|  |
| --- |
| بخشی از مجموعه مقالاتتاریخ طبرستان و دیلم |
| سرباز دیلمی |
| تمدن‌های پیش از تاریخ
* هوتو
* کمربند
* گمیشان
* گوهرتپه
* املش
* مارلیک
* قلعه‌کش
 |
| اقوام نخستین
* آمارد
* تپوری
* آناریاکه
* کاسپی
* کادوسی
* دربیک
 |
| حکام پیش از اسلام
* فرادات
* اتحادیهٔ داهه
* امپراتوری اشکانیان
* هفت خاندان پارتی
	+ گودرز از خاندان گیو
	+ خاندان کارن
	+ اسپهبد
	+ مهران
* گشنسب شاهان
* پارسد
* موتا
 |
| دودمان‌های ساسانی‌تبار
* زرمهرشاهان
* مسمغان
* کارنوندیان
* دابویگان گاوباری
* پادوسپانیان گاوباری
* باوندیان
* اسپهبدان گیلان (آستارا)
* جستانیان
 |
| والی‌های ایرانی-اسلامی
* خلفای راشدین، امویان و عباسیان
* طاهریان
* سامانیان
* سلجوقیان، غزنویان و خوارزمشاهیان
* ایلخانان و تیموریان
 |
| حاکمان شیعه‌تبار
* علویان طبرستان و دیلمان
* ماکان کاکی
	+ حسن فیروزان
* اسفار شیرویه
* سالاریان
* زیاریان
* بوییان
* کاکویه
* اسماعیلیان
* سربداران
* جلالیان
* چلاویان
* مرعشیان
* کیاییان
* تجاسبیان
* اسحاقوندان
* روزافزون
* دیو ساران
* سادات عمادی
 |
| تاریخ معاصر گیلان و تالش
* صفویه
	+ تالش
	+ طالشه کولی
	+ غریب شاه
	+ ساروخان
	+ حمزه خان
* قرن هجدهم
	+ حمله روسیه به رشت
	+ خانات تالش
	+ حمله روسیه به تالش
	+ شورش زینال
	+ عهدنامه رشت
* قرن نوزدهم
* قرن بیستم
	+ جنبش مشروطه
	+ جنبش جنگل
	+ جمهوری سرخ گیلان
	+ جنبش سیاهکل
	+ مغان شوروی
	+ جمهوری تالش-مغان
 |
| تاریخ معاصر مازندران
* صفویه
* ایل قاجار
* روسیه تزاری
* عهدنامه رشت

* نادر
	+ محمدعلی
	+ ذوالفقار
* نعیم‌شاه کلاردشتی

* دادوی *از سوی کریم‌خان زند*
* شورش امیر گونه

* قاجاریه
	+ هزارفامیل
	+ جنگ با بابی‌ها
	+ بهایی‌ها

* سلسله پهلوی
* اتحاد ملی طبرستان
* شورش لهاک‌خان
* مشدی پروری
* جنبش سوسیالیستی سربداران آمل
* جدایی استان گلستان
 |
| جستارهای وابسته
* پتشخوارگر
* نام طبرستان
* شورش طبرستان
* قصه سنجان
* **سالشمار**

* تاریخ پیش از اسلام گیلان
* تاریخ پس از اسلام گیلان

* شهرهای سابق طبرستان
* پیشینه تقسیمات گیلان
* دیلم
* زیدیه در گیلان و مازندران
* حملات روس‌ها از دریای مازندران
 |
|  *گرگان*  •   *تبرستان*  •   *گیلان*  •   *تالش* |
| * ن
* ب
* و
 |

**استندار کیکاووس** بیستمین فرمانروای دودمان پادوسپانیان بود که میان سال‌های ۵۳۵ تا ۵۷۲ هجری در رویان و از ۵۳۲ تا ۵۷۲ در دیلمستان حکومت داشت.

زندگی‌نامه
----------

پدر کیکاووس، هزاراسپ یکم، پیشتر استندار پادوسپانیان بود و مادرش خواهر کیا بزرگ امید، حاکم اسماعیلیان الموت، بوده‌اند.

کیکاووس پس از آن که برادرش، شهرنوش، به عنوان جانشین هزاراسپ به تخت نشست، از رویان گریخته و به دربار شاه غازی رستم، اسپهبد باوندیان، پناه برد. کیکاووس علی‌رغم این که خواهرزادهٔ کیا بزرگ بود، در لشکرکشی‌های شاه غازی به الموت شرکت داشت و در سرکوب اسماعیلیه نقش داشت. با درگذشت کیا بزرگ در ۲۶ جمادی‌الآخر ۵۳۲، شاه غازی به کیکاووس کمک کرد تا دیلمستان را تصرف کند و در ازای حکومت دیلم، باجی برای او مقرر نمود. این در حالی بود که هنوز شهرنوش در رویان حکومت داشت و او نیز تابع شاه غازی رستم بود.

در سال ۵۳۵ هجری (سه سال پس از قدرت گرفتن کیکاووس در دیلم)، شهرنوش درگذشت و پس از او، ناماورک ادعای حکومت کرد. کیکاووس با اطلاع از این رخداد به رویان رفت و ناماورک را دستگیر کرده و به زندانی در قلعهٔ نور فرستاد و از سرنوشت نماور دیگر اطلاعی در دست نیست. کیکاووس پس از آن شخصاً در رویان حضور یافته و نایبی به جای خود در دیلم تعیین نمود.

کیکاووس همچنان در تابعیت شاه غازی رستم باوندی بود و در اروکشی‌ها و نبردها او را همراهی می‌کرد. پس از مدتی فخرالدوله گرشاسپ کبودجامه به او پیشنهاد داد برای خلاصی از لشکرکشی‌های پی در پی برای شاه غازی، علیه او متحد شده و شورش کنند. قرار شد کیکاووس به آمل در غرب و گرشاسپ به استرآباد در شرق طبرستان حمله کنند تا شاه غازی در میانهٔ این دو بماند و در زحمت افتد. کیکاووس پس از کسب موافقت قاضی رویان، شهر آمل را بگرفت و در روستای خراط کلاته کوشک شاه غازی را سوزاند. شاه غازی خود به سرکوب کبودجامه عازم شد و لشکری را به فرماندهی پسرش حسن، به رویان فرستاد. حسن شکست خورد. خورشید مامطیری در این نبرد برای کیکاووس جاسوسی می‌کرده.

پس از شکست حسن، شاه غازی شخصاً در رأس ارتشی به رویان رفت و در نبردی تنگاتنگ پیروز شد. کیکاووس که متوجه شکست خود شد، اظهار پشیمانی کرد و قاضی رویان و گرشاسپ کبودجامه‌ای را مقصر دانست. اسپهبد شاه‌غازی گفت «کیکاووس فرزند من است» و او را بخشید. کیکاووس سریعاً با ارتشی به شرق تاخت تا شخصاً گرشاسپ را سرکوب کند و توانست او را با زبان خوش از دژ به زیر بکشد.

در سال ۵۵۸ هجری شاه غازی بر اثر نقرس درگذشت و علاءالدوله حسن به حکومت باوندیان رسید. کیکاووس با او هم روابط حسنه ایجاد کرد. حسن املاک بسیاری را به کیکاووس بخشید و در ۵۶۷ به دست غلامان خود به قتل رسید. پس از او، اردشیر یکم توانست حکومت باوندیان را به دست آورد. اردشیر، کیکاووس را «پدر» می‌خواند و بدون مشورت با او کاری نمی‌کرد. خوارزمشاهیان با اطلاع از درگذشت حسن باوندی به قلمرو او تعرض نمودند. خوارزمشاه مؤید آیبه به اردشیر نامه نوشت و گفت در عوض سپردن شهرهای غرب تمیشه (شامل گلستان امروزی)، برای اردشیر شمشیر خواهد زد. اردشیر سریعاً با کیکاووس مشورت نمود و پاسخ منفی روانه کردند. مؤید هم در تسخیر بیرون تمیشه ناموفق ماند و به خراسان بازگشت.

کیکاووس در سال‌های پایانی عمرش در جواب درشتی‌های اردشیر مدارا می‌نمود. پیش از مرگ کیکاووس، پسر و ولیعهدش به نام جستان درگذشت و کیکاووس از اردشیر درخواست کرد حکومت پسر خردسال جستان، زرین‌کمر، را به‌رسمیت شناخته و دخترش را به ازدواج او درآورد. کیکاووس نهایتاً در سال ۵۷۲ هجری درگذشت.

منابع
-----

* چراغعلی اعظمی سنگسری. «گاوباریان پادوسپانی». ص ۳۸–۴۸.

| * ن
* ب
* و
پادوسپانیان |
| --- |
| **اسپهبدان**(۴۰ تا ۳۳۳ ه‍) | پادوسپان بزرگ •  خورزاد •  پادوسپان پور خورزاد •  شهریار یکم •  وندا امید •  عبدالله •  آفریدون •  پادوسپان سوم •  شهریار دوم •  *هروسندان* •  شهریار سوم •  محمد یکم | قلعه نورقلعه نورقلعه ملک بهمنقلعه ملک بهمن |
| **استنداران**(۳۳۳ تا ۷۲۵ ه‍) | قباد یکم •  زرین‌کمر یکم •  باحرب •  اردشیر یکم •  ناماور یکم •  هزار اسپ یکم •  شهریوش •  *نماورک* (مدعی) •  کیکاووس •  هزار اسپ دوم •  *بیستون پور نماورک* (مدعی) •  زرین‌کمر دوم •  بیستون یکم •  ناماور دوم •  اردشیر دوم •  *اسکندر* (در ناتل) •  شهرآگیم •  ناماور سوم •  کیخسرو •  محمد دوم •  شهریار چهارم |
| **ملکان**(۷۲۵ تا ۸۵۷ ه‍) | تاج‌الدوله زیار •  جلال‌الدوله اسکندر یکم •  فخرالدوله شاه‌غازی •  عضدالدوله قباد •  سعدالدوله توس •  کیومرث یکم •  *ملک نوذر* (در ناتل) •  *ملک حسین* (در کلار) •  ملک مظفر (چند روزه) |
| **ملکان نور**(۸۵۷ تا ۱۰۰۶ ه‍) | ملک کاووس یکم •  ملک جهانگیر یکم •  ملک کاووس دوم •  ملک کیومرث دوم •  ملک بیستون دوم •  ملک بهمن یکم •  ملک کیومرث سوم •  ملک اویس •  ملک عزیز •  ملک جهانگیر دوم •  ملک بهمن دوم •  ملک کیخسرو (در دژ شمنکور) |
| **ملکان کُجور**(۸۵۷ تا ۱۰۰۶ ه‍) | ملک اسکندر دوم •  ملک تاج‌الدوله •  ملک اشرف •  ملک کاووس سوم •  ملک جهانگیر سوم •  ملک کیومرث چهارم •  ملک بهمن دوم •  ملک جهانگیر سوم •  ملک محمد سوم •  ملک جهانگیر چهارم
 |
|  رده  درگاه طبرستان |

درگاه‌ها:طبرستانزندگی‌نامهتاریخ