**چچنی‌ها بزرگترین** گروه قومی - بومی قفقازی ، در منطقه قفقاز شمالی محسوب می‌شوند، زبان مردم چچن به گروه زبانهای شمال خاوری قفقاز، گروه فرعی ناخچیو، تعلق دارد. این زبان به زبان اینگوشی بسیار نزدیک است. زبان چچنی چندگویش دارد که از میان آنها، گویش چچنیهای ساکن دشتها مبنای زبان ادبی چچن است و واژگان عربی ،فارسی، ترکی، گرجی و روسی بسیاری در آن وجود دارد
در اوایل سده سیزدهم/ نوزدهم، از الفبای عربی/ استفاده می‌شد. پس از انقلاب اکتبر، زبان چچنی به زبان ادبی ارتقاء یافت.

دین مردم چچن
------------

یک مرد چچنی در حال دعا کردن در جنگ گروزنی. (بهار ۱۹۹۵)
مردم چچن بیشتر شافعی مذهب‌اند

دین اسلام پس از حمله تیمور و به‌ویژه در پی استقرار قزاقها در امتداد رود تِرِک در میان چچنها ریشه گرفت. نفوذ این دین به آهستگی و از مشرق کوه‌های چچن آغاز شد و ظاهراً آوارها و کومیکها اسلام را به میان آنان بردند
اینک دو طریقت نقشبندیه و قادریه در این جمهوری فعالیت می‌کنند، گسترش طریقت نقشبندیه در چچن به دهه ۱۸۲۰ برمی‌گردد که نخستین مبلّغان آن از داغستان به این منطقه آمدند. آنان سهم عمده‌ای در گسترش اسلام در چچن داشتند. این طریقت در نیمه نخست سده سیزدهم/ نوزدهم، در مبارزه با سلطه روسها بر منطقه، سهم مهمی داشت
طریقت قادریه را کونتاحاجی در ۱۲۷۸/۱۸۶۱ در چچن رواج داد. تعالیم وی در زمینه زهد و عدم خشونت و اجتناب از رویارویی با شر، با استقبال مردم روبه‌رو شد، به‌ویژه آنکه از جنگ سی ساله با روسها، که در ۱۲۷۶/ ۱۸۵۹ پایان یافت، خسته شده بودند.

تاریخ
-----

استقرار قبایل ناخ در این منطقه به اواخر هزاره اول پیش از میلاد و راندن طوایف ایرانی برمی‌گردد. در ۱۱۴ میلادی، امپراتوری روم سیطره خود را بر منطقه تثبیت کرد. در اواخر سده سوم میلادی، ایرانیان توانستند به سیطره روم بر منطقه پایان دهند. در سده چهارم میلادی، هونها چچن را تصرف کردند. در اواسط سده ششم آوارها هونها را شکست دادند و چچن را تصرف کردند. در سده هفتم میلادی، امپراتوری خزر بر منطقه سیطره یافت. در نیمه نخست سده اول هجری مسلمانان، وارد منطقه شدند، اما تلاش آنان برای سیطره بر قفقاز شمالی، به نتیجه‌ای نرسید. نبردهای آنان تا اواخر سده دوم ادامه یافت. در سده ششم تحت سیطره آلان‌ها، قبایل ناخ از خودمختاری برخوردار بودند. در دهه ۶۲۷/۱۲۳۰، مغولها وارد منطقه شدند و آلانها را به غرب چچن محدود ساختند. در ۷۹۲/۱۳۹۰، تیمورلنگ به منطقه حمله کرد و بخشی از منطقه، تحت سیطره تاتارهای سپاه تیمور قرار گرفت. در سده دهم، این منطقه محل کشمکش دولتهای روسیه و عثمانی و ایران شد. در همان سده، چچنها به دشتها و دره‌های ترک و ریزابه‌های جنوبی آن سونجا و آرگون سرازیر شدند. در ۹۸۶/۱۵۷۸، تزار روسیه، فئودور اول، به تِرِک و سرزمینهای پست قفقاز رسید و در ۹۹۹ پیشروی خود را به سوی جنوب تا سونجا ادامه داد. در ۱۰۱۳/ ۱۶۰۴، لشکرکشی وسیع بوریس گادونوف به قفقاز به شکست انجامید و قلعه‌هایی که در ۱۰۰۲/۱۵۹۴ فئودور اول در ساحل رودهای ترک و سونجا ساخته بود، بر اثر حملات جنگجویان داغستانی و سپاهیان ایران در ۱۰۶۲/۱۶۵۲ (دوره شاه‌عباس دوم) ویران شدند.
در این زمان، حکومت موروثی چچن در نواحی معروفی چون آرگون، شالی و نشاق، با خاندان آوار بود. این خاندان پس از سالها مبارزه با شمخال‌زادگان داغستانی، که در نواحی اِندِری و یخسای داغستان صاحب حکومتی موروثی بودند، منقرض شد و این نواحی به تصرف شمخال‌زادگان درآمد. با این حال، طرلاو، از بازماندگان آوارها، به مبارزه با شمخال‌زادگان پرداخت و آنان را از چچن راند. حکومت خاندان او، که به طرلاو اوغلو شهرت داشت، تا سالهای الحاق چچن به روسیه تزاری ادامه یافت. در کتاب احسن‌تواریخ نوشته حسن روملو آمده است عده ای از مردمان چچن را به مناطق مختلف ایران (مهردشت) کوچانده است

جستارهای وابسته
---------------

* چچنی‌ها در ترکیه
* مهردشت
* چچنی های ایران

منابع
-----

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chechen people». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ ژوئن ۲۰۱۲.

پانویس
------

1. ↑  آکینر، صفحه ۱۷۹–۱۸۰
2. ↑  منفرد و بیات صفحهٔ ۱۲۷
3. ↑  جایموخا، صفحهٔ ۱۱۹
4. ↑  منفرد و بیات، صفحهٔ ۱۰۹
5. ↑  چچن
6. ↑  باکیخانوف، صفحه۱۳۹–۱۴۰
7. ↑  *کتاب احسن‌تواریخ*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مردم چچن موجود است. |

| * ن
* ب
* و
اسلام در اروپا |
| --- |
| **اکثریت** | 

|  |  |
| --- | --- |
| هندواروپایی | 
* آلبانیایی‌ها
* بوسنیایی‌ها
* گورانی‌ها
* آشکالی‌ها و مصری‌های بالکان

 |
| ترک‌ها | 
* آذری‌ها
* بالکارها
* باشقیر
* تاتارهای کریمه
* قره‌چای‌ها
* قزاق‌ها
* قوموق‌ها
* ناگوی‌ها
* تاتارها
* ترک‌ها (ترک‌های اروپا)

 |
| قفقازها | 
* چرکس
* آغول
* آوارها
* چچن‌ها
* دارگین
* اینگوشتیا
* لاک‌ها
* کیستس
* لازها
* لزگی‌ها
* قاباردی‌ها
* رُتول‌ها
* تاباساری
* ساخوری

 |

 |
| **اقلیت** | 
* مردم عرب
	+ عرب‌های اروپا
	+ موروها
	+ مراکشی‌های اسپانیا
* مسلمانان بلغارستان (پوماک‌ها)
* مسلمانان یونان
* مسلمانان مقدونیه
* مردم آسی
* مسلمانان رومانی

 |

| * ن
* ب
* و
اقوام قفقاز |
| --- |
| قفقازی‌تبارها | 

|  |  |
| --- | --- |
| کارتوِلی‌ها | 
* گرجی‌ها (سوان‌ها  •  زان‌ها  •  لازها  •  مینگرلی‌ها)

 |
| حوزه پُنتوس | 

|  |  |
| --- | --- |
| چرکس‌تبارها | 
* چرکس‌ها  •  آدیغی‌ها  •  کاباردی‌ها

 |
| بقیه | 
* آبخازی‌ها
* آبازین‌ها
* اوبیخ‌ها

 |

 |
| حوزه دریای خزر | 

|  |  |
| --- | --- |
| آواری-اَندی | 
* آخواخ‌ها
* آوارهای قفقازی
* اَندی‌ها
* باگوالال‌ها
* بُتلیخ‌ها
* تیندی‌ها
* چامالال‌ها
* کاراتاها
* گودوبری

 |
| سِزی‌تبارها | 
* بژتا
* خوارشی‌ها
* سِزها
* هونزیب‌ها
* هینوخ‌ها

 |
| لزگی‌تبار | 
* آرچی‌ها
* آغول‌ها
* اودی‌ها
* بودوخ‌ها
* تبرسرانی‌ها
* جـِک‌ها
* روتول‌ها
* ساخورها
* کریتس‌ها
* لزگی‌ها

 |
| ناخ‌تبارها | 
* باتس‌ها  •  چچن‌ها (کیست‌ها)  •  اینگوش‌ها

 |
| غیره | 
* خینالوگ‌ها
* دارگین‌ها
* لاک‌ها

 |

 |

 |  |
| آلتایی‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| ترک‌تبارها | 
* بالکارها
* ترکمن‌ها
* ترک‌های مسختی
* قره‌چای‌ها
* قموق‌ها
* نوقایی‌ها

 |
| مغول | 
* قالموق‌ها

 |

 |
| هندواروپایی‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایرانی‌تبارها | 
* آسی‌ها (دیگورها  •  ایرون‌ها)
* آذری‌ها
* تات‌های قفقاز
* تالش‌ها
* کردها (ایزدی‌ها)
* یهودیان کوهستان

 |
| اسلاوها | 
* روس‌تبارها (قزاق‌های کوبان  •  قزاق‌های تِرِک)
* اوکراینی‌های کوبان

 |
| یونانی‌ها | 
* یونانی‌های قفقاز (اوروم‌ها)
* یونانی‌های پنتوس

 |
| ارمنی‌ها | 
* ارمنی‌ها

 |
| ژرمن‌ها | 
* آلمان‌های قفقاز

 |

 |
| آفروآسیایی‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| سامی‌ها | 
* آشوری‌ها
* عرب‌های قفقاز

 |

 |