بلور
برای دیگر کاربردها، بلور (ابهام‌زدایی) را ببینید.
**بلور** یا **کریستال** (به فرانسوی: Cristal) به مواد معدنی جامدی گویند که اجزای سازندهٔ آن‌ها (مولکول، اتم یا یونها) در سه جهت فضایی به صورت منظمی کنار هم قرار گرفته باشند یا دارای نظم بلورشناسی باشند. ساختارهای بلورین نظمِ بلند-دامنه داشته و می‌توانند خواص همسانگرد یا ناهمسانگرد داشته باشند.

کارخانه های ایران

شیشه مظروف یزد(مهران رضایی)

لیوان محک گمین(احمد معتمد)

لیوان منصور گمین(رضا صمدی)

لیوان منصور شهریار(رمضان شاهسوند)

لیوان محک شهریار(مهدی کیایی)

بلور زنگان(احمدرضا گنجوی)

بلور نومینا(اسمعیل قریشی)

بلور کاوه(پوریا اکبری)

بلور و شیشه تابان(نیما کنعانی)

ریشهٔ واژه
----------

واژهٔ کریستال ریشهٔ یونانی دارد و به معنی «منجمد شده در اثر سرما» است. یونانی‌ها کریستال را برای اشاره به دُر کوهی به کار می‌بردند. آنها اعتقاد داشتند که اگر آب مدتی در دماهای بسیار پایین نگه‌داشته شود، به حالتی در می‌آید که در دماهای بالا پایدار است. «بلور» نیز واژه‌ای‌ست پارسی، همریشه با واژه «برلیس» (βήρυλλος) یونانی (به معنای زمرد و زبرجد) است.

تاریخچه
-------

اولین ارجاع به آرایش منظم ذرات سازندهٔ بلورها در آثار ستاره‌شناس مشهور ج. کپلر (۱۶۱۹) و رابرت هوک (۱۶۶۵) کاشف میکروسکوپ یافت می‌شود. مدتی بعد دانشمند مشهور کریستین هوگنز (۱۶۹۰) خواص نوری کریستال‌های کلسیت (CaCO۳) را بررسی کرده و فرضیه‌ای را ارائه کرد که کریستال‌ها از ذرات بسیار کوچکی با شکل مشخص ساخته شده‌اند.
پس از آن م.و. اومونوسوف (۱۷۶۵–۱۷۱۱) تئوری ذره‌ای ساختار مواد را کامل کرد. او فرض کرد که ذرات شکل کروی داشته باشند.

بلورهای همسانگرد و ناهمسانگرد
-----------------------------

به بلورهایی که ضریب شکست آن در هر سه راستای بلوری آن یکسان باشد، بلورهای همسانگرد می‌گویند.
در مقابل بلورهایی که در یک یا دو یا سه راستای خود ضریب شکست متفاوتی داشته باشند بلورهای ناهمسانگرد می گویند.

روش‌های تبلور و رشد بلور
------------------------

روش‌های مختلفی برای تبلور و رشد بلور وجود دارند که در میان رایج‌ترین آنها می‌توان به روش‌های زیر اشاره کرد:

1. روش‌های فاز بخار
	* رسوب شیمیایی بخار (‎CVD)‏ ∗
	* رسوب فیزیکی بخار (‎PVD)‏ ∗
2. روش‌های بر پایه محلول
	* استفاده از ضد محلولها ∗
	* کم کردن دما و رساندن محلول به حالت ابر سیر شده
	* انجماد حلال و جدا کردن رسوبات ∗
	* کلوخه‌کردن و استفاده از دستگاه مرکزگریز (سانتریفوژ)

وقوع در طبیعت
-------------

**صخره**

از نظر حجم و وزن، بیشترین مقدار بلورها در کره زمین، بخشی از سنگ بستر جامد آن است. بلورهای موجود در سنگ‌ها به‌طور معمول در محدوده اندازه‌ای کسری از میلی‌متر تا چند سانتی‌متر هستند، گرچه گاهی بلورهای بزرگی نیز پیدا می‌شوند. از سال 1999، بزرگترین بلور طبیعی شناخته شده جهان، بلوری از گوشنیت از مالاکیالینا، ماداگاسکار، با 18 متر طول (59 فوت) و 3.5 متر (11 فوت) قطر و وزن آن 380،000 کیلوگرم (840،000 پوند) است.

برخی از بلورها بوسیله فرایندهای ماگمایی و دگرگونی شکل گرفته‌اند و منشأ توده‌های بزرگی از سنگ بلورین هستند. اکثر سنگ‌های آذرین از ماگمای مذاب، شکل گرفته‌اند و درجه تبلور، اساساً به شرایطی بستگی دارد که آن‌ها در آن جامد می‎شوند. سنگ‌هایی مانند گرانیت، که بسیار آرام و تحت فشارهای بسیار بالا سرد شده‌اند، کاملاً متبلور شده‌اند اما بسیاری از انواع گدازه‌ها روی سطح ریخته می‌شوند و خیلی سریع سرد می‌شوند و در این گروه دوم مقدار کمی از ماده آمورف یا شیشه‌ای، رایج است. سایر سنگ‌های بلوری، سنگ‌های دگرگونی مانند سنگ مرمر، میکا-شیست‌ها و کوارتزیت‌ها، مجدداً متبلور می‌شوند. این بدان معناست که در ابتدا آن‌ها سنگ‌های تکه تکه مانند سنگ آهک، شیل و ماسه‌سنگ بوده‌اند و هرگز در حالت مذاب و به‌طور کامل در محلول قرار نگرفته‌اند اما درجه حرارت بالا و شرایط فشار دگرگونی با پاک‌کردن ساختارهای اصلی آن‌ها و القای تبلور مجدد در حالت جامد آن‌ها، روی آن‌ها عمل کرده است.

سایر بلورهای سنگی از ته‌نشینی مایعات، معمولاً آب، برای تشکیل دروز (پوششی از بلورهای ریز روی سطح سنگ) یا رگه‌های کوارتز شکل گرفته‌اند. تبخیری‌هایی مانند هالیت (معدنی)، سنگ گچ و برخی از سنگ آهک‌ها از محلول آبی رسوب شده‌اند که بیشتر به دلیل تبخیر در آب و هوای خشک است.

یخ
--

یخ‌های بر پایه آب به شکل برف، یخ دریا و یخچال‌های طبیعی ساختارهای بلوری/چندبلوری (پلی کریستال) متداول در کره زمین و سایر سیارات هستند. یک بلور برف تنها یک کریستال یا مجموعه‌ای از بلورها است، در حالی که یک تکه یخ، چندبلور است.

بلورهای اندام‌زائی
------------------

بسیاری از اُرگانیسم‌های زنده قادر به تولید بلور هستند، به عنوان مثال کلسیت و آراگونیت در مورد بیشتر نرم‌تنان یا هیدروکسی آپاتیت در مورد مهره‌داران.

نگارخانه
--------

* 
* 
* 
* 
* 
*

جستارهای وابسته
---------------

* بلورشناسی
* ساختار مواد
* تک‌کریستال
* پلی‌کریستال
* سلول واحد
* عیوب بلوری

پانویس
------

1. **^** Chemical Vapor deposition
2. **^** Physical vapor deposition
3. **^** anti-solvents
4. **^** freeze drying

منابع
-----

1. ↑  بلور. [ب َل ْ لو / ب ِل ْ ل َ / ب ِ وَ / ب ُ] (ع اِ) معرب از کلمهٔ بریلس یونانی، لکن بریلس در یونانی بمعنی زبرجد یا حومه یعنی زمرد ذبابی بوده‌است و در عربی از آن معنی به بلور امروزین و کریستال دُ رش نقل شده‌است. (یادداشت مرحوم دهخدا)
2. ↑  درباره چند لغت یونانی دخیل در فارسی
3. ↑  "بلور". *Wiktionary* (به انگلیسی). 2021-08-23.
4. ↑  G. Cressey and I. F. Mercer, (1999) *Crystals*, London, Natural History Museum, page 58
5. ↑  Flett, John Smith (1911). "Petrology". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. 21 (11th ed.). Cambridge University Press.
6. ↑  Yoshinori Furukawa, "Ice"; Matti Leppäranta, "Sea Ice"; D.P. Dobhal, "Glacier"; and other articles in Vijay P. Singh, Pratap Singh, and Umesh K. Haritashya, eds. *Encyclopedia of Snow, Ice and Glaciers* (Dordrecht, NE: Springer Science & Business Media, 2011). ISBN 904812641X, 9789048126415
7. ↑  Libbrecht, Kenneth; Wing, Rachel (2015-09-01). The Snowflake: Winter's Frozen Artistry. Voyageur Press. ISBN 9781627887335.
8. ↑  Hjorth-Hansen, E. (2017-10-19). Snow Engineering 2000: Recent Advances and Developments. Routledge. ISBN 9781351416238.

* Borchardt-Ott, W. , *Crystallography*, translation to English by Gould, R.O. , Springer Verlag, 1993.


|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بلور موجود است. |

| * ن
* ب
* و
الگوها در طبیعت |
| --- |
| الگوها | 
* شکستگی
* تپه ماسه‌ای
* کف
* رودپیچ
* آرایش برگی
* حباب صابون
* تقارن
	+ ساختار بلوری
	+ شبه‌کریستال
	+ در گل‌ها
	+ در زیست‌شناسی
* موزائیک‌کاری
* مسیر تاوه‌ای فون کارمان
* موج
* الگو ویدمن‌اشتاتن

 |  |
| دلایل | 
* Pattern formation
* زیست‌شناسی
	+ انتخاب طبیعی
	+ استتار
	+ وانمایی
	+ انتخاب جنسی
* ریاضیات
	+ نظریه آشوب
	+ فراکتال
	+ مارپیچ لگاریتمی
* فیزیک
	+ بلور
	+ دینامیک شاره‌ها
	+ Plateau's laws
	+ خودسازمان‌دهی

 |
| انسان‌ها | 
* افلاطون
* فیثاغورس
* امپدوکلس
* لئوناردو فیبوناچی
	+ *Liber Abaci*
* Adolf Zeising
* ارنست هکل
* ژوزف فلات
* Wilson Bentley
* دارسی ونتوورث تامپسون
	+ *On Growth and Form*
* آلن تورینگ
	+ *The Chemical Basis of Morphogenesis*
* Aristid Lindenmayer
* بنوآ مندلبرو
	+ *How Long Is the Coast of Britain? Statistical Self-Similarity and Fractional Dimension*

 |
| جستارهای وابسته | 
* بازشناخت الگو
* ظهوریافتگی
* ریاضیات و هنر

 |

| * ن
* ب
* و
آنتونی فان لیوونهوک |
| --- |
| اکتشافات میکروسکوپی ۱ | 

|  |  |
| --- | --- |
| جانداران میکروسکوپی | 
* باکتری
* مژک‌داران
* ژیاردیا
* Infusoria
* آغازیان
* تک‌یاختگان
* چرخان‌تباران
* جلبک‌های غلتان

 |
| سایر | 
* اسپرماتوزون (اسپرم)
* گلبول قرمز
* بلور in gouty tophi

 |

 |  |
| موضوعات عمومی | 
* آنتونی فان لیوونهوک

 |
| موضوعات مرتبط | 
* باکتری‌شناسی
* Protozoology
* Protistology
* نظریه خلق‌الساعه
* Preformationism
* Animalcule
* مقیاس میکروسکوپیک
* میکروب
* باکتری
* میکروبیولوژی
* میکروسکوپ نوری
* ریزبینی
* میکروسکوپ
* میکروسکوپ نوری
* Timeline of microscope technology
* Golden Age of Dutch exploration and discovery (c. 1590s–1720s)
* دوران طلایی هلند
* انجمن سلطنتی
* انقلاب علمی

 |
| افراد مرتبط | 
* Clifford Dobell (Leeuwenhoek scholar)
* Brian J. Ford (Leeuwenhoek scholar)
* William Davidson
* هنری اولدنبرگ
* Regnier de Graaf
* رابرت هوک (author of *Micrographia*)
* نیکولاس هارتسوکر
* نیلز ستی‌اینسن
* یان سوامردام
* یوهانس فرمیر

 |
| نامگذاری‌ها | 
* Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis
* لیونهوک (دهانه)
* Leeuwenhoek Lecture
* نشان لیوونهوک
* Antonie van Leeuwenhoek (journal)
* Leeuwenhoeckia
* Levenhookia
* Leeuwenhoekiella
* International Microorganism Day
* List of people considered father or mother of a scientific field
* فهرست افراد دارای لقب پدر یا مادر در یک زمینه

 |
| * ۱ که اولین بار توسط او مشاهده، توصیف و مطالعه شد.

* 
 |