**رادیو کردی کرمانشاه** (به کردی: *ڕادیۆی کوردیی کرماشان*)، یک شبکهٔ رادیویی موج کوتاه و نخستین رادیوی کردی‌زبان موج کوتاه بود که در سال ۱۳۳۹ در شهر کرمانشاه به راه افتاد. این رادیو تا شهریور ۱۳۷۵ به پخش برنامه‌های خود به زبان کردی ادامه داد.

|  |
| --- |
|  |

تاریخچه
-------

رادیو کردی تهران در ۴ آذر ۱۳۲۵ در شهر تهران در شرایط حساس سیاسی ناشی از اعلام جمهوری آزاد کردستان در شهر مهاباد از سوی حکومت محمدرضا پهلوی افتتاح شد. برنامه‌های این رادیو در ابتدا تنها به کردی سورانی بود، اما از سال ۱۳۳۵ پخش برنامه به کردی کرمانجی نیز آغاز شد. این رادیو در سال ۱۳۳۹ به شهر کرمانشاه منتقل شده و *رادیو کردی کرمانشاه* نام گرفت. کادر تولیدکنندهٔ برنامه‌ها نیز ۲ سال بعد، از سال ۱۳۴۱ به کرمانشاه منتقل شده و در این شهر ساکن شدند. فرستنده‌های این رادیو در کرمانشاه و قصر شیرین قرار داشتند و رادیو کم‌کم مخاطبان بسیاری در میان کردهای هر چهار کشور به دست آورد.

رادیو کردی کرمانشاه، در سال ۱۳۳۹ خورشیدی در ساختمانی در خیابان شاهبختی (معلم کنونی) در شهر کرمانشاه که امروزه با نام خانهٔ خدیوی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است، آغاز به کار کرد. پخش برنامه‌های رادیو کردی کرمانشاه مانند رادیوی فارسی کرمانشاه از آغاز از یک فرستندهٔ بی‌سیم یک کیلو واتی متعلّق به ارتش صورت می‌گرفت. از سال ۱۳۵۳ با افتتاح ساختمان جدید رادیو و تلویزیون کرمانشاه در میدان نفت این شهر، مکان رادیو نیز به ساختمان جدید منتقل شد.

این رادیو به مدت ۳۶ سال بدون وقفه به فعالیت پرداخت و در اوج فعالیتش با مدیریت مظهر خالقی روزی ۱۲ ساعت برنامه پخش می‌کرد. از سال ۱۳۵۹، رادیو کردی برون‌مرزی تهران شروع به کار کرد که سبب انتقال مجدد فعالیت‌های رادیو کردی به تهران گردید. در این دوره برنامه‌های کردی برای مخاطبان کرد خارج از ایران تهیه می‌شد. آغاز به کار این رادیو سبب شد تا از سال ۱۳۶۲، رادیو کرمانشاه عملاً به حالت نیمه‌تعطیل دربیاید. روند کاهش تدریجی تولید و پخش برنامه به زبان کردی در رادیو کردی کرمانشاه تا شهریور سال ۱۳۷۵ طول کشید و نهایتاً پس از به قتل رسیدن ماموستا ربیعی در قتل‌های زنجیره‌ای ایران، رادیو کردی کرمانشاه برای همیشه تعطیل شد.

در دو تا سه هفتهٔ آغازین جنگ ایران و عراق به رادیو فرمان داده‌شد که از ساعت ۷ صبح تا ۲۴ شب، فقط به زبان عربی برنامه پخش شود. در این مدت برنامه‌های رادیو کردی کرمانشاه از ساعت ۲۴ تا ۷ صبح پخش می‌شدند.

نمایش‌های رادیویی
-----------------

برنامه‌ای به نام *داستان شب* از رادیوی کردی کرمانشاه پخش می‌شد که در گروه نمایش رادیو کردی تهران تهیه می‌شد. در گروه نمایش رادیو کردی تهران، افرادی همچون محمدصدیق مفتی‌زاده، جمیل روژبیانی، اسعد سراج‌الدینی، پروین مشیر وزیری، عبداللطیف هاشمی و نیز سواره ایلخانی‌زاده ایفای نقش می‌کردند. این نمایش‌های رادیویی معمولاً به موضوعاتی همچون زندگی جوانمردان و عیاران کرد و نیز داستان‌های ادب کردی، مانند لاس و خزال، خج و سیامند، مم و زین و … و همچنین ترجمه‌ها و اقتباس‌هایی از ادبیات فارسی و نیز ادبیات جهان می‌پرداختند.

همچنین روزهای جمعه نیز برنامه‌ای به نام *به‌زمی هه‌ینی* پخش می‌شد.

بخش ادبیات و موسیقی
-------------------

برنامه‌ای به نام *باخچهٔ گوڵان*، برنامه‌ای به‌نام *کاروان شعر و موسیقی* با مسئولیت شکرالله بابان، حسام‌الدّین امین و عزیز علوی (به کردی کرمانجی)، به شعر و موسیقی کردی اختصاص داشت. معمولاً ترانه‌های کردی در فواصل بین برنامه‌های دیگر نیز پخش می‌شدند.

محمدطاهر هاشمی در برنامه‌هایی به نام‌های *هه‌وارگهٔ دڵان* و *گوڵزاری ئه‌ده‌ب* به ادبیات کردی می‌پرداخت و به جز شعر، بخش‌هایی را نیز به نثر کردی اختصاص می‌داد. وی همچنین برنامه‌ از را به نام *فارسی‌سرایان کرد* در رادیو فارسی کرماشان اجرا می‌کرد. سواره ایلخانی‌زاده نیز برنامه‌ای به نام *تاپۆ و بۆمه‌لێڵ* اجرا می‌کرد که هفته‌ای ۱۵ دقیقه پخش می‌شد.

ارکستر
------

ارکستر رادیو کردی کرمانشاه در سال ۱۳۴۲ شکل گرفت و از آن زمان تا سال ۱۳۴۵ به سرپرستی مجتبی میرزاده به فعالیت می‌پرداخت. در این مدت خوانندگانی مانند حسن زیرک، اسماعیل مسقطی، ابراهیم خوشنوا، مرتضی تندرو، سیف‌الله نادرشاهی، هاشم ربیعی و ... با ارکستر همکاری می‌کردند. پس از آنکه در سال ۱۳۴۵ میرزاده به تهران رفت، محمود مرآتی سرپرستی ارکستر را بر عهده گرفت.

در دههٔ ۱۳۵۰ تا سال ۱۳۵۷ مظهر خالقی مدیریت رادیو و تلویزیون کرمانشاه را بر عهده داشت. در این دوران خوانندگانی همچون حشمت‌الله لرنژاد، اسماعیل پیرخدری، فیروز سابور، اسماعیل سابور، سعید قندی، حسین البرزی و … با ارکستر رادیو کردی کرمانشاه همکاری می‌کردند.

از جمله نوازندگان ارکستر رادیو کردی کرمانشاه می‌توان به اسماعیل مسقطی، بهمن پولکی، اسکندر قوره‌دان، محمد عبدالصمدی، محمود مرآتی، ابوالقاسم پرندیان، محمود آهوان، محمود بلوری، اکبر ایزدی و … اشاره کرد. صدابردار بیشتر آثار به جای مانده از این ارکستر، بهمن طهموری و فیروز آجیل‌چی بوده‌اند.

آرشیو رادیو
-----------

در جریان انقلاب بهمن ۱۳۵۷، مقر رادیو مورد هجوم نیروهای مذهبی قرار گرفته و بخش زیادی از سرودهای متعلق به دههٔ ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ نابود شد. در دههٔ ۱۳۶۰ نیز نیروهایی برای پاکسازی و سانسور آرشیو به کار گرفته شد و لطمهٔ سختی به آرشیو موسیقی رادیو کردی کرمانشاه وارد آمد.

جستارهای وابسته
---------------

* رادیو کردی تهران
* رادیو کردی سنندج
* رادیو کردی بغداد
* رادیو کردی قاهره

پانویس
------

1. 1 2  روزنامۀ جام جم، قاب کوچک، *رادیو کردی: صدایی ۶۵ ساله*، سیامک کاکایی، نوشته‌شده در ۳ اردیبهشت ۱۳۹۰؛ بایگانی‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine ۱۸ ژانویه ۲۰۱۶.
2. 1 2 3 4  آژانس خبررسانی کردستان: کردپا، *رادیو کرمانشاه محل تولد و رشد و بالندگی بخشی بسیار مهم از تاریخ موسیقی کردی است*؛ نوشته‌شده در ۱۲ دی ۱۳۹۴؛ بایگانی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine ۱۸ ژانویه ۲۰۱۶.
3. 1 2 3 4 5 6  پایگاه اینترنتی کردها، *تاریخچۀ رادیو کردی کرمانشاه*، نوشتۀ عبداللطیف هاشمی؛ نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۳؛ ۱۸ ژانویه ۲۰۱۶.

| * ن
* ب
* و
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران |
| --- |
| مراکز | 

|  |  |
| --- | --- |
| استانی | آذربایجان شرقی • آذربایجان غربی • اردبیل • اصفهان • البرز • ایلام • بوشهر • چهارمحال و بختیاری • خراسان جنوبی • خراسان رضوی • خراسان شمالی • خوزستان • زنجان • سمنان • سیستان و بلوچستان • فارس • قزوین • قم • کردستان • کرمان • کرمانشاه • کهگیلویه و بویراحمد • گلستان • گیلان • لرستان • مازندران • مرکزی • هرمزگان • همدان • یزد |
| محلی | آبادان • کیش • مهاباد |
| فنی | ایستگاه رادیویی و تلویزیونی زیباکنار  •  ایستگاه تلویزیونی الوند •  ایستگاه تلویزیونی جماران •  ایستگاه رادیویی موج کوتاه بعثت کمال‌آباد |

 |
| شبکه‌های تلویزیونی | 

|  |  |
| --- | --- |
| سراسری | یک • دو • سه • چهار • تهران • خبر • آموزش •  قرآن • مستند • نسیم • تماشا • نمایش • ورزش • سلامت • افق • کودک و نوجوان(پویا و نهال) • امید • آی‌فیلم • 4K • سپهر • خبر ۲ |
| برون‌مرزی | آی‌فیلم انگلیسی •  آی‌فیلم ۲ •  الکوثر •  هیسپان تی‌وی •  پرس تی‌وی •  العالم •  جام جم ۱ •  جام جم ۲ •  جام جم ۳ •  سحر آذری •  سحر اردو •  سحر بوسنیایی •  سحر سورانی •  سحر کرمانجی •  هوسا تی‌وی |
| اینترنتی | مثبت کودک • تلوبیون ورزشی • رؤیا • جام • فلسطین • سربداران • نما • اقرا |
| استانی | آذربایجان غربی •  آفتاب •  اترک •  اشراق •  اصفهان •  افلاک •  البرز •  ایلام •  باران •  بوشهر •  تبرستان •  جهان‌بین •  خاوران •  خراسان رضوی •  خلیج فارس •  خوزستان •  دنا •  زاگرس •  سبز •  سبلان •  سمنان •  سهند •  فارس •  قزوین •  کردستان •  کرمان •  نور •  هامون •  همدان •  یزد |
| محلی | آبادان •  کیش •  مهاباد |
| منحل‌شده | بازار •  HD • ایران‌کالا •  شما |

 |
| شبکه‌های رادیویی | 

|  |  |
| --- | --- |
| سراسری | ایران •  تهران •  فرهنگ •  پیام •  قرآن •  معارف •  جوان •  ورزش •  سلامت •  گفت‌وگو •  اقتصاد •  نمایش •  آوا •  تلاوت  •  صبا  •  زیارت |
| برون‌مرزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آسیای میانه و قفقاز | آذری • آران • آشوری • ارمنی • ازبکی • تاجیکی • تالشی • ترکمنی • ترکی استانبولی • قزاقی |
| اروپا و آمریکا | آلبانیایی • آلمانی • اسپانیایی • انگلیسی • ایتالیایی • پرتغالی • روسی • فرانسوی |
| شبکه سحر | اردو • بوسنیایی • سورانی • کرمانجی |
| شبه‌قاره و شرق آسیا | اندونزیایی • بنگالی • پشتو • چینی • دری • ژاپنی • هندی |
| عربی و آفریقایی | سواحلی • عبری • عربی • هوسا |

 |
| استانی | اراک • اردبیل • ارومیه • اصفهان • اهواز • ایلام • بجنورد • بندرعباس • بوشهر • بیرجند • تبریز • خرم‌آباد • رشت • زاهدان • زنجان • ساری • سمنان • سنندج • شهرکرد • شیراز • قزوین • قم • کرج • کرمان • کرمانشاه • گرگان • مشهد • همدان • یاسوج • یزد |
| محلی | آبادان • کیش • مهاباد |
| شهری | بروجرد • دزفول • رفسنجان • زابل • کاشان • مراغه • مریوان |
| منحل‌شده | جهرم •  کردی کرمانشاه |

 |
| زیرمجموعه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| رسانه | انتشارات سروش •  مؤسسه جام جم (روزنامه جام جم) |
| آموزش | مرکز آموزش صدا و سیما •  دانشگاه صدا و سیما |
| تولید | سیما فیلم •  خبرگزاری صدا و سیما •  باشگاه خبرنگاران جوان |
| سایر | سروش سیما •  مرکز همایش‌ها •  پیام‌رسان سروش |

 |
| رئیسان | 

|  |
| --- |
| صادق قطب‌زاده •  *شورای پنج نفره* •  *شورای سه نفره* •  تقی فراحی •  محمد مبلغی اسلامی (سرپرست) •  سید علی‌اکبر محتشمی‌پور و عبدالله نوری (سرپرستان مشترک) •  علی لاریجانی •  محمد هاشمی رفسنجانی •  محمدجواد لاریجانی (سرپرست) •  محمد هاشمی رفسنجانی •  علی لاریجانی •  سید عزت‌الله ضرغامی •  محمد سرافراز •  عبدالعلی علی‌عسگری •  پیمان جبلی |

 |
| سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران •  شورای نظارت بر سازمان صدا و سیما •  معاونت برون‌مرزی سازمان صدا و سیما •  فرستنده‌های دیجیتال صدا و سیما •  جشنواره تلویزیونی جام جم |