**وکیل تسخیری** یک وکیل مدافع (یا در مواردی هیئت وکلای مدافع) است برای دفاع از کسانی که از عهدهٔ دفاع از خود یا گرفتن وکیل خصوصی در امور کیفری بر نمی‌آیند. وکیل تسخیری همچنین می‌تواند از منافع ملی، حقوق بازداشت‌شدگان تبعهٔ یک کشور در کشور دیگر و در موارد خاص از حقوق اساسی و منافع یک کشور دفاع کند.

در ایران برای دسترسی یکسان عامه به دادرسی عادلانه در اصل ۳۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی آمده‌است: «در همهٔ دادگاه‌ها طرفین دعوی حق دارند برای خود وکیل انتخاب نمایند و اگر توانایی وکیل را نداشته باشند، باید برای آن‌ها امکانات تعیین وکیل فراهم شود».

شرایط دادگاه
------------

در دعاوی کیفری شاکی و متهم حق دارند که از وکیل استفاده کنند و اگر متهم توانایی مالی برای انتخاب و معرفی وکیل نداشته باشد، می‌تواند از دادگاه درخواست کند تا برای او وکیلی تعیین نماید. اگر دادگاه تشخیص دهد که متهم قادر به انتخاب وکیل نیست با استفاده از بودجهٔ دادگستری برای متهم وکیل تعیین می‌کند، البته در جرائمی که مجازات آن‌ها حسب مورد اعدام یا قصاص نفس یا سنگسار یا حبس ابد است، چنانچه متهم شخصاً وکیل معرفی نکند دادگاه مکلف است برای او وکیل تسخیری تعیین نماید حتی اگر شخص متهم چنین درخواستی را به عمل نیاورد. البته در جرایم منافی عفت متهم حق دارد از حضور یا معرفی وکیل برای خودش امتناع کند.

وکیل تسخیری که از سوی دادگاه برای متهم انتخاب می‌شود از سوی متهم قابل تغییر نیست مگر در مواردی که وکیل تسخیری یا همسر یا فرزند او دارای نفع شخصی در قضیه باشند یا رابطهٔ خویشاوندی میان وکیل یا یکی از اصحاب پرونده وجود داشته باشد و مواردی از این دست که بی‌طرفی و امانت وکیل را دچار شائبه نماید (موارد مذکور صریحاً در قانون قضایی شمارش شده‌است).

مفهوم وکیل تسخیری چسیت؟
-----------------------

وکیل تسخیری وکیلی است که از طرف دادگاه در امور کیفری برای دفاع از متهم به وکلا ارجاع می شود.

وکالت تسخیری، نوعی وکالت است که از متهم به عمل می آید، یعنی به شاکی در پرونده های کیفری وکیل تسخیری تعلق نمی گیرد و در صورت اینکه استطاعت مالی داشته باشد شاکی نمی تواند درخواست وکیل تسخیری داشته باشد تا از حق وی دفاع کند. اما برای متهم امکان تعیین وکیل تسخیری وجود دارد.

در همه موارد و با هر شکایتی امکان تعیین وکیل تسخیری وجود ندارد. البته در قانون از متن ماده 186 و از تبصره این ماده که در قانون آیین دادرسی کیفری مقرر شده است می توان استنباط کرد که برای هر پرونده کیفری می توان وکیل دادگستری تعیین کرد اما در عملاً همانطور که قانون مواردی را به عنوان موارد الزامی برای تعیین وکیل تعیین کرده است، تصریح شده است که در سایر موارد غیر الزامی، در رویه عملی دادگاه ها ندیده ایم که برای متهم وکیل تعیین شود.

در عین حال منع قانونی ندارد، بنابراین حتی برای موارد غیر اجباری نیز اگر متهم برای خود وکیل درخواست کند و اعلام کند نمی تواند وکیل بگیرد، دادگاه با این درخواست موافقت می کند و برای او وکیل تسخیری تعیین می کند.. به. مواردی که مهم است و قانونگذار گفته است که برای متهم وکیل تعیین شود، مواردی است که برای آنها مجازات های سنگینی در نظر گرفته شده است مانند اعدام، حبس ابد، حبس طویل مدت و غیره در این موارد وکیل باید در جریان رسیدگی حضور داشته باشد. و اگر متهم نتواند برای او وکیل تعیین کند، دادگاه برای او وکیل تسخیری تعیین می کند.

مرجع تعیین وکیل، دادگاهی است که به دعوی رسیدگی می کند، یعنی در همان دادگاهی که متهم محاکمه می شود، قاضی همان دادگاه به درخواست متهم به انتخاب خود وکیل تعیین می کند. وکیل او یکی از اختیارات قاضی است. دادگاه است

جستارهای وابسته
---------------

* وکیل معاضدتی

منابع
-----

1. ↑  «وقتی دادگاه برای متهم وکیل می‌گیرد». *شرق*. ۲۰ مرداد ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۱۲-۱۴.