**اُشنَویه** یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی است که در نیمه جنوبی این استان قرار دارد. این شهر مرکز شهرستان اشنویه است. به اشنویه لقب **پایتخت گیلاس ایران** داده شده است.

شهر اشنویه از شهرهای بسیار کهن و باستانی ایران است که قدمتش به حدود 900 سال پیش از میلاد می‌رسد. (زانا)

مهم‌ترین آثار تاریخی آن سنگ‌نوشته کله‌شین (به ارتفاع ۱۷۰ سانتی‌متر و به دو زبان اورارتویی و آشوری حک گردیده که متعلق به سده هشتم پیش از میلاد) می‌باشد که گفته می‌شود نهصد سال قبل از بنای تخت جمشید به دستور ایشپونیا پادشاه اوراتور در ارتفاعات غربی شهرستان در مرز با عراق نصب گردیده‌است.

این شهر در ساعت ۲:۴۵ دقیقه بامداد روز ۱۱ مرداد ۱۳۶۷ هجری خورشیدی و سه روز بعد از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت از سوی رهبر وقت ایران، توسط حزب بعث عراق با گاز خردل بمباران شیمیایی شد که موجب مصدومیت ۲۱۶۰ تن از مردمان شهر شد.

شهر اشنویه در غرب استان آذربایجان غربی قرار دارد و یک شهر ارتباطی مهم در جنوب غربی استان محسوب می‌شود که مرکز استان و شهر ارومیه را به شهرستان پیرانشهر (بازارچه مرزی تمرچین و مرز ترانزیتی حاج عمران) با فاصله ۷۲ کیلومتری متصل می‌کند.

در این شهر، زبان کردی به‌عنوان زبان گفتاری و زبان فارسی به‌عنوان زبان آموزش و نوشتار رسمی، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ریشه نامگذاری
-------------

اشنویه به معنی‌ گیاه خوشبو است که در فارسی به آن دواله می‌گویند. به علت وفور این گیاه در منطقه به این نام خوانده می‌‌شود.

پیشینه تاریخی
-------------

ناحیه‌ای که شهر اشنویه در آن قرار دارد، دارای پیشینه‌ای طولانی است. آثار به دست آمده از تپه دینخواه و کوه‌های بزرگ و کوچک زینت آلات و گورهای متعددی مربوط به به هزاره‌های پیش از میلاد به دست آمده‌است. جغرافی‌نگاران سده‌های آغازین اسلامی، اشنویه را شهری کوچک در سرزمینی حاصل خیز معرفی کرده‌اند. اشنویه که از دیرباز مسکن کردها موسوم به هزبانیان بود، تا سده‌های بعد همچنان آبادانی خود را حفظ کرد. هزبانیان از مراتع اطراف آنجا، برای نگهداری احشام خود بهره می‌جستند. تیره‌ای از آنان نیز که روادیان (کرد) نامیده می‌شدند، در ارمنستان سکنی گزیدند (کسروی، شهریاران…، ۱۴۸). روادیان که در آذربایجان و کردستان نفوذ داشتند، در سده ۲ ق از اطاعت عباسیان سرباز زدند و چندی حکومت مستقلی به رهبری علی فرزند صدقه در آذربایجان به وجود آوردند. آنان ارومیه را مرکز فرمانروایی خود قرار دادند و شهرهای اشنویه، خوی، سلماس، لاجان (پسوا) و سلدوز را در اختیار داشتند. پس از آن، به ویژه در سده‌های ۷ و ۸ ق، ولایات ارومیه و اشنویه از سرنوشتی یکسان برخوردار بوده‌اند. در عهد فرمانروایی اتابکان در سال ۶۰۲ق نبردی میان سپاهیان اتابک ابوبکر (فرمانروای عراق و آذربایجان) و علاءالدین (اتابک مراغه)، روی داد. علاءالدین که توان نبرد نداشت، پیشنهاد صلح کرد و یکی از دژهای خود را به ابوبکر واگذاشت و در مقابل، ابوبکر نیز حکومت اشنویه و ارومیه را به وی سپرد.

در زمان ابن حوقل کردها در آنجا مسکن داشتند و در قرن چهارم از آن شهر و از آبادی‌های اطراف آن چارپایان و مواشی به موصل و بلاد بین‌النهرین صادر می‌گردید. خاک آن به حاصلخیزی و مراتع آن به خرمی شهرت داشت. یاقوت که آن شهر را دیده از باغ‌های زیبای آن سخن می‌گوید.

در سال ۱۹۰۹ میلادی برابر با ۱۲۸۷ ه‍. ش، عثمانی‌ها با تمام قدرت نظامی خود اشنویه را تسخیر کرده و مردم آن را کشتار نمودند، وجود عثمانی‌ها و روس‌ها در این منطقه ضرر و زیان جانی و مالی فراوانی برای مردم اشنویه در پی داشت. پس از روس‌ها نوبت آشوری‌ها رسید که به شهر هجوم بیاورند که به زنان و کودکان نیز رحم نکردند، به دنبال جنگ آشوری‌ها و روس‌ها قحطی بزرگی به وجود آمد و مردم از وحشت و قحطی و فرط گرسنگی به طرف عراق (موصل و کرکوک) حرکت کردند؛ بدنبال این وقایع از ۱۳ هزار نفر مردم شهر اشنویه در آن زمان، تنها چندصد تن باقی ماندند.

#### آثار تاریخی

مهم‌ترین جاذبه طبیعی اشنویه، دره چلاشی است و ستون کله شین و کتیبه کله‌شین از مهم‌ترین آثار تاریخی به جا مانده در این شهر به‌شمار می‌آیند.

جغرافیا
-------

شهر اشنویه به عنوان مرکز شهرستان اشنویه در مختصات جغرافیایی ۴۵ درجه و ۵ دقیقه طول شرقی و ۳۷ درجه و ۲ دقیقه عرض شمالی در ارتفاع ۱۴۰۰ متر از سطح دریا در قسمت‌های میانی شهرستان و قسمت‌های جنوبی استان واقع است. اختلاف ساعت آن با تهران ۲۰ دقیقه و ۱۲ ثانیه‌است.

شهر اشنویه شامل دو ناحیه و ۱۲ محله می‌‌باشد.

اشنویه در منطقه‌ای کوهستانی در ۲۷٫۵ کیلومتری شمال غربی نقده، کنار رود گدار و سر راه ارومیه به پیرانشهر قرار دارد. 

شهرهای نالوس و پیرانشهر در جنوب، نقده در جنوب شرقی‌ و ارومیه در شمال شرقی‌ اشنویه واقع شده ا‌ند. شهر مهاباد نیز از شهرهای نزدیک به اشنویه است.

#### مسیرهای ارتباطی

* مسیر اشنویه – ارومیه به درازای ۸۵ کیلومتر.
* مسیر اشنویه – نقده به درازای ۳۰ کیلومتر.
* مسیر اشنویه – پیرانشهر به درازای ۴۴ کیلومتر.
* مسیر اشنویه \_ مهاباد به درازای ۶۵ کیلومتر

#### آب و هوا

این شهر از نظر آب و هوا دارای اقلیم سرد معتدل است. دمای هوا در اشنویه در ماه های تابستان حدود ۲۶.۷ درجه سانتیگراد و در ماه های زمستان حدود منفی ۱ درجه سانتیگراد است. میانگین دمای سالانه این شهرستان ۱۳.۳ درجه سانتیگراد است. بارندگی در اشنویه کم است و متعلق به اقلیم نیمه خشک است. میانگین بارندگی سالانه این شهرستان حدود ۴۲۲ میلیمتر است که ۷۰ درصد آن به پاییز و زمستان تعلق دارد.

### رودخانه

جادر یا رود جادر نام رودی است در شمال غربی ایران که در جنوب غربی استان آذربایجان غربی قرار دارد. این رودخانه از کوه‌های غرب اشنویه سرچشمه گرفته و با طی مسافتی در حدود ۱۰۰ کیلومتر طول شهرستانهای اشنویه و نقده را می‌پیماید و سرانجام به دریاچه ارومیه می‌ریزد.

جادر از بلندی‌های مرزی کیله‌شین اشنویه در مرز کردستان عراق سرچشمه گرفته و از سه شاخه اصلی رود جادر و چم‌ غلطان و اشنویه تشکیل یافته، پس از طی مسافتی به سوی خاور متوجه شده، از شهرهای نقده و محمدیار در دشت نقده گذشته، در ناحیهٔ برده‌زرد جاده مهاباد به ارومیه را قطع می‌کند و در جنوب شرقی بندر حیدرآباد از توابع شهرستان نقده وارد دریاچه اورمیه می‌شود.

مردم‌شناسی
----------

#### جمعیت

در آخرین سرشماری عمومی که در سال ۱۳۹۵ صورت گرفته، جمعیت شهر اشنویه ۳۹٬۸۰۱ نفر اعلام شده‌است.

#### اتنیک و زبان

ساکنان شهر اشنویه را کُردها تشکیل می‌دهند و به زبان کردی صحبت می‌کنند. بیشینه مردم اشنویه به گویش سورانی، لهجهٔ مکریانی و زیرلهجهٔ اشنویه‌ای تکلم می‌نمایند.
لهجهٔ اشنویه‌ای از نظر واژگان مشابه به لهجهٔ مهابادی است، اگرچه شباهت‌هایی به لهجهٔ اربیلی که در استان اربیل عراق به آن صحبت می‌شود نیز دارد. همچنین بخشی از این شهر را کُردهای کرمانج از ایل هرکی تشکیل می‌دهند که به زبان کردی کرمانجی صحبت می‌کنند.

#### دین و مذهب

اهالی شهر و شهرستان اشنویه مسلمان و پیرو مذهب اهل تسنن (شافعی) هستند.

محصولات
-------

اشنویه دارای زمینهای حاصل خیز بوده و توتون آن در قدیم معروف بود و اولین سیگار ایرانی بنام (اشنو ویژه) درچهار طرح متفاوت با توتون اشنویه تولید می‌گردید. دارای بیش از پنچ هزار هکتار باغات سیب، گیلاس و زردالو است که گیلاس آن از شهرت بسزایی برخوردار می‌باشد؛ به همین علت به پایتخت گیلاس ایران معروف است و حبوبات گندم، نخود، چغندر قند، سیب زمینی، دانه‌های روغنی و در گذشته برنج گرده و.... از مهمترین محصولات زراعی اشنویه‌است و میوه‌های جالیزی بصورت کشت دو فصله در اشنویه انجام می‌گیرد.

وضعیت سیاسی
-----------

در جریان اعتراضات پس از کشته‌شدن مهسا امینی، در شامگاه یک مهر سال ۱۴۰۱، بر اساس ویدیوهای پخش شده توسط مردم بخش‌هایی از شهر اشنویه از نیروهای نظامی و امنیتی تخلیه شد و شهروندان، نیروهای امنیتی را ناچار به عقب‌نشینی کردند و فرمانداری شهر را به تصرف درآوردند. در فردای آن روز نماینده مجلس اعلام کرد که نیروهای نظامی در اشنویه مستقر شده‌اند.

به گفته یک منبع محلی، شرایط این شهر در حال حاضر به شکلی است که در روز، حضور نیروهای امنیتی چشمگیر است، اما با تاریک شدن هوا و آغاز اعتراض‌ها و حضور خیابانی مردم، شرایط تغییر می‌کند و نیروها مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند.

منابع
-----

1. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ ژوئن ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۷ ژوئن ۲۰۲۳.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۳.
6. ↑
7. 1 2  «اشنویه». بوکان مکری. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ نوامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۹ نوامبر ۲۰۱۴.
8. 1 2  مژگان نظامی (۲۳ شهریور ۱۳۹۸). «اشنویه». *مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی*. بنیاد دایرةالمعارف اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۷.
9. ↑  لسترینج، گای (۱۳۹۳). *جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی*. تهران: علمی و فرهنگی. ص. ۱۷۷. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۱۰۵-۸.
10. ↑  کسروی تبریزی، احمد. *شهریاران گمنام*. انتشارات امیرکبیر.
11. ↑  «دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت». *lib.eshia.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۷.
12. ↑
13. ↑  «دربارهٔ استان و شهرستان اشنویه». *فرمانداری اشنویه*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۷.
14. ↑
15. ↑  «اعتراضات ایران؛ اشنویه در سکوت و بی‌خبری». *iranwire.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
16. ↑  «نماینده مجلس: نیروهای امنیتی در اشنویه مستقر هستند / اخباری که پخش می‌شود کذب است / تمامی مرزها کاملاً در دست نیروهای امنیت کشور است؛ جای نگرانی نیست / تسلط امنیتی - انتظامی در سراسر کشور به ویژه تهران حاکم است». *انتخاب*. ۱۴۰۱-۰۷-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
17. ↑  «سرکوب اشنویه؛ اینترنت و تلفن ثابت قطع است و نیروهای نظامی در شهر حضور دارند». *BBC News فارسی*. ۲۰۲۲-۰۹-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
18. ↑  «اعتراضات ایران؛ اشنویه در سکوت و بی‌خبری». *iranwire.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.
19. ↑  «جانباختن معترضین شهریورماه؛ امین معرفت، ١٦ ساله در اشنویه جان باخت». *Kurdpa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۲۵.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
اشنویه ***دارد.*** |

* مهم‌ترین برنامه‌های دولت گشایش بازارچه مرزی اشنویه است
* احداث بیمارستان ۶۴ تخت و خوابی اشنویه عملیاتی نشده‌است
* کمبود اعتبار علت عدم تکمیل سد ملی اشنویه


| * ن
* ب
* و
استان آذربایجان غربی |
| --- |
| مرکز | 
* ارومیه

 | موقعیت استان آذربایجان غربی در ایرانموقعیت استان آذربایجان غربی در ایرانخوی.خوی.بوکان.بوکان. |
| شهرستان‌ها | 
* ارومیه
* اشنویه
* بوکان
* باروق
* پلدشت
* پیرانشهر
* تکاب
* چالدران
* چایپاره
* چهاربرج
* خوی
* سردشت
* سلماس
* شاهین‌دژ
* شوط
* ماکو
* مهاباد
* میاندوآب
* میرآباد
* نقده

 |
| شهرها | 
* آواجیق
* ارومیه
* اشنویه
* ایواوغلی
* باروق
* بازرگان
* بکتاش
* بوکان
* پلدشت
* پیرانشهر
* تازه‌شهر
* تخت سلیمان
* تکاب
* چهاربرج
* خلیفان
* خوی
* حاجیلار
* دیزج دیز
* ربط
* زرآباد
* سردشت
* سرو
* سلماس
* سیلوانه
* سیمینه
* سیه‌چشمه
* شاهین‌دژ
* شوط
* فیرورق
* قره‌ضیاءالدین
* قطور
* قوشچی
* کشاورز
* لاجان
* گوک‌تپه
* ماکو
* محمدیار
* محمودآباد
* مرگنلر
* مهاباد
* میاندوآب
* میرآباد
* نازک علیا
* نالوس
* نقده
* نلاس
* نوشین‌شهر
* یولاگلدی

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آبشار شلماش
* آبشار سوله دوکل
* آرامگاه شمس تبریزی
* بازار بوکان
* بازار خوی
* بازار مهاباد
* پل قطور
* پیست اسکی خوشاکو
* تپه خلیل آبادشوط
* آبگرم معدنی شوط
* غار چهل پله خضرلوشوط
* آرامگاه سرداران مکری
* تپه قلایچی بوکان
* تپه حسنلو
* تخت سلیمان
* دخمه سنگی فرهاد
* دره قاسملو
* دریاچه ارومیه
* دریاچه مارمیشو
* دژ بسطام
* سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی
* غار سهولان
* فقرگاه
* کلیسای تادئوس مقدس
* کلیسای ننه‌مریم
* کاخ و موزه باغچه‌جوق
* موزه ارومیه
* موزه مفاخر بوکان
* موزه مفاخر مهاباد
* هفت چشمه

 |
| موضوعات مرتبط | 
* آشوریان و آذربایجان غربی در جنگ جهانی اول
* یهودیان آذربایجان
* شهرهای آذربایجان غربی
* روابط بین جنسیت‌ها در آذربایجان غربی
* مشاهیر آذربایجان غربی
* اقتصاد آذربایجان غربی
* تاریخ آذربایجان غربی
* دریاچه ارومیه
* گروه‌های قومی آذربایجان غربی
* تقسیمات سیاسی آذربایجان غربی
* طبیعت آذربایجان غربی
* زبان ترکی آذربایجانی
* زبان مسیحی
* ورزش در آذربایجان غربی
* صدا و سیمای مرکز آذربایجان غربی

 |
|  |

| * ن
* ب
* و
ایران شهرستان اشنویه |
| --- |
| مرکز شهرستان | 
* اشنویه

 |
| بخش | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* اشنویه

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دهستان دشت بیل | 
* آغبلاغ
* علی‌آباد
* علیان
* چهل‌اسیاب
* دوربه
* دوستک
* اسلاملو
* عین‌الروم
* گنج‌آباد
* گلاز
* گردگه‌گل
* گل‌ماوران
* گندملاعیسی
* لولکان
* رشگوند
* سنگر
* سه‌کانی
* شیوه‌برو
* سیاوان
* ترسه‌بلاغ

 |
| دهستان اشنویه شمالی | 
* الکاوا
* علی‌آباد
* امیرآباد
* بیژآباد
* چشمه‌گل
* اسلام‌آباد
* فجرآباد
* گردکاشان
* گندویلا
* حسن‌نوران
* جبر ییل‌آباد
* خالدآباد
* كوره‌ آجرپزی كوروش‌آباد
* کوروش‌آباد
* نلیوان
* نرزیوه
* شهرك صنعتی اشنويه
* پروانه
* پیروت‌آباد
* پولیه
* قازان‌آباد
* سیبیان
* شاهین‌آباد
* شاهوانه
* شیخ‌عثمان
* سوجه
* تاج‌الدین‌آباد
* ذمه

 |

 |

 |
| بخش نالوس | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرها | 
* نالوس

 |
| دهستان‌هاو روستاها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دهستان هق | 
* باب‌خالدآباد
* بطریان
* بیمضرته
* دورود
* هق
* کانی‌کسیل
* کانی‌رش
* کانی‌سرخ
* خورشت
* مامدان
* میرآباد
* پی‌قلعه
* پوش‌آباد
* قلاتیان
* سنگان
* شیخان
* صوفیان
* تاژان‌دره

 |
| دهستان اشنویه جنوبی | 
* بالاگیر
* چهاربت
* چپرآباد
* ده‌گرجی
* ده‌شمس‌بزرگ
* ده‌شمس‌کوچک
* دواب
* حسن‌آباد
* کهنه‌قلعه
* قره‌سقل
* سردره
* سرگیز

 |

 |

 |

 |