**پاتریس امری لومومبا** (فرانسوی: Patrice Émery Lumumba‎؛ ۲ ژوئیهٔ ۱۹۲۵ – ۱۷ ژانویهٔ ۱۹۶۱) سیاست‌مدار و اولین نخست‌وزیر کشور جمهوری دموکراتیک کنگو بود.

وی رهبر استقلال کنگو از امپراتوری استعماری بلژیک است. لومومبا با مبارزه‌هایی که از جوانی آغاز کرد راه را برای استقلال زئیر از بلژیک فراهم کرد و دست بلژیکی‌ها را از منابع و بانک‌های کنگو کوتاه ساخت. ولی پس از مدتی (ده هفته حکومت به عنوان نخست‌وزیر) توسط رئیس‌جمهور وقت کنگو عزل شد و پس از آن متواری گشت. سرانجام سرهنگ موبوتو سسه سوکو و ژرار سوته مأمور نظامی بلژیک و همکارانش پس از قطعه‌قطعه کردن لومومبا و دو وزیر وفادارش آن‌ها را در اسید سولفوریک انداختند و بقایای پیکرشان را هم سوزاندند. در سال ۲۰۰۲، بلژیک رسماً به خاطر نقش خود در اعدام عذرخواهی کرد.

از جوانی تا نخست‌وزیری
----------------------

تنها دو سال پیش از اینکه لومومبا به عنوان رهبر جنبش ملی کنگو انتخاب شود کارمند ساده اداره پست بود و پس از آن به عنوان مبلغ دوره‌گرد در یک شرکت آبجوفروشی مشغول به کار شد. همین شغل مقدمات سفر وی را به نقاط مختلف کنگو و گفتگو با مردم این کشور فراهم ساخت. لومومبا در حد فاصل سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۶۰ دو بار به زندان افتاد؛ بار نخست به اتهام اختلاس که خودش معتقد بود انگیزه سیاسی پشت آن بوده و بار دوم به علت فعالیت سیاسی برای استقلال کنگو از استعمار پادشاهی بلژیک بود.

تا پیش از آن روز یک آفریقایی هرگز جرئت نکرده بود چنین حرف‌‌هایی را درباره اروپایی‌ها سخن بزند.

پرتره رسمی پاتریس لومومبا
### سخنرانی روز استقلال: روز نخست کنگو، روز آخر لومومبا

مراسم روز استقلال کنگو از پادشاهی بلژیک روز ۳۰ ژوئن سال ۱۹۶۰ برگزار شد. لومومبا که حزب او در انتخابات پارلمانی برنده شده بود چند روز پیش از استقلال کنگو به عنوان نخست‌وزیر قانونی کنگو انتخاب شد. اما به خاطر موضع تند سیاسی‌اش نام او از فهرست سخنرانان مراسم روز استقلال حذف شد. با این حال پاتریس به توصیهٔ دوست و مشاورش، ژان ون لیرد که یک بلژیکی آزادی‌خواه بود پشت تریبون رفت و سخنرانی کرد.

برخلاف سخنرانان دیگر که استقلال را از الطاف پادشاهی بلژیک می‌دانستند، لومومبا در اظهاراتی جنجالی از ظلم و جور و چپاولی که در دوران مستعمره بودن کشورش بر مردم کنگو گذشته صحبت کرد.

کابینه ۶۷ روزه و هرج و مرج
--------------------------

دولت پاتریس لومومبا در ۲۴ ژوئن ۱۹۶۰ آغاز به کار کرد. مخالفت‌های پی‌درپی نخست‌وزیر با مقامات بلژیکی به مجادله‌های مکرر بین او و مستشاران بلژیکی انجامید که همچنان بر استخراج و صادرات معادن سرشار استان کاتانگا در جنوب این کشور نظارت می‌کردند. استان کاتانگا از معادن غنی مس، اورانیوم و طلا برخوردار بود و سال‌ها قطب اصلی ثروت و درآمد پادشاهی بلژیک و تأمین‌کننده اورانیوم برای برنامه‌های اتمی واشینگتن بود. هم‌زمان سازمان‌یافته نبودن ارتش کنگو و دولت مرکزی به هرج و مرج در کنگو انجامید. در جنوب، یکی از دشمنان پاتریس به نام مویز چومبی، استان کاتانگا را مستقل از دولت کنگو اعلام کرد و خود را رئیس‌جمهور این بخش از کشور نامید.

نیروهای بلژیکی به ظاهر برای آرام کردن اوضاع وارد کنگو شدند اما در اصل از جدایی‌طلبان جنوب پشتیبانی کردند. سپس لومومبا تحت بازداشت خانگی قرار گرفت. اما گریخت و در دسامبر ۱۹۶۰ دوباره بازداشت شد و بعد در غرب کنگو زندانی شد. برای دولت کنگو حضور لومومبا در آنجا عامل احتمالی بی‌ثباتی انگاشته شد و به تشویق دولت بلژیک به کاتانگا منتقل شد؛ بنابراین او را در ۱۶ ژانویه ۱۹۶۱ با هواپیما به کاتانگا بردند. لومومبا در هنگام پرواز مورد حمله قرار گرفت و در بدو ورود هم او را مورد ضرب و جرح قرار دادند.

نقشه ناکام ترور
---------------

بنابر گزارش‌هایی که در سال ۲۰۰۰ منتشر شد، دوایت آیزنهاور، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، با حذف فیزیکی پاتریس لومومبا توسط سازمان سیا موافقت کرده بود؛ زیرا آمریکایی‌ها می‌ترسیدند که لومومبا به اتحاد جماهیر شوروی گرایش پیدا کند و همچنین باورهای ضد استعماری او سازش‌ناپذیر بودند. بر همین اساس دکتر گاتلیب که به خاطر فعالیت‌هایش روی نقش داروهایی چون ال‌اس‌دی در ارتش آمریکا شهرت داشت، یک تیوب خمیردندان حاوی زهر را تهیه کرد. مأموریت آلن دالس -رئیس دفتر آژانس اطلاعات مرکزی (سی.آی. اِی) این بود که راه این خمیر دندان زهرآلود را به خانه نخست‌وزیر کنگو باز کند. مأموریتی که گفته می‌شود آقای دالس از انجام آن سرباز زد و بنابر نوشته بی‌بی‌سی فارسی خمیردندان مرگ‌آور هم پس از پایان تاریخ مصرف از بستر آب‌های رودخانه کنگو سر درآورد. با ناکام ماندن این نقشه، تلاش کردند او را بدنام کنند.

مرگ
---

قتل پاتریس لومومبا به شکل مستقیم به تحرکات جنگ سرد و خواست بلژیک به ادامه سلطه بلژیک بر کنگو ارتباط داشت.

او در ۱۷ ژانویه ۱۹۶۱ با حمایت ضمنی دولت بلژیک تیرباران و پیکرش در گوری کم‌عمق دفن شد. سپس پیکر او را از گور خارج کرده و ۲۰۰ کیلومتر دورتر دوباره خاک کردند. بار دیگر او نبش‌قبر شد و پس از آنکه یک کمیسر پلیس بلژیکی به نام ژرار سوته (به همراه برادرش میشل) آن را با اره تکه‌تکه کرد، آن تکه‌ها را در اسید حل کردند تا جسد وی پیدا نشود و مدرکی برای ظلم دولت بلژیک نباشد. هیچ مراسم یادبودی هم برای او برگزار نشد.

مجسمه لومومبا در کینشاسا.
### ژرار سوته

در سال ۱۹۹۹ ژرار سوته که هنگام نابودی بقایای پیکر او حضور داشت و آن را مدیریت می‌کرد، اعتراف کرد که یک دندان او را برداشته است. او ادعا کرده بود که یک دندان دیگر و دو انگشت لومومبا را هم برداشته اما آنها پیدا نشده‌اند. در سال ۲۰۲۲، یک دندان با کلاهک طلا، تمام آنچه از بدن او باقی مانده بود، توسط بلژیک به جمهوری دموکراتیک کنگو و خانواده لومومبا بازگردانده شد.

تصاحب بقایای جسد قربانیان، رفتاری معمول از سوی استعمارگران اروپایی بود که بقایای اجساد را به عنوان غنیمت و به نشانه تحقیر مردمان دیگر ملت‌ها با خود به کشورشان می‌بردند.

پس از مرگ ژرار سوته، دختر او گفت که پدرش از اعتراف به کاری که مرتکب شده بود در رنج و عذاب بوده و این کار را به خواست دولت بلژیک انجام داده‌است. ولی در نامه‌ای به دولت بلژیک خواست که از خانواده لومومبا عذرخواهی شود.

### تحقیقات

در سال ۲۰۰۱ یک تحقیق نتیجه گرفت که در دهه ۱۹۶۰ هنجارهای تفکر سیاسی صحیح متفاوت بوده‌است. با وجود آن که هیچ سندی برای حکم قتل لومومبا پیدا نشده اما شماری از اعضای دولت وقت کنگو به دلیل شرایطی که به مرگ لومومبا منجر شده مسئولیت اخلاقی دارند. اما ۱۰ نفر از ۱۲ مظنون شناسایی‌شده، درگذشته‌اند و تحقیقات پس از یک دهه بسیار کند پیش می‌رود.

دادستان‌های بلژیکی قتل پاتریس لومومبا را جنایت جنگی می‌دانند.

یادمان
------

متن سرود بهاران خجسته باد در همدردی با همسر پاتریس لومومبا در سال ۱۳۳۹ نوشته شد. شاعر این چکامه عبدالله بهزادی است و کرامت‌الله دانشیان بخشی از این شعر را تبدیل به سرود کرد و اسفندیار منفردزاده آن را به اجرا درآورد. همچنین خیابانی در تهران به نام وی نامگذاری شد.

جستارهای وابسته
---------------

* موسی چمبه

منابع
-----

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  دیمین زین (۲ تیر ۱۴۰۱). «پاتریس لومومبا؛ چرا بلژیک دندان طلای قهرمان کنگو را پس می‌دهد؟». *بی‌بی‌سی فارسی*.
2. ↑  Boffey, Daniel (22 February 2019). "Reappearance of statue's missing hand reignites colonial row". *The Guardian*.
3. ↑  Coll, Steve (2013-04-29). "Remote Control" (به انگلیسی). The New Yorker. Retrieved 2019-08-14.
4. ↑  بی‌بی‌سی، امیر پیام. «پاتریس لومومبا؛ نخست‌وزیری که در اسید حل شد». *BBC News فارسی*. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۸-۱۴.
5. ↑  Perry, Imani (27 June 2022). "A Grisly Souvenir of Global Oppression". *The Atlantic*.
6. ↑  صالحی، انوش (۱۳۸۲). *راوی بهاران*. قطره. ص. ۲۱۷.
7. ↑  «خیابان پاتریس لومومبا · منطقه ۲، تهران، استان تهران، ایران». *خیابان پاتریس لومومبا · منطقه ۲، تهران، استان تهران، ایران*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۶-۲۳.

پیوند به بیرون
--------------

**پاتریس لومومبا**در پروژه‌های خواهر ویکی‌پدیا* در میان تصاویر و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
* در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
* در میان داده‌ها از ویکی‌داده

* پاتریس لومومبا؛ نخست‌وزیری که در اسید حل شد
* BBC On this day
* آیا سازمان اطلاعات خارجی بریتانیا در مرگ پاتریس لومومبا نقش داشت؟
* Speeches and writings by and about Patrice Lumumba, at *the Marxists Internet Archive*.
* Patrice Lumumba: 50 Years Later, Remembering the U.S.-Backed Assassination – video report by *دموکراسی نو!*
* SpyCast – ۱ دسامبر ۲۰۰۷: On Assignment to Congo-Peter chats with Larry Devlin, the CIA's legendary station chief in Congo during the 1960s.
* BBC Lumumba apology: Congo's mixed feelings.
* Mysteries of History Lumumba assassination.
* Lumumba and the Congo در یوتیوب Documentary of Lumumba's life and work in the Congo.
* BBC An "On this day" text. It features an audio clip of a BBC correspondent on Lumumba's death.

| * ن
* ب
* و
تئوری‌های توطئه |
| --- |
| فهرست تئوری‌های توطئه |
| مباحث اصلی | 
* کابال‌ها
* مدنی
* جنایی
* فریب
* جاسوسی
* داستان
* سیاسی
* محرمانگی
* جوامع مخفی
* افسانه محلی

 |
| روان‌شناسی | 
* قطبش نگرش
* ناهماهنگی شناختی
* تقویت عمومی
* جهت‌گیری تأییدی
* منبع کنترل
* هیستری جمعی
* پارانویا
* فرافکنی

 |
| مرگ‌ها وناپدیدشدن‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| ترور‌ها وحوادث اجتناب‌پذیر | 
* جفری چاسر (۱۴۰۰)
* شاهزادگان در برج (۱۴۸۳)
* کاسپار هاوزر (۱۸۳۳)
* ترور آبراهام لینکلن (۱۸۶۵)
* ترور آرشیدوک فرانتس فردیناند (۱۹۱۴)
* هوریشیو هربرت کیچنر (۱۹۱۶)
* مایکل کولینز (۱۹۲۲)
* سرگی کیروف (۱۹۳۴)
* ولادیسلاو سیکورسکی (۱۹۴۳)
* ژوزف استالین (۱۹۵۳)
* داگ هامرشولد (۱۹۶۱)
* پاتریس لومومبا (۱۹۶۱)
* جان اف. کندی (۱۹۶۳)
* مالکوم ایکس (۱۹۶۵)
* رابرت اف کندی (۱۹۶۸)
* مارتین لوتر کینگ جونیور (۱۹۶۸)
* ژوسلینو کوبیچک (۱۹۷۶)
* پاپ ژان پل اول (۱۹۷۸)
* اولاف پالمه (۱۹۸۶)
* ضیاءالحق (۱۹۸۸)
* راجیو گاندی (۱۹۹۲)
* وینس فاستر (۱۹۹۳)
* توپاک شکور (۱۹۹۶)
* دایانا، شاهدخت ولز (۱۹۹۷)
* خانواده سلطنتی نپال (۲۰۰۱)
* دیوید کلی (۲۰۰۳)
* یاسر عرفات (۲۰۰۴)
* الکساندر لیتویننکو (۲۰۰۶)
* بی‌نظیر بوتو (۲۰۰۷)

 |
| حملاتپرچم دروغین | 
* یواس‌اس *مین* (۱۸۹۸)
* آتشسوزی رایشتاگ (۱۹۳۳)
* پرل هاربر (۱۹۴۱)
* عملیات گلادیو
* یواس‌اس *لیبرتی* (۱۹۶۷)
* بمب‌گذاری در شهر اوکلاهما (۱۹۹۵)
* قتل‌عام پورت آرتور (۱۹۹۶)
* بمب‌گذاری آپارتمان روسیه (۱۹۹۹)
* حملات ۹/۱۱ (۲۰۰۱)
* بمب‌گذاری در قطار مادرید (۲۰۰۴)
* بمب‌گذاری‌های لندن (۲۰۰۵)
* حملات ۲۰۱۱ در نروژ
* پرواز شماره ۱۷ هواپیمایی مالزی (۲۰۱۴)
* حمله به حرم شاهچراغ (۲۰۲۲)

 |
| دیگر | 
* قحطی بزرگ ایرلند (دهه ۱۸۴۰)
* قتل‌عام ارامنه(۱۹۱۵–۲۳)
* انکار کشتار نانجینگ (۱۹۳۷–۳۸)
* انکار هولوکاست (دهه ۱۹۳۰–دهه ۴۰)
* مرگ آدولف هیتلر (۱۹۴۵)
* کودکان یمنی (۱۹۴۸–۵۴)
* رخداد گذرگاه دیتلوف (۱۹۵۹)
* مرلین مونرو (۱۹۶۲)
* نسل‌کشی کامبوج (۱۹۷۵–۷۹)
* مرگ الویس پریسلی (۱۹۷۷)
* Satanic ritual abuse (تهمت خون)
* کشتار خوجالی (۱۹۹۲)
* ام‌اس *استونی* (۱۹۹۴)
* نسل‌کشی در رواندا(۱۹۹۴)
* مرگ کرت کوبین (۱۹۹۴)
* کشتار سربرنیتسا (۱۹۹۵)
* اسامه بن لادن (۲۰۱۱)

 |

 |
| قرن شانزدهم/هفدهمانگلستان | 
* Babington Plot
* Bye Plot
* Essex's Rebellion
* Gowrie conspiracy
* توطئه باروت
* Main Plot
* Ridolfi plot
* Throckmorton Plot
* Popish Plot
* کریستوفر مارلو (۱۵۹۳)
* Shakespeare authorship question

 |
| نظم نوین جهانی | 
* گروه بیلدربرگ
* شورای روابط خارجی
* مکتب فرانکفورت
* فرودگاه بین‌المللی دنور
* عروپا
* سنگ‌های راهنمای جرجیا
* ایلومیناتی
* یهودیان
* *پروتکل بزرگان صهیون*
* فراماسون‌ها
* اتحادیه آمریکای شمالی
* یسوعیان
* واتیکان
* خانواده روتشیلد
	+ جرج سوروس
* محفل مخفی جمجمه و استخوان
* یاران
* کمیسیون سه‌جانبه

 |
| یوفوها | 

|  |  |
| --- | --- |
| عمومی | 
* ربودن بیگانه
* منطقه ۵۱
* مثلث برمودا
* مجستیک ۱۲
* مردان سیاه‌پوش
* بشقاب‌پرنده‌های نازی
* پروژه سرپو
* خزندگان فرازمینی

 |
| حوادث | 
* تونگوسکا (۱۹۰۸)
* ارواح راکت (۱۹۴۶)
* رازول (۱۹۴۷)
* مانتل (۱۹۴۸)
* چراغ ققنوس (۱۹۹۷)
* شیکاگو (۲۰۰۶)

 |

 |
| دولتایالات متحده | 
* فرود آپولو بر ماه
* هارپ
* جید هلم ۱۵ (۲۰۱۵)
* پروژه مونتاوک
* سورپرایز اکتبر (۱۹۸۰)
* آزمایش فیلادلفیا (۱۹۴۳)
* تیراندازی هوک سندی (۲۰۱۲)
* واقعه ویکو (۱۹۹۳)

 |
| سلامت، انرژیو محیط | 
* پسدمه
* سرکوب انرژی رایگان یا انرژی آزاد
* گرم‌شدن کره زمین
* ریشه ایدز
* انکار ایدز
* سارس (۲۰۰۳)
* فلوراید آب

 |
| دیگر | 
* پدیده ۲۰۱۲
* دستورالعمل ۲۱ (۱۹۹۲)
* توهم توطئه در مورد انجیل
* پرتقال کوکی (دهه ۱۹۷۰)
* تئوری‌های توطئه در جهان عرب
	+ نظریه حیوانات اسرائیل
	+ کوه معبد
* *دانشنامه توطئه*
* پل مرده‌است
* استخدام همجنسگرایان
* جهاد عشقی
* سرنگونی سوکارنو (۱۹۶۶)
* جیوه سرخ
* حادثه ولا (۱۹۷۹)

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
	+ 2
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* هلند
* لهستان
* سوئد

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* هنرمند موزیک‌برینز
* بایگانی ملی (ایالات متحده)
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |