برای افراد دیگری با این نام، مرضیه (نام کوچک) را ببینید.
برای فیلمی با این نام، مرضیه (فیلم) را ببینید.

**خدیجه اشرف‌السادات مرتضایی** (۱ فروردین ۱۳۰۳ – ۲۱ مهر ۱۳۸۹) که با نام هنری **مَرضیه** شناخته می‌شد، خوانندهٔ ایرانی بود. وی در ۲۶ مرداد ۱۳۷۳ از ایران خارج شد و در عراق، پس از دیدار با مسعود رجوی، به عضویت شورای ملی مقاومت ایران با محوریت سازمان مجاهدین خلق ایران درآمد. او ۱۶ سال پایانی عمر خود را در عراق یا فرانسه گذراند و با این سازمان همکاری می‌کرد و فعالیت‌های هنری‌اش در این سال‌ها ذیل این سازمان و با خواندن ترانه‌های آنان بود. یکی از ترانه‌های معروف او رفتم که رفتم بود.

مرضیه در سال ۱۳۸۹، بر اثر سرطان در پاریس درگذشت.

زندگی
-----

خدیجه اشرف‌السادات مرتضایی با نام هنری **مرضیه** در ۱ فروردین ۱۳۰۳ در تهران زاده شد و در ۲۱ مهر ۱۳۸۹، در ۸۶سالگی بر اثر بیماری سرطان، در پاریس درگذشت. پدرش، سید حسن مرتضایی و مادرش، ربابه، از افراد هنردوست بودند. در خانواده و اقوام او هنرمندانی از قبیل مجسمه‌ساز، نقاش و مینیاتوریست و موسیقی‌دان بودند. وی در رشته هنرستان موسیقی تحصیل کرده است. 

مرضیه در مصاحبه‌ای دربارهٔ خود گفته بود: «در زمانی که خانواده‌های ایرانی به‌ندرت فرزندان دخترشان را برای تحصیل علم می‌فرستادند پدر من با وجود اینکه یک فرد روحانی بود؛ مرا تشویق به آموزش تحصیلات مرسوم زمان نمود. وقتی که من آغاز به خواندن کردم خواننده‌شدن برای زنان خیلی غیرعادی بود و در عین حال یک خواننده در آن زمان باید هم دانش مدرسه‌ای می‌داشت و هم دانش کلاسیک موسیقی و همچنین یک صدای خوب. در ضمن استادان موسیقی زیادی باید صدای او را تأیید می‌کردند و در عین حال تئوری موسیقی را باید به‌خوبی می‌دانست. من پیش از اینکه شروع به خواندن کنم سال‌های زیادی را به آموختن در زیر نظر استادان بزرگ موسیقی ایرانی گذراندم.»[]

مرضیه در سال ۱۹۴۲ (۱۳۲۱ خورشیدی) زیر نظر اسماعیل مهرتاش، استاد بزرگ موسیقی در ایران، فعالیت هنری خود را آغاز کرد. در ابتدا با بازی در نقش شیرین در نمایش «خسرو و شیرین» در تئاتر باربد تهران به محبوبیت رسید. این نمایش که ۳۷ شب روی صحنه بود با استقبال زیادی از سوی مخاطبین روبه‌رو شد. مرضیه پس از آن به شهرت و مهارت فوق‌العاده‌ای در خواندن آواز دست یافت و این باعث شد تا تصنیف‌نویسان و شاعران زیادی آمادهٔ همکاری با او شوند.

در سال ۱۳۵۴ خورشیدی (۱۹۷۵ میلادی) جشن دویستمین سال استقلال آمریکا در مدیسن اسکوئر گاردن (واقع در شهر نیویورک) برگزار شد که در آن کشورهای زیادی دارای غرفه بودند. از ایران هم مرضیه و عارف، از طرف رادیو ایران رفته بودند و هر روز در آنجا برنامه اجرا می‌کردند.

مرضیه در سال ۱۳۷۳ بعد از پانزده سال عدم فعالیت در موسیقی، ایران را ترک کرد و در فرانسه به تشویق دوستان دیرینه‌اش، مریم و هدایت‌الله متین‌دفتری، به شورای ملی مقاومت پیوست و پناهندگی گرفت. او در سفرهای گوناگون به کشورهای مختلف کنسرت‌های زیادی در حمایت از شورا و در مخالفت با سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران ارائه داد.[] در این دوران، او با هنرمندان و شاعران و آهنگسازان و نوازندگانی چون محمد شمس، شاپور باستان‌سیر، عماد رام، آندرانیک و شاعرانی چون محمدعلی اصفهانی، اسماعیل وفا یغمایی، حمیدرضا طاهرزاده استاد موسیقی اصیل ایرانی و نیز دو هنرمند بریتانیایی یعنی راس پاپل رهبر ارکستر سمفونیک فستیوال لندن و لرد یهودی منوهین، کارهای متعددی ارائه نمود.[]

گوشه‌ای از مراسم خاک‌سپاری مرضیه در حومهٔ پاریس، ۱۸ مارس ۲۰۱۰ میلادی
ورود دوبارهٔ مرضیه به صحنه، رویدادی جذاب برای شنوندگان آثار او در سال‌های پیش از انقلاب بود.

به‌گزارش لس آنجلس تایمز، کنسرت وی در لس آنجلس با «تدابیر شدید امنیتی» برگزار و عبور همهٔ شرکت‌کنندگان از زیر ردیاب‌های فلزی، موجب ۴۵ دقیقه تأخیر شد.

از آثار معروف او در این دوره «مثل مهتاب» با شعر محمدعلی اصفهانی و سرودهای «زن»، «کاوه»، «میهن» و ارتش آزادی با شعرهای اسماعیل وفا یغمایی و آهنگسازی محمد شمس بوده است.

تصانیف دوصدایی
--------------

مرضیه در طول دورهٔ هنری خود ۵ بار تصانیف دوصدایی خواند که ۳ بار از آن با غلامحسین بنان، یک‌بار با علی بهاری و یک‌بار هم با نوهٔ دختری خود، جانان خرم بوده. چنگ رودکی که به جوی مولیان معروف شد با همکاری بنان، آهنگسازی روح‌الله خالقی و شعری از رودکی خلق شد. همین تصنیف در کنسرت سالن المپیا پاریس در سن ۸۳ سالگی که در واقع آخرین حضور او در صحنه بود با همراهی ارکستر اپرای پاریس و نیز جانان خرم نوهٔ مرضیه که بخش‌های مربوط به بنان را می‌خواند بازسازی و با تنظیم مجدد توسط محمد شمس بازخوانی شد.

مطلع شعر:

بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی

۲ اثر دیگر اجرا شده با بنان مربوط به برنامهٔ رادیویی گل‌های رنگارنگ ۲۵۴ و ۱۳۴ است که به صورت آواز ضبط و در دسترس است.

اما تصنیف دیگر که در سال‌های نخست ورود مرضیه به دنیای هنر با همکاری علی بهاری سروده شده بود سال‌ها بود که در گذر زمان از یادها و نظرها محو شده بود به‌طوری که خود مرضیه هیچ‌گاه وجود چنین اثری را ابراز نکرد. بنا به گفتهٔ بزرگ لشگری، بعد از ساخت تصنیف، وی احساس می‌کند بخشی از فضای تصنیف خالی است و نیاز به یک صدای مردانه دارد از همین رو از علی بهاری که در استودیو مشغول نواختن ویولن بوده درخواست می‌کند تا با مرضیه در این مورد همکاری کند و ایشان هم می‌پذیرند. شعر تصنیف (موی سپید) از کارهای معینی کرمانشاهی است.

مطلع شعر:

ای شب ای شب کو صبح امیدم / رحمی آخر بر موی سپیدم

فعالیت سیاسی
------------

مرضیه از سال ۱۳۷۰ عضو شورای ملی مقاومت که سخنگوی سازمان مجاهدین خلق ایران محسوب می‌شود بود. پس از سقوط صدام حسین، مرضیه مدت ۱۰ روز در مرز عراق و اردن سرگردان بود تا سرانجام موفق شد از این کشور خارج شود و به اروپا برود. وی در سال ۱۳۷۳ پس از دیدار با مریم رجوی، پیوستن خود را به شورای ملی مقاومت ایران اعلام کرد. یک سال بعد کنسرتی در رویال آلبرت هال لندن برگزار کرد. وی در ادامهٔ همین فعالیت‌های سیاسی و هنری خود کنسرت‌های متعددی در شهرهای مختلف جهان از جمله لس آنجلس، دوسلدورف، استکهلم، وین، دورتموند، اوبرهاوزن، پاریس و… اجرا کرد. یکی از کارهای هنری او اجرای کنسرتی بر فراز تانک‌ها و در حضور رزمندگان شورای ملی مقاومت ایران در قرارگاه اشرف بود.[] مرضیه در طول سفر خود به عراق از چندین واحد ارتش آزادی‌بخش بازدید کرد و در حالی که صدها تانک و هزاران نفر از افراد ارتش آزادی‌بخش دور او را محاصره کرده بودند به بالای یکی از تانک‌ها رفت و نخستین کنسرت خود را اجرا کرد.[]

آلبوم‌ها
--------

صفحه گرامافون «در آتشم»، موسیقی: حبیب‌الله بدیعی، شعر: نواب صفا، خواننده: مرضیه
مقالهٔ اصلی: ترانه‌شناسی مرضیه

* *سنگ خارا*
* *در فکر*
* *دیدی که رسوا شد دلم*
* *خواب نوشین*
* *آئین وفا*
* *مینای شکسته*
* *در خلوت غم*
* *از من بگذرید*
* *برق نگاه*
* *بت چین*
* *بیداد زمان*
* *عشق خود حاشا مکن*
* *دلم می‌سوزد*
* *تو رو می‌خواد*
* *مثل جنگل*
* *الههٔ ناز*
* *وا دل من*
* *مناجات*

درگذشت
------

مرضیه سال‌های پایانی عمرش را در پاریس گذراند.[] در فروردین ۱۳۸۹ دخترش هنگامه امینی را که مبتلا به بیماری سرطان بود از دست داد و چندی بعد خود نیز ظهر روز چهارشنبه ۲۱ مهر ۱۳۸۹، در سن ۸۶ سالگی بر اثر بیماری سرطان در بیمارستان آمریکایی‌ها در شهر پاریس درگذشت.

تنها پسر او که حاصل ازدواج دوم اوست در آمریکا زندگی می‌کند. همچنین نوهٔ دختری او جانان خرم ترانه‌هایی خوانده که از جملهٔ آن می‌توان به ترانهٔ دختر کولی که سال‌ها پیش مادربزرگش خوانده بود اشاره کرد. جانان هم‌اکنون در پاریس زندگی می‌کند.

نگارخانه
--------

* 
* 
* 
* 
*

منابع
-----

1. ↑  «داستان خوانندگی مرضیه». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۱ مارس ۲۰۱۴.
2. ↑  «مرضیه، خواننده ایرانی، در پاریس درگذشت». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۶.
3. ↑  کتاب سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام (۱۳۸۴–۱۳۴۴)، تهران: نشر مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۴–۱۳۸۵. جلد سوم، «پدیده مرضیه»
4. ↑  «فیلم نخستین دیدار خانم مرضیه، بانوی هنر و آواز ایران با خانم مریم رجوی». سازمان مجاهدین خلق. جولای ۱, ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۰.
5. ↑  «از دقیقه 23 تا دقیقه 32، فیلم حضور مرضیه در شورای ملی مقاومت ایران و تأیید عضویت او در این سازمان است». اکتبر ۱۵, ۲۰۱۴. دریافت‌شده در اکتبر ۱۱, ۲۰۲۰.، مکان فیلم: عراق، بغداد، سالن شورای ملی مقاومت ایران، 1374
6. ↑  مرضیه (اکتبر ۱۷, ۲۰۱۰). «سخنرانی خانم مرضیه در کنسرت لس آنجلس سال74». دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۰.
7. ↑
8. ↑  «مرضیه، خواننده ایرانی، در پاریس درگذشت». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۱۶.
9. ↑  نقش فرهاد را عبدالوهاب شهیدی بازی می‌کرد.
10. ↑  گپی با عارف: تجلیل از مرد آواز ایران - یا بیژن فرهودی در تلویزیون صدای آمریکا، تاریخ پخش سال ٢٠٠٧ میلادی بایگانی‌شده در ۳ فوریه ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine (*وبگاه یوتوب*)
11. ↑  پژمان اکبرزاده (۱۵ اکتبر ۲۰۱۰). «غروب مرضیه در «صبح روشنایی‌ها…»». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۰.
12. ↑  «مرضیه». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ آوریل ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۵ سپتامبر ۲۰۱۱.
13. ↑  «مرضیه، خواننده ایرانی، درگذشت». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰.
14. ↑  «خاکسپاری مرضیه در گورستانی در حومه پاریس». وبگاه بی‌بی‌سی فارسی. ۱۸ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰.
15. ↑  «مرضیه، خواننده ایرانی، در پاریس درگذشت». وبگاه رادیو فردا. ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۱۰.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مرضیه موجود است. |

* مرضیه در اسپاتیفای

| * ن
* ب
* و
موسیقی ایران در دوران پهلوی |
| --- |
| ترانه‌سرایان | 
* اردلان سرفراز
* اسماعیل نواب صفا
* ایرج جنتی عطایی
* ایرج رزمجو
* بهادر یگانه
* بیژن ترقی
* بیژن سمندر
* یاور همدانی
* پرویز وکیلی
* تورج نگهبان
* رحیم معینی کرمانشاهی
* رهی معیری
* سعید دبیری
* شهین حنانه
* فرید زلاند
* کریم فکور
* لیلا کسری
* محمد صالح‌علا
* مسعود امینی
* مسعود فردمنش
* نوذر پرنگ
* هما میرافشار

 |
| آهنگسازان | 
* آندرانیک آساطوریان
* احمد پژمان
* اسدالله ملک
* اسفندیار منفردزاده
* اکبر محسنی
* امیر آرام
* انوشیروان روحانی
* بابک افشار
* بابک بیات
* پرویز اتابکی
* پرویز مقصدی
* پرویز یاحقی
* جمشید شیبانی
* جهانبخش پازوکی
* جواد لشکری
* حبیب‌الله بدیعی
* حسن شماعی‌زاده
* حسین دهلوی
* حسین واثقی
* حسین یاحقی
* روح‌الله خالقی
* ژاکلین
* سیاوش قمیشی
* صادق نوجوکی
* عباس مهرپویا
* عطاءالله خرم
* علی تجویدی
* فریبرز لاچینی
* فرید زلاند
* کامبیز روشن‌روان
* کورش یغمایی
* مارتیک
* مجید وفادار
* محمد اوشال
* محمدتقی مسعودیه
* محمد حیدری
* محمود قراملکی
* منوچهر چشم‌آذر
* ناصر چشم‌آذر
* همایون خرم
* واروژان

 |
| موسیقی‌دانان | 
* ابوالحسن صبا
* جلیل شهناز
* جهانگیر ملک
* جواد معروفی
* حبیب سماعی
* حبیب‌الله بدیعی
* حسین تهرانی
* داریوش صفوت
* درویش‌خان
* رحمت‌الله بدیعی
* عبدالله جهان‌پناه
* علی‌اصغر بهاری
* فرامرز پایور
* فضل‌الله توکل
* مجتبی میرزاده
* محمد اسماعیلی
* مرتضی محجوبی
* مرتضی نی‌داوود
* مهدی خالدی
* نصرالله زرین‌پنجه
* همایون خرم

 |
| خوانندگان | 

|  |  |
| --- | --- |
| مرد | 
* آرتوش
* ابوالحسن اقبال‌آذر
* ابی
* اسماعیل ادیب خوانساری
* افشین مقدم
* اکبر گلپایگانی
* امیر آرام
* امین‌الله رشیدی
* اندی
* اونیک
* ایرج
* ایرج مهدیان
* بهرام سیر
* تاج اصفهانی
* جمال وفایی
* جواد بدیع‌زاده
* جواد یساری
* حبیب
* حسن شماعی‌زاده
* داریوش
* داریوش رفیعی
* داوود مقامی
* ستار
* سیاوش قمیشی
* سید جواد ذبیحی
* سید علی‌اصغر کردستانی
* شاهرخ
* شهرام شب‌پره
* شهرام صولتی
* ضیا آتابای
* عارف
* عباس قادری
* عبدالعلی وزیری
* عبدالوهاب شهیدی
* عماد رام
* غلامحسین بنان
* روانبخش
* فرامرز آصف
* فرامرز اصلانی
* فرهاد
* فریدون فرخزاد
* فریدون فروغی
* قاسم جبلی
* کورس سرهنگ‌زاده
* کورش یغمایی
* مارتیک
* مازیار
* مجید فرهنگ
* محمدرضا شجریان
* محمود خوانساری
* مرتضی
* معین
* منوچهر سخایی
* نادر گلچین
* ناصر مسعودی
* نعمت‌الله آغاسی
* هوشمند عقیلی
* ویگن

 |
| زن | 
* آفت
* افسر شهیدی
* الهه
* بتی
* پروین
* پوران
* حمیرا
* خاطره پروانه
* دلکش
* رامش
* روح‌انگیز
* ژاکلین
* سوسن
* سیما بینا
* سیما مافیها
* سیمین غانم
* شهپر
* شهره
* عزت روح‌بخش
* عهدیه
* فتانه
* فرشته
* فهیمه اکبر
* قمرالملوک وزیری
* گوگوش
* گیتا
* لیلا فروهر
* مرجان
* مرضیه
* مریم روح‌پرور
* مهستی
* مهوش
* نسرین
* نلی
* نوش‌آفرین
* هایده
* هلن
* هنگامه اخوان

 |

 |
| تصنیف‌ها | 
* خزان عشق
* بهار دلنشین
* سرگشته
* الهه ناز
* مرغ سحر
* رسوای زمانه
* راز دل
* غوغای ستارگان
* موسم گل
* آتش کاروان
* به‌سوی تو
* طاقتم ده
* سوغاتی
* امشب شب مهتابه
* ای ایران

 |
| جستارهای وابسته | 
* گل‌ها (برنامه رادیویی)
* هنرستان موسیقی ملی
* هنرستان عالی موسیقی
* موسیقی در ایران
* موسیقی سنتی ایرانی
* موسیقی لس‌آنجلسی
* ارکستر اپرای تهران
* مرکز موسیقی بتهوون
* مرکز حفظ و اشاعه موسیقی
* بیات تهران

 |
|  رده  الگو  درگاه |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* فرانسه (داده‌ها)
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* هلند

 |
| سایر | 
* هنرمند موزیک‌برینز
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |