برای حرفه، معمار را ببینید. برای سایر کاربردها، معماری (ابهام‌زدایی) را ببینید.

**مِعماری** یا مهرازی، فرایند برنامه‌ریزی، طراحی و ساخت ساختمان‌ها و دیگر سازه‌ها می‌باشد. معماری را همچنین می‌توان هنر و علم طراحی ساختمان‌هایی در نظر گرفت که در آن ویژگی‌هایی از قبیل زیبایی، هندسه، قدرت عاطفی و معنوی، محتوای هوشمندانه و پیچیدگی، کیفیت ساخت، راحتی، مصالح بادوام و دلپذیر، رنگ‌آمیزی و تزئینات، آرامش و پویایی، تناسب و مقیاس خوب در نظر گرفته شده‌است.

**معمار،** استاد چیره دست هنر ساختمانی است که سازه پیچیده‌ای را طراحی و قاب‌بندی می‌کند و قادر است نقشه‌ها، نماها و مقاطع یک ساختمان پیچیده را با محتوای زیبایی‌شناسی تهیه کرده و بر ساخت آن مطابق نقشه‌ها و مشخصات فنی نظارت کند.

آثار معماری که به شکل ساختمان بروز می‌کنند، معمولاً به عنوان نمادهای فرهنگی و نیز کارهای هنری شناخته می‌شوند. تمدن‌های باستانی معمولاً از راه شناسایی دستاوردهای معماری‌شان شناخته می‌شوند.

تعریف
-----

**معماری** (مهرازی، والادگری یا رازیگری)، شیوه طراحی و روش ساخت و ساز ساختمان‌ها و دیگر سازه‌های کالبدی است.
معماری و دیگر رشته‌های علمی طراحی در پیوند با آن، مانند طراحی شهری، معماری منظر، طراحی داخلی و … در کنار هم، طراحی محیط را به‌وجود می‌آورند.
گستردگی و گوناگونی به‌وجود آمده در آثار معماری معاصر و ناسازگاری که گاهی، میان آنها دیده می‌شود؛ نشان از گم‌شدگی تعریف روشن معماری، در صد سال گذشته دارد.

معماری سراسر بستر بیرونی زندگی بشر را در بر می‌گیرد. امروزه این قلمرو، از شهرسازی گرفته تا معماری و طراحی صنعتی، تحت کنترل معماران است. این اندیشه که کار معماری، طراحی مصنوعات (ساختمان‌ها) است؛ در جامعه ای معنا دارد که تدارک سیمای شهر، بخش‌بندی شده و سلسله مراتبی باشد. در این چشم‌انداز، روابط معماری و سیاست، باید که از بیخ و بن دگرگون شود. معماری، بخشی از سیاست است.

معماری به عنوان تصور، طراحی، درک و ساختن (با توجه به شرایط) شناخته می‌شود. این شرایط ممکن است که در ذات خود کاملاً کارکردی بوده یا به درجه‌های گوناگونی بازتاب شرایط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی پروژه باشند. چشم‌داشت ما از معماری، به سان یک هنر، چیزی بیش از پاسخگویی به برنامه‌های کارکردی ساختمان است. تجلیات کالبدی معماری، با کنش‌های انسانی سازگار است و شیوه سازماندهی و انتظام فرم و فضاها در معماری، می‌تواند که تلاش‌ها را به ثمر رسانده، به استخراج پاسخ‌ها کمک کند و معانی را انتقال دهد.
هیچگاه نظریه‌های طراحی محیط، از یافته‌های رشته‌های علمی دیگر و مبانی که برای شناخت ویژگی‌های محیط و چگونگی کارکرد آنها فراهم می‌آورند؛ بی‌نیاز نبوده‌اند. به ویژه این نیاز، در مورد ادعای طراحان، در زمینه اثر طراحی بر زندگی مردم، بیشتر صادق است.

تاریخ معماری
------------

مقالهٔ اصلی: تاریخ معماری
تاریخ معماری به زمانی بر می‌گردد که آدمی برای زندگی مجبور به ساخت سرپناه برای خویش بود. معماری از دوره‌های پیش از تاریخ اساسی‌ترین نیازهای بشری را همچون ساخت سرپناه و خانه برآورده کرده‌است. در عین حال معماری به دلیل قابلیت خلق طرح‌هایی در ابعاد بزرگ و با شکوه امکان یافته تا به عنوان واسط خود بزرگنمایی و نمایشی در خدمت افراد، گروه‌ها یا کل جامعه قرار بگیرد.

### معماری در قاره‌های مختلف

#### معماری آفریقا

مقالهٔ اصلی: معماری آفریقا تاریخ هنر و معماری آفریقا دوره وسیعی را پوشش می‌دهد: شروع آن از ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بوده و تا به امروز ادامه یافته‌است. اولین نمونه‌های آثار هنری در آفریقا تصاویر منقوش از حیوانات بر روی تخته سنگهایی هستند که در غارهایی در کشور نامیبیا کشف شده‌است. این تصاویر حیوانات که یا بر روی دیوار غارها کنده کاری شده یا نقاشی شده‌است، متعلق به سال‌های ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ قبل از میلاد می‌باشد. معمولاً این نقاشی‌ها نشانگر مراسم آئینی و چگونگی تهیه غذا می‌باشند. جدیدترین مجسمه‌های شناخته شده در آفریقا متعلق به کشور نیجریه و مربوط به سال‌های ۵۰۰ قبل از میلاد تا ۲۰۰۰ بعد از میلاد می‌باشند که نمایانگر سرهای سفالی و تندیس‌هایی از انسان می‌باشند. بسیاری از نمونه‌هایی که در حال حاضر موجود می‌باشند مربوط به قرن ۱۴ تا ۱۷ هستند. گرچه آثار هنری که شناخته شده‌تر است مربوط به قرن ۱۹ و بعد از آن می‌باشد که نسبتاً جدیدتر هستند.

#### معماری آسیا

معماری نقاط مختلف آسیا در مسیری جدای از مسیر اروپا توسعه یافت؛ معماری بودایی، هندویی و سیکی هر کدام ویژگی‌های منحصربفرد خود را دارند. به ویژه معماری بودایی، تنوع منطقه ای بسیار خوبی از خود نشان می‌دهد. در بسیاری از کشورهای آسیایی با مذاهب پانتزیستی، معماری به سمت بهبود چشم‌انداز طبیعی گرایش زیادی داشته‌است.

* معبد کینکاکوجی در کیوتو، ژاپنمعبد کینکاکوجی در کیوتو، ژاپن
* دروازه سرخ کبیر آرامگاه دودمان مینگ در نزدیکی پکن، چیندروازه سرخ کبیر آرامگاه دودمان مینگ در نزدیکی پکن، چین
* سقف معبد دلوارا، هندسقف معبد دلوارا، هند

#### معماری اروپا

مقالهٔ اصلی: معماری اروپا
### انواع معماری

### معماری نوسنگی

مقالهٔ اصلی: معماری نوسنگیمعماری نوسنگی، معماری دوران نوسنگی است. در جنوب‌غربی آسیا، فرهنگ نوسنگی درست بعد از ۱۰۰۰۰ سال قبل میلاد در سرزمین شام حضور پیدا کرد؛ و از آنجا به سمت شرق و غرب گسترش پیدا کرد. در آن‌جا فرهنگ‌های ابتدایی نوسنگی در آناتولی، سوریه و عراق در حدود ۸۰۰۰ ق.م. وجود داشت و اولین جامعهٔ تولیدکننده غذا ابتدا در جنوب شرقی اروپا در حدود ۷۰۰۰ ق. م؛ و در مرکز اروپا در حدود ۵۵۰۰ ق.م. به وجود آمد. البته با چند استثنا کوچک (سرمنشا تیشه‌های مسی و نیزه در منطقه «دریاچه‌های بزرگ» بود). مردم قاره آمریکا تا زمانی که اروپاییان با آن‌ها ارتباط پیدا کردند، در مرحله نوسنگی در تکنولوژی باقی ماندند.

### پیدایش و معماری بومی

مقالهٔ اصلی: معماری بومی
خانه سازی در ابتدا در اثر تعامل بین نیازهای انسان و ابزارهای در دسترس او شکل گرفت. با رشد فرهنگ‌ها و دانش انسان، خانه سازی یک پیشه شد، و «معماری» نام رسمی و مورد احترام این پیشه شد.

آنچه امروز معماری بومی خوانده می‌شود، همچنان در اکثر نقاط جهان ادامه دارد. در حقیقت معماری بومی همان معماری است که مردم اکثر روزها در اطراف خود می‌بینند.

* یک معماری بومی در نروژ که خانه ای ساخته شده از چوب با ارتفاعی از سطح زمین می‌باشد.یک معماری بومی در نروژ که خانه ای ساخته شده از چوب با ارتفاعی از سطح زمین می‌باشد.
* خانه ای در لسوتو، که از سنگ‌های رودخانه ای ساخته شده‌است.خانه ای در لسوتو، که از سنگ‌های رودخانه ای ساخته شده‌است.
* کلبه یوگا در ایرلندکلبه یوگا در ایرلند

### معماری باستانی

در بسیاری از تمدن‌های باستانی مانند مصر و بین‌النهرین، معماری و شهرسازی انعکاس تعامل مداوم مفاهیم الهی و ماوراء طبیعی بوده‌است و بسیاری از فرهنگ‌های باستانی به معماری متوسل می‌شدند تا به صورت نمادین قدرت سیاسی حاکم، نخبگان حاکم یا دولت خود را به نمایش بگذارند.

معماری و شهرگرایی در تمدن‌های باستانی همچون یونان و روم، به جای ایده‌های مذهبی یا تجربی از ایده‌های مدنی شکل گرفت و در نتیجه ساختمان‌های جدید ظهور کردند. «سبک‌های» معماری به شکل شیوه‌های کلاسیک توسعه یافتند. معماری رومی تحت تأثیر معماری یونانی قرار گرفته و بسیاری از اجزای معماری یونانی در ساختمان‌های رومی به کار رفته‌است. 

* بقایای تخت جمشید در شیراز، ایرانبقایای تخت جمشید در شیراز، ایران
* پاتنون در شهر آتن، یونان.پاتنون در شهر آتن، یونان.
* اهرام الجیزه در مصر.اهرام الجیزه در مصر.
* قنات رومی در اسپانیاقنات رومی در اسپانیا

#### معماری مصر

مقالهٔ اصلی: معماری مصر باستانطی ۱۰ هزار سال تمدن مصر باستان که در دره نیل واقع شده یکی از شاخص‌ترین تمدن‌های زمانه خود است. حتی امروزه آثار معماریی مانند مجسمهٔ ابوالهول و اهرام جزو میراث فرهنگی یونسکو محسوب می‌شوند. از ۵۵۰۰ تا ۲۸۰۰ سال قبل، فرمانروایان قدرتمند مصر بناهای عظیم و شگفت‌انگیز زیادی از جمله اهرام، آرامگاه‌ها و معابد زیادی در مصر ساختند که تا امروز پا برجاست. این بناها مانند اهرام جیزه نه تنها ابتدایی نیستند، بلکه معماری بسیار پیچیده و حیرت‌انگیزی دارند که هنر معماری و علم مهندسی سازندگان آن را اثبات می‌کنند. مصالح ساختمانی که مصری‌ها از آن استفاده می‌کردند عمدتاً انواع سنگ معدن و سنگ گرانیت بوده‌است که با قایق‌های عظیم از طریق رود نیل به مصر آورده می‌شده‌است. از جمله بناهایی که از معماری شگفت‌انگیزی برخوردارند می‌توان به دره شاهان و معبد حتشپسوت اشاره کرد. معماری مصر باستان را منتقدان معماری به چندین روش دسته‌بندی کرده‌اند.

* دسته‌بندی بر پایه مصالح
* دسته‌بندی بر پایه دوره تاریخی

##### معماری بین‌النهرین

مقالهٔ اصلی: معماری بین‌النهرینمعماری بین‌النهرین دوره‌ای در تاریخ هنر است که در آن اهمیت نقش برجسته‌ها بیشتر شد، یکی از دلایل این امر آن بود که آشوریان قومی شمالی بودند و سنگ آنجا بیشتر یافت می‌شد. با این حال از آشور اغلب نقش برجسته باقی مانده‌است و تنها یک مجسمه. آثار دورهٔ آشور هم حالتی اسطوره‌ای دارند و هم حالتی زمینی و به قدرت پادشاهان می‌پردازند. صحنه‌های نبرد و جنگ در این دوره مشاهده می‌شود و نقش برجسته‌ها بسیار شلوغ هستند.

##### معماری ایرانی

مقالهٔ اصلی: تاریخ معماری در ایران
زیگورات نوعی سازه عظیم است که در بین‌النهرین باستان ساخته می‌شد. چغازنبیل مجموعه‌ای باستانی ایلامی در استان خوزستان ایران است. چغازنبیل از معدود زیگورات‌های موجود ساخته شده در خارج از بین‌النهرین است.
معماری از قدیمیترین هنرها در ایران است. آثار برجای مانده از معماری نشان دهنده آن است که ایران از کانونهای نخستین شهرسازی، سدسازی و مهندسی بوده‌است. سابقه این هنر حداقل از ۵ هزار سال پیش از میلاد مسیح تا عصر حاضر نمونه‌های فراوانی از سوریه تا هندوستان شمالی و کناره‌های چین، از قفقاز تا زنگبار پراکنده‌است و از تنوع خاصی برخوردارند. به طوری که یکی از معماران آمریکایی به نام پوپ در این زمینه نوشته‌است که بناهای ایرانی گوناگون است. از کلبه‌های دهقانی و قهوه‌خانه و کوشک‌ها گرفته، تا زیباترین و با شکوهترین ساختمان‌هایی که در جهان وجود دارد.

آثار معماری ایران بیش از هر چیز مذهبی هستند و دارای خصلت نیایشی می‌باشند. آداب و رسوم، مراسم مذهبی، روحیه، اخلاقیات، اندیشه و عقیده نسل‌ها در معماری ایران انعکاس واضحی دارد و با وجود اینکه در طی دوران‌های مختلف تحولات چشمگیری داشته‌است، دارای ویژگی‌های خاصی است که این اصول حفظ گردیده‌است. این آثار را می‌توان در ادوار تاریخی مختلف بررسی کرد.

##### معماری چین

مقالهٔ اصلی: معماری چینیمعماری چین نیز همانند سایر هنرهای آن از گستردگی و تنوع فراوان برخوردار است، هر چند آثار معماری آنان گاه به علت استفاده از مصالح کم دوام از بین رفته‌اند، ولیکن آنچه از این آثار برجای مانده، گویای این حقیقت است که آثار چین در حد معماری‌های مصر و بین‌النهرین و ایران باستان است. به‌طور کلی معماری چین شامل معابد (کنفوسیوسی، لائوتسه، بودایی) پاگودا، قصر، دیوار بزرگ چین، خانه و دیرها، آرامگاه‌ها و معابد صخره‌ای (غارها) است. معماری چین یگانه سیستم معماری در جهان است که ترکیب‌بندی چوبی عمده آن می‌باشد که تجلی بخش عمیق اصول اخلاقی چینی‌ها و دیدگاه‌های زیبائی، ارزش و طبیعت است.

### معماری یونان باستان

مقالهٔ اصلی: معماری یونان باستاننام و شهرت خدایان یونانی مذهب یونانی‌ها یک پدیده طبیعی گسترش یافته بود. خدایان یونانی‌ها شخصیت یافته یک عنصر ویژه بودند یا به عنوان قهرمان شناخته شده بودند و هر شهر یا منطقه اولویت‌ها، مراسم و سنت‌های خود را داشت. معبد رایجترین و بهترین نوع شناخته شده معماری عمومی یونان است. معبد عملکرد یکسانی مانند کلیسای مدرن نداشت؛ زیرا منبر زیر آسمان باز در اراضی شهری یا در معبدی مقدس و قبل از معبد قرار می‌گرفت. معابد به عنوان ذخیره گنجینه‌های مربوط به آیین چند خدایی قرار می‌گرفت. معابد به عنوان ذخیره گنجینه‌های مربوط به آیین چند خدایی قرار می‌گرفت یا به عنوان مکان باستان بت‌ها بود ولی از زمان فیدیاس به یک کار هنری تبدیل شد. معبد جایی برای زاهدان خدا بود و در آنجا مجسمه‌ها، کلاه خودها و اسلحه‌ها را به عنوان صدقه رها می‌کردند. فضای داخل معبد یا سلا به عنوان جا خزینه قرار می‌گرفت و معمولاً یک ردیف دیگر از ستون داشت.

#### معماری روم باستان

مقالهٔ اصلی: تاریخ معماری روم باستان
رم اشاره به سرزمین‌هایی در اروپا و آسیای صغیر دارد که مدتی در دست جمهوری روم، امپراتوری روم و امپراتوری روم شرقی بود. معمولاً در منابع عربی و اسلامی قدیم منظور از رم سرزمین‌های آسیای صغیر است. یکی از نام‌های عربی **دریای مدیترانه** نیز که در جنوب آسیای صغیر قرار دارد، **«بحرالروم»** به معنی **«دریای رم»** است. اتروسک: خاستگاه این سرزمین توسکان بین فلورانس و رم در ایتالیای امروزی بود. از ساختمان معابد اتروسک تنها شالوده‌های سنگی بر جای مانده، زیرا خود بنا از چوب ساخته می‌شده. **اتروسک‌ها** به دلایل مذهبی کاربرد سنگ را در معماری معابد خود جایز نمی‌شمردند. طراحی شهری بر اساس شبکهٔ شطرنجی استوار بود. (بر اساس عقاید دینی ایشان که آسمان را بر مبنای چهار جهت اصلی به چهار ناحیه تقسیم می‌نمودند) اردوگاه‌های نظامی محصور به نام کسترا با پلان چهارگوش نیز از شبکهٔ شطرنجی برخوردار بوده اغلب تبدیل به شهرها می‌شدند. اثر شاخص بر جای مانده اتروسک‌ها دروازهٔ اوت در پروجا می‌باشد که الگوی معماری رومی قرار گرفت.

### معماری روم

مقالهٔ اصلی: معماری رومدر ابتدا رو میان در آلونک‌های چوبی به شکل بدوی زندگی می‌کردند. رومیان را می‌توان اولین شهرنشین‌هایی که از آپارتمان استفاده می‌کردند نامید. در روم ساختن ساختمان‌هایی با ارتفاع بیش از ۲۰ متر ممنوع بود. دلیل آن، جلوگیری از فروریختن ساختمان‌ها بود. معماران رومی بیشتر نیروی خویش را بر ساختن بناهای ضروری و عظیم و نقشه‌های کارآمد متمرکز کرده بودند. البته اینان نیز معبدهایی به تقلید از نقشه‌هایی که در آن‌ها عناصری از معماری یونانی و آتروسک به شیوه‌ای بی‌مانند ترکیب شده بودند ساختند. رومی‌ها برای اولین بار طاق‌های قوسی که با طاق ضربی بودند، را مورد استفاده و بهره‌برداری قرار دادند. به نظر می‌رسد استفاده از قوس را از ایرانیان آموخته باشند. کشف بتن معماری رومی را به شدت تحت تأثیر قرار داد. رومی از سنگ «مرمر» برای تزیین بنا استفاده می‌کرده‌اند. ضخامت سنگ را به قدری نازک انتخاب می‌کردند و بسیار شبیه کاغذ دیواری بود.

##### معماری اسلامی

مقالهٔ اصلی: معماری اسلامی
معماری اسلامی در قرن هفتم میلادی شروع شد، و از اشکال معماری خاورمیانه باستان و بیزانس بهره برد و ویژگی‌هایی را که نیازهای اسلام و جامعه بود توسعه داد. نمونه‌هایی از معماری اسلامی را می‌توان در سراسر خاورمیانه، ایران، ترکیه، آفریقای شمالی، هند، و قسمت‌هایی از اروپا شامل اسپانیا، آلبانی و بالکان یافت.

* مسجد شاه در اصفهان، ایرانمسجد شاه در اصفهان، ایران
* الحمرا در گرانادا، اسپانیاالحمرا در گرانادا، اسپانیا
* تاج محل در آگره، هندتاج محل در آگره، هند
* قبةالصخره در بیت المقدسقبةالصخره در بیت المقدس
* حمام وکیل، شیرازحمام وکیل، شیراز
* معماری مسجد کاروان‌سرای ساسانی دیرگچین استان قممعماری مسجد کاروان‌سرای ساسانی دیرگچین استان قم
* بخشی از کاشی‌کاری‌های ورودی مسجد شاه اصفهانبخشی از کاشی‌کاری‌های ورودی مسجد شاه اصفهان

#### قرون وسطی

در قرون وسطی در اروپا، اصناف معماری برای ساماندهی معاملات شکل گرفتند و قراردادهای کتبی آنها به ویژه در رابطه با ساختمان‌های کلیسایی هنوز برجای مانده‌است. نقش معمار معمولاً با نقش استاد بنا یکی بود.

عمده پیمان‌های معماری مربوط به ساختمان‌های صومعه‌ها و کلیساها بود. از سده ۹ میلادی به بعد، حرکت روحانیون و تجار باعث گسترش دانش معماری در سراسر اروپا شد، و در نتیجه آن سبک‌های پان-اروپایی رمانسک و گوتیک شکل گرفت.

اواخر قرون وسطی شاهد ظهور معماری عثمانی بود، که در سرتاسر امپراتوری عثمانی از آناتولی تا بالکان، و اروپای مرکزی تا فراتر از سواحل دریای سیاه گسترش یافت. تقریباً تمام آثار معماری عثمانی‌ها در مناطقی که نهایتاً در آنجا شکست داده شدند و مجبور به خروج شدند از بین برده شدند.

* کلیسای نتردام در پاریسکلیسای نتردام در پاریس
* برج لندن در انگلستانبرج لندن در انگلستان
* مسجد سلطان احمد در استانبولمسجد سلطان احمد در استانبول
* استاری موست متعلق به قرن ۱۶ میلادی. پل دوره عثمانیاستاری موست متعلق به قرن ۱۶ میلادی. پل دوره عثمانی

### مدرنیسم

مقالهٔ اصلی: معماری مدرن
در حدود آغاز قرن بیستم، نارضایتی عمومی از تأکید بر معماری احیاگر و جزئیات بسیار، باعث ایجاد بسیاری از خطوط فکری جدید شد که به عنوان پیشروهای معماری مدرن شناخته می‌شوند. انجمن معماری و هنر آلمان به نام Deutscher Werkbund که در سال ۱۹۰۷ تأسیس شد، یکی از پیشروهای تأثیر گذار بر معماری نوین می‌باشد که با هدف ساخت اشیای با کیفیت تر ماشین‌ساز تأسیس شد. ظهور حرفه «طراحی صنعتی» معمولاً از اینجا در نظر گرفته می‌شود.

زمانی که مدرنیسم در معماری شکل گرفت، این کار یک حرکت آوانگارد با زیرلایه‌های زیبایی شناختی، اخلاقی، فلسفه ای محسوب می‌شد. بلافاصله پس از جنگ جهانی اول، معماران پیشگام مدرن به دنبال ایجاد سبکی کاملاً جدید و مناسب برای نظم اجتماعی و اقتصادی جدید پس از جنگ بودند که بر تأمین نیازهای طبقات متوسط و کارگر متمرکز بود.

معمارانی مانند میس فن در روهه، فیلیپ جانسون و مارسل برور تلاش می‌کردند تا زیبایی را بر اساس ویژگی‌های ذاتی مواد ساختمانی و روش‌های مدرن ساخت خلق کنند و از اشکال هندسی ساده و سنتی، و روش‌های جدیدی که انقلاب صنعتی فراهم کرده بود استفاده می‌کردند، از جمله سازه‌های فولادی، که باعث شکل‌گیری برج‌های بلندمرتبه شد. توسعه و ساخت طرح سازه لوله‌ای توسط فضل الرحمان خان در ساخت ساختمان‌های بلندمرتبه یک دستاورد فنی محسوب می‌شود.

* ساختمان مدرسه باوهاوس در دسائو آلمانساختمان مدرسه باوهاوس در دسائو آلمان
* موزه گوگنهایم نیویورک، آمریکاموزه گوگنهایم نیویورک، آمریکا
* کلیسای جامع برازیلیا، برزیلکلیسای جامع برازیلیا، برزیل
* برج ویلیس در شیکاگو، آمریکابرج ویلیس در شیکاگو، آمریکا

### معماری معاصر

مقالهٔ اصلی: معماری سده بیستم
از دهه ۱۹۸۰ به بعد که پیچیدگی ساختمان‌ها در زمینه‌های مختلفی از قبیل سیستم‌های سازه ای، انرژی و فناوری افزایش یافته‌است، شاخه معماری به بخش‌های مختلفی تقسیم شده‌است. امروزه دیگر سازه‌های بزرگ نمی‌توانند فقط توسط یک شخص خلق شوند بلکه افراد زیادی در طراحی آن نقش دارند. مدرنیسم و پست-مدرنیسم توسط افرادی در تخصص معماری مورد نقد قرار گرفته‌اند، با این نگرش که معماری موفق اهداف فردی زیبایی شناختی، فلسفی یا شخصی نیست، بلکه هدف آن باید برطرف کردن نیازهای روزانه افراد باشد و باید از فناوری برای بهبود شرایط زندگی در آن استفاده شود.

ساختمان پایدار تبدیل به یک مفهوم همه گیر شده‌است و تأثیر عمیقی بر معماری گذاشته‌است. بسیاری از توسعه دهندگان تحصیل کرده امروزی، که در تأمین مالی ساخت ساختمان‌ها شرکت دارند، به جای راه حل‌های هزینه محور فوری، راه حل‌های طراحی دوستدار محیط زیست و پایدار را تشویق می‌کنند. مثال‌های عمده آن استفاده از طراحی سامانه غیرفعال خورشیدی، طراحی‌های پشت بام سبز، استفاده از مواد زیست تخریب پذیر، و توجه بیشتر به مصرف انرژی ساختمان‌ها می‌باشد. این جابجایی عمده در معماری باعث شده تا در دانشکده‌های معماری به موضوع محیط زیست بیشتر پرداخته شود. شتاب زیادی در تعداد ساختمان‌هایی که به دنبال ساخت با معیارهای ساختمان سبز طراحی پایدار هستند، وجود دارد.

به‌طور همزمان، جنبش‌هایی که در شهرگرایی جدید، معماری نمادین و معماری کلاسیک نوین اتفاق افتاده‌است نگرش پایدار را از طریق رشد هوشمند، معماری بومی و طراحی‌های سنتی تشویق می‌کند.

* استادیوم ملی پکناستادیوم ملی پکن
* سیتی هال لندن، انگلستانسیتی هال لندن، انگلستان
* تالار تنریفه، جزایر قناری اسپانیاتالار تنریفه، جزایر قناری اسپانیا
* برج‌های شهر استانبول ترکیهبرج‌های شهر استانبول ترکیه

معماری و هنر
------------

سالن کنسرت والت دیزنی در لوس آنجلس، اثر فرانک گری
معماری یک هنر اجتماعی است. معماران گاه بناهایی را با ایده‌های شخصی طراحی می‌کنند و حتی می‌سازند، ولی بیشتر ساختمان‌ها با توجه به نیازهای اجتماعی طراحی می‌شوند. معمولاً از معماران انتظار می‌رود که یک ساختمان مشخص را در یک مکان مشخص طراحی کنند. در روند ساخت یک ساختمان افراد زیادی درگیر می‌شوند؛ به مقدار زیادی سرمایه و منابع و به تخصص‌های دیگری به جز معمار نیاز است. همچنین قوانین و آیین‌نامه‌های ساختمانی، تصمیم‌گیری‌های معمار را محدود می‌کنند.

در طراحی یک ساختمان معمار تصمیم‌گیرندهٔ نهایی است؛ ولی خواست جامعه، قوانین و درخواست‌های کارفرما بر تصمیم‌های او اثر می‌گذارد. اتفاقی مشابه نیز در مورد ظاهر و نمای ساختمان‌ها می‌افتد. حتی امروزه که از تجربه‌های جدید و ناآشنای ظاهری استقبال می‌شود، در بسیاری از شهرها به‌ویژه شهرهای تاریخی مقرراتی وجود دارد تا ساختمان‌های جدید در قالب شهری جا بیفتند و از یک زبان مشترک ظاهری پیروی کنند.

گرچه محدودیت‌هایی که توسط عوامل بیرونی بر تصمیم‌گیری معمار اثر می‌گذارد در میان بیشتر معماران، یک واقعیت پذیرفته شده‌است؛ ولی در تاریخ معمارهای مهم و معروفی نیز وجود داشته‌اند که بر روی کاغذ و بدون توجه به نیازهای جامعه یا حتی قوانین فیزیک، کار کرده‌اند؛ مانند جیوانی باتیستا پیرانسی و آنتونیو سنت-الیا. این نوع معماران گاه به تمسخر **معمار کاغذی** نامیده می‌شوند. []

با این همه نباید خواست اجتماع را به دیدهٔ یک مانع در برابر اهداف هنرمندانهٔ معمار نگریست. بیش‌تر معمارها به این درخواست‌ها به عنوان شرایط طبیعی یک مسیر هنری نگاه می‌کنند.

معماری به عنوان علم و هنر بارها در گذشته مورد بحث و مجادله بوده‌است. بیشتر مردم اتفاق نظر دارند که معماری هر دوی این‌ها است، اما (چه میزان هنر) و (چه میزان علم) یا برتری یک عامل بر دیگری در طول زمان بر حسب وضعیت‌های مختلف، متفاوت بوده‌است. این موضوع بحثی همیشگی است که اغلب تضادها و ستیزهای سختی را در میان معماران به همراه داشته‌است. معماران متمایل به (فرم) و (جاذبهٔ بصری) اغلب معماری را برای خود مطالبه می‌کنند. در حالی که معماران متمایل به (برنامه‌ریزی)، (سیر از سؤال به جواب)، (موضوعات اجتماعی) یا (معماری خورشیدی) اغلب در برابر گروه فرم‌گرا، موضعی دفاعی پیش می‌گیرند. برای درک توده و حجم معماری، باید گفت هنر از علم لطیف‌تر است. بدون تأمل و تفکر در تأثیرات هنر، که بسیار گسترده و نامحسوس است، عموماً نمی‌توان تأثیرات بی‌واسطه و محسوس علم را بر زندگی خود دریافت کرد. علاوه بر این، عموماً در تعریف هنر میان افراد جامعه توافق نظری مشاهده نمی‌شود، در صورتی که در پذیرش و تصدیق هنر، اتفاق نظر وجود دارد.

### رنگ در معماری

رنگ آمیزی سقف ایوان اصلی امامزاده علی ابن محمد باقر در روستای مشهد اردهالرنگ آمیزی سقف ایوان اصلی امامزاده علی ابن محمد باقر در روستای مشهد اردهال
رنگامیزی سقف زیبای عمارت چهل ستون در اصفهانرنگ آمیزی سقف زیبای عمارت چهل ستون در اصفهان
یکی از ملاحظات روانشناختی رنگ که در کاربرد هنری رنگ اهمیت دارد، بررسی تأثیر متقابل رنگ‌ها است. جلوه یا اثر هر رنگ در جوار رنگ دیگر تغییر می‌کند هر رنگ نسبت به دیگری میزان تیرگی یا روشنی ذاتی اش را می‌نمایاند. معکوس کردن این ترتیب طبیعی، ناسازگاری رنگی به بار می‌آورد. هر رنگ دارای سه صفت یا سه بُعد دیداری مستقلاً تغییرپذیر است: فام، درخشندگی و **پرمایگی** فام، صفتی از رنگ است که جایگاه آن را در سلسلهٔ رنگی (از قرمز تا بنفش) معادل با نور طول موج‌های مختلف در طیف مرئی – مشخص می‌کند قرمز، زرد و آبی را فام‌های اولیه می‌نامند و چون مبنای سایر فام‌ها هستند، رنگ‌های اصلی نیز نام گرفته‌اند.

**فام‌های ثانویه** عبارتند از: نارنجی، سبز و بنفش که از اختلاط مقادیر مساوی از دو فام اولیه حاصل می‌شوند. فام‌های ثالثه از اختلاط فام‌های اولیه و ثانویه به دست می‌آیند: زرد- نارنجی (پرتقالی)، نارنجی- قرمز، قرمز- بنفش (ارغوانی)، بنفش- آبی (لاجوردی)، آبی- سبز (فیروزه‌ای)، سبز- زرد (مغز پسته‌ای). دوازده فام نامبرده را با ترتیبی معین در چرخهٔ رنگ، نشان می‌دهند.

در چرخهٔ رنگ، فام‌های ثانویه و ثالثه‌ای که بین یک زوج فام اولیه جای گرفته‌اند، دارای روابط خویشاوندی هستند و در کنار هم ساده‌ترین هماهنگی رنگی را ایجاد می‌کنند. مادامی که این رنگ‌ها با رنگ‌های خالص سفید و سیاه ترکیب شوند ایجاد بیشماری از رنگ‌ها و سایه‌های مختلف می‌نمایند.

درخشندگی، دومین صفت رنگ است و درجهٔ نسبی تیرگی و روشنی آن را مشخص می‌کند (غالباً نقاشان اصطلاح رنگسایه را نیز در همین معنا به کار می‌برند). معمولاً درخشندگی رنگ‌های فام دار را در قیاس با رنگ‌های بیفام می‌سنجند. در چرخهٔ رنگ، زرد بیشترین درخشندگی (معادل خاکستری روشن نزدیک به سفید) و بنفش کمترین درخشندگی (معادل خاکستری تیرهٔ نزدیک به سیاه) را دارد.

پرمایگی (اشباع)، سومین صفت رنگ است و میزان خلوص فام آن را مشخص می‌کند (گاه واژهٔ شدت را در این مورد به کار می‌برند). فام‌های چرخهٔ رنگ صد در صد خالصند ولی در طبیعت به ندرت می‌توان فام خالصی یافت. همچنین، کمتر رنگیزه‌ای حد اشباع فام مربوط به در **چرخهٔ رنگ** را داراست.

نمونه ای از استفاده رنگ در معماری، اقامتگاه ماجرا در رمزگنبدهای رنگی، اقامتگاه ماجرا در جزیره هرمز
رنگ‌های درخشان به تنهایی جذاب هستند اما اگر در یک الگو یا ردیفی منظم قرارگیرند از نظر بصری تأثیر بیشتری خواهند داشت. این نوع آرایش یک ساختار ساده را بر این رنگ‌ها حاکم می‌کند و در نتیجه یک مفهوم یا نوعی نظم را، ورای حضور محض رنگ‌ها، منتقل خواهد کرد.

دیوارها و پیش زمینه‌های روشن رنگ‌های سرد، مختصر کاهش در دمای بدن نگرنده ایجاد می‌کنند و رنگ‌های گرم باعث مختصر افزایش دمای بدن می‌شوند. به لحاظ بصری، رنگ گرم پیش می‌آید و رنگ سرد پس می‌نشیند.

پنجره‌ها و مبلمان با زمینه رنگ و سایز متوسط در مبلمان و پنجره‌هایی با سایز بزرگ شاهد آن هستیم که رنگ آن‌ها با یکدیگر مخلوط می‌شود و از لحاظ اثرگذاری بر محیط غالب خواهند شد. همچنین ثبات از بین رفته و تلویحاً نوعی تکان بصری ایجاد می‌کند. با مبلمان و پنجره‌های متوسط و با رنگی متعادل و متوسط می‌توانیم ترکیب بندی با ثبات داشته باشیم. هر ترکیب بندی را می‌توان کارآمد دانست به شرط این که عناصر صحنه به‌طور مؤثر با بینندگان مورد نظر آن، ارتباط برقرار کند. در اغلب موارد، نکته اساسی در شناسایی عناصر کلیدی صحنه نهفته‌است تا با نظم مبلمان و میزان نور، آن‌ها را از دل سایر عناصر تصویری متفرقه، بیرون بکشید. همین اشیاء مزاحم، صحنه‌ها را مخدوش می‌کنند و همچنین، بهتر است به جای تمرکز زیاد روی جزئیات خیلی خاص، تنها روی ساختار کلی صحنه تمرکز کنید. چراکه تأثیر آن‌ها در مقابل ترکیب بندی عمومی، بسیار سطحی است.

ملحقات تیره، از این رو چشمان شما به سمت رنگ تیره‌تر کشیده می‌شوند و شما در روشی قادر خواهید بود ملحقات و اثاثیه‌ها را نظم دهید تا هادی دید و کیفیت بصری روان باشند.

رنگ زندگی است زیرا جهان بدون رنگ برای ما مرده جلوه می‌کند، رنگ‌ها ایده آغازین و ثمره نور اصلی بدون رنگ هستند و مقابل آن‌ها تاریکی بدون رنگ است. نور اولین پدیده در جهان است از طریق رنگ‌ها روح و طبیعت زنده جهان را برای ما آشکار می‌سازد.

همچنین کلمه و آوای آن، شکل و رنگ اش، رگه‌های اصلی از ذات فوق طبیعی است که ما تصویری اندک از آن داریم. همان‌طور که صدا، رنگ، جلا به لفظ می‌بخشد، همین‌طور هم رنگ به‌طور طبیعی به فرم شکل خاصی می‌دهد. ماهیت اصلی رنگ طنینی از تصورات خیالی است و در این حالت رنگ موسیقی است. زمانی که اندیشه مفهوم، قاعده مندی، لمس رنگ و طلسم آن، شکسته‌است آنگاه در دستان خود جز جسم بی‌روح چیز دیگری نداریم.

رنگ‌های نارنجی و آبی، رنگ‌های مکمل هستند و مخلوط این رنگ‌ها، رنگ خاکستری به وجود می‌آورد. وقتی ناظر در این مکان قرار می‌گیرد، نورهای متفاوتی دریافت خواهد کرد که این نورها متناوباً با نارنجی و آبی است و دیوارها این رنگ‌ها را با زوایای دائماً متغیر انعکاس می‌دهد. این تأثیر متقابل احساسی از غنای رنگ به انسان می‌بخشد.

رنگ‌ها نیروها و انرژی‌های درخشنده‌ای هستند که چه آگاه و چه ناخود آگاه روی ما اثر مثبت و منفی خواهند داشت. هنرمندانی که شیشه‌های رنگین خلق می‌کنند از رنگ برای خلق چنان محیطی معنوی و اسرارآمیز استفاده می‌کردند تا اندیشه‌های پرستش کنندگان را بر دوش شاهین معنویت به پرواز درمی‌آورند. اثرات رنگ نه تنها از لحاظ بصری بلکه از جنبه‌های روان‌شناسی و روان شناختی نیز باید بررسی شوند.

سطوح رنگ باید شکل، وسعت و حدود خود را از خود رنگ و نوسان شدت آن (رنگ) کسب کند نه اینکه با خطوط از پیش معین شده باشد.

همچنین، شکل‌ها نیز دارای خصوصیت گویا و معنی دار نظام زیباشناختی خود هستند. در طراحی، این کیفیت‌های معنی دار شکل و رنگ می‌بایست با یکدیگر مطابقت داده شوند.

یعنی شکل و رنگ در معنی دار بودن و مفهوم خود یکدیگر را تأیید و اثبات می‌کنند. سه شکل اصلی مربع، مثلث و دایره نیز مانند سه رنگ اصلی قرمز، زرد و آبی دارای خصوصیات مفهومی و بیانی مشخص هستند.

مربع، نمایانگر **ماده**، وزن و حدود مشخص است و حسی از کشش و امتداد و تجربه حرکت را القاء می‌کند. مربع با رنگ قرمز منطبق است و وزن حجم قرمز با شکل سنگین و ساکن مربع مطابقت دارد.

مثلث با زوایای حاد و تند، تأثیر ستیزه‌جویی، پرخاش و تهاجم را ایجاد می‌کند. مثلث سمبل تفکر است و حالت و خصوصیت بی وزن آن با زرد روشن هماهنگی دارد.

دایره بر عکس مربع، احساسات را ملایم و معتدل و حس آرامش و حرکت آرام و آهسته را القاء می‌کند. دایره سمبل روح است که در درون خود همواره در حال حرکت است.

تطابق و تناسب هر رنگ با شکل مربوط به خود مستلزم همانندی و توازن است. اگر رنگ‌ها و شکل‌ها در بیان مفاهیم و حالات توافق داشته باشند، تأثیرات آن دو چندان خواهد بود.

معماری و مهندسی
---------------

تیمچه بزرگ قمتیمچه در قم
همان‌گونه که معماری رابطه‌ای مشخص با هنرهای زیبا دارد، رابطهٔ مشخصی هم با مهندسی دارد. معمار می‌تواند نقش یک مهندس را بازی کند اما نباید فراموش شود که هر یک از این دو حرفه، تعریف مشخصی دارند. بیش‌تر ساختمان‌های تاریخی که مورد تحسین واقع شده‌اند، به دست اشخاصی ساخته‌شده‌اند که هم معمار و هم مهندس بوده‌اند. هر بنا نیاز به پیش‌بینی‌های تکنیکی دارد که کار مهندس است. در حالی که معمار علاوه بر دیدن این نیازها، باید فراتر رود و معنا، حس یا ایده‌ای را منتقل کند. برای مثال یک بنای مذهبی مثل کلیسا باید بیان‌کنندهٔ یک نظم کیهانی، منتقل‌کنندهٔ احساس ایثار و حتی آموزش‌دهندهٔ ایمان و فلسفهٔ مذهبی از لابلای ریختها و تزئینات باشد. یک ساختمان حکومتی هم باید دارای شخصیت خاص باشد و بازدیدکنندگان (یا شهروندان) را به یک رفتار مورد انتظار وادارد. خانه‌ها باید عمل‌کرد ایمن و شخصیتی گرم و خانگی داشته باشند. این اهداف و سیاست‌ها توسط فرهنگ یا حتی خود شخص سازنده تعریف می‌شود و در حوزهٔ کاری معمار (و نه مهندس) قرار دارد.

برخی معماران بارها عنوان کرده‌اند که یک بنای کارکردی و ایستا ذاتاً زیبا و مطلوب است و معماری باید تنها به عنوان شاخه‌ای از مهندسی شناخته شود. با این همه این دیدگاه، منتقدان بسیاری دارد و بناهای کمی واقعاً با در نظر داشتن این تئوری، طراحی و ساخته می‌شوند.

ویترویوس: ایستایی، کارایی، زیبایی
---------------------------------

ویتروویوس کتاب «در باب معماری» را به امپراتور آگوستوس تقدیم می‌کند.
حدود ۲۰ سال قبل از میلاد، ویتروویوس معمار رومی چیزی را که امروز نخستین کتاب باقی‌مانده در باب معماری شناخته می‌شود را نوشت. این کتاب به عنوان تنها نوشته دربارهٔ معماری یونان و روم باستان از اعتبار والایی در میان معماران بهره‌مند بوده و برای قرن‌ها مأخذ اصلی بیش‌تر نظریه‌های معماری به‌شمار می‌رفته‌است.

در این کتاب ویتروویوس کیفیت‌های لازم معماری را در سه ردهٔ اصلی **ایستایی** (به لاتین: firmitas)، **کارایی** (به لاتین: utilitas) و **زیبایی** (به لاتین: venustas) تقسیم‌بندی کرد. این رده‌بندی برای قرن‌های زیادی بین معماران کاملاً پذیرفته شده بود. هر کدام از این عبارت‌ها به اشکال گوناگون ترجمه و تفسیر شده‌اند؛ معنای آن‌ها در طول زمان تغییر کرده و اهمیت آن‌ها به چالش کشیده شده‌است؛ تا جایی که برخی پیشنهاد کرده‌اند یکی از این سه کیفیت می‌تواند نتیجهٔ طبیعی دوتای دیگر باشد. با این همه این سه کیفیت برای قرن‌ها اصول معماری و به ویژه معماری غربی را تبیین کرده‌اند و هنوز از آن‌ها به عنوان چارچوبی برای بررسی خوب یا بد بودن معماری استفاده می‌شود.

### ایستایی

ایستایی روشن‌ترین مشخصه از بین سه عبارت ویتروویوس است.

هر بنا بایستی ایستا باشد: وزن خود، بارهای زنده، نیروهای زلزله و باد و دیگر نیروها -که قابلیت تخریب ساختمان را دارند- را مهار کند. انتظار می‌رود یک بنای خوب، ایستایی لازم و کافی را با به کار بردن مصالح و شیوهٔ ساخت مناسب و بدون هدر دادن بی‌مورد منابع تأمین کند.

در نظر ویتروویوس، ایستایی شامل معنای **پایداری** (به لاتین: Peranitas) نیز بوده‌است. بناها باید قابلیت عمر طولانی (چندین قرن در برخی موارد) را داشته باشند. این معنا امروز تغییر یافته‌است. به عنوان مثال بناهای موقتی و قابل جابجایی در بسیاری از موارد، معماری خوب به‌شمار می‌روند. از سوی دیگر به نظر می‌رسد برای سازه‌های موقتی و قابل جابجایی، بایستی معیارهای پایداری جدیدی در نظر گرفت. حتی یک بنای موقتی که تنها یک‌بار مورد استفاده قرار می‌گیرد و سپس تخریب می‌شود باید قابل بازیافت باشد و ازین لحاظ با اصول و محدودیت‌هایی در طراحی مواجه است.

ایستایی یک بنا به مصالح و شیوهٔ ساخت آن بستگی دارد. تفاوتی بنیادین را در ساخت جرزهای باربر به وسیلهٔ روی هم قرار دادن بلوک‌ها (سنگی، خاکی یا مصالح دیگر) و استفاده از قاب‌ها یا اسکلت‌هایی که با عناصر غیر باربر پوشیده می‌شود می‌توان مشاهده کرد. در تاریخ معماری غرب معمولاً روش اول، روش غالب ساخت بوده‌است. در معماری ژاپنی، معماری چینی و معماری عشایری روش دوم بیش‌تر مشاهده می‌شود.

در ایران، تا پیش از حملهٔ اسکندر و در شیوهٔ معماری پارسی با الهام از معماری تمدن اورارتو شیوهٔ دوم رواج بیش‌تری داشته‌است، که این را می‌توان در تخت جمشید ناظر بود. از شیوهٔ معماری پارتی به بعد، در دوران ساسانیان با الهام از معماری عیلام و در معماری دوران اسلامی، روش اول تبدیل به روش رایج ساخت‌وساز شد.

در یک رده‌بندی دقیق‌تر می‌توان مصالح ساختمانی را دست‌کم در پنج رده تقسیم کرد. همچنین می‌توان چهار روش بنیادین در ساخت را نام برد.

#### روش‌ها

### کارایی

کارایی یک بنا شامل عمل‌کرد (به انگلیسی: Function) و همچنین نقش آن به عنوان پناه‌گاه است. عمل‌کرد یک ساختمان تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری فضاهای مختلف و اندازه و ریخت آنان می‌گذارد. نقش پناهگاهی نیز گاه روی جهت‌گیری و شکل ساختمان اثرگذار است، ولی بیش‌ترین اثر آن را در پوستهٔ ساختمان - حد فاصل آن با فضای بیرون- می‌توان مشاهده کرد. نقش پناهگاهی یک ساختمان بر روی سیستم‌های مکانیکی درون ساختمان هم اثرگذاری ویژه‌ای دارد.

مفهوم عمل‌کرد بیش از آن‌که به نظر می‌رسد مورد مناقشهٔ منتقدان بوده‌است. بحث در مورد عمل کرد گرایی (نظریه‌ای که بیان می‌دارد ریخت یک معماری می‌تواند تنها با توجه به عملکردش ساخته شود) ایدهٔ محوری معماری قرن بیستم بود. در برخی موارد منتقدان پست مدرنیست معماری عمل‌کردگرا را با معماری مدرن یکی دانسته‌اند - و هر دو را رد کرده‌اند-. امروزه عمل کرد گرایی معمولاً یک تفکر ارتجاعی و متعلق به گذشته تلقی می‌شود و حتی گفته می‌شود نمی‌توان بنایی را یافت که تنها با توجه به عملکردش شکل گرفته باشد. با این همه از کتاب‌های راهنمای عمل کرد گرایی چون *اطلاعات معماری* نویفرت به وفور در تمرین‌ها و مدارس معماری استفاده می‌شود.

عمل کرد گرایی در طراحی کارخانه‌ها و خانه‌سازی‌های انبوه اصالت خاصی یافت. در کارخانه‌ها، هدف چیدمان فضاها با توجه به روند تولید، کاهش جابجایی‌ها و در نهایت افزایش بهره‌وری، موجب این اتفاق شد. در مورد خانه‌سازی مسئله، ساخت خانه‌های انبوه، ارزان و باکیفیت بود. با برنامه‌دهی فضا با توجه به عمل‌کرد می‌شد بهینه‌ترین اندازهٔ لازم برای هر اتاق را به دست آورد و بنابر آن خانه‌هایی حداقلی ساخت. با ارزان‌تر شدن هزینه و کاهش مدت زمان ساخت، امکان ساخت خانه‌های بیش‌تر فراهم می‌آمد. این مسئله در میانهٔ دههٔ ۱۹۲۰ - که کمبود خانه یک مشکل حاد بود - مورد توجه معماران اروپا (به ویژه معماران آلمانی) قرار گرفت و باز پس از جنگ جهانی دوم به عنوان یک مسئله مهم مطرح شد. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ با اُفت نیاز به خانه‌سازی‌های انبوه، عملکرد گرایان به تدریج مورد انتقاد قرار گرفتند. عمدهٔ محورهای انتقاد از عمل‌کرد گراها آثار مخرب روان‌شناختی - و جامعه‌شناختی وقتی که بحث شهرسازی پیش می‌آید- و زیبایی‌شناسی ضعیف این نوع معماری است.

در یک نگاه تاریخی می‌شود گفت عمل‌کرد -با تعاریف مدرنیست‌ها- اثر کمی بر ریخت‌شناسی معماری داشته‌است. ساختمان‌ها را می‌توان با توجه به عملکردشان به ساختمان‌های *مذهبی*،  *حکومتی*،  *اقامتی*،  *تولیدی*، *آموزشی*،  *تفریحی* و غیرو رده‌بندی کرد؛ ولی نمی‌توان به آسانی پذیرفت که شکل یک ساختمان بر اثر عمل‌کرد آن ساخته می‌شود. یک خانه با نیاز به خوابیدن، پخت‌وپز، ذخیرهٔ غذا و گاهی کار کردن تعریف می‌شود ولی مفهوم خانواده و روابط بین زن و مرد نیز بر ریخت آن تأثیر به سزایی دارد. امروزه این یک اصل پذیرفته شده‌است که در همهٔ فرهنگ‌ها فضای داخلی خانه، به شکل مردانه یا زنانه است و روابط بین این دو نوع فضا، یک عامل بنیادی در **برنامه‌دهی معماری** به‌شمار می‌رود.

### زیبایی

طبیعت در معماری
---------------

مقالهٔ اصلی: ارتباط انسان با طبیعت در معماری
سه نوع الهام‌پذیری از طبیعت در معماری:

تقلید و الگوپذیری و الهام جویی از طبیعت در معماری به سه شیوه تقسیم می‌شود. هریک از این شیوه‌ها از شیوهٔ قبل خود کامل‌تر و آگاهانه‌تر است و شیوهٔ سوم، شیوه مطلوب و غایی است.

* الهام از اشکال طبیعت
* الهام‌گیری معنایی از طبیعت
* الهام از قواعد طبیعت

### ۱. الهام از اشکال طبیعت

در این روش تنها به تقلید از شکل پرداخته شده و به مبانی و اصول سازه‌ای آن توجه نمی‌شود. به عنوان نمونه لایه‌های زمین منطبق با نیروهایی که به آن وارد می‌شوند، شکل می‌گیرند؛ در حالی که معماران با نادیده گرفتن این نیروها صرفاً وضعیت موجود را برداشت می‌کنند. تبدیل ساختمانی ظاهراً طبیعی به واقعیت، عملی پُرهزینه و در واقع غیرطبیعی است، زیرا طبیعت از قانون حداقل استفاده از انرژی بهره می‌جوید، در صورتی که برای ساختن و زنده نگاه داشتن ساختمانی شبه طبیعی با اشکال نامنظم، باید انرژی بسیار زیادی صرف شود.

### ۲. الهام‌گیری معنایی از طبیعت

نمایی از معماری داخلی علی ابن جعفر در قمنمایی از معماری یک امامزاده
استعاره و معنی می‌تواند ما را از دام سطحی‌نگری در امان نگه دارد. کارهای معمارانی که به طبیعت از دید جامع استعاری نگریسته‌اند و ساختمان‌های خود را بر مبنای آن بنا کرده‌اند بهترین الگوی این راهبرد خلاقیت هستند.

### ۳. الهام از قواعد طبیعت

بهترین الهام‌گیری از طبیعت، استفاده از قواعد و قوانین آن است و چون این قواعد، در طبیعت عمومیت دارند، نباید برای بهره‌گیری از آن‌ها، از یک نمونه خاص، الهام گرفت. سازه‌های معماری با بهره‌گیری از این قواعد طبیعی، به طبیعت نزدیک‌تر می‌شوند. حفظ ساختار موجود در مقابل بارها و نیروهای وارد بر آن در پدیده‌های طبیعت، مهم‌ترین فلسفه وجودی سازه آن‌ها است که در سازه‌های طبیعی از روش‌های مختلفی برای مقابله با نیروهای خارجی تهدیدگر استفاده می‌شود. در ادامه به چهار مورد آن اشاره می‌شود.

#### ۱–۳ - استفاده حداکثری از تنش‌های کششی و فشاری در سازه‌های خود

طبیعت همواره سعی دارد که تا حد امکان از تنش‌های کششی و فشاری در سازه‌های خود استفاده کند و از تنش‌های خَمشی جز در مواردی که ساختار آن ماهیت لایه‌ای دارد، استفاده نکند. اساساً همه ساختارهای طبیعی بافت لایه‌ای دارند؛ یعنی سطوح و حجم‌های آن‌ها از کنار و روی هم قرار گرفتن لایه‌ها به وجود آمده‌است. ماهیت لایه‌ای موجب می‌شود تا در فرم‌های طبیعی، فقط عکس‌العمل‌های کششی یا فشاری به وجود آید.

#### ۲–۳ - مقاومت در برابر نیروها با انعطاف‌پذیری و تغییر

این روش در سازه‌های طبیعی به وفور مشاهده می‌شود و از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار است. به عنوان مثال بسیاری از پرندگان ترجیح می‌دهند لانه‌های خود را بر روی شاخه‌های نرم و نازک درختان ایجاد کنند، چرا که هر چه شاخه‌ها از انعطاف‌پذیری بیشتری برخوردار باشند؛ احتمال شکستن آن‌ها کم‌تر خواهد بود. چنین رویه‌ای سبب می‌شود که ساختار ضمن صرف مصالح کم‌تر، پاسخ‌گوی مقاومت به گونه بهتری نیز باشد.

#### ۳–۳ - فرار از نیرو و جا خالی دادن در برابر آن

این روش نیز یکی از روش‌های مقابله طبیعت در برابر نیروها است؛ و در حقیقت مبنای آن کاستن از مقدار و شدت نیروی وارده است؛ مثلاً درختان در اثر وزش بادهای شدید، با خم شدن خود امکان عبور مقداری از نیروها را از بالای خود می‌دهند و به این ترتیب از میزان نیروی وارده بر تنهٔ آن‌ها کاسته می‌شود.

#### ۴–۳ - استفاده از نیروهای مزاحم علیه یکدیگر یا خودشان

درختان در هنگام باد، خم می‌شوند و مقداری از نیروی باد را به شکل انرژی پتانسیل در خود ذخیره کرده و در حرکت‌های رفت و برگشتی، بخشی از این نیرو را خلاف جریان باد، تخلیه می‌کند. قرارگیری شاخه‌های درخت به گونه‌ای است که وزن یک سمت از درخت باعث نگه‌داری سمت دیگر درخت می‌شود و بالعکس. در معماری مشابه این رفتار در ساختار دکل و دهانه اصلی پل آلامیلو اسپانیا طراحی شده توسط کالاتراوا دیده می‌شود. در طراحی و ساخت این پل، تعادل بین دکل و دهانه با تلفیق بر اصول زیبایی شناختی به صورت غیر متقارن برقرار شده‌است، به گونه‌ای که دکل و دهانه اصلی پل، هر یک عاملی برای نگه‌داری دیگری هستند.

مسجد شیخ لطف‌الله

جستارهای وابسته
---------------

مفهوم مکان در معماری

\* معمار
* معماری آذربایجان
* معماری آفریقا
* معماری آلمان
* معماری آلمان از زمان روم باستان تا آخر دوره ی رومانسک
* معماری آمریکا
* معماری آمریکای میانه
* معماری آکوستیک
* معماری آینده گرا
* معماری احیاگری روسی
* معماری احیای رنسانس
* معماری احیای یونانی
* معماری ارمنستان
* معماری ارگانیک
* معماری استالینیستی
* معماری استعماری آمریکا
* معماری استعماری پرتغالی
* معماری اسلامی
* معماری اسلامی در اسپانیا
* معماری اسکاتلند
* معماری اسکاتلند در قرون وسطی
* معماری اشکانی
* معماری افشاریه
* معماری اقلیمی
* معماری اقلیمی ایران
* معماری ایلخانی
* معماری الیزابتی
* معماری آمریکا
* معماری آمریکای میانه
* معماری اکسپرسیونیست
* معماری اکوتک
* معماری آکوستیک
* معماری ایلخانی
* معماری آینده گرا
* معماری باروک
* معماری بافت قدیم بوشهر
* معماری برج خرف خانه
* معماری بروتالیستی
* معماری برون‌گرا
* معماری بومی
* معماری بومی بوشهر
* معماری بومی سواحل خلیج فارس
* معماری بیزانس
* معماری بین‌النهرین
* معماری بیوفیلیک
* معماری بیونیک
* معماری تئاتر یونان باستان
* معماری تمدن‌های اژه ای
* معماری تودور
* معماری تگزاس
* معماری جبهه غربی قلعه سردره
* معماری جرجی
* معماری جفرسونی
* معماری جهان اسلام
* معماری حمام عمومی
* معماری خانه شیخ حسین
* معماری خانه‌های قاجاری تبریز
* معماری خصمانه
* معماری خورشیدی
* معماری داخلی
* معماری در ناسیونال سوسیالیسم
* معماری در کویت
* معماری دست کن سردره
* معماری دودمان سونگ
* معماری دوران رومی اسکاتلند
* معماری دوران نوسنگی
* معماری دوره تیموریان
* معماری دوره سلجوقی
* معماری دوره صفوی
* معماری دوره پهلوی
* معماری دکنستروکتویسم
* معماری دیوسنگی
* معماری رمانسک
* معماری رنسانس
* معماری روزگار ویکتوریا
* معماری روم
* معماری روم شرقی
* معماری رومی
* معماری ریجنسی
* معماری زبره‌کاری
* معماری زمینه‌گرا
* معماری زندیان
* معماری زیست دوست
* معماری سبز
* معماری سده بیستم
* معماری سرویس گرا
* معماری سنتی
* معماری سنتی ایران
* معماری سومری
* معماری شهر آتن
* معماری شهرسازی
* معماری شهری
* معماری صدر مسیحیت
* معماری صنعتی
* معماری طبیعی
* معماری عثمانی
* معماری عربی
* معماری عصر برنز در ایران
* معماری عمارت حاج رئیس
* معماری عهد ناصرالدین‌شاه
* معماری فاشیستی
* معماری فدرال
* معماری فراکتال
* معماری فناوری برتر
* معماری قدیمی یزد
* معماری قرن بیستمی فرنک لوید رایت
* معماری قلعه درخت جوزا
* معماری مادها
* معماری مایا
* معماری مدرن
* معماری مذهبی
* معماری مسکن شیراز
* معماری مصر
* معماری مصر باستان
* معماری معاصر ایران
* معماری مغولی
* معماری منظر
* معماری مودبانه
* معماری میان‌رودان
* معماری نئوباروک
* معماری نئورونسانس
* معماری نئوکلاسیک
* معماری نئوگوتیک
* معماری نوسنگی
* معماری نوسنگی و مس سنگی در ایران
* معماری نیابت سلطنت
* معماری های-تک
* معماری هخامنشیان
* معماری همساز با اقلیم
* معماری هند
* معماری و شهرسازی ازتک‌ها
* معماری ویکتوریایی
* معماری پارت‌ها
* معماری پاریس
* معماری پالادیان
* معماری پاپیل
* معماری پایدار
* معماری پایدار در محیط زیست
* معماری پایدار و جایگاه زمینه‌گرایی
* معماری پایداردرمحیط زیست
* معماری پرش کیهانی
* معماری پرو
* معماری پست مدرن
* معماری پیشاتاریخی در اسکاتلند
* معماری پیشاتاریخی در ایران
* معماری چین
* معماری ژاپن
* معماری ژاکوبایی
* معماری کارکردگرایی
* معماری کاشان
* معماری کلاسیک
* معماری گاتیک
* معماری گرجستان
* معماری گرجی
* معماری گوتیک انگلیسی
* معماری گوگی
* پشت‌بند
* دیوار حائل
* ستون‌نما
* حس مکان
* سبک معماری
* نظریه معماری
* طراحی داخلی
* رقابت‌های طراحی معماری
* نقشه‌کشی معماری

منابع
-----

1. ↑  "architecture". *Encyclopedia Britannica*. Retrieved 2017-10-27.
2. 1 2  Curl، James Stevens (۲۰۱۵). *The Oxford Dictionary of Architecture*. Oxford University Press. ص. ۳۷. شابک ۹۷۸۰۱۹۹۶۷۴۹۸۵.
3. ↑  Pace, Anthony (2004). "Tarxien". In Daniel Cilia (ed.). *Malta before History – The World’s Oldest Free Standing Stone Architecture*. Miranda Publishers. ISBN 978-9990985085.
4. ↑  ترجمه از ویکی‌پدیا انگلیسی، مقاله معماریen:Architecture
5. ↑  راپاپورت، آموس، *فرهنگ، معماری و طراحی*، ص ۱۵
6. ↑  بنه ولو، لئونارد، *آشنایی با تاریخ معماری*، ترجمه: دکتر علی محمد سادات افسری، ویراسته: دکتر رضا قیصریه، مرکز نشر دانشگاهی تهران، ۱۳۸۱، صص ۲۱۵ تا ۲۱۸.
7. ↑  چینگ، فرانسیس دی. کی، *معماری: فرم، فضا و نظم*، ص یازده
8. ↑  پرفسور لنگ، جان. *آفرینش نظریه معماری (نقش علوم رفتاری در طراحی محیط)*. ترجمه: دکتر علیرضا عینی فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هشتم، ۱۳۹۴ خ. ص بیست و دو.
9. ↑  هوکر، کریستف (۲۰۰۰). *تاریخ معماری*. انتشارات لوتوس. شابک ۹۶۴-۹۳۳۰۲-۲-۴.
10. ↑  "Introduction to Greek architecture". *Khan Academy* (به انگلیسی). Archived from the original on 2014-10-14. Retrieved 2017-06-23.
11. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مارس ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۰.
12. ↑  مرزبان، صص ۱۴–۱۶
13. ↑  «معماری از قدیمی‌ترین هنرها در ایران است». خبر روز.
14. ↑  زارعی، محمد ابراهیم (۱۳۸۹). *آشنای با معماری جهان*. تهران: نشر فن آران. صص. ۵۳. شابک ۹۶۴-۶۷۹۲-۰۶-۵.
15. ↑  پیرنیا، محمد کریم (۱۳۸۷). *سبک‌شناسی معمار ی ایرانی*. تهران: نشر سروش دانش. صص. ۴۰. شابک ۹۶۴-۹۶۱۱۳-۲-۰.
16. ↑  مهدوی نژاد، محمد جواد (۱۳۹۰). *سیر اندیشه‌های معماری*. انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تهران. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۷۲۹-۱۲-۸.
17. 1 2  Marika Sardar (October 2004). "Essay: The Later Ottomans and the Impact of Europe". *www.metmuseum.org* (به انگلیسی). The Met. Retrieved 12 February 2019.
18. 1 2  Lory, Bernard (1 January 2015). "The Ottoman Legacy in the Balkans" (html / pdf). *Entangled Histories of the Balkans - Volume Three*. *Entangled Histories of the Balkans - Volume Three* (به انگلیسی). pp. 355–405. doi:10.1163/9789004290365\_006. ISBN 9789004290365. Retrieved 12 February 2019.
19. ↑  Gunsel Renda. "The Ottoman Empire and Europe: Cultural Encounters | Muslim Heritage" (html / pdf). *muslimheritage.com* (به انگلیسی). Retrieved 12 February 2019.
20. ↑  Fodor, P. (2013). "Hungary between East and West: The Ottoman Turkish Legacy" (PDF) (به انگلیسی). Retrieved 12 February 2019.
21. ↑  taotiadmin (2015-04-20). "The Charter of the New Urbanism". *CNU* (به انگلیسی). Retrieved 2020-02-12.
22. ↑  «traditionalarchitecture.co.uk». *web.archive.org*. ۲۰۱۸-۰۳-۰۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۲-۱۲.
23. ↑  دربارهٔ معماری و هنر اجتماعی نگاه کنید به: Kostof (1995) pages 7-8, Crouch& Johnson (2001) pages 1-3 and Ching, Jarzombek & Prakash "Preface"
24. ↑  آنتونی سی.، آنتونیادس (۱۳۸۶). *بوطیق‌های معماری، آفرینش در معماری، جلد دوم: راهبردی محسوس به سوی خلاقیت معماری*. سروش.
25. ↑  محمد رضا کاشانی. «نقش رنگ در معماری». وبلاگ محمد رضا کاشانی.
26. ↑  از جمله لوییس سالیوان ٰ،میس ون در روهه و والتر گروپیوس
27. ↑  به عنوان مثال گفته می‌شود ساختمان‌هایی که کارآمد و ایستا باشند ذاتاً زیبا هستند. نگاه کنید به ریخت تابع عمل‌کرد است
28. ↑  Forty (2000) صفحات ۱۷۴–۱۹۵
29. ↑  مهدی فرشاد. نگرش سیستمی
30. ↑  جنکنز، چارلز، معماری پرش کیهانی
31. ↑ . Pearson, David, Organic Architecture, the
breaking waves, 2001, University of
California

پیوند به بیرون
--------------

**معماری**در پروژه‌های خواهر ویکی‌پدیا* در میان واژه‌ها از ویکی‌واژه
* در میان تصاویر و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
* در میان خبرها از ویکی‌خبر
* در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
* در میان متون از ویکی‌نبشته
* در میان کتاب‌ها از ویکی‌کتاب
* در میان مراجع از ویکی‌دانشگاه

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
معماری ***دارد.*** |

| * ن
* ب
* و
شاخه‌های هنرهای تجسمی |
| --- |
| 
* معماری
* هنر
* هنر سرامیک
* صنعت‌گری
* رسم
* طراحی
* نقاشی
* عکاسی
* هنر عمومی
* مجسمه‌سازی
* هنر مکان-ویژه
* هنر خیابانی

 |
| 
* هنر رایانه‌ای
* فیلم‌سازی
* چاپ دستی

 |
| 
* فهرست رسانه‌های هنری

 |

| * ن
* ب
* و
رشته‌های مهندسی |
| --- |
| 
* تاریخچه
* دید کلی
* فهرست رشته های مهندسی

 |
| تخصص‌هاومیان‌رشته‌ای | 

|  |  |
| --- | --- |
| مهندسی عمران | 
* مهندسی ساختمان
* مهندسی ساخت
* مهندسی محیط زیست
* مهندسی زمین‌لرزه
* مهندسی ژئوتکنیک
* مهندسی هیدرولیک
* مهندسی معدن
* مهندسی سازه
* مهندسی ترابری

 |
| مهندسی مکانیک | 
* مهندسی صوت‌شناسی
* مهندسی هوافضا
* مهندسی خودرو
* مهندسی دریا
* مهندسی راه‌آهن
* Thermal

 |
| مهندسی برق | 
* مهندسی کامپیوتر
	+ فهرست رشته
* مهندسی کنترل
* الکترومکانیک
* مهندسی الکترونیک
* ریزموجها
* مهندسی قدرت
* مهندسی فرکانس رادیویی
* مهندسی مخابرات

 |
| مهندسی شیمی | 
* مهندسی زیست‌شیمیایی
* مهندسی زیستی
* مهندسی مولکولی
* مهندسی نفت
* مهندسی فرایند
* مهندسی واکنش‌های شیمیایی
* ترمودینامیک شیمیایی
* پدیده‌های انتقال

 |
| میان‌رشته | 
* مهندسی صدا
* مهندسی پزشکی
* مهندسی سرامیک
* ریاضیات مهندسی
* مکانیک کاربردی
* فیزیک مهندسی
* فیزیک مهندسی
* مهندسی ماشین‌های صنایع غذایی
* مهندسی آتش
* مهندسی صنایع
* اطلاعات
* علم مواد
* مهندسی مکاترونیک
* متالورژی
* مهندسی نظامی
* فناوری نانو
* مهندسی هسته‌ای
* مهندسی اپتیک و لیزر
* فوتونیک
* حریم خصوصی
* رباتیک
* مهندسی بهداشت محیط
* مهندسی امنیت
* مهندسی نرم‌افزار
* مهندسی سامانه‌ها

 |

 |
| آموزش\_مهندسی | 
* کارشناسی مهندسی
* ارشد مهندسی
* دکترای مهندسی
* درجه مهندسی
* مطالعات مهندسی

 |
| فهرست اصطلاحات | 
* مهندسی
	+ A–L
	+ M-Z
* مهندسی هوافضا
* مهندسی عمران
* مهندسی برق و الکترونیک
* مهندسی مکانیک
* مهندسی سازه

 |
| 
* رده:مهندسی
* کامانز
* ویکی‌پروژه
* درگاه:مهندسی

 |

| * ن
* ب
* و
فناوری |
| --- |
| 
* Outline of technology
* Outline of applied science

 |
| زمینه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| کشاورزی و منابع طبیعی | 
* علوم و مهندسی شیلات
* شیلات
* شیمی خوراک
* تغذیه
* فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشاورزی
* فناوری خوراک
* محدودیت استفاده از فناوری ژنتیک
* مهندسی خوراک
* مهندسی کشاورزی
* میکروبیولوژی خوراک

 |
| پزشکی | 
* بیوانفورماتیک
* بیومکاترونیک
* پزشکی نانو
* تحقیقات پزشکی
* داروشناسی
* زیست‌فناوری
* شیمی‌انفورماتیک
* علم بهداشت
* علوم اعصاب
* فناوری اعصاب
* فناوری پزشکی
* فناوری تناسلی
* مهندسی بافت
* مهندسی پزشکی
* مهندسی زیستی
* مهندسی ژنتیک

 |
| ساختمان‌ها وسازه‌ها | 
* مهندسی آتش‌نشانی
* سازه (ساختمان)
* فناوری خانگی
* مهندسی ایمنی
* مهندسی بهداشتی
* مهندسی تأسیسات ساختمان
* مهندسی ساخت
* مهندسی سازه
* مهندسی صوت
* مهندسی عمران
* مهندسی نما

 |
| فناوری آموزشی | 
* آموزش الکترونیکی
* پردیس مجازی
* فناوری آموزشی
* نرم‌افزار آموزشی

 |
| انرژی | 
* فناوری انرژی پاک
* فناوری هسته‌ای
* مهندسی نفت
* مهندسی هسته‌ای

 |
| محیط زیست | 
* اکوتک
* انرژی تجدیدپذیر
* طراحی بوم‌شناختی
* طراحی پایدار
* فناوری پاک
* فناوری زغال‌سنگ پاک
* فناوری نانو سبز
* معماری سبز
* معماری منظر
* مهندسی بوم‌شناسی
* مهندسی پایدار
* مهندسی محیط زیست

 |
| صنعت | 
* انفورماتیک بازرگانی
* بهره‌وری
* تحقیق و توسعه
* خودکارسازی
* زیست‌فناوری
* سوده‌شناسی
* فلزشناسی
* مدیریت مهندسی
* مهندسی سازمان
* مهندسی صنایع
* مهندسی مالی
* مهندسی معدن

 |
| فناوری اطلاعات و ارتباطات | 
* علوم رایانه
* فناوری اطلاعات
* فناوری بصری
* فناوری موسیقی
* مهندسی صدا و سیما
* مهندسی فرکانس رادیویی
* مهندسی کامپیوتر
* مهندسی مخابرات
* مهندسی نرم‌افزار
* مهندسی هستی‌شناسی
* هوش مصنوعی

 |
| نظامی | 
* جنگ الکترونیک
* فناوری شناساگریزی
* مخابرات نظامی
* مهندسی تعمیرات نظامی
* مهندسی جنگ

 |
| ترابری | 
* فناوری فضایی
* معماری کشتی
* مهندسی ترابری
* مهندسی ترافیک
* مهندسی خودرو
* مهندسی هوافضا

 |
| سایر علوم کاربردی | 
* سرماشناسی
* الکترواپتیک
* الکترونیک
* زمین‌شناسی مهندسی
* علوم مهندسی
* هیدرولیک
* دانش مواد
* فناوری میکرو
* فناوری نانو

 |
| سایر زمینه‌های مهندسی | 
* مهندسی صوت
* زیست‌شیمیایی
* سرامیک
* مهندسی شیمی
* مهندسی پلیمر
* مهندسی کنترل
* مهندسی برق
* مهندسی الکترونیک
* سرگرمی
* مهندسی ژئوتکنیک (مکانیک خاک و پی)
* هیدرولیک
* مهندسی مکانیک
* مهندسی مکاترونیک
* مهندسی اپتیک و لیزر
* پروتئین
* کوانتوم
* مهندسی رباتیک
* انیماترونیک
* مهندسی سامانه‌ها

 |

 |
| اجزا | 
* زیرساخت
* اختراع
	+ Timeline
* دانش
* ماشین
* توانمندی
* ابزار
	+ ابزارک

 |
| تاریخ فناوری | 
* Prehistoric technology
* انقلاب نوسنگی
* Ancient technology
* Medieval technology
* Renaissance technology
* انقلاب صنعتی
* انقلاب صنعتی دوم
* عصر جت
* انقلاب دیجیتال
* عصر اطلاعات
* انقلاب صنعتی چهارم

 |
| Theories وایده‌ها | 
* Appropriate technology
* نقد فناوری
* انتشار نوآوری
* نوآوری تحول آفرین
* Dual-use technology
* Ephemeralization
* Ethics of technology
* بالافن
* Hype cycle
* Inevitability thesis
* فناوری پست
* فناوری بالغ
* فلسفه فناوری
* Strategy of Technology
* ترابشریت
* Techno-progressivism
* Technocapitalism
* Technocentrism
* فن‌سالاری
* Technocriticism
* Technoetic
* Technoethics
* Technological change
* فناوری همگرا
* جبرگرایی فناورانه
* Technological escalation
* Technological evolution
* Technological fix
* نظام نوآوری فناورانه
* Technological momentum
* ملی‌گرایی تکنولوژیک
* Technological rationality
* Technological revival
* تکینگی فناوری
* Technological somnambulism
* Technological utopianism
* چرخه حیات تکنولوژی
	+ مدل پذیرش تکنولوژی
	+ Technology adoption lifecycle
* Technomancy
* Technorealism
* ترابشریت

 |
| سایر | 
* فناوری‌های نوپدید
	+ List
* Fictional technology
* Technopaganism
* High-technology business districts
* مقیاس کارداشف
* List of technologies
* سیاست گذاری علم و فناوری
	+ Technology dynamics
* رده:علم و فناوری بر پایه کشور
* Technology alignment
* Technology assessment
* Technology brokering
* رده:شرکت‌های فناوری
* Technology demonstration
* Technology education
	+ رده:کالج‌ها و دانشگاه‌های فنی
* Technology evangelist
* Technology fusion
* Technology governance
* Technology integration
* روزنامه‌نگاری فناوری
* مدیریت تکنولوژی
* فناوری تیمار
* سیاست فناوری
* Technology shock
* استراتژی تکنولوژی
* Technology and society
* انتقال فناوری
* Technoself

 |
| 
* **Book**
* **رده:فناوری**
* **Commons**
* **درگاه:فناوری**
* **Wikiquotes**

 |

| * ن
* ب
* و
تاریخ معماری |
| --- |
| 
* خط زمان سبکهای معماری
* تاریخ ساخت و ساز
* سبک‌های معماری

 |
| 
* معماری نوسنگی
* معماری مصر باستان
* معماری قبطی
* معماری چینی
* معماری دراویدی
* معماری مایا
* هنر آشوری
* معماری کلاسیک
* معماری مزوآمریکن
* معماری هخامنشیان
* معماری یونان باستان
* معماری رومی
* معماری اینکا
* معماری ساسانی
* معماری بیزانتین
* معماری اسلامی
* معماری نواری
* معماری بودایی
* معماری سومالیایی
* معماری ایرانی
* معماری پیش از رومانسک
* معماری رومی‌وار
* معماری رومی گوتیک
* معماری گوتیک
* معماری پلاترسک
* معماری مانولاین
* معماری هویسالا
* معماری ویجایاناگارا
* معماری چالوکیا غربی
* معماری رنسانس
* معماری عثمانی
* معماری باروک
* بیدرمایر
* کلاسیسیسم
* معماری نئوکلاسیک
* تاریخگرایی
* گراندرزیت
* معماری نئوگوتیک
* معماری نئورونسانس
* معماری نئوباروک
* معماری فلسفه‌گرایی
* مدرنیسم
* هنر نو
* معماری هیجان‌نمایی
* معماری مدرن
* معماری پست‌مدرن
* نئو-فوتوریسم

 |

| * ن
* ب
* و
زیرساخت |
| --- |
| 
پل • 
کانال • 
سد • 
زهکشی • 
پل پیاده‌رو • 
پل چندراهه • 
مادی • 
پل هوایی • 
راه • 
راه هوایی • 
سیلابی • 
تونل
 |
| 
*همچنین ببینید:* معماری • 
تماشاخانه • 
مهندسی عمران • 
ساخت‌وساز • 
زمین بازی • 
پارک شهری
 |

| * ن
* ب
* و
اتاق‌ها و فضاهای خانه |
| --- |
| اتاق‌های اشتراکی خانه | 
* Billiard room
* Bonus room
* Common room
* Den
* اتاق ناهارخوری
* Ell
* Family room
* Garret
* Great room
* Hearth room
* سینمای خانگی
* Home office
* آشپزخانه
	+ Dirty kitchen
	+ Kitchenette
* نشیمن
* Man cave
* Recreation room
* Shrine
* Study
* Sunroom

 |
| اتاق‌های خصوصی | 
* حمام
* اتاق خواب / Guest room
* Boudoir
* Cabinet
* حمام
* Nursery
* سوئیت
* Toilet
* کمد

 |
| فضاها | 
* آتریوم
* بالکن
* Breezeway
* Catio
* Conversation pit
* Deck
* آسانسور
* سرسرا / Genkan
* سرسرا
* Hallway
* Lanai
* خرپشته
* Loggia
* Overhang
* پاسیو
* ستاوند
	+ screened
	+ sleeping
* Ramp
* Secret passage
* پلکان
* بهارخواب
* Veranda
* هشتی

 |
| خدماتی و انبار | 
* زیرشیروانی
* سرداب
* اتاق
* Carport
* Cloakroom
* کمد
* Electrical room
* Equipment room
* Furnace room / Boiler room
* گاراژ
* Janitorial closet
* Larder
* رخت‌شوی‌خانه / Utility room
* Mechanical room / طبقه مکانیکی
* آبدارخانه
* Root cellar
* Semi-basement
* کمد
* Storm cellar / Safe room
* استودیو
* سرداب
* جالباسی
* Wine cellar
* Wiring closet / Demarcation point
* کارگاه

 |
| فضاهای خانه بزرگ | 
* هشتی
* سالن رقص
* آبدارخانه
* Buttery
* تالار آفتاب‌گیر (گلخانه)
* حیاط
* Drawing room
* Fainting room
* Great chamber
* Great hall
* Long gallery
* Lumber room
* Parlour
* Porte-cochère
* Saucery
* سونا
* Scullery
* Servants' hall
* Servants' quarters
* Smoking room
* Solar
* Spicery
* State room
* Still room
* استخر
* Undercroft

 |
| مقالات مرتبط | 
* ساختمان
* اثاث
* House plan
* سکونتگاه چند خانوادگی
* Secondary suite
* خانه مستقل
* Studio apartment

 |
| عناصر معماری | 
* قوس
* طارمی
* سقف
* سایه‌گذر
* ستون
* کف‌پوش
* دروازه
* نورپردازی
* Medallion
* Ornament
* رواق
* بام
* طاق

 |
| 
* رده: اتاق‌ها

 |

| * ن
* ب
* و
طراحی |
| --- |
| 
* جستارهای مطالب طراحی
* درگاه
* طراح

 |
| 

| رشته‌ها |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Communication design | 
* تبلیغات
* Book design
* Corporate design
* طراحی گرافیکی محیط
* طراحی غرفه
* هنر گرافیک
* طراحی گرافیک
* تصویرسازی
* طراحی اطلاعات
* Instructional design
* News design
* عکاسی
* Retail design
* Signage / Traffic sign design
* Sustainable graphic design
* تایپوگرافی
* Video design
* Visual merchandising

 |
| Environmental design | 
* معماری
* Architectural lighting design
* طراحی ساختمان
* طراحی اکولوژیکی
* Environmental impact design
* طراحی باغ
* معماری داخلی
* طراحی داخلی
* Keyline design
* معماری منظر
* طراحی منظر باغ
* طراحی سامانه غیرفعال خورشیدی
* معماری همساز با اقلیم
* طراحی شهری

 |
| طراحی صنعتی | 
* طراحی خودرو
* اثاث
* بسته‌بندی
* طراحی محصول
* طراحی تولید
* طراحی حسی
* طراحی خدمات

 |
| طراحی تعامل | 
* طراحی تجربه کاربری
* Icon design
* Immersive design
* طراحی اطلاعات
* Level design
* طراحی گرافیک حرکت
* Sonic interaction design
* طراحی تجربه کاربری
* طراحی واسط کاربر
* طراحی بازی ویدیوئی
* طراحی وب

 |
| دیگر رشته‌ها | 
* طراحی الگوریتم
* هنر عمومی
* طراحی شیشه / سرامیک
* طراحی دیتابیس
* داروپردازی
* Electrical system design
* طراحی مد
	+ طراحی لباس
	+ طراحی جواهر
* گل آرایی و طراحی با گل
* طراحی شغل
* طراحی بازی ویدئویی
* طراحی هنری بازی ویدئویی
* طراحی مدار مجتمع
* طراحی سلاح هسته‌ای
* طراحی اسید نوکلئیک
* طراحی سازمان
* طراحی فرایند
* طراحی پروتئین
* طراحی تحقیق
* طراحی منظره
* طراحی اجتماعی
* طراحی نرم‌افزار
* طراحی صدا
* طراحی نور
* طراحی سیستم‌ها
* طراحی نساجی

 |

 |

 |
| 

| دیدگاه‌ها |
| --- |
| 
* Activity-centered
* By committee
* By contract
* C-K theory
* Closure
* طراحی مشارکتی
* طراحی به کمک رایانه
* Configuration
* Contextual
* Cradle-to-cradle
* Creative problem-solving
* تکنیک‌های خلاقیت
* Critical
* Design–bid–build
* Design–build
	+ architect-led
* طراحی اکولوژیکی
* Empathic
* فرایند طراحی مهندسی
	+ Probabilistic design
* Error-tolerant
* تحمل خطا (علوم رایانه)
* Flow (EDA)
* For assembly
* For manufacturability
* For Six Sigma
* For testing
* For X
* Functional
* اصل سادگی
* Metadesign
* نقشه ذهنیping
* Modular
* طراحی باز
* Parametric
* طراحی مشارکتی
* Platform-based
* Rational
* Regenerative
* مهندسی قابلیت اطمینان
* Safe-life
* طراحی پایا
* نظریه محدودیت‌ها
* طراحی بالا به پایین و پایین به بالا
* Transformation
* Transgenerational
* تریز (خلاقیت‌شناسی)
* Universal
* Usage-centered
* Use-centered
* طراحی کاربر-محور
* User innovation

* Design controls
* leadership
* management
* methods
* الگوی طراحی
* research
* science
* strategy
* thinking
* tool

 |

 |
| 

| * ابزارها
* خصوصیت روشنفکرانه
* سازمان‌ها
* جایزه‌ها
 |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| ابزارها | 
* Architectural model
* بلوپرینت
* Comprehensive layout
* طراحی به کمک رایانه
* Electronic design automation
* روندنما
* پیکرنما
* Product design specification
* پیش‌نمونه
* پیش‌طرح
* استوری‌برد
* ترسیم فنی
* *Tools for Ideas*
* Website wireframe

 |
| خصوصیت روشنفکرانه | 
* Community design
* Design around
* Design patent
* *Geschmacksmuster*
* Industrial design right
	+ European Union

 |
| سازمان‌ها | 
* AIGA
* Chartered Society of Designers
* Design and Industries Association
* Design Council
* International Forum Design
* The Design Society
* Design Research Society

 |
| جایزه‌ها | 
* European Design Award
* German Design Award
* Good Design Awards (Chicago)
* Good Design Awards (Japan)
* Graphex
* IF product design award
* James Dyson Award
* Prince Philip Designers Prize

 |

 |

 |
| 

| موضوع‌های مرتبط |
| --- |
| 
* زیبایی‌شناسی
* هنر کاربردی
* هنر مفهوم
* صنایع خلاق
* نماد فرهنگی
* مهندسی
* معماری سازمانی
* آینده‌پژوهی
* طراحی هوشمند
* توسعه محصول جدید
* Philosophy of design
* شبیه‌سازی فرآیند
* Slow design
* STEAM fields
* مصورسازی (گرافیک کامپیوتری)
* Wicked problem

* Design brief
* director
* education
* elements and principles
* مهندس طراح
* firm
* history
* knowledge
* language
* life
* load
* museum
* paradigm
* rationale
* review
* specification
* studio
* technology

 |

 |
| 
* Commons

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| کتابخانه‌های ملی | 
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* بایگانی ملی (ایالات متحده)
* دانشنامهٔ اسلام

 |

| * ن
* ب
* و
مرگ و میرایی در هنر |
| --- |
| زمینه‌های موضوعی | 
* *دم را غنیمت شمار*
* *Consolatio*
* *Danse Macabre*
* *دوشیزه و مرگ*
* مرثیه‌خوانی برای عیسی
* Macabre
* *Memento mori*
* *مونو نو آواره*
* *افتخارات دنیوی چنین می‌گذرند*
* *Ubi sunt*
* مرگ
* Vanitas

 |
| اَشکال | 
* ماسک مرگ
* سوگواره
* هنر مراسم تدفین
* Funerary text
* Lament
* یادواره
* Post-mortem photography
* آمرزش‌خوانی
* آرامگاه
* تراژدی
* حلقه‌گل

 |
| آثار هنری | 

|  |  |
| --- | --- |
| معماری | 
* Capuchin Crypt
* استودان سدلک

 |
| فیلم (رده:فیلم‌های درباره مرگ)

 | 
* *مهر هفتم*
* *چریکه تارا*
* *مسافران*
* *کوکو*

 |
| ادبیات | 
* *Ars moriendi*
* *کتاب تبتی مردگان*
* کتاب ایوب
* *کتاب مردگان*
* بودن، یا نبودن
* بالماسکه مرگ سرخ
* *پهلوان اکبر می‌میرد*
* *هشتمین سفر سندباد*

 |
| موسیقی (رده:مرگ در موسیقی)  | 
* *رقص مردگان (سن-سانس)*
* Der Erlkönig
* *Der Tod und das Mädchen*
* *Totentanz*

 |
| نقاشی (رده:نقاشی‌های درباره مرگ) | 
* *Et in Arcadia ego*
* *Gather Ye Rosebuds While Ye May*
* *لا کالاورا کاترینا*
* *Pyramid of Skulls*
* *اسکلت با سیگار روشن*
* *سفیران (هانس هلباین)*

 |
| شعر (رده) | 
* And death shall have no dominion
* Der Erlkönig
* Do not go gentle into that good night

 |

 |

| * ن
* ب
* و
برنامه‌ریزی شهری |
| --- |
| عمومی | 
* منطقه شهری
* شهر
* منطقه کلان‌شهری
* حومه شهر
* کاربری زمین
* برنامه‌ریزی
* Planning and zoning commission
* Growth management
* World Urbanism Day

 |
| شاخه‌های اصلی | 

|  |  |
| --- | --- |
| برنامه‌ریزی شهری | 
* آمایش سرزمین
* طرح‌های شهری (US)
* آمایش سرزمین (Eur)
* توسعه بافت فرسوده
* طراحی شهری
* شهرگرایی

 |
| روستایی | 
* Conservation development
* Preservation development
* Rural housing
* Village design statement (UK)

 |
| برنامه‌ریزی منطقه‌ای | 
* Regional Planning Association of America

 |
| برنامه‌ریزی محیط زیست | 
* طراحی محیطی
* ارزیابی اثرات زیست‌محیطی
* Recreation resource planning
* توسعه پایدار

 |
| برنامه‌ریزی ترابری | 
* Transportation forecasting
* Trip distribution
* Rational planning model
* توسعه ترانزیت-محور
* Professional transportation planner
* Urban freight distribution

 |
| توسعه اقتصادی | 
* Community economic development

 |

 |
| مفاهیم/ نظریه‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| جنبش‌ها | 
* منشور آتن
* جنبش بدون خودرو
* جنبش شهر زیبا
* جنبش آسمان تاریک
* طرح باغ‌شهر
* Indigenous planning
* نوشهرگرایی
* Settlement movement
* رشد هوشمند
* ساختارگرایی (معماری)
* Transition towns

 |
| نظریه‌ها | 
* Collaborative planning
* نظریه پروتوتایپ
* شهرپروری
* Intelligent urbanism
* Livable streets
* Market urbanism
* Radical planning
* Urban acupuncture
* Urban renewal

 |
| رده:شهرها بر پایه نوع | 
* شهر شرکت / Monotown
* Commuter town
* شهر متروکه
* شهر جهانی
* Model village
* جامعه برنامه‌ریزی شده (شهر جدید)

 |
| مفاهیم | 
* طرح مسکن مهر
* Cityscape
* Cluster development
* Complete Communities
* شهر خلاق
* تملک اجباری (US)
* اعیان‌نشین شدن / بروکسل‌سازی
* Infill
* Healthy cities / Healthy community design
* LEED-ND
* توسعه با استفاده ترکیبی
* Model cities
* Placemaking
* Planning gain
* Planning Permission (U.K.)
* Rural–urban fringe
* Temporary use
* Third place
* Tract housing
* Transferable development rights
* Urban decay
* Urban growth boundary
* گسترش بی‌رویه شهر / Peri-urbanisation
* شهرنشینی
* Verticalization / ساختمان بلندمرتبه
* منطقه‌بندی

 |

 |
| افراد | 

|  |  |
| --- | --- |
| نظریه‌پردازان و فعالان | 
* Thomas Adams
* Donald Appleyard
* Edmund Bacon
* Guy Benveniste
* Colin Buchanan
* دانیل برنهم
* Peter Calthorpe
* Konstantinos Doxiadis
* آندرس دوونی
* پاتریک گدس
* Ebenezer Howard
* کوین لینچ
* ایان مک‌هارگ
* Clarence Perry
* James Rouse
* Clarence Stein
* Raymond Unwin
* List of urban theorists
* List of urban planners

 |
| انتقادها | 
* Elizabeth Farrelly
* جین جیکوبز
* James Howard Kunstler
* لوئیس مامفورد
* Randal O'Toole

 |

 |
| رشته‌های مرتبط | 
* معماری
* مهندسی عمران
* اقتصاد توسعه
* بوم‌شناسی شهری
* اقتصاد شهری
* جغرافیا
* توسعه سرزمین
* معماری منظر
* برنامه‌ریزی مکانی دریایی
* بهداشت عمومی
* سیاست‌گذاری عمومی
* توسعه املاک و مستغلات
* علوم اجتماعی

 |
| 
* **رده:برنامه‌ریزی و طراحی شهری**
* Index of urban planning articles
* List of planned cities
* List of planning journals
* **Commons**

 |