاویشیا*ویشنویی: *ویشنو پورانه* · *بهگاواتا* · *نارادیا* · *گارودا* · *پادما* · *آگنی*شیوایی: *شیوا* · *لینگا* ·  *اسکاندا* · *وایو* |
| ودانگا [اندام دانش] | *شیشکا* · *چانداس* · *ویاکارانا* · *نیروکتا* ·  *کالپا* · *جیوتیشا* |

 |
| شاستره‌ها و سوتراها | اوپاودا · *منوسمرتی* ·  *ارته‌شاستره* · *آگاما* ·  *تانترا* · *پنچاتنترا* ·  *سوترا* · *استوترا* ·  *درمه‌شاستره* ·  *دیویا پراباندها**توارام* ·  *رام‌چریت‌مانس* ·  *جوگ باسشت* · *سوشروتا سمهیتا* · *کاما سوترا* |
| هندوگرایی •  اساطیر هندی •  رده |

| * ن
* ب
* و
ایزدان و متون هندوئیسم |
| --- |
| ایزدبانوان | دوی •  سرسوتی •  لاکشمی •  ساتی •  پارواتی •  دورگا •  شاکتی •  کالی •  سیتا •  رادا •  مهاویدیا •  ناوادورگا •  ماتریکاس •  *بقیه* | سواستیکا |
| ایزدان مذکر | کالکی • دوا •  برهما •  تریمورتی •  ویشنو •  شیوا •  راما •  کریشنا •  گانش •  موروگان •  هانومان •  ایندرا •  سوریا •   • میترا-وارونا *بقیه* |
| سایر خدایان | آپسرا  •  یکشه |
| متون | وداها (ریگ • سامه • یاجور • آتاروا) •  اوپانیشادها •  پورانه‌ها •  رامایانا •  مهاباراتا •  باگاوادگیتا  • یوگا سوتراهای پاتانجلی |
| مفاهیم | اوتار •  دیوا • تریمورتی |
| آئین هندو •  اسطوره‌های هندو •  شعر حماسی هندی |