**شارل پنجم** (به فرانسوی: Charles V de France) ملقب به **شارل دانا** یا **شارل خردمند** (به فرانسوی: Charles Le Sage) (زادهٔ ۲۱ ژانویه ۱۳۳۸ – درگذشتهٔ ۱۶ سپتامبر ۱۳۸۰) پادشاه فرانسه از ۱۳۶۴ تا هنگام مرگش در ۱۳۸۰ بود. پیش از به پادشاهی رسیدن او، فرانسه وارد جنگ صدساله با انگلستان شده بود که از ۱۳۳۷ تا ۱۴۵۳ ادامه یافت. با این‌حال شارل پنجم با درایت خود توانست با آغاز مرحله دوم جنگ صدساله، سرزمین‌های ازدست‌رفته در نخستین مرحله از این جنگ‌ها را پس گرفته و در نتیجه عهدنامهٔ صلح فاجعه‌بار بریتینی را که در ۱۳۶۰ بین فرانسه و انگلستان امضا شده بود را خنثی نمود.

زندگی‌نامه
----------

### سال‌های نخستین

شارل پنجم در ۲۱ ژانویهٔ ۱۳۳۸ در وانسن زاده شد. پدرش ژان دوم، پادشاه فرانسه و مادرش بونه بوهمی بود. او نخستین ولیعهدی بود که عنوان دوفن (به فرانسوی: Dauphin) را در تاریخ فرانسه دریافت کرد. در رابطه با چگونگی آموزش شارل پنجم اطلاعی در دست نیست، اما فعالیت‌های آتی او به‌عنوان حامی هنر، نظریه‌پرداز نظام سلطنتی و بنیانگذار کتابخانهٔ سلطنتی در لوور نشانگر علاقهٔ اولیهٔ او به یادگیری است. شارل در ۱۳۵۰ با دختر عمه‌اش ژان دو بوربون ازدواج کرد.

### شکست در نبرد پواتیه و آغاز نایب‌السطنگی شارل

مقالهٔ اصلی: نبرد پواتیه
در ۱۳۳۷ جنگ صدساله بین فرانسه و انگستان آغاز شد که تا ۱۴۵۳ ادامه داشت و زندگی شارل را به‌طور کامل تحت تأثیر خود قرار داد. او در ۱۶ سالگی عنوان دوک نورماندی را از پدرش دریافت کرد و در ۱۹ سالگی، در ۱۹ سپتامبر ۱۳۵۶ همراه با پدر و دو برادر کوچکترش هدایت ارتشیان فرانسوی را در نبرد پواتیه عهده‌دار شد. فرماندهی نیروهای انگلیسی نیز برعهدهٔ ادوارد، شاهزاده سیاه بود. اما فرانسویان در این جنگ به‌سختی شکست خوردند و ژان دوم نیز در بحبوحهٔ نبرد به اسارت انگلیسی‌هایی درآمد که برای آزادسازی او خواهان دریافت خون‌بها بودند. شارل که در این زمان فاقد منابع مالی و قدرت لازم بود در طول دوران اسارت پدرش که تا ۱۳۶۰ به‌طول انجامید به‌عنوان نایب‌السطنهٔ او در فرانسه ادارهٔ امور را برعهده گرفت. او در این مدت با نارضایتی‌های داخلی مواجه شد و توانست شورش‌هایی همچون شورش دهقانان موسوم به شورش ژاکری، توطئه‌چینی‌های شارل دوم، پادشاه ناوار (شارل خبیث) و جنبش مردمی به سرکردگی اتین مارسل که پاریسی‌ها را علیه دوفَن مسلح کرده بود را با موفقیت فرونشاند.

### معاهدهٔ صلح برتینی

مقالهٔ اصلی: پیمان برتینی
در مه ۱۳۶۰ پیمان برتینی (به فرانسوی: Traité de Brétigny) بین انگلستان و فرانسه در دهکده‌ای به همین نام در نزدیکی شارتر به امضا رسید و پس از موافقت انگلیسی‌ها با کاهش مبلغ خون‌بها، ۳ میلیون کراونِ طلا برای آزادسازی ژان دوم در نظر گرفته‌شد. درعین‌حال ادوارد سوم، پادشاه انگلستان مدعی تاج و تخت فرانسه نیز بود و ژان دوم با واگذاری پواتیه، اونی، سانتونژ، آنگوموا، گوین، دوک‌نشین گاسکونی، کاله، مونتروی، پا-دو-کاله و برخی مناطق دیگر به او توانست ادوارد سوم را از ادعای خود منصرف سازد. در نتیجهٔ این معاهده صلح بین دو طرف تا ۱۳۶۹ که درگیری‌ها بار دیگر از سر گرفته شد برقرار بود.

انگلیسی‌ها سپس ژان دوم را برای تهیهٔ مبلغ خون‌بهایش در ۹ اکتبر ۱۳۶۰ آزاد و به فرانسه فرستادند. از آنجا که فرانسه در آن زمان قادر به پرداخت این مبلغ نبود بنابراین با حضور گروگان‌هایی در انگلیس تا زمان پرداخت خون‌بهای پادشاه فرانسه موافقت شد. اما پس از آنکه یکی از گروگان‌ها که پسر ژان دوم نیز بود گریخت، ژان که این را مایهٔ آبروریزی خود می‌دید داوطلبانه به انگلستان بازگشت و تا آخر عمرش به‌عنوان زندانی در همان‌جا باقی‌ماند.

### دوران پادشاهی

ژان دوم در ۸ آوریل ۱۳۶۴ در لندن درگذشت و شارل پنجم بر تخت پادشاهی فرانسه نشست. تجربیاتی که او در دوران نایب‌السلطنتی خود به‌دست آورده بود اینک او را آمادهٔ انجام نخستین کار مهمش می‌ساخت که واگردانی نتایج فاجعه‌بار ناشی از ناتوانی‌های سیاسی پدر و پدربزرگش بود. هرچند شارل پنجم فرماندهٔ خوبی نبود و بیشتر مواقع نیز بیمار بود، با این حال او تمام توانش را معطوف حکومتش ساخت. او مشاوران توانمندی را انتخاب کرد و توانست فرماندهان نظامی مؤثری همچون برتراند دو گوسلکین را برای مقابله با تهدید فزایندهٔ انگلیسی‌ها به خدمت بگیرد.

تندیس شارل پنجم
شارل پنجم ارتش فرانسه را دوباره سازماندهی نمود و ناوگان دریایی جدیدی را ایجاد کرد. او تغییراتی را در سیستم مالیاتی به‌وجود آورد و فلاندرز، اسپانیا و پرتغال را با خود متحد ساخت. او همچنین با بازآرایی کاخ لوور، کتابخانهٔ عظیم و مجللی را در آنجا به‌وجود آورد و کار ساخت دژ وانسن را به پایان رساند.

### ادامهٔ جنگ با انگلستان و حمایت از کلمنت هفتم

در ۱۳۶۹ بار دیگر جنگ با انگلستان از سر گرفته شد و برتراند دو گسکلان تا ۱۳۷۳ توانست تمامی مناطقی را که ژان دوم به انگلیسی‌ها واگذار کرده بود - به استثنای منطقهٔ بوردو - بازپس‌گیرد به‌نحوی که پیمان بریتینی عملاً در ۱۳۷۵ خنثی شد.

در ۱۳۷۸ شارل پنجم از دسیسه‌چینی‌های شارل دوم، پادشاه ناوار، آگاهی یافت و تمامی زمین‌های او در خاک فرانسه به جز شربورگ را مصادره نمود. در دسامبر همان سال شارل آخرین تلاش خود را برای سلب قدرت از ژان چهارم، دوک بریتانی به کار بست که نتیجه‌ای در برنداشت.

آخرین فعالیت‌های سیاسی شارل بیشتر معطوف رقابت بین دو پاپی بود که به تازگی انتخاب شده بودند و حمایت او از کلمنت هفتم، سرآغازی بود برای بروز تفرقه و اختلاف در کلیسای کاتولیک روم که این اختلافات از ۱۳۷۸ تا ۱۴۱۷ ادامه یافت.

### مرگ

شارل پنجم در ۱۶ سپتامبر ۱۳۸۰ در نوژان-سور-مارن درگذشت و پس از او پسر یازده ساله‌اش با عنوان شارل ششم بر تخت پادشاهی فرانسه نشست.

منابع
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2. 1 2 3 4 5 6 7  «Gale Encyclopedia of Biography: Charles V». The Gale Group, Inc / Answers Corporation. ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۱.
3. 1 2  «Treaty of Brétigny». Encyclopædia Britannica Online. دریافت‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۱.
4. 1 2  Charles V. Answers.com. The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition, Columbia University Press. , 2011. , بازدید در تاریخ ۱۶ آوریل ۲۰۱۱.
5. ↑  «Oxford Dictionary of British History: Treaty of Brétigny». Oxford University Press / Answers Corporation. دریافت‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۱۱.
6. 1 2  Treaty of Brétigny. Answers.com. The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition, Columbia University Press. , 2011. بازدید در تاریخ ۱۶ آوریل ۲۰۱۱.
7. 1 2 3 4  «John II (king of France)». Britannica Online Encyclopedia. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۱۱.
8. 1 2  Western Schism. Answers.com. Britannica Concise Encyclopedia, Encyclopædia Britannica, Inc. , 1994-2010. بازدید در تاریخ ۱۶ آوریل ۲۰۱۱.

| * ن
* ب
* و
پادشاهان فرانسه |
| --- |
| فرانک خاوری (۸۴۳–۹۱۸) | 
* فاراموند (۴۱۰–۴۲۶)
* شلودیو (۴۲۶–۴۴۷)
* مرووش (۴۴۷–۴۵۸)
* شیلدریک یکم (۴۵۸–۴۸۱)
* کلوویس یکم (۴۸۱–۵۱۱)
* داگوبرت یکم (۶۲۹–۶۳۹)
* شیلپریک آکیتانی (۶۳۲)
* داگوبرت یکم (۶۲۳–۶۲۹)
* کلوویس دوم (۶۳۹–۶۵۸)
* کلوتار سوم (۶۵۸–۶۷۳)
* تئودریک سوم (۶۷۳)
* شیلدریک دوم (۶۷۳–۶۷۵)
* تئودریک سوم (۶۷۵–۶۹۱)
* زیگبرت سوم (۶۳۴–۶۵۶)
* شیلدبرت تعمیدی (۶۵۶–۶۶۱)
* شیلدریک دوم (۶۶۷–۶۷۵)
* کلوویس سوم (۶۷۵–۶۷۶)
* داگوبرت دوم (۶۷۶–۶۷۹)
* تئودریک سوم (۶۹۱–۶۷۹)
* کلوویس چهارم (۶۹۱–۶۹۵)
* شیلدبرت سوم (۶۹۵–۷۱۱)
* داگوبرت سوم (۷۱۵–۷۱۱)
* شیلپریک دوم (۷۲۰–۷۱۵)
* کلوتار چهارم (۷۱۸–۷۱۷)
* تئودریک چهارم (۷۳۷–۷۲۰)
* *دوره فترت* (۷۴۳–۷۳۷)
* شیلدریک سوم (۷۵۱–۷۴۳)

 | Flag of Germany |
| کارولنژی (۹۶۲–۱۸۰۶) | 
* پپن کهتر
* کارلمان یکم
* شارلمانی (شارل یکم فرانسه)
* لوئی یکم
* شارل دوم
* لوئی دوم
* لوئی سوم
* کارلمان دوم
* شارل سوم
* اودو
* روبر یکم
* رودولف
* لوئی چهارم
* لوتار
* لوئی پنجم

 |
| کاپت (۱۳۲۸–۹۸۷) | 
* هوگو کاپه (۹۹۶–۹۸۷)
* روبر دوم (۱۰۳۱–۹۹۶)
* هانری یکم (۱۰۶۰–۱۰۳۱)
* فیلیپ یکم (۱۱۰۸–۱۰۶۰)
* لوئی ششم (۱۱۳۷–۱۱۰۸)
* لوئی هفتم (۱۱۸۰–۱۱۳۷)
* فیلیپ دوم (۱۲۲۳–۱۱۸۰)
* لوئی هشتم (۱۲۲۶–۱۲۲۳)
* لوئی نهم (۱۲۷۰–۱۲۲۶)
* فیلیپ سوم (۱۲۸۵–۱۲۷۹)
* فیلیپ چهارم (۱۳۱۴–۱۲۸۵)
* لوئی دهم (۱۳۱۶–۱۳۱۴)
* ژان یکم (۱۳۱۶–۱۳۱۶)
* فیلیپ پنجم (۱۳۲۲–۱۳۱۶)
* شارل چهارم (۱۳۲۸–۱۳۲۲)

 |
| دودمان والوآ (–۱۳۲۸) | 
* فیلیپ ششم (۱۳۵۰–۱۳۲۸)
* ژان دوم (۱۳۶۴–۱۳۵۰)
* شارل پنجم (۱۳۸۰–۱۳۶۴)
* شارل ششم (۱۴۲۲–۱۳۸۰)
* شارل هفتم (۱۴۶۱–۱۴۲۲)
* لوئی یازدهم (۱۴۸۳–۱۴۶۱)
* شارل هشتم (۱۴۹۸–۱۴۸۳)

 |
| دودمان والوآ-اورلئان (۱۵۱۵–۱۴۹۸) | 
* لوئی دوازدهم (۱۵۱۵–۱۴۹۸)

 |
| دودمان والوآ-آنگولم- (۱۵۸۹–۱۵۱۵) | 
* فرانسوای یکم (۱۵۴۷–۱۵۱۵)
* هانری دوم (۱۵۵۹–۱۵۴۷)
* فرانسوای دوم (۱۵۶۰–۱۵۵۹)
* کاترین دو مدیچی (۱۵۶۳–۱۵۶۰)
* شارل نهم (۱۵۷۴–۱۵۶۰)
* هانری سوم (۱۵۸۹–۱۵۷۴)

 |
| دودمان بوربون (۱۷۹۲–۱۵۸۹) | 
* هانری چهارم (۱۶۱۰–۱۵۸۹)
* لوئی سیزدهم (۱۶۴۳–۱۶۱۰)
* لوئی چهاردهم (۱۷۱۵–۱۶۴۳)
* لوئی پانزدهم (۱۷۷۴–۱۷۱۵)
* لوئی شانزدهم (۱۷۹۲–۱۷۷۴)

 |
| دودمان بناپارت (۱۸۱۴–۱۸۰۴) | 
* ناپلئون بناپارت (۱۸۱۴–۱۸۰۴)

 |
| دودمان بوربون (۱۸۱۵–۱۸۱۴) | 
* لوئی هجدهم (۱۸۱۵–۱۸۱۴)

 |
| دودمان بناپارت (۱۸۱۵) | 
* ناپلئون بناپارت (۱۸۱۵)
* ناپلئون دوم (۱۸۱۵)

 |
| دودمان بوربون (–۱۸۱۵) | 
* لوئی هجدهم (۱۸۲۴–۱۸۱۵)
* شارل دهم (۱۸۳۰–۱۸۲۴)

 |
| خاندان اورلئان (۱۸۴۸–۱۸۳۰) | 
* لوئی فیلیپ (۱۸۴۸–۱۸۳۰)

 |
| دودمان بناپارت (۱۸۷۰–۱۸۵۲) | 
* ناپلئون سوم (۱۸۷۰–۱۸۵۲)

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک
* یونان
* هلند
* لهستان

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* ریسم (فرانسه)
	+ شناسه RISMبرابر با people/30064415 معتبر نیست.
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |