از ساختمان‌های مسکونی مجتمع سفارت روسیه در تهران، از فراز پل حافظ.
**سفارت فدراسیون روسیه در تهران** (به روسی: Посольство Российской Федерации в Иране)، سفارت رسمی دولت فدراسیون روسیه در کشور ایران است. این سفارت‌خانه از سال ۱۲۹۴ خورشیدی (۱۹۱۵ میلادی) تاکنون در باغی وسیع به نام پارک اتابک در خیابان نوفل‌لوشاتو، شماره ۳۹ در شهر تهران واقع است

تسخیر سفارت روسیه در سال ۱۸۲۸ میلادی
------------------------------------

ساختمان باغ سفارت روسیه در منطقه زرگنده شمیران در سده نوزدهم میلادی؛ فرتور از لوئیجی پشه
مقالهٔ اصلی: حمله به سفارت روسیه در تهران
زمانی که الکساندر گریبایدوف وزیر مختار وقت روسیه متوجه شد تعدادی از زنان گرجی در منازل رجال ایرانی به سر می‌برند، طبق مفاد ماده سیزده عهدنامه ترکمنچای آنان را اسیر تلقی و استردادشان را از دولت ایران درخواست کرد. با کمک و هدایت میرزا یعقوب ارمنی، یکی از خواجه سرایان حرم‌سرای فتحعلی شاه که با خانواده‌های رجال ایران آشنا بود، از اوضاع آگاهی یافت و با مراجعه به شخصیت‌های سرشناس به مطالبه زنان گرجی پرداخت که در حرمسرای آنان بودند.

سرانجام با پافشاری گریبایدوف دو زن گرجی که به گفتهٔ ایرانیان مسلمان شده بودند و در منزل آصف‌الدوله صدراعظم پیشین به سر می‌بردند، به هیئت روسی پناهنده شدند. مردم از بسته شدن معاهده ترکمنچای خشمگین بودند و چون بشکه باروتی آمادهٔ انفجار. با بسته شدن بازار و تحریکاتی که صورت گرفت و پس از آن‌که میرزا یعقوب ارمنی به سفارت روسیه پناهنده شد، عده‌ای از مردم به تحریک مجتهدی به نام میرزا مسیح مجتهد در یازدهم فوریه ۱۸۲۹ (۲۲ بهمن ۱۲۰۷) به سفارت روسیه حمله کردند و هر کس را یافتند کشتند و تنها مالتسوف مالتزوف، دبیر اول سفارت جان سالم به در برد. سرانجام جنازه مثله شده گریبایدوف شناسایی و به تفلیس فرستاده و در همان شهر دفن شد (یاداوری:این واقعه در باغ ایلچی واقع در مجاورت گود زنبورکخانه و در همسایگی سفارت بریتانیا رخ می‌دهد که ان زمان در انتهای بازار طهران یعنی حوالی خیابان مولوی فعلی بود و ارتباطی با مکان فعلی سفارت روسیه ندارد).

در پی این واقعه، فتحعلی شاه قاجار برای جلوگیری از جنگی دیگر و جلوگیری از وخیم‌تر شدن هرچه بیش‌تر روابط ایران و روسیه، هیئتی عالی‌رتبه، شامل خسرو میرزا، میرزا تقی خان و محمد خان زنگنه امیرنظام به مسکو فرستاد تا نامه عذرخواهی او را به تزار نیکلای یکم تقدیم کنند. کار به مصالحه کشید و میرزا مسیح به تقاضای دولت روس به عتبات تبعید شد. خسرو میرزا در مسکو برای تسلیت به دیدار خانواده گریبایدوف رفت. شاه نیز برای جلوگیری از جنگی دیگر، الماس بسیار بزرگی را، معروف به الماس شاه به تزار روسیه پیش‌کش کرد.

در دانشنامه بزرگ شوروی، دربارهٔ واقعه حمله به سفارت روسیه در تهران چنین آمده‌است: «عوامل انگلیسی و ملایان مرتجع که از عهدنامه ترکمنچای در ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ میلادی ناراضی بودند، توده متعصب را تحریک به هجوم و ویران کردن سفارت روسیه کردند».

پناهندگی محمدعلی شاه
--------------------

در تاریخ ۲۲ تیر ۱۲۸۸ (۲۴ جمادی‌الثانی ۱۳۲۷‏/۱۳ ژوئیهٔ ۱۹۰۹‏) محمدعلی‌شاه با فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان، به سفارت روسیه در تهران پناهنده و در آن‌جا متحصن شد. نهایتاً توسط «مجلس عالی» از مقام سلطنت خلع و مجبور به ترک ایران شد.

بنای کنونی سفارت‌خانه
---------------------

دولت روسیه در یازدهم سپتامبر ۱۹۱۵ (هجدهم شهریور ۱۲۹۴) پارک اتابک را که در مالکیت بانک استقراضی بود، از این بانک اجاره کرد و آن را در یازدهم مهر (پانزدهم اکتبر) آن سال به سفارت روسیه در تهران تحویل داد. اجاره پارک تا دهم مارس ۱۹۱۶ به مبلغ ۱۶۵۰ منات و از ان پس به مدت سه سال از قرار سالی شش‌هزار منات بود.

دولت تزاری اجاره‌بهای پارک اتابک را تا سال ۱۹۱۷ یعنی سال انقلاب پرداخته بود و پس از آن، پارک دوباره در اختیار بانک استقراضی قرار گرفت. در سال ۱۹۲۱ عهدنامه مودت ایران و شوروی منعقد شد که طبق آن بانک استقراضی همراه با تمام دارایی‌هایش، از جمله پارک اتابک به مالکیت دولت ایران درمی‌آمد. هنگامی که روتشتین، اولین سفیرشوروی به تهران وارد شد و از وزارت خارجه درخواست کرد چون محل قدیمی سفارت در پامنار نیاز به تعمیر داشت، تا پایان تعمیرات، سفارت‌خانه در پارک اتابک استقرار داشته باشد. وزارت امور خارجه پذیرفت.

دولت ایران با دارایی بر جای مانده از بانک استقراضی، بانک ایران را تأسیس کرد اما نه بانک ایران و نه سفارت شوروی تقاضای ثبت رسمی پارک اتابک را نکردند، وزارت امورخارجه پارک اتابک و ملحقات آن را متعلق به بانک ایران می‌دانست و پی در پی از دولت شوروی درخواست کرد اجاره پارک را به بانک ایران بپردازد یا در برابر آن، عمارتی بلاعوض به سفارت ایران در مسکو بدهد اما درخواست وزارت امور خارجه بی پاسخ ماند.

معمار ساختمان اصلی سفارت‌خانه که در اصل، کاه اتابک بوده، میرزا مهدی خان شقاقی (ممتحن الدوله)، اولین مهندس معمار (آرشیتکت) ایران است که طراحی و نقشه‌کشی آن را خود انجام داده و اجرای آن را نظارت کرده‌است.

کنفرانس تهران
-------------

مقالهٔ اصلی: کنفرانس تهران
از چپ به راست: استالین دبیرکل اتحاد جماهیر شوروی، روزولت رئیس‌جمهور ایالات متحده و چرچیل نخست‌وزیر بریتانیا در ایوان «سفارت اتحاد جماهیر شوروی در تهران».
کنفرانس تهران از ششم تا نهم آذر ۱۳۲۲ با شرکت وینستون چرچیل نخست‌وزیر انگلیس، فرانکلین روزولت رئیس‌جمهور آمریکا و ژوزف استالین رهبر شوروی به صورت مخفیانه در سفارت وقت شوروی در تهران برگزار شد. مهم‌ترین توافقی که در این کنفرانس به دست آمد، بر سر گشایش جبهه دوم در غرب اروپا در طول جنگ جهانی دوم بود.

سفیران روسیه در ایران
---------------------

* آلکساندر سادوونیکوف
* لوان جاگاریان (در حال خدمت)

جستارهای وابسته
---------------

* کنسولگری سابق روسیه در تبریز
* روابط ایران و روسیه
* پارک اتابک

منابع
-----

1. ↑  نشانی و آدرس سفارت روسیه در تهران (*وبگاه رسمی سفارت فدراسیون روسیه در ایران*)
2. ↑  مصیبت عقل و عالیجناب گریبایدوف (*دیپلوماسی ایران*)
3. ↑  سفارت روسیه ۱۵۰ سال قبل از سفارت آمریکا مورد هجوم ایرانیان قرار گرفته بود بایگانی‌شده در ۷ ژوئن ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine (*روزنامه انتخاب*)
4. ↑  ایرانی‌ها چگونه صاحب حق رای شدند؟، بی‌بی‌سی فارسی
5. 1 2 3  «مذاکرات جلسه نودم دوره هجدهم مجلس شورای ملی چهاردهم بهمن ۱۳۳۳». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۹ نوامبر ۲۰۲۱.
6. ↑  «اولین مهندس (آرشیتکت) معمار ایران». تارنمای فرهنگسرا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۱۳ دی ۱۳۹۲.
7. ↑  www.niknami.ir, Tohid Niknami (+98) 9125061396. "«کنفرانس تهران»-مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی". *psri.ir* (به انگلیسی). Retrieved 2023-09-24.
8. ↑  سفیر جدید روسیه در ایران منصوب شد

پیوند به بیرون
--------------

* وبگاه رسمی

| * ن
* ب
* و
ایران مکان‌های دیپلماتیک کشورهای خارجی در ایران |
| --- |
| آفریقا | مصر مصر | سیاست خارجی ایران |
| آمریکا | ایالات متحده آمریکا آمریکا • (کنسولگری تبریز) |
| آسیا | جمهوری آذربایجان جمهوری آذربایجان • (کنسول‌گری تبریز) • ارمنستان ارمنستان • افغانستان افغانستان • (کنسول‌گری مشهد) • (کنسول‌گری زاهدان) • چین چین • روسیه روسیه • (کنسول‌گری رشت) • (کنسول‌گری اصفهان) • (کنسولگری تبریز) • (کنسولگری کرمانشاه) • پاکستان پاکستان • (کنسول‌گری مشهد) •(کنسول‌گری زاهدان) • ترکیه ترکیه • (کنسول‌گری تبریز) • (کنسول‌گری ارومیه) • عراق عراق  • (کنسول‌گری کرمانشاه) • (کنسولگری تبریز) • عربستان سعودی عربستان (کنسول‌گری مشهد) • ژاپن ژاپن • هند هند |
| اروپا | آلمان آلمان • (کنسول‌گری تبریز) • بریتانیا بریتانیا •  دفتر شورای فرهنگی بریتانیا • (کنسولگری تبریز) • (کنسولگری کرمانشاه) • دانمارک دانمارک • سوئیس سوئیس • فرانسه فرانسه • (کنسولگری تبریز) • ایتالیا ایتالیا • (جمهوری ونیز) • (جمهوری جنوا) • اسپانیا اسپانیا • اوکراین اوکراین |
| اقیانوسیه | استرالیا استرالیا |
| پیشین | انگلستان انگلستان (باغ • کنسولگری • منظریه) |
| سیاست خارجی ایران • کنسولگری‌ها در ایران • خارجیان مقیم ایران |

| * ن
* ب
* و
ایران روابط ایران و روسیه روسیه |
| --- |
|  |
| منصب ها و مکان های  دیپلماتیک | 
* سفارت ایران در مسکو
* سفارت روسیه در تهران
* سفیران ایران در روسیه
* باغ کنسولگری روسیه در گرگان
* کنسولگری روسیه در اصفهان
* کنسولگری سابق روسیه در تبریز
* سرکنسولگری روسیه در رشت

 |
| دیپلماسی | 
* پیمان آخال
* پیمان ایران-روسیه (۱۷۱۷)
* پیمان سن پترزبورگ (۱۷۲۳)
* پیمان گنجه
* قرارداد سن پترزبورگ
* عهدنامه ترکمانچای
* عهدنامه رشت
* عهدنامه کورک‌چای
* عهدنامه گلستان
* قرارداد ایران و شوروی ۱۹۲۱
* قرارداد قوام–سادچیکف
* قرارداد مرزی ایران و ترکیه (۱۳۱۰)
* مداخله امپراتوری روسیه در انقلاب مشروطه ایران
* پیمان دوستی ایران و شوروی ۱۹۲۱
* طلب یازده تن طلای ایران از شوروی
* خط لوله اول سراسری گاز ایران
* روابط شوروی و عراق در جنگ ایران و عراق
* نامه خمینی به گورباچف
* گروه ۱+۵
	+ برجام
* رژیم حقوقی دریای خزر
* خرید موشک اس-۳۰۰ توسط ایران
* مداخله روسیه در جنگ داخلی سوریه
* روسیه و جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
* موافقتنامه جامع همکاری‌های بیست ساله بین ایران و روسیه

 |
| درگیری ها و نبرد ها | 
* لشکرکشی‌های روس‌ها به کناره دریای خزر
* جنگ‌های ایران و روسیه
	+ ۱۷۲۳–۱۷۲۲
	+ ۱۷۹۶
	+ ۱۸۱۳–۱۸۰۴
	+ ۱۸۲۸–۱۸۲۶
* حمله به سفارت روسیه در تهران
* به‌توپ بستن مجلس
* اشغال ایران در جنگ جهانی اول
	+ اشغال تبریز
	+ نبرد اصلاندوز
	+ نبرد رباط‌کریم
* اشغال ایران در جنگ جهانی دوم
	+ کنفرانس تهران
	+ دالان ایرانی
* غائله آذربایجان
	+ قطعنامه ۲ شورای امنیت
	+ قطعنامه ۳ شورای امنیت
	+ قطعنامه ۵ شورای امنیت
* پروژه ژن تیره

 |
| شخصیت‌ها | 
* عباس میرزا
* حیدر لطیفیان
* محمدتقی پسیان
* میرزا کوچک خان
* ستارخان
* باقرخان
* اسکندرمیرزا گرجی
* حیدرخان عمواوغلی
* ولادیمیر لیاخوف
* امیرخان سردار
* عین‌الله محمودی همدانی
* ابوالقاسم لاهوتی

 |
| مرتبط | 
* گردان بهادران
* الماس شاه
* جنبش مشروطه ایران
* قوای قزاق
* هیئت کلیسایی روسیه در ارومیه
* جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران
* جمهوری مهاباد
* جنبش جنگل
* حزب توده ایران
* حزب کمونیست ایران (دهه ۱۹۲۰)
* حکومت خودمختار آذربایجان
* خاور نو

 |
|  **رده:روابط ایران و روسیه** |