تشدیدگر کریستال کوارتز (چپ) و نوسان‌ساز کریستال کوارتز (راست)
 کریستال
**نوسان‌ساز کریستالی** یا **نوسان ساز بلورکی** (به انگلیسی: Crystal oscillator) نوعی نوسان‌ساز الکترونیکی است که از قانون تشدید (به انگلیسی: Resonance) و اثر پیزوالکتریک (به انگلیسی: Piezoelectric) در کریستال کُوارتز استفاده می‌کند.این نوسان‌ساز برای زمان‌بندی (به انگلیسی: Timing) و تولید سیگنال ساعت (به انگلیسی: Clock signal) در مدارهای الکترونیک استفاده می‌شود.

یک کریستال کوارتز، یا به عبارت دقیق‌تر، یک تشدیدگر کوارتز (به انگلیسی: Quartz Resonator)، به تنهایی قادر به تولید سیگنال نوسانی نیست، و برای این منظور می‌بایست در مدار مناسب قرار گیرد. این نوع تشدیدگرها، دوپایه دارند. البته در بعضی موارد، علاوه بر خود کریستال، مدار لازم برای نوسان کریستال را نیز درون محفظه فلزی کریستال قرار می‌دهند. در این صورت، این نوع نوسان‌ساز کریستالی، برای تولید سیگنال نوسانی، دیگر نیازی به مدار خارجی ندارد. این نوع نوسان‌ساز کریستالی، چهارپایه دارد.

ویژگی کریستال کوارتز
--------------------

کریستال پیزوالکتریک، مانند کوارتز، ویژگیِ تشدید الکترومکانیکی دارد، بسیار پایدار (با زمان و دما) است و ضریب کیفیت بسیار بالایی دارد.

مدل مداری کریستال کوارتز
------------------------

کریستال کوارتز با اندوکتانس L (به بزرگی صدها هانری)، خازن سِری بسیار کوچک Cs (با کوچکی ۰٫۰۰۰۵ پیکوفاراد)، مقاومت سری r که نماینده ضریب Q که به بزرگی چند صدهزار می‌تواند باشد، و نیز ظرفیت موازی Cp (چندین پیکوفاراد) مدل می‌شود (شکل روبرو). خازن Cp نمایانگر ظرفیت الکترواستاتیک بین صفحات موازی کریستال است (Cp>> Cs).

 مدار معادل کریستال
از آنجا که ضریب Q بزرگ است، از مقاومت r صرف‌نظر شده و امپدانس کریستال به صورت زیر بیان می‌شود:

```
                                                   {\displaystyle Z(s)=\left({{\frac {1}{s\cdot C\_{1}}}+s\cdot L\_{1}+R\_{1}}\right)||\left({\frac {1}{s\cdot C\_{0}}}\right)}
```

که می‌توان به صورت زیر نوشته شود:

```
                                                         {\displaystyle Z(s)={\frac {s^{2}+s{\frac {R\_{1}}{L\_{1}}}+{\omega \_{s}}^{2}}{(s\cdot C\_{0})[s^{2}+s{\frac {R\_{1}}{L\_{1}}}+{\omega \_{p}}^{2}]}}}
```

از معادله بالا و از شکل مدار معادل می‌بینیم که کریستال دارای دو فرکانس تشدید است؛ تشدید سری:

```
                                                                  {\displaystyle \omega \_{s}={\frac {1}{\sqrt {L\_{1}\cdot C\_{1}}}}}
```

و تشدید موازی:

```
                                                               {\displaystyle \omega \_{p}={\sqrt {\frac {C\_{1}+C\_{0}}{L\_{1}\cdot C\_{1}\cdot C\_{0}}}}}
```

منابع
-----

1. ↑  لطیفیان، پویا (۱۴۰۲). «برگردان واژگان مهندسی به پارسی». *گاهنامه کهربایی نوآوری آرات*.
2. ↑  The term *crystal oscillator* refers to the circuit, not the resonator: Graf, Rudolf F. (1999). *Modern Dictionary of Electronics, 7th Ed*. US: Newnes. pp. 162, 163. ISBN 978-0-7506-9866-5.
3. ↑  Amos, S. W.; Roger Amos (2002). *Newnes Dictionary of Electronics, 4th Ed*. US: Newnes. p. 76. ISBN 978-0-7506-5642-9.
4. ↑  Laplante, Phillip A. (1999). *Comprehensive Dictionary of Electrical Engineering*. US: Springer. ISBN 978-3-540-64835-2.
5. ↑  Paul Horowitz, Winfield Hill, *The Art of Electronics Second Edition*, Cambridge University Press, 1989, شابک ‎۰−۵۲۱−۳۷۰۹۵−۷, pg. 300 ff

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Crystal oscillator». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.
کتاب سدرا-اسمیت

| * ن
* ب
* و
قطعات الکترونیکی |
| --- |
| ادوات نیمه‌رسانا | 
* دیود بهمنی
* Barretter
* ترانزیستور پیوندی دوقطبی (BJT)
* زوج دارلینگتون
* دیاک
* دیود
* ترانزیستور اثر میدان (FET)
* دیودخازنی با سد ناهمگون
* آی‌جی‌بی‌تی (IGBT)
* مدار مجتمع (IC)
* ترانزیستور پیوندی اثر میدان
* ال‌ای‌دی (LED)
* Memistor
* ممریستور
* ماسفت
* حسگر نور
* پین دیود
* دیود شاتکی
* یکسوساز کنترل‌شده با سیلیکون (SCR)
* تریستور
* ترانزیستور
* ترایاک
* ترانزیستور تک پیوندی (UJT)
* دیود واراکتور
* دیود زنر

 |
| لامپ‌های خلأ | 
* Audion
* Beam tetrode
* Compactron
* لامپ خلأ
* لامپ فلمینگ
* Heptode
* Hexode
* Nonode
* Nuvistor
* Octode
* Pentagrid
* Pentode
* افزاینده فوتوالکتریک
* لامپ سلکترون
* Tetrode
* ترایود
* لامپ ویلیامز

 |
| لامپ‌های خلأ (ریزموج) | 
* Backward wave oscillator (BWO)
* مگنترون حفره‌ای
* Crossed-field amplifier (CFA)
* Gyrotron
* Inductive output tube (IOT)
* کلایسترون
* میزر
* Phototube
* لامپ‌های مایکروویو (TWT)

 |
| لامپ‌های پرتوی کاتدی | 
* Beam deflection tube
* Charactron
* آیکونوسکوپ
* Magic eye tube
* منوسکوپ
* Storage tube
* لوله دوربین ویدئویی

 |
| لوله پر از گازs | 
* کاتد سرد
* Crossatron
* Dekatron
* Ignitron
* Krytron
* Mercury-arc valve
* لامپ نئون
* لامپ نیکسی
* تيراترون
* Trigatron
* Voltage-regulator tube

 |
| تنظیم پذیر | 
* پتانسیومتر
* خازن متغیر
* رئوستا

 |
| عنصر غیرفعال | 
* Connector
	+ Audio and video
	+ دوشاخه و پریز برق
	+ RF
* آشکارساز الکترولیتی
* هسته فریت
* فیوز
	+ فیوز بازنشان‌پذیر
* مقاومت
* ترمیستور
* RTD
* ترانسفورماتور
* وریستور
* Wollaston wire

 |
| راکتانس الکتریکی | 
* خازن
	+ خازن
* تشدیدگر سرامیکی
* نوسان‌ساز کریستال
* القاگر

 |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد الکترونیک است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |