**میدان قطب** یا **میدان گرگ** (به ترکی آذربایجانی: قورد میدانی، قوت میدانی) میدانی تاریخی در شهر تبریز بود که در مرکز محلهٔ خیابان واقع شده بود که مردم تبریز این میدان را **قورد میدانی** یا **قوت میدانی** می‌نامیدند. در زبان ترکی «قورد» به معنای گرگ است. از آنجائی که در گذشته این میدان محل رقص و جنگ و مسابقه گرگ‌های تربیت شده بود این محل را به این نام می‌شناسند. هم‌اکنون در نقشه‌ها و تابلوهای رسمی این محل با نام میدان قطب نشان داده می‌شود که به نام ميدان قطب نامیده شده است. البته این میدان هم‌اکنون در محله خيابان كه به دليل اولين خيابان كلاسيك در ايران به اين نام شهرت يافته، قرار دارد، و به ميدان قطب مشهور است.

پیشینه
------

در سفرنامه‌ها و کتاب‌های تاریخی قدیم آمده است که یکی از تفریحات مردم قدیم تبریز گرگ‌بازی بود. مانند گاوبازی نزد مردم اسپانیا. لوطیان هر محل گرگ‌های نر را در کوچکی می‌گرفتند و تربیت می‌کردند و چون گرگ‌ها بزرگ می‌شدند آنها را در این میدان آورده به جان یکدیگر می‌انداختند. از هر محله‌ای گرگی درنده برای مسابقه می‌آوردند و مردم در دو طرف سلاح پوشیده حاضر بودند. پس پوزه گرگ‌ها را بسته آنها را به جان یکدیگر می‌انداختند. هر دسته از هر سو گرگ محله خود را با آواز بلند می‌ستود و اصطلاح معروف آن روز را که «گرگ ما خوب زد» (به ترکی آذربایجانی: بیزیم قوردوموز طرفی یاخشی باسدی) تکرار می‌کردند و آن چنان در این مسابقه بر یکدیگر مفاخره می‌کردند که به جوش و خروش آمده کار از شعار به جنگ و ستیز می‌کشید و گاه می‌شد که صد تن در این میانه کشته یا مجروح می‌شدند و چون این مسابقه موجب بی‌نظمی و کشتار می‌شد شاه عباس اول این رسم را منسوخ کرد. ژان شاردن جهانگرد فرانسوی که در سال ۱۶۷۳ میلادی در زمان شاه سلیمان صفوی تبریز را دیده بود درباره قورد میدانی چنین نوشته است:

> قورد میدانی تبریز شاید بزرگترین میدان دنیا است. جایی که ترک‌ها به آسانی در آنجا چندین هزار مرد جنگی را سان می‌دیدند. این میدان روزها بازار عمومی با اجناس مختلف و مأکولات ارزان قیمت بود و عصرها تا پاسی از شب پر از جماعتی می‌شد که برای تفریح و وقت‌گذرانی به اینجا می‌آیند. در میدان مزبور قصر ویرانی است که مردم آن را قصر جعفر پاشا می‌نامند و می‌گویند که این میدان قرارگاه لشکر عثمانی بوده است. در این میدان جماعت زیادی به هوس تماشای جنگ گاوها و قوچ‌ها و رقص و نبرد گرگ‌ها جمع می‌شوند .... تماشای رقص و جنگ گرگ‌ها در این میدان بهترین تفریح تبریزی‌هاست و از جاهای دوردست گرگ‌هایی را که خوب بلدند برقصند و بجنگند به این شهر می‌آوردند.»
> 
> 

شاهزاده نادر میرزا از مورخین دوره قاجار و از نوادگان فتحعلی شاه در کتاب تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز می‌نویسد:

> تبریزیان به روزگار گذشته دیدنی‌ها داشتند که یکی از آنها بازی گرگ بود و اکنون آن میدان که این کار آنجا همی‌کردند به جای است و «قورد میدانی» نامند. آنجا بود که گرگ‌های نر به کوچکی همی‌گرفتند و تربیت همی‌ کردند. به هر کویی به سال چند روز جنگ گرگ بود. از هر محله گرگی درنده همی‌ آوردند و مردم دو طرف سلاح پوشیده حاضر بودندی. گرگ‌ها به یکدیگر حمله همی‌ دادندی. با دهان بسته یکدیگر را مالش همی‌ دادند و به آغوش همی‌ فشردند. از هر دو سوی هیاهوی خواستی که «گرگ ما خوب به بغل آمد.» آن دسته دیگر گرگ خود بستودی تا کار از سخن به رزم کشیدی. گاه بودی صد تن کشته و مجروح شدی. پادشاه بزرگ شاه عباس این کار زشت برداشت ..... شنودم که پیری صد ساله را گفتند «گرگ فلان کوی فرزند جوان تو را شکم بدرید، بمرد.» گفت: «برگوی که گرگ ما خوب به بغل آمد یا آن گرگ؟» گفتند: «گرگ کوی ما خوب به بغل آمد.» گفت: «مُردن پسر سهل باشد.»..... 
> 
>

جستارهای وابسته
---------------

* خیابان (محله)

منابع
-----

1. ↑  شهر من تبریز، بهروز خاماچی، ص ۲۴۷
2. ↑  دکتر مشکور، محمدجواد، تاریخ تبریز تا پایان قرن دهم هجری، تهران، انتشارات انجمن آثار ملی، ۱۳۵۲، ص ۱۲۸
3. ↑  تاریخ تبریز تا پایان قرن نهم هجری، ص ۸۰
4. ↑  نادر میرزا، *تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز*، ص. صص ۲۱۵، ۲۱۶

| * ن
* ب
* و
محله‌های تبریز قدیم |
| --- |
| محله‌های اصلی | 
* آخونی
* امیرخیز
* باغ‌میشه
* بیلانکوه
* چوستدوزان
* چهاربخش
* چهارمنار
* حکم‌آباد
* خطیب
* خیابان
* دروازه گجل
* سرخاب
* سنجران
* شتربان
* عموزین‌الدین
* قره‌آغاج
* کوچه‌باغ‌ها
* مهادمهین
* نوبر
* ویجویه

 | نقشهٔ دارالسلطنهٔ تبریز در سال ۱۸۸۰. |
| محله‌های فرعی | 
* ارمنستان
* اهراب
* باغ‌شمال
* پل‌سنگی
* جامیش‌آباد
* چهارانداب مهادمهین
* راسته‌کوچه
* شنب غازان
* ششگلان
* قراملک
* قیاس
* کوچه‌باغ سهراب‌بیگ
* کوچه‌باغ شاوا
* لیلی‌آباد
* مارالان
* مقصودیه

 |
| محله‌های الحاقی | 
* آخماقیه
* آناخاتون
* الوار علیا
* بارنج
* خلجان
* رواسان
* شاهگلی
* فتح‌آباد
* کجوار
* کرکج
* لاله

 |

| * ن
* ب
* و
محله‌های تبریز |
| --- |
| منطقهٔ ۱ | اطبا • بارنج • باغمیشه • بیلانکوه • سیلاب • ششگلان • صالح‌آباد • عباسی • فرهنگ‌شهر • گلکار • ملازینال • منبع • وحدت • ولی‌عصر • یوسف‌آباد |
| منطقهٔ ۲ | آبرسان • ایل‌گلی • باغچه‌بان • بهارستان • حافظ • دادگستری • رجایی‌شهر • زعفرانیه • سهند • شبنم • شهید یاغچیان • شمس‌آباد • فردوس • قطب • گلشهر • ماندانا • ولی‌عصر جنوبی • ویلاشهر |
| منطقهٔ ۳ | ابوریحان • ارمنی دونن • استادان • اسلام‌آباد • اسلام‌شهر • امامیه • انقلاب • باغ‌شمال • پرورش • چرنداب • خیابان • داش‌ساختمان • دانش • زمزم • زنگوله‌باغ • ساری‌زمین • سعدی • سفیر امید • شهید تجلایی • طالقانی • غیاث • قورخانه • لیلاوا • منظریه • مارالان • نوبر • یانیق |
| منطقهٔ ۴ | آخونی • ابوریحان • اره‌گر • اسلامی • امیرخیز • امیرکبیر • اهراب • بارون آواک • بهار • تبریز نو • جمشیدآباد • چوستدوزان • حکم‌آباد • خیام • رضوان‌شهر • شهید میلانی • عموزین‌الدین • فیروز • فیروز نو • قره‌آغاج • قونقا باشی • کوچه‌باغ • منجم • وزیرآباد • ویجویه • یکه‌دکان |
| منطقهٔ ۵ | الهیه • باغمیشه • جماران • رشدیه • شهید بهشتی • فرشته جنوبی • فرشته شمالی • مرزداران • نارمک • نصر • ولی‌امر |
| منطقهٔ ۶ | اشکان • اطلس • البرز • امام خمینی • بابک • برنجیان • پلیس • خطیب • دامپزشکی • راه‌آهن • شهید بهشتی • شنب غازان • فرودگاه • فرهنگیان • قراملک • میلاد • نصف راه • نیروی هوایی • ورزش |
| منطقهٔ ۷ | آخماقیه • اندیشه • برادران • بهاران • جلالیه • خلجان • رازی • رواسان • سوسنگرد • شهید باکری • کوجووار • لاله • لاله (کوی) • نور |
| منطقهٔ ۸ | ارمنستان داخلی • انگج • بازار • پل سنگی • تپه‌لی‌باغ • چهارمنار • راسته‌کوچه • سنجران • قره‌باغی‌ها • گجیل • مصلی • مقصودیه • میارمیار |
| منطقهٔ ۹ | آذران • باغ یعقوب • خاوران • فتح‌آباد • مهران‌شهر |
| منطقهٔ ۱۰ | احمدآباد • ارم • اسماعیل‌بقال • حیدرآباد • داداش‌آباد • سرخاب • شاه‌آباد • شتربان • شربت‌زاده • گراب |