**میدان شهرداری سابق** با نام رسمی **میدان انقلاب اسلامی** که نام‌های دیگری مانند **میدان سپه** ،**میدان اجلالیه** و **میدان جهاد سازندگی** نیز داشته‌است، میدانی در شهر کرمانشاه است. این میدان در منطقه ۴ شهرداری کرمانشاه واقع شده و خیابان‌های سپه (مدرس) و دبیراعظم در جهت شمال شرقی به جنوب غربی و خیابان‌های معلم غربی (اجلالیه) و معلم شرقی (شاه‌بختی) در جهت شمال غربی به جنوب شرقی از آن عبور می‌کنند. میدان شهرداری سابق کرمانشاه در بهمن ۱۳۹۹ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

نامگذاری
--------

میدان شهرداری سابق همزمان با ساخت خیابان سپه ساخته شد و به دلیل قرارگیری در تقاطع خیابان سپه و اجلالیه-شاهبختی، *میدان سپه* نامیده می‌شد. با این وجود از آنجا که مکان میدان شهرداری سابق در گذشته بخشی از باغ اجلالیه بود، از گذشته با نام *میدان اجلالیه* نیز شناخته می‌شده‌است. از سال ۱۳۱۷ شهرداری کرمانشاه به این میدان منتقل شد و همین مسئله سبب شد تا در میان مردم به نام *میدان شهرداری* شناخته بشود. شهرداری در ابتدا در ساختمانی در ضلع جنوبی خیابان قرار داشت، اما در سال ۱۳۲۰ به ساختمان رئیسیان واقع در ضلع شمالی (مکان کنونی مسجد شریف معتضدی) منتقل شد و تا سال ۱۳۳۸ در آن مکان ماند. هر دوی این ساختمان‌ها استیجاری بودند و شهرداری در سال ۱۳۳۹ با خرید ساختمان دیگری که در گذشته کنسولگری بریتانیا در کرمانشاه بود از این میدان رفت و از آن زمان این میدان نزد مردم با نام *میدان شهرداری سابق* شناخته‌شده‌است. با وقوع انقلاب بهمن ۱۳۵۷ نام میدان توسط حکومت جدید به *میدان جهاد سازندگی* تغییر داده‌شد. این نام تا سال ۱۳۸۷ بر روی میدان بود و از آن زمان به *میدان انقلاب اسلامی* تغییر داده‌شد که در حال حاضر نام رسمی این میدان محسوب می‌شود. با این وجود این میدان همچنان نزد مردم با همان نام *شهرداری* یا *شهرداری سابق* شناخته می‌شود و با همین نام نیز در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

تاریخچه
-------

 میدان شهرداری سابق، سال ۱۳۱۷؛ در سمت چپ تصویر دروازۀ ورودی خیابان دبیراعظم واقع در ضلع جنوب غربی میدان دیده می‌شود.
میدان شهرداری سابق در سال ۱۳۱۰ (ضلع شمالی)  
یک گروه موسیقی در حال اجرای برنامه هستند.
مکان میدان شهرداری سابق در گذشته بخشی از باغ اجلالیه بود که به علی‌خان اعظم زنگنه ملقب به سردار اجلال تعلق داشت که به تغییر کاربری داده و به بخش‌های مختلفی تقسیم شد. میدان شهرداری سابق نیز با ساخت خیابان سپه (مدرس کنونی) در سال ۱۳۱۴ (۱۹۳۵ میلادی) در جهت شمال شرقی به جنوب غربی، به عنوان محل تلاقی این خیابان با خیابان قدیمی‌تر شاه‌بختی (معلم شرقی کنونی) و خیابان معلم غربی (اجلالیه) ساخته شد. ساختمان شهرداری کرمانشاه تا سال ۱۳۳۹ در این میدان قرار داشت.

میدان شهرداری سابق در محور خیابان مدرس-خیابان دبیراعظم و در انتهای محدودۀ بافت تاریخی کرمانشاه از جانب جنوب غربی قرار گرفته‌است. در گذشته این میدان و باغ اجلالیه حدفاصل باغ‌های سرسبز جنوب غربی شهر و بافت قدیمی شهر به شمار می آمده‌است و به همین دلیل در این محدوده آثار، بناها، محله‌ها و راسته‌های تاریخی باارزشی قرار دارند.

در گذشته و در سال‌های اشغال کرمانشاه توسط نیروهای نظامی انگلستان طی جنگ جهانی دوم، ادارۀ انتشارات و تبلیغات بریتانیا در ضلع غربی میدان شهرداری سابق، طبقۀ همکف کلانتری ۲، جنب کوچۀ ارمنیان قرار داشته‌است.

خانقاه اخوت نیز با یکصد سال قدمت در کوچۀ خانقاه در ضلع جنوب شرقی جدار میدان شهرداری سابق قرار داشت که در اسفند ۱۳۹۹ توسط ادارۀ اوقاف و امور خیریۀ کرمانشاه تخریب شد.

کاربری‌های مهم
--------------

مسجد شریف معتضدی که در سال ۱۳۴۵ ساخته شده‌است در ضلع شمال غربی میدان شهرداری سابق نبش خیابان معلم غربی (اجلالیه) قرار دارد.

مسیرهای ورودی و خروجی
---------------------

این میدان از سمت جنوب غربی از طریق خیابان دبیراعظم به میدان مصدق، سه‌راه برق و میدان فردوسی متصل می‌شود. همچنین از سمت شمال شرقی از طریق خیابان مدرس با چهارراه اجاق و میدان آزادی در ارتباط قرار می‌گیرد. علاوه بر این معلم در جهت شمال غربی-جنوب شرقی از این میدان عبور می‌کند که در جهت شمال غربی با نام *خیابان معلم غربی* (اجلالیه) و در جهت جنوب شرقی با نام *خیابان معلم شرقی (شاه‌بختی)* شناخته می‌شود. میدان شهرداری سابق از طریق خیابان معلم غربی به پل اجلالیه، میدان دارایی، خیابان جوانشیر، چهارراه مؤید، پارک شیرین (چیاسور) و محلۀ‌ سرچشمه متصل می‌شود و از سمت خیابان معلم شرقی به سه‌راه شریعتی ختم شده و با خیابان شریعتی ارتباط می‌یابد.

ثبت در فهرست آثار ملی
---------------------

میدان شهرداری سابق، سال ۱۳۳۰ (ضلع جنوب شرقی)
میدان شهرداری سابق کرمانشاه به دلیل قدمت جداره‌های آن در ضلع جنوبی، شرقی، شمال شرقی و جنوب غربی و نوع تزئینات آن‌ها که برای ساخت‌شان از معماری دورۀ قاجار استفاده شده‌است، در بهمن ۱۳۹۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

احیا و تخریب منظر تاریخی میدان
------------------------------

در تیر ۱۳۹۵ معاون میراث فرهنگی ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه از برنامۀ این نهاد برای احیای معماری و منظر تاریخی میدان شهرداری سابق خبر داد و حتی از این پروژه به عنوان «اصلی‌ترین برنامۀ مرمتی» این نهاد یاد کرد. با این وجود اقدامی اساسی برای اجرای این پروژه صورت نگرفت و حتی تخریب خانقاه اخوت، ساخت پارکینگ طبقاتی و مجتمع تجاری و نیز ساخت واحد تجاری توسط متولیان مسجد معتضدی منظر تاریخی این میدان را بیش از پیش تخریب نمود.

### سنگفرش کردن میدان

در ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ شهردار کرمانشاه از سنگفرش کردن میدان شهرداری سابق خبر داد. به گفتۀ وی در آینده محدودۀ میدان مصدق و خیابان دبیراعظم در فاصلۀ دو میدان نیز به‌گونه‌ای سنگفرش خواهد شد که امکان تردد خودرو بر روی آن وجود داشته‌باشد. با این وجود یک عضو شورای شهر کرمانشاه از نحوۀ فنی اجرای این طرح با استفاده از موزاییک و بلوک با ملات‌کاری ۳ سانتیمتری انتقاد کرد و اعلام کرد که کمیسیون عمرانی شورای شهر این شکل از اجرای پروژه را رد کرده و اکنون نیز تصمیم دارد با همکاری معاونت عمرانی شهرداری و کارشناسان از اجرای آن به شکل کنونی جلوگیری کند.

در ادبیات
---------

علی‌محمد افغانی در رمان شادکامان درۀ قره‌سو که بخشی از ماجراهای آن در حوالی محله و میدان شهرداری سابق می‌گذرد، از این محله به عنوان یکی از محل‌های سکونت ارمنی‌ها در شهر کرمانشاه یاد کرده و این میدان را چنین توصیف می‌کند:

> میدان کوچک شهرداری که پل اجلالیه روبه‌روی آن است در آن روزگار پر از تب و تاب سال‌های شهریور ۲۱ عصرها منظرۀ دلپذیری داشت. جوانان شهر از هر قماش و قلم آنجا دور میدان به میله‌های ضخیم و کوتاه تکیه می‌دادند. در محیط فرحبخشی که از خنکای دم غروب و عطر رنگارنگ گل‌ها مایه می‌رفت سیگار می‌کشیدند؛ به آهنگ‌های رادیو یا گرامافون گوش می‌دادند، در انتظار روزنامه‌فروش عصر که اخبار جنگی تازه می‌آورد وقت می‌گذراندند.
> 
> 

همچنین علی‌اشرف درویشیان در داستان کوتاه *عشق و کاهگل* در مجموعه‌داستان فصل نان چندین جا از میدان شهرداری به عنوان محلی برای تجمع کارگران فصلی و ساختمانی یاد می‌کند.

جستارهای وابسته
---------------

* خیابان مدرس
* خیابان دبیراعظم

منابع
-----

1. 1 2  نشان: *میدان شهرداری سابق کرمانشاه*؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
2. 1 2  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): *میدان شهرداری سابق کرمانشاه ثبت ملی شد*، نوشته‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
3. 1 2  باشگاه خبرنگاران جوان: *میدان شهرداری سابق در فهرست آثار ملی قرار گرفت*، نوشته‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
4. 1 2  الماس‌نیوز: *میدان شهرداری سابق کرمانشاه ثبت ملی شد*، نوشته‌شده در ۵ دی ۱۴۰۰؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
5. 1 2  فرنیوز: *میدان شهرداری سابق کرمانشاه ثبت ملی شد*، نوشته‌شده در ۳۰ بهمن ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
6. 1 2  آخرین خبر: *میدان شهرداری سابق کرمانشاه ثبت ملی شد*، نوشته‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
7. 1 2  عصر کُرد: *میدان شهرداری سابق کرمانشاه ثبت ملی شد*، نوشته‌شده در ۲۹ بهمن ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
8. 1 2 3  سلطانی، ۱۳۸۱: ۵۶۰.
9. ↑  خط‌کش: *واگذاری دو هزار مترمربع از زمین باغ اجلالیه محل فعلی ادارۀ دارائی استان پنجم (کرمانشاه) به وزارت پست و تلگراف و تلفن*، نوشته‌شده در ۵ تیر ۱۳۳۶؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
10. ↑  داریوشی، امید. ۱۳۹۵. *بررسی و شناسایی محوطه‌ها، بناها و عناصر تاریخی ارزشمند در شهر کرمانشاه*، منتشر شده در کنفرانس بین‌المللی نخبگان عمران، معماری و شهرسازی در سال ۱۳۹۵؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
11. ↑  سلطانی، ۱۳۷۸: ص ۳۱۸.
12. 1 2  کُردپرس: *به بهانۀ تخریب بنای تاریخی خانقاه اخوت در کرمانشاه؛ هر عیب که هست از مسلمانی ماست*، نوشتۀ محمدعلی سلطانی، نوشته‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
13. 1 2  چویرنیوز: *ردپای مدیران غیربومی ناآشنا به میراث غنی استان در تخریب ساختمان خانقاه*، نوشتۀ محمدعلی سلطانی، نوشته‌شده در ۱۹ اسفند ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
14. 1 2  طلوع کرمانشاه: *دادستان کرمانشاه به ساخت واحد تجاری مسجد «حاج شریف معتضدی» وارد شوند!+فیلم و عکس*، نوشته‌شده در ۲۶ خرداد ۱۳۹۸؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
15. ↑  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): *میدان شهرداری سابق کرمانشاه را به اصالت تاریخی‌اش بازمی‌گردانیم*، نوشته‌شده در ۳۰ تیر ۱۳۹۵؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
16. ↑  مدللی، ناصر. *تخریب‌ میدان‌ شهرداری سابق‌، نابودی هویت‌ شهری کرمانشاه*، نوشته‌شده در روزنامۀ *نقد حال*، شمارۀ ۷۷۱، تاریخ ۱۷ تیر ۱۳۹۹؛ بازدید در ۱۱ مهر ۱۴۰۱.
17. ↑  خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): *وضعیت خیابان غذا اصلاح می‌شود*، نوشته‌شده در ۲۱ خرداد ۱۴۰۲؛ بازدید در ۲۱ خرداد ۱۴۰۲.
18. ↑  خبرگزاری کار ایران (ایلنا): *طرح میدان جهاد از لحاظ فنی مورد قبول نیست / استعفای شهردار به دلیل شرکت در انتخابات مجلس*، نوشته‌شده در ۲۲ خرداد ۱۴۰۲؛ بازدید در ۲۲ خرداد ۱۴۰۲.
19. ↑  افغانی، ۱۳۶۸: ص ۲۵۴.
20. ↑  درویشیان، ۱۳۸۵: صص ۵۱-۶۶.

کتاب‌شناسی
----------

* افغانی، علی‌محمد (۱۳۶۸)، *شادکامان درۀ قره‌سو*، تهران: انتشارات نگاه با همکاری انتشارات زرین، چاپ چهارم.
* درویشیان، علی‌اشرف. (۱۳۸۵)، *عشق و کاهگل*، در *فصل نان*، تهران: چشمه، چاپ پانزدهم.
* سلطانی، محمدعلی (۱۳۸۱)، *جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان*، جلد اول، تهران: مؤسسهٔ فرهنگی نشر سها، چاپ سوم.
* سلطانی، محمدعلی. (۱۳۷۸)، *احزاب و انجمن‌های سری در کرمانشاه از فراموش‌خانه تا خانه سیاه: دوره‌های ۵–۱ انتخابات مجلس شورای ملی و فریادگران بر نظام دیکتاتوری از کرمانشاه*، تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، چاپ اول، ۲ مجلد، ج۲.

| * ن
* ب
* و
محله‌های شهر کرمانشاه |
| --- |
| 

| دوران زند |
| --- |
| 
* آبشوران
* برزه‌دماغ
* چنانی
* فیض‌آباد
* سرتپه
* هوری‌آباد

 |

 |
| 

| دوران قاجار |
| --- |
| 
* بازار زرگرها
* بازرگانی
* باغ دلگشا
* بزازخانه
* پشت بدنه
* تاریکه‌بازار
* تپه فتحعلی‌خان
* تفنگسازها
* تیمچه
* تیمچه سیداسماعیل
* جلوخان
* جلیلی
* جمخانه
* جمخانه ارتش
* چال حسن‌خان
* چال درویش‌ها
* چال سلیمان‌خان
* چهارراه آخرت
* درطویله
* دروازه
* راسته‌بازار
* زندان شهری
* سبزه‌میدان
* سرآب قنبر
* سقاخانه
* سکوی حشمت‌السلطنه
* سه‌راه خانقاه
* سید فاطمه
* سینه گل زرد
* شاه‌بختی
* شهرداری سابق (اجلالیه)
* صندوق‌سازها
* علاف خانه
* قهوه‌خانه ضرغام
* قهوه‌خانه قنبر
* قهوه‌خانه ولایتی
* کاشیکاری
* کل‌حواس
* کوچه قلیچ‌خان
* کوچه لک‌ها
* گذر صاحب‌جم
* گمرک
* مسگرخانه
* وزیری

 |

 |
| 

| دوران پهلوی |
| --- |
| محله‌ها | 
* اربابی
* امیرکبیر
* بهار
* پل چوبی
* جوانشیر
* چاه صاحب‌زمان
* چراغ برق
* چهل‌متری سیروس
* خیام
* دبیراعظم
* ده‌مجنون
* رشیدی
* سرچشمه
* سرقبر آقا
* سعدی
* سنگ معدن
* سه‌راه محمودی
* شریعتی
* صابونی
* فردوسی
* کوچه ثبت
* کوهساری
* لشگر
* مسیرنفت
* مصدق
* مصلی
* مصوری
* منزه
* ناصری

 |
| شهرک‌ها | 
* شهرک آبادانی و مسکن
* شهرک جعفرآباد
* شهرک هوانیروز
* شهرک آریاشهر
* شهرک الهیه
* کوی بیست و دو بهمن
* شهرک آناهیتا
* شهرک کیهان‌شهر
* شهرک رجایی

 |

 |
| 

| کرمانشاه امروزی |
| --- |
| محله‌ها | 
* بلوار سجاد
* چقامیرزا
* حافظیه
* کسری
* گلستان

 |
| شهرک‌ها | 
* شهرک امام خمینی
* شهرک بعثت
* شهرک بهداری
* شهرک پردیس
* شهرک پرواز
* شهرک تعاون
* شهرک جهاد
* شهرک دادگستری
* شهرک دارایی
* شهرک دولت‌آباد
* شهرک رسالت
* شهرک ژاندارمری
* شهرک شهید نجفی
* شهرک ظفر
* شهرک کارمندان
* شهرک گلشن
* شهرک گل‌ها
* شهرک معلم
* شهرک نصر
* شهرک ولایت
* شهرک فرهنگیان فاز ۱
* شهرک فرهنگیان فاز ۲
* شهرک متخصصین
* شهرک تلاش

 |

 |
| 

| روستاهای الحاق‌شده |
| --- |
| 
* چقامیرزا
* نوکان
* کرناچی
* کهریز پل کهنه
* ده‌پهن
* دره‌دراز
* چاله‌چاله
* چقاگلان
* کانی روزان
* صادقیه
* وه‌سام
* مرادحاصل
* ده مجنون
* چقاکبود
* باغ نی
* باغ ابریشم
* سرخه لیژه
* شاطرآباد
* مرادآباد

 |

 |