**بید لباس** یا **پشموانه** نوعی حشره از راستهٔ پولک‌بالان است.

حشرهٔ بید لباس، پروانهٔ کوچکی با نام علمی Tineola bisselliella به رنگ زرد که طول بدن آن معمولاً ۱۲-۹ میلی‌متر است. پروانه‌های ماده در طول ۳-۲ هفته از عمر خود در حدود صد تخم در محل تاخوردگی‌های فرش یا سایر منسوجات پشمی می‌گذارند. تخم‌های این پروانه در یکی از مراحل عمر خود به‌صورت «لارو» درمی‌آیند. اگر خسارات حاصل از بید روی پشم باشد و متوجه شویم خسارات توسط بید بالغ صورت نگرفته، بلکه توسط نوزاد اوست، یعنی همان لارو که برای رشد خود از پروتئین موجود در پشم تغذیه نموده و با تنیدن تار بر روی پشم و حفر دالان‌هایی در داخل الیاف به آن آسیب می‌زنند و پس از تبدیل شدن به بید، دوباره تخم‌گذاری می‌کنند. به این ترتیب، تعداد لاروها افزایش می‌یابد.  

یک حشرهٔ بید توانایی آن را دارد تا پس از چهل نسل، در حدود ۴۲ کیلوگرم پشم را نابود کند و در نتیجه میزان نابودی فرش نیز زیاد می‌شود.

در کل دو نوع بید وجود دارد که به پشم آسیب می‌زند:

۱- بیدِ لباس تحت عنوان: Moth
۲- بیدِ قالی تحت عنوان: Beetle

روش‌های مبارزه با بید
---------------------

با تمام خطرهایی که بید برای فرش دارد، مبارزه با آن به‌طور کامل امکان‌پذیر و آسان است. بید از زمان قدیم شناخته شده بود و در هر دوره‌ای روش‌هایی برای مبارزه با آن ایجاد شده‌بود، اما این روش‌ها به طریقهٔ صنعتی و در مقیاس بزرگ به‌کار گرفته نشده‌اند؛ مانند سرد کردن با استفاده از مواد طبیعی. در ایران و برخی از نقاط دنیا مرسوم است که فرش‌ها را لوله یا تا کرده و در میان آن‌ها حبه‌های نفتالن یا کافور قرار می‌دهند تا بخارهای متصاعدشده از این مواد، محیط زیست را برای این حشره نامناسب سازد، که البته طریقه‌ای به‌نسبت قدیمی ولی باارزش و مفید است.

### مسموم کردن محیط تغذیه و تنفس لارو

در این روش از بخارات مسمومی استفاده می‌شود که برای لارو کشنده است. البته علاوه بر لارو، خود بید نیز از بین می‌رود، اما تخم بید باقی می‌ماند. پس کاربرد این روش دائمی نیست. موادی که در این روش استفاده می‌شود نباید برای انسان مضر باشد؛ مثلاً سیانید هیدروژن (HCN) برای خود انسان نیز خطرناک است و نباید به‌کار رود. در گذشته از گاز SO2 برای این منظور استفاده می‌شده که مقدار زیاد آن نیز برای انسان مضر است.  

امروزه از مواد آلی مثل نفتالین استفاده می‌شود، که به‌دلیل پایین بودن نقطهٔ جوشِ آن در یک محیط بسته غلظت گاز آن افزایش پیدا می‌کند. بنابراین، در یک فضای بسته مانند درون یک چمدان که لباس‌های پشمی داخل آن قرار دارد، روشی ارزان و راحت است. علاوه بر نفتالین، مادهٔ آلیِ دیگر به نام پارادی کلروبترن به‌کار می‌رود که عملکردی بهتر دارد، بوی تند و زننده ندارد و بوی آن نسبت به نفتالین زودتر زدوده می‌شود. از کافور نیز به‌عنوان مادهٔ ضدبید استفاده می‌شود که تأثیر آن به‌مراتب از نفتالین و پارادی کلروبترن کمتر است و بر روی بید قالی هم تأثیر ندارد.

### جلوگیری از خسارت بید با روش سرد کردن

در این روش کالای پشمی را در سرما نگهداری می‌کنند، مثلاً در انگلستان و آمریکا جهت نگهداری پوست خز از این روش استفاده می‌شود. در این روش بید از بین نمی‌رود بلکه به خواب می‌رود و درصورت گرم شدن، فعالیت خود را شروع می‌کند، تنها کاری که می‌توان انجام داد این است که با گرم کردن و سرد کردن متوالی لاروها را از بین برد. به‌عنوان مثال، کالا ابتدا در دمای ۸- سانتیگراد و بعد در دمای ۱۰ درجهٔ سانتیگراد قرار داده می‌شود. این عمل چند بار تکرار می‌شود. بعد از تکرار این عمل و از بین رفتن لاروها، می‌توان کالا را در دمای ۵-۴ درجه برای مدت‌زمان طولانی و به‌دور از آسیب بید نگهداری کرد.

### مسموم کردن بید ازطریق تماس با سم

در این روش ماده به کار برده شده باعث مسموم شدن و از بین رفتن بید و لارو می‌شود. سم (D.D.T) که مشتق از دی فنیل متان است ماده‌ای است ارزان‌قیمت و به میزان ۲۵/۰-۱/۰ درصد برای ضدبید کردن پشم استفاده می‌شود. ثبات شستشویی ندارد یعنی بر اثر شستشوی کالا از بین می‌رود. استفاده از آن در طبیعت ممنوع است که به‌دلیل غیرقابل تجزیه بودن آن است.

مادهٔ دیگری که به‌عنوان جایگزین آن به‌کار می‌رود، کلروفنیل کلرومتیل سولفور (CCS) است. مواد به‌کاررفته در این روش به‌صورت سطحی روی الیاف می‌نشیند و به مرور زمان از کالا جدا شده یا بر اثر شستشو از بین می‌رود.

### استفاده از داروها

#### غیرخوراکی کردن کالا

گفتیم ساختار شیمیایی پشم کراتین است، یعنی پیوندهای دی سولفیدی بین زنجیره‌ها وجود دارد که لارو این پیوندها را شکسته و بعد زنجیره‌های پروتئینی را خورده و هضم می‌کند. حال اگر این پیوندها شکسته شده و با ترکیباتی مانند فرم آلدئید دوباره پیوند داده شوند، به‌دلیل تغییر نوع پیوند لارو قادر به شکستن این پیوند نبوده و پشم برای لارو قابل خوردن نیست.

#### مسموم کردن لارو ازطریق خوردن کالای مسموم

در این روش پشم مسموم و آلوده می‌شود که در صورت خورده شدن پشم توسط لارو، لارو از بین می‌رود. این مواد جذب پشم می‌شوند و از ثبات شستشویی نسبتاً خوبی برخوردارند. ازجمله ویژگی‌هایی که این مواد باید داشته‌باشند می‌توان به این موارد اشاره کرد:

۱- بر خصوصیات فیزیکی الیاف، مانند زیردست و استحکام الیاف اثر نامطلوب نداشته‌باشند.
۲- رنگی نباشند، زیرا باعث لکه‌گذاری بر روی پشم می‌شوند.
۳- ازنظر شیمیایی اثر سوء بر ثبات رنگ نداشته‌باشند.
۴- برای انسان ایجاد حساسیت یا مسمومیت نکنند.
۵- قیمت آن‌ها مناسب باشد.
تحقیقات دامنه‌داری برای مواد ضدبید انجام گرفته که مواد تولیدشده تا حد امکان ویژگی‌های ذکرشده در بالا را داشته‌باشند. ازجملهٔ این مواد می‌توان به: سدیم فلوراید، آلومینیم فلوراید، اسید پتاسیم فلوراید، آلومینیوم فلور و آنتیمون اشاره کرد که بسیاری از ویژگی‌های بالا را دارند و تنها از ثبات شستشویی چندان بالایی برخوردار نیستند.  

امروزه از ترکیبات آلی جدیدی استفاده می‌شود که شبیه رنگ‌های اسیدی میلینگ بوده و حتی زمان رنگرزی می‌توان همراهِ رنگ استفاده کرد.
این مواد را در مراحل مختلفِ پشم‌شویی، رنگرزی و حتی بعد از بافت فرش می‌توان به‌کار برد. مقدار مصرف این مواد حدود ۳-۱٫۵ درصد است.

منابع
-----

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Tineola bisselliella». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۱.

| * ن
* ب
* و
جانوران زنده |
| --- |
| 

| مهره‌داران |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| پستانداران | 
* آرمادیلو
* آلپاکا
* آهو
* اسب
* انسان
* باندیکوت
* ببر
* بز کوهی
* بز وحشی
* بونوبو
* بوزینه
* بید حلزونی
* پلنگ
* جبیر
* جگوار
* جوجه‌تیغی
* خدنگ
* خرس تنبل
* خرس
* خر

* خفاش
* خوک خاکی
* راسو
* راسوی کیسه‌دار
* راکون
* روباه پرنده
* روباه
* رودک
* زباد
* سگ آبی
* سگ
* سگ وحشی آسیایی
* سمور آبی
* سمور
* سنجاب
* سیاه‌گوش
* شامپانزه
* شاه‌روباه
* شتر دوکوهانه
* شتر یک‌کوهانه
* شترچه
* شغال
* شوکا
* شیببر
* شیر دریایی
* شیر کوهی
* شیر
* شیطان تاسمانی
* صاریغ
* صاریغ ویرجینیایی
* عنتر دم‌کوتاه
* غُرم
* غژگاو
* فک
* فوسا
* فیل
* قاطر
* قوچ
* کانگورو
* کانگوروی درختی
* کرگدن
* کفتار
* کل
* کوآلا
* گاومیش
* گراز دریایی
* گراز
* گربه شنی
* گربه ماهیگیر
* گربه وحشی
* گربه
* گرگ تاسمانی
* گرگ خاکستری
* گرگ
* گندراسو
* گواناکو
* گورخر
* گورکن
* گوریل
* گوزن شمالی
* لاما
* لمور
* مرال
* میمون
* نامبت
* نهنگ
* نوک‌اردکی
* والابی
* وامبت
* ول
* یوزپلنگ

* **جوندگان**: آکوچی
* آگوتی
* بیدستر کوهی
* بیدستر
* پاکاراناها
* پاکا
* تشی
* چینچیلا
* خرگوش صحرایی
* خرگوش

* خرگوش آفریقایی
* خرگوش صخره‌ای
* موش صخره‌ای لائوس
* خوکچه هندی
* دندان‌هشتی
* راسوی اهلی
* سگ دشتی
* سنجاب دم‌پولکی
* سنجابک درختی شرقی
* شانه‌موش
* گوندی
* موش
* موش زمستان‌خواب درختی
* موش ستاره‌پوزه
* موش شبگرد
* موش کور
* موش بیور
* موش خاردار شرقی
* موش صحرایی
* موش کور آفریقایی
* موش نیزار
* موش‌های دوپا
* موش‌های کور
* موش‌های کیسه‌دار
* همستر
* هامستر دم‌دراز
* همسترهای دم‌کوتاه
* هوتیا

 |
| پرندگان | 
* آبچلیک
* آب‌شکاف
* ابیا
* اردک
* اسکوا
* آق‌ناز
* اکراس
* آلباتروس
* آلوچه‌خورک
* الیکایی
* آنقوت
* باز
* باسترک
* باسترک دشتی
* بالابان
* بال‌لاکی
* بحری
* بلبل خرما
* بلبل
* بلدرچین
* بوتیمار
* بوجانگا
* بوقلمون
* پاشلک
* پی‌پت
* پرستو
* پرستوک دریایی
* پری‌شاهرخ
* پشه‌خوار
* پنگوئن
* پیغو
* ترمتای
* تلیله
* تنجه
* توکان
* تیهو
* جغد
* جغد قهوه‌ای
* جیجاق
* جیرفتی
* چاخ‌لق
* چارخو
* چرخ‌ریسک
* چک
* چکاوک
* چکچک
* چلچله بیابانی
* چلچله دمگاه‌سفید
* چلچله شنی
* چلچله کوهی
* چنگر
* چوب‌پا
* حواصیل
* خروس
* خروس کولی
* خوتکا
* دارخزک
* دارکوب
* دبدومک
* دراج
* درنا
* دلیجه
* دم‌جنبانک
* دم‌جنبانک زرد غربی
* دم‌چتری
* دم‌سرخ
* دودو
* دیوارخزک
* زاغ
* زاغی
* زردپره
* زنبورخوار
* زنگوله‌بال
* زیرآبروک
* سار
* سارگپه
* سبزقبا
* اردک سرحنایی
* سسک
* سلیم
* سلیم خرچنگ‌خوار
* سنقر
* سنگ‌چشم
* سنگ‌چشم خاکستری بزرگ
* سهره
* سیاه‌خروس
* سهره سینه‌سرخ
* شاه‌بوف
* شاهین
* شبان‌فریب
* شبگرد مصری
* شبگرد
* شترمرغ
* شهباز
* شهدخوار
* صدف‌خوار
* طاووس
* طاووسک
* طرقه
* باز
* طوطی
* عروس هلندی
* عقاب
* غاز
* کلاغ
* غواص
* فاخته
* فلامینگو
* فنچ
* فندق‌شکن
* قار
* قرقاول
* قرقی
* قره‌ناز
* قمری
* قناری
* قو
* کاسکو
* کاکایی
* اردک سیاه‌کاکل
* کبک
* کبوتر
* کبوتر تاجدار
* کرکس
* کشیم
* کفچه‌نوک
* کلاغ
* کمرکولی
* کودن‌
* کورکور
* کوکر
* کوکو
* کیوی
* گاوچرانک
* گلاریول
* گلوآبی
* گنجشک
* گیلار
* گیلانشاه
* لاچین
* لک‌لک نیل
* لک‌لک
* لیکوی معمولی
* لیل
* مارگردن
* مرغ
* مرغ دبیر
* مرغ ریگ
* مرغ سقا
* مرغ طوفان
* مرغ عشق
* مرغ ماهیخوار
* مرغ مگس
* مرغ مینا
* مرغ نوروزی
* مرغ نی‌نواز مردابی
* مرغابی
* مگس‌گیر خالدار
* نوک‌شاخ
* میش‌مرغ
* مرغ مینا
* میوه‌خور
* نوک‌خنجری
* هدهد
* هما
* هوبره
* یاکریم
* یلوه

 |
| خزندگان | 
* آفتاب‌پرست
* ایگوآنا
* تمساح
* تمساح پوزه‏‌باریک گنگی
* سوسمار
* سوسمار پل‌دماغی
* گاندو
* لاک‌پشت آبی
* لاک‌پشت
* مار
* مارمولک

 |
| دوزیستان | 
* وزغ
* قورباغه
* سمندر
* سمندر آبی
* سمندر کرمی

 |
| آبزیان مهره‌دار | 
* اردک‌ماهی
* اسب دریایی
* پرنده‌ماهی
* سفره‌ماهی
* سگ‌ماهی
* شیرماهی
* کوسه
* گاوکوسه
* گربه‌ماهی
* مارماهی
* ماهی
* دهان‌گردماهی
* گراز دریایی

 |

 |

 |
| 

| بی‌مهرگان |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| بندپایان | 
* زیرشاخهٔ **شش‌پایان**: دم‌چنگال، پادُم، بی‌شاخک

* **حشرات:** آبدزدک
* آخوندک
* آسیابک
* بند
* بید لباس
* بید کاغذ
* پروانه
* پشه
* جیرجیرک
* خر خاکی
* خرمگس
* زنبور
* زنجره
* ساس
* سنجاقک
* سوسری
* سوسک
* شپش
* شپشک
* شپشک زهار
* شته
* کک
* گوشخیزک
* مگس
* مگس بادخور
* ملخ
* مورچه
* موریانه
* هزارپا

* **سخت‌پوستان:** آرتمیا
* پاروپا
* خرچنگ آب شیرین
* شاه‌میگو
* خرچنگ
* دافنی
* سپرمیگو
* شاه‌میگو
* شپشک‌ماهی
* کریل
* کشتی‌چسب
* میگو

* **گیره‌داران:** عنکبوت دریایی، خرچنگ نعل‌اسبی
* عنکبوتیان: عقرب
* عنکبوت پادراز
* عنکبوت
* کنه
* هیره
* عنکبوت‌ شتری
* عنکبوت شلاقی

* **بسیارپایان:** خردپا
* کوتوله‌پا
* صدپا
* هزارپایی

 |
| دیگر بی‌مهرگان | 
* شاخهٔ **کیسه‌تنان (مرجانیان):**
* ایروکانجی دریا
* چتر دریایی
* خز دریایی
* زنبور دریایی
* شقایق دریایی
* عروس دریایی
* عروس ساقدار دریایی
* فیزالیا
* قلم دریایی
* مرجان بادبزنی
* مرجان دریایی
* هیدر

* **خارپوستان:** آفتاب‌گردان دریایی
* توتیای دریایی
* خارپوست دریایی
* خیار دریایی
* زنبق دریایی
* ستاره دریایی
* ستاره شکننده
* ستاره سبدی
* سکه دریایی
* مینای دریایی

* **نرم‌تنان:** بس‌صدفی
* بی‌صدفی
* پروانه دریایی
* تک‌پاره‌صدفی
* حلزون دوکفه
* حلزون سیب
* خاره‌چسب
* دوکفه‌ای
* سپرپا
* سرپاور (هشت‌پا، ده‌پا)
* شکم‌پا
* صدف چروک
* صدف مروارید
* گوش‌ماهی
* گهواره دریایی
* لیسه
* لیسه دریایی
* ناوپا

* **کرم‌ها:** کرم پهن
* کرم حلقوی (از جمله: زالو)
* کرم لوله‌ای (از جمله: آسکاریس)

* **اسفنجیان:** اسفنج آهکی
* اسفنج دریایی
* چنداسفنجی
* سخت‌اسفنج

* **طنابداران دریایی:** آب‌دزدک دریایی
* آتش‌تن
* سالپ
* لاله دریایی

 |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بید لباس موجود است. |