**هریرود** نام رودی است با طول ۱٬۱۰۰ کیلومتر که از مناطق مرتفع ولسوالی لعل و سرجنگل سرچشمه می‌گیرد و با گذر از ولایت‌های غور و هرات در افغانستان، از مرز مشترک افغانستان و ایران می‌گذرد پس از پیوستن کشف‌رود به آن، با نام رود تجن وارد شنزارهای کشور ترکمنستان شده و به بیابان قره‌قوم منتهی می‌شود.

هریرود دومین رود مهم افغانستان پس از هیرمند است که مربوط حوزه آبگیر هریرود در شمال غربی افغاستان می‌باشد. منبع اولی هریرود دریای لعل و سرجنگل است که از غرب کوه بابا سرچشمه می‌گیرد و به‌سوی شهر فیروزکوه جریان دارد. در منطقه دولت‌یار دریاهای دیگری به آن می‌پیوندد و از آنجا به‌بعد به‌نام هریرود یاد می‌شود. شاخه مهم جنوب آن رود تگاب اوشلان است، که از شمال رشته‌کوه‌های سیاه‌کوه غربی سرچشمه گرفته موازی با هریرود جریان دارد و در منطقه ماروه به آن می‌پیوندد. شاخه مهم شمالی آن دریای کرُخ است که از جنوب رشته‌کوه‌های سفیدکوه غربی سرچشمه گرفته و در منطقه کرُخ به آن می‌پیوندد. دریای کرُخ ۹۵ کیلومتر طول دارد و حوزه آبگیر آن، ۷۸۲۰ کیلومتر مربع است.

پس از پیوستن کشف‌رود به آن، با نام رود تجن وارد شنزارهای کشور ترکمنستان شده و به بیابان قره‌قوم منتهی می‌شود.

نام‌های هری و هریوا که نام‌های باستانی هرات هستند از نام این دریا گرفته شده‌اند. واژهٔ هرَی از زبان فارسی باستان هَرَیو آمده که به معنی «پُرشتاب» است. در یونانی آنرا **Arius** و در لاتین آنرا **Tarius** یاد میکند.

دبی
---

منظره از رود هریرود در کنار منار جام
دبی یا میزان آبدهی هریرود به‌طور میانگین ۵۵ متر مکعب بر ثانیه است. در دهه‌های گذشته دبی این رود دو بار در میان سال ۱۹۶۱ و ۱۹۶۳ در شهر فیروزکوه ولایت غور اندازه‌گیری شده‌است. دبی محاسبه شده در آن زمان ۲۲٫۳ متر مکعب بر ثانیه بوده‌است. بر اثر یک سیل در سال ۱۹۳۹ میلادی دبی رود به ۱۰۹۰ متر مکعب بر ثانیه افزایش یافت. بر اثر یک خشکسالی ۱۰ ماهه در سال ۲۰۰۰ رود هریرود به‌طور کامل خشک شد.

سدها
----

سد دوستی توسط ایران و ترکمنستان در سال ۱۳۸۴ برای تأمین آب کشاورزی و آشامیدنی مشهد ساخته شده است. سد سلما توسط دولت هند در افغانستان در سال ۱۳۹۴ برای تامین آب کشاورزی و آشامیدنی هرات ساخته شده است.

جغرافیا
-------

یک سرباز لیتوانیایی در ولایت غور در کنار هریرود
هریرود از دریا(رودخانه)های مهم حوضهٔ غرب افغانستان است و میان رشته‌کوه‌های سفیدکوه و سیاه‌کوه از شرق به سمت غرب جریان دارد. دریای هری‌رود از کوه بابا و مناطق مرتفع لعل و سرجنگلِ هندوکش با ارتفاع تقریبی ۳٬۹۰۰ تا ۴٬۰۰۰ متر سرچشمه می‌گیرد. بند امیر ساحهٔ آب‌بخش اصلی هری‌رود است. هری‌رود از سرچشمه‌اش تا دهکده‌ کوهسان تقریباً ۵۶۰ کیلومتر فاصله را به موازات رشته‌کوه‌های سفیدکوه و سیاه‌کوه می‌پیماید. دریای لعل و سرجنگل معاونان اولی هری‌رود هستند که هر دو در حصهٔ دولت‌یار یکی شده و به استقامت غرب جریان می‌یابند. دریای دیگری به نام تگاب اوشلان در نزدیکی ماروه به این دو دریا وصل می‌گردد و همگی در همان مجاورت به هری‌رود می‌پیوندند. معاون چهارمی به نام دریای کَرُخ نیز هست که در ساحه شرقی ولایت هرات با هری‌رود یک‌جا می‌شود. هری‌رود از دهکده‌های کوهستانی شمال اسلام‌قلعه به استقامت شمال به اندازهٔ ۹۵ کیلومتر جریان می‌یابد و مرز مشترک افغانستان و ایران را تشکیل می‌دهد. سپس در دهنهٔ ذوالفقار خاک افغانستان را ترک می‌کند و سرحد مشترک میان ایران و ترکمنستان را تا سرخس تشکیل می‌دهد. از سرخس به بعد ابتدا استقامت شمال را اختیار کرده، بعد قدری به جانب شمال غرب منحرف شده، در نهایت به ریگستان‌های ترکمنستان می‌ریزد.

جایگاه تاریخی
-------------

منار جام به عنوان دومین منار بلند جهان با ۶۵ متر بلندی در حاشیهٔ این رود قرار دارد. در کتاب مقدس زرتشتیان اوستا اشاراتی به این رود شده و از آن نام برده می‌شود. همچنین شواهدی از حضور بوداییان طی سده‌های گذشته و در ابتدای ظهور آیین بودایی در اطراف این رود یافت شده و در کتاب ریگ‌ودا اشاراتی در رابطه با هریرود موجود است.

جستارهای وابسته
---------------

* بند سلما

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ هریرود موجود است. |

1. ↑  دانشنامهٔ ایراننیکا، سرواژهٔ هرات[*پیوند مرده*]
2. ↑  «DLM 3 Rivers of the Hindu Kush, Pamir, and Hindu Raj». *International Programs* (به انگلیسی). ۲۰۱۹-۰۴-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۰.
3. ↑  دبی هری رود در چخچران بایگانی‌شده در ۳ مارس ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine، سایت یونسکو.
4. ↑  «Iran-Turkmen river flowing again after drought». *www.payvand.com*. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ نوامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۰.
5. ↑  عبدالصمد صائب، سیستم دریای هریرود
6. ↑  «Archaeologists make new discoveries about ancient Afghan cultures | TopNews». *topnews.in*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۰.

| * ن
* ب
* و
رودهای ترکمنستانترکمنستان |
| --- |
| رودها | 
* آمودریا
* اترک
* کوشک
* مرغاب (رود)
* سومبار
* هری‌رود

 |
| کانال‌ها | 
* کانال قره‌قوم

 |
| رودها (خشک‌شده) | 
* اوزبوی

 |

| * ن
* ب
* و
ایران رودهای ایران |
| --- |
| ریزشگاه: دریاچه ارومیه | 
* تلخه‌رود
	+ قوری‌چای
	+ اسبه‌ریز
	+ مهرانه‌رود
* زرینه‌رود
	+ رودخانه سقز
	+ رودخانه خورخوره
* گدارچای
* رود الملو
* لیلان
* سیمینه‌رود
* مهابادرود
* باراندوزچای
* نازلی‌چای
* روزه رود
* زولاچای
* شهرچای
* صوفی‌چای
* گنبر چایی

 |
| خلیج فارس | 
* اروندرود
	+ کارون
		- ارمند
		- کوهرنگ
		- بازفت
		- خرسان
		- دز
			* رودخانه بختیاری
			* رودخانه سزار
	+ دجله
		- زاب کوچک
		- رود زاب
		- رود سیروان
		- رود لیله
		- رود زمکان
* مارون
* رود جراحی
* بهمن‌شیر
* مهران
* مند
	+ قره‌آغاج
* کرخه
	+ سیمره
		- گاماسیاب
			* قلقل‌رود
		- قره‌سو
		- رود جزمان
	+ کشکان
* حله
	+ دالکی
	+ شاپور
* رود زهره

 |
| دریای عمان | 
* باهو کلات

 |
| دریای خزر | 
* ارس
	+ آغ چای
* سفیدرود
	+ شاه‌رود
		- رود الموت
	+ زرجوب
	+ زنجان‌رود
	+ رود شهرچای
		- رود قارلانقو
* رود چالوس
* رود سرداب
* رودخانه هراز
	+ رود لار
* اترک
	+ سومبار
	+ شیرین سو
* دوهزار رود
* رود قره‌سو
* گرگان‌رود
* آستاراچای
* بابلرود
* تجن

 |
| گاوخونی | 
* زاینده‌رود

 |
| دریاچه نمک | 
* رودخانه قم‌رود
* ابهررود
* جاجرود
* رودخانه کرج
	+ وارنگه‌رود
	+ ولایت‌رود
	+ شورکات
* رودخانه کن

 |
| دریاچه بختگان | 
* کُر
	+ سیوند

 |
| هامون جازموریان | 
* هلیل‌رود

 |
| بیابان قره‌قوم | 
* تجن
	+ هری‌رود
		- کشف‌رود

 |
| کویر نمک بردسکن | 
* رودخانه شش‌طراز
	+ رودخانه نابای
	+ رودخانه خارزنج
* کال شور تربت حیدریه
	+ کال سالار
	+ رودخانه سنگ نصوح

 |
| دشت خارتوران | 
* کال شور خارتوران
	+ رود ماسیت
		- رود بار
	+ رودخانه بوژان
	+ رودخانه سنگرد
		- رودخانه خضرآباد
	+ کال شور جاجرم
	+ کال شور جوین
	+ کال شور میامی
	+ کال شور سبزوار

 |
| کویر پلوند | 
* رودخانه درونه

 |
| از به هم پیوستن رودهای درون پرانتز، رود بزرگ‌تر تشکلیل می‌شود. |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد افغانستان است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |