**تالاب عینک** (گیلکی: eèynɵk Sɵl) یا **دریاچه عینک** یا **مرداب عینک** تالابی‌ست طبیعی که در منطقه ۴ شهر رشت واقع است از شرق به تقاطع غیرهمسطح شهدای گمنام از شمال به بلوار شهید افتخاری از جنوب به پارک دانشجو و مناطق مسکونی غیرمجاز و از غرب به شرکت دخانیات رشت محدود است. این تالاب بزرگترین تالاب شهری ایران و دومین تالاب بزرگ استان گیلان است. این تالاب به دلیل آن که در عکس‌های هوایی شبیه عینک است به این نام خوانده می‌شود. این مرداب از مناطق گردشگری مهم شهر رشت محسوب می‌شود. محیط آن ۱۲ کیلومتر و پهنه آبی آن ۴۴ هکتار و حریم و پهنه ساحلی و خشکی آن ۱۶۳ هکتار است. این تالاب تاکنون از سوی سازمان حفاظت محیط زیست ایران تحت پوشش کنوانسیون رامسر قرار نگرفته‌است؛ و وضعیت نامناسب زیست‌محیطی دارد.

طرح اکو-توریسم عینک رشت
-----------------------

### طرح پیشنهادی سازه‌های بتنی شناور

#### با کاربری‌های ویلا، رستوران و جزیره شناور سازگار با محیط زیست در جهت توسعه پایدار شهر رشت

مدت هاست که سازه‌های شناور در عرصه‌های مختلفی در ایران به کار گرفته شده‌اند اما اندک اند مهندسانی که توانایی طراحی، ساخت و اجرای اینچنین اسکله‌ها را می‌دانند.

وجود این سازه‌های شناور در تالاب باعث چند برابر شدن زیبایی آن و فعال ساختن استعدادهای بالقوه توریستی در تالاب عینک می‌شود که گوشه‌ای از آن‌ها فعالیت‌های تفریحی چون ماهیگیری، قایقرانی، رستوران‌های شناور و … است.

### فاز اول

در سال ۱۳۷۸ پارک دانشجو به مساحت پنج هکتار (سه هکتار آبی و دو هکتار خشکی) در طرح گردشگری عینک رشت احداث شد.

### فاز دوم

فاز دوم طرح گردشگری تالاب عینک رشت در سطح ۱۶۰ هکتار آبی-خاکی اجرا خواهد شد. در این طرح کاربری‌های زیادی از قبیل هتل، رصدخانه، قایقرانی، ماهیگیری، کمپینگ، فضاهای گردشگری و غیره پیش‌بینی شده‌است.

اکوسیستم
--------

تالاب عینک ویژگی خاص یک اکوسیستم زنده درون‌شهری است و در کریدور پروازی پرندگان مهاجر قرار دارد و قابلیت آن را دارد که بخشی از پرندگان مهاجر این تالاب را به عنوان زیستگاه خود انتخاب کرده که نمونه این موضوع در تالاب مصنوعی که درحومه لندن برای مشاهده پرندگان و آموزش محیط زیست به کودکان به‌نام «دبلیو دبلیو تی» مشهور است و از معروف‌ترین مراکز اکوتوریستی اروپا بوده، قابل مشاهده است.

### پوشش گیاهی

شواهد در خصوص پوشش گیاهی نشان می‌دهد، حوزه مذکور سابقاً از تنوع و مرغوبیت زیادی بر خوردار بوده که در دهه‌های گذشته از این پوشش کاسته شده‌است. در گذشته نه چندان دور حاشیه این تالاب از انواع درختان و نیز گونه‌های انار وحشی، ازگیل، خیزران، گالی و ارملک پوشیده بود که رشد و توسعه ناموزون شهری در چند دهه گذشته موجب تغییر این اکوسیستم شده به‌طوری‌که بسیاری از این گونه‌ها هم‌اکنون از بین رفته‌است.

### پرندگان مهاجر

در اسفند ۱۳۹۵ با اعلام بررسی، پایش و تصویربرداری مرکز آموزش محیط زیست تالاب عینک وابسته به شهرداری رشت حضور بیش از ۳۶ گونه از پرندگان از جمله گونه‌های با ارزش و حتی در خطر انقراض مانند پلیکان خاکستری و باکلان کوچک همچنین پرندگانی از جمله اگرت (قار) کوچک، باکلان بزرگ، حواصیل شب، پلیکان پاخاکستری، چرخ‌ریسک سر آبی، اردک سرحنایی و بسیاری پرندگان مهاجر و بومی در تالاب عینک و در قلب شهر رشت به عنوان بزرگترین تالاب با قرارگیری کل محیط تالاب در محدوده رسمی شهر مورد تأیید قرار گرفت. پس برکناری محمدعلی ثابت قدم شهردار وقت رشت دوباره نظارت و حفاظت از این تالاب رها شد و در اردیبهشت ۱۳۹۷ اعلام شد این تالاب با سومدیریت شرکت آب منطقه ای گیلان و اداره کل محیط زیست گیلان در حال خشک شدن کامل است و هیچ‌کدام از ۲۷ گونه پرندگان بعضاً در حال انقراض به این تالاب مهاجرت نکردند.

### فاجعه آفت مهاجم سنبل آبی

پاکسازی تالاب عینک از گیاه مهاجم سنبل آبی در تابستان ۱۳۹۵
رشد مخرب گونه غیر بومی سنبل آبی سبب ایجاد فاجعه زیست‌محیطی در نیمه غربی این تالاب شده و بخشی اعظم تالاب (از دخانیات گیلان تا انتهای پارک دانشجو) از تالاب در آستانه نابودی کامل قرار دارد. در پی این فاجعه در فرودین ماه ۱۳۹۵ قربانعلی محمد پور مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان با عدم مسئولیت‌پذیری این فاجعه پیگیری این فاجعه از وظایف شهرداری منطقه ۴ رشت و تشکل‌های مردم نهاد دانست، و اقدامات اجرایی این سازمان برای گونه مهاجم سنبل آبی را تنها محدود به تالاب انزلی نمود. در پی این اظهارات ۲ مؤسسه مردم‌نهاد رشت (مؤسسه محیط زیستی سرزمین ایده‌آل ما و مؤسسه سبزکاران) با توجه به شانه خالی کردن نماینده سازمان حفاظت محیط زیست ایران در گیلان با امکاناتی اندک و تنها دو قایق شروع به برداشت گونه مهاجم و پاک‌سازی محدود این تالاب کردند. پس از این انتقادات و جلسات اداره کل پدافند غیرعامل استانداری گیلان مسئولین اداره حفاظات کل محیط زیست گیلان در کنار سایر دستگاه‌ها در برنامه پاکسازی این تالاب مشارکت کردند. شرکت آب منطقه‌ای گیلان با وجود مسئولیت قانونی در حفظ پهنه آبی این تالاب هیچ مشارکتی در احیا و پاکسازی این تالاب ندارد. در مرداد ماه ۱۳۹۵ پاکسازی تالاب از سنبل آبی اعلام شد، عدم بروز مجدد سنبل آبی نیازمند پایش منظم پهنه آبی تالاب است. اما متأسفانه با سو مدیریت مدیران جدید استانی و شهری رشت این تالاب رها شد و در سال ۱۳۹۷ در وضعیتی بسیار بد و در معرض خشک شدن کامل قرار گرفت.

### دیگر عوامل تخریب محیط زیست تالاب

در دی ماه ۱۳۹۵ شهردار منطقه ۴ رشت اعلام کرد بخش‌هایی از تالاب در میان خانه‌ها اطراف و هجوم کوچه‌ها به سمت تالاب در حال از بین رفتن و خشک شدن است. این قسمت از تالاب به دلیل وجود زباله، نخاله ساختمانی در حال نابودی است حتی برخی بناهای غیرمجاز در حال یا ساخته‌شده توسط افراد مهاجر غیر بومی با تخریب تالاب و پر شدن بخشی از تالاب ساخته‌شده‌اند. علاوه بر این برخی در نزدیک‌ترین فاصله ممکن دست به نشانه‌گذاری و سنگ‌چین کردن محوطه موردنظر خود به‌عنوان ملک شخصی زده‌اند که تصرف حریم قانونی دولت و حریم تالاب است. تاکنون برخورد قانونی با این دست اندازی‌ها به حریم تالاب صورت نگرفته‌است.

* احداث سه دهنه پل خاکی و سنتی (فاقد پایه) و تکه‌تکه شدن تالاب به چهار قسمت مجزا
* انقراض گونه نیلوفر آبی به علت رشد گونه مهاجم سنبل آبی
* تخلیه روزانه و شبانه نخاله‌های ساختمانی و صنعتی و لاستیک در تالاب
* ساخت و ساز غیرمجاز در حریم قانونی دولت و حاشیه این تالاب طبیعی
* وجود دو نوع گیاه پیش رونده آبزی از نوع گیاه "لی "و "نی "در داخل استخر موجب کم شدن مساحت استخر و کدر شدن آب تالاب می‌شوند.
* مرگ و میر گسترده ماهیان به دلیل انفجار جمعیتی سرخس آزولا در پهنهٔ این تالاب.
* ورود مسقیم فاضلاب و پساب‌های صنعتی و شهری به تالاب.
* کاهش شدید پرندگان مهاجر
* برگزاری نمایش عملیات‌های جنگی همراه با آلودگی صوتی و زیست‌محیطی و رهاسازی سوخت‌های فسیلی تسلیحات نظامی و پوکه‌ها در تالاب
* عدم وجود ایستگاه محیط بانی سازمان محیط زیست.
* عدم قرارگیری در کنوانسیون رامسر

مالکیت
------

از بزرگ‌ترین معضلات تالاب رو به نابودی عینک مالکیت آن است متولی فعلی پهنه آبی این تالاب شهری شرکت آب منطقه‌ای گیلان است که چندی است در حال لایروبی بخش‌هایی از این تالاب بدون ملاحظه‌های زیست‌محیطی و حفظ اکوسیستم آن است. ۲۰ سال است که از طرح‌های متعدد گردشگری تالاب عینک توسط مشاوران و سرمایه‌گذاران متعدد می‌گذرد، اما هیچ گونه اتفاقی برای این تالاب نیفتاده و هنوز بلاتکلیف بوده و در حال تخریب است. متولی و مالک کل پهنه خشکی این تالاب شهرداری رشت بخشی از پهنه آبی در زمان سعادتی، استاندار وقت طی تفاهم‌نامه‌ای با سازمان آب منطقه‌ای برای ساخت موزه دفاع مقدس در اختیار بنیاد حفظ و آثار ارزش‌های دفاع مقدس قرار گرفت اما همچنان پهنه خشکی این بخش هم در مالکیت شهرداری رشت است با توافق شهرداری و سپاه قدس گیلان پروژه دهکده مقاومت پارک موزه دفاع مقدس به زمینی وسیع در بلوار خلیج فارس شهر رشت منتقل شد. اخیراً مذاکراتی توسط شهرداری و شورای شهر رشت با سرمایه‌گذارانی از کشورهای سوئد و ترکیه انجام شده، اما مشکلات مالکیت سطوح آبی و خشکی، مانع عقد قرارداد برای به‌سازی و سرمایه‌گذاری شده‌است.

شرکت آب منطقه‌ای گیلان خود را به عنوان متولی پهنه آبی می‌داند، درصورتی که تالاب در دل شهر قرار گرفته و متولی آن می‌بایستی شهرداری رشت باشد به جهت حفظ ونگهداری و زیباسازی پهنه خشکی تالاب است. در اردیبهشت ۱۳۹۷ اعلام شد سو مدیریت و برداشت بی‌رویه آب توسط شرکت آب منطقه ای گیلان از یک تالاب شهری این تالاب را به ورطه نابودی کشانده و سبب خشک شدن فصلی و دوری پرندگان مهاجر در حال انقراض از این تالاب شده و سازمان محیط زیست ایران منفعلانه شاهد نابودی این تالاب است.

منابع
-----

1. ↑  «هیئت قایقرانی رشت». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۷.
2. ↑  «چشم عینک در حال کور شدن است». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ دسامبر ۲۰۱۴.
3. ↑  شهرداری رشت. «بروشور طرح ساماندهی تالاب عینک».
4. ↑  «تالاب عینک، رشت».
5. ↑  «طرح گردشگری عینک رشت در سطح 160 هکتار آبی – خاکی اجرا می شود». خبرگزاری مهر. ۱۸ خرداد ۱۳۹۳. دریافت‌شده در ژوئن ۸, ۲۰۱۴.
6. 1 2  «عینک تالاب فراموش شده شهر رشت». سازمان محیط زیست. ۲۶ خرداد ۱۳۹۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اوت ۲۰۱۴.
7. ↑  «نگاهی به بیش از 36گونه پرنده در بزرگترین تالاب شهری ایران». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ مارس ۲۰۱۷.
8. 1 2 3
9. ↑  «سنبل‌های آبی روی تالاب عینک». رشت رؤیایی. ۲۶ اسفند ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ مه ۲۰۱۶.
10. ↑  «جان تالاب‌های گیلان در دست سنبل آبی/مهمان ناخوانده خطر ساز شد». خبرگزاری مهر.
11. ↑  «مدیر کل حفاظت محیط زیست گیلان: دربارهٔ نابودی تالاب عینک باید شهرداری پاسخگو باشد».[*پیوند مرده*]
12. ↑  «دربارهٔ نابودی تالاب عینک باید شهرداری پاسخگو باشد». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ آوریل ۲۰۱۶.
13. ↑  «شیرزاد گفت: به جای دامن زدن به اختلاف و شانه خالی از مسئولیت باید فکری اساسی برای رفع مشکل کنند». خبرگزاری فارس.
14. ↑  «دیگر نمی‌توانیم منتظر جلسات ادارات بمانیم». رشت رؤیایی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۶.
15. ↑  «رضا رسولی: اعتبار زنده‌سازی تالاب عینک در بودجه ۹۵ شهر رشت/ سنبل‌های آبی از سطح تالاب جمع خواهد شد».[*پیوند مرده*]
16. ↑  «حمله همگانی به گیاه مهاجم سنبل آبی در تالاب عینک». محیط زیست گیلان. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ اوت ۲۰۱۶.
17. ↑  «تالاب عینک رشت در خطر نابودی است».
18. ↑  «شیرزاد: نبودن آب منطقه‌ای گیلان در کنار مردم جای سؤال دارد/رسولی: برای مبارزه با سنبل آبی نیاز به جنگ ۱۵ساله داریم/صابر: دستگاه‌های دولتی عزم مردم را الگوی خود قرار دهند».
19. ↑  «واکنش آب منطقه‌ای گیلان به اظهارات شیرزاد».
20. ↑  «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ اوت ۲۰۱۶.
21. ↑
22. ↑  «بخشی از تالاب عینک در حال خشک شدن است». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ مارس ۲۰۱۷.
23. ↑  «تخلیه نخاله‌های ساختمانی و صنعتی در تالاب عینک رشت + تصاویر».
24. ↑  «غبار فراموشی بر تالاب عینک رشت/ طبیعت منطقه درحال تخریب است».
25. ↑  یادکرد خالی (کمک)
26. ↑  «پیدا شدن تانک جنگ جهانی اول در آبگیر عینک رشت+تصاویر و تکذیبیه». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۱۵.
27. ↑  «انعقاد توافق‌نامه با سپاه قدس در مورد احداث پارک موزه و دهکده مقاومت». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ آوریل ۲۰۱۶.
28. 1 2  [www.shomalnews.com/view/61864/تالاب عینک در چند قدمی نابودی است / «تالاب عینک در چند قدمی نابودی است»] مقدار `|نشانی=` را بررسی کنید (کمک). شمال نیوز. ۳ خرداد ۱۳۹۱.

* «۲۰ سال بلاتکلیفی طرح گردشگری مرداب عینک». همشهری آنلاین. ۷ شهریور ۱۳۸۸. دریافت‌شده در ۱۴ مهر ۱۳۹۰.

| * ن
* ب
* و
تالاب‌های ایران |
| --- |
| 
* آجی‌گل
* آلاگل
* آلماگل
* استیل
* انزلی
* پریشان
* تنگلی
* چغاخور
* زردابه
* شادگان
* عینک
* کیاکلایه
* گندمان
* میقان
* هشیلان
* قره‌گل

 |



| * ن
* ب
* و
استان گیلان |
| --- |
| مرکز | 
* رشت

 | موقعیت استان گیلان در ایران.موقعیت استان گیلان در ایران.رشت.بندر انزلی.
ماسوله.
 |
| شهرستان‌هاو شهرها | 

|  |  |
| --- | --- |
| شهرستان املش | 
* املش
* رانکوه

 |
| شهرستان آستانه اشرفیه | 
* آستانه اشرفیه
* کیاشهر

 |
| شهرستان آستارا | 
* آستارا
* لوندویل

 |
| شهرستان بندر انزلی | 
* بندر انزلی

 |
| شهرستان فومن | 
* فومن
* ماسوله، ماکلوان

 |
| شهرستان لاهیجان | 
* لاهیجان
* رودبنه

 |
| شهرستان لنگرود | 
* لنگرود
* چاف و چمخاله
* کومله
* اطاقور
* شلمان

 |
| شهرستان ماسال | 
* ماسال
* بازارجمعه

 |
| شهرستان رشت | 
* رشت
* خمام
* خشکبیجار
* کوچصفهان
* لشت نشا
* سنگر

 |
| شهرستان رضوانشهر | 
* رضوانشهر
* پره‌سر

 |
| شهرستان رودبار | 
* رودبار
* بره‌سر
* جیرنده
* لوشان
* منجیل
* رستم‌آباد
* توتکابن

 |
| شهرستان رودسر | 
* رودسر
* چابکسر
* کلاچای
* رحیم‌آباد
* واجارگاه

 |
| شهرستان شفت | 
* شفت
* احمدسرگوراب

 |
| شهرستان سیاهکل | 
* سیاهکل
* دیلمان

 |
| شهرستان صومعه‌سرا | 
* صومعه‌سرا
* گوراب زرمیخ
* مرجغل

 |
| شهرستان تالش | 
* هشتپر
* اسالم
* چوبر
* حویق
* لیسار

 |

 |
| دیدنی‌ها | 
* آبشار لاتون
* آبشار لونک
* اسپیه مزگت
* بازار رشت
* باغ محتشم
* بام سبز لاهیجان
* بقعه شیخ زاهد گیلانی
* پارک جنگلی بی‌بی یانلو
* پل انزلی
* پل غازیان
* پناهگاه حیات وحش لوندویل
* تالاب انزلی
* تالاب استیل
* تالاب عینک
* تپه مارلیک
* تله‌کابین حیران
* تله‌کابین لاهیجان
* خلشکوه
* خلوپشت
* روستای داماش
* ساحل رامدشت
* سلانسر
* شیطان‌کوه
* فومن
* قروق
* قلعه بندبن
* قلعه رودخان
* کاخ میان‌پشته
* ماکلوان
* گردنه حیران
* گیسوم
* ماسوله
* مریان
* مناره انزلی
* موج‌شکن انزلی
* موج‌شکن غازیان
* موزه رشت
* موزه میراث روستایی گیلان

 |
| مرتبط | 
* آثار تاریخی
* آموزش عالی
* ادراک عامیانه و ادبی از هویت مردم گیلان
* ارمنی‌های گیلان
* اقتصاد
* پوشش منطقه خزر
* تاریخ
* تقسیمات سیاسی
* جغرافیا
* جمعیت‌شناسی
* روابط بین جنسیت‌ها در گیلان
* زبان گیلکی
* صدا و سیما
* طبیعت
* فولکلور
* گروه‌های قومی
* مذهب دیلمیان
* معماری روستایی
* موزه‌ها
* نسبت‌های خانوادگی و ازدواج در گیلان
* نوروزبل
* هنر
* ورزش

 |

| * ن
* ب
* و
بحران آب در ایران |
| --- |
| عوامل و شرایط | 
* آبیاری در ایران
* آلودگی آب
* جمعیت‌شناسی ایران
* حقابه ایران از هیرمند
* سیاست آب در خاورمیانه
* فهرست سدهای ایران
* فهرست کشورها بر پایه مجموع منابع تجدیدپذیر آب
* ملی کردن آب‌های کشور
* میزان بارش استان‌های ایران
* میزان بارش مراکز استان‌های ایران
* هیدرولوژی و منابع آبی فلات ایران

 |  |
| پیامدها | 
* بحران ریزگردهای استان خوزستان
* بحران ریزگردهای استان کرمانشاه
* جیره‌بندی آب در ایران
* قطع برق در ایران
* گرد و غبار در ایران
* اعتراضات ۱۴۰۰ خوزستان

 |
| منابع در معرض خطر | 
* تالاب انزلی
* تالاب شادگان
* تالاب عینک
* تالاب هشیلان
* دریاچه ارومیه
* دریاچه بختگان
* دریاچه هامون
* تالاب گاوخونی
* رود قره‌سو
* زاینده‌رود
* زرجوب
* سد امیرکبیر
* سد لار
* سد لتیان
* سرآب نیلوفر
* کارون
* گوهررود
* هامون جازموریان
* هورالعظیم

 |
| طرح‌های انتقال آب | 
* طرح انتقال آب بهشت‌آباد
* انتقال آب الیگودرز به قم
* طرح انتقال آب از مازندران به سمنان
* طرح‌های انتقال آب دریا به فلات مرکزی ایران

 |
| حرکت‌های فرهنگی و اجتماعی | 
* بوکه بارانه
* زنجیره انسانی حمایت از کارون
* *مادرکشی*

 |