نمایی هوایی از قبةالصخره و اماکن پیرامون آن.
***قبةالصخره*** (به عربی: *قبةالصخرة المشرفة*) یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین آثار معماری اسلامی بعد از مسجدالاقصی در بیت‌المقدس است که در سال ۶۹۱ میلادی به‌دستور عبدالملک بن مروان، خلیفهٔ اموی بنا گردید.

قبةالصخره نزد مسلمانان مقدس است. همچنین یکی از قدیمی‌ترین نمونه‌های مهم هنر معماری تمدن اسلامی محسوب می‌شود. عامه گمان می‌کنند که مسجدالاقصی همان قبةالصخره است. سوالات بی‌پاسخ بسیاری دربارهٔ این بنا وجود دارد؛ برای مثال، اساساً مشخص نیست هدف از ساخت آن چه بوده و چه کاربردی (مثلاً، مسجد نبوده) داشته‌است. همچنین، مشخص نیست چرا این مکان برای ساخت آن انتخاب شده است. یکی از نظریاتی که مطرح شده، این است که با هدف بالا بردن جایگاه دینی بیت‌المقدس و پایین آوردن اهمیت کعبه بوده است.

قبةالصخره از جانب دیگری هم دارای اهمیت است؛ کتیبه‌های قرآنی که بر روی این بنا حک شده‌اند، قدیمی‌ترین متون باقی‌مانده از قرآن هستند که می‌توان به‌طور دقیق تاریخشان را مشخص کرد. این کتیبه‌ها همچنین تفاوت‌های اندکی با قرآنی که امروزه چاپ می‌شود دارند. هر ساله مسلمانان از خرابی و ویرانی این مکان مقدس به دست رژیم صهیونیستی جلوگیری و ممانعت می کنند و آن ها نخواهند گذاشت که رژیم صهیونیستی مکان های شیطانی خود را جایگزین این مکان مقدس کند.

مکان‌ها
-------

### صخرهٔ مقدس

صخرهٔ مقدس که در زیر این گنبد قرار دارد، سنگی است که برای ادیان اسلام، مسیحیت و یهودیت مورد احترام است. در روایات اسلامی آمده است که در شب معراج محمّد بن عبدالله پیغمبر اسلام از روی این صخره سوار بر بُراق شد و به معراج رفت. در سفرنامهٔ ناصرخسرو ادعا شده است که به‌هنگام ورود محمّد به مسجد، صخرهٔ مقدس پیش پایش از زمین بلند شد و پس از عروجش، آن سنگ دیگر روی زمین برنگشت.

طول صخره از شمال به جنوب ۶/۱۷ متر و عرض آن از مشرق به مغرب چهارده متر و ارتفاع آن یک تا دو متر است.

طرح وکتور داخل گنبد قبه‌الصخره
### گنبد طلایی

گنبد طلایی قبه درست بر روی صخره قرار گرفته است. در صحن صخره، هشت چاه وجود دارد.

بنای قبه که بر روی این صخره واقع شده، مابین سال‌های ۶۹۱ – ۶۹۲ میلادی به‌دستور خلیفهٔ اموی عبدالملک بن مروان ساخته شده است. وی برای اینکه بتواند هزینه و مخارج این عمارت را تأمین نماید، دستور داد تا خراج و مالیات هفت سال سرزمین مصر را به این کار اختصاص دهند. قبهٔ المشرفه در بالاترین نقطهٔ بنا قرار دارد.

قبه الشریفه در مرکز شکل عدد ۸ واقع و طول ضلع آن ۲۰٬۵۹ متر و ارتفاعش ۹٬۵۰ متر می‌باشد.

### گنبد طلایی و حرم شریف

گنبد طلایی قبه تقریباً در میانهٔ حرم شریف واقع گردیده، سه متر و نیم از کف و صحن حرم شریف بلندتر است و با هشت پلکان از چهار طرف به صحن حرم مربوط می‌شود، این پلکان‌ها را در اصطلاح موازین می‌نامند. طول بعضی از این پلکان‌ها زیاد بوده و با محاذات ستون‌ها و طاق‌هایی بر روی آن‌ها، منظرهٔ دروازه‌هایی را پیدا می‌کند که در اطراف سکو دیده می‌شود. به‌نحوی که شخص از پایین احساس می‌کند که از دروازهٔ بزرگی باید وارد مسجد شود. در جستجوی علت احداث این سکو چنین به‌نظر می‌رسد که برای حفظ حالت طبیعی صخره مقدس که قلهٔ کوه بوده و برای تبدیل شیب تند اطراف آن به یک سطح مسطح و صاف بنا گردیده است.

گنبد طلایی در زمان حکومت مسیحیان
--------------------------------

در سال ۱۰۹۹ میلادی، مسیحیان این گنبد [قبه] را به کلیسا تبدیل نمودند و بر روی صخره، جایگاهی برای «قربانی» قرار دادند، اما صلاح‌الدین ایوبی پس از فتح اورشلیم آثار مسیحیان را از بین برد و گنبد را تزیین نمود و دیوارها را با سنگ مرمر پوشانید و آن را بیت‌المقدس نامید. در دوران پادشاهان سلاطین ایوبی و ممالیک مصر و خلفای عثمانی به تعمیر و مرمت ساختمان مسجد اهمیت فراوانی دادند، چنان‌که اثر هنر معماری اسلامی در مسجد به فراوانی دیده می‌شود.

شکل قبةالصخره
-------------

بر خلاف دیگر مساجد جهان، و اماکن و ساختمان‌های مساجد و اماکن مقدس که معمولاً مستطیل شکل هستند، شکل قبه الصخره از یک هشت ضلعی منظم تشکل گردیده که طول هر یک از اضلاع آن ۲۰/۱۹ متر و قطر آن ۸۶/۵۴ متر است.

همچنین ساختمان قبةالصخره باز هم برخلاف ساختمان‌های مساجد معمول فقط دارای یک گنبد بزرگ می‌باشد که قطر آن ۲۳/۷۷ متر و ارتفاعش ۲۱ متر می‌باشد. ارتفاع ساختمان از کف تا انتهای گنبد ۳۳ متر است.

درون قبةالصخره
--------------

نمایی از درون بنا (۱۹۱۴)
در داخل ساختمان دو ردیف ستون بر روی دو دایرهٔ متحدالمرکز قرار دارد. در دایرهٔ بزرگ هشت ستون بزرگ است که بین آن‌ها نیز ۱۶ ستون با قطر کمتر بر روی همان دایره پایه‌گذاری شده است.

بر روی دایرهٔ کوچک که داخل دایرهٔ مذکور قرار دارد، چهار ستون بزرگ در چهارگوشه و بین آن‌ها نیز مجموعاً دوازده ستون ساده تعبیه شده است. گنبد بر روی ستون‌های این دایره احداث گردیده است. فواصل بین این ستون‌ها به‌کمک محجری چوبی و مشبک با ارتفاع متجاوز از یک متر محصور شده است. در حقیقت این محجر به‌منظور محفوظ داشتن صخرهٔ مقدس احداث گردیده است و فقط در قسمتی که شکل در ساخته شده می‌توان وارد محوطهٔ صخره مقدس شده و به آن دست مالید.

درون قبةالصخره (۲۰۱۴)در کنار یکی از ستون‌ها و در قسمت جنوبی صخرهٔ مقدس، محفظه‌ای ساخته شده است که با نردبانی فلزی به سقف گنبد متصل می‌شود که به‌نشانهٔ محل حرکت پیامبر اسلام محمّد برای معراج سماوی مذکور در تفاسیر است.

سطح بیرونی گنبد طلایی
---------------------

سطح بیرونی گنبد مطلّا (مُذَهَب) است و از نوعی آلیاژ مخصوص پوشیده شده است که دائماً به رنگ زرد می‌درخشد. قبةالصخره چهار در ورودی دارد که در چهار سمت:

* شمال
* جنوب
* شرق
* غرب

راه‌پله ورودی مسجد الصخره
قرار دارند. معمولاً فقط درِ غربی برای ورود و خروج نمازگزاران باز است. درِ جنوبی به نام باب‌المکه و در شرقی به نام باب‌القضاء معروف است.

مسجد الصخره
-----------

داخل این صخره غاری وجود دارد که حدوداً ده نفر می‌توانند در آن نماز بخوانند و به همین جهت این محوطه را «مسجد صخره» می‌نامند.

کف مسجد الصخره در حدود ۳ متر پایین‌تر از کف «قبةالصخره» است. داخل مسجد الصخره با برق روشن می‌گردد. «صخرهٔ مقدس» و «مسجد الصخره» در داخل آن قرار دارد، در حقیقت یک قطعه سنگ واحد بزرگی است که در اصل قلهٔ کوهی بوده است و لذا سطح بیرونی آن به‌صورت هرمی از کف «قبةالصخره» به‌اندازهٔ یک متر و نیم بلندتر بوده و برآمده می‌باشد. این صخره که سخت است دارای رنگ سفید مایل به کرم و تقریباً مانند نوعی مرمر به نظر می‌رسد. در اثر زلزلهٔ سال ۱۰۶۷، تَرکی بر روی صخره ایجاد شد که هم‌اکنون قابل مشاهده‌است.

نگارخانه
--------

* گنبد سلسله در کنار بنای قبةالصخرهگنبد سلسله در کنار بنای قبةالصخره
* معماری قبه‌الصخرهمعماری قبه‌الصخره
* 
*

منابع
-----

1. ↑  Hawting, *The First Dynasty of Islam*, 60.
2. ↑  Hawting, *The First Dynasty of Islam*, 61.
3. 1 2 3  *دائرة المعارف بزرگ اسلامی نویسنده: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی جلد: 5 صفحه: 345*.
4. ↑  قبة الصخره - ویکی حج

* بکر، سید، عبدالمجید، *(اشهر المساجد فی الاسلام)*  مطابع سحر، جده، عربستان سعودی:، چاپ اول، انتشار سال ۱۹۸۵ میلادی. (به عربی).
* مهندس: نجم، رائف، یوسف، *(کُنـُوز القُـدس)*  چاپ المجمع الملکی لبحوث الحضارة الاسلامیة، عمان: اردن، چاپ ۲۵، انتشار سال ۱۹۸۳ میلادی. (به عربی).

جستارهای وابسته
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ قبةالصخره موجود است. |

* مسجدالاقصی
* قبه الصخره
* صخره مقدس
* دیوار ندبه
* فلسطین
* اورشلیم

| * ن
* ب
* و
مسجدهای مهم در کشورهای عربی |
| --- |
| مسجدهای تاریخی | 
* مسجد الحرام
* مسجد النبی
* مسجدالاقصی
* مسجد کوفه
* مسجد اموی
* مسجد جامع بزرگ صنعاء
* مسجد ذی القبلتین
* مسجد قباء
* مسجد جامع عمری
* قبةالصخره
* مسجد قرطبه
* مسجد جامع امام اعظم
* مسجد جامع سامراء
* مسجد جامع قرویان
* مسجد اندلسیان
* مسجد حسان
* مسجد جامع عقبه
* مسجد ابن خیرون
* حرم ابراهیمی
* مسجد جامع البحر
* مسجد جامع قلاوون
* مسجد جامع مرسی
* مسجد جامع نبی دانیال
* مسجد جامع کتشاوه
* مسجد جامع قرطبه
* مسجد عمر
* مسجد جامع محمدعلی
* مسجد سادات قریش
* مسجد الغوری
* مسجد عنبریه
* مسجد جامع الاقمر
* مسجد سهله
* مسجد جامع عمرو بن عاص
* مسجد سلطان حسن

 |  |
| مسجدهای نوساز | 
* مسجد حسن دوم
* مسجد شیخ زاید
* مسجد جمیرا
* مسجد بدیه
* مسجد الرحمه
* مسجد مصطفی محمود
* مسجد رفاعی
* مسجد امیر عبدالقادر
* مسجد ملک سعود
* مسجد جامع حسن عنانی
* مسجد جامع عابدین

 |
| آرامگاه‌ها و غیره | 
* حوزه علمیه نجف
* مسجد جامع الازهر
* روضه حسینیه
* حضرت قادریه
* حضرت کاظمیه
* مسجد امام شافعی
* مقام امامین هادی و عسکری
* مرقد امام ساقی
* مسجد دسوقی
* مسجد الحاکم بامر الله
* مسجد امام حسین در قاهره

 |

| * ن
* ب
* و
اورشلیم/بیت‌المقدس |
| --- |
| نام‌ها | 
* پیشینه

 |  |
| خیابان‌ها و بلوارها | 
* خیابان کورش
* خیابان ویا دولوروسا

 |
| حصار شهر | 
* دروازه عمود
* دروازه ساهره
* دروازه یافا
* دروازه مغاربه
* دروازه نبی داود

 |
| جای‌های مذهبی | 
* قُبَّةُالصّخره
* مسجدالاقصی
* پرستش‌گاه اورشلیم
* دیوار ندبه
* آرامگاه راحل
* مسجد عمر فاروق
* هیکل سلیمان
* کلیسای مقبره مقدس
* جتسیمانی
* صومعه صلیب

 |
| آموزش و فرهنگ | 
* دانشگاه عبری اورشلیم
* دانشگاه قدس
* کتابخانه ملی اسرائیل

 |
| مرتبط | 
* بیت‌المقدس شرقی
* بیت‌المقدس غربی

 |

| * ن
* ب
* و
مکان‌های مقدس اسلامی |
| --- |
| شهرهای مقدس اهل سنت و شیعه | مکه • مدینه • بیت‌المقدس |  |
| جاهای مقدس اهل سنت و شیعه | *مساجد*: مسجدالحرام • مسجدالنبی • مسجدالاقصی • قبه الصخره • مسجد قبا • مسجد ذوقبلتین |
| شهرهای مقدس ویژه شیعه | نجف • کربلا • کاظمین • مشهد • سامرا • دمشق • قم • شیراز • کوفه |
| جاهای مقدس ویژه شیعه | *مساجد*: مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد جمکران*حرم‌ها*: حرم علی بن ابی‌طالب • حرم امام حسین • بقیع • حرم کاظمین • حرم امام رضا • حرم عسکریین • حرم عباس بن علی • حرم شاهچراغ • حرم زینب کبری • حرم فاطمه معصومه • حرم رقیه • باب‌الصغیر • مرقد دانیال • مقبره شهدای احد • *امام‌زاده‌ها*: حرم شاه عبدالعظیم • امامزاده سید مرتضی • امامزاده سید حمزه (کاشمر) • امامزاده سید حمزه (تبریز) • ...*تکیه • حسینیه • مهدیه* |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* دانشنامهٔ اسلام

 |

| * ن
* ب
* و
شهر قدیم اورشلیم دیوارهای آن |
| --- |
| 
* میراث جهانی یونسکویونسکو از ۱۹۸۱
* دسته‌بندی بر اساس مذهب

 |
| یهودیت(سفاردی‌ها/اشکنازی خاخام بزرگ) | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلی | 
* Southern Wall
* دیوار ندبه
* Western Wall Tunnel
* Little Western Wall

 |
| یهودیت ارتدکس | 
* Ramban Synagogue
* Ari Synagogue
* Four Sephardic Synagogues
* Ohr ha-Chaim Synagogue
* Tzuf Dvash Synagogue
* کنیسای خوربا
* Ohel Yitzchak Synagogue

|  |  |
| --- | --- |
| *ناقص* | 
* *Tiferet Yisrael Synagogue*

 |

 |

 | **مناطق**

محله مسیحیان
مورستان
محله مسلمانان
محله ارمنیان
محله یهودیان
حرم شریف

**شهر قدیم**۱. دروازه خلیل ۲. Zion ۳. دروازه مغربی‌ها ۴. باب رحمت ۵. دروازه اسباط ۶. دروازه ساهره7. دروازه دمشق ۸. دروازه نو (*Double, Single, Tanners'*)Al-Mawazin
**خیابان‌های اطراف**: * Highway 60
* خیابان یافا
* Jericho
* Ma'ale HaShalom
* Ofel
* Sultan Suleiman
 |
| مسیحیت | 

|  |  |
| --- | --- |
| "وضع موجود" | 
* کلیسای مقبره مقدس
	+ Deir es-Sultan
	+ کلیساهای هلنا مقدس
* *راه اندوه*
* جستارهای ویژه: *New Church of the Theotokos*

 |
| کلیسای کاتولیک | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| کلیسای لاتین(پاتریک لاتین) | 
* Co-Cathedral of the Most Holy Name of Jesus

|  |  |
| --- | --- |
| فرقه فرانسیسکن(Custos) | 
* صومعه ناجی مقدس
* Monastery of the Flagellation
	+ Church of the Condemnation
	+ Church of the Flagellation
* چاپال سیمون سیرنی

 |

* Convent of the Sisters of Zion
* کلیسای سنت آن
* کلیسای خانواده مقدس

|  |  |
| --- | --- |
| *ناقص* | 
* *Church of Saint James Intercisus*
* *Church of Saint Mary of the Germans*
* *Church of Saint Mary of the Latins*
* *Templum Domini*

 |

 |
| کلیسای کاتولیک یونانی پادشاهی(پاتریارک) | 
* Cathedral of the Annunciation

 |
| کلیسای کاتولیک ارمنی | 
* Church of Our Lady of Sorrows

 |
| کلیسای مارونی | Maronite Convent |

 |
| کلیسای ارتدکس شرقی | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلیسای ارتدکس یونانی اورشلیم(پاتریارک) | 
* Church of Saint John the Baptist

 |

 |
| کلیسای ارتدکس مشرقی | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلیسای حواری ارمنی(پاتریک) | 
* کلیسای هاکوپ مقدس
* Church of the Holy Archangels
* کلیسای توروس مقدس

 |
| کلیسای ارتدکس سریانی | 
* صومعه مارک مقدس

 |

 |
| پروتستانتیسم | 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| عشای آنگلیکان | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلیسای اسقفی در اورشلیم و خاورمیانه | 
* کلیسای مسیح

 |

 |
| لوتریانیسم | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلیسای انجیلی در آلمان | 
* Church of the Redeemer

 |

 |

 |

 |
| اسلام(مذهب اهل سنتمفتی اعظم) | 

|  |  |
| --- | --- |
| حرم شریف(وقف) | 
* مسجدالاقصی
* Dome of the Ascension
* قبه سلسله
* Dome of al-Khalili
* Dome of the Prophet
* قبةالصخره
* گنبد یوسف
* Madrasa Al-Ashrafiyya
* Marwani Mosque

 |
| سایر | 
* Al-Buraq Mosque
* Al-Yaqoubi Mosque
* Al-Khanqah al-Salahiyya Mosque
* مسجد عمر

 |

 |
| 
* بقایای ساختمانی یا ساختمان‌های بازسازی شده به صورت *خوابیده* (املاک دولتی به صورت کوچک)
* نشان درگاه درگاه اسرائیل
* نشان درگاه درگاه فلسطین
* نشان درگاه درگاه یهودیت
* نشان درگاه درگاه مسیحیت
* نشان درگاه درگاه اسلام

 |