**سلسله انوشتگین یا خاندان خوارزمشاهیان یک خاندان ایرانی بود    از سلسله مسلمان سنی تبار *ممالوک* ترک از طایفه بیگدلی از ترکان غز.      سلسله انوشتگینیان در دوره تقریبی 1077 تا 1231 بر امپراتوری خوارزمیان ، شامل بخش‌های وسیعی از آسیای مرکزی امروزی، افغانستان و ایران ، ابتدا به عنوان دست نشاندگان سلجوقیان  و قراختاییان (لیائو غربی)، حکومت کردند  و بعدها به عنوان حاکمان مستقل، تا زمان فتح امپراتوری خوارزمیان توسط مغول در قرن سیزدهم.**

این سلسله توسط فرمانده انوشتگین قرچای ، غلام ترک سابق سلاطین سلجوقی، که به عنوان والی خوارزم منصوب شد، تأسیس شد. پسرش قطب الدین محمد اول اولین شاه موروثی خوارزم شد.  انوش تیگین ممکن است یا به قبیله بگدیلی از ترکان اوغوز  یا به چیگیل ، خلج ، قیپچاق ، قانگلی یا اویغور تعلق داشته باشد.

تاریخ
-----

تاریخ تأسیس سلسله خوارزمیان همچنان محل بحث است. شورشیان خوارزمی در جریان شورش در سال 1017، ابوالعباس مأمون و همسرش حوراجی، خواهر سلطان غزنوی را به قتل رساندند.  در پاسخ، محمود به منطقه خوارزم که ناسا و *رباط* فراوه را شامل می شد، حمله کرد و آن را اشغال کرد.  در نتیجه خوارزم از سال 1017 تا 1034 به یکی از استان های امپراتوری غزنوی تبدیل شد. در سال 1077، فرمانداری این استان که از سال 1042/1043 به سلجوقیان تعلق داشت، به دست انوش تیگین قرچای ، غلام ترک سابق سلطان سلجوقی افتاد. در سال 1141، سلطان سلجوقی احمد سنجر توسط قره خیتای ها در نبرد قطوان شکست خورد و نوه انوش تیگین ، علا الدین آتسیز، تابع یلو داشی از قره خیتان شد. 

سلطان احمد سنجر در سال 1156 درگذشت. با فروپاشی دولت سلجوقیان، خوارزمشاهان قلمروهای خود را به سمت جنوب گسترش دادند. در سال 1194، طغرل سوم ، آخرین سلطان امپراتوری سلجوقیان، توسط حاکم خوارزمی علاءالدین تکیش ، که بخش هایی از خراسان و غرب ایران را فتح کرد، شکست خورد و کشته شد. در سال 1200 تکیش درگذشت و پسرش علاء الدین محمد جانشین او شد که آغازگر درگیری با غوریان بود و در آمودریا از آنها شکست خورد (1204).  پس از غارت خوارزم، محمد از فرمانده خود، قره ختایی که لشکری برای او فرستاد، درخواست کمک کرد.  محمد با این تقویت در هزاراسپ (1204) بر غوریان پیروز شد و آنها را از خوارزم بیرون کرد.[]</link>[  ]

ائتلاف علاء الدین محمد با فرمانده خود کوتاه مدت بود. او دوباره شروع به درگیری کرد، این بار با کمک قره‌خانیان ، و ارتش قره‌خیتای را در تالاس شکست داد (1210)،  اما اجازه داد سمرقند (1210) توسط قره‌خیتای‌ها اشغال شود.  او قراخانیان (1212)  و غوریان (1215) را برانداخت. در سال 1212 پایتخت خود را از گورگنج به سمرقند منتقل کرد. بنابراین تقریباً کل ماوراءالنهر را در بر می گیرد[]</link> و افغانستان امروزی به امپراتوری او تبدیل شد که پس از فتوحات بیشتر در غرب ایران (تا سال 1217) از سیر دریا تا کوه‌های زاگرس و از نواحی شمالی هندوکش تا دریای خزر امتداد داشت. تا سال 1218 امپراتوری 5 میلیون نفر جمعیت داشت.

همچنین ببینید
-------------

* فهرست کامل پادشاهی های ایرانی
* خوارزم
* فهرست سلسله های مسلمانان اهل سنت

منابع
-----

1. ↑  C. E. Bosworth: Khwarazmshahs i. Descendants of the line of Anuštigin.
2. ↑  Homa Katouzian, "Iranian history and politics", Published by Routledge, 2003.
3. ↑  "Persian Prose Literature." World Eras.
4. ↑  Negmatov, B. M. "ABOUT THE ARMY OF STATE OF JALOLIDDIN KHOREZMSHAH." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS 2, no. 09 (2021): 13-18.
5. ↑  Özgüdenli, Osman Gazi.
6. ↑  Ata, Aysu.
7. ↑  Bosworth in *Camb.*
8. ↑  C. E. Bosworth, *"Chorasmia ii. In Islamic times"* in: Encyclopaedia Iranica (reference to Turkish scholar Kafesoğlu), v, p. 140, Online Edition: *"The governors were often Turkish slave commanders of the Saljuqs; one of them was Anūštigin Ḡaṛčaʾī, whose son Qoṭb-al-Dīn Moḥammad began in 490/1097 what became in effect a hereditary and largely independent line of ḵǰᵛārazmšāhsالگو:Which lang."* (LINK)
9. ↑  Rene Grousset, *The Empire of the Steppes:A History of Central Asia*, Transl.
10. ↑  Biran, Michel, *The Empire of the Qara Khitai in Eurasian history*, (Cambridge University Press, 2005), 44.
11. ↑  Encyclopædia Britannica, "Khwarezm-Shah-Dynasty", (LINK)
12. ↑   `{{cite book}}`: Empty citation (help)
13. ↑  C.E. Bosworth "Anuštigin Ĝarčāī", Encyclopaedia Iranica (reference to Turkish scholar Kafesoğlu), v, p. 140, Online Edition, (LINK)
14. ↑  C.E. Bosworth, *The Ghaznavids:994-1040*, (Edinburgh University Press, 1963), 237.
15. ↑  C.E. Bosworth, *The Ghaznavids:994-1040*, 237.
16. ↑  Biran, Michel, *The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History*, (Cambridge University Press, 2005), 44.
17. ↑  Rene, Grousset, *The Empire of the Steppes:A History of Central Asia*, (Rutgers University Press, 1991), 168.
18. ↑  Rene, Grousset, 168.
19. ↑  Rene, Grousset, 169.
20. ↑  Rene, Grousset, 234.
21. ↑  Rene, Grousset, 237.
22. ↑  John Man, "Genghis Khan: Life, Death, and Resurrection", 6 Feb. 2007.