**مصطفی عصمت اینونو** (به ترکی استانبولی: Mustafa İsmet İnönü) (زاده ۲۴ سپتامبر ۱۸۸۴ – درگذشته ۲۵ دسامبر ۱۹۷۳) ژنرال ارتش، نخست‌وزیر و دومین رئیس‌جمهور ترکیه بود. در سال ۱۹۳۸ حزب جمهوری‌خواه خلق به او لقب رهبر ملی (به ترکی استانبولی: Milli Şef) داد. عصمت اینونو در ۲۵ دسامبر ۱۹۷۳ در سن ۸۹ سالگی درگذشت.

خانواده و سالهای اولیه زندگی
----------------------------

او در ازمیر به دنیا آمد. پدرش حاجی رشید بی (به ترکی استانبولی: Hacı Reşid Bey) متولد ملطیه و ترک بود و در امپراطوری عثمانی به قضاوت مشغول بود. مادرش چوریه خانم (به ترکی استانبولی: Cevriye Hanım)، دختر پدر و مادری ترک بود که از بلغارستان پناهنده شده بودند. به خاطر شغل پدرش خانواده از شهری به شهر دیگر نقل مکان می‌کردند، بنابراین عصمت اینونو تحصیلات مقدماتی خود را در سیواس به پایان برد.
عصمت اینونو برای بیشی از نیم عمر خود به نام «عصمت پاشا» نامیده می‌شد. او نام خود را در سال‌های دهه ۱۹۳۰ پس از آنکه آتاتورک فرمان داد که تمامی مردم ترکیه باید نام خانوادگی داشته باشند، عوض کرد. عصمت پاشا، نام خانوادگی اینونو را از شهری به همین نام در آناتولی مرکزی گرفته‌است. او در این شهر با درجه ژنرالی فرمانده نیروهای ترک در بزرگ‌ترین نبردهای زندگی نظامی‌اش بود. نبرد اول اینونو و نبرد دوم اینونو که نقش مهمی در جنگ استقلال ترکیه داشت.

۱۹۳۰
پسر او اردل اینونو فیزیکدان با گرایش ریاضی و برنده مدال وینگر و معاون پیشین نخست‌وزیر ترکیه بود. او همچنین رهبر حزب سوسیال دموکرات و حزب مردمگرای سوسیال دموکرات و رهبر افتخاری حزب سوسیال دموکرات خلق بود.

۱۹۶۴

آغاز زندگی نظامی
----------------

همراه با وینستون چرچیل و فرانکلین دلانو روزولت ۱۹۴۳
اینونو از آکادمی نظامی به عنوان افسر توپخانه فارغ‌التحصیل شد و اولین منصب خود را در ارتش عثمانی دریافت کرد. او به کمیته اتحاد و توسعه پیوست. او نخستین موفقیت‌های نظامی‌اش را با سرکوب دو شورش علیه امپراتوری عثمانی به دست آورد. اولین شورش در روملیا و بعدی در یمن به رهبری یحیی محمد حمیدالدین بودند. او به عنوان افسر در جنگ‌های بالکان در جبهه بین عثمانی و بلغارستان خدمت کرد. در طول جنگ جهانی اول او با درجه سرهنگی تحت فرماندهی مصطفی کمال پاشا در جبهه قفقاز و فلسطین می‌جنگید.

جنگ استقلال
-----------

عصمت اینونو پس از شکست در نبرد مگیدو در برابر ژنرال آلنبی در آخرین روزهای جنگ جهانی اوّل به حرکت ملی‌گرایان ترک پیوست و به فرماندهی ارتش غربی ترکها برگزیده شد. او در طول جنگ استقلال در این مقام خدمت کرد. پس از نبردهای اینونو و شکست دادن ارتش یونان در غرب آناتولی در بهار ۱۹۲۱، او به درجه سرتیپی ارتقا یافت. در جنگ استقلال ترکیه او عضو مجمع ملی ترک در آنکارا بود.

در ژوئیه ۱۹۲۱، زمانی که او در مقام رئیس ستاد ارتش بود، نیروهای ترک در نبرد بزرگی از ارتش یونان شکست خوردند و در نتیجه این شکست شهرهای اسکی شهر، کوتاهیه وافیون قره‌حصار از دست رفت. به خاطر این شکست، عصمت اینونو با فوضی پاشا جایگزین شد. فوضی پاشا در آن زمان نخست‌وزیر و وزیر دفاع بود. اینونو به عنوان افسر ستاد در نبردهای بعدی شرکت کرد و در پایان جنگ استقلال به عنوان مذاکره‌کننده ارشد هیئت ترک در متارکه مودانیا و در پیمان لوزان انتخاب شد. عصمت اینونو با انعقاد عهدنامه لوزان و فسخ عهدنامه سور، هرگونه زمینه‌سازی برای حل مسئلهٔ کُردها در ترکیه و نهایتاً استقلال آنها در آینده را از بین برد.

با مصطفی کمال آتاترک ۱۹۳۶
نبرد سقاریه در پست نگهبانی دعاتپه.

نگارخانه
--------

*

منابع
-----

* ویکی‌پدیای انگلیسی

| * ن
* ب
* و
نخست‌وزیران ترکیه |
| --- |
| جنگ استقلال(۱۹۲۰–۱۹۲۳) |  مصطفی کمال آتاترک •  فوزی پاشا •  رئوف اربای •  علی فتحی اوکیار  |  |
| جمهوری ترکیه(۱۹۲۳–۲۰۱۷) |  عصمت اینونو •  علی فتحی اوکیار •  عصمت اینونو •  جلال بایار •  رفیق سایدام •  شکرو سراج‌اغلو •  رجب پکر •  حسن ساکا •  شمس‌الدین گون‌آلتای •  عدنان مندرس •  جمال گورسل •  عصمت اینونو •  سعاد خیری اورگوپلو •  سلیمان دمیرل •  نهاد اریم •  فرید ملن •  نعیم تالو •  بولنت اجویت •  سعدی ایرماک •  سلیمان دمیرل •  بولنت اجویت •  سلیمان دمیرل •  بولنت اجویت •  سلیمان دمیرل •  بولنت اولوسو •  تورگوت اوزال •  ییلدیریم آک‌بولوت •  مسعود ییلماز •  سلیمان دمیرل •  تانسو چیللر •  مسعود ییلماز •  نجم‌الدین اربکان •  مسعود ییلماز •  بولنت اجویت •  عبدالله گل •  رجب طیب اردوغان •  احمد داووداغلو •  بن‌علی ییلدیریم |

| * ن
* ب
* و
رئیس‌جمهورهای ترکیه |
| --- |
| مصطفی کمال آتاترک • عصمت اینونو • جلال بایار • جمال گورسل • جودت سونای • فخری کوروترک • کَنان اِورَن • تورگوت اوزال • سلیمان دمیرل • احمد نجدت سزر • عبدالله گل • رجب طیب اردوغان | نشان ریاست‌جمهوری ترکیه.نشان ریاست‌جمهوری ترکیه. |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* فرانسه (داده‌ها)
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
* هلند
* واتیکان

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* بایگانی ملی (ایالات متحده)
	+ 2
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* دانشنامهٔ اسلام
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |