**فرهاد یکم** (به پارتی: 𐭐𐭓𐭇𐭕 *Frahāt*) چهارمین شاه اشکانی (۱۷۶ پ.م – ۱۷۱ پ.م) پسر و جانشین فریاپت اشکانی بود. او منطقه تپورستان را تسخیر کرده و آماردی‌ها را مجبور نمود که دربند دریای کاسپین و راهی را که از خراسان به ماد می‌رفت، حفظ کنند. او شهر خاراکس راگیانا را در ری امروزی بنا نهاد.

فرهاد آماردی‌ها را تحت سلطه خود درآورد، قلمرو آن‌ها را در کوه های البرز فتح کرد و سرزمین هیرکانی را اشغال کرد. فرهاد در سال ۱۶۵/۶۴ پ.م درگذشت و برادرش مهرداد یکم (۱۶۵-۱۳۲ پ.م) که او را وارث خود تعیین کرده بود، جانشین او شد.

فرهاد یکم پیش از مرگ علی‌رغم داشتن فرزند پسر، برادر خود مهرداد یکم را به جانشینی معین کرد. اگرچه برادر کوچکترش مهرداد در شجاعت و جنگاوری برتری زیادی نسبت به او داشت، اما مجلس مهستان با توجه به ارشدیت فرهاد، تنها او را لایق جانشینی دانست، با این حال او برادرش را در امور حکومتش شریک می‌کرد.

نام
---

Phraátēs (Φραάτης) برگردان یونانی نام اشکانی Frahāt است که خود از ایرانی قدیم \*Frahāta- ("به دست آمده"). نسخه فارسی امروزی آن فَرهاد است.

پیش زمینه
---------

فرهاد پسر ارشد پادشاه اشکانی فریاپت (ح. ۱۹۱ - ۱۷۶ قبل از میلاد)، که برادرزاده ارشک دوم بود. فرهاد سه برادر دیگر به نام‌های مهرداد، باگاسیس و اردوان یکم داشت. شواهد کتیبه ای جدید از نسا نشان می دهد که فریاپت پس از مرگش در سال ۱۷۰ قبل از میلاد ممکن است توسط یک شخصیت ناشناخته به نام آرشیس چهارم که برای مدت دو سال حکومت کرد، جانشین او شده باشد. با این حال، این مورد توسط مورخ Marek Jan Olbrycht رد شده است، که آن را «گمان‌زنی محض» می‌نامد. از زمان شکست ارشک دوم در برابر امپراتوری سلوکی یونان در سال ۲۰۸، اشکانیان متحد زیردست آنها بودند. با این حال، با افول سلوکیان در دهه ۱۸۰ قبل از میلاد، اشکانیان بیشتر توانستند خودمختاری سابق خود را مجدداً بدست آورند.

حکمرانی
-------

در آغاز سال ۱۶۵ قبل از میلاد، فرهاد به مردیان قدرتمند (همچنین به نام آماردیان) حمله کرد، مردمی که در کوه‌های البرز زندگی می‌کردند که در شرق با هیرکانی و در جنوب غربی با ماد همسایه بود. مردیان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود می توانست مسیرهای تجاری از هیرکانی و غرب پارت تا غرب ایران را تهدید کند. این حمله احتمالاً بخشی از تلاش های اشکانیان برای گسترش قلمرو خود در ایران و کنترل امنیت هیرکانی بود. آرزوی اصلی اشکانیان تسخیر ماد بود که از ماد راگیانه شروع شد. حمله فرهاد به ماردیان موفقیت آمیز بود و دروازه های خزر و همچنین شهر خاراکس را که به کلان شهر ماد راگا نزدیک بود فتح کرد. علاوه بر این، او هیرکانیه را نیز از سلوکیان پس گرفت. او گروهی از ساکنین مردیان را به خاراکس تبعید کرد تا از دروازه‌های خزر محافظت کنند،  و تپوریان در پارت به سواحل خزر تبعید کردند، که نام منطقه تاریخی طبرستان را به وجود آوردند. فتوحات فرهاد راه را برای جانشینان او برای گسترش بیشتر قلمرو اشکانیان هموار کرد.

گسترش غربی فرهاد تخطی از وضعیت سنتی موجود بین اشکانیان و سلوکیان بود. در این دوره، سلوکیان در یهودیه گرفتار بودند، که نشان می‌دهد فرهاد عمداً در زمانی که سلوکیان قادر به مقابله نبودند، لشکرکشی به راه انداخت. پادشاه سلوکی، آنتیوخوس چهارم (۱۷۵-۱۶۴ قبل از میلاد) یهودیه را ترک کرد تا برای انجام عملیات تلافی جویانه علیه اشکانیان آماده شود، اما احتمالاً به دلیل بیماری در اواخر سال ۱۶۴ قبل از میلاد در نزدیکی گابه درگذشت. جانشین او، آنتیوخوس پنجم اوپاتور نه ساله (۱۶۴ - ۱۶۱ قبل از میلاد) قادر به تمرکز بر اشکانیان نبود، زیرا سلطنت او با درگیری، دسیسه های سیاسی و نفوذ روم مشخص شده بود.

فرهاد مخصوصاً برادرش مهرداد را به عنوان جانشین خود منصوب کرد. در میان عشایر آسیای میانه رایج بود که یک فرمانروا به جای پسرش، برادرش را جانشین خود کند. این عمل ممکن است در میان اشکانیان به دلیل خاستگاه چادرنشینی آنها باقی مانده باشد. بخشی از مورخ رومی قرن دوم، جاستین نشان می دهد که فریاپت، مهرداد را به عنوان جانشین فرهاد انتخاب کرده بود. اولبریخت از این نظریه حمایت می کند و بیان می کند که فراتس به دلیل سلطنت کوتاه خود در موقعیتی نبود که برادرش را به جای پسرانش انتخاب کند. جاستین گزارش می دهد که منافع کشور برای فرهاد اول اهمیت بیشتری نسبت به پسرانش داشت، که نشان می دهد او از تصمیم پدرش در مورد جانشینی حمایت می کرد. فرهاد اول در سال ۱۶۵ یا ۱۶۴ قبل از میلاد درگذشت و مهرداد اول جانشین او شد.

سکه ای از فرهاد یکم با طراحی متفاوت

سکه شناسی
---------

سکه های ضرب شده تحت فرمان فرهاد مشابه سکه های پیشینیان او بود. این سکه ها، پادشاه اشکانی را به تصویر می کشد که بی ریش و سبیل است و کلاه نرمی با تزئینات مروارید به سر دارد که به کرباسی معروف است و ساتراپ های هخامنشی نیز از آن استفاده می کردند. در پشت سکه، یک کماندار (ارشک یکم) نشسته بر روی امفالوس که لباس سواری ایرانی بر تن دارد.

جستارهای وابسته
---------------

* فهرست شاهان اشکانی

منابع
-----

* پیرنیا، حسن (مشیرالدوله)، *ایران باستانی*، دنیای کتاب ۱۳۶۲ ص ۲۱۴.

 }} 

|  |
| --- |
| فرهاد یکم**اشکانیان** **درگذشتهٔ:** ۱۷۱ پ.م. |
| عنوان سلطنتی |
|
| پیشین:فریاپت |  **شاهنشاه ایران‌**۱۷۶ – ۱۷۱ پ.م. | پسین:مهرداد یکم |

درگاه‌ها:تاریخاشکانیانایرانزندگی‌نامه

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد دودمان اشکانیان است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |

| * ن
* ب
* و
شاهنشاهان اشکانی (۲۴۷ پیش از میلاد – ۲۲۴ پس از میلاد) |
| --- |
| 
* ارشک یکم (۲۵۰–۲۴۶/۲۱۱ پیش از میلاد)
* تیرداد یکم (۲۴۶–۲۱۱ پ. م)
* ارشک دوم (۲۱۱–۱۹۱ پ. م)
* فریاپت (۱۹۱–۱۷۶ پ. م)
* فرهاد یکم (۱۷۶–۱۷۱ پ. م)
* مهرداد یکم (۱۷۱–۱۳۸ پ. م)
* فرهاد دوم (۱۳۸–۱۲۷ پ. م)
* اردوان یکم (۱۲۷–۱۲۴ پ. م)
* مهرداد دوم (۱۲۴–۸۸ پ. م)
* گودرز یکم (۹۵–۹۰ پ. م)
* ارد یکم (۹۰–۸۰ پ. م)
* سیناتروک (۷۷–۷۰ پ. م)
* فرهاد سوم (۷۰–۵۷ پ. م)
* مهرداد سوم (۵۷–۵۴ پ. م)
* ارد دوم (۵۷–۳۸ پ. م)
* پاکور یکم § (۵۱ پ. م)
* فرهاد چهارم (۳۷–۲ پ. م)
* تیرداد دوم§ (۳۲ پ. م)
* موزا (۲ پ.م. –۴ پس از میلاد)
* فرهاد پنجم (۲ پ.م. –۴ پس از میلاد)
* موزا (۴–۶)
* ونن یکم (۶–۱۲)
* اردوان سوم (۱۰–۳۵)
* تیرداد سوم (۳۵–۳۶)
* اردوان سوم (۳۶–۳۸)
* وردان (۴۰–۴۷)
* گودرز دوم (۴۰–۵۱)
* ونن دوم (۵۱)
* بلاش یکم (۵۱–۷۸)
* وردان دوم§ (۵۵–۵۸)
* بلاش دوم (۷۷–۸۰)
* پاکور دوم (۷۸–۱۰۵)
* اردوان چهارم (۸۰–۹۰)
* بلاش سوم (۱۰۵–۱۴۷)
* خسرو (۱۰۹–۱۱۶)
* پارتاماسپت§ (۱۱۶–۱۱۷)
* سیناتروک دوم§ (۱۱۶)
* خسرو (۱۱۷–۱۲۹)
* بلاش سوم (۱۲۹–۱۴۰)
* مهرداد چهارم (۱۲۹–۱۴۰)
* بلاش چهارم (۱۴۷–۱۹۱)
* خسرو دوم§ (۱۹۱)
* بلاش پنجم (۱۹۱–۲۰۸)
* بلاش ششم (۲۰۸–۲۲۸)
* اردوان پنجم§ (۲۰۸–۲۲۴)

 |
| § غاصبان تاج و تخت یا حریفان در پادشاهی |


  



1. ↑  Foundation، Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica». *iranicaonline.org* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۲۲.
2. ↑  *Kia, Mehrdad (2016). The Persian Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]. ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-391-2*.
3. 1 2 3 4 5  *Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250-165 B.C.). Brill. ISBN 978-90-04-46075-1*.
4. 1 2 3 4 5  *Overtoom, Nikolaus Leo (2020). Reign of Arrows: The Rise of the Parthian Empire in the Hellenistic Middle East. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-088832-9*.
5. ↑  *Ellerbrock, Uwe (2021). The Parthians: The Forgotten Empire. Oxford: Routledge. ISBN 978-0-367-48190-2*.
6. 1 2 3 4 5 6  *Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250-165 B.C.). Brill. ISBN 978-90-04-46075-1*.
7. ↑  *Overtoom, Nikolaus Leo (2020). Reign of Arrows: The Rise of the Parthian Empire in the Hellenistic Middle East. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-088832-9*.
8. ↑  *Overtoom, Nikolaus Leo (2020). Reign of Arrows: The Rise of the Parthian Empire in the Hellenistic Middle East. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-088832-9*.
9. ↑  *Olbrycht, Marek Jan (2021). Early Arsakid Parthia (ca. 250-165 B.C.). Brill. ISBN 978-90-04-46075-1*.
10. 1 2  *Brunner, Christopher (1983). "Geographical and Administrative divisions: Settlements and Economy". In Yarshater, Ehsan (ed.). The Cambridge History of Iran, Volume 3(2): The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 747–778. ISBN 0-521-24693-8*.
11. 1 2  *Minorsky, Vladimir; Bosworth, C. E. & Vasmer, R (1991). "Māzandarān". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E. & Pellat, Ch. (eds.). Encyclopaedia of Islam. Volume VI: Mahk–Mid (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-08112-3*.
12. ↑  *Rezakhani, Khodadad (2013). "Arsacid, Elymaean, and Persid Coinage". In Potts, Daniel T. (ed.). The Oxford Handbook of Ancient Iran. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-973330-9*.
13. ↑  *Strootman, Rolf (2017). "Imperial Persianism: Seleukids, Arsakids and Fratarakā". In Strootman, Rolf; Versluys, Miguel John (eds.). Persianism in Antiquity. Franz Steiner Verlag. pp. 177–201. ISBN 978-3-515-11382-3*.
14. ↑  *Sinisi, Fabrizio (2012). "The Coinage of the Parthians". In Metcalf, William E. (ed.). The Oxford Handbook of Greek and Roman Coinage. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-530574-6*.
15. ↑  *Curtis, Vesta Sarkhosh (2012). "Parthian coins: Kingship and Divine Glory". The Parthian Empire and its Religions. pp. 67–83. ISBN 978-3-940598-13-4*.