برای دیگر کاربردها، ویکی‌پدیا (ابهام‌زدایی) را ببینید.

**ویکی‌پدیا** (به انگلیسی: Wikipedia) یک دانشنامه برخط چندزبانه مبتنی بر وب با محتوای آزاد و همکاری باز است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کسی که به اینترنت و وب دسترسی داشته باشد می‌تواند مقالات آن را ببیند و ویرایش کند. نام ویکی‌پدیا از پیوند واژه «ویکی» (به معنی وبگاه مشارکتی) با «پدیا» (گرفته‌شده از پسوند واژه encyclopedia به معنی دانشنامه یا دائرةالمعارف) ایجاد شده‌است. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامه با محتوای آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیا است.

ویکی‌پدیای انگلیسی در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱ میلادی (۲۶ دی ۱۳۷۹) به صورت مکملی برای دانشنامهٔ تخصصی نیوپدیا نوشته شد. بنیان‌گذاران آن «جیمی ویلز» و «لری سنگر» هستند. هم‌اکنون بنیاد غیرانتفاعی ویکی‌مدیا پروژهٔ ویکی‌پدیا را پشتیبانی می‌کند. میزبان‌های اینترنتی اصلی این وبگاه در شهر تامپای فلوریدا هستند. همچنین میزبان‌های اضافی دیگری هم در شهرهای آمستردام و سئول به این وبگاه یاری می‌رسانند.

*ویکی‌پدیا* از پایان آوریل ۲۰۰۷ تا اکتبر ۲۰۱۹، یکی از ۱۰ وبگاه برتر جهان از لحاظ شمار بازدیدکنندگان بوده‌است که بیش از نیمی از بازدیدها به ویکی‌پدیای انگلیسی مربوط می‌شود.

در میان تمام زبان‌های ویکی‌پدیا تا دسامبر ۲۰۱۵ (آذر ۱۳۹۴) بیش از ۱۴۱ میلیون صفحه وجود دارد که بیش از سی و هفت میلیون عدد از آن‌ها مقاله است. از زبان‌های مشهور به ترتیب زبان انگلیسی بیش از ۵ میلیون، سوئدی ۲٫۱ میلیون، آلمانی ۱٫۸ میلیون، هلندی ۱٫۸ میلیون، فرانسوی ۱٫۷ میلیون، روسی ۱٫۲ میلیون، ایتالیایی ۱٫۲ میلیون، اسپانیایی ۱٫۲ میلیون، لهستانی ۱٫۱ میلیون، ویتنامی ۱٫۱ میلیون و ژاپنی و پرتغالی و چینی هر کدام بیش از ۸۵۰ هزار مقاله دارند. تعداد کاربران ثبت‌نام شده حدود ۵۹ میلیون نفر است که از میان آنها، ۴٫۰۲۲ نفر مدیر هستند. ویکی‌پدیا دربرگیرندهٔ ۲۸۱ زبان با بیش از ۱۰ مقاله و در کل دارای ۲۹۱ گونهٔ زبان ملل دنیا است.

اعتبار *ویکی‌پدیا* دائماً مورد اختلاف بوده‌است. برخی آن را به‌خاطر انتشار رایگان، ویژگی قابل ویرایش بودن، سیاست بی‌طرفی و گستردگی عنوان‌ها ستوده‌اند. از سوی دیگر، منتقدان درستی و اعتبار ویکی‌پدیا را به‌خاطر آزادی ویرایش زیر سؤال برده‌اند، همچنین ویکی‌پدیا به خاطر آسیب‌پذیری در برابر خرابکاری، کیفیت غیریکنواخت، سوگیری نظام مند، بی‌ثباتی و نیز به خاطر ترجیح اجماع بر اعتبار در سبک ویرایش مقالات نقد شده‌است. در مقابل سیاست‌های محتوایی و ویکی پروژه‌های ویکی‌پدیا توسط کاربرانی تهیه می‌شود که در پی رفع این نگرانی‌ها هستند. پژوهشگران در دو مطالعهٔ علمی به این نتیجه دست یافته‌اند که خرابکاری‌ها عموماً زودگذر هستند و ویکی‌پدیا نسبتاً به درستی سایر دانشنامه‌ها است.

*ویکی‌پدیا* بر سیاست «دیدگاه بی‌طرفانه» تأکید می‌کند. طبق این سیاست دیدگاه‌هایی که توسط شخصیت‌های برجسته ارائه شده‌اند بدون هیچ تلاشی برای تأیید آن‌ها به‌طور خلاصه بیان می‌شوند. از آن رو که هر داوطلب می‌تواند مقاله‌ها را به سبک ویکی اضافه یا ویرایش کند، تخریب و عدم اطمینان به صحت همهٔ مطالب از مشکلات همیشگی این دانشنامه بوده‌است. با این حال در موارد متعددی مقاله‌های ویکی‌پدیا را در رسانه‌های گروهی و مراکز علمی نقل کرده‌اند. مقاله‌های این دانشنامه تحت مجوز حق تألیف آزاد گنو قابل دسترسی هستند. نسخه زبان آلمانی و انگلیسی *ویکی‌پدیا* به‌وسیله دیسک‌های فشرده منتشر شده و نسخه‌های دیگر آن روی وبگاه‌های دیگر به صورت Fork یا آینه قرار داده شده‌اند. با رشد روزافزون این دانشنامه، گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا، چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد و ویکی‌خبر را پدید آوردند.

تاریخچه
-------

مقالهٔ اصلی: تاریخچه ویکی‌پدیا
*ویکی‌پدیا* به‌عنوان نسخهٔ تکمیلی
و یا نسخه جدید نیوپدیا آغاز به کار کرد. نیوپدیا پروژهٔ دانشنامهٔ رایگان و برخطی بود که مقاله‌هایش به دست کارشناسان و از طریق یک جریان رسمی نوشته می‌شدند. نیوپدیا در تاریخ ۹ مارس ۲۰۰۰ (۱۹ اسفند ۱۳۷۸) تحت مالکیت شرکت بومیس که یک شرکت پورتال وب بود، بنیان‌گذاری شد. شرکت بومیس که در سال ۱۹۹۶ بنیان‌گذاری شده بود، یک پایگاه اینترنتی تفریحات شهوانی و دارای محتوای جنسی برای مردان بود؛ و سرمایه نخستین دانشنامه آزاد نیوپدیا، و جانشین آن ویکی‌پدیا، توسط آن تا سال ۲۰۰۳ تأمین می‌شد. پهنای باند و سرور استفاده شده برای پروژه ویکی‌پدیا، توسط بومیس اهدا شد؛ و بسیاری از کارمندان شرکت بومیس و نیز مدیرعامل این شرکت در ایجاد اولیه ویکی‌پدیا همکاری کردند. اعضای برجستهٔ نیوپدیا عبارت بودند از جیمی ویلز، رئیس شرکت و تصمیم‌گیرندهٔ نهایی و لری سَنگِر رئیس بخش ویرایش و نوشتار نیوپدیا و (بعدها) *ویکی‌پدیا*. سنگر، نیوپدیا را این‌طور توصیف می‌کند که بین همه دانشنامه‌های موجود آن دوره، تنها نیوپدیا دارای مطالب آزاد بود و محدودیت اندازه نداشت؛ زیرا روی اینترنت قرار داشت. ضمناً به خاطر ماهیت عمومی و محدودهٔ گسترده شرکت‌کنندگان بالقوهٔ خود، بی‌طرف بود. نیوپدیا دارای هفت مرحله بازنگری توسط کارشناسان متخصص در زمینه‌های مختلف بود؛ ولی بعدها همگان به این باور رسیدند که این روند برای تولید مقاله‌ها بسیار کند است. شرکت بومیس که پایه‌گذار این دانشنامه بود نقشه‌هایی برای تبلیغات داشت تا از طریق آن، جبران سرمایه کند. این دانشنامه در ابتدا دارای مجوز مطلب آزاد نیوپدیا بود؛ ولی درست قبل از تشکیل *ویکی‌پدیا* و با اصرار ریچارد استالمن، مجوز خود را تبدیل به مجوز حق تألیف آزاد گنو کرد.

ویکی‌پدیا برای نخستین بار در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۰۱ (۲۶ دی ۱۳۷۹) و فقط به زبان انگلیسی به نام wikipedia.com به دنیای تازه اینترنت وصل شد. *ویکی‌پدیا* از ۱۰ ژانویه یکی از قابلیت‌های Nupedia.com به‌شمار می‌رفت. به این صورت که نویسندگان عمومی می‌توانستند مقاله‌های خود را در آن وارد کنند تا پس از مرور در نیوپدیا قرار گیرد؛ ولی پس از آن‌که هیئت مشورتی کارشناسان نیوپدیا مدل تولید آن را رد کرد، از وبگاه نیوپدیا برداشته شد. بعد از آن *ویکی‌پدیا* به صورت پروژه‌ای جدا از نیوپدیا شروع به کار کرد. سیاست «دیدگاه بی‌طرفانه» که شبیه به سیاست پیشین «بی‌طرفی» نیوپدیا بود در همان ماه‌های اول برنامه‌ریزی شد. *ویکی‌پدیا* سریعاً شرکت‌کنندگانی از نیوپدیا، اسلش دات و راهنماهای موتورهای جستجو به‌دست‌آورد. در پایان سال اول به تعداد ۲۰٬۰۰۰ مقاله بین ۱۸ زبان خود رسید. تا پایان سال ۲۰۰۲ تعداد زبان‌ها به ۲۶، پایان سال ۲۰۰۳ به ۴۶ و در پایان ۲۰۰۴ به تعداد ۱۶۱ زبان رسید. نیوپدیا و *ویکی‌پدیا* آنقدر کنار هم زیستند تا میزبان (سِرور) نیوپدیا از کار افتاد و در سال ۲۰۰۳ متون آن به *ویکی‌پدیا* منتقل شد.

ویلز و سنگر، فکر استفاده از ویکی را به وبگاه *ویکی‌ویکی‌وب* متعلق به وارد کانینگهام نسبت می‌دهند. ویلز این‌گونه بیان می‌دارد که او برای اولین بار در دسامبر ۲۰۰۰ فکر استفاده از ویکی را از جرمی رُزنفیلد که کارمند شرکت بومیس بود و یک ویکی مشابه را به او نشان داده بود شنید؛ اما این واقعه، بعد از آن بود که سنگر، خبر وجود چیزی به نام ویکی را از کوویتز-که یکی از استفاده‌کنندگان ویکی بود-شنید و پیشنهاد ساخت چیزی مثل ویکی برای نیوپدیا را به ویلز داد؛ از همین‌جا بود که تاریخ ویکی شروع شد. پروژه‌ای به نام گنوپدیا تحت همان ایدهٔ مطلب آزاد (و نه تولید ویکی) همراه با نیوپدیا شروع به کار کرده بود. این پروژه متعاقباً غیرفعال شد و سازندهٔ آن، ریچارد استالمن-که بنیان‌گذار بنیاد نرم‌افزارهای آزاد است-شروع به پشتیبانی از *ویکی‌پدیا* کرد.

کاربران اسپانیایی در فوریه ۲۰۰۲ از ترس تبلیغات تجاری و نبود کنترل در یک ویکی‌پدیای انگلیسی‌محور از *ویکی‌پدیا* به روی Encyclopedia Libre رفتند. کمی بعد در همان سال، ویلز اعلام کرد که *ویکی‌پدیا* از این پس هیچ تبلیغی نشان نخواهد داد و وبگاه آن را به wikipedia.org انتقال داد. بعضی پروژه‌ها به دلایل ویرایشی خاص به جاهای دیگری نظیر ویکی‌اینفو انتقال داده شده‌اند. در ویکی‌اینفو خبری از «دیدگاه بی‌طرفانه» نیست.

در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۰۳ (۳۰ خرداد ۱۳۸۲) بنیاد ویکی‌مدیا از بین *ویکی‌پدیا* و نیوپدیا شکل گرفت. *ویکی‌پدیا* و پروژه‌های خواهرش تا به حال تحت ادارهٔ این سازمان ناسودبر کار کرده‌اند. اولین پروژه خواهر *ویکی‌پدیا* در ماه اکتبر ۲۰۰۲، به یاد حملات ۱۱ سپتامبر برای یادآوری حوادث آن روز ساخته شد. ویکی‌واژه که پروژهٔ فرهنگ واژه‌ها بود در دسامبر ۲۰۰۲، ویکی‌گفتاورد که مجموعه‌ای از گفته‌های معروف بود درست یک هفته بعد از افتتاح ویکی‌مدیا و پروژه ویکی‌کتاب که مجموعه‌ای از کتاب‌های رایگانی است که با مشارکت همگانی گردآوری شده‌اند در ماه بعد به کار افتاد. ویکی‌مدیا پس از آن شروع به تشکیل پروژه‌های جدیدی کرد که در زیر توضیح داده خواهند شد.

*ویکی‌پدیا* از ابتدا وضعیت خود را با شمارش مقاله‌هایش سنجیده‌است. در دو سال ابتدایی پیدایش خود روزانه در حدود ۱۰۰ مقاله یا کمتر به آن اضافه می‌شد. *ویکی‌پدیای انگلیسی* در تاریخ ۲۲ ژانویه ۲۰۰۳ (۲ بهمن ۱۳۸۱) به سرعت به ۱۰۰٬۰۰۰ مقاله رسید. در سال ۲۰۰۴ مقاله‌های ویکی‌پدیا به نرخ رشد تقریبی ۱٬۰۰۰ تا ۳٬۰۰۰ مقاله در روز رسیدند. در ۲۵ فوریه ۲۰۰۴ (۶ اسفند ۱۳۸۲) *ویکی‌پدیا* در تمامی زبان‌های خود به میزان ۵۰۰٬۰۰۰ مقاله دست یافت. در تاریخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۴ (۲۹ شهریور ۱۳۸۳) مقاله‌های *ویکی‌پدیا* در ۱۰۵ زبان به یک میلیون رسید.

* *ویکی‌پدیا* تا ۲ اردیبهشت ۱۳۹۱ دربرگیرندهٔ ۲۷۹ زبان با بیش از ده مقاله بوده‌است. به‌طور کلی *ویکی‌پدیا* دارای ۲۸۵ گونه زبان ملل دنیا و بیش از ۲۱ میلیون مقاله بوده‌است.
* *ویکی‌پدیا* تا تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۱۳ (۲۶ مهر ۱۳۹۲) در برگیرندهٔ ۲۸۱ زبان با بیش از ده مقاله بوده‌است. به‌طور کلی *ویکی‌پدیا* دارای ۲۸۷ گونه زبان ملل دنیا و نزدیک به ۳۰ میلیون مقاله‌است.

ویژگی‌ها
--------

جزئیات پورتال چندزبانهٔ *ویکی‌پدیا* در نشانی. در این تصویر بزرگ‌ترین نسخه‌های *ویکی‌پدیا* نشان داده شده‌اند.

این دانشنامه روی وبگاه wikipedia.org با استفاده از نرم‌افزاری به نام «ویکی» که به زبان جزیرهٔ هاوایی به معنی «تند» است ساخته شده‌است. ویلز بر این باور است که *ویکی‌پدیا* باید به کیفیت دانشنامه بریتانیکا یا بهتر برسد و چاپ هم بشود. جیمی ویلز بنیان‌گذار *ویکی‌پدیا* آن را اینگونه توصیف می‌کند. 

> «*ویکی‌پدیا* کوششی برای آفرینش و پخش دانشنامه‌ای با بالاترین کیفیت ممکن برای همه مردم روی زمین و به زبان مادریشان است.»
> 
> 

### ویکی‌پدیا در میان دانشنامه‌های اینترنتی

دانشنامه‌های گوناگون دیگری روی اینترنت هستند یا قبلاً وجود داشته‌اند. در برخی از آن‌ها مانند *دانشنامه فلسفه استانفورد* و *نیوپدیا* (که دیگر وجود ندارد) سیاست‌های مقاله‌نویسی سنتی و مالکیت مقاله وجود دارند. به‌طور اتفاقی وبگاه‌هایی مانند h2g2 یا اوریتینگ۲ وجود دارند که به مانند راهنماهایی کلی عمل می‌کنند و مقاله‌هایشان توسط همگان نوشته و بازنگری می‌شوند. پروژه‌هایی همچون *ویکی‌پدیا*، Susning.nu و Enciclopedia Libre همگی ویکی هستند و در همه آن‌ها مقاله‌ها به دست نویسنده‌های بیشماری نوشته می‌شوند و هیچ گونه بازنگری رسمی روی آن‌ها اعمال نمی‌شود. *ویکی‌پدیا* تبدیل به بزرگ‌ترین نوع دانشنامه ویکی چه از نظر تعداد مقاله‌ها و چه از نظر تعداد واژه‌ها شده‌است. از بین تمامی دانشنامه‌های موجود، *ویکی‌پدیا* به خاطر داشتن حق تألیف آزاد گنو متمایز گشته‌است.

*ویکی‌پدیا* مصرانه می‌خواهد تنها یک **دانشنامه** باقی بماند. هدف آن تبدیل شدن به مجموعه کاملی از دانش بشری نیست. مجموعه سیاست‌هایی تحت عنوان «ویکی‌پدیا چه چیزی نیست» وجود دارند که مشخص می‌کنند چه اطلاعاتی نباید در *ویکی‌پدیا* گنجانده شوند. این سیاست‌ها تا به حال غالباً باعث مشاجره بر سر اضافه کردن، حذف یا اصلاح مطلبی خاص شده‌اند.

### مطالب آزاد

مجوز حق تألیف آزاد گنو (GFDL) که مقاله‌های *ویکی‌پدیا* با استفاده از آن عرضه می‌شوند یکی از مجموعه «کپی‌لفت» کپی‌رایت است که اجازه توزیع دوباره، خلق آثار مشتق شده و استفاده تجاری از مطالب مقاله‌ها به شرط ذکر نام نویسنده و ماندن اثر تحت مجوز GFDL را می‌دهد. هنگامی که یک نویسنده اصل اثر خود را به پروژه تحویل می‌دهد، حق تألیف او روی آن اعمال می‌شود ولی باید قبول کند که اثرش را تحت مجوز GFDL در اختیار عموم بگذارد. ممکن است مطالب موجود در *ویکی‌پدیا* روی منابع دیگری که از این مجوز استفاده می‌کنند قرار بگیرند یا از آن منابع گرفته شده باشند. مطالب *ویکی‌پدیا* از طریق انبارهای اطلاعاتی روی صدها منبع به صورت آینه یا fork قرار گرفته‌اند. اگر چه تمامی متون عرضه شده در *ویکی‌پدیا* از مجوز GFDL استفاده می‌کنند، درصد بالایی از تصاویر و پرونده‌های صوتی *ویکی‌پدیا* رایگان نیستند. اقلامی چون لوگوی شرکت‌ها، نمونهٔ آهنگ‌ها یا تصویرهای دارای حق تألیفِ خبری با درخواست استفاده منصفانه استفاده می‌شوند. اقلامی نیز وجود دارند که با شرط عدم اشتقاق یا «فقط برای ویکی‌پدیا» به این دانشنامه داده شده‌اند.

### زبان‌ها

پراستفاده‌ترین نسخهٔ ویکی‌پدیا درکشورهای مختلف - سال ۲۰۲۱ میلادی
*ویکی‌پدیا* تا دسامبر ۲۰۱۵ (آذر ۱۳۹۴) دربرگیرندهٔ ۲۸۱ زبان با بیش از ده مقاله بوده‌است. به‌طور کلی *ویکی‌پدیا* دارای ۲۹۱ گونه زبان ملل دنیا و نزدیک به ۳۵ میلیون مقاله است.

زبان‌های مختلف به صورت مستقل از هم کار می‌کنند. ویرایش‌های زبانی به بقیه زبان‌های دیگر محدود یا وصل نشده‌اند و فقط محدود به سیاست‌های کلی نظیر «دیدگاه بی‌طرفانه» هستند. با اینکه مقاله‌ها و تصاویر بین زبان‌ها به اشتراک گذاشته نشده‌اند ولی اولی از طریق صفحاتی که در آن‌ها درخواست ترجمه می‌شود و روی زبان‌های بزرگ‌تر قرار دارند و دومی از راه انبار عمومی *ویکی‌پدیا* حل شده‌اند. مقاله‌های ترجمه شده بخش کوچکی از مقاله‌های موجود همهٔ زبان‌ها را تشکیل می‌دهند.

ویکی‌پدیای فارسی هم‌اکنون با **۹۹۰٬۹۹۶** نوشتار (شمارش زنده) در ردهٔ **هجدهم**، و در میان زبان‌هایی که عموماً در خاورمیانه تکلم می‌شود، بالاتر از زبان ترکی استانبولی و زبان عبری قرار دارد.

آمار کلی ویکی‌پدیاها (انتهای سال ۲۰۱۵):

* بیش از ۲٬۱ میلیارد ویرایش
* بیش از ۱۴۱ میلیون کل صفحات
* بیش از ۳۷٬۰ میلیون مقاله
* بیش از ۲٬۴ میلیون تصویر
* بیش از ۵۹٬۰ میلیون کاربر
* ۴٫۰۲۲ مدیر

ویکی‌پدیاهای موجود به زبان‌های خانوادهٔ زبان‌های ایرانی از این قرارند:


| * ن
* ب
* و
ویکی‌پدیاهای ایرانی‌زبان بر پایهٔ شمار نوشتارها |
| --- |
| ‏۹۰۰٬۰۰۰+ نوشتار | **فارسی (fa)** (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۹۹۰٬۹۹۶ نوشتار) |
| ‏ ۱۰۰٬۰۰۰+ نوشتار | تاجیکی (tg) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۱۱۱٬۵۰۶ نوشتار) |
| ‏۵۰٬۰۰۰+ نوشتار | کردی کرمانجی (کردی شمالی) (ku) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۷۵٬۳۲۵ نوشتار)
کردی سورانی (کردی مرکزی) (ckb) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۵۳٬۶۹۱ نوشتار)
زازاکی (زازا) (diq) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۴۱٬۷۷۸ نوشتار) |
| ‏ ۱۰٬۰۰۰+ نوشتار | مازندرانی (mzn) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۱۸٬۹۵۴ نوشتار)
پشتو (ps) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۱۸٬۸۵۲ نوشتار)
آسی (اُسِتی) (os) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۱۷٬۸۰۶ نوشتار) |
| ‏ ۵٬۰۰۰+ نوشتار | گیلکی (glk) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۶٬۸۹۲ نوشتار)
تالشی (tly) (اکنون ۲۷ ژانویه ۲۰۲۴ میلادی: ۵٬۸۸۶ نوشتار) |
| فهرست کامل ویکی‌پدیاها .. الگوی همهٔ ویکی‌پدیاها .. الگوی ویکی‌پدیاهای همسایه |

### نرم‌افزار و سخت‌افزار

*ویکی‌پدیا* توسط برنامه متن‌باز مدیاویکی روی دسته‌ای از میزبانان وب مستقر در فلوریدا اجرا می‌شود. مدیاویکی نسخه سوم این برنامه‌است. در ابتدا *ویکی‌پدیا* روی UseModWiki که توسط کلیفورد آدامز (نسخه ۱) نوشته شده بود کار می‌کرد. در ابتدا برای پیوندهایش از سرهم‌نویسی نگارش شتری استفاده می‌کرد ولی بعدها امکان استفاده از کروشه (bracket) هم در آن ایجاد شد. ویکی‌پدیا ژانویه ۲۰۰۲ در نسخه جدید خود (فاز دوم پروژه) از موتور پی‌اچ‌پی‌ویکی روی پایگاه داده مای‌اس‌کیوال استفاده کرد. این نرم‌افزار که نسخه دوم به حساب می‌آمد توسط ماگنوس مانسک و مخصوص دانشنامهٔ *ویکی‌پدیا* نوشته شده بود. به خاطر تقاضاهای زیاد به منظور بهبود کیفیت، اصلاحات زیادی روی آن انجام شد. سرانجام این نرم‌افزار توسط لی دانیل کراکر دوباره‌نویسی شد. این نرم‌افزار که نسخه شماره سه محسوب می‌شد در ژوئیه ۲۰۰۲ نوشته شد و مدیاویکی نام‌گذاری گردید. مجوز استفاده از آن تحت گنو است و در تمامی پروژه‌های ویکی‌مدیا از آن استفاده می‌شود.

ویکی‌پدیا روی دسته‌ای از میزبان‌های وب لینوکس در فلوریدا و چهار مکان دیگر میزبانی می‌شود. این وبگاه تا سال ۲۰۰۴ تنها روی یک سرور بود تا آنجا که تنظیمات میزبان آن تقسیم به چندین قسمت شد. در ژانویه ۲۰۰۵ *ویکی‌پدیا* روی ۳۹ سرور مختلف در فلوریدا مشغول به کار بود. پیکربندی آن عبارت است از یک بانک اطلاعاتی بزرگ تحت مای‌اس‌کیوال، چندین میزبان خادم بانک اطلاعاتی و ۲۱ میزبان وب که با نرم‌افزار آپاچی کار می‌کنند و ۷ تا که تحت میزبان Squid Cache کار می‌کنند.

در سپتامبر ۲۰۰۵، گروه میزبان‌های وب *ویکی‌پدیا* به بیش از ۱۰۰ عدد افزایش یافت و بنابر تقاضای مسئول مرکز داده‌ها، تمامی میزبان‌ها با موفقیت، به ساختمان جدید واقع در مرکز شهر تامپا منتقل شدند.

تقاضاهای صفحهٔ وب ابتدا به میزبانان مخزن Squid caching فرستاده می‌شوند. درخواست‌هایی که قابلیت انجام شدن در این میزبان‌ها را ندارند به دو میزبان متعادل‌ساز که نرم‌افزار perlbal روی آن‌ها نصب است فرستاده می‌شوند. سپس تقاضاها برای یکی از میزبان‌های وب آپاچی فرستاده می‌شوند تا مورد پردازش قرار گیرند. میزبان‌های وب، صفحات را به شکل لازم پردازش می‌کنند. برای افزایش سرعت، صفحاتی که برای کاربران ناشناس پردازش شده‌اند در یک فایل‌سیستم ذخیره (cache) می‌شوند تا زمانی‌که از درجه اعتبار ساقط شوند. این امر باعث عدم پردازش صفحات معمول شده و در نتیجه در زمان و انرژی صرفه‌جویی می‌شود. ویکی‌مدیا ساخت شبکه‌ای جهانی از میزبانان مخزن در کنار ۳ میزبان مخزن خود در فرانسه را آغاز کرده‌است تا سرعت پاسخگویی را بالاتر ببرد. در حال حاضر یک گروه میزبان جدید در هلند و در کره جنوبی شروع به کار کرده‌اند و پاسخگوی بخش بزرگی از ترافیک ویکی‌پدیا هستند.

گزارش وضعیت رو به رشد وبگاه ویکی‌پدیا به صفحه وضعیت فرستاده می‌شود.

ویرایش
------

اندازهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی در سال ۲۰۰۷، اگر تمامی مطالب آن چاپ و صحافی می‌شد.
تقریباً هر کاربری می‌تواند مقاله‌های *ویکی‌پدیا* را ویرایش کند و تغییرات خود را سریعاً ببیند. فکر ویرایش مقاله‌ها بر این اساس شکل گرفته که همکاری کاربران با یکدیگر می‌تواند در بهبود کیفیت مقاله‌ها در طول زمان تأثیر به سزایی داشته باشد؛ همان‌طور که در توسعهٔ نرم‌افزارهای متن‌باز داشته‌است. نویسندگان آن نیازی به داشتن مدارک رسمی یا تخصص در زمینهٔ موضوعی که ویرایش می‌کنند ندارند. به آن‌ها اخطار داده می‌شود که ممکن است مقاله‌های آن‌ها توسط هر کس و به هر نحوی که می‌خواهد، بی‌رحمانه مورد ویرایش قرار گیرند و توزیع شوند. مقاله‌های آن‌ها توسط هیچ شخص خاص یا گروه تحریریه‌ای بازنگری نمی‌شوند. تصمیم‌گیری در مورد مطالب و سیاست‌های ویرایشی *ویکی‌پدیا* با توافق عام و رأی‌گیری صورت می‌گیرد.

به دلیل بازبودن *ویکی‌پدیا* «جنگ‌های ویرایشی» (که «جنگ‌های بازنگری» نیز گفته می‌شوند) و مشاجره‌های طولانی غالباً وقتی اتفاق می‌افتند که ویرایشگران با نظرات مختلف خود، با هم به توافق نمی‌رسند. اعضای انجمن‌های *ویکی‌پدیا* روند ویرایشی آن را یک عمل دسته‌جمعی و نوعی جریان اجتماعی و تکامل تدریجی داروینی می‌دانند. مقاله‌ها همیشه در معرض ویرایش قرار دارند بدین گونه که *ویکی‌پدیا* هیچگاه مقاله‌ای را تمام شده تلقی نمی‌کند. تخریب، مشکل دائمی *ویکی‌پدیا* بوده‌است، امّا در این سایت اگر در مقاله‌ای اقدام به تخریب ویا لجن‌پراکنی صورت پذیرد بلافاصله با اضافات دیگران تصحیح خواهد شد.

### سیاست‌ها

ویکی‌پدیا از تمام ویرایشگران خود می‌خواهد تا هنگام نوشتن «دیدگاه بی‌طرفانه» ای داشته باشند و پژوهش ابتکاری خود را در ویکی‌پدیا قرار ندهند. نگاه بی‌طرفانه که خود سیاستی «غیرقابل بازگشت» است هدف دانشنامه را اینگونه برمی‌شمرد: «نشان دادن عوامل اختلاف، توصیف آن‌ها به جای وارد شدن در آنها». اگر به این مهم برسیم دیگر *ویکی‌پدیا* تنها از **یک** «دیدگاه بی‌طرفانه» بیان نشده‌است بلکه حاوی **تمامی** نظرات بی‌طرفانه مربوط به یک موضوع خواهد بود. این سیاست بیان می‌دارد که به هر دیدگاهی بسته به اعتبارش باید بها داد. از این سیاست به خاطر داشتن هدفی غیرقابل دسترس که در مورد آثار بی‌اعتبار بی‌مورد است و به دیدگاه‌های «ضد اخلاقی» اجازهٔ ظهور می‌دهد انتقاد شده‌است.

آرا و نظراتی که تا پیش از نوشته شدن در ویکی‌پدیا منتشر نشده باشند، «تحقیق‌های ابتکاری» تلقی می‌شوند و اجازهٔ ورود نخواهند داشت. سیاست «تحقیق غیر ابتکاری» اینگونه بیان می‌دارد که آثار این‌چنینی نمی‌توانند نمایانگر دیدگاهی بی‌طرفانه باشند. پس نظرات یا دیدگاه‌های جدیدِ ویرایشگران نباید در *ویکی‌پدیا* معرفی شوند.

همکاران *ویکی‌پدیا* از سیاست‌ها و خط‌مشی‌های متنوع کوچک‌تری نیز پشتیبانی می‌کنند. برخلاف دیگر ویکی‌های موجود مانند Ward Cunningham's Portland Pattern Repository، *ویکی‌پدیا* به جای قرار دادن بحث‌های مربوط به تغییرات مقاله‌ها در درون آنها، صفحاتی جداگانه را به نام «بحث» به این کار اختصاص داده‌است. همکاران *ویکی‌پدیا* گاهی مقاله‌هایی را که احساس می‌کنند مناسب یک دانشنامه نیست، تغییر یا انتقال داده یا حذف می‌کنند. تعاریف فرهنگ واژه‌ها (dicdefs) یا اصل متن‌ها از اینگونه مقاله‌ها هستند. گاهی ویرایش‌های مختلف *ویکی‌پدیا* برای خود سبک نوشتاری خاصی ایجاد می‌کنند.

### مدیریت و ویرایشگری

تفاوت‌های منحصربه‌فرد خاصی بین ویرایشگرهای *ویکی‌پدیا* وجود ندارد و تصمیم‌ها با رأی اکثریت گرفته می‌شوند. در ماه دسامبر ۲۰۰۵، ویکی‌پدیا حدوداً ۲۷٬۰۰۰ کاربر داشته‌است که هر کدام دست‌کم در روز پنج ویرایش یا اثر از خود به جای گذاشته‌اند. بنابر آمارهای ویکی‌مدیا، یک‌چهارم ترافیک *ویکی‌پدیا* از سوی کاربرانی است که حساب ندارند و کمتر دست به ویرایش مقاله می‌زنند.

وظایف نگه‌داری بر عهدهٔ گروه‌های داوطلبی از توسعه‌دهندگان، ناظران، مأموران و مدیران است که شمارِ آنان به صدها نفر می‌رسد. مدیران، بزرگ‌ترین گروه بین آن‌ها هستند که توانایی جلوگیری از ویرایش یک مقاله یا جلوگیری از دسترسی کاربران خاص طبق سیاست‌های جامعه را دارند. کاربران زیادی تا به حال به صورت اضطراری یا دائم از ویرایش مقاله در *ویکی‌پدیا* منع شده‌اند. ممکن است تخریب یا تخلف از سیاست‌ها، باعث منع اضطراری یک کاربر گردد. در حالی‌که تصمیم اخراج بلندمدت یا همیشگی توسط آقای ویلز یا کمیته داوری تخلفات جدی و دامنه‌دار اتخاذ می‌شود.

ویکی‌پدیا از طریق بنیاد ویکی‌مدیا برپا شد. هزینه‌های ربع چهارم سال ۲۰۰۵ آن معادل ۳۲۱٬۰۰۰ دلار آمریکا بوده که ۶۰٪ آن مربوط به سخت‌افزار است. هم‌اکنون بنیاد ویکی‌مدیا بر روی کمک‌های خصوصی تکیه دارد و از رایزن‌های مالی استفاده می‌کند. رایزنی مالی سال ۲۰۰۷ موجب جمع‌آوری مبلغی بیش از ۱ میلیون دلار شد.

رئیس پیشین بخش ویرایش *ویکی‌پدیا*، لری سنگر گفته‌است وجود مجوز جی‌اف‌دی‌ال (GFDL) «به‌عنوان ضمانت آزادی، انگیزه خوبی برای کار در یک دانشنامه آزاد است.» پروفسور آندریا سیفولیلی در مطالعه *ویکی‌پدیا* به‌عنوان یک انجمن، این‌طور مطرح می‌کند که: «هزینه‌های پایین شرکت در نرم‌افزار ویکی، خود عامل فروگشایی برای توسعه جمعی است و دیدگاه «ساختِ خلاقانه» میزان شرکت‌پذیری را بالا می‌برد». *ویکی‌پدیا* را از منظر تجربه‌ای اجتماعی در آنارشیسم یا دموکراسی نیز مورد بررسی قرار داده‌اند. بنیان‌گذار آن این‌گونه پاسخ می‌دهد که حتماً قرار نیست این‌طور باشد اگرچه ممکن است دستاوردش این بوده باشد. در جستجویی که داخل *ویکی‌پدیا* انجام شد صفحه‌ای پیدا شد که نویسنده آن اینگونه بیان داشته که ارزش این دانشنامه به خاطر آن است که *ویکی‌پدیا* انجمنی اجتماعی است. به این معنا که می‌توان از نویسندگان خواست تا از کار خود دفاع کرده یا آن را روشن سازند و بحث‌ها سریعاً قابل مشاهده‌اند. ویرایش‌های گوناگون *ویکی‌پدیا* غالباً دارای میزهای مرجعی هستند که اعضای انجمن در آنجا به پرسش‌ها پاسخ می‌دهند.

جامعهٔ کاربری
-------------

تخمین سهم مناطق مختلف جهان در مشارکت در نسخه‌های مختلف ویکی‌پدیا
ویکی‌پدیا به عنوان یک دانشنامه آنلاین هم‌زمان به بسیاری از زبان‌ها نوشته می‌شود و همکاران آن افرادی از سراسر جهان هستند و هر کسی می‌تواند به رشد آن کمک کند. این دانشنامه از زمان تولد تاکنون، رشد بسیار سریعی داشته و بزرگ‌ترین وبگاه دانشنامه‌ای با بیش از ۸۰ میلیون بازدیدکننده در ماه است و بیش از ۹۰٬۰۰۰ کاربر فعال دارد که بر روی بیش از ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ مقاله به ۲۷۰ زبان کار می‌کنند.

در یک مقالهٔ تحقیقاتی منتشرشده در سال ۲۰۱۲ در پلاس وان، طاها یاسری و همکارانش با بررسی میزان مشارکت کاربران در طول شبانه‌روز سهم مناطق جهان را در ویرایش چند نسخهٔ مختلف ویکی‌پدیا تخمین زدند. این بررسی‌ها نشان دادند برای مثال غالب مشارکت‌های انجام‌شده در ویکی‌پدیای فارسی از اروپا و آمریکای شمالی بوده‌است. یا مثلاً ۵۰٪ ویرایش‌های انجام‌شده از آمریکای شمالی در ویکی‌پدیای انگلیسی بوده‌اند و برای ویکی‌پدیای انگلیسی ساده این مقدار ۲۵٪ بوده‌است.

ارزیابی‌ها
----------

### انتقادات

مقالهٔ اصلی: نقد ویکی‌پدیا
منتقدان بر این باورند که مجوز ویرایش همگانی، *ویکی‌پدیا* را دانشنامه‌ای غیرقابل اعتماد ساخته‌است. فیلیپ بردلی در مصاحبه‌ای که با روزنامه گاردین در سال ۲۰۰۴ انجام داد گفت که او هرگز از *ویکی‌پدیا* استفاده نمی‌کند و «هیچ کتابدار دیگری را نمی‌شناسد که این کار را انجام دهد. مشکل اصلی عدم وجود قدرت کنترل‌کننده در *ویکی‌پدیا* است. در کتب منتشرشده، ناشر باید تضمین کند که اطلاعات کتابش درست است زیرا امرار معاش او بستگی به آن دارد. اما با وجود چیزی مثل *ویکی‌پدیا* همه آن بر باد می‌رود.» تد پاپاس رئیس ویرایشگران دانشنامه بریتانیکا در مصاحبه‌ای با گاردین این‌طور می‌گوید که: «فرضیهٔ *ویکی‌پدیا* بر این استوار است که پیشرفت مداوم به کمال می‌انجامد. این فرضیه هیچگاه ثابت نشده‌است.» دانا بوید در سال ۲۰۰۵ در بحثی پیرامون *ویکی‌پدیا* به‌عنوان یک منبع دانشگاهی این‌طور می‌گوید که «*ویکی‌پدیا* هیچ‌گاه یک دانشنامه نخواهد شد ولی حتماً در آینده تبدیل به منبع گسترده‌ای از دانش می‌شود که برای اهداف مختلف ارزش زیادی خواهند داشت.» با اینحال هنوز هم دانشنامه‌های سنتی حق خود می‌دانند که هیچ مسئولیتی در قبال خطاهای احتمالی به گردن نگیرند.

رابرت مک‌هنری ویرایشگر سابق بریتانیکا در مقاله‌ای تحت عنوان «دانشنامهٔ مورد اعتماد» *ویکی‌پدیا* را مورد انتقاد قرار داده‌است و می‌نویسد «هر چند که ممکن است مقاله‌ای در *ویکی‌پدیا* به درجه اعتبار بالایی دست یابد ولی تا ابد در معرض تغییر دخالت‌کنندگان بی‌اطلاع یا کم‌سواد قرار خواهد داشت.» آرون کرون مقاله تکذیبیه‌ای در رد روش‌های مک‌هنری نوشته و آن‌ها را FUD که نوعی فن تجاری به حساب می‌آید و در زبان انگلیسی مخفف سه واژه به معنای «ترس، عدم اطمینان و شک» است اطلاق کرده‌است. رئیس بخش تحریریهٔ سابق، لَری سَنگر، در اواخر سال ۲۰۰۴ از *ویکی‌پدیا* به دلیل داشتن ماهیت «ضد نخبه» که باعث رد بازنگری رسمی می‌شود و در نتیجه موجب کاهش اعتبار مقاله‌های آن می‌گردد انتقاد کرد.

*ویکی‌پدیا* را به خاطر فراگیر نبودن مورد اتهام قرار داده‌اند، زیرا ماهیت آن داوطلبانه است و می‌تواند بازتاب جانبداری‌های جهت‌دار نویسندگانش باشد. دال هویبرگ رئیس بخش تحریریه دانشنامهٔ بریتانیکا این‌طور بیان می‌دارد که «مردم دربارهٔ چیزهایی می‌نویسند که به آن‌ها علاقه دارند در نتیجه بسیاری از موضوعات پوشش داده نمی‌شوند ولی وقایع خبری با تمام جزئیاتشان ذکر می‌شوند. مدخل مربوط به تندباد فرنسس پنج برابر بزرگی مدخل مربوط به هنر چین است و مدخل خیابان کورونیشن دو برابر مدخل مربوط به تونی بلر است.» لری سنگر رئیس بخش سابق ویرایش نیوپدیا در سال ۲۰۰۴ گفت: «هنگامی که به یک مسئله نسبتاً تخصصی می‌رسیم (که خارج از علاقه مردم است) اعتبار مقاله‌ها بسیار غیرقابل اعتماد می‌شود.»

در ماه مه سال ۲۰۰۵ (خرداد ۱۳۸۴) مثال هویبرگ صحت خود را از دست داد: مقالهٔ مربوط به هنر چین تقریباً سه برابر مقالهٔ مربوط به تندباد فرنسس شد و مقاله مربوط به تونی بلر در حدود ۵۰٪ بزرگ‌تر از مقالهٔ خیابان کورونیشن گردید. این نکته کاملاً روشن است که مقاله‌هایی که در پرسش مطرح شده بودند تنها به‌عنوان مثال‌هایی برای گرایش متمایل نویسندگان آورده شده بودند؛ اگر چه می‌توان از این مثال‌ها برای نشان دادن روند رو به تعادل منطقی *ویکی‌پدیا* استفاده کرد.

*ویکی‌پدیا*به دلیل اینکه اجازه می‌دهد مقاله‌هایش ضمن وقایع جاری به روز شوند یا مقاله‌ای بر اساس رویداد روز خلق شوند ستایش شده‌است. برای نمونه مقالهٔ مربوط به زلزله اقیانوس هند که اندکی بعد از وقوع آن در ویکی‌پدیای انگلیسی نوشته شد به سرعت توسط بعضی از مطبوعات چاپ شد. به همین دلیل محدودهٔ موضوعی این دانشنامه می‌تواند بسیار وسیعتر از بقیه دانشنامه‌ها باشد.

در سال ۲۰۰۵ نیچر نتایج یک داوری همتا را که ۴۲ مقاله علمی در بریتانیکا و ویکی‌پدیا را مقایسه کرده بود منتشر کرد. این پژوهش نتیجه‌گیری کرد که درجه دقت ویکی‌پدیا به درجه دقت بریتانیکا رسیده‌است. مجله تایم می‌نویسد که سیاست درهای باز که اجازه ویرایش را به همه می‌دهد مسبب این شده‌است که ویکی‌پدیا بزرگ‌ترین و احتمالاً بهترین دانشنامه در دنیا باشد که این شاهدی بر دیدگاه جیمی ویلز است.

### ویرایش دسته‌جمعی

روند ویرایشی *ویکی‌پدیا* اینطور فرض می‌کند که قرار دادن مقالات در معرض ویرایش همگانی باعث صحت مطالب می‌شود. سانگر پیش از این با اشاره به قانون لینوس در مورد توسعه متن‌بازگفته بود: «با داشتن چشم‌های زیاد، خطاهای کمتری رخ خواهند داد.». مرورگران زیاد مقاله‌های ویکی‌پدیا باعث می‌شود تا مطالب خرابکارانه و جانبدارانه به سرعت واگردانی شوند. جوی ایتو یکی از شخصیتهای برجستهٔ فناوری در مورد صحت مطالب *ویکی‌پدیا* این‌طور می‌نویسد که «هر چند این مسئله کمی بستگی به نوع رشته دارد، پرسش این است که آیا مطلبی که از یک منبع اطلاعاتی دقیق به دست می‌آید درست‌تر است یا مطلبی که توسط صدها هزار نفر (با امکان ویرایش) دیده شده و هنوز باقی‌مانده!» در آزمایش غیررسمی که روی توانایی *ویکی‌پدیا* در کشف اطلاعات غیرصحیح انجام شد، نویسنده این‌طور بیان می‌دارد که این جریان «مکانیسمی حقیقت یاب نیست بلکه بیشتر شبیه مکانیسم رای‌گیری است، در نتیجه ممکن است مطلبی که اشتباه به «نظر» نرسد صحیح تلقی شود.»

### ارجاع به ویکی‌پدیا

*ویکی‌پدیا* تا به حال توسط رسانه‌ها، مراکز علمی و دیگر منابع به‌عنوان مرجع یا ضمیمه، مورد استفاده قرار گرفته‌است. سازمان‌های خبری مقاله‌های *ویکی‌پدیا* را به‌عنوان منبع نام برده‌اند یا در گوشهٔ صفحهٔ وب خود، برای کسب اطلاعات بیشتر، ارجاعی به آن گذاشته‌اند. بعضی از آن‌ها این کار را به‌طور مرتب انجام می‌دهند. بنابر فهرستی که توسط ویرایشگران *ویکی‌پدیا* تهیه شده‌است، مقاله‌های *ویکی‌پدیا* بیشتر از همه جا در رسانه‌های خبری ذکر شده‌اند. در رده‌های پایین‌تر، تحقیقات علمی، کتاب‌ها، همایش‌ها و دادگاه‌ها قرار دارند. ارجاع‌های زیادی به مقاله‌های *ویکی‌پدیا* در بخش «دیدگاه‌های بهتر» روزنامهٔ علم (Science Journal) قرار گرفته‌است. اولین ارجاع این روزنامه، پیوندی به مقالهٔ ویکی‌پدیا تحت عنوان «A White Collar Protein Senses Blue Light» (لیدن، ۲۰۰۲) بود. پس از آن مقاله‌های زیادی به پیوندهای مشابه ارجاع داده‌اند.

ارجاع به ویکی‌پدیا در رسانه‌های فارسی
-------------------------------------

در رسانه‌های فارسی بسیاری از مقالات ویکی فارسی کپی و منتشر می‌شود و غالباً منبع آن نیز ذکر نمی‌شود در پایان‌نامه‌های دانشجویی به وفور از منابع ویکی‌پدیا استفاده می‌شود با این تفاوت که دانشجو منابع ویکی‌پدیا را با نام خودش جا می‌زند و بسیاری از استادان نیز دانسته یا نادانسته مطالب را می‌پذیرند. همین کار در خصوص مقاله‌های انگلیسی ویکی‌پدیا نیز انجام می‌شود. البته موارد بسیار زیادی نیز به‌خوبی منبع ویکی‌پدیا را می‌آورند. در سال‌های اخیر مراجعه به ویکی‌پدیای فارسی افزایش چشمگیری داشته که علت آن جلب اعتماد و همچنین مزایای متعددی است که سایت ویکی‌پدیا از آن برخوردار است. آمار نشان می‌دهد که در سال ۲۰۰۹ میلادی در حدود نیمی از بازدیدهای کاربران ایرانی از نسخه انگلیسی ویکی‌پدیا انجام می‌شده و کمی بیشتر از نیمی از دیگر مراجعات به نسخه فارسی این دانشنامه جهانی بوده‌است. بررسی همین آمار برای سال‌های پیاپی اما حکایت از استقبال فزاینده جامعه ایرانی از نسخه فارسی ویکی‌پدیا دارد به‌طوری‌که در سال ۲۰۱۳ در حدود ۷۵ درصد از مراجعات ایرانیان برای کسب اطلاعات از این دانشنامه به نسخه فارسی بوده و نسخه انگلیسی تنها حدود ۲۲ درصد از مراجعات ایرانیان را به خود جلب کرده‌است.

طی این مدت البته تعداد مقالات نسخهٔ فارسی ویکی‌پدیا نیز رشد چشمگیری را نشان می‌دهد به‌طوری‌که شمار مقالات این دائرةالمعارف فارسی از مرز ۹۵۰ هزار مقاله[] گذشته و از این نظر، زبان پیشرو در میان زبان‌های منطقه خاورمیانه است.

Wikipedia Persian Gulf page روز ملی خلیج فارس دانشگاه دهلی.

فیلترینگ و سانسور
-----------------

### سانسور ویکی‌پدیای فارسی

بر اساس یک بررسی در ژوئیهٔ ۲۰۱۳ از میان حدود ۳۳۱هزار مقاله ویکی‌پدیای زبان فارسی ۹۶۳ مقاله در زمینه‌های سیاست، سکس و مذهب در ایران فیلتر بودند. از این میان بیش‌ترین حجم به مسایل سیاسی و بیش از همه به «انتخابات ۱۳۸۸» و «جنبش سبز» اختصاص داشت. در سال ۲۰۱۵ فیلتر هدفمند مقالات ویکی دربارهٔ موضوعات مذهبی، سیاسی، جنسی یا غیره در ایران برداشته شد اما سرور فایل‌های تصویری ویکی در ایران به صورت طولانی مدت از دسترس خارج شد و هنوز قابل دسترسی نیست.[]

### قطع دسترسی به ویکی‌پدیا در ترکیه

از ساعت ۸ بامداد روز شنبه ۲۹ آوریل ۲۰۱۷ (۹ اردیبهشت ۱۳۹۶) دسترسی به پایگاه اینترنتی دانشنامهٔ ویکی‌پدیا به تمامی زبان‌های آن، و از آن‌جمله زبان ترکی استانبولی، در این کشور قطع شد. سازمان اطلاعات و فناوری اطلاع‌رسانی ترکیه در بیانیه‌ای اعلام کرد که «بعد از ارزیابی‌های فنی و بررسی‌های حقوقی بر اساس ماده ۵۶۵۱ قانون نظارت اینترنتی این تصمیم اتخاذ شده‌است.» خبرگزاری فرانسه به نقل از رسانه‌های دولتی ترکیه نوشته‌است که این محدودیت به دلیل ناموفق بودن ویکی‌پدیا در «حذف محتوای مشوق تروریسم و حاوی اتهام همکاری ترکیه با گروه‌های تروریستی» صورت گرفته‌است. جیمی ویلز، بنیان‌گذار ویکی‌پدیا در واکنش به این اقدام ترکیه، در صفحه توئیتر خود تصریح کرد که «دسترسی به اطلاعات از حقوق اساسی بشر است» و خطاب به مردم ترکیه گفت که «در جدال برای دستیابی به این حق، همواره در کنار شما خواهم بود».

جوایز و توجه سازمان‌های بین‌المللی
----------------------------------

مجسمه یادبود ویکی‌پدیا اثر میهران هاکوبیان واقع در سوبیتسه، لهستان
*ویکی‌پدیا* در ماه می۲۰۰۴ (خرداد ۱۳۸۳) دو جایزهٔ مهم را از آن خود کرد. نخستین جایزه Golden Nica برای Digital Communities بود که توسط Prix Ars Electronica اعطا شد. این جایزه به همراه ۱۰٬۰۰۰ یورو و دعوت از *ویکی‌پدیا* به جشنوارهٔ سال بعد PAE Cyberarts اتریش بود. دومین جایزه، Judges' Webby برای بخش «انجمن» بود. همچنین *ویکی‌پدیا* نامزد جایزه «بهترین کوشش» از سوی Webby شد.

در سپتامبر ۲۰۰۴ (شهریور ۱۳۸۳) ویکی‌پدیای ژاپنی موفق به دریافت جایزهٔ ساخت وب (Web Creation) از سوی انجمن تبلیغ‌کنندگان ژاپن شد. این جایزه معمولاً به افرادی اعطا می‌شود که سهم بزرگی در پیشبرد وب به زبان ژاپنی دارند و این بار جایزه به شرکت‌کنندگان دائم ویکی‌پدیای ژاپنی داده شد.

در سال ۲۰۰۶ گزارش تحقیقی مولتی‌اسکوپ نشان داد که ویکی‌پدیای هلندی با امتیاز ۸/۱ پس از گوگل و جی‌میل محبوبترین وبگاه اینترنتی به زبان هلندی بوده‌است.

مجلهٔ تایم در گزارش سال ۲۰۰۶ خود، جیمی ویلز را در گروه ۱۰۰ فرد اثرگذار سال اعلام کرد.

همچنین در همین سال ویکی‌پدیای روسی برندهٔ جایزهٔ رانِت (روسی: Премия Рунета) در بخش «دانش و آموزش» شد. این جایزه از طرف دولت اعطا می‌شود.

همچنین ویکی‌پدیا جایزهٔ یک میلیون دلاریِ مدیریت پروژه را از همایش دکرت صفاجو دریافت کرد.

### سازمان ملل متحد

طی سال‌های گذشته، ویکی‌پدیا از طرف سازمان ملل متحد نیز به‌عنوان عامل گسترش دانش به صورت مردم‌نهاد معرفی شده و حتی در راستای رشد و گسترش ویکی به این پروژه کمک شده‌است.

> ویکی‌پدیا بر این هدف استوار است که دانش می‌تواند موفق‌ترین چیزی باشد که با مدیریت خود مردم ایجاد می‌شود.
> 
> 

پلتفورم اهداف توسعه پایدار United Nations:

> به‌عنوان بخشی از پروژهٔ «*دسترسی به دانش*» (ویکی‌پدیا) ما به گسترش ویکی‌پدیاهای هندی به‌عنوان نهادهای اثرگذار دانش عمومی دیجیتال کمک می‌کنیم.
> 
>

پروژه‌های مشابه و خواهر
-----------------------

*ویکی‌مدیا* چندین پروژهٔ متن-آزاد دارد که وظایف غیردانشنامه‌ای را انجام می‌دهند، از جمله:

* ویکی‌واژه: که بزرگ‌ترین پروژهٔ دیگرِ ویکی است و به فرهنگ واژه و اصطلاحات آزاد اختصاص دارد.
* ویکی‌کتاب: درسنامه‌ها و دفترچه‌های راهنمای آزاد
* ویکی‌سفر: راهنماهای سفر
* ویکی‌گفتاورد: دانشنامهٔ آزاد نقل‌قول‌ها
* ویکی‌نبشته: مخزن چندزبانهٔ متون منبع آزاد
* ویکی‌انبار: انبار پرونده‌های چندرسانه‌ایِ عمومی
* ویکی‌داده: پایگاه دادهٔ آزاد
* ویکی‌خبر: مرجع خبری با محتوای آزاد

جستارهای وابسته
---------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***ویکی‌پدیا*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* ویکی‌پدیای فارسی
* نقد ویکی‌پدیا
* ویکی‌پدیا:ویکی‌نویسی
* ویکی‌پدیا:تکذیب‌نامهٔ عمومی

پانویس
------

1. ↑  Roger Chapman (September 6, 2011). "Top 40 Website Programming Languages". *roadchap.com*. Archived from the original on September 22, 2013. Retrieved September 6, 2011.
2. 1 2 3  [Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from ]
3. ↑  "Top 1000 sites". *web.archive.org* (به انگلیسی). 2013-08-05. Archived from the original on 5 August 2013. Retrieved 2018-12-16.`{{cite web}}`: نگهداری یادکرد:ربات:وضعیت نامعلوم پیوند اصلی (link)
4. ↑  "Alexa Top 500 Global Sites". *www.alexa.com* (به انگلیسی). Archived from the original on 26 May 2019. Retrieved 2018-12-16.
5. ↑  List of Wikipedias/Table meta.wikimedia 5 December 2015
6. ↑
7. ↑  Waldman، Simon (۲۰۰۴-۱۰-۲۶). «Who knows?» (به انگلیسی). The Guardian. شاپا 0261-3077. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۱۶.
8. ↑  Why Wikipedia Must Jettison Its Anti-Elitism
9. ↑  «Academia and Wikipedia». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ مارس ۲۰۰۶. دریافت‌شده در ۸ مه ۲۰۰۷.
10. ↑  «"Studying Cooperation and Conflict between Authors with History Flow Visualizations" (PDF). Retrieved on 2007-01-24» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۱ نوامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۸ مه ۲۰۰۷.
11. ↑  Rosenzweig, Roy (2006). "Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past". The Journal of American History 93: 117–146
12. ↑  «Wikipedia». *www.wikipedia.org*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۱۶.
13. ↑  Mangu-Ward, Katherine (June 2007). "Wikipedia and beyond: Jimmy Wales' sprawling vision". *Reason*. Vol. 39, no. 2. p. 21. Archived from the original on 3 September 2009. Retrieved October 31, 2008.
14. ↑  Hansen, Evan (December 19, 2005). "Wikipedia Founder Edits Own Bio". *Wired News*. Archived from the original on 30 May 2012. Retrieved October 31, 2008.
15. ↑  Larry Sanger (November 1, 2005). "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir". In Chris DiBona; Danese Cooper; Mark Stone (eds.). *Open Sources 2.0: The Continuing Evolution*. O'Reilly Media, Inc. p. 312. ISBN 978-0-596-00802-4. Retrieved June 4, 2011. To be clear, the idea of an open source, collaborative/encyclopedia, open to contribution by ordinary people, was entirely Jimmy's, not mine, and the funding was entirely by Bomis. I was merely a grateful employee; I thought I was very lucky to have a job like that land in my lap.
16. ↑  Sanger, Larry (April 18, 2005). "The Early History of Nupedia and Wikipedia: A Memoir". *Slashdot*. Retrieved October 31, 2005.
17. ↑  Meyers, Peter (September 20, 2001). "Fact-Driven? Collegial? This Site Wants You". *The New York Times*. Retrieved November 22, 2007.
18. ↑  Stöcker, Christian (August 31, 2010). "Eine Weltmacht im Netz" (به آلمانی). Der Spiegel. Retrieved October 14, 2012.
19. ↑  Wales, Jimmy (June 20, 2003). "[Wikipedia-l] Announcing Wikimedia Foundation". Retrieved April 7, 2007.
20. ↑
21. ↑  آرش البرزی (۱۲ شهریور ۱۳۸۹). «آیا ویکی‌پدیا قابل اعتماد است؟». *رادیو فردا*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۱۶.
22. ↑  Yasseri, Taha. "Circadian Patterns of Wikipedia Editorial Activity: A Demographic Analysis". *پلاس وان* (به انگلیسی). **۷** (۱).
23. ↑  «Wikipedia survives research test» (به انگلیسی). BBC. ۲۰۰۵-۱۲-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۱۶.
24. 1 2  Giles, Jim (2005-12-14). "Internet encyclopaedias go head to head". *Nature* (به انگلیسی). Retrieved 2018-12-16.
25. ↑  *Scientific Collaboration on the Internet* (به انگلیسی). MIT Press. 2008. pp. ۶۲. ISBN 978-0-262-15120-7.
26. ↑  «Wikitrends - Most visited on Persian Wikipedia this week». *tools.wmflabs.org*. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۱۶.
27. ↑  سیاست، سکس و مذهب موضوع فیلترینگ در ویکی‌پدیا www.dw.de
28. ↑  بی‌بی‌سی فارسی، *دسترسی به سایت اینترنتی ویکی‌پدیا در ترکیه مسدود شد*، نوشته‌شده در ۲۹ آوریل ۲۰۱۷؛ بازدید در ۲۹ آوریل ۲۰۱۷.
29. ↑  رادیو فردا: *ترکیه دسترسی کاربران به ویکی‌پدیا را مسدود کرد*، نوشته‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۶؛ بازدید در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۶.
30. ↑  Anderson، Chris (۲۰۰۶-۰۵-۰۸). «The 2006 TIME 100» (به انگلیسی). Time. شاپا 0040-781X. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۱۲-۱۶.
31. ↑  «EMERGING ISSUES IN DEVELOPMENT OPERATIONS - A report prepared for the United Nations Department of Economics and Social Affairs» (PDF). United Nations. ۴ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۳۰ آوریل ۲۰۱۶.
32. ↑  «Centre for Internet and Society - Information on your programmes and activities in areas relevant to the subject of the Summit and in which country or counties they are carried out». Sustainable Development Goals United Nations.

یادداشت‌ها
----------

1. ↑  ثبت‌نام برای برخی کارها مانند ویرایش صفحات حفاظت‌شده، ساخت صفحات در ویکی‌پدیای فارسی و بارگذاری پرونده‌ها ضروری است.
2. ↑  کاربر باید حداقل یک ویرایش یا اقدام دیگری را در یک ماه معین انجام دهد تا به عنوان کاربر فعال در نظر گرفته شود.

منابع
-----

* فهرست ویکی‌پدیاها فراویکی (نسخهٔ فارسی) List of Wikipedias wikimedia (نسخهٔ انگلیسی)

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ویکی‌پدیا موجود است. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***ویکی‌پدیا*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* دروازهٔ ویکی‌پدیا
* تعریف ویکی‌پدیا در واژه‌نامه کمبریج

### شمارشگرها

* تعداد ویرایش‌های مقالات
* ویرایش‌های هر کاربر
* ویرایش‌های هر کاربر ۲
* آمار نوشتن خلاصه برای ویرایش‌های هر کاربر

### آمارها

* آمارهای ویکی‌پدیاها
* صورت وضعیت ویکی‌پدیاها

| * ن
* ب
* و
ویکی‌پدیا |
| --- |
| بررسی اجمالی(کلیت) | 
* اعتبار
* انتقادها
* پیش‌بینی‌های پایان ویکی‌پدیا
	+ جانبداری ادئولوژیک
	+ جانبداری جنسیتی
	+ جانبداری نژادی
* «چشم‌پوشی از همه قوانین»
* حذف‌گرایی و حفظ‌گرایی
* خرابکاری
* سانسور
* سرشناسی (ویکی‌پدیای انگلیسی)
* مدیاویکی
* *نیازمند منبع*
* ویرایش با تعارض منافع

 |
| اجتماع | 
* ادیت‌اتان
* افروکراود
* ربات‌ها
	+ ال‌اس‌جی بات
* زنان قرمزپوش
* *ساین‌پست*
* فهرست ویکی‌پدیاها
* مدیران
* ویکی‌پدین مقیم
* ویکی‌پروژه
* ویکی‌کنفرانس آمریکای شمالی
* ویکی‌مانیا
* هنر+فمینیسم
* هیئت داوری

 |
| افراد | 
* آیرا برد ماتتسکی
* اریک مولر
* جیمز هیلمن
* جیمی ویلز
* سو گاردنر
* فلورانس دووارد
* کاترین مار
* لایلا ترتیکوف
* لری سنگر
* ماریا سفیداری
* مگنوس مانسکه
* ویکی‌پدین‌ها
* ویکی‌مدین سال

 |
| تاریخچه | 
* بنیاد دیدبان اینترنت
* بومیس
* پست‌های هیلزبورو در ویکی‌پدیا
* پوشش سیاست‌های آمریکایی
* حواشی
	+ جدال اسجی
	+ حادثه زندگی‌نامه سایگن‌تالر
	+ کلک جاردو ونس
	+ کلک هنریک باتوتا
	+ ویرایش‌های کارکنان کنگره ایالات متحده
* خاموشی ویکی‌پدیای انگلیسی
* خاموشی ویکی‌پدیا ایتالیایی
* ساینتولوژی
* مای‌ویکی‌بیز
* نشان‌واره
* واکنش به دنیاگیری کووید-۱۹
* ویرایشگر دیداری
* #1Lib1Ref

 |
| افتخارات | 
* جایزه کوادریگا ۲۰۰۸
* *یادبود ویکی‌پدیا*
* جایزه اراسموس ۲۰۱۵
* جوایز شاهدخت آستوریاس ۲۰۱۵

 |
| منابعو تحلیل‌ها | 
* به ویکی‌پدیا گوش کن
* فرهنگی
* فیلم‌ها
* کتاب‌شناسی
* مطالعات دانشگاهی
* ویکی‌اسکنر
* ویکی‌پدیا ریویو
* ویکی‌پدیوکراسی
* ویکی-واچ

 |
| دسترسی از موبایل | 
* اپلیکیشن‌ها
* کیوآرپدیا
* واپدیا
* ویکی‌پدیا زیرو
* ویکی‌نودز
* ویکی‌وند

 |
| استفاده از محتوا | 
* اطلاعات بهداشتی
* اطلاعات علمی
* باوندلس (شرکت)
* بوکس ال‌ال‌سی
* دی‌بی‌پدیا
* دیلیشن‌پدیا
* کیویکس
* ویکی‌ریدر

 |
| پروژه‌های مشابه | 
* اوریپدیا
* اینترپدیا
* سیتیزندیوم
* فهرست دانشنامه‌های اینترنتی
* فهرست ویکی‌ها
* نیوپدیا
* وروپدیا
* Enciclopedia Libre Universal en Español

 |
| مرتبط | 
* *بنفشه ویکی‌پدیا*
* بنیاد ویکی‌مدیا
* جنبش ویکی‌مدیا
* *جنگ عراق: یک تاریخ‌نگاری از سیاهه‌های تغییرات ویکی‌پدیا*
* *مگنا کارتا (یک گلدوزی)*
* ویکی‌پدیا ۲۷۴۳۰۱
* ویکی‌پدیای چاپی

 |
| 
* فهرست
* رده

 |

| * ن
* ب
* و
بنیاد ویکی‌مدیا |
| --- |
| افراد | 

|  |  |
| --- | --- |
| فعلی | 
* ارون هلفکر
* جیمز هیلمن
* داریِس جمیلنیاک
* کاترین مار
* جیمی ویلز
* رزی استیونسن-گودنایت

 |
| قبلی | 
* Hampton Catlin
* دنیس کوپر
* Bishakha Datta
* Florence Devouard
* Oscar van Dillen
* سو گاردنر
* Arnnon Geshuri
* مایک گادوین
* گای کاوازاکی
* اریک مولر
* لایلا ترتیکوف
* Luis Villa
* Patricio Lorente

 |

 |
| پروژه‌های محتوایی | 
* ویکی‌پدیا
	+ فهرست ویکی‌پدیاها
	+ ویکی‌توابع
* ویکی‌واژه
	+ فهرست ویکی‌واژه‌ها
* انبار ویکی‌مدیا
* ویکی‌داده
* ویکی‌گفتاورد
* ویکی‌کتاب
* ویکی‌نبشته
* ویکی‌گونه
* ویکی‌خبر
* ویکی‌دانشگاه
* ویکی‌سفر

 |
| دیگر مقالات | 
* جنبش ویکی‌مدیا
	+ فهرست شعبه‌های ویکی‌مدیا
* ویکی‌مانیا
* مدیاویکی
* Litigation
	+ *ویکی‌مدیا علیه آژانس امنیت ملی*
* موتور دانش

 |
| جستارهای وابسته | 
* *یادبود ویکی‌پدیا*
* *ساین‌پست*

 |


| * ن
* ب
* و
فهرست ویکی‌پدیاها بر پایهٔ شمار نوشتار |
| --- |
| ۵٬۰۰۰٬۰۰۰+ | 
* انگلیسی (en)
* سینوگبانونی (ceb)

 |
| ۲٬۰۰۰٬۰۰۰+ | 
* سوئدی (sv)
* آلمانی (de)
* فرانسوی (fr)
* هلندی (nl)

 |
| ۱٬۰۰۰٬۰۰۰+ | 
* روسی (ru)
* ایتالیایی (it)
* اسپانیایی (es)
* لهستانی (pl)
* وینارایی (war)
* ویتنامی (vi)
* ژاپنی (ja)
* چینی (zh)
* عربی (ar)
* پرتغالی (pt)
* عربی مصری (arz)
* اوکراینی (uk)

 |
| ۵۰۰٬۰۰۰+ | 
* **فارسی (fa)**
* کاتالان (ca)
* صربی (sr)
* اندونزیایی (id)
* نروژی (بوکمول) (no)
* کره‌ای (ko)

 |
| ۲۰۰٬۰۰۰+ | 
* فنلاندی (fi)
* مجاری (hu)
* چکی (cs)
* صربی کرواتی (sh)
* رومانیایی (ro)
* مین‌نانی (zh-min-nan)
* باسکی (eu)
* ترکی استانبولی (tr)
* مالایی (ms)
* اسپرانتو (eo)
* چچنی (ce)
* ارمنی (hy)
* عبری (he)
* بلغاری (bg)
* دانمارکی (da)
* ترکی آذربایجانی (azb)
* اسلواکیایی (sk)
* قزاقی (kk)
* مینغکاباو (min)
* کرواتی (hr)
* استونیایی (et)
* لیتوانیایی (lt)

 |
| ۱۰۰٬۰۰۰+ | 
* بلاروسی (نوین) (be)
* یونانی (el)
* آذربایجانی (az)
* انگلیسی ساده (simple)
* اسلونیایی (sl)
* گالیسیایی (gl)
* اردو (ur)
* نروژی نو (nn)
* هندی (hi)
* گرجی (ka)
* تایلندی (th)
* ازبکی (uz)
* لاتین (la)
* ولزی (cy)
* تامیلی (ta)
* ولاپوک (vo)
* تاتاری (tt)
* آستوری (ast)
* مقدونی (mk)
* لتونیایی (lv)
* فارسی تاجیکی (tg)

 |
| ۵۰٬۰۰۰+ | 
* کانتونی (zh-yue)
* مالاگاسی (mg)
* آفریکانس (af)
* بنگالی (bn)
* اُکسیتان (oc)
* بوسنیایی (bs)
* آلبانیایی (sq)
* قرقیزی (ky)
* آلمانی پایین (nds)
* نپال بهاسایی (new)
* بلاروسی (be-tarask)
* تاگالوگ (tl)
* مالایالم (ml)
* تلوگو (te)
* برتون (br)
* پیدمونتی (pms)
* سوندایی (su)
* سواحلی (sw)
* کریول آییسینی (ht)
* مراتی (mr)
* لوکزامبورگی (lb)
* ونتی (vec)
* اسکاتلندی (sco)
* جاوه‌ای (jv)
* شاه مکهی پنجابی (pnb)
* ایرلندی (ga)
* باشقیری (ba)
* سیلزیایی (szl)
* ایسلندی (is)

 |
| ۲۰٬۰۰۰+ | 
* کردی کرمانجی (کردی شمالی) (ku)
* فریزلندی باختری (fy)
* نپالی (ne)
* بیشنوپریا مانیپوری (bpy)
* آراگونی (an)
* چوواشی (cv)
* کردی سورانی (کردی مرکزی) (ckb)

 |
| ۱۰٬۰۰۰+ | 
* مازندرانی (mzn)
* آسی (اُستی) (os)
* آلمانیش (als)
* کانارا (kn)
* مغولی (mn)
* ییدیش (yi)
* پنجابی (pa)
* سانسکریت (sa)
* زازاکی (زازا) (diq)
* پشتو (ps)

 |
| ۱٬۰۰۰+ | 
* گیلکی (glk)
* لری شمالی (lrc)
* آسامی (as)
* اوریه (or)
* سامی شمالی (se)
* هلندی ساکسون پایین (nds-nl)
* ریپواری (ksh)
* پیکاردی (pcd)
* ولوفی (wo)
* میتهیلی (mai)

 |
| ۱۰۰+ | 
* آبخازی (ab)
* لاتگالی (ltg)
* زولویی (zu)
* بامبارایی (bm)

 |
| فهرست کامل ویکی‌پدیاها |