**کلستریدیوم دیفیسل** (Clostridium difficile یا C. difficile, C. diff و CDF/cdf) یک گونه باکتری از باکتری‌های گرم-مثبت و اسپور-دار است. این باکتری یکی از علل عفونت‌های روده‌ای بیمارستانی است. سموم کلستریدیوم دیفیسیل در مدفوع ۱۵ تا ۲۵ درصد از بیماران مبتلا به اسهال ناشی از آنتی‌بیوتیک و بیش از ۹۵ درصد بیماران مبتلا به کولیت غشاء کاذب، یافت می‌شود. بیش از ۹۰ درصد از موارد عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل پس از درمان یا در حین درمان با آنتی‌بیوتیک رخ می‌دهد. کلیندامایسین، سفالوسپورین‌ها و پنی‌سیلین‌ها بیشترین آنتی‌بیوتیک‌های مرتبط با عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل هستند، اما تقریباً همه داروهای ضد میکروب به جز آمینوگلیکوزیدها موجب عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل می‌شوند. مطالعات اخیر نشان داده‌است که فلوروکینولون‌ها قویاً با عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل مرتبط هستند.  
دیگر عوامل خطرساز عفونت به کلستریدیوم دیفیسیل شامل افزایش سن، ابتلا به بیماری شدید، انجام اعمال به غیر از جراحی بر روی دستگاه گوارش، وجود لوله بینی-معدی، مصرف داروهای ضد زخم، بستری بودن در بخش مراقبت‌های ویژه، اقامت طولانی مدت در بیمارستان، مصرف طولانی مدت آنتی‌بیوتیک و مصرف چندین آنتی‌بیوتیک به‌طور همزمان می‌شوند.  

شیوع عفونت کلستریدیوم دیفیسل اکتسابی از جامعه (منظور بیمارانی است که از یک سال قبل در بیمارستان بستری نبوده‌اند) در حال افزایش است. علاوه بر استفاده از آنتی‌بیوتیک، موارد عفونت کلستریدیوم دیفیسل مربوط به جامعه به دنبال مصرف داروهای کنترل‌کننده اسید معده (مانند مهارکننده‌های پمپ پروتون و آنتاگونیست‌های گیرنده H2) نیز ایجاد می‌شود.  
کلستریدیوم دیفیسل از طریق مسیر مدفوعی-دهانی منتشر می‌شود و انتقال بیمار به بیمار مشاهده می‌شود.

عمل پیوند مدفوع از شیوه‌های درمان این بیماری است.

بیماری‌زایی
-----------

کلستریدیوم دیفیسل عامل بیماری انتروکولیت با غشای کاذب است. این ارگانیسم هم به صورت فعال و هم به شکل اسپور یافت می‌شود. اسپورها به مدت طولانی در محیط زنده می‌مانند و می‌توانند از محیط اسیدی معده عبور کنند. در روده کوچک اسپورها به شکل فعال تبدیل می‌شوند.

اگر فلور طبیعی روده بزرگ به دلیل مصرف آنتی‌بیوتیک به هم خورده باشد عفونت ایجاد می‌شود. تولید سم برای ایجاد بیماری ضروری است. مهم‌ترین عامل در قدرت بیماری‌زایی ناشی از کلستریدیوم دیفیسیل تولید سموم A و B است. این سموم مسئول التهاب، ترشح مخاط و مایعات و آسیب مخاطی که موجب اسهال یا کولیت می‌شود، هستند. این بیماری یک عفونت بیمارستانی شناخته می‌شود.

تاریخچه
-------

دانشمندان در سال ۱۹۳۵ موفق به کشف باکتری کلستریدیوم دیفیسل شدند. اما تا سال ۱۹۷۸ متوجه بیماری اسهال ناشی از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها نشدند. در دهه ۱۹۷۰ میلادی، به دنبال مصرف آنتی‌بیوتیک کلیندامایسین، این بیماری ظاهر شد. در مدت بیست سال پس از آن، بروز این بیماری توسط آنتی‌بیوتیک‌های با طیف وسیع پنی‌سیلین و خانواده سفالوسپورین تأمین شد. در سال‌های اولیه قرن حاضر، آنتی‌بیوتیک‌های فلوروکینولون، با به وجود آمدن نسل جدید خطرناک این باکتری در ارتباط هستند.

چرخه زندگی باکتری
-----------------

سلول‌های فعال در حال تقسیم باکتری به مرحله اسپور می‌رسند. این اسپورها خنثی و به لحاظ متابولیک غیرفعال هستند و در این مرحله موجب بیماری نمی‌شوند. در عین حال این اسپورها به‌قدری سخت و محکم هستند که قوی‌ترین مواد ضدعفونی‌کننده و آنتی‌بیوتیک‌ها قادر به نابودی آن‌ها نیستند. بیماری که دارای این باکتری است، در مدفوع خود باکتری را خارج می‌کند. عدم رعایت بهداشت، این باکتری را روی وسایل گوناگون و مواد غذایی پخش می‌کند؛ و این بار باکتری در دستگاه گوارش شخص دیگری به زندگی ادامه می‌دهد. اگر این شخص باکتری‌های مفید دستگاه گوارش خود را از دست داده باشد، دچار این بیماری اسهال و التهاب خواهد شد و گاه حتی بسیار بدتر رخ می‌دهد. سویه‌های معمولی باکتری کلستریدیوم دیفیسیل تنها دو نوع سم A و B تولید می‌کردند، اما سویه‌های مقاوم جدید دارای ۱۶ برابر سم A، و ۲۳ برابر سم B هستند.

نشانه‌های بیماری
----------------

* اسهال آبکی (حداقل سه بار اجابت مزاج در روز، به مدت بیش از دو روز)
* تب
* کاهش اشتها
* حالت تهوع
* درد شکمی

دلیل ابتلا
----------

در بیمارهایی که موارد مصرف آنتی‌بیوتیک به مدت طولانی دارند، این بیماری مشاهده می‌شود. افراد مسن‌تر و در حال بستری در بیمارستان، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند. آنتی‌بیوتیک‌های دخیل در این بیماری، سفالوسپورین، آمپی‌سیلین، آموکسی‌سیلین و کلیندامایسین هستند. باکتری بیماری‌زا به‌سرعت می‌تواند در بیمارستان پخش شود. مصرف طولانی مدت آنتی‌بیوتیک، موجب از دست رفتن باکتری‌های مفید دستگاه گوارش در دفاع از بدن می‌شود و باکتری بیماری می‌تواند رشد کند و شروع به آزاد کردن سموم کند. اگر بیمار قبلاً از آنتی‌بیوتیک‌های گسترده‌اثر مصرف کرده باشد، باکتری‌های مفید بیشتری را از دست داده‌است. البته مطالعات اخیر نشان داده‌است که جوان‌ترهایی که سابقهٔ استفاده طولانی مدت آنتی‌بیوتیک داشته‌اند نیز به این بیماری مبتلا شده‌اند. در سال‌های اخیر این بیماری به کرات و با شدت بیشتر روی داده و با دشواری معالجه روبرو شده‌است.

پیشگیری
-------

در صورت تشخیص به موقع، این بیماری قابل پیشگیری است.

درمان
-----

آنتی‌بیوتیک‌های قبلی باید فوراً قطع شود. برای درمان این بیماری نیز نیاز به آنتی‌بیوتیک است. اما مقاومت نسل جدید این باکتری برابر آنتی‌بیوتیک‌ها درمان را مشکل می‌سازد. اغلب درمان طولانی و با چندین آنتی‌بیوتیک باید باشد. وانکومایسین به دلیل مقاوم بودن برای آنتروکوک در مرحله نخست درمان توصیه نمی‌شود. بسته به شدت بیماری، مترونیدازول برای درمان مرحله نخست بیماری مفید است.

رعایت بهداشت
------------

این باکتری می‌تواند مدت‌ها روی اشیاء بی‌جان، روی میز، دستگیرهٔ درها، سینک و دستشویی و توالت زندگی کند. مانند همهٔ بیماری‌های عفونی، برای پیشگیری از گسترش عفونت، به مدت ۱۵ تا ۲۰ ثانیه ساییدن شدید دست‌ها با آب و صابون، به ویژه پس از رفتن به دستشویی و پیش از صرف غذا، به‌طور مرتب انجام شود. پوشیدن دستکش در تماس با وسایل بیمار و نیز جدا نگه‌داشتن بیمار توصیه می‌شود. وسایل بیمار، با محلول‌های هیپوکلریت ضدعفونی شوند. کسانی که وارد اتاق بیمار می‌شوند باید گان و دستکش تمیز بپوشند و پیش از ورود و پس از خروج از اتاق، دست خود را بشویند. صابون، اسپور کلستریدیوم دیفیسیل را از بین نمی‌برد، بلکه ساییدن دست در زیر آب جاری می‌تواند اسپورها را براند. الکل هم بر این باکتری بی‌اثر است.

سطح ضدمیکروبی آلیاژهای مس
-------------------------

با وجود سرسختی اسپورهای باکتری کلستریدیوم دیفیسیل، در آزمایشی، ۹۹٫۸٪ اسپورها در مدت سه ساعت روی سطح مسی کشته شدند. در آزمایش دیگری، نابودی کامل اسپورها در مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت گزارش شده‌است. پیشگیری از گسترش باکتری از راه به‌کارگیری مس و آلیاژهای آن (داشتن حداقل ۶۰٪ مس) راهبرد نوینی خواهد بود.

پانویس
------

1. ↑  Moreno MA, Furtner F, Rivara FP; Furtner; Rivara (June 2013). "Clostridium difficile: A Cause of Diarrhea in Children". *JAMA Pediatrics*. **167** (6): 592. doi:10.1001/jamapediatrics.2013.2551. PMID 23733223.`{{cite journal}}`: نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (link)
2. ↑  "Pseudomembranous colitis". *MedlinePlus Medical Encyclopedia* (به انگلیسی).
3. ↑  Publications, Harvard Health. "Clostridium difficile: An intestinal infection on the rise - Harvard Health". *Harvard Health*.
4. ↑  "C. diff: Causes, Symptoms, and Treatments". *WebMD*.
5. 1 2  "Clostridium Difficile Infection" (به انگلیسی).
6. ↑  "Overview - C. difficile infection - Mayo Clinic". *www.mayoclinic.org* (به انگلیسی).
7. ↑  «UpToDate». *www.uptodate.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۰-۰۴.
8. ↑  "Metallic Copper as an Antimicrobial Surface". *Applied and Environmental Microbiology* (به انگلیسی). 1 March 2011. doi:10.1128/AEM.02766-10.

| * ن
* ب
* و

* توکسین‌ها
	+ انتروتوکسین
	+ نوروتوکسین
	+ هموتوکسین
	+ کاردیوتوکسین
	+ فوتوتوکسین

 |
| --- |
| توکسین‌هایباکتریایی | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اگزوتوکسین | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| باکتری گرم-مثبت | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| باسیل | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلوستریدیوم: | 
* *کلوستریدیوم تتانی*
	+ Tetanospasmin
	+ Tetanolysin
* *کلوستریدیوم پرفرنژنس*
	+ Alpha toxin
	+ Enterotoxin
* *کلستریدیوم دیفیسیل*
	+ A
	+ B
* *کلوستریدیوم بوتولینوم*
	+ سم بوتولینوم

 |
| سایرین: | 
* Anthrax toxin
* Listeriolysin O

 |

 |
| کوکسی | 

|  |
| --- |
| 
* Streptolysin
* لکوسیدین
	+ Panton-Valentine leukocidin

 |
| استافیلوکوک | 
* Staphylococcus aureus alpha/beta/delta
* Exfoliatin
* Toxic shock syndrome toxin
* Staphylococcal Enterotoxin B (SEB)

 |

 |
| اکتینوباکتر | 
* Cord factor
* Diphtheria toxin

 |

 |
| باکتری گرم-منفی | 
* Shiga toxin/Verotoxin
* *E. coli* heat-stable enterotoxin
* توکسین وبا/Heat-labile enterotoxin
* Pertussis toxin
* Pseudomonas exotoxin
* Extracellular adenylate cyclase

 |
| اگزوتوکسین | 
* *اگزوتوکسین*
	+ Superantigen
* *اگزوتوکسین*
	+ Pore-forming toxin
* *اگزوتوکسین*
	+ AB toxin/AB5

 |

 |
| لیپوپلی‌ساکارید | 
* لیپوپلی‌ساکارید
	+ Lipid A
* *Bacillus thuringiensis* delta endotoxin
	+ Cry1Ac
	+ Cry3Bb1
* Other *B. thuringiensis* toxins
	+ Cry6Aa
	+ Cry34Ab1

 |
| Virulencefactor | 
* Clumping factor A
* Fibronectin binding protein A

 |

 |
| مایکوتوکسین‌ها | 
* آفلاتوکسین
* Amatoxin (آلفا-آمانیتین، بتا-آمانیتین، گاما-آمانیتین، اپسیلون-آمانیتین)
* beta-Nitropropionic acid
* سیترینین
* Cytochalasin
* ارگوتامین
* Fumonisin (Fumonisin B1, Fumonisin B2, Fumonisin B3, Fumonisin B4)
* گلیوتوکسین
* ایبوتنیک اسید
* Lolitrem B
* موسکیمول
* Ochratoxin
* Patulin
* فالویدین
* استریگماتوستین
* Trichothecene
* ومیتوکسین
* زرانول
* زآرالنون

 |
| توکسین‌های گیاهی | 
* آمیگدالین
* Anisatin
* آنتی‌آرین
* بروسین
* چاکونین
* سیکوتوکسین
* Daphnin
* دلفینین
* دیویسین
* Djenkolic acid
* فال‌کارینول
* گوسیپول
* هلنالین
* Ledol
* لینامارین
* Lotaustralin
* میموزین
* اوئنانتوتوکسین
* Oleandrin
* پرسین
* پروتو آنمونین
* سود اکونیتین
* Retronecine
* رزینیفراتوکسین
* هیوسین
* سولامارژین
* Solanidine
* سولانین
* سولاسونین
* سولاسودین
* سولاسونین
* سولاسونین
* سولاسونین
* استریکنین
* سوینسونین
* Tagetitoxin
* تینیاتوکسین
* Tomatine
* Toxalbumin
	+ Abrin
	+ رایسین
* Tutin

 |
| توکسین‌های بی‌مهرگان | 

|  |  |
| --- | --- |
| کژدم: | 
* Androctonus australis hector insect toxin
* Charybdotoxin
* Maurotoxin
* Agitoxin
* Margatoxin
* اسلوتوکسین
* Scyllatoxin
* Hefutoxin
* HgeTx1
* HsTx1
* Lq2
* Birtoxin
* Bestoxin
* BmKAEP
* Phaiodotoxin
* Imperatoxin
* Pi3

 |
| عنکبوت: | 
* Latrotoxin
	+ Alpha-Latrotoxin
* CSTX
* Cupiennins
* PhTx3
* Stromatoxin
* Vanillotoxin
* Huwentoxin

 |
| نرم‌تنان: | 
* Conotoxin
* الدویسین
* Onchidal
* ساکسیتوکسین
* تترودوتوکسین

 |

 |
| توکسین‌های مهره‌داران | 

|  |  |
| --- | --- |
| ماهی: | 
* Ciguatera
* تترودوتوکسین

 |
| دوزیستان: | 
* (+)-Allopumiliotoxin 267A
* باتراکوتوکسین
* Bufotoxins
	+ Arenobufagin
	+ Bufotalin
	+ Bufotenin
	+ Cinobufagin
	+ Marinobufagin
* Epibatidine
* Histrionicotoxin
* پومیلیوتوکسین ۲۵۱دی
* ساماندارین
* سامانداریدین
* تترودوتوکسین
* Zetekitoxin AB

 |
| خزندگان/زهر مار: | 
* Bungarotoxin
	+ Alpha-Bungarotoxin
	+ Beta-Bungarotoxin
* Calciseptine
* Taicatoxin
* Calcicludine
* Cardiotoxin III

 |

 |
| 
* *توجه: برخی از توکسین‌ها توسط گونه‌های پایین‌تر تولید شده و از میان گونه‌های میانی عبور می‌کنند*

 |
| 
* رده:سم‌شناسی

 |