**تیپ ۶۵ نیروهای ویژه هوابرد** (اختصاری نوهد N.O.H.E.D FORCE) یا **تیپ ۶۵ نوهد** معروف به *کلاه‌سبزهای ارتش ایران،* یکی از ۹ یگان تکاور نیروی زمینی ایران است که بهترین و زبده‌ترین پرسنل نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی از رسته های مختلف، جذب این تیپ می شوند و آموزش های تخصصی را زیر نظر بهترین مربیان ارتش فرا می گیرند، پیشینه شکل‌گیری آن به سال ۱۳۴۹ و تأسیس تیپ ۲۳ نیروهای ویژه هوابرد توسط سرلشکر خلبان منوچهر خسروداد بازمی‌گردد. این یگان در خلال جنگ ایران و عراق از یگان‌های نیروی زمینی ارتش بود و در عملیات‌های بیت‌المقدس و کربلای ۵ شرکت داشت.

  

تیپ ۶۵ نوهد در سال ۱۳۷۱ از لشکر ۲۳ تکاور مجزا شد و به‌طور رسمی تأسیس گردید. مأموریت اصلی این تیپ جنگ ناهمتراز تعریف شده‌است. یکی از ویژگی های بارز نیروهای این تیپ، صحبت کردن با لهجه و گویش های مختلف مناطق ایران و همچنین تسلط کامل به حداقل ۳ زبان خارجی می باشد. محل استقرار تیپ ۶۵ نوهد در افسریه شرق تهران، مسلط بر مسیر شرقی جاده سمنان و مسیر شمال‌شرقی جاده شمال می‌باشد. روی ساختمان مرکزی مقر اصلی در کنار آرم مخصوص این یگان جمله «آشیانه عقاب های آسمان» نقش بسته است

تاریخچه
-------

### نیروی زمینی شاهنشاهی

نخستین تلاش‌ها برای شکل‌دهی نیروهای مخصوص در ارتش شاهنشاهی ایران به سال ۱۳۳۲ بازمی‌گردد. در این سال ۱۰ نفر از کارکنان نیروی زمینی شاهنشاهی برای طی دوره چتربازی به کشور فرانسه و ۲ سال بعد در بازگشت به کشور، واحد چتربازی را پایه‌گذاری کردند. این واحد در سال ۱۳۳۸ به گردان چتربازی ارتقاء یافت. در همان سال تیپ ویژه هوابرد با شماره ۲۳ به نام «تیپ ۲۳ نیروهای ویژه» در قالب ۵ گردان عملیاتی، یک گردان پشتیبانی، یک دسته مخابرات، گروهان قرارگاه و آموزشگاه جنگ‌های نامنظم تشکیل شد. این یگان در سال ۱۳۴۹ به «تیپ ۲۳ نیروهای ویژه هوابرد» تغییر نام یافت و یک سال پس از آن، دو یگان دیگر به نام‌های «رهایی گروگان» و گروهان «عملیات روانی» نیز به ساختار تیپ ۲۳ اضافه شد. مقر اصلی این تیپ در پادگان نظامی باغ‌شاه (پادگان حر) قرار داشت.

### بعد از انقلاب ۱۳۵۷

پس از وقوع انقلاب، تصمیم فرماندهان ارتش بر حفظ این یگان و محول کردن مأموریت‌های خاص و ویژه به آن بود، بنابراین در درگیری‌های خوزستان، سیستان و بلوچستان و کردستان که در اوایل انقلاب ایران بسیار شایع بود، به‌طور فراگیر از این نیروها استفاده شد. پس از افشای طرح کودتای نوژه که بر طبق اعترافات عاملان آن قرار بود تعداد قابل توجهی از نیروهای این تیپ نیز در تهران وارد عمل شده و کنترل نقاط حساس را در اختیار بگیرند، حسن روحانی، نماینده وقت مجلس شورای اسلامی، در جلسه مورخ ۲۳ تیر ۱۳۵۹ درخواست انحلال این یگان را مطرح می‌کند که این امر با مخالفت مصطفی چمران، وزیر دفاع وقت مواجه شد.

### جنگ ایران و عراق

با شروع جنگ ایران و عراق نیاز به ارتقای اندازه این یگان به لشکر احساس شد، بنابراین لشکر ۲۳ تکاور تشکیل و مأموریت‌های مختلفی توسط این لشکر در طول جنگ ایران و عراق انجام گرفت، از جمله حضور تیپ ۶۵ این لشکر در عملیات بیت‌المقدس و عملیات کربلای ۵.

نیروهای نوهد در جنگ‌های چریکی و برون مرزی فعالیت داشتند. عملیات‌های تیپ نوهد بیشتر در خاک عراق انجام می‌شد، ولی در نبردهای کلاسیک نیز حضور داشتند. این یگان در این دوره درگیری‌های بسیاری با سازمان مجاهدین خلق و کومله در کردستان داشت. تیپ نوهد در کردستان و منطقه جنوب با مصطفی چمران عملیات‌های بسیاری انجام داد.

پس از پایان جنگ، نیاز به حضور یک یگان نیروی ویژه در کشور ایران احساس شد، بنابراین با دستور فرمانده کل قوا در سال ۱۳۷۰ تیپ ۶۵ (سومین تیپ از لشکر تکاور مشتمل به ۳ گردان ۷۴۵، ۷۴۸ و ۱۵۴) از لشکر ۲۳ تکاور جدا شد و به صورت یک تیپ مستقل درآمد. پس از جدایی، عنوان «تیپ ۶۵ نیروهای ویژه هوابرد» برای آن انتخاب شد و از سال ۱۳۷۱ فعالیت تخصصی خود را آغاز کرد. در همان زمان رنگ رسمی کلاه لباس سربازان، سبز انتخاب شد؛ که موجب شد این یگان در ارتش ایران «کلاه سبزها» لقب بگیرد. امروزه اغلب عملیات‌های این تیپ محرمانه است.

### مانور تهران

علی صیاد شیرازی با توجه به مأموریت‌های حساس نیروهای ویژه و عمدتاً برون مرزی تیپ ۶۵، پیشنهاد برگزاری یک مانور شهری را مطرح کرد، تا هم نتیجه آموزش‌های جدید این تیپ مشخص شود و هم توانایی نیروهای مخصوص این تیپ که پس از پایان جنگ در هیچ رزمایشی شرکت نکرده بود، محک زده شود، لذا در سال ۱۳۷۱ بنا بر تدابیر صیاد شیرازی چند نقطه در شهر تهران به عنوان اهداف این مانور تعیین شد و نیرو مخصوص‌های این تیپ موظف شدند تا بدون در اختیار داشتن هرگونه سلاحی، اهداف از پیش تعیین شده در تهران را در زمان مشخصی تسخیر کنند.

اهداف در نظر گرفته شده همچون برخی کلانتری‌ها، پاسگاه‌ها، تعدای از ادارات، بعضی از پادگان‌ها و حتی سازمان رادیو و تلویزیون آن زمان، که جزو اهداف از پیش تعیین شده بودند، به گونه‌ای انتخاب شده بودند که هم از حساسیت بالایی برخوردار بودند و هم در مواردی ورود به آن‌ها غیرممکن به نظر می‌رسید. این در حالی بود که در این مانور نیروهای شهری موظف شده بودند که از این محل‌ها در برابر هر نیروی متخاصمی، در طول برگزاری مانور به شدت محافظت کنند، که نیروهای مخصوص تیپ ۶۵ نوهد موفق شدند اهداف از پیش تعیین شده را در مدت زمانی کمتر از زمان تعیین شده به تسخیر خود درآورند. یکی از نقاط قوت نیرو مخصوص‌های تیپ ۶۵ در این مانور آموزش ویژه‌ای بود که به همت صیاد شیرازی و دیگر فرماندهان این تیپ، برای آن‌ها طراحی شده بود و این نیروهای مخصوص برای هرگونه نفوذ از بین بردن و تسخیر اهداف خود در عملیات‌های برون مرزی، از آن بهره‌مند بودند؛ آموزش‌هایی که طی آن نیروهای مخصوص این تیپ با لباس بومی هر منطقه و با لهجه و زبان خاص آن در پوششی از نیروهای محلی به اهداف مورد نظر، نفوذ کنند.

### آموزش به نیروهای مسلح

اصغر نوری جمشیدی و غلام خلیلی به همراه تعدادی دیگر از نیرو مخصوص‌های نوهد، دوره‌های اصلی و اولیه نیروی مخصوص را برای تعدادی از یگان‌های سپاه پاسداران برگزار کرد و آموزش‌های لازم را در پادگان حر که مقر سابق لشکر ۲۳ نوهد بود، به آن‌ها انتقال داد. به دلیل گروگان‌گیری‌ها در شهر، تیپ نوهد به شکل‌گیری واحد رهایی گروگان در نیروی انتظامی آموزش و کمک بسیاری انجام داد تا در سال ۱۳۷۴ یگان نوپو به شکل منسجم‌تری درآمد که کمیته بازنشستگان تیپ ۶۵ نوهد نیز در آموزش این نیروها، کمک بسیاری در ابتدای امر داشتند.

مانور عملیات رهایی گروگان تیپ ۶۵ نوهد
### اعزام به خلیج عدن

سرلشکر صالحی فرمانده وقت ارتش برخی از کماندوهای تیپ نوهد را به خلیج عدن اعزام کرد، تا در عملیات‌های نیروی دریایی ارتش حضور مستقیم داشته باشند.

### رهایی گروگان

با افزایش گروگان‌گیری‌ها در جهان نیاز به تشکیل تیم رهایی گروگان در نیروهای مسلح ایران احساس شد. در ایران نیز ابتدا این مأموریت به ارتش و تیپ ۶۵ نیروی ویژه هوابرد واگذار شد. آموزش‌های دوره رهایی گروگان ۱۸ ماه طول می‌کشد. بعد از اتمام تمامی دوره‌ها در تیپ ۶۵ فرد با آموزش دوره رهایی گروگان عضو یک واحد از تیم رهایی گروگان می‌شود.

Iranian Rangers equipped with a variety of weaponsنیروهای تیپ ۶۵ نوهد ارتش
### جنگ داخلی سوریه

علی آراسته؛ معاون هماهنگ‌کننده نیروی زمینی ارتش با اشاره به حضور مستشاری نیروی زمینی ارتش به خصوص تیپ ۶۵ به سوریه اظهار داشت: 

> تیپ ۶۵ جزئی از نیروی زمینی ارتش است و ما از تیپ ۶۵ و هم یگان‌های دیگر به عنوان مستشار به سوریه نیرو اعزام می‌کنیم و این اعزام مختص تیپ ۶۵ تکاوری نیست و الان در آنجا مستشاران تیپ ۶۵ حضور دارند.
> 
>

دوره‌های آموزشی
---------------

### مفاد آموزشی

عمده‌ترین دوره‌های آموزشی در این تیپ عبارتند از:

* دوره تخصصی الکترونیک و مخابرات
* ورزش‌های رزمی مانند جودو، کاراته
* دوره آموزش تک تیرانداز
* دوره سقوط آزاد
* دوره رهایی گروگان
* تروریست و ضد تروریست
* دوره جنگ شهری
* دوره کوهستان
* جنگ‌های نامنظم
* دوره پاراگلایدر
* دوره پاراموتور
* دوره چریکی
* دوره غواصی و نجات غریق
* بهداری و عملیات روانی
* خنثی‌سازی بمب

### مدت آموزش

در طول دوره آموزشی تیپ ۶۵ نوهد، ۵ آموزش عمده به نیروها داده می‌شود، که شامل: ۱-آموزش‌های ویژه تخریب ۲-اطلاعات و عملیات ۳-بهداری ۴-مخابرات ۵-سلاح‌های انفرادی و جمعی می‌باشد. در کنار این ۵ زمینه اصلی، آموزش‌های تخصصی‌تری که به «دوره نوهد» معروف می‌باشند و مدتی ۹ ماهه را به خود اختصاص می‌دهد، نیز به فراگیران داده می‌شود. در مرحله بعد، نیروهای برتر انتخاب شده و جهت آموزش دوره رهایی گروگان معرفی می‌شوند، که این دوره نیز ۳۲۶ ساعت به درازا می‌انجامد.

جستارهای وابسته
---------------

* نوپو
* تیپ ۵۵ هوابرد
* یگان تکاور صابرین
* دانشگاه افسری امام علی

منابع
-----

1. ↑  نمایش آخرین دستاوردهای دفاعی کشور در مراسم روز ارتش/ از جنگنده‌های تیزپرواز تا موشک‌های بالستیک *خبرگزاری مهر*
2. ↑  «اعزام مستشاری تکاوران تیپ ۶۵ نوهد به سوریه / تکاوران نیروی زمینی در سوریه مستقر شدند». خبرگزاری تسنیم. ۱۶ فروردین ۱۳۹۵.
3. ↑  «دیدار فرمانده تیپ ۶۵ نیروهای ویژه با ۵ خانواده شهید در پاکدشت». خبرگزاری تسنیم. ۲۷ فروردین ۱۴۰۲.
4. ↑  «آشنایی با نیروهای ویژه هوابرد ارتش/ تیپ نوهد جزو ۱۰ نیروی قدرتمند کماندویی دنیا». ایرنا. ۱۵ مهر ۱۳۹۲.
5. ↑  «مأموریت‌ها و تسلیحات مورد استفاده تیپ ۶۵ نوهد از گذشته تا به امروز». خبرگزاری دفاع.
6. ↑  تیپ ۶۵ نوهد بایگانی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine *وبگاه ارتشی*
7. ↑  «فرمانده جدید تیپ ۶۵ نوهد نیروی زمینی ارتش منصوب شد». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۴ آذر ۱۳۹۸.
8. ↑  ورود سلاح‌های جدید تک‌تیرانداز و جلیقه ضدگلوله ایرانی به سازمان رزم تکاوران ارتش *خبرگزاری مشرق*
9. 1 2  تیپ نوهد سلاح هوشمند ایران در برابر دشمنان *باشگاه خبرنگاران جوان*
10. ↑  عوامل کودتای نوژه بازداشت شدند بایگانی‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine *تاریخ ایرانی*
11. ↑  روحانی: تیپ «نوهد» خطرناک است آن را منحل کنید بایگانی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۸ توسط Wayback Machine *دولت بهار*
12. ↑  Sepehr Zabir (۲۰۱۱)، *The Iranian Military in Revolution and War*، New York: Routledge، ص. ۱۹۶، شابک ۹۷۸-۰-۴۱۵-۶۱۷۸۵-۷
13. ↑  «ارتفاعات صخره‌ای لک لک سردشت». بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۵.
14. ↑  تشکر دکتر چمران از ارتشی‌ها
15. ↑  «چریک، نیروی خستگی ناپذیر ولایت». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۵.
16. 1 2  چگونه تهران 2 ساعته توسط کلاه سبزها تسخیر شد
17. ↑  «نوپو»؛ سرزمین ناشناخته ناجا/مهارت «هدف‌گیری و شلیک در ۳ ثانیه» و تسلط به «تمام گویش‌ها» خبرگزاری تسنیم
18. ↑  کماندوهای «نوهد» به خلیج عدن می‌روند
19. ↑  کلاه سبزها
20. ↑
21. ↑  غلامرضا خلیلی شهانقی (۱۳۸۱)، *آوای پنهانی*، به کوشش اورمزد گلیاری.، تهران: انتشارات رابعه، شابک ۹۶۴-۷۷۶۹-۰۳-۲
22. ↑  «تجهیز تکاوران تیپ 65 به سلاح تک تیرانداز + عکس». مشرق نیوز. ۲۰۱۶-۰۴-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۳-۱۶.
23. ↑  کلاه سبزهای تیپ ۶۵ نوهد چه کسانی هستند؟ *خبرگزاری الف*
24. ↑  آشنایی با نیروهای ویژه هوابرد ارتش بایگانی‌شده در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine *ایرنا*

پیوند به بیرون
--------------

* تصاویری از نیروهای تیپ نوهد

| * ن
* ب
* و
 نیروهای ویژه ایران |
| --- |
| ارتش جمهوری اسلامی ایران | 

|  |  |
| --- | --- |
| نیروی زمینی | 
* لشکر ۲۳ تکاور
* لشکر ۵۸ تکاور
* تیپ ۲۵ تکاور
* تیپ ۳۵ تکاور
* تیپ ۴۵ تکاور
* تیپ ۵۵ هوابرد
* تیپ ۶۵ نوهد

 |
| نیروی دریایی | 
* تیپ یکم تفنگداران دریایی ایران
* تیپ دوم تفنگداران دریایی ایران
* تیپ سوم تفنگداران دریایی ایران
* تیپ چهارم تفنگداران دریایی ایران
* گردان تکاوران دریایی بوشهر

 |

 |
| سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | 
* نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
* تیپ نیروی ویژه صابرین
* تیپ نیروهای ویژه تکاوری اباعبدالله
* تیپ ۶۶ نیروهای ویژه هوابرد

 |
| فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران | 
* یگان‌های ویژه
	+ نوپو
	+ یگان زینبی
	+ اسواران
	+ مرکز تربیت و عملیات سپکا

 |

| * ن
* ب
* و
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران |
| --- |
| قرارگاه‌های منطقه‌ای | 
* شمال غرب
* غرب
* جنوب غرب
* شمال شرق
* جنوب شرق

 | نشان نیروی زمینی ارتش ایران |
| فرماندهی‌های آمادی | 
* مرکزی آبیک
* منطقه ۱ کرمانشاه
* منطقه ۲ شیراز
* منطقه ۳ تهران
* منطقه ۴ مراغه
* منطقه ۵ مشهد
* منطقه ۶ دزفول
* منطقه ۷ کرمان

 |
| مراکز آموزشی | 
* دانشگاه افسری امام علی

|  |  |
| --- | --- |
| عمومی | 
* ۰۱ تهران
* ۰۲ پرندک
* ۰۳ عجب‌شیر
* ۰۴ بیرجند
* ۰۵ کرمان
* ۰۶ تهران (درجه‌داری)
* ۰۷ کازرون
* ۰۸ خاش

 |
| تخصصی | 
* پشتیبانی تهران
* بهداشت و درمان تهران
* مخابرات تهران
* پیاده شیراز
* زرهی شیراز
* مهندسی رزمی بروجرد
* تکاور لشگرک
* توپخانه اصفهان

 |

 |
| پایگاه‌های هوانیروز | 
* مرکز آموزشی اصفهان
* پایگاه یکم رزمی کرمانشاه
* پایگاه دوم مسجدسلیمان
* پایگاه سوم کرمان
* پایگاه چهارم اصفهان
* پایگاه پنجم مشهد
* پایگاه ششم تبریز
* پایگاه آبیک
* پایگاه زاهدان

 |
| ساختار سازمانی | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| لشکرها(قرارگاه تاکتیکی) | 

|  |  |
| --- | --- |
| پیاده | 
* ۲۱ آذربایجان
	+ تیپ ۱۲۱ تبریز
	+ تیپ ۲۲۱ مراغه
	+ تیپ ۳۲۱ مرند
* ۲۸ کردستان
	+ تیپ ۱۲۸ سنندج
	+ تیپ ۲۲۸ سقز
	+ تیپ ۳۲۸ مریوان
* ۳۰ بیرجند
	+ تیپ ۱۳۰ بجنورد
	+ تیپ ۲۳۰ گرگان
* ۶۴ ارومیه
	+ تیپ ۱۶۴ پیرانشهر
	+ تیپ ۲۶۴ سلماس
	+ تیپ ۳۶۴ مهاباد
* ۷۷ خراسان
	+ تیپ ۱۷۷ تربت حیدریه
	+ تیپ ۲۷۷ قوچان
	+ تیپ ۳۷۷ مشهد
* ۸۴ لرستان
	+ تیپ ۱۸۴ خرم‌آباد
	+ تیپ ۲۸۴ نفت‌شهر

 |
| زرهی | 
* ۱۶ قزوین
	+ تیپ ۱۱۶ قزوین
	+ تیپ ۲۱۶ زنجان
	+ تیپ ۳۱۶ همدان
* ۸۱ کرمانشاه
	+ تیپ ۱۸۱ اسلام‌آباد غرب
	+ تیپ ۲۸۱ بیستون
* ۸۸ زاهدان
	+ تیپ ۱۸۸ زاهدان
	+ تیپ ۲۸۸ خاش
	+ تیپ ۳۸۸ ایرانشهر
* ۹۲ اهواز
	+ تیپ ۱۹۲ اهواز
	+ تیپ ۲۹۲ دزفول
	+ تیپ ۳۹۲ دشت‌آزادگان

 |
| تکاور | 
* ۲۳ پرندک
	+ تیپ ۱۲۳ قصر شیرین
	+ تیپ ۲۲۳ پرندک
* ۵۸ شاهرود
	+ تیپ ۱۵۸ شاهرود
	+ تیپ ۲۵۸ نهبندان

 |

 |
| تیپ‌ها و گروه‌هایمستقل | 

|  |  |
| --- | --- |
| پیاده | 
* ۴۰ سراب
* ۴۱ قوشچی

 |
| مکانیزه | 
* ۷۱ سرپل‌ذهاب
* ۷۲ دوکوهه

 |
| زرهی | 
* ۳۶ میانه
* ۳۷ شیراز
* ۳۸ تربت جام

 |
| تکاور | 
* ۲۵ تبریز
* ۳۵ کرمانشاه
* ۴۵ شوشتر
* ۵۵ شیراز
* ۶۵ تهران

 |
| توپخانه | 
* ۱۱ مراغه
* ۲۲ شهرضا
* ۳۳ سنندج
* ۴۴ اصفهان
* ۵۵ اصفهان
* ۸۴۰ موشکی کاشان
* ۹۹ پدافند هوایی پرندک

 |
| مهندسی رزمی | 
* ۴۱۱ بروجرد
* ۴۲۲ اهواز
* ۴۳۳ ارومیه
* ۴۴۴ مشهد
* ۴۵۵ کرمان

 |
| سایر گروه‌ها | 
* ۴۰۱ مخابرات تهران
* ۴۰۴ مخابرات کرمانشاه

 |

 |

 |
|  |