**قوم اَچُم** که با نام‌های دیگری از جمله **لارستانی**، **خودمونی** و **گرمسیری** نیز شناخته می‌شوند مردمانی عمدتا پارس تبار ساکن در منطقهٔ اچُمستان که با نام‌های دیگری از جمله لارستان، خودمونی و گرمسیرات فارس نیز شناخته می‌شود زندگی می‌کنند این منطقه شامل جنوب استان فارس لار، لامرد، مُهر، گراش، جویم، اوز، خنج، قیرو کازرین، جهرم، زرین دشت و داراب غرب استان هرمزگان بستک، بندرلنگه، گاوبندی، خمیر شرق استان بوشهر عسلویه، کنگان، جم، دیر و دشتی می‌شود همچنین این منطقه در خلیج فارس شامل جزایر کیش، لاوان، سیری، تنب بزرگ، تنب کوچک، بوموسی، هندورابی، فارور بزرگ، فارور کوچک، چراغی، شیدور، ام الکرم، نخیلو، تهمادون(جبرین)، خان(ام سیله)، گُرم، مُصاف، مَرغی در کشور ایران و دو جزیره ی زرکوه و آریانا هست که در حال حاضر تحت مالکیت کشور امارات قرار دارد ولی در اصل این جزایر طبق اسناد به ایران تعلق دارند که توسط اماراتی ها از زمان قاجار تا به کنون اشغال شده، همچنین بخشی از این منطقه شامل مسندم کشور عمان می باشد که مردم آنجا به زبان اچمی تکلم می کنند. بخش بزرگی از این قوم به کشورهای جنوب خلیج فارس از جمله کویت، بحرین، قطر، امارات متحدهٔ عربی، عربستان، عمان، کشورهای قفقاز ارمنستان و گرجستان، ترکیه، آمریکا، اروپا، کانادا و یهودیان آن به اسرائیل مهاجرت کرده‌اند، این مردم عمدتاً خود را خودمونی، اچُم و گرمسیری معرفی می‌کنند، هرچند در بحرین ، قطر ، امارات متحدهٔ عربی ، کویت و شرق عربستان این مردمان به هوله مشهورند.

طبق آخرین آمارهایی که سازمان آمار ایران در مورد جمعیت شهرستان ها ، بخش رویدر و جزایر مسکونی کیش ، لاوان ، سیری ، بوموسی ، هندورابی و تنب بزرگ منتشر کرده و طبق آمار امارات برای جمعیت زرکوه و آمار عمان برای مسندم جمعیت ساکن در منطقه اچمستان چیزی بالغ بر ۱٫۴۰۰٫۰۰۰ نفر بوده هست این آمار مربوط به سال ۹۵ هست و جمعیت کنونی ساکن در اچمستان چیزی بین سه تا چهار میلیون نفر تخمین زده میشود، جمعیت تمام اچم ها از جمله اچم های ساکن اچمستان، کشورهای دیگر و شهرهای بزرگ ایران مثل بندرعباس، شیراز و تهران چیزی حدود هشت میلیون نفر برآورد میشود.

منطقهٔ اچُمستان از شمال شامل شهرهای لار، خنج، گراش، اوز، جویم، لامرد و مهر، جهرم، قیرکازرین، زرین دشت و داراب از شرق شامل شهرهای بستک، بندر لنگه، گاوبندی و بندر خمیر از غرب شامل شهرهای عسلویه، جم، کنگان، دیر و دشتی از جنوب شامل مسندم عمان و جزایر کیش، لاوان، سیری، تنب بزرگ، تنب کوچک، بوموسی، هندورابی، فارور بزرگ، فارور کوچک، چراغی، شیدور، ام الکرم، نخیلو، تهمادون(جبرین)، خان(ام سیله)، گُرم، مُصاف، مَرغی ایران و جزایر آریانا و زرکوه امارات می‌باشد.

اکثریت مردم اچُمستان به زبان اچُمی که با نام‌های دیگری از جمله لارستانی، گرمسیری و خودمونی شناخته می‌شود سخن می‌گویند علاوه بر این زبان فارسی جنوبی نیز در شهر لامرد و بخش هایی از مهر و جم، زبان عربی در عسلویه و بخش هایی از کنگان و جزایر این منطقه، زبان هندی در روستاهای گتاو و خلوص شهرستان بستک توسط نوادگان هندی های مهاجر رواج دارد نسب این مردم اچُم هست و با اقوام فارس، عرب، کرد، قشقایی و هندی قرابت نژادی دارند همینطور به دلیل استعمار این منطقه از سده ی پانزدهم میلادی تا اواخر دوران قاجاریه توسط پرتغالی ها و انگلیسی ها و حضور آنها در مناطق اطراف خلیج فارس تا اواخر قاجاریه بین اچم ها و آنها قرابت نژادی وجود دارد، نوادگان برده های آفریقایی تبار که توسط انگلیسی ها و پرتغالی ها به این منطقه آورده شدند نیز در این قومیت ادغام شده اند. گروهی از مردم اَچُمستان یهودی بوده و اکثریت به اسرائیل و اقلیت به آمریکا ، شیراز و تهران مهاجرت کرده‌اند و برخی نیز مهاجرت نکرده‌اند. دین اچُم ‌ها اسلام است و مذهب اکثریت آن‌ها اهل سنت و اقلیت نیز شیعه هستند و برخی نیز پیرو دین یهودیت، بهائیت و زرتشت می باشند و بخشی هم بی دین هستند  در سدهٔ ۱۳ خورشیدی، لار و بندرلنگه به عنوان مراکز تجارت فعال در جنوب ایران شناخته‌شده بوده‌اند. مرکز اچُمستان قبل از صفویه لار بوده هست و شاه عباس صفوی با کمک حاکم کرمان و شیراز ، لارستان را پس از محاصره طولانی مدت تصرف می کند و حکومت مستقل اچُمستان از بین می رود پس از لار، بستک از دوران حکومت افغان ها و فتح اصفهان توسط محمود خان افغان مرکز اچُمستان بوده هست سه حکومت جهانگیریه به حاکمیت شیخ احمد مدنی در دوران افغان ها و نادرشاه ،بعد از آن حسن خان دِلَر و بعدتر هم خوانین بنی عباس از دوران زندیه تا زمان اصلاحات ارضی در بستک حکومت کرده اند.

پیشینه
------

اچُم در زبان اچُمی: به معنای برویم استفاده میشود، همینطور نام یکی از ایزدان زرتشتی اچم هست به معنای: خود آفریده یا بی علت

### در سفرنامه‌ها

#### سفرنامه ابن بطوطه

ابن بطوطهدر سال ۷۳۳ هجری قمری وارد شهر خنج شده‌است و شرحی دربارهٔ مقامات و زهد و تقوا و ملاقات با زاویه وقت سخن گفته‌است. وی از طریق استان ظفار(کشور عمان) و از آنجا از راه خلیج فارسکه آن را بحر فارسنامیده‌است به جزیره هرمز آمده‌است و از این طریق وارد منطقهٔ لارستانی‌نشین می‌شود. او در این ناحیه از شهرهای میناب، رودان، کهورستان، کوخرد، لارو خنج عبور می‌کند. بخشی از این سفرنامهبه شرح زیر است:

> از راه هندوستان به لار آمدم و به همراه ابو زید عبدالرحمن بن ابودلف حنفی در سال ۷۳۳ هجری قمری به خنج وارد شدم. شنیدم که در همان خنج زاویه دیگری هست (احتمالاً منظور از زاویه شیخ عبدالسلام بوده برابر با سال حیات شیخ) که جمعی از صلحاء و عباد در آن به سر می‌برند. شب به سراغ آنان رفتم. مردی بود بزرگوار که آثار عبادت بر وجناتشان هویدا بود. رنگ‌های زرد و بدن‌های ضعیف و چشمان اشک‌باری داشتند. من که وارد زاویه شدم طعام آوردند. او به پیران قوم بانگ زد که پسرم محمد (اشاره به شیخ حاجی محمد پسر شیخ عبدالسلام) را بگوئید تا بیاید. محمد در گوشه‌ای نشسته بود. وقتی پیش آمد از ضعف عبادت چنان می‌نمود که گوئی از گور برخاسته سلام کرد و نشست. پیر گفت: پسر! با این مهمانان در غذا موافقت کن تا از برکات آنان برخوردار گردی، پسر که روزه‌دار بود با ما بطعام نشست و افطار کرد، این جمع همه شافعی مذهب بودند، پس از طعام مراسم دعا انجام گرفت و ما به منزل خود مراجعت کردیم
> 
> — ابن بطوطه، 

#### سفرنامهٔ مارکو پولو

نقشه مسیر حرکت مارکوپولو
مارکو پولودشت هرمز و رودخانه مینابرا منطقهٔ سرسبز و پر میوه‌ای می‌داند که بسیار متنوع است. هرمزکه ناحیه‌ای قدیمی است، محل دادوستد بازرگانان خلیج فارس و کیشبوده‌است. مار کوپولو به موقعیت بندری هرمز و رونق آن در رابطه با تجار هندی اشاره می‌کند، کشتی‌های بزرگ مملو از ادویه و مرواریداین منطقه بین عامهٔ مردم به «شهر دقیانوس»معروف است و امروزه نیز خرابه‌های آن را در بخش شمالی جیرفتدانسته‌اند. علاوه بر آن مارکو به صنعت کشتی‌سازی ایران در آن ایام اشاره می‌کند و شیوهٔ ساخت آن را مورد انتقاد قرار می‌دهد و قیر اندود نکردن کشتی‌ها را از معایب آن می‌داند زیرا که بسیاری از آن‌ها غرق می‌شده‌اند. نکتهٔ جالب دیگری که مار کوپولو به آن اشاره می‌کند، بادهای گرم موسمی و گاه کشندهٔ این منطقه یعنی *تشباد*است.

میراث
-----

**میراث تاریخی**

قلعه دولاب: بقایای قلعه دولاب مربوط به دوره ساسانیاناست و در شهرستان بستکقرار دارد.

تمب تالار: تپه تمب تالار مربوط به دوره ساسانیان - صدر اسلاماست و در شهرستان بستک.

تمب پرگان: تپه تمب پرگان مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان بستک قرار دارد.

پل گچوییه: بقایای پل گچوییه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان بستک.

قلعه اشگفت منه: قلعه اشگفت منه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان بستک قرار دارد.

گورستان دهمه: گورستان دهمه مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان بستک قرار دارد.سد بندو: سد بندو از آثار باستانی ایران مربوط به دوره ساسانیاناست که در بخش مرکزی شهرستان عسلویه قرار دارد.

اینها آثار به جای مانده از دوره ساسانی در منطقهٔ اچُمستان هستند که همگی در فهرست آثار ملی ایرانثبت شده‌اند.

### میراث فرهنگی در کشورهای پیرامون خلیج فارس

#### بستکیه

بستکیه محله‌ای است در شرق شهر دبی که در حدود سال ۱۳۰۸ ه‍. ق/۱۸۹۰ م، پس از مهاجرت تجار بستکی به آنجا تأسیس شده‌است. این محله در امتداد آبراهه خور دبیبه طول تقریبی ۳۰۰ متر و با عرض ۱۰۰ متر واقع شده‌است. محله بستکیه به خاطر بادگیرها، درهای چوبی کنده کاری شده، گچ بری‌های زیبا و چشم نواز از معروفترین اماکن جلب گردشگران و محل دیدار مهمانان رسمی در دبیبوده‌است.

بوم
---

### جغرافیای طبیعی

منطقه حفاظت‌شده گنو و خورخوران دو منطقه از ذخیره‌گاه زیست‌کره سیزده‌گانهٔ یونسکو در ایران به‌شمار می‌آیند.
همچنین مناطق هرمود، مند، مارز وبحر آسمان که در جغرافیای زبانی این منطقه هستند از مناطق حفاظت شده ایران محسوب می‌شوند. بیشتر جزیره‌های ایران در خلیج فارس در دو بخش شرقی استان بوشهر و نیز هرمزگان قرار دارند که از این میان، جزیره قشم با مساحت ۱۴۹۱ کیلومتر مربع از ۲۳ کشور دنیا وسیع‌تر است. به‌طور مثال قشم ۲٫۵ برابر سنگاپور و بحرین و سان مارینو، ۱٫۵ برابر هنگ کنگ، ۵ برابر مالدیو و ۷۰ برابر ماکائو است.

قره آغاج ،مند، میناب، کل و مهران نیز از رودخانه‌های مهم این مناطق هستند.

فرهنگ اچمی
----------

### گاهشمار محلی

**امروز**
**جمعه**
  
...............  

۱۰ تیر

۱۴۰۰ خورشیدی

---

۲ لالَه زار

۱٬۴۱۴

اَچُمی

---

۱ ژوئیه

۲۰۲۱ میلادی

---

۲۱ ذی‌القعده

۱۴۴۲ قمری
گاهشمار اچمی تقویمی کشاورزی است؛ اگرچه گاهشمار شفاهی خودمونی مبدأ معلومی ندارد و کاربرد زراعی دارد ولی با گاهشمار خورشیدی مطابقت دارد؛ آغاز سال نو در این تقویم در میانه بهمن‌ماه است و نخستین ماه آن نی*بهار* و ماه پایانی آن *بروبار* است.

### غذاهای محلی

مهوه
#### بالوتوه

بالوتوه(Balotawa) خمیری است که بر روی تابه ای نهاده بر چاله ای از اخگر پهن می‌کنند و با مخلوطی از تخم مرغ و کنجد و سس ماهی مخلوط می‌شود؛ بعد با روغن محلی یا پنیر گرم می‌شود. شاید این همان پیتزایی باشد که سربازان داریوش شاه در جنگ‌ها می‌خورده‌اند!

#### مهوه

مهوه (Mahweh) یا مهیاوه(Mahyawa) نوعی سانیز باستانی برا تهیه سس ماهی از ماهی ساردین و برخی ادویه جات است. مردم منطقه جنوب می‌گویند که فرمول مهوه یا (مهیاوه) را ابن سینا طبیب و دانشمند ایرانی یا به‌قول بعضی‌ها بزرگمهر وزیر انوشیروان تهیه نموده‌است و معتقدند خوردن مهوه که دارای خردل هم هست از ابتلا به بیماری پوستی (پیس) جلوگیری می‌کند.

#### رنگینک

**رنگینک** نام گونه ای شیرینی مناطق جنوب ایران (فارس، بوشهر، هرمزگان و خوزستان) است که با رطب یا خرما، آرد و پودر دارچین تهیه می‌شود. در این شیرینی محلی، پودر دارچین و خرما دست به دست هم می‌دهند و وعده‌ای سرشار از بهترین مواد غذایی به وجود می‌آید که ماندگاری آن در یخچال به یک هفته هم می‌رسد.

نگارخانه
--------

* برزن تاریخی بستکیه در دوبیبرزن تاریخی بستکیه در دوبی
* بازار قیصریه لاربازار قیصریه لار
* کل؛ بزرگترین برکه ایران در گراشکل؛ بزرگترین برکه ایران در گراش
* هتل داریوش بزرگ در کیشهتل داریوش بزرگ در کیش
* طبیعت بیدشهرطبیعت بیدشهر
* مناره شیخ دانیال خنجی در خنج بازمانده دوره سلجوقیمناره شیخ دانیال خنجی در خنج بازمانده دوره سلجوقی
* نمای درونی کاروانسرایی در جویم

منابع
-----

1. ↑  سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-https://www.amar.org.ir/1395
2. ↑  *خنجی، لطفعلی، میراث باستان: بررسی ریشه‌شناسانهٔ آیین‌ها و باورهای فرهنگ لارستانی* (به فارسی). خرم روز، مروان. ایلاف. ۱۳۹۰.نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
3. 1 2 3 4  "Larestani, Lari in Iran".
4. ↑  "Larestani people of Iran". The Larestani people are predominantly Sunni Muslims.
5. ↑  "Larestani". While most people in Iran are Shi’ite Muslims, the Larestani are Sunnis.
6. ↑  *Islamic Desk Reference*. *E. J. Van Donzel*. p. 225.
7. ↑  ملیحه شیر خدایی (۱۳۹۵). «نام های خدا در اوستا و قرآن / ملیحه شیرخدائی».
8. ↑  *سفرنامه ابن بطوطه (تحفة النظار و غرایب الأمصار)*.
9. ↑  «شهر دقیانوس».
10. ↑  *سفرهای مارکوپولو/بند37*.
11. ↑  «اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان هرمزگان».
12. ↑  «پرونده‌های ثبت آثار ملی ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۰.
13. ↑  «مهاجرت تجار بستکی به دبی و تشکیل بستکیه».
14. ↑  «حیّ الفهیدی (البستکیة) التّاریخی».
15. ↑  «بستکیه؛ میراث ایرانیان برای اماراتیها».
16. ↑  «UNESCO».
17. ↑  «UNESCO».
18. ↑  «اداره کل حفاظت محیط زیست فارس». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳ فوریه ۲۰۲۱.
19. ↑  «اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهر». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۳ فوریه ۲۰۲۱.
20. ↑  «اداره کل حفاظت محیط زیست کرمان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ اكتبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۳ فوریه ۲۰۲۱. تاریخ وارد شده در `|archive-date=` را بررسی کنید (کمک)
21. ↑  «باشگاه خبرنگاران جوان».
22. ↑  *فسایی، حسن، فارسنامه ناصری*.
23. ↑  *Goodman, Susan. A slice of history (history of pizza). National Geographic Explorer 01-MAY-2005*.
24. ↑  *محمدیان، کوخردی، محمد، "«به یاد کوخرد» "، ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی*.

| * ن
* ب
* و
ایران قومیت‌های ایران |
| --- |
| گروه‌های قومی | 

|  |  |
| --- | --- |
| اقوام ایرانی‌زبان | فارس • کرد • لر • بلوچ • مازندرانی • گیلک • تالش • تات |
| اقوام ترکی‌زبان | آذری‌ • ترکمن • قشقایی |
| اقوام سامی‌زبان | عرب • آشوری • یهودی |
| اقوام قفقازی | گرجی • چرکس • ارمنیان |
| اقوام هندی‌زبان | کولی‌ها • جت‌ها |

 |
| گروه‌های دینی | شیعیان (دوازده‌امامی‌ها • اسماعیلیان • تصوف: خاکساریان • نعمت‌اللهی‌ها • ذهبی‌ها) • اهل سنت (شافعیان • حنفیان • تصوف: نقشبندیان • قادریان) • بهاییان • مسیحیان • زرتشتیان • منداییان • سیک‌ها • یارسان‌ها |

| * ن
* ب
* و
مردمان ایرانی‌تبار |
| --- |
| اقوام | 
* آذری‌ها
* اچمی‌ها
* بلوچ‌ها
* گیلک‌ها
* مردم کرد
	+ تیره‌های کرد
	+ لک‌ها
* مردم لر
	+ بختیاری‌ها
* مازندرانی‌ها
	+ کتول
	+ الیکایی
* مردم آسی
	+ دیگوری‌ها
	+ ایرونی‌ها
	+ یاسی‌ها
	+ کودار‌ها
* پامیری‌ها
	+ تاجیک‌های چین
	+ وخی‌ها
* پشتون‌ها
	+ قبیله‌های پشتون
* فارسی‌زبانان
	+ تاجیک‌ها
	+ پارسیوان‌ها
	+ باصری‌ها
* تالش‌ها
* تات‌های قفقاز
* تات‌های ایران
* یغنابی‌ها
* زازاها

 |
| مردم باستان | 
* مردمان ایرانی باستان

 |
| ریشه | 
* مردمان هندوایرانی
* مردم نیاهندواروپایی

 |
| زبان‌ها | 
* زبان‌های ایرانی

 |
| دین‌ها | 
* آیین کهن ایرانی
* استگ دین
* بابیه
* بهائیت
* جنبش خرمدینان
* آیین مانوی
* آیین مزدک
* مزدزنان
* دین سکایی
* یارسان
* ایزدی
* مزدیسنا
* علوی‌گری

 |

| * ن
* ب
* و
زبان لارستانی |
| --- |
| زبان | 
* واژگان
* واج‌شناسی
* دستور زبان
* ادبیات

 |
| لهجه‌ها | 
* اردی
* اوزی
* بستکی
* بیخی
* بیدشهری
* خنجی
* کوخردی
* گراشی
* لاری

 |
| موضوعات وابسته | 
* مردم لارستانی
* گاهشمار لارستانی

 |