**ابوالقاسم قربانی** (زاده ۲۲ دی ۱۲۹۰- درگذشته ۳۰ آبان ۱۳۸۰) تاریخ‌نگار ریاضی اهل ایران بود. قربانی بیشتر به دلیل پژوهش‌هایش دربارهٔ ریاضیدانان ایرانی و تاریخ ریاضیات در ایران نامبردار است.

زندگی‌نامه وی
-------------

ابوالقاسم قربانی در ۲۲ دی ۱۲۹۰ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. در سال ۱۳۱۲ دوره دبیرستان را در مدرسه عالی سن لویی با رتبهٔ اول به پایان رساند. در سال ۱۳۱۶ از دانشسرای عالی دانش‌آموخته شد. پس از گذراندن دوره سربازی، از سال ۱۳۱۹ به استخدام وزارت فرهنگ (آموزش و پرورش) درآمد و در دبیرستان‌های مختلف از جمله دبیرستان رازی، دبیرستان سن لویی و دبیرستان فرانکو پرسان و همچنین در دانشسراهای مقدماتی به آموزش ریاضیات پرداخت. از سال ۱۳۴۱ تا سال ۱۳۴۵ در ژنو به سرپرستی دانشجویان ایرانی و رایزن فرهنگی گماشته شد و پس از بازنشستگی در سال ۱۳۴۵، تا سال ۱۳۵۷ در مدرسه عالی دختران ایران به فعالیت‌های آموزشی و پژوهش مشغول بود. قربانی در ۳۰ آبان ۱۳۸۰ چشم از جهان فروبست.

قربانی پس از انقلاب در سال ۱۳۵۸ از کار دانشگاهی برکنار شد.

قربانی به هنگام مرگ در آبان ماه ۱۳۸۰، دو کار پژوهشی در دست داشت. نخست زندگی‌نامهٔ منجمان دورهٔ اسلامی که قرار بود به همان شیوهٔ اثر مشهور ایشان، زندگی‌نامهٔ ریاضی‌دانان اسلامی منتشر شود و دیگر پژوهشی دربارهٔ آثاری از ریاضی‌دانان دورهٔ اسلامی یا کارنامهٔ ریاضی‌دانان دوره اسلامی. اما با درگذشت وی کار انتشار هر دو کتاب متوقف ماند.

پژوهش‌ها
--------

قربانی در طول زندگی خود ۶۸ عنوان کتاب و همچنین مقاله‌های پرشماری در نشریه‌های علمی و فرهنگی همچون سخن علمی، یکان، یغما، راهنمای کتاب، آشتی با ریاضیات و آشنایی با ریاضیات به چاپ رساند. از میان این کتابها، ۱۰ عنوان مربوط به تاریخ ریاضیات در ایران و سایر کشورهای تمدن دوره اسلامی است. ۴۷ عنوان هم کتابهای درسی ریاضی برای دبستان و دبیرستان است که به‌طور مشترک با آقای حسن صفاری نوشته شده‌است. بقیه، کتابهایی است که در زمینه ریاضیات ترجمه یا تألیف شده‌اند.

از آثار دیگر او می‌توان کتابهای «نسوی نامه»، «فارسی نامه» و «تحریر استخراج الاوتار» را نام برد. کتاب زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی مرجع بسیار مهم و کم‌نظیری برای پژوهش در این زمینه است. چکیده‌ای از این کتاب در سال ۱۳۵۲ به انگلیسی برگردانده و در دانشگاه صنعتی آریامهر (دانشگاه صنعتی شریف) چاپ شد.

جوایز
-----

قربانی چهار بار برنده جایزه کتاب سال شد: کاشانی‌نامه (۱۳۵۰)، بیرونی‌نامه (۱۳۵۳)، بوزجانی‌نامه (۱۳۷۱) و تحقیق در آثار ریاضی ابوریحان بیرونی (۱۳۷۱).

جایزه ابوالقاسم قربانی
----------------------

جایزه‌ای است که انجمن ریاضی ایران به مقالات برتر در زمینهٔ تاریخ ریاضیات اهدا می‌کند.

منابع
-----

1. 1 2  یونس کرامتی، جزیره دانش بایگانی‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine
2. 1 2  محمد باقری، درگذشت استاد ابوالقاسم قربانی، دانش و مردم سال دوم شماره ۸ و ۹
3. 1 2  محمد باقری، یادی از استاد ابوالقاسم قربانی، فرنود، نشریه انجمن علمی آموزشی معلمان ریاضی استان اصفهان، ویژه نامه بزرگداشت استاد ابوالقاسم قربانی
4. ↑  وبگاه انجمن ریاضی ایران، بخش جوایز بایگانی‌شده در ۸ ژانویه ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine

| * ن
* ب
* و
ریاضیات در ایران |
| --- |
| ریاضیدانان | 

|  |  |
| --- | --- |
| قبل از قرن بیستم | 
* ابوالوفا محمد بوزجانی
* غیاث‌الدین جمشید کاشانی (قانون کاشانی)
* خیام (مثلث خیام-پاسکال, چهارضلعی خیام-ساکری)
* ابوعبدالله محمد بن عیسی ماهانی
* محمدباقر یزدی
* ابوالعباس ایرانشهری
* نظام‌الدین حسن نیشاپوری
* ابوالعباس نیریزی
* کوشیار گیلانی
* عین‌القضات همدانی
* ابوالفتح اصفهانی
* ابوحاتم مظفر اسفزاری
* محمد بن موسی خوارزمی (الجبر والمقابله)
* نجم‌الدین القزوینی الکاتبی
* خواجه نصیرالدین طوسی
* ابوریحان بیرونی

 |
| معاصر | 
* مریم میرزاخانی
* کوچر بیرکار
* سارا زاهدی
* فریده فیروزبخت (قضیه فیروزبخت)
* اس.ال. حکیمی
* فریدون شهیدی
* حمید نادری یگانه
* اسماعیل بابلیان
* لطفی زاده (مجموعه‌های فازی, منطق فازی)
* عبادالله محمودیان
* سیاوش شهشهانی
* غلامحسین مصاحب (تئوری مقدماتی اعداد)
* امین شکراللهی
* محمدمهدی زاهدی
* محسن هشترودی
* ابوالقاسم قربانی
* حسن اکبرزاده
* رؤیا بهشتی زواره
* غلامرضا جهانشاهلو
* غلام‌حسین رهنما
* جعفر زعفرانی
* محمدهادی شفیعی‌ها
* پرویز شهریاری (دانشنامه ریاضی ایران)
* علی‌اکبر عالم‌زاده
* محمدتقی فاطمی
* مسعود فرزان
* علیرضا مدقالچی
* مهدی بهزاد
* بهمن مهری
* منوچهر وصال
* مهدی رجبعلی‌پور

 |

 | گل ها اثر هنری-ریاضیاتی حمید نادری یگانه ساخته شده توسط معادلات ریاضی |
| برندگان جوایز بین المللی | 

|  |  |
| --- | --- |
| مدال فیلدز | 
* مریم میرزاخانی (۲۰۱۴)
* کوچر بیرکار (۲۰۱۸)

 |
| جایزه انجمن ریاضی اروپا | 
* سارا زاهدی (۲۰۱۶)

 |
| جایزه ساتر در ریاضیات | 
* مریم میرزاخانی (۲۰۱۳)

 |

 |
| سازمان ها | 
* انجمن ریاضی ایران

 |
| موسسات | 
* پژوهشگاه دانش‌های بنیادی
* مؤسسه تحقیقات ریاضی دکتر مصاحب

 |
| مفاهیم مرتبط | 
* جایزه محسن هشترودی

 |