*استحاله هم‌دما* یا *گذار فاز هم‌دما* (به انگلیسی: Isothermal Phase Transition) مرحله‌ای از تغییر فاز یک ماده است. در این مرحله از فرآیند تغییر فاز، دمای ماده در اثر انتقال انرژی گرمایی (گرفتن گرما از سیستم یا دادن انرژی به آن) تغییر نمی‌کند.

تغییر فاز ماده
--------------

برای تغییر فاز یک ماده ابتدا با انتقال گرما (دادن یا گرفتن انرژی) دمای ماده را به دمای مورد نیاز برای تغییر فاز آن می‌رسانیم. مقدار این انرژی متناسب با ظرفیت گرمایی ویژه‌ی ماده و جرم آن تعیین می‌شود. (Q=mcΔT) بعد از رسیدن ماده به این دما، ادامه‌ی انتقال انرژی صرف تغییر فاز ماده می‌شود؛ در حالی که دمای آن ثابت می‌ماند. مقدار این انرژی نیز متناسب با جرم ماده و گرمای نهان آن مشخص می‌شود. (Q=mL) پس از صرف این میزان انرژی، حالت ماده تغییر می‌کند. بعد از رسیدن به این مرحله با ادامه‌ی انتقال انرژی می‌توان دمای ماده را تغییر داد. 

به عنوان مثال یخ با دمای 20- درجه‌ی سانتی‌گراد را در نظر بگیرید. ابتدا با دادن گرما به یخ، دمای آن را به 0 درجه می‌رسانیم. (دمای ذوب یخ) سپس با ادامه‌ی دادن گرما به یخ، حالت یخ از جامد شروع به تغیر به مایع می‌کند اما همچنان دمای آن ثابت است تا جایی که همه‌ی یخ تغییر فاز بدهد. پس از آن دوباره با دادن انرژی، دمای آب مایع را به 100 درجه‌ی سانتی‌گراد می‌رسانیم. (نقطه جوش آب) ادامه‌ی انتقال انرژی باعث تغییر حالت آب مایع به بخار آب (گاز) می‌شود. دقت شود که در این مرحله هم دما ثابت است.

علت ثابت ماندن دما
------------------

### در ذوب و تبخیر

ذوب شدن یخ را در نظر بگیرید. با دادن گرما به یخ، به آن انرژی منتقل می‌کنیم که باعث افزایش انرژی جنبشی مولکول‌های آن می‌شود. از آنحایی که دما به صورت متوسط انرژی جنبشی ذرات یک سیستم تعریف می‌شود، پس باید دمای سیستم افزایش پیدا کند. اما در استحاله‌ی هم‌دما، این انرژی به جای افزایش دما، صرف از بین بردن نیروهای بین مولکولی ماده می‌شود. به این شکل که با افزایش انرژی جنبشی مولکول‌ها، ارتعاش آنها بیشتر شده و فاصله‌ی آنها هم افزایش می‌یابد. در نتیجه نیروهای بین مولکولی ضعیف شده و با ادامه‌ی انتقال انرژی، از بین می‌روند. در واقع انرژی درونی ماده تغییر می‌کند و به جای تاثیر بر دمای ماده، بر فاز ماده اثر می‌گذارد.

در تبخیر نیز پس از رسیدن آب به دمای 100درجه، با گرما دادن به آب، جنبش مولکول‌ها و انرژی آنها افزایش می‌یابد و از انرژی پیوندها بیشتر می‌شود. پس می‌توانند بر این پیوندها غلبه کنند و آنها را بشکنند. به این ترتیب وابستگی‌ای به سایر مولکول‌های آب نخواهند داشت و می‌توانند آزادانه حرکت کنند. البته بین مولکول‌های آب در حالت گازی هم نیروهای بین مولکولی وجود دارد اما به مراتب ضعیف‌تر از حالت مایع است.

### در انجماد و میعان

در فرآیند میعان یک ماده‌، انرژی‌ای که برای تبدیل حالت جامد آن ماده به گاز به آن داده شده بود (در اینجا گرمای میعان نامیده می‌شود) باید آزاد شود. یعنی مولکول‌های گازی‌شکل ماده که آزادانه حرکت می‌کنند را باید گرفت و به کمک نیروهای بین مولکولی در کنار هم در یک شبکه نگه داشت. تصور کنید تعدادی از مولکول‌ها در این شبکه قرار گرفته‌اند. یعنی نیروی بین مولکولی آنها افزایش یافته و به حالت مایع تبدیل شده‌اند. در این صورت گرفتن سایر مولکول‌های گازی، باعث برخورد آنها با مولکول‌های این شبکه‌ی مایع خواهد شد. در نتیجه مقداری از انرژی جنبشی مولکول‌های گازی به مولکول‌های موجود در مایع منتقل می‌شود. این برخورد و انتقال انرژی ممکن است باعث خروج مولکول‌های مایع از شبکه‌ی آن و تبدیل دوباره به حالت گازی شود. برای جلوگیری از این اتفاق این انرژی باید تلف شود. اما با وجود اتلاف انرژی میعان، دما کاهش نمی‌یابد؛ چرا که اتلاف انرژی از طریق مقابله‌ی انرژی درونی مولکول‌های مایع با انرژی جنبشی وارد به آنها صورت می‌گیرد. پس دما تغییر نمی‌کند و فاز مولکول‌های آب از گاز به مایع تبدیل می‌شود.

در انجماد هم به اندازه‌ی گرمای ذوب دریافت شده توسط مولکول‌های مایع که اکنون گرمای انجماد نامیده می‌شود، باید انرژی تلف شود که این فرآیند همانند فرآیند میعان طی می‌شود و ماده بدون تغییر دما، تغییر فاز می‌دهد.

فشار و دما
----------

تغییر فاز مواد به فشارهم بستگی دارد. برای نمونه می‌توان به وابستگی نقطه جوش آب به فشار هوا اشاره کرد. یعنی دمای تغییر حالت مواد بسته به فشار محیط تغییر می‌کند. بنابراین یک تغییر فاز هم‌دما است اگر فشار نیز همزمان ثابت باشد.

منابع
-----

1. 
2. 
3. 
4. https://physicfa.ir/تاثیر-فشار-و-ناخالصی-روی-نقطه-جو
5.