موقعیت حوضه آبریز کویر مرکزی
**حوضه آبریز کویر مرکزی** یکی از حوضه‌های آبریز بستهٔ ایران است که در تقسیم‌بندی حوضه‌های آبریز ایران، حوضهٔ درجه ۲ یا فرعی به‌شمار می‌رود و زیرمجموعهٔ حوضهٔ آبریز فلات مرکزی است. مساحت این حوضه، ۲۲۶٬۵۳۳٫۱ کیلومتر مربع و بلندترین رودخانه آن، کال شور خارتوران است.

جغرافیا
-------

حوضهٔ کویر مرکزی با مساحت ۲۲۶٬۵۳۳٫۱ کیلومتر مربع بزرگترین زیرمجموعهٔ حوضهٔ فلات مرکزی است و شامل رودها و مسیل‌هایی است که وارد دشت کویر می‌شوند. بخش عمدهٔ آن در استان‌های سمنان و خراسان رضوی قرار دارد. بخش‌هایی از استان‌های تهران، اصفهان، یزد، خراسان جنوبی و خراسان شمالی نیز جزء این حوضه هستند. محدودهٔ شمالی آن، کوه‌های البرز و ادامهٔ آن بینالود است. کوه‌های کم‌ارتفاع بقیهٔ مرز حوضه را شکل می‌دهند. در مجموع ۳۵٪ سطح آن مناطق کوهستانی و ۶۵٪ باقیمانده، کوهپایه‌ها، دشت‌ها و کویرها هستند. بلندترین نقطهٔ حوضه، به ارتفاع ۴۰۳۶ در نزدیکی فیروزکوه و پست‌ترین نقطهٔ آن، به ارتفاع ۶۴۵ متر در دشت کویر قرار دارند. میانگین بارندگی سالانه در حوضهٔ کویر مرکزی ۱۴۵ میلیمتر است. سطح بزرگی در جنوب و غرب این حوضه، کاملاً بیابانی و شوره‌زار است و بارندگی سالانه در مرکز حوضه به ۵۰ میلی‌متر نمی‌رسد.

در شرق حوضه، کویر نمک در نزدیکی بردسکن قرار دارد که آبراهه‌های منتهی به آن (مهم‌ترین آنها کال شور تربت حیدریه و کال نمک بشرویه) عمدتاً شور و غیرقابل استفاده هستند. در شمال شرقی حوضه، رودهایی از کوه‌های بینالود و آلاداغ سرچشمه می‌گیرند که در نهایت، به کال شور خارتوران می‌ریزند. این کال، بلندترین رود حوضه و رودی دائمی است که آب آن در دشت کویر فرومی‌رود. در شمال حوضه، کویر حاج علی‌قلی (کویر دامغان) مسیل‌های منطقهٔ دامغان و شاهرود (دو رود عمدهٔ آن رود چشمه علی و کال سیاه) را به خود جذب می‌کند. در غرب آن، رودهای سرچشمه گرفته از دامنه‌های جنوبی البرز در غرب سمنان و شرق تهران به هم می‌پیوندند و حبله‌رود را شکل می‌دهند. این رود دائمی است و به حاشیهٔ کویر منتهی می‌شود. کال شور درونه نیز مهم‌ترین مسیل جنوب حوضه است که وارد دشت دستگردان می‌شود.

زیرحوضه‌ها
----------

برپایهٔ دستور العمل تقسیم‌بندی حوضه‌های ایران، حوضهٔ آبریز کویر مرکزی به ۹ زیرحوضهٔ درجه ۳، ۳۰ زیرحوضهٔ درجه ۴، ۴۲ زیرحوضهٔ درجه ۵، ۴۹ زیرحوضهٔ درجه ۶ و ۱۰ زیرحوضهٔ درجه ۷ تقسیم می‌شود:

| کد | نام اختصاریزیرحوضه | مساحتکیلومتر مربع | تعداد زیرحوضه‌ها |
| --- | --- | --- | --- |
| درجه ۴ | درجه ۵ | درجه ۶ | درجه ۷ |
| ۴۷۱ | حبله‌رود و شورآب سمنان | ۲۷٬۴۶۶٫۵ | ۵ | ۱۵ | ۵ | - |
| ۴۷۲ | کویر مرکزی غربی | ۳۱٬۵۳۴٫۸ | ۵ | - | - | - |
| ۴۷۳ | دشت کویر مرکزی شرقی | ۲۱٬۹۹۸٫۷ | ۴ | - | - | - |
| ۴۷۴ | کال درونه - دستگردان | ۱۶٬۳۸۳٫۹ | ۲ | ۴ | - | - |
| ۴۷۵ | کویر نمک - بردسکن | ۳۴٬۱۸۱٫۲ | ۵ | ۱۰ | ۱۷ | ۲ |
| ۴۷۶ | کال شور خارتوران و ترود | ۷۶٬۸۸۲٫۱ | ۴ | ۶ | ۲۲ | ۸ |
| ۴۷۷ | کویر دامغان | ۱۸٬۰۸۵٫۹ | ۵ | ۷ | ۵ | - |
| مجموع | ۲۲۶٬۵۳۳٫۱ | ۳۰ | ۴۲ | ۴۹ | ۱۰ |

افزون بر این، این حوضه به ۵۰ محدودهٔ مطالعاتی تقسیم شده است. بزرگترین محدودهٔ مطالعاتی دشت کویر (کد ۴۷۰۱) با مساحت ۴۲٬۲۳۵٫۶ کیلومتر مربع و کوچکترین محدوده، هومند - آبسرد (کد ۴۷۰۹) با مساحت ۵۶۶٫۷ کیلومتر مربع هستند.

پانویس
------

1. ↑  *دستورالعمل تقسیم‌بندی*،  ۷.
2. ↑  مهندسین مشاور یکم، *گزارش تلفیقی حوضه آبریز*، ۱۰-۲.
3. ↑  *سالنامه آماری آب کشور*،  ۱۸.
4. ↑  مهندسین مشاور یکم، *گزارش تلفیقی حوضه آبریز*، ۲-۲.
5. ↑  *سالنامه آماری آب کشور*،  ۳۶.
6. ↑  مهندسین مشاور یکم، *گزارش تلفیقی حوضه آبریز*، ۱۲-۳.
7. ↑  افشین، یدالله (۱۳۷۳). *رودهای ایران*. ج. ۲. وزارت نیرو - مهندسین مشاور جاماب. صص. ۳۳۵–۳۳۷.
8. ↑  *دستورالعمل تقسیم‌بندی*،  ۱۰۴–۱۰۸.
9. ↑  *دستورالعمل تقسیم‌بندی*،  ۱۰۹–۱۱۳.

منابع
-----

* *دستور العمل تقسیم بندی و کدگذاری حوضه‌های آبریز و محدوده‌های مطالعاتی در سطح کشور* (PDF). معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی - وزارت نیرو. ۱۳۹۱.
* *سالنامه آماری آب کشور ۹۱–۱۳۹۰*. دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو. ۱۳۹۴.
* مهندسین مشاور یکم (۱۳۹۴). *گزارش تلفیق مطالعات و تهیه و تنظیم برنامه‌های حوضه آبریز کویر مرکزی*. دفتر برنامه‌ریزی کلان آب و آبفا.

| * ن
* ب
* و
حوضه‌های آبریز ایران |
| --- |
| دریای مازندران | 
* ارس
* تالش–مرداب
* سفیدرود بزرگ
* لاهیجان–نور
* هراز–نکا
* قره‌سو–گرگان
* اترک

 |
| خلیج فارس و دریای عمان | 
* مرزی غرب
* کرخه بزرگ
* کارون بزرگ
* جراحی–زهره
* حله و شرق و غرب
* مند و کفه‌ها
* کل–مهران–جزایر
* بندرعباس–سدیج
* رابچ–باهوکلات

 |
| دریاچهٔ ارومیه | 
* دریاچهٔ ارومیه

 |
| فلات مرکزی | 
* دریاچهٔ نمک
* گاوخونی
* مهارلو–بختگان
* ابرقو–سیرجان
* هامون جازموریان
* کویر لوت
* کویر مرکزی
* سیاه‌کوه–دق سرخ
* درانجیر–ساغند

 |
| مرزی شرق | 
* پترگان–خواف
* هامون هیرمند
* هامون ماشکل

 |
| قره‌قوم | 
* قره‌قوم

 |