در علم ایمنی‌شناسی فاکتورها یا عواملی وجود دارند که یک ایمونولوژیست می‌تواند با استفاده از آن‌ها قبل از ورود یک آنتی‌ژن به بدن انسان میزان تحریکسیستم ایمنی توسط آن آنتی‌ژن را بدست آورد. این عوامل که در اینجا به اختصار به معرفی آن‌ها می‌پردازیم عبارتند از:

1. بیگانه بودن ماده برای بدن
2. ساختمان ژنتیکی میزبان
3. مصرف مواد همراه یا آدجوانت
4. شکل آنتی‌ژن
5. بار الکتریکی آنتی‌ژن
6. چرخش نوری
7. ترکیب شیمیایی یا ماهیت آنتی‌ژن
8. اندازه مولکولی آنتی‌ژن
9. مقدار آنتی‌ژن
10. راه ورود آنتی‌ژن
11. جدول تزریقات
12. وابستگی آنتی‌ژن به لنفوسیت تی
13. جنس میزبان

بیگانه بودن ماده برای بدن
-------------------------

هر چقدر ساختمان آنتی‌ژن با ساختمان مولکولی بدن میزبان تفاوت داشته باشد پاسخ سیستم ایمنی به آن قوی تر خواهد بود و بالعکس

ساختمان ژنتیکی میزبان
---------------------

گاهی شخصی دارای ژنتیک خاصی است که در برابر یک آنتی‌ژن خاص پاسخ نمی‌دهد یا یک آنتی‌ژن بیماری‌زا در بدن او توان بیماری‌زایی ندارد. مانند مقاومت افراد ناقل ژن کم خونی داسی شکل در برابر بیماری مالاریا

مصرف مواد همراه یا آدجوانت
--------------------------

این مواد اکثراً برای قوی تر کردن تأثیر واکسن‌هایی که ایمونوژن ضعیفی هستند همراه با آن‌ها تزریق می‌شوند. معروف‌ترین آدجوانت، آدجوانت کامل فروند است که متشکل است از روغن معدنی، آب و میکروب کشته سل. آدجوانت ناکامل فروند فاقد میکروب کشته شده سل است.
  
 آدجوانت‌ها با جلوگیری از تخریب زود هنگام آنتی‌ژن، افزایش فعالیت ماکروفاژها و لنفوسیت‌ها، ایجاد التهاب موضعی، افزایش دوام آنتی‌بادی در خون عمل می‌کند.
  
 آدجوانت‌ها با افزایش اثر آنتی‌ژن در خیلی از موارد سبب کاهش هزینه‌های ساخت واکسن می‌شوند و از این باب مقرون به صرفه‌اند.

شکل آنتی‌ژن
-----------

اپی توپ‌هایی که در زوایای آنتی‌ژن واقع شده‌اند انعطاف بیشتری دارند و بیشتر سیستم ایمنی را تحریک می‌کنند. آنتی‌ژن‌های غیر محلول و ذره‌ای و همچنین آنتی‌ژن‌های کروی شکل (در مقایسه با رشته‌ای) به میزان بیشتری سیستم ایمنی را تحریک می‌کنند.

بار الکتریکی آنتی‌ژن
--------------------

هر چه بار الکتریکی یک آنتی‌ژن بیشتر باشد به شرط در دسترس بودن اپی توپ‌های آن قدرت تحریک ایمنی آن‌ها بیشتر است. در مواردی مانند دکستران آنتی‌ژن کاملاً فاقد بار الکتریک است. همچنین اگر بار الکتریکی آنتی زنی مثبت یا منفی باشد بار پادتن آن مخالف بار الکتریکی آن است.

چرخش نوری
---------

بدن اکٍر اوقات به فرم L ترکیبات آنتی زنیک واکنش نشان می‌دهد و در برابر فرم D مقاومت نشان می‌دهد. این ویژگی در ساخت داروهایی که حساسیت ایجاد می‌کنند مانند پنی سیلین‌ها می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

ترکیب شیمیایی یا ماهیت آنتی‌ژن
------------------------------

به‌طور کلی آنتی‌ژن‌های محلول در آب (پروتئین وکربوهیدرات) بهتر سیستم ایمنی را تحریک می‌کنند تا آنتی‌ژن‌های محول در چربی (لیپید‌ها و اسید نوکلئیک‌ها).

اندازه مولکولی آنتی‌ژن
----------------------

هر چقدر که یک آنتی‌ژن سنگین تر باشد بیشتر سیستم ایمنی را تحریک می‌کند. معمولاً آنتی‌ژن‌های دارای وزن مولکولی کمتر از ۱۰۰۰۰ دالتون سیستم ایمنی را تحریک نمی‌کنند.

مقدار آنتی‌ژن
-------------

طبیعتاً هر چقدر که میزان آنتی‌ژن وارد شده بیشتر باشد پاسخ ایمنی در برابر آن نیز با شدت بیشتری خواهد بود.

راه ورود آنتی‌ژن
----------------

از آنجایی که نحوه آرایش سیستم ایمنی در نقاط مختلف بدن متفوت است، پاسخ ایمنی بر اساس نحوه ورود آنی ژن نیز متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال در صورتی که تزریق داخل جلدی باشد بدن در پاسخ IgG تولید می‌کند و اگر داخل صفاقی باشد آنتی‌بادی تولید شده بیشتر IgEخواهد بود. همچنین پاسخ ایمنی در تزریق داخل وریدی شدیدتر از سایر حالت‌ها است.

جدول تزریقات
------------

اگر یک آنتی‌ژن به دفعات و به صورت متوالی وارد بدن شخص شود، ایمنی فعال در مقابل آن به خوبی تشکیل نخواهد شد؛ لذا در واکسیناسیون باید فاصله مناسبی بین تزریقات قرار داده شود.

وابستگی آنتی‌ژن به T-cell
-------------------------

لنفوسیت‌های نوع B برای شناسایی آنتی‌ژن نیاز به معرفی آنتی‌ژن با کمک لنفوسیت‌های T دارند؛ لذا به به آن دسته از آنتی‌ژن‌ها که برای مقابله با آن‌ها به هر دو دسته لنفوسیت نیاز است.

جنس میزبان
----------

از آنجا که سنتز آنتی‌بادی در بدن زنان بیشتر است زنان نسبت به عفونت‌های چرک زا مقوم تر هستند. در مقابل در مردان شدت واکنش‌های ازدیاد حساسیت تأخیری کمتر است؛ بنابراین کمتر به بیماری‌های خود ایمنی دچار می‌شوند. این یعنی بیماری‌های خود ایمنی در زنان بیشتر است.

منابع
-----

* کتاب ایمونولوژی سمیرآلبوجنام
* کتاب اصول و تفسیر آزمایش‌های سرولوژِ بالینی