Place in 23x15px|border |alt=|link= پاکستان
**خیبر پختونخوا** (پشتو: خیبر پښتونخوا، اردو: *خیبر پختونخوا*) با نام پیشین **ایالت مرزی شمال غربی** یکی از ایالت‌های کشور پاکستان است. خیبر پختونخوا در شمال غرب پاکستان واقع شده‌است و مرکز این ایالت شهر پیشاور است.

قسمت شمالی خیبر پختونخوا از مناطق سرسبز و پردرخت و گردشگری است. بیشتر ساکنان این ایالت پشتون هستند. قسمت جنوبی آن شامل شهرهایی است که بسیاری از مؤسسات و صنایع پاکستان در آن واقع شده‌اند.

در زبان اردو بیشتر، این ایالت را سرحد می‌نامند و مردم پشتون از آن با نام پختون‌خوا (به معنی ناحیهٔ پشتون) یاد می‌کنند.

مردم
----

جمعیت خیبر پختونخوا ۲۱ میلیون نفر تخمین زده می‌شود. بزرگترین گروه قومی پشتون‌ها هستند که جمعیت آنها تقریباً ۶۶٪ از کل جمعیت ایالت است. رایج‌ترین زبان در منطقه پشتو و هندکو دومین زبان بومی آن است. پشتو زبان غالب در مرزهای غربی و جنوبی است و همچنین زبان اصلی بسیاری از شهرها و از جمله پیشاور است. نواحی غربی هندکوزبان هستند، مانند بخش هزاره و این زبان به‌ویژه در شهرهای ابوت‌آباد، منصره و هریپور رایج است. گویشوران سرائیکی و بلوچی در جنوب شرق ایالت به‌ویژه در دیره اسماعیل خان زندگی می‌کنند.

بسیاری از قبایل پشتون در خیبر پختونخوا و مناطق روستایی جنوب ایالت ساکنند ازجمله بنگش، میان‌خیل، یوسفزی، تنولی، دلازاک، ختک، مروت، شهید، آفریدی، شینواری، اوراکزی، مهسود، مهمند که از قبایل شاخه بنوسی یا وزیری به‌شمار می‌آیند.

در سمت شمال سلیمان‌خیل، ترین، جدون و مشوانی عمده قبایل پشتون هستند. همچنین بسیاری از قبایل غیر پشتون مانند اعوان، گجر و غیره در منطقه ساکنند. باور بر این است که قبیله اعوان در اصل عرب بوده و مردم این قبیله با بقیه پشتون‌ها و غیر پشتون‌ها تفاوت دارند. در ناحیه چترال در شمال گروه‌های قومی کوچک مانند کوهستانی، خوار، شینا، توروالی، کالاشا و کلامی نشیمن دارند.

علاوه بر این، ۱٫۵ میلیون پناهنده افغان در خیبر پختونخوا زندگی می‌کنند، که اکثر آنها پشتون هستند.
بیشتر جمعیت خیبر پختونخوا مسلمان‌اند، اما تعداد کمی از سیک‌ها نیز در این ناحیه سکونت دارند.

جغرافیا
-------

خیبر پختونخوا دارای مساحت ۲۸٬۷۷۳ مایل مربع یا ۷۴٬۵۲۱ کیلومتر مربع است. خیبر پختونخوا در یک منطقه حساس از لحاظ زمین‌شناختی واقع شده‌است و به همین دلیل در گذشته زمین‌لرزه‌های بسیاری در اینجا مانند زمین‌لرزه کشمیر رخ داده‌است.

پیشاور بزرگترین شهر خیبر پختونخوا و همچنین مرکز استان است. سایر شهرهای بزرگ شامل نوشهره، مردان، چارسده، مانسره، ایوبیه، نتهیا گلی و ابوت‌آباد است. دیره اسماعیل خان، کوهات، کوهستان بالا، بنون، پیشاور، ابوت‌آباد و مانسره مناطق اصلی هستند.

ایالت خیبر پختونخوا از مناطق صخره‌ای خشک در جنوب و دشت‌های سبز در شمال تشکیل شده‌است. آب و هوای آن بری یعنی دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم است. با وجود هوای بری، کشاورزی در آن رایج است.

براساس سرشماری سال ۱۹۹۸، خیبر پختونخوا ۱۷ میلیون نفر جمعیت داشت که از این تعداد ۵۲ درصد مرد و ۴۸ درصد زن بودند. تراکم جمعیت ۱۸۷ نفر در هر کیلومتر است.

از نظر جغرافیایی، استان خیبر پختونخوا می‌توان به دو منطقه تقسیم شود: منطقه شمالی و منطقه جنوبی. منطقه شمالی از رشته‌کوه‌های هندوکش در پیشاور آغاز می‌شود. منطقه شمالی در زمستان سردتر و بارانی‌تر است، در حالی که تابستانش مطبوع است جز در پیشاور، جایی که تابستان‌ها شدید و زمستان‌ها سرد است. منطقه جنوبی خشک است و تابستان‌های بسیار گرم و زمستان‌های سرد دارد و کم‌باران است.

رودخانه‌های خیبر پختونخوا شامل رودخانه کابل، رود سوات، رود چیترال، رودخانه پنجگوره، رودخانه بارا، رود کرام، رودخانه گومال و رودخانه ژوب است.

خیبر پختونخوا از مناطق چهارفصل پاکستان است. دیره اسماعیل خان یکی از گرمترین مناطق در پاکستان است که در قسمت جنوبی خیبر پختونخوا قرار دارد و در مقابل، مناطقی مانند سوات، دیر وچیترال جزو مناطق سردسیر این کشور به‌شمار می‌روند.

اقتصاد
------

کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد خیبر پختونخوا ایفا می‌کند. عمده تولیدات آن گندم، ذرت، برنج، نیشکر و میوه است. برخی از سرمایه‌گذاری‌های صنعتی و پیشرفته در پیشاور کمک زیادی به ایجاد درآمد برای مردم منطقه کرده‌است. ساکنان این ایالت با تمامی مناطق دیگر پاکستان مدادوستد دارند.

شهرهای مهم
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * ایبت‌آباد
* بانو
* بالاکوت
* Besham
* Batagram
* Daggar
* Charsadda
* چیترال
* دیره اسماعیل‌خان، پاکستان
 | valign=top |
* دیر
* هنگو
* Haripur
* Havelian
* کوهات
* Kulachi
* Lakki Marwat
* Latamber
* Malakand
 | valign=top |
* Mansehra
* مردان
* نوشهره
* Martung
* الپوری
* پیشاور
* صوابی، پاکستان
* مینگوره
* Tank
 |

شهرستان‌ها
----------

شهرستان‌های (به اردو: اضلاع) این ایالت عبارتند از:

* شهرستان نوشهره
* سوات
* پاراچنار
* ...

منابع
-----



|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ایالت خیبر پختونخوا موجود است. |

* Wikipedia contributors, "North-West Frontier Province," Wikipedia, The Free Encyclopedia,
* ویکی‌پدیای اردو


| ایالت خیبر پختونخوا پاکستان | پرچم پاکستان |
| --- | --- |
| **مرکز** | پیشاور |
| **شهرستان‌ها** | ایبت‌آباد | بنون | بتگرام | بنیر | چارسده | چترال | دیره اسماعیل خان | هنگو | هری‌پور | کرک | کوهات | کوهستان | لکی مروت | دیر زیرین | مالاکند | مانسهره | مردان | نوشهره | پیشاور | شانگلا | صوابی | سوات | تانک | دیر بالا  |


| * ن
* ب
* و
تقسیمات کشوری پاکستان |
| --- |
| استان‌ها | بلوچستان ·  خیبر پختونخوا ·  پنجاب ·  سند |
| نواحی | ناحیه پایتختی اسلام‌آباد ·  مناطق قبیله‌ای فدرال |
| کشمیر | کشمیر آزاد ·  گلگت بلتستان |

| * ن
* ب
* و
پایتخت‌ها در پاکستان |
| --- |
| فدرال/ملی | 
* اسلام‌آباد

 | پاکستان |
| فدرال/ملی سابق | 
* کراچی

 |
| استانی | 
* کراچی (ایالت سند)
* لاهور (پنجاب)
* پیشاور (خیبر پختونخوا)
* کویته (ایالت بلوچستان)

 |
| منطقه‌ای | 
* گلگت (گلگت-بلتستان)
* مظفرآباد (کشمیر آزاد)
* پاراچنار (مناطق قبیله‌ای فدرال)

 |

| * ن
* ب
* و
رئیس قوه مجریه |
| --- |
| دولت فدرال پاکستان | 
* نخست‌وزیر پاکستان

 |
| وزیر استانی(رئیس اجرایی کنونی) | 
* وزیرایالت بلوچستان
* وزیرخیبر پختونخوا
* وزیرمنطقه پنجاب
* وزیرایالت سند

 |
| تقسیمات کشوری پاکستان | 
* نخست‌وزیرکشمیر
* نخست‌وزیرگلگت-بلتستان
* وزیر ناحیه پایتختی اسلام‌آباد

 |
| *منسوخ* | 
* West-Pakistan
* East-Pakistan
* East-Bengal
* Political Agent of Tribal Areas
* Baluchistan
* Karachi Capital Territory

 |