**شاهد ۱۲۹** یک پهپاد ایرانی است که توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طراحی و تولید شده‌ است. این پهپاد در شهریور سال ۱۳۹۲ رونمایی شد.

شاهد ۱۲۹ دریایی
گفته می‌شود که ۴۲ فروند «شاهد ۱۲۹» شامل دو فروند پیش‌نمونه تا به امروز ساخته شده‌است. از این تعداد سه فروند ساقط شده و یک فروند دیگر که در کنارک دچار سانحه شده بود بازسازی شده‌است. پهپادهای شاهد ۱۲۹ در حال حاضر در ارومیه، سمنان، کنارک، بندرعباس، بوموسی و دمشق مستقر هستند.

ویژگی‌ها
--------

> 
> **طول:** ۸ متر
>   
> 
> **فاصله دو سر بال:** ۱۶ متر
>   
> 
> **قطر بدنه استوانه‌ای:** ۶۵ الی ۷۵ سانتیمتر
>   
> 
> **ارتفاع:** ۳٫۱ متر
>   
> 
> **جنس:** کامپوزیت
>   
> 
> **سکان:** عمودی «وی» (V) شکل
>   
> 
> **قابلیت حمل سلاح:** ۴۰۰ کیلوگرم
>   
> 
> **موتور:** موتور روتاکس۹۱۴ (Rotax ۹۱۴) چهار سیلندر پیستونی
>   
> 
> **سامانه کنترل و ارتباط: ساخت شرکت صا ایران (صنایع الکترونیک ایران)**
>   
> 
> **ملخ:**سه‌گانه
>   
> 
> **دوربین نظارتی و هدف‌گیری:** ساخت صنایع اپتیک ایران موسوم به عقاب-۶
>   
> 
> **شعاع عملیاتی:** ۱۷۰۰ کیلومتر
>   
> 
> **استقامت:** ۲۴ ساعت
>   
> 
> **سقف سرویس:** ۲۵۰۰۰ فوت (۷۶۲۰ متر)
> 
> 
> 

*منبع*:بابک تقوایی (۶ تیر ۱۳۹۶). «شاهد ۱۲۹، ستون فقرات نیروی پهپادی ایران». *بی‌بی‌سی فارسی*.

به گفته سردار سرلشکر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، پهپاد «شاهد ۱۲۹» با مداومت پروازی ۲۴ ساعت و شعاع عملیاتی ۱۷۰۰ کیلومتر می‌تواند مأموریت‌های خود را در حوزه‌های شناسایی و رزمی انجام دهد. کنترل و هدایت این پهپاد توسط مراکز قابل حمل کنترل زمینی از راه دور انجام پذیر می‌باشد. قدرت پیشرانه این هواپیما توسط یک موتور پیستونی با مصرف سوخت بنزین سوپر تأمین می‌شود که این خود در کاهش هزینه‌های عملیات تأثیر بسزایی داراست.

با نصب موشک‌های هدایت پذیر سدید که خود طراحی و ساخته سازمان هوا فضای سپاه پاسداران است بر روی این پهپاد، هواپیمای بدون سرنشین شاهد ۱۲۹ می‌تواند اهداف مورد نظر را در حوزه عملیاتی خود مورد اصابت قرار دهد.

سرتیپ امیر علی حاجی‌زاده در یک برنامه تلویزیونی گفت برد عملیاتی شاهد ۱۲۹، ۱۷۰۰ الی ۱۸۰۰ کیلومتر و سقف پروازی آن ۲۴ هزار پا است.

«شاهد ۱۲۹» توانایی حمل هم‌زمان ۸ بمب یا موشک هوشمند سدید، ساخت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را دارد و برای اهداف ثابت و متحرک طراحی شده‌است. دقت در هدف‌گیری با شعاع عملیاتی هزار و ۷۱۱ کیلومتر و ۲۴ ساعت مداومت پروازی با یک بار سوختگیری از ویژگی‌های این هواپیمای بدون سرنشین رزمی ایرانی است و هر فرودگاهی می‌تواند محل نشست و برخاست شاهد ۱۲۹ باشد. سقف پروازی این پهپاد ۲۴ هزار پاست که با ایستگاه‌های کنترل قابل حمل زمینی در ارتباط بوده و می‌تواند با هزینه بسیار پایین پرواز کند.

رونمایی و تولید انبوه
---------------------

در تاریخ ۱۳ تیر ماه ۱۳۹۱ در رزمایش پیامبر اعظم ۷ نخستین پرواز عملیاتی پیش‌نمونه شاهد ۱۲۹ مجهز به ارابه فرود ثابت و فاقد قابلیت حمل سلاح، بر فراز منطقه رزمایش و سایت پرتاب موشک‌های بالستیک نیروی هوافضای سپاه در کویر لوت انجام شد. این پهپاد فیلم پرتاب موشک‌های بالستیک را به‌طور زنده به تهران مخابره کرد.

در هفته دفاع مقدس همان سال در یک برنامه تلویزیونی دربارهٔ دستاوردهای نظامی ایران، صحنه‌ای از پرواز شاهد ۱۲۹ بدون ذکر نام آن به نمایش درآمد. یک سال پس از آن در مهر ماه سال ۱۳۹۲، فرمانده وقت سپاه، عزیز جعفری رسماً از پهپاد شاهد ۱۲۹ رونمایی کرد و دستور تولید انبوه آن صادر شد.

پس از رونمایی در مهر سال ۱۳۹۲ ابتدا سالی چهار فروند شاهد ۱۲۹ تولید شد بنابراین بین سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۴، هشت فروند شاهد ۱۲۹ تحویل گردید. برخلاف برنامه‌ریزی اولیه، هرگز امکان استفاده موشک هوا به سطح سدید ۳۶۱ یا فتح ۳۶۲ برای شاهد ۱۲۹ فراهم نشد، علت ناکامی در طراحی و ساخت یک لانچر مناسب برای حمل این موشک‌ها در زیر بال‌های شاهد بود و همچنین ناتوانی در حل مشکلات هدف‌گیری و هدایت موشک.

در عوض متخصصان صنایع هوایی شاهد اقدام به طراحی و ساخت نمونه‌ای از موشک سدید ۳۶۱ نمودند که همانند بمب هوشمند هدایت تلویزیونی، می‌توان آن را ضد اهداف زمینی متحرک و غیر متحرک به کار گرفت. این بمب هوشمند فاقد راکت موتور، سدید ۳۴۱ نام گرفت. وقتی باله‌های پایدارکننده در طرفین آن نصب شد، سدید ۳۴۵ نام گرفت و تبدیل به سلاح اصلی شاهد ۱۲۹ شد.

در سوریه
--------

نخستین بار در فرودین ماه سال ۱۳۹۳، دستور اعزام دو فروند پهپاد شناسایی رزمی شاهد ۱۲۹ به سوریه صادر شد. هر دو فروند به همراه ایستگاه کنترل زمینی (GCS)، خلبانان، کاربران سنسور و نفرات فنی به همراه لوازم یدکی با یک فروند ایلیوشین ۷۶ از پایگاه قدر در فرودگاه مهرآباد تهران به فرودگاه بین‌المللی دمشق منتقل شدند.
پهپادهای شاهد ۱۲۹ و ایران تاکنون بیش از 800 عملیات موفق ضد داعش و جبهه النصره انجام داده‌اند.

سه فروند شاهد ۱۲۹ دیگر در سال ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ به سوریه منتقل شدند. دو فروند نیز بر اساس تجارب عملیات‌های قبلی ارتقا یافته و اصلاح شده بودند. این پهپادها بر اساس تصاویر ماهواره‌ای در پایگاه هوایی تیاس و پایگاه هوایی حمات نیروی هوایی سوریه مستقر شده‌اند. از تابستان سال ۱۳۹۵ تاکنون شاهد ۱۲۹ مأموریت‌های گشت مسلح هوایی انجام می‌دهد و هر پهپاد مجهز به دو یا چهار فروند بمب هدایت‌شونده سدید ۳۴۵ است. در این پهپاد از موتور روتکس (Rotax 914) استفاده شده‌است.

به گفته امیرعلی حاجی‌زاده فرمانده نیروی هوافضای سپاه این پهباد ۸۰۰ سورتی پروازی انجام داده‌است و به صورت ۲۴ ساعته بر روی آسمان سوریه حضور داشته و اطلاعات جمع‌آوری شده توسط این پهپاد در اختیار نیروهای مقاومت و یگان‌های هوایی و توپخانه سوری‌ها و روس‌ها هم قرار گرفته‌است.

سرنگونی توسط آمریکا
-------------------

۱۸ خرداد ۱۳۹۶ یکی از این پهپادها مأموریت داشت از نیروهای لواء باقر (متشکل از نیروهای عشیره البکاره حلب) در گذرگاه مرزی تنف پشتیبانی کند، پس از اینکه خلبان و اپراتور سنسور و سلاح شاهد ۱۲۹ یک بمب سدید ۳۴۵ روی نیروهای عملیات «راه حل اساسی» رها کردند اما این بمب منفجر نشد و به نیروهای آمریکایی و متحدین آن‌ها آسیبی وارد نشد. این پهپاد، ساعتی بعد، هدف موشک یک فروند اف-۱۵ ای (به انگلیسی: F-15E) از اسکادران جنگنده ۴۹۲ نیروی هوایی ایالات متحده مستقر در پایگاه هوایی لیکن‌هیث (به انگلیسی: Lakenheath) انگلستان (که بعد مأمور در قطر شد) قرار گرفت.

دوازده روز بعد، دوباره یک فروند شاهد ۱۲۹ در ساعت ۱۲:۴۰ بامداد ۲۰ ژوئن (مصادف با ۳۰ خرداد) در حالی‌که به شکل مشابهی در حال نزدیک شدن به نیروهای آمریکایی بودند پیش از این‌که به فاصلهٔ مناسب پرتاب بمب برسد، هدف موشک اف-۱۵ نیروی هوایی آمریکا قرار گرفت و سقوط کرد. دو روز قبل از این واقعه همین پهپاد در حمله موشکی از پایگاه پنج پله کرمانشاه به شهر میادین در استان دیر الزور سوریه برای شناسایی اهداف و همچنین تهیه فیلم از لحظه برخورد موشک‌های ذوالفقار به‌کار گرفته شده بود.

در مرزهای شرقی ایران
--------------------

در روز ۱۷ فروردین ۱۳۹۴، یک تیم از گروه جیش العدل در منطقه نگور از خاک پاکستان وارد مرزهای ایران شدند و پس از کشتن هشت مرزبان ایرانی به پاکستان فرار کردند. بلافاصله بعد از آن قرارگاه سلمان نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در سراوان، دو فروند شاهد ۱۲۹ و ایستگاه کنترل زمینی آن را به پایگاه دهم شکاری برادران دلحامد نیروی هوایی ارتش (نهاجا) در کنارک، چابهار منتقل کرد.

ماموریت‌های شناسایی رزمی ۲۴ ساعته این پهپادها بر فراز مناطق مرزی شرقی ایران موجب ناخشنودی دولت پاکستان شد و در تاریخ ۱۹ ژوئن ۲۰۱۷ (۲۹ خرداد ۱۳۹۶)، فرمانده اسکادران دوم نیروی هوایی پاکستان با یک تیر موشک هدایت حرارتی سایدویندر شلیک شده از یک جی‌اف-۱۷ تاندر یکی از این پهپادها را در منطقه پنجگور منهدم کرد. گفته می‌شود این پهپاد ۳ یا ۴ کیلومتر وارد خاک پاکستان شده‌است.

نسخه دریایی
-----------

در ۱۶ آذرماه ۱۳۹۸ نمونه دریایی این پهپاد به نام سیمرغ با حضور امیر دریادار حبیب‌الله سیاری معاون هماهنگ‌کننده ارتش و امیر دریادار حسین خانزادی فرمانده نیروی دریایی در منطقه سوم نبوت نداجا در کُنارک رونمایی شد.

جستارهای وابسته
---------------

* درگاه ایران

* پهپاد
* فهرست تجهیزات نظامی ساخت ایران
* نیروهای مسلح ایران
* صنایع دفاعی ایران

پانویس
------

1. ↑  International Institute for Strategic Studies (IISS) (14 February 2018). "The Military Balance 2018". *The Military Balance* (به انگلیسی). Routledge. **118**.
2. ↑  "Babak Taghvaee on Twitter".
3. ↑  "اسرائیل: ایران از قشم و چابهار عملیات دریایی و پهپادی می‌کند". *BBC News فارسی*. Retrieved 2021-12-22.
4. 1 2  «گزارش فارس از ویژگی‌های جدیدترین پهپاد دوربرد و بمب افکن سپاه». فارس. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۳.
5. 1 2  «تولید پهپاد «شاهد ۱۲۹»با قابلیت شلیک موشک، خبرگزاری فارس، ۲۶ شهریور ۱۳۹۱». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۲.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  بابک تقوایی (۶ تیر ۱۳۹۶). «شاهد ۱۲۹، ستون فقرات نیروی پهپادی ایران». *بی‌بی‌سی فارسی*.
7. ↑  «ساخت پهپاد شاهد ۱۲۹ امنیت جای جای ایران اسلامی را در پی دارد/ ساخت RQ170 ایرانی». باشگاه خبرنگاران جوان. ۵ مهر ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۷.
8. ↑  «سردار حاجی‌زاده: سپاه "پهپاد MQ-۹" از آمریکا غنیمت گرفته/ ناوهای آمریکا "سیبل" هستند». *خبرگزاری تسنیم*. ۳۰ آبان ۱۳۹۷.
9. ↑  imp\_navigator (۲۰۱۸-۰۳-۲۰). «Сирийская авиабаза Т4 после израильского удара в феврале». *Юрий Лямин*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۸.
10. ↑  «پهپاد شاهد 129، پرنده ای کارآمد و با سابقه ی عملیاتی درخشان + ویدئو». *پارس تودی*.
11. ↑  تقوایی، بابک (۲۰۱۷-۰۶-۲۷). «شاهد ۱۲۹، ستون فقرات نیروی پهپادی ایران». BBC News فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۲۸.
12. ↑  «Coalition shoots down armed UAV in Syria». *U.S. Central Command* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۸.
13. ↑  Shah, AP | Naveed Siddiqui | Syed Ali (2017-06-20). "Iranian drone allegedly on spying mission shot down 'deep inside' Balochistan". *DAWN.COM* (به انگلیسی). Retrieved 2021-04-28.

منابع
-----

* بابک تقوایی (۶ تیر ۱۳۹۶). «شاهد ۱۲۹، ستون فقرات نیروی پهپادی ایران». *بی‌بی‌سی فارسی*.
* توان عملیاتی پهپاد شاهد ۱۲۹ در فاصله ۲هزار کیلومتری/ نمایش اولین تصاویر جدیدترین پهپاد سپاه، خبرگزاری فارس، .۳ مهر ۱۳۹۱.

پیوند به بیرون
--------------

* گزارش تصویری از اولین پرواز پهپاد شاهد ۱۲۹ در یوتیوب
* حمل هم‌زمان هشت بمب و موشک توسط پهپاد شاهد ۱۲۹/ شعاع عملیاتی ۱۷۰۰ کیلومتر/ مداومت پروازی ۲۴ ساعته، خبرگزاری فارس، ۹۲/۰۷/۰۵.

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ شاهد ۱۲۹ موجود است. |

| * ن
* ب
* و
ایران هواگردهای ساخت ایران |
| --- |
| هواپیمای آموزشی | 
* پرستو
* هسا درنا
* تذرو
* فجر اف-۳
* هسا شفق
* هسا یاسین

 |
| هواپیمای جنگنده | 
* آذرخش
* صاعقه
* کوثر
* قاهر ۳۱۳

 |
| هواپیمای ترابری نظامی | 
* هسا ایران-۱۴۰

 |
| بالگرد | 

|  |  |
| --- | --- |
| بالگرد تهاجمی | 
* ظفر ۳۰۰
* شاهد ۲۸۵
* پنها ۲۰۹۱
* پنها طوفان
* پنها طوفان ۲

 |
| بالگرد چندمنظوره | 
* پنها شباویز ۲۰۶۱
* شاهد ۲۷۴
* شاهد ۲۷۸
* صبا ۲۴۸

 |

 |
| قایق پرنده | 
* باور ۲

 |
| پهپاد | 
* ابابیل
* مهاجر
* سفره ماهی (تحت توسعه)
* نذیر
* راد
* حدود
* سبک بال
* تلاش
* زحل
* سایه

 |
| پهپاد تهاجمی | 
* شاهد ۱۲۹
* صاعقه
* فطرس
* کرار
* حازم
* حماسه
* سریر

 |

| * ن
* ب
* و
تسلیحات و تجهیزات نظامی ساخت ایران |
| --- |
| جنگ‌افزار گرم | 

|  |  |
| --- | --- |
| تفنگ سازمانی | 
* ژ۳
* کلاشنیکف (مدل تایپ ۵۶)
* اس-۵.۵۶ (ام۱۶ چینی)

 |
| تپانچه سازمانی | 
* زعاف

 |
| مسلسل دستی | 
* ام‌پی۵
* یوزی

 |
| مسلسل | 
* ام‌گ۳
* پی‌کا
* دوشکا

 |
| مسلسل گاتلینگ | 
* محرم
* اخگر

 |
| تفنگ تک‌تیراندازی | 
* دراگونوف
* اشتایر اچ‌اس ٫۵۰
* طاهر
* شاهر
* آرش
* باهر

 |
| تفنگ ساچمه‌زنی | 
* صیاد ۲

 |

 |
| خودرو زره‌پوش جنگی | 

|  |  |
| --- | --- |
| تانک | 
* تی-۷۲
* ذوالفقار
* توسن
* کرار

 |
| تانکت | 
* صیاد

 |
| نفربر زره‌پوش | 
* براق
* رخش
* سریر
* هویزه

 |
| توپخانه خودکششی | 
* رعد ۱
* رعد ۲
* هویتزر 2S1 Gvozdika (۱۲۲ م‌م)
* هویتزر ام۱۰۹ (۱۵۵ م‌م)
* هویتزر ام۱۰۷ (۱۷۵ م‌م)
* هویتزر ام۱۱۰ (۲۰۳ م‌م)

 |
| خودروهای دیگر | 
* سفیر (خودرو)
* سمندر
* کویران
* نینوا
* ظفر
* ذوالجناح

 |

 |
| توپخانه | 
* هویتزر ام۱۰۱ (۱۰۵ م‌م)
* هویتزر دی-۳۰ (۱۲۲ م‌م)
* هویتزر ام۱۱۴ (۱۵۵ م‌م)
* هویتزر ام۱۱۵ (۲۰۳ م‌م)

 |
| توپخانه راکتی | 
* ب‌ام-۲۱ گراد
* آرش (راکت)
* عقاب (راکت)
* فلق ۱
* فلق ۲
* فلق ۳
* فلق ۴
* فجر ۱
* فجر ۲
* فجر ۳
* فجر ۴
* فجر ۵
* خیبر ۱
* صمید
* تندر ۶۹
* شاهین ۲
* نازعات
* زلزال ۱
* زلزال ۲
* زلزال ۳
* زلزال ۴
* زلزال ۵
* زلزال ۶
* زلزال ۱۱۰
* زلزال ۳۱۳

 |
| توپ بدون لگد | 
* توپ بدون لگد ام۴۰
* اس‌پی‌جی-۹

 |
| توپ مخصوص تانک | 
* توپ ام۶۸ (۱۰۵ م‌م خان‌دار)
* توپ ال۱۱آ۵ (۱۲۰ م‌م خان‌دار)
* توپ ۲آ۴۶ (۱۲۵ م‌م بدون خان)

 |
| خمپاره‌انداز | 
* خمپاره‌انداز تالابی ۳۷ م‌م
* خمپاره‌انداز اچ‌م۱۴ (۶۰ م‌م)
* خمپاره‌انداز اچ‌م۱۵ (۸۱ م‌م)
* خمپاره‌انداز اچ‌م۱۶ (۱۲۰ م‌م)
* خمپاره‌انداز وفا (۱۶۰ م‌م)

 |
| توپ ضدهوایی | 
* زو-۲۳-۲
* اورلیکن ۳۵ م‌م
* سعیر
* مصباح ۱
* آصفه

 |
| توپ دریایی | 
* فجر ۲۷

 |
| نارنجک‌انداز | 
* نارنجک‌انداز ام۷۹
* نارنجک‌انداز نصیر
* نارنجک‌انداز کاوه
* نارنجک‌انداز عماد

 |
| موشک‌انداز | 
* آرپی‌جی-۷
* آرپی‌جی-۲۹
* صاعقه

 |
| موشک | 

|  |  |
| --- | --- |
| موشک بالستیک کوتاه‌برد | 
* اسکاد
* شهاب ۱
* شهاب ۲
* قیام ۱
* فاتح ۱۱۰

 |
| موشک بالستیک میان‌برد | 
* شهاب ۳
* فتاح
* فتاح ۲
* فجر ۳ (موشک بالستیک)
* قدر ۱۱۰
* عاشورا (موشک)
* دزفول
* سجیل
* خیبرشکن

 |
| موشک بالستیک دوربرد | 
* شهاب ۴
* شهاب ۵
* شهاب ۶
* ماهواره‌بر سفیر
* پروژه کوثر

 |
| موشک سطح‌به‌هوا | 
* میثاق ۱
* میثاق ۲
* سام-۲ (با نام صیاد-۱)
* ریم-۶۶ استاندارد
* محراب
* شاهین
* شلمچه
* رعد
* شهاب ثاقب

 |
| موشک هدایت‌شونده ضدتانک | 
* صاعقه
* رعد
* طوفان (موشک)
* توسن
* دهلاویه
* تندر

 |
| موشک ضدکشتی | 
* ظفر
* قادر
* نور
* کوثر
* نصر ۱
* رعد
* سدید ۱

 |
| موشک کروز | 
* سومار
* مشکات
* هویزه
* یا علی
* ثاقب

 |
| اژدر | 
* حوت (موشک)
* والفجر

 |
| موشک هوابه‌سطح | 
* زوبین
* شفق (راکت)
* شاهین ۳
* بینا (ماوریک)

 |
| موشک هوابه‌هوا | 
* فاطر (ایم-۹ سایدوایندر)
* سجیل (مدل هوابه‌هوای هاوک)
* فکور ۹۰

 |
| موشک بالستیک ضدکشتی | 
* خلیج فارس (موشک)

 |
| بمب هدایت‌شونده | 
* قدر
* قاصد

 |

 |
| زیردریایی | 
* زیردریایی کلاس بعثت
* زیردریایی کلاس فاتح
* زیردریایی کلاس نهنگ
* زیردریایی کلاس غدیر

 |
| کشتی | 
* قایق موشک‌انداز کلاس کمان
* ناوچه کلاس موج
* سراج ۱
* هواناو یونس
* هواناو تندر
* ناو کلاس شهید سلیمانی

 |
| هواگرد و پهپاد | 

|  |  |
| --- | --- |
| هواپیمای آموزشی | 
* دی هاویلند تایگر موث
* پرستو
* آوا-۲۰۲
* هسا درنا
* تذرو
* هسا یاسین
* فجر اف.۳

 |
| هواپیمای جنگنده | 
* هاوکر هایند
* آذرخش
* صاعقه
* کوثر
* قاهر ۳۱۳

 |
| هواگرد ترابری نظامی | 
* هسا ایران-۱۴۰

 |
| بالگرد | 

|  |  |
| --- | --- |
| بالگرد جنگنده | 
* شاهد ۲۸۵
* پنها ۲۰۹۱
* طوفان

 |
| بالگرد چندمنظوره | 
* پنها شباویز ۲۰۶۱
* شاهد ۲۷۴
* شاهد ۲۷۸
* صبا ۲۴۸

 |

 |
| قایق پرنده | 
* باور ۲

 |
| پهپاد | 
* ابابیل
* مهاجر
* رعد
* نظیر
* هدهد
* صاعقه
* زحل
* شاهد ۱۲۹
* سایه
* کرار
* سفره ماهی
* سریر
* فطرس

 |

 |
| دستگاه شبیه‌سازی | 
* اف-۴ فانتوم
* شاهد ۲۷۸ و بل ۲۰۶
* بل ۲۱۴
* نورثروپ اف-۵
* زیردریایی کلاس طارق
* میگ-۲۹
* گرومن اف-۱۴ تام‌کت
* داسو میراژ اف۱
* ام‌آی‌ام-۲۳ هاوک

 |
| رادار | 
* آرش
* سپهر
* عصر
* قدیر
* قمر
* مطلع‌الفجر

 |
| پدافند هوایی | 
* سامانه مرصاد
* سامانه موشکی یا زهرا
* باور ۳۷۳
* سوم خرداد
* ۱۵ خرداد
* موشک پدافند هوایی صیاد ۲

 |