**عمرو بن سلم نیشابوری** یا به صورتی دیگر **ابوحَفْص عَمرو بن سَلَمه حَدّاد نیشابوری**، محدث، صوفی و عارفِ طریقت ملامتیه در سده سوم هجری بود. زادگاه او قریه کوردآباد یا کورآباد بر دروازه نیشابور به سوی بخارا بود.

معمولا او را در شمار نخستین صوفیان ملامتیه قرار می‌دهند و برخی از گفته‌هایی که از او نقل شده و نیز حکایاتی که به او نسبت داده‌اند از گرایش او به این طریقه، حکایت دارد. وی عامی و ساده بود و شغل او آهنگری (حدّاد) بود و درباره تغییر احوال مطالبی نقل کرده‌اند که با پیشه او ارتباط داشت. او تصوف را در نیشابور با منظم و نمایان ساخت؛ در واقع تاریخ تصوف در نیشابور با شروع فعالیت خانقاه وی شروع می‌شود. حداد معاصر جنید بغدادی بود و می‌گویند «گاه به حالتی در می‌آمد که کسی توان نگاه کردن به او را نداشت». وفات مورد اختلاف است؛ در سال‌های ۲۶۴، ۲۶۵، ۲۶۶ و ۲۷۰ هجری قمری نوشته‌اند. او بیشتر با نام ابوحفص حَدّاد شناخته شده‌است؛ اما چون احتمال اشتباه گرفتن او با ابوحفص حداد دیگری کمتر شود، در دانشنامه‌ها به صورت عمرو بن سلم نوشته‌اند.

ابوحفص خواهرزاده بشر حافی و از مصاحبان علی نصرآبادی بود. از میان دیگر کسانی که با وی مصاحبت داشته‌اند می‌توان از شاه شجاع کرمانی، عبدالله بن محمد خرّاز، احمدبن حمدان، ابوبکر حنفیه، علی بن شعیب سقا، ابو عبدالله سنجری، محمدبن عبدالوهاب ثقفی و حمدون قصار نام برد.

نام
---

| نام | کنیه | نام پدر | نام انتسابی | نسب | شهرت |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| عَمرو(Amr) | ابوحَفْص | سَلَم/سَلَمه | حدّاد | نیشابوری | ابوحَفْص حَدّاد/عمرو بن سلم |

اندیشه‌های صوفیانهٔ ابوحفص حداد
-------------------------------

در *الفهرست* ابن ندیم از فردی به نام ابوحفص حداد ذکر شده که از متعزله بوده و کتابی با عنوان *الجاروف فی تکافو الادله* نوشته‌است و در *الرجال* کشی روایتی از قول یونس بن الرحمن قمی، از او آمده‌است ولی سید مرتضی این نسبت را مردود می‌شمارد. این شخص احتمالا غیر از ابوحفض حداد -صوفی معروف- است و در هیچ یک از کتب تذکره و طبقات صوفیه به معتزلی بودن او اشاره نکرده‌اند و هیچ نوشته‌ای به او نسبت ندادند و گفته‌های او چیزی غیر از معتزلی بودن وی را نمایان می‌سازد.
  

ابوحفض، از شهرت بی‌زار بود تا آن‌جا که با داشتن مشرب تصوف، از پوشیدن لباس پشمین در ملأ عام امتناع داشت و «همچون اهل بازار قبا بر تن می‌کرد و چون به خانه می‌رفت لباس پشمین می‌پوشید». معمولاً او را در شمار نخستین صوفیان ملامتیه قرار می‌دهند و برخی از اقوالی که از او نقل شده و نیز حکایاتی که به او نسبت داده‌اند از گرایش او به این طریقه، حکایت دارد. اما شیوهٔ او در این طریقه در عین اجتناب از هر کاری که بویی از ریا در آن باشد، «ترغیب مریدان به اعمال و مجاهدات بود که با روش زاهدانهٔ او در تصوف نیز سازگاری داشت». این شیوه، به ظاهر مغایر با شیوهٔ برخی دیگر از شیوخ ملامتیه، چون حمدون قصار بود که به «تحقیر اعمال و اظهار سیئات و اخفای حسنات» توجه داشتند.
  

حداد چنان بر لزوم رعایت آداب صوفی‌گری تأکید داشته که تصوف را مجموعه‌ای از آداب تعریف می‌کرد. گفته‌اند وقتی جنید (یا شبلی) به او اعتراض کرد که

>  چرا تو اصحاب خویش را آداب پادشاهان آموخته‌ای؟ پاسخ داد که **حسن ادب ظاهر، نشانهٔ ادب باطن است**.
> 
> 

او مانند اکثر مشایخ صوفیه، سخت پایبند شریعت بود و معتقد بود که سالک همواره باید افعال احوال خود را با کتاب و سنت بسنجد. هجویری، او را در زمرهٔ مشایخ معرفی می‌کند که حضور را مقدم بر غیبت می‌دانستند.

درباره او
---------

در کتاب تذکرةالاولیا دربارۀ ابوحفص حداد نوشته شده‌است:

> آن قدوه رجال، آن نقطه کمال، آن عابد صادق، آن زاهد عاشق، آن سلطان اوتاد، قطب عالم: ابوحفص حداد رحمةالله علیه، پادشاه مشایخ بود علی الاطلاق، خلیفه حق بود به استحقاق، و از محتشمان این طایف بود، و کسی به بزرگی او نبود در وقت وی، ور در ریاضت و کرامت و مروت و فتوت بی‌نظیر بود و در کشف و بیان یگانه و معلم و ملقن او بی واسطه خدای بود، عزوجل. و پیر بوعثمان حیری بود و شاه شجاع از کرمان به زیارت او آمد و در صحبت او به بغداد به زیارت مشایخ.
> 
>

منابع
-----

* درگاه نیشابور

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***ابوحفص عمرو بن سلم حداد*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* تاریخ تصوف در ایران
* تذکرة الاولیاء
* حلیة الاولیاء، ابونعیم، احمد ابن عبدالله، قاهره: ۱۳۵۷ق.
* رساله ملامتیه، ص. ۱۰۸
* طبقات صوفیه، انصاری هروی، جواجه عبدالله، به کوشش عبدالحی حبیبی، کابل: ۱۳۴۱ش.
* فرهنگ اعلام تاریخ اسلام، غلام رضا تهامی، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۵، ص۳۵۶
* مشاهیر نیشابور، فریدون گرایلی

| * ن
* ب
* و
عرفان و تصوف |
| --- |
| عرفان نظری | 
* احسان
* نور
* مقام
* حال
* منزل
* یقین
* فنا
* بقا
* حقیقت
* معرفت
* نفس
* سلوک
* لطائف سته
* جهان بینی
* کشف
* شهود
* ماوراءالطبیعه
* روانشناسی
* تجلی
* فلسفه

 |  |
| عرفان عملی | 
* ذکر
* حضره
* مراقبه
* قوالی
* سماع
* چله‌نشینی
* خرقه‌پوشی
* خانقاه

 |
| سلسله‌های تصوف | 
* تیجانیه
* رحمانیه
* چشتیه
* مولویه
* مریدیه
* نقشبندیه
* قادریه
* رفاعیه
* شاذلیه
* سهروردیه
* نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی
* نعمت‌اللهی
* ذهبیه
* ملامتیه
* فهرست طریقت‌های تصوف

 |
| قدما | 
* اویس قرنی
* معروف کرخی
* حارث محاسبی
* بشر حافی
* فضیل بن عیاض
* رابعه عدویه
* ابراهیم ادهم
* شقیق بلخی
* حسن بصری
* بایزید
* سری سقطی
* جنید بغدادی
* ابوعلی رودباری
* ابوعلی کاتب
* سمنون ابن حمزه
* شبلی
* ذوالنون
* حلاج
* ابوسعید ابوالخیر
* ابوحمزه خراسانی
* ابوعثمان حیری
* ابوحفص حداد
* حمدون قصار
* سعیدبن سلام
* احمد بن حرب
* حبیب عجمی
* ابوالقاسم گورکانی
* ابوبکر طوسی
* احمد غزالی
* ابوالفضل بغدادی
* ابوالبرکات بغدادی
* خرقانی
* عبدالکریم قشیری
* گیلانی
* معین‌الدین
* نظام‌الدین اولیا
* سهروردی
* نجم‌الدین رازی
* ابراهیم بن فاید
* احمد جام
* بابافرید
* بابا طاهر
* سید بن طاووس
* ابن عربی
* داوود بن محمود قیصری
* برهان‌الدین محقق ترمذی
* بهاءالدین ولد
* علاءالدوله سمنانی
* شمس تبریزی
* مولوی
* صدرالدین قونوی
* سعدی
* ابراهیم خواص
* عطار
* محمود شبستری
* نظام‌الدین اولیا
* علی هجویری
* بهاءالدین محمد نقشبند
* امیرخسرو دهلوی
* صفی‌الدین اردبیلی
* مقدس اردبیلی
* عبدالله یافعی
* شاه نعمت‌الله ولی
* اسماعیل قصری
* نجم‌الدین کبری
* جامی
* شاه ولی‌الله
* ابن عطاءالله
* میر حیدر آملی
* احمد زروق
* محمد بن بکران
* احمد یسوی
* اشرف جهانگیر سمنانی
* احمد فاروقی
* عبیدالله احرار
* بتائی
* سلطان باهو
* شهباز لعل قلندر
* سید قطب‌الدین محمد نیریزی
* صدر المتألهین شیرازی
* محمدجعفر کبودرآهنگی
* محمد بن علی سنوسی
* عمان سامانی
* بیدل

 |
| معاصران | 
* حاج ملّاسلطان محمّد گنابادی سلطانعلیشاه
* یعقوبی قائنی
* سید علی قاضی
* محمدعلی شاه‌آبادی
* محمدتقی بهجت
* روح‌الله خمینی
* سیدمحمدحسین طباطبایی
* سید محمدحسن الهی طباطبایی
* سید محمدحسین حسینی طهرانی
* محمد بهاری
* ملاحسینقلی همدانی
* محمدجواد انصاری همدانی
* یاور همدانی
* میرزا جواد ملکی تبریزی
* محمداسماعیل دولابی
* سید علی شوشتری
* عبدالله جوادی آملی
* حسن حسن‌زاده آملی
* داوود صمدی آملی
* سید هاشم حداد
* محمدصالح کمیلی
* سید عبدالکریم کشمیری
* مهدی الهی قمشه‌ای
* محمود امجد
* حسنعلی نخودکی اصفهانی
* عبدالکریم حق‌شناس
* شیخ جعفر مجتهدی

 |
| پژوهشگران | 
* گوهرشاهی
* قادری
* ادریس شاه
* رنه گنون (عبدالواحد یحیی)
* فریتهیوف شوئون (عیسی نورالدین احمد)
* مارتین لینگز (ابوبکر سراج‌الدین)
* سید حسین نصر
* کبیر هلمینسکی
* عنایت خان
* احمد علوی
* عبدالحکیم مراد
* عقیلی
* آلمکویست
* بورکهارت
* چیتیک
* کربن
* ارنست
* فراگر
* گنون
* هیکسون
* لیندبوم
* نیکلسون
* لینگز
* نصر
* سید احمد فهری زنجانی
* شیمل
* سلز
* شوئون
* لویزون
* گولپینارلی
* سبحانی
* صدوقی سها
* ابراهیمی دینانی
* یثربی
* موحد
* شفیعی کدکنی
* امین‌رضوی
* عصار
* معارف
* پازوکی
* فدایی مهربانی
* سید عرب
* رحمتی

 |
| جستارها | 
* هنر
* تاریخ
* موسیقی
* شعر
* آرامگاه‌های صوفیان
* متون
* تصوف در نیشابور
* تبرزین
* فهرست فرقه‌های کلامی اسلام

 |