حوزهٔ مدیترانه
**حوضهٔ مدیترانه** یا **منطقهٔ مدیترانه** منطقهٔ بزرگی در اطراف دریای مدیترانه است. حوزهٔ مدیترانه منطقه‌ای میان‌قاره‌ای است که شامل دریای مدیترانه با جزایر درون آن و مناطق قاره‌ای نزدیک به ساحل جنوب اروپا، غرب آسیا و آفریقای شمالی می‌باشد. اصطلاح حوزهٔ مدیترانه از دیدگاه جغرافیای طبیعی، جغرافیای سیاسی، اقلیم شناسی، جغرافیای زیستی و حوزهٔ فرهنگی به‌طور جداگانه و دقیق‌تر می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.

چشم‌اندازی از شهر آنتیب در فرانسه، اقلیم گرم، دریا، کوه‌ها و میراث فرهنگی حوضهٔ مدیترانه را تبدیل به یک منطقهٔ گردشگری محبوب نموده‌است

زمین‌شناسی و دیرینه‌شناسی
-------------------------

حوضهٔ مدیترانه با برخورد قدیمی قارهٔ آفریقا-عربی در حال حرکت به شمال با قارهٔ پایدار اوراسیا شکل گرفته‌است. با انتقال آفریقا و عربستان به شمال، دریای تتیس پیشین را که پیش‌تر اوراسیا را از قارهٔ باستانی گوندوانا جدا می‌کرد، که بخشی از آن آفریقا بود، جدا کرد. تقریباً در همین زمان، ۱۷۰ مایا در دورهٔ ژوراسیک، یک حوزهٔ کوچک اقیانوس *Neotethys* که اندکی قبل از بسته‌شدن دریای تتیس در انتهای شرقی تشکیل شد. این برخورد سامانهٔ گسترده‌ای از کوه‌ها را از پا درآورد و از پیرنه‌های اسپانیا تا کوه‌های زاگرس در ایران امتداد داد. این قسمت از کوه‌سازی، معروف به کوه‌زایی آلپ، عمدتاً در دوره‌های الیگوسن (۳۴ تا ۲۳ میلیون سال پیش (میا)) و میوسن (۲۳ تا ۵٫۳ میا) رخ داده‌است. *Neotethys* در طی این برخوردها بزرگ‌تر و بزرگ‌تر و فرورانش شد.

مرزهای جغرافیایی حوضهٔ مدیترانه
-------------------------------

به‌طور کلی این منطقه دارای ۱٫۳ میلیون کیلومتر مربع خشکی و ۲٫۵ میلیون کیلومتر مربع دریای مدیترانه است. این منطقه از شمال به کوهپایه‌های آلپ در ونیز، از غرب به کابو دا روکا در نزدیکی لیسبون، از شرق و جنوب به به بیابان سوریه و صحرای بزرگ آفریقا محدود می‌شود.

منطقهٔ مدیترانه میان سه قارهٔ اروپا، آفریقا، و آسیا گسترده شده‌است. در اروپا این منطقه از غرب به شرق همه یا بخشی از پرتغال، اسپانیا، آندورا، فرانسه، موناکو، ایتالیا، سان مارینو، واتیکان، مالت، اسلوونی، کرواسی، بوسنی و هرزگوین، مونته‌نگرو، آلبانی، یونان و بخش اروپایی ترکیه را در بر می‌گیرد. در آسیا این منطقه بخش آسیای صغیر ترکیه، سوریه، لبنان، اسرائیل، حکومت خودگردان فلسطین، اردن و جزیره قبرس را در بر می‌گیرد. در آفریقا از شمال تونس و شمال کشورهای مصر، لیبی، الجزایر و مراکش می‌شود.

به‌طور کلی مرزبندی منطقهٔ مدیترانه به وسیلهٔ کوهستان‌ها و ارتفاعات پیرنه و آلپ، دیناری، صرب و مقدونیه، ردپی، توروس، لبنان، غرب اردن و همچنین بیابان‌های شبه‌جزیره سینا و لیبی، تریپیولی و کوه‌های اطلس تعیین می‌شود. علاوه بر این فراتر از این مرزها این منطقه شامل مناطق نزدیک دلتای رودخانه‌ها به غیر از منطقهٔ نیل و برخی از رودخانه‌ها مانند رون را شامل می‌شود.

به معنای دقیق‌تر مرزهای این منطقه به منطقهٔ طبیعی و بالقوهٔ زیتون خیز محدود می‌شود و از این رو اصطلاح مرز درخت زیتون به کار می‌رود. طبق این تعریف منطقهٔ مدیترانه شامل پهنهٔ اقلیم مدیترانه‌ای در اروپا، خاورمیانه و آفریقای شمالی می‌شود. برخی از مناطق اقلیم مدیترانه‌ای که دور از دریای مدیترانه قرار دارند، مانند مناطق اطراف دریای سیاه یا ارتفاعات زاگرس در ایران شامل حوزهٔ مدیترانه نمی‌شوند.

بیشتر کشورهای هم‌مرز این منطقه مانند فرانسه، ترکیه یا کشورهای شمال آفریقا بخش کوچکی از آن‌ها شامل منطقهٔ دریای مدیترانه می‌شود. از سوی دیگر کشورهای پرتغال و اردن به دلایل اقلیمی بخشی از منطقهٔ مدیترانه به حساب می‌آیند، گرچه هیچ خط ساحلی با دریای مدیترانه ندارند.

جستارهای وابسته
---------------

* حوزه فرهنگی شرق آسیا

منابع
-----

1. ↑

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mittelmeerraum». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی*.

| * ن
* ب
* و
مناطق آفریقا |
| --- |
| مرکز آفریقا | 
* گینه
	+ خلیج گینه
* Cape Lopez
* Mayombe
* Igboland
	+ Mbaise
* Maputaland
* Pool Malebo
* حوضه کنگو
* Chad Basin
* Congolese rainforests
* جنگل‌های ارتفاعات کامرون
* Ouaddaï highlands
* Ennedi Plateau

 |
| شرق آفریقا | 
* دریاچه‌های بزرگ آفریقا
	+ کافت آلبرت
	+ کافت شرق آفریقا
	+ دره کافتی بزرگ آفریقا
	+ Gregory Rift
	+ دریاچه‌های دره‌کافتی
	+ Swahili coast
	+ کوهستان ویرونگا
	+ Kavirondo
	+ زنگ
* سرنگتی
* شاخ آفریقا
	+ Afar Triangle
	+ Al-Habash
	+ Barbara
	+ Danakil Alps
	+ بیابان دناکل
	+ بلندی‌های اتیوپی
	+ خلیج عدن
	+ خلیج تاجوره
* جزیره‌های اقیانوس هند
	+ جزایر کومورو

 |
| شمال آفریقا | 
* مغرب عربی
	+ افریقیه
	+ ساحل بربر
	+ Bashmur
	+ لیبیای باستان
	+ کوه‌های اطلس
* نیل
	+ Cataracts of the Nile
	+ دارفور
	+ خلیج عقبه
	+ مصر سفلی
	+ Lower Nubia
	+ مصر میانی
	+ دلتای نیل
	+ Nuba Mountains
	+ نوبه
	+ The Sudans
	+ مصر علیا
* صحرای غربی

 |
| غرب آفریقا | 
* Pepper Coast
* ساحل طلا
* ساحل برده (آفریقای غربی)
* ساحل عاج
* Cape Palmas
* Cape Mesurado
* Guinea region
	+ خلیج گینه
* رودخانه نیجر
* Guinean Forests of West Africa
* دلتای نیجر
* Inner Niger Delta

 |
| جنوب آفریقا | 
* ماداگاسکار
	+ Central Highlands (Madagascar)
	+ Northern Highlands
* Rhodesia
	+ رودزیای شمالی
	+ رودزیای جنوبی
* Thembuland
* Succulent Karoo
* ناما کارو
* Bushveld
* Highveld
* Fynbos
* Cape Floristic Region
* بیابان کالاهاری
* دلتای اوکاوانگو
* Cape Peninsula
	+ False Bay
	+ Hydra Bay

 |
| مناطق کلان | 
* اتیوپیا
* جهان عرب
* قلمروی مشترک‌المنافع
* East African montane forests
* صحرای شرقی
* Equatorial Africa
* Françafrique
* Gibraltar Arc
* خاورمیانه بزرگ
* Islands of Africa
* فهرست سرزمین‌هایی که عربی یک زبان رسمی در آنجا است
* حوضه مدیترانه
* منا (اصطلاح)
* MENASA
* خاورمیانه
* Mittelafrika
* Negroland
* شاخ آفریقا
* Portuguese-speaking African countries
* صحرای بزرگ آفریقا
* ساحل (منطقه)
* آفریقای سیاه
* Sudan (region)
* Sudanian Savanna
* کوهستان تبیستی
* آفریقای استوایی

 |

| * ن
* ب
* و
مناطق اروپا |
| --- |
| اروپای شمالی | 
* کشورهای نوردیک
* شمال غربی اروپا
* اسکاندیناوی
* شبه‌جزیره اسکاندیناوی
* فنواسکاندیا
* Baltoscandia
* لاپ‌لند
* West Nordic
* کشورهای حوزه دریای بالتیک
* دریای بالتیک
* خلیج بوتنی
* خلیج فنلاند
* ایسلند
* جزایر فارو

 |
| اروپای شرقی | 
* دانوب
* پروس (ناحیه)
* گالیسیا (اروپای شرقی)
* Volhynia
* دونباس
* Sloboda Ukraine
* سامبیا (شبه جزیره)
	+ Amber Coast
* نواره کورونی
* Izyum Trail
* Lithuania Minor
* Nemunas Delta
* کشورهای حوزه دریای بالتیک
* دریای بالتیک
* Vyborg Bay
* کارلیا
	+ East Karelia
	+ Karelian Isthmus
* Lokhaniemi
* اروپای جنوب شرقی
	+ بالکان
	+ Aegean Islands
	+ Gulf of Chania
	+ قفقاز شمالی
	+ قفقاز بزرگ
	+ Kabardia
	+ روسیه اروپایی
		- Southern Russia

 |
| اروپای مرکزی | 
* کشورهای حوزه دریای بالتیک
* دریای بالتیک
* کشورهای آلپی
* کمربند آلپاید
* Mitteleuropa
* گروه ویشگراد

 |
| اروپای غربی | 
* بنلوکس
* کشورهای سفلی
* شمال غربی اروپا
* جزایر بریتانیا
* کانال مانش
* جزایر مانش
* Cotentin Peninsula
* نرماندی
* برتانی
* خلیج شیر
* شبه‌جزیره ایبری
	+ اندلس (اسلامی)
	+ Baetic System
* پیرنه
* کمربند آلپاید

 |
| اروپای جنوبی | 
* شبه‌جزیره ایتالیا
* Insular Italy
* Tuscan Archipelago
* جزایر اگادی
* شبه‌جزیره ایبری
	+ اندلس (اسلامی)
	+ Baetic System
* Gibraltar Arc
* اروپای جنوب شرقی
* حوضه مدیترانه
* شبه‌جزیره کریمه
* کمربند آلپاید

 |
| 
* Germanic
* زبان‌های اروپا
* ملت‌های سلتی
* اسلاوها
* مردمان فین‌واوگری
* European Plain
* استپ اوراسیا
* جلگه پنتی-خزری
* Wild Fields
* جلگه پانونی
	+ دشت بزرگ مجارستان
	+ دشت کوچک مجارستان
	+ Eastern Slovak Lowland

 |