**علی‌بن محمد**، معروف به **شیخ علی‌نقی اصطهباناتی** (1050-1126ق.)، عارفِ صوفی قرن یازدهم ق. و **سی‌‌و‌یکمین قطب سلسله‌ی ذهبیه** است. او که به‌ قصد کسب علم و حضور بر سر درس *شاه ملا محمد اصطهباناتی*، زادگاه خود استهبان را به مقصد فسا ترک می‌کند، به‌‌گونه‌ای کاملا اتفاقی و به‌‌‌واسطه‌ی ارادت استاد خود به اقطاب سلسله‌ی ذهبیه، پس از کسب آموزش‌های لازم و طی سیر و سلوک، به راه طریقت درآمده و به سنت این سلسله، داماد و خلف مرشد خود، **نجیب‌الدین‌رضا تبریزی** می‌شود.

نجیب‌الدین‌رضا در **سبع‌المثانی**، ماجرای ورود شیخ به راه طریقت ذهبیه را چنین عنوان می‌کند: 

  

در زمان قطبیت *شیخ علی موذن خراسانی*، *شاه ملا محمد* که به‌‌‌لحاظ مالی به تنگ آمده بود، نزد شیخ آمد و به وی متوصل شد و نذر کرد که چنانچه به دعا و نَظَر شیخ، مُکنت و مالی به‌هم زند، ثلث آن را در راه طریقت به شیخ داده و یکی از فرزندان او نیز به راه طریقت تعلیم یابد؛ حاجت ملا برآورده می‌شود، اما خُلف وعده کرده و علی‌رغم گذشت سالیان بسیار و مرگ *شیخ موذن*، نذرش را ادا نمی‌کند. از‌این‌رو نجیب‌الدین‌رضا به‌ وصیت مراد خود، راهی خطه‌ی فارس و فسا می‌‌شود و ادای نذر ملا را طلب می‌کند. ملا استنکاف کرده و شرط دوم را پیش می‌کشد. بنابراین نجیب‌الدین‌رضا به تعلیم فیاض، فرزند بزرگ ملا می‌پردازد. اما به‌‌دلیل ریاضت‌هایی که متحمل می‌شود، مادر فیاض و ملا شکوایه می‌کنند، ازاین‌رو نجیب‌الدین رضا او را رها کرده و از میان شاگردان ملا، **شیخ علی‌نقی** را برمی‌گزیند و وی را با خود به اصفهان می‌برد.

**شیخ علی‌نقی** و نجیب‌الدین‌رضا همانند **مولانا** و **حسام‌الدین چلبی**، مرید و مراد بودند و سبع‌المثانی را که نجیب‌الدین‌رضا می‌سرود، **شیخ علی‌نقی** کتابت می‌کرد. با وفات نجیب‌الدین‌رضا 1108ق.، **شیخ علی‌نقی** هدایت سلسله‌ی ذهبیه را به‌‌دست گرفت و به‌‌دلیل سکنی گزیدن در خطه‌ی فارس، این سلسه را که دیرگاهی نبود به‌‌وسیله‌ی نجیب‌الدین‌رضا از خراسان به اصفهان نقل مکان کرده بود، به فارس منتقل ساخت و با تربیت سید قطب‌الدین محمد نیریزی به‌عنوان یکی از تاثیر‌گذارترین و مهم‌ترین اقطاب سلسله‌ی ذهبیه، ادامه‌ی این سلسله را در فارس تثبیت و تداوم ‌بخشید. با **درگذشت شیخ در سال 1129ق.**، سید قطب‌الدین خرقه‌ی هدایت به تن کرد و ضمن تولیت آستان شاه‌چراغ، به ترویج دیدگاه‌های ذهبیه و گسترش پیروان آن ‌پرداخت. رساله‌ی **برهان‌المرتاضین** و **دعای جوشن کبیر به خط نسخ معرب**، تنها تالیف و آثار به‌جا مانده از شیخ علی‌نقی در دوران کوتاه 18 سال هدایت و ارشاد سلسله‌ی ذهبیه است. وی در استهبان و در مکان آرامگاه کنونی به خاک سپرده شده است.

تولد و نسب
----------

زندگی و تحصیل
-------------

آثار
----

وفات و مدفن
-----------

Mapآرامگاه شیخ علی‌نقی اصطهباناتی

جستارهای وابسته
---------------

* معروف کرخی
* احمد نجم‌الدین کبری
* جنید بغدادی
* سری سقطی
* احمد غزالی
* میر سید علی همدانی
* خواجه اسحاق خُتَّلانی
* سید عبدالله بُرزِش آبادی
* شیخ علی موذن خراسانی
* نجیب‌الدین‌رضا تبریزی
* شاه ملا محمد اصطهباناتی
* سید قطب‌الدین نیریزی

پانویس
------

1. ↑  به‌صورت «علی‌نقی‌بن محمد اصطهباناتی»، «علی‌نقی فارسی اصطهباناتی»، «على‌نقى اصطهباناتى اصفهانى» و «علی‌نقی شیرازی اصطهباناتی» نیز آورده شده است.
2. ↑  از سال تولد دقیق وی اطلاعی در دست نیست.
3. ↑  از مشاهیر استهبان و از پیروان سلسله ذهبیه که با پشت بند «فسایی»، «دارابگردی» و «فسایی دارابگردی» نیز آمده است.
4. ↑  سی‌امین قطب سلسله‌ی ذهبیه.
5. ↑  بیست‌ونهمین قطب سلسله‌ی ذهبیه و مرشد نجیب‌الدین‌رضا تبریزی.
6. ↑  استخری، احسان‌الله (۱۳۳۸). *اصول تصوف*. تهران: معرفت. صص. ۴۱۷–۴۱۸.
7. ↑  خاوری، اسدالله (۱۳۸۳). *ذهبیه، تصوف علمی-آثار ادبی*. ج. ۲. تهران: دانشگاه تهران. صص. ۲۹۰–۲۹۳.
8. ↑  اصطهباناتی، شیخ علی‌نقی (۱۳۸۲). *برهان المرتاضین*. به کوشش ، تحقیق و تصحیح محمد هرتمنی. اصفهان: مقیم. صص. ج-ح.
9. ↑  استخری، احسان‌الله (۱۳۳۸). *اصول تصوف*. تهران: معرفت. صص. ۴۱۴–۴۴۳.
10. ↑  خاوری،، اسدالله (۱۳۸۳). *ذهبیه، تصوف علمی-آثار ادبی*. ج. ۲. تهران: دانشگاه تهران. صص. ۲۹۰–۳۰۷.
11. ↑  اصطهباناتی، شیخ علی‌نقی (۱۳۸۲). *برهان المرتاضین*. به کوشش ، تحقیق و تصحیح محمد هرتمنی. اصفهان: مقیم. صص. الف-ش و الف-ت.