**تیتوس لیویوس** (به لاتین: Titus Livius) (زاده ۵۹ ق.م. در پادووا؛ متوفی ۱۷ م. در پادووا) مشهور به **لیوی**، از تاریخ‌نگاران و شاعران سرشناس امپراتوری روم بود. دانشنامه بریتانیکا او را در کنار تاکیتوس و سالوست «سه تاریخ‌نگار بزرگ روم» نامیده است که کتاب‌هایش، از پیدایش روم، تا سده هجدهم میلادی تأثیری عمیق بر سبک و فلسفه‌ی تاریخ‌نگاری نهاد. او در شهر زادگاهش، پادووا، آموزش دید؛ نخست نزد یک لغت‌دان که توانست از او نوشتن به لاتین کلاسیک را بیاموزد و یونانی را هم فراگرفت و سپس شاگرد یک سخنور شد که به او کمک کرد با شیوایی و بلاغت بنویسد. یکی از مهم‌ترین حوادث زندگی‌اش مهاجرت به رُم برای تکمیل تحصیلاتش بود؛ و در اینجا بود که وارد رابطه‌ای صمیمی با آگوستوس شد؛ و با آنکه ـ به گفته تاکیتوس ـ آگوستوس او را دوستدار جمهوری (نه امپراتوری) می‌دانست روابط خوبی با او داشت و او را احترام می‌کرد و به توصیهٔ لیویوس بود که نوهٔ آگوستوس به‌نام کلاودیوس (امپراتور چهارم) به نوشتن کتابی تاریخی روی آورد.

با این‌حال، او منصب دولتی نداشت بلکه چهل سال از عمر خویش را وقف تدوین ۱۴۲ جلد کتاب موسوم به Ab Urbe Condita libri (از پیدایش روم) کرد و خود را چونان یکی از بزرگ‌ترین مورخان زمانه نمایاند (از این مجموعه بزرگ فقط ۳۵ جلد به جا مانده‌است). او همچنین مؤلف نوشته‌هایی فلسفی و بلاغی است که ناپدید شده‌اند. او یک پسر و یک دختر داشت؛ پسر را به خواندن آثار دموستنس و سیسرون تشویق کرد که مؤلف یک اثر جغرافیایی هم شد.

لیویوس در نگارش کتابش، به فرمان آگوستوس دنباله کار ویرژیل را گرفت و درست از همان‌جائی که ویرژیل دست از ادامه کار کشید شروع کرد و مورد احترام سخت امپراتور قرار گرفت. لیویوس با اینکه سخت دلباخته سخنرانی و بازگویی بود ولی به‌واسطه جلوگیری حکومت از سخنرانی و آزادی بیان، ناچار تن به تاریخ‌نویسی داد. آغاز نگارش کتابش بین سال‌های ۲۷ تا ۲۵ ق.م. بوده‌است و از حوادث **قبل** از تأسیس روم به‌دست رومولوس در ۷۵۳ ق.م. (خصوصاً پیاده شدن آینیاس در ایتالیا) شروع می‌شود و با مرگ دروسوس ـ فرزندخواندهٔ آگوستوس ـ پایان می‌یابد.

لیویوس تصریح می‌کند که نبود داده‌ها و منابع مشخص برای حوادثِ پیش از غارت رُم از سوی گُل‌ها (فرانسویان کنونی) در ۳۹۰ ق.م. کار او را بسیار دشوار کرده و این واقعیت که او ـ به‌عنوان شهروند عادی ـ نمی‌توانسته به آرشیوها دسترسی داشته باشد و ناچار بوده به منابع دست دوم (اسناد و مواد برجای مانده از تاریخ‌نگاران دیگر) بسنده کند، کارش را بازهم سخت‌تر کرده. همین‌طور، بسیاری از تاریخ‌نگاران معاصر برآنند که به‌علت نبود منابع دقیق، لیویوس در روایت حوادث کتابش هم از شیوهٔ روایتِ اساطیری بهره گرفته و هم از شیوهٔ تاریخی؛ بی‌آنکه هیچ‌یک از دو شیوه را بر دیگری برتری دهد، بلکه قضاوت در مورد هر روایت را برعهده خواننده‌اش می‌گذارد. تا آنجا که او در مقدمه‌اش می‌نویسد: «روایات و حوادثِ پیش از تأسیس رُم و حوادث پیش از آنکه حتی فکر تأسیسش را بکنند، بیشتر خوراک داستان‌سرایی‌های شاعرانه است تا منابع موثق تاریخی؛ و من هیچ قصد تأیید یا ردّ کردنشان را ندارم.» یکی از مثال‌های چنین رویکردی سرنوشت رومولوس (بانی شهر رُم) است: روایت اساطیری می‌گوید که صاعقه‌ای رومولوس را با خود به آسمان برد، و روایت تاریخی می‌گوید که او بردست سناتورها کشته شد؛ لیویوس هر دوی این روایت‌ها (اساطیری و تاریخی) را در کتابش آورده و قضاوت را برعهدهٔ خواننده گذاشته‌است. لیویوس بخش اعظم کتابش را در دوران امپراتوری آگوستوس (۲۷ ق.م. تا ۱۴ م) نگاشته‌است؛ با این‌حال، غالباً کتابش را جانبدارِ سنن و ارزش‌های جمهوری و خواستارِ احیای آن به‌جای امپراتوری می‌دانند. هرچه باشد، در باب عقاید سیاسی لیویوس اطمینان نیست، چراکه کتاب‌هایی که حوادث پایان عصر جمهوری روم (۵۰۹ ق.م. تا ۲۷ ق. م) و تشکیل امپراتوری روم به‌دست آگوستوس را روایت می‌کنند، از بین رفته‌اند. مطمئناً، لیویوس منتقد برخی ارزش‌ها و سنت‌هایی بوده که رژیم جدید ایجاد کرده‌است. به‌هرحال، امپراتور آگوستوس از نوشته‌های لیویوس چندان هم منزجر نبود و حتی او را به تربیت و آموزش نوه‌اش کلاودیوس (چهارمین امپراتور روم) گماشت.

لیویوس با شدت به کردارهای غیراخلاقی و تجمل پرستی در مقدمهٔ کتاب تاریخی خود حمله و شروع مطلب می‌کند و می‌گوید برای اینکه فساد زمان خود را فراموش کند خود را در زندگی گذشتگان و تاریخ روم سرگرم کرد. می‌خواست از راه تاریخ‌نگاری صفات خوب اخلاقی، استحکام زندگی خانوادگی، احترام کودکان نسبت به پدران و مادران، و رابطهٔ خوب مردم با خدایان را تشویق کند و یک نوع زندگی معصومانه برای رومیان زمان خویش نوید دهد.

در تاریخ لیویوس گاه خطابه‌های آتشین اما ساختگی وجود دارد که بعدها سرمشقی برای شاگردان مدارس شد. لطف کلام لیویوس در صحیح بودن مطالب تاریخی آن نبود بلکه عطوفت و روانی نثر و شیوائی گفتار او بود که حتی مغلوبان را نیز به خواندن کتاب‌هایش می‌کشانید. وی را باید داستان‌سرائی تاریخ‌نویس و قصه گو دانست تا یک تاریخ‌نگار بی‌نظر و بی‌طرف یا آزاد.

حکومت روم شاعران و نویسندگانی بزرگ چون ویرژیل، هوراس، و لیویوس را جزو کارگزاران تبلیغاتی خویش ساخته و فرمانروای مستبد روم، آگوستوس، هر نوع جنبش فکری و آزادی‌خواهی را سرکوب و محکوم کرده بود و شاعر و نویسنده‌ای نبود که بتواند اثری بزرگ خلق کند مگر اینکه او را به خدمت حکومت در نیاورده باشند؛ امّا با این همه مردی چون آلبیوس تیبولوس Albius Tibullus ‏(۵۴–۱۹) تن به این خوش خدمتی نداد و به سرودن اشعار عاشقانه پرداخت و دم غنیمت است را ستود.

یادداشت‌ها
----------

1. ↑  آگوستوس او را یک‌بار Pompeianus خطاب کرد که اشاره به نائیوس پومپیئوس دارد که سردستهٔ طرفداران جمهوری در جریان جنگ داخلی سزار بود

جستارهای وابسته
---------------

* از پیدایش روم (کتاب)
* از تاریخ پیدایش رم
* آگوستوس

پانویس
------

1. ↑  "Livy". *britannica* (به انگلیسی). Retrieved 21 November 2023.
2. ↑  Tacitus. *Annales*. ص. ۳۴.
3. ↑  F. Solinas, cit. , p. XIII; all'opera del figlio di Livio accenna Plinio il Vecchio.
4. ↑  Quintiliano, *Institutio oratoria*, X, 1, 39: «apud Livium in epistula ad filium scripta, legendos Demosthenem atque Ciceronem, tum ita ut quisque esset Demostheni et Ciceroni simillimus".
5. ↑  Foster، Benjamin Oliver. «Titus Livius (Livy), The History of Rome, Book 1». *Perseus.tufts.edu*.
6. ↑  Spillan، D. «Titus Livius (Livy), The History of Rome, Book 1». *Perseus.tufts.edu*.
7. ↑  Foster، Benjamin Oliver. «Titus Livius (Livy), The History of Rome, Book 1». *Perseus.tufts.edu*.
8. ↑  Foster، Benjamin Oliver Foster. «Titus Livius (Livy), The History of Rome, Book 1». *Perseus.tufts.edu*.

منابع
-----

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***تیتوس لیویوس*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |



|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تیتوس لیویوس موجود است. |

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Livy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۱۴.
* Livy (Roman historian) -- Encyclopedia Britannica

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
	+ 2
* ویاف
	+ 1
	+ 2
	+ 3
	+ 4
	+ 5
	+ 6
	+ 7
	+ 8
	+ 9
	+ 10
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* شیلی
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
	+ 2
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان
* سوئد
* واتیکان

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* کولتورناو (نروژ)
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* ریسم (فرانسه)
	+ شناسه RISMبرابر با people/30034298 معتبر نیست.
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |

| * ن
* ب
* و
روم باستان |
| --- |
| 
* خلاصه
* سیر زمانی

 |
| دوره‌ها | 
* بنیان‌گذاری
* پادشاهی روم
	+ انقلاب
* جمهوری روم
* امپراتوری روم
	+ سیر زمانی، پاکس رومانا، پرینسیپاته، دومیناته، افول, سقوط
* امپراتوری روم غربی / امپراتوری روم شرقی

 |
| قانون اساسی | 
* تاریخ
* پادشاهی
* جمهوری
* امپراتوری
* امپراتوری متاخر
* سنا
* شوراهای قانون‌گذاری
	+ Curiate
	+ مجمع کنتوریاها
	+ Tribal
	+ Plebeian
* قاضی‌های اجرایی

 |
| حکومت | 
* جرگه
* میدانگاه
* سلسله مناصب
* Collegiality
* امپراتور
* سپهدار
* سرفرمانده
* دیوانخانه
* فرماندار
* قائم‌مقام
* بیست‌وشش‌مرد
* تبردار
* سردار سپاه
* فرمانفرما
* ارشد سنا
* پونتیفکس ماکسیموس
* آگوستوس
* سزار
* تریوم‌ویرات اول
* تریوم‌ویرات دوم
* چهارسالاری
* اشراف
* پوپولارها
* اپتیمات‌ها
* استان‌های روم

 |
| مناصب کلانتری | 

|  |  |
| --- | --- |
| کلانتری‌های عادی | 
* تریبون
* کوایستور
* ادیل (روم)
* پرایتور
* کنسول
* کنسور
* تریبون مردم
* پروکنسول
* کلانتر بدیل
* Governor

 |
| فوق‌العاده | 
* دیکتاتور
* ارباب سواران
* Decemviri
* Consular Tribune
* پادشاهان روم
* اینتررکس

 |

 |
| حقوق روم | 
* قانون دوازده لوحه
* منش نیاکان
* Citizenship
* آئوتوکریتاس
* Imperium
* Status
* Litigation

 |
| نظامی | 
* مرزها
* Establishment
* Structure
* Campaigns
* Political control
* Strategy
* Engineering
* Frontiers and fortifications
	+ کاستروم
* Technology
* ارتش
	+ لژیونر
	+ Infantry tactics
	+ Personal equipment
	+ Siege engines
* Navy
	+ fleets
* Auxiliaries
* Decorations and punishments
* Hippika gymnasia

 |
| اقتصاد | 
* کشاورزی
* Deforestation
* Commerce
* Finance
* ارز
* Republican currency
* Imperial currency
* مجلس سنا و مردم روم

 |
| فناوری | 
* چرتکه
* عددنویسی رومی
* مهندسی شهری
* مهندسی نظامی
* فناوری نظامی
* قنات
* Bridges
* Circus
* Concrete
* Forum
* Metallurgy
* جاده‌های رومی
* Sanitation
* حمام رومی

 |
| فرهنگ | 
* معماری
* هنر
* Bathing
* گاه‌شماری رومی
* Clothing
* Cosmetics
* Cuisine
* Hairstyles
* Education
* ادبیات لاتین
* Music
* اساطیر روم
* دین
* رومی‌سازی
* Sexuality
* Theatre
* Wine

 |
| جامعه | 
* پاتریسین
* پلب‌ها
* Conflict of the Orders
* Secessio plebis
* Equestrian order
* Gens
* Tribes
* Naming conventions
* زنان
* ازدواج
* Adoption
* بردگی
* Bagaudae

 |
| لاتین | 

|  |
| --- |
| 
* تاریخ
* الفبا
* زبان‌های رومی

 |
| دوره‌ها | 
* باستان
* کلاسیک
* عامیانه
* پسین
* قرون وسطی
* رنسانس
* نوین
* امروزی
* کلیسایی

 |

 |
| نویسندگان | 
* آپولیوس
* ژولیوس سزار
* کاتولوس
* سیسرون
* انیوس
* هوراس
* جوونال
* تیتوس لیویوس
* لوکانوس
* لوکرتیوس
* مارتیال
* اووید
* پترونیوس
* پلوتس
* پلینیوس
* پلینی کوچک
* پروپرتیوس
* کوئنتیلی
* سالوست
* سنکای جوان
* استاتیوس
* سوئیتونیس
* تاسیتوس (تاریخ‌نگار)
* پوبلیوس ترنتیوس آفر
* تیبولوس
* وارو
* ویرژیل
* ویترویوس
* کرنلیوس نپوس

 |
| فهرست‌ها | 
* Wars
* Battles
* Generals
* لژیونر
* فهرست امپراتوران روم
* Geographers
* Institutions
* Laws
* Consuls
* Distinguished women

 |
| شهرهای مهم | 
* اسکندریه
* انطاکیه
* آکویلیا
* بولونیا
* کارتاژ
* قسطنطنیه
* لپتیس مگنا
* لوندینیوم
* Mediolanum
* پمپئی
* راونا
* رم
* سمیرانا

 |
| موضوعات دیگر | 
* Fiction set in ancient Rome
	+ films
	+ video games

 |
| 
* **Portal**

 |