**غار سنگ‌تراشان** یک غار دست‌ساز در شهر جهرم می‌باشد که به بزرگ‌ترین غار دست‌ساز جهان معروف است. از این غار به عنوان غار **سنگ‌اشکن**، **سنگ‌شکنان** و **سنگ‌شکن** نیز نام برده می‌شود. افراد دیگری هم در اینجا کار می‌کردند و به تدریج صاحب قسمتی یا کارخانه‌ای شده یا آن را خریداری کرده‌اند.این غار در دامنهٔ شمالی البرزکوه، در جنوب شهر جهرم، در ارتفاع ۱۰۹۱ متری از سطح دریا قرار دارد. فاصله غار یاد شده تا شهر جهرم سه کیلومتر و تا مرکز استان شیراز، ۱۸۵ کیلومتر است. این غار مصنوعی در ابتدای درهٔ قلات و در زیر پشته‌ای در قسمت شرقی آن واقع شده‌است و با شماره ۱۰۱۱۷ به ثبت در آثار ملی ایران رسیده‌است.

غار سنگ اشکن بزرگترین غار دست‌ساز دنیا

پیشینه
------

غار سنگ اشکن مجموعه‌ای از دهانه‌ها و ستون‌هایی است که به صورت دالان‌های متقاطع دیده می‌شود. این دالان‌ها بر اثر برداشت و استخراج سنگ‌های سفید آهکی و دولومیتی به وجود آمده‌اند و از آن به عنوان بزرگترین غار مصنوعی جهان یاد می‌کنند. البته غارهای مصنوعی بزرگ‌تر از این غار در جهان وجود دارد، اما اکثر آن‌ها به شکل یک تونل یا دالان سراسری هستند و بر اثر استخراج مواد معدنی با وسایل مکانیکی و ماشین آلات مختلف ایجاد شده‌اند؛ بنابراین می‌توان گفت غاری بزرگتر از این غار که کاملاً دست‌ساز و به این شکل خاص یعنی دارای دالان‌ها، ستون‌ها و دهانه‌های متعدد باشد وجود ندارد.

در این مکان چند سنگ‌شکن به کار برداشت سنگ مشغول بودند. هر کدام از آن‌ها در یک مسیر و دهانه، سنگ برداشت می‌کردند و برای جلوگیری از ریزش سقف هر از چند متر قسمتی را باقی می‌گذاشتند تا به صورت یک ستون نگهدارنده عمل کند. به این دهانه‌ها یا دالان‌ها، اصطلاحاً «کارخانه» می‌گفتند. طول و عرض دهانه‌ها و اندازه ستون‌ها متفاوت است. طول غار حدود ۳۵۰ متر و عرض آن ۱۵۰ متر است که وسعتی حدود ۴ هکتار را در بر می‌گیرد. ارتفاع آن ۳ تا ۴ متر است که در انتها به کمتر از یک متر می‌رسد و در مجموع دارای ۱۲ دهانه و ۱۰۰ ستون است. کف آن شیب دار و سطح آن را لایه‌ای نرم از خاک‌های آهکی پوشانده است. قسمت‌های ابتدایی و حاشیهٔ خارجی آن روشن است، اما به تدریج که به قسمت‌های داخلی می‌رویم، نور کم و در بخش‌های انتهایی کاملاً تاریک می‌شود؛ به همین دلیل سنگ شکنان در اینجا تاقچه‌هایی برای گذاشتن چراغ موشی در بدنهٔ غار و ستون‌ها تعبیه کرده‌اند.

غار در سنگ‌های آهکی – دولومیتی تشکیلات جهرم و آسماری مربوط به دوره اتوسن-الیگوسن ایجاد شده‌است. در محل غار، از کف تا سقف چندین لایه شناسایی شده است؛ در کف غار دولومیت‌های قهوه‌ای رنگ وجود دارد، سپس آهک‌های شیری رنگ و کمی خاکستری با ضخامت بیش از ۴ متر قرار دارد که در بیشتر قسمت‌ها استخراج شده‌است. ستون‌های باقی‌مانده بیشتر از این لایه هستند. در سقف غار لایه‌ای از جنس دولومیت با ضخامت بیش از ۵ متر قرار دارد و پس از آن تا روی پشته، سه لایه دولومیتی دیگر وجود دارد. با دیدن این غار، شاید اولین سؤالی که مطرح می‌شود این است که چرا در گذشته برداشت سنگ به این صورت انجام گرفته‌است و مانند معادن دیگر شهرستان به صورت کلی و روباز، سنگ‌ها برداشت نشده است؟ دلیل این مسئله این است که در اینجا لایه‌ای ضخیم از اهک‌های دولومیتی سفید تا کرمی رنگ نسبتاً نرم بین دو لایهٔ سخت وجود داشته‌است که به کمک وسایلی چون دیلمهای فولادی، پتک و اره‌های بزرگ دو سر، ابتدا تخته سنگ‌هایی از بدنه جدا می‌کردند و بلافاصله به سنگ‌های لوح به ابعاد مختلف برش می‌دادند و سپس تراشکاران بر روی آن‌ها کنده کاری می‌کردند. این کارها باید سریعاً صورت می‌گرفت زیرا بعد از چند ساعت که این سنگ‌ها در مجاورت هوای آزاد قرار می‌گرفتند، سخت و محکم می‌شدند و به همین دلیل اگر این معدن سنگ به صورت کامل و روباز برداشت می‌شد، این لایه در مجاورت هوا قرار می‌گرفت و خاصیت نرم بودن و شکل‌پذیری راحت خود را از دست می‌داد. علاوه بر این مجبور به کندن و جابجایی لایه‌های سخت‌تر فوقانی نیز نبودند. بعضی اعتقاد دارند که در دوران قبل از اسلام که مردم در "قلعه گبری "مجاور زندگی می‌کردند، در قسمت فوقانی اینجا غاری طبیعی و کوچک با چاهی در آن وجود داشته‌است که زرتشتیان یا گبرهای ساکن در قلعه از این غار به عنوان دخمه استفاده می‌کردند؛ ان‌ها مردگان خود را اینجا می‌گذاشتند و سپس طبق آیین خود استخوان‌ها را در پارچه‌ای سفید می‌پیچیدند و در درون چاه می‌انداختند. در حقیقت چاه مذکور یک استودان بوده‌است. بعدها با مسلمان شدن مردم و متروکه شدن قلعه گبری و از بین رفتن اهمیت غار و چاه آن برای دفن مردگان، دخل و تصرف‌هایی در آن صورت می‌گیرد و با برداشت سنگ از این منطقه، شکل آن به کلی تغییر می‌کند. اگرچه شواهد متقنی برای این موضوع وجود ندارد، اما با توجه به شرایط منطقه، وجود قلعه گبری در کنار آن، داستان‌ها و افسانه‌هایی که از گذشتگان نقل می‌شود، به عنوان یک نظریه مطرح است.

تاریخ برداشت سنگ به این صورت و از داخل غار به حدود ۳۵۰ سال قبل (صفویه) توسط شخصی به نام کاظم خان فرزند خواجه اسماعیل بر می‌گردد. وی از عشایر منطقهٔ صحرای باغ لارستان بود که عاشق دختر یکی از سنگ شکنان جهرم می‌شود و پدر دختر به شرط این که او در همین منطقه بماند، دخترش را به او می‌دهد. او پس از ازدواج در اینجا ساکن می‌شود و به کار سنگ‌شکنی در محل غار می‌پردازد. پس از او فرزندان استاد کاظم و شاگردانش به این کار ادامه می‌دهند و سپس در سال‌های بعد تا دوران معاصر افراد دیگری چون استاد علی اکبر نقش واریان جهرمی یا خواجه علی‌اکبر، خواجه اسداله، خواجه نوراله، استاد نقی، خواجه فتح اله، خواجه نصراله، حاج آقا نقشوار جهرمی، عزت اله نقشوار جهرمی، نوازاله نقشوار جهرمی، آقا رضا کوهکن، اسماعیل خان کوهکن مازیار به این کار مشغول می‌شوند. این افراد وارثان اصلی معدن بوده‌اند. افراد دیگری هم بودند که در اینجا کار می‌کردند و به تدریج صاحب قسمتی یا کارخانه‌ای شده یا آن را خریداری کرده‌اند؛ مانند استاد عباسعلی ودیعه رحمانی، حسین و محمد عبدالهی، حسین و علی محمد خدایی، استاد غلامرضا، ابراهیم قلی مصلی نژاد، عباسعلی و عنایت اله کامجو،آقا قلی تشکری، کرامت اله و عنایت اله اوسط، آهن کلوخی و دیگران که نتیجه نهایی کار آن‌ها پدید آمدن این غار است.

از این سنگ‌ها به خاطر شکل‌پذیری بهتر، برای کارهای تزیینی به عنوان نمای ساختمان‌ها و سردرها، پنجره‌های مشبک، فرش حیاط و سکوها، سنگ قبر، کتیبه‌های سنگی، شیر سنگی، آب چُک، ناودان، نهر یا حوض سنگی، پله، رُخ بان، هاون سنگی، دیگ‌های سنگی، دهن شیرها، خمره‌های سنگی، ازاره‌ها و غیره استفاده می‌شد. از مهم‌ترین مکان‌هایی که از این سنگ‌ها در آنجا استفاده شده‌است می‌توان به سردر ورودی حرم مطهر شاه چراغ، مسجد جامع عتیق شیراز، باغ ارم و مسجد نو اشاره کرد.

مهم‌ترین وسایلی که سنگ شکنان و سنگ تراشان به کار می‌بردند، ارّه‌های دو سر، پتک، چکش، آخی، کِنر، اهرم، تیشه، انواع سوهان، قلم، نخ و دوده، ارّه‌های کوچک دستی، دریل‌های کوچک دستی، خط کش و گونیا بوده‌است.

با روی کار آمدن مصالح ساختمانی جدید مانند سرامیک، موزاییک و سنگ‌های مرمر، به تدریج استفاده از سنگ‌های غار از رونق افتاد و سنگ شکنان کار خود را رها کردند و برداشت سنگ متوقف شد؛ درحالی که حاصل برداشت و استخراج آنها، پدیده‌ای بی‌نظیر را به وجود آورده بود، غاری مصنوعی که توجه مردم را به خود جلب کرد و به عنوان پدیده‌ای بی‌نظیر برای جذب گردشگران مطرح گردید. علاوه بر عظمت و زیبایی غار که سالانه هزاران نفر را به خود جذب می‌کند، خنکی نسبی محیط آن در تابستان و گرم بودن آن نسبت به محیط بیرون در زمستان، دلیل دیگری برای جذب مردم بوده‌است. در تابستان به خاطر نتابیدن آفتاب و وجود دالان‌های متعدد که باد در آن‌ها کانالیزه شده و به صورت یک کولر طبیعی در می‌آید، دارای هوایی مطبوع و خنک است.

هنر
---

در سال‌های اخیر چندین سردیس و سنگ‌نگاره در محوطه غار ایجاد شده‌است. سردیس‌های سنگ‌تراش جهرمی و فرخ‌هرمز و سنگ‌نگاره‌های باربد، فردوسی و رخش در غار موجود هستند.

مکان‌های استفاده شده
--------------------

سنگ‌های استخراج شده از این غار در خانه‌های قدیمی جهرم، خانه تاریخی شهیدان اشراق جهرمی، خانه طوفان، خانه آقا رضا کوهکن جهرمی، مسجد جامع عتیق شیراز، مسجد نو شیراز، حرم احمد ابن موسی، باغ ارم، بانک ملی مرکزی شیراز، امامزاده اسماعیل جهرم، حوزه علمیه خان جهرم، بیمارستان نمازی شیراز، ژاندارمری لارستان و ...
به کار رفته‌است.

نگارخانه
--------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

منابع
-----

1. 1 2 3  اطهری، علی، زیبا شهر فارس، ص ۴۲۸ - ۴۳۲
2. 1 2 3   بایگانی‌شده در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine غار سنگ شکنان - غارهای ایران
3. ↑  «مجسمه‌های سنگی در بزرگترین غار دست‌کند جهان». مهر. ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۱.

* [کتاب زیبا شهر فارس ؛ علی اطهری ؛ صفحات ۴۲۸ -۴۳۲]
* غار سنگ شکنان - غارهای ایران
* همشهری آنلاین: آشنایی با غار سنگ‌تراشان - فارس
* *اداره کتابخانه‌های عمومی شهرستان جهرم*
* خبرگزاری دانشجویان ایران

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ غار سنگ‌تراشان موجود است. |

| * ن
* ب
* و
جهرم |
| --- |
| جاذبه‌ها | 
* غار سنگ‌تراشان
* بازار جهرم
* مسجد و مدرسه خان
* مسجد جامع جهرم
* آتشکده چهارطاقی قطب‌آباد
* امامزاده فضل بن موسی بن جعفر
* قدمگاه جهرم
* آب‌انبار حاج آقا رضا
* کاروانسرای مخک
* پل آب بر بالا
* سد بند و بست
* چهارطاقی سیمکان
* دروازه پیر شبیب
* امامزاده اسدالدهر
* آب‌انبار مخک
* تل‌قلعه
* چهارطاقی زاغ
* تل زاغ
* پل گچی اسفل
* آسیاب قطب‌آباد
* خانه طوفان
* غار ورا
* جاده ادویه
* قلعه تبر
* باغ ملی

 |  |
| دانشگاه‌ها | 
* دانشگاه جهرم
* دانشگاه علوم پزشکی جهرم
* دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
* دانشگاه پیام نور جهرم
* دانشگاه غیرانتفاعی اندیشه
* دانشگاه علمی کاربردی جهرم

 |
| بیمارستان‌ها | 
* بیمارستان استاد مطهری
* بیمارستان پیمانیه
* بیمارستان سیدالشهدا
* بیمارستان قلب ابوطالبی
* بیمارستان اعصاب و روان رحمانیان

 |
| زیرساخت‌ها | 
* منطقه ویژه اقتصادی جهرم
* بندر خشک جهرم
* پتروشیمی جهرم
* نیروگاه سیکل ترکیبی جهرم
* شهرک صنعتی جهرم
* ناحیه صنعتی کوثر

 |
| ترابری و ارتباطات | 
* فرودگاه جهرم
* بزرگراه جهرم شیراز
* رادیو جهرم
* ایستگاه راه‌آهن جهرم
* پایانهٔ شهید بهمن رحمانیان

 |
| مرتبط | 
* شهرداری جهرم
	+ فهرست شهرداران
* شورای اسلامی شهر جهرم
* محله‌های جهرم
* لهجه جهرمی
* تاریخ جهرم
* موزه جهرم

 |

| * ن
* ب
* و
آثار ملی شهرستان جهرم |
| --- |
| بازار جهرم •  مسجد و مدرسه خان •  آرامگاه جاماسب حکیم •  مسجد جامع جهرم •  چهارطاقی قطب‌آباد •  امامزاده فضل بن موسی بن جعفر •  قدمگاه جهرم •  آب‌انبار حاج آقا رضا •  کاروانسرای مخک •  بقعه شیخ خلیفه •  چهارطاقی سیمکان •  دروازه پیر شبیب •  امامزاده اسدالدهر •  پل آب بر بالا •  سد بند و بست •  آب‌انبار مخک •  کاروانسرای آسمانجرد •  تل‌قلعه •  تل زاغ •  چهارطاقی زاغ •  تل نقاره‌خانه شهر خفر •  پل گچی اسفل •  تل کراده •  تل گورستان برایجان •  آسیاب قطب‌آباد •  غار سنگ‌تراشان •  خانه طوفان |

| * ن
* ب
* و
استان فارس |
| --- |
| مرکز | شیراز | موقعیت استان فارس در ایران
تخت جمشید
تفرجگاه بوان در شهرستان ممسنی
باغ ارم |
| شهرستان‌ها | آباده •  ارسنجان •  استهبان •  اقلید •  اوز •  بختگان •  بوانات •  بیضا •  پاسارگاد •  جهرم •  جویم •  خرامه •  خرم‌بید •  خفر •  خنج •  داراب •  رستم •  زرقان •  زرین‌دشت •  سپیدان •  سرچهان •  سروستان •  شیراز •  فراشبند •  فسا •  فیروزآباد •  قیر و کارزین •  کازرون •  کوار •  کوه‌چنار •  گراش •  لارستان •  لامرد •  مرودشت •  ممسنی •  مهر •  نی‌ریز |
| شهرها | آباده •  آباده طشک •  ارد •  اردکان •  ارسنجان •  استهبان •  اسیر •  اشکنان •  افزر •  اقلید •  اکبرآباد •  امام‌شهر •  اوز •  اهل •  ایج •  ایزدخواست •  باب‌انار •  بابامنیر •  بنارویه •  بهمن •  بوانات •  بیرم •  بیضا •  پاسخن •  جنت‌شهر •  جویم •  جهرم •  چاه‌ورز •  حاجی‌آباد •  حسامی •   حسن‌آباد •  خان زنیان •  خانمین •  خاوران •  خرامه •  خشت •  خنج •  خواجه جمالی  •  خور •  خوزی •  خومه‌زار •  خیرآباد •  داراب •  داریان •  دبیران •  دژکرد •  دوبرجی •  دوزه •  دهرم •  دهکویه •  رامجرد •  رستاق •  رونیز •  زاهدشهر •  زرقان •  زنگی‌آباد •  سده •  سروستان •  سعادت‌شهر •  سلطان‌شهر •  سورمق •  سیدان •  ششده •  شهرپیر •  شیراز •  صدرا •  صغاد •  صفاشهر •  طسوج •  علامرودشت •  عمادشهر •  فاروق •  فال •  فتح‌آباد •  فدامی •  فراشبند •  فسا •  فیروزآباد •  قائمیه •  قادرآباد •  قره‌بلاغ •  قطب‌آباد •  قطرویه •  قیر •  کارزین •  کازرون •  کامفیروز •  کره‌ای •  کنارتخته •  کوار • کوپن •  کوره •  کوهنجان •  گراش •  گله‌دار •  لار •  لامرد •  لپوئی •  لطیفی •  مادرسلیمان •  مبارک‌آباد •  محمله •  مرودشت •  مزایجان •  مشکان •  مصیری •  مظفری •  معزآباد جابری •  مهر •  میان‌شهر •  میمند •  نوبندگان •  نوجین •  نودان •  نورآباد •  نی‌ریز •  والاشهر •  وراوی •  هماشهر |
| مکان‌های دیدنی | آبشار مارگون •  آرامگاه حافظ •  آرامگاه سعدی •  ارگ کریمخانی •  بازار جهرم •  بازار قیصریه لار •  بازار وکیل •  باغ ارم •  باغ دلگشا •  باغ عفیف‌آباد •  باغ نظر •  برج ننه نادر •  بند امیر •  بهشت گمشده •  بیشاپور •  پاسارگاد •  تخت جمشید •  تخت گوهر •  تنگ چوگان •  تنگ براق •  تنگه بلاغی •  حمام وکیل •  دارابگرد •  دریاچه پریشان •  دشت برم •  قدمگاه جهرم •  قلعه اژدها پیکر •  قلعه انگشت‌گبری سروستان •  قلعه دختر فیروزآباد •  غار سنگ‌تراشان •  غار شاپور •  غار سیده خاتون •  پیکره شاپور یکم •  لیدوما •  کاخ سروستان •  کاخ اردشیر بابکان •  کعبه زرتشت •  مسجد و مدرسه خان •  مسجد وکیل •  نارنجستان قوام •  نقش رجب •  نقش رستم |
| فهرست‌ها | شهرستان‌ها •  شهرها •  بخش‌ها •  دهستان‌ها •  پرجمعیت‌ترین روستاها •  دانشگاه‌ها •  بیمارستان‌ها •  جاذبه‌های گردشگری •  مطبوعات •  باغ‌های تاریخی |
| رده |

| * ن
* ب
* و
جاذبه‌های گردشگری در استان فارس |
| --- |
| جاذبه‌های طبیعی | 

|  |  |
| --- | --- |
| چشمه و آبشارها | 
* آبشارهای قلات
* چشمه رسول‌الله اقلید
* چشمه چغرسیاه اقلید
* چشمه شش‌پیر
* آبشار کوهمره سرخی
* چشمهٔ جوشک
* چشمهٔ خارگان
* چشمهٔ ریچی
* آبشار مارگون
* آبشار تارم
* آبشار رحمت‌آباد
* چشمه سرچشمه
* چشمه قهری
* آبشار استهبان
* آبشار فدامی

 |
| رودخانه‌ها | 
* رود کر
* رودخانهٔ قره‌آغاج

 |
| دریاچه‌ها | 
* دریاچه پریشان
* دریاچهٔ ارژن
* دریاچهٔ مهارلو
* دریاچه کافتر
* باتلاق گور بهرام
* دریاچه بختگان
* دریاچه طشک

 |
| جنگل و باغ‌ها | 
* باغ دلگشا
* باغ نظر
* نارنجستان قوام
* باغ عفیف‌آباد
* باغ جهان‌نما

 |
| تنگه و دره‌ها | 
* تنگ براق
* تنگ تیزاب
* تنگ خانی
* تنگ الله اکبر
* تنگ آتشگاه
* تنگ خشک
* تنگ رغز

 |
| گردشگاه‌ها تفرج‌گاه‌ها | 
* برم‌دلک
* پیربناب
* رکن‌آباد
* روستای قلات
* گردشگاه آتشکده
* گردشگاه چاه‌مسکی
* گردشگاه چشمه سلمانی
* گردشگاه هفت‌برم
* گلستان‌های محمدی میمند
* بهشت گمشده
* چله‌گاه
* دشت برم
* فهلیان

 |
| مناطق حفاظت‌شده | 
* بهرام گور
* بختگان
* پارک ملی بمو

 |
| کوه‌ها و دشت‌ها | 
* البرزکوه
* کوه بل
* کوه برم فیروز
* کوه بمو
* کوه تاسک
* کوه تودج
* کوه کر
* کوه ختابان
* خرمن‌کوه
* کوه دراک
* کوه رنج
* کوه سبزپوشان
* کوه شهرک
* کوه سپیدار
* کوه گرم
* کوه موسی خانی
* کوه نار

 |
| ورزش و طبیعت | 
* پیست اسکی پولادکف
* پیست اسکی تربیت‌بدنی فارس

 |

 |
| جاذبه‌های تاریخی | 
* آرامگاه حافظ
* آرامگاه سعدی
* تخت جمشید
* دروازه قرآن
* نقش رجب
* پاسارگاد
* خانه زینت الملوک
* ارگ کریم‌خان
* حمام وکیل
* مسجد وکیل
* نقش رستم
* آرامگاه داریوش بزرگ
* آرامگاه شیخ ابواسحاق کازرونی
* سرای مشیر
* مسجد نصیرالملک
* موزه پارس
* موزه تاریخ طبیعی دانشگاه شیراز
* بازار وکیل
* بازار مسگرها
* بازار مشیر، آرامگاه علامه دوانی
* آرامگاه ناصر دیوان کازرونی
* بازار قیصریه لار
* عمارت باغ نشاط
* آتشکده کازرون
* قلعه اژدها پیکر
* برج ننه نادر
* دارابگرد
* کاخ اردشیر بابکان
* کاخ ساسانی سروستان
* قدمگاه جهرم
* آتشکده آذرخش
* غار سنگ‌تراشان
* غار سیده خاتون
* حوضچه دختر گبر
* بیشاپور
* تمب بت
* هفت برکه
* باغ جهان‌نما
* بازار جهرم
* بازار کازرون
* بازار داراب
* قلعه دختر
* سیوند
* قلعهٔ گراش
* برکهٔ کل
* باغ هفت‌تن (موزه سنگ‌های تاریخی)، باغ ارم
* باغ تخت
* باغ چهل‌تن
* باغ دلگشا
* باغ عفیف‌آباد
* باغ نارنجستان قوام
* باغ هفت‌تن
* خانه صالحی (شیراز)
* چاه مرتاض‌علی
* کلیسای ارامنه
* کلیسای شمعون غیور
* مدرسه خان، آرامگاه خواجوی کرمانی
* اشکفت بلند
* بند بهمن
* آتشکده کاریان
* کاخ‌لیدوما
* کاروانسرای بنارویه
* باغ جهان نما
* چشمه رسول‌الله
* قلعه اس پی آر نی ریز
* قدمگاه کوروش

 |
| جاذبه‌های مذهبی | 
* شاهچراغ
* شاه صفی‌الدین
* آرامگاه علی بن حمزه
* امامزاده فضل بن موسی بن جعفر
* مسجد جامع خنج
* مسجد جامع داراب
* مسجد جامع جهرم
* مسجد جامع فسا
* مسجد جامع میمند
* مسجد جامع اسیر
* مسجد جامع کبیر نی‌ریز
* مسجد جامع جویم
* مسجد عتیق
* امامزاده اسماعیل میمند

 |