**قدم‌خیر قلاوند** دختر کیخاقنی از طایفه قلاوند ایل بالاگریوه در بخش الوار اندیمشک و از زنان مبارز اواخر قاجار و ابتدای حکومت پهلوی در زمان رضاخان بود.

زندگی
-----

قدم‌خیر متولد ۱۲۷۸ در بخش الوار شهرستان اندیمشک در میان عشایر قلاوند بود. پدرش کیخا قأنی (کدخدا قندی) ریاست طایفه قلاوند را به عهده داشت و مادرش جواهر همسر اول کدخدا قأنی بود. بواسطه زندگی در خانواده بزرگ طایفه، دانش مردم‌داری و نیز مهارت‌های سوارکاری و تیر و تفنگ را با شایستگی فراگرفت. تنها فرزند او پسری به نام محمدخان از شوهرش صف‌قلی قلاوند بود، شوهر وی صف‌قلی قلاوند در نبرد با ارتش ایران کشته‌شد.

اشتهار قدم‌خیر
--------------

قدم‌خیر زنی دلاور، رشید و جنگجو بود که در هنگام هجوم نیروهای رضاخان برای سرکوب عشایر (۱۳۱۱–۱۳۰۵ هجری شمسی) به سبب رشادت‌های زیاد ازجمله مبارزه مسلحانه در کنار برادرانش و کمک به رساندن خوراک و تجهیزات نبرد به نیروهای جنگی عشایری شهرت بسیاری پیداکرد. این نبردها به کشته شدن شوهرش صف‌قلی خان و دو برادرش انجامید و اگرچه این جنگ‌ها نهایتاً به شکست عشایر انجامید، دلاوری‌های قدم‌خیر و دوشادوش شدن با جنگاوران عشایر و ویژگی‌هایی مانند وفاداری و ذلت ناپذیری از او درمیان مردم لر چهره‌ای محبوب و افسانه‌ای ساخته‌است. فریا استارک از سیاحان خارجی‌ای که به لرستان سفر کرده و نویسنده کتاب سفرنامه لرستان و ایلام و الموت در مورد قدم‌خیر می‌نویسد: «داستان قدم‌خیر یعنی زنی که پنج سال قبل با دولت جنگیده بود را برایم بازگفت و روایت می‌کرد که قدم‌خیر زنی زیبا بوده‌است که با پسرعموی خود ازدواج کرده بود، زن و شوهر عادت داشته‌اند که با هم به جنگ دشمنان بروند. قدم‌خیر مانند مردان ایل سوار بر اسب تیراندازی می‌کرد». وقتی که گوینده لر شجاعت‌های قدم‌خیر را با آن همه برازندگی و زیبائی و دلاوری می‌ستاید، شنونده به یاد حماسه گردآفرید شاهنامه حکیم طوسی می‌افتد.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| قدم‌خیر دو هار میا میلش وه قیه |  | تفنگچی ده میدونش خوشی نییه |
| قدم‌خیر دو هار میا میلش و جنگه |  | آلمانی دو پیچ سوهش پر د شنگه |
| مال بوه قدم‌خیر ده کوس و کاوه |  | چشیاکش چی بطری پر ده شراوه |
| قدم‌خیر قدم زنه دمین گلالو  |  | سر زینش برف گرت سوه اش د بارو |
| کولای سیت بونم دو بلگ پینه |  | چیشات د نازکی افتو نینه |
| کلنجه زرین کردیسه وری |  | بورِن سِیل کَنی دل آیمه میری |
| سرداری ژه ور کچکله ژنی |  | بالابرز رنگین سرونی سری |

ترجمه:

* قدم‌خیر از آن پایین می‌آید و عزم نبرد می‌آید. هیچ مبارزی در میدان رزم او روی خوش ندیده‌است!

* قدم‌خیر از پایین می‌آید و عزم نبرد دارد. موزر پر از فشنگی در پیچ گلونی سربندش مخفی کرده‌است.

* خانه پدر قدم‌خیر در منطقه کوس و کاوه است و چشمان او از زیبایی به شیشه‌ای پر از شراب شبیه است!

* قدم‌خیر در منطقه مین گلالو قدم می‌زند. سرزین اسبش را برف و جلوی سربندش را باران فراوان گرفته‌است.

* سایبانی از برگ‌های ظریف پونه برات درست کنم. تا چشمان نازنین و ناز پرورده‌ات را آفتاب اذیت نکند.

* کلنجهٔ (*لباس لری*) زیبایی پوشیده و بیایید ببینید خیلی دلرباست.
* لباس سرداری به تن این زن زیبا روی است و خوش قدو بالا با گلونی زیبایش

درگذشت
------

بانو قدم‌خیر قلاوند، در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی چهارسال پس از کشته شدن برادران و شوهرش در شوش درگذشت و در گورستانی کنار پل قدیم دزفول به خاک سپرده شده‌است.

منابع
-----

1. ↑  تاریخ جغرافیایی و اجتماعی لرستان، حمید ایزدپناه، ۱۳۷۶، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
2. ↑  موسیقی در فرهنگ لرستان، اسکندرامان الهی بهاروند، ۱۳۸۴، نشر افکار
3. ↑  سفرنامه الموت لرستان و ایلام، ص=۵۴، فریا استارک، ۱۳۶۰، گویش‌شناسی،
4. ↑  جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان، ص=۵۲و۵۳، محمدعلی ساکی، ۱۳۴۳، گویش‌شناسی
5. ↑  بالاگریوه، مرادحسین پاپی (۱۳۹۰). *تبار هخامنش دیار بالاگریوه*. افلاک. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۱۸۶-۰۰۹-۹.