|  |
| --- |
| نشان رسمی جمهوری اسلامی ایران |
| بخشی از مجموعه مقاله‌های: |
| تاریخ جمهوری اسلامی ایران |
| 
مقاله‌های اصلی |
| انقلاب ۱۳۵۷ • دوران تثبیت نظام•گاه‌شمار تاریخ• تاریخچه نظام•نظام• جنگ ایران و عراق•دوران سازندگی • دوران اصلاحات• دوران اصول‌گرایی • دوران اعتدال |
| مسئلهٔ هسته‌ایمذاکرات هسته‌ای •  قطعنامه ۱۶۹۶ •  قطعنامه ۱۷۳۷ •  قطعنامه ۱۷۴۷ •  قطعنامه ۱۸۰۳ •  قطعنامه ۱۸۳۵ •  قطعنامه ۱۹۲۹ •  قطعنامه ۱۹۸۴ •  توافق موقت ژنو •  تفاهم هسته‌ای لوزان •  برجام •  قطعنامه ۲۲۳۱ |
| مسئلهٔ حقوق بشرحقوق بشر
نقض حقوق بشر
متهمان نقض حقوق بشر
نقض حقوق دین‌ناباوران و نوکیشان
نقض حقوق نویسندگان و شاعران
نقض حقوق هنرمندان •
نقض حقوق دانشجویان
آموزگاران و استادان دانشگاه
نقض حقوق وکیلان، حقوق‌دانان و فعالان حقوق بشر
نقض حقوق کارگران •
نقض حقوق روزنامه‌نگاران و خبرنگاران 
ربودن مخالفان سیاسی 
نقض حقوق شهروندان بیگانه و دوتابعیتی•
ترور شدگان سازمان درفش کاویانی 
نقض حقوق زرتشتیان •
نقض حقوق یهودیان
نقض حقوق مسیحیان •
نقض حقوق یارسانی‌ها
نقض حقوق منداییان•
نقض حقوق ورزشکاران •
نقض حقوق دگرباشان جنسی
نقض حقوق زنان •
نقض حقوق کودکان
نقض حقوق شیطان‌پرستان •
نقض حقوق اقلیت‌ها 
نقض حقوق اصناف و گروه‌ها
زندانیان کشته‌شده در زندان‌ها •
سنگسار
دستگیری، زندان و شکنجه •
مصادره اموال و دارایی‌ها
روزنامه‌نگاران زندانی •
واکنش‌ها به نقض حقوق بشر
روش‌ها و ابزارهای نقض حقوق بشر 
انقلاب فرهنگی ایران
اعتراف اجباری •
تجاوز جنسی به زندانیان
بازداشت فعالان محیط زیست •
شکنجه دولتی
ترور میکونوس •
پرونده‌های تروریسم دولتی
قتل‌های زنجیره‌ای •
گاه‌شمار قتل‌های زنجیره‌ای
اعدام‌ها پس از انقلاب ۵۷
نقد رسیدگی قوه قضائیه به ترور و شکنجه
نقد رهبر •
بمب‌گذاری آمیا •
تواب‌سازی •
ایرانیان تحریم‌شده به دلیل نقض حقوق بشراعتصاب غذای ۱۴۰۰ زندانی سیاسی • انقلاب فرهنگی ایران |
| اعتراضاتاسفند ۱۳۵۷ 
شورش ۵۹–۱۳۵۷ •
اسفند ۱۳۵۹ 
۲۵ خرداد •
۳۰ خرداد ۱۳۶۰ 
دهه ۷۰ •
تیر ۱۳۷۸ 
شهریور ۱۳۷۹ •
۲۲ خرداد ۱۳۸۵
روزشمار اعتراضات ۱۳۸۸ •
اعتراضات ۹۰–۱۳۸۸ 
دی ۱۳۹۶ •
بهمن و اسفند ۱۳۹۶ 
مرداد ۱۳۹۷ •
اعتصابات سراسری ۹۸–۱۳۹۷
آبان ۱۳۹۸ •
دی ۱۳۹۸ 
اسفند ۱۳۹۹ 
اعتراضات ۱۴۰۰ ایران •
(اعتصابات کارگری • اصفهان)
اعتراضات ۱۴۰۱ ایران |
| خیزش‌هاخیزش ۱۴۰۱ ایران |
| جنبش‌های اجتماعی و سیاسیجنبش اصلاح‌طلبی (دوم خرداد)
جنبش سبز •
جنبش دانشجویی 
جنبش زنان •
جنبش آزادی‌خواهی مردم ایران
جنبش کارگری |
| چالش‌های سیاسیکودتای نوژه بحران گروگان‌گیری •  برکناری بنی‌صدر •  ماجرای ایران–کنترا •  برکناری منتظری •  برگزیدگی خامنه‌ای به رهبری • کنفرانس برلین • توقیف فله‌ای مطبوعات • لوایح دوگانه •  جنجال مشایی •  جنجال مصلحی •  انکار هولوکاست •  یکشنبهٔ سیاه •  ترور شخصیت‌های هسته‌ای •  جنجال حقوق‌های نجومی •  جنجال املاک نجومی •  بحران اقتصادی ۱۳۹۹–۱۳۹۷ •  بحران خلیج فارس •  ترور سلیمانی •  سرنگونی هواپیمای اوکراینی پیمان‌نامه ۲۵ ساله ایران و چین |
| **درگاه تاریخ ایران** |
| * ن
* ب
* و
 |

**شورش‌های دهه ۱۳۷۰ ایران**، شورش‌هایی غیرمنتظره برای حکومت ایران بود که در دهه هفتاد شمسی در شهرهایی مانند قزوین، مشهد، اسلامشهر، شیراز، زاهدان، زنجان، ارومیه، اراک و مبارکه رخ دادند. در شورش ۱۳۷۱ مشهد که گسترده‌ترین آنها بود، تلاش مأموران شهرداری برای تخریب خانه‌های مسکونی غیرمجاز ساخته شده در کوی طلاب منجر به نارضایتی و درگیری گسترده‌ای در سطح شهر شد.

موج تظاهرات در خردادماه ۱۳۷۱ و پس از آن آغاز شد که دولت سازندگی پس از پایان جنگ ایران و عراق طرح تعدیل ساختاری را اجرا کرد و تورم به حدود پنجاه درصد رسید. مخالفت مجلس ایران با استان شدن قزوین و اعتصاب رانندگان مینی‌بوس در اسلامشهر نیز از دیگر علل این شورش‌ها بود.

حکومت ایران هیچگاه جزئیات این شورش‌ها و میزان تلفات ناشی از آنها را اعلام نکرد، اما این حوادث باعث تغییر در ساختار تشکیلاتی بسیج و افزایش مانورهای شهری در ایران شد. مشخصا پس از شورش مشهد، گردان‌های عاشورا و الزهرا برای اقدام در حوادث غیر مترقبه شکل گرفت.

زمینه
-----

در آغاز دهه هفتاد شمسی، با اجرای سیاست تعدیل اقتصادی پس از جنگ ایران و عراق و افزایش نرخ تورم تا ۴۹٫۴ درصد، شوک اقتصادی بزرگی بر اقتصاد ایران وارد شد. آثار این شوک اقتصادی، در سطح زندگی مردم تأثیر گذاشت و در چندین مورد مردم را به خیابان‌ها کشید.

شهرها
-----

### مشهد

مقالهٔ اصلی: شورش ۱۳۷۱ مشهد
نهم خرداد ۱۳۷۱ تصمیم به تخریب بخشی از کوی طلاب مشهد با مخالفت ساکنان روبرو شد. در جریان این درگیری از سوی مأموران به یک دانش آموز شلیک شد و این مقدمه‌ای برای یک اعتراض گسترده و پرخشونت بود. روز بعد نیروهای سپاه پاسداران به منطقه اعزام شدند و با سرکوب مردم، این شورش پایان یافت.

### اسلامشهر

مقالهٔ اصلی: شورش ۱۳۷۴ اسلامشهر
مردم اسلامشهر نسبت به گرانی‌ها، بخصوص گرانی کرایه تاکسی معترض بودند. مردم معترض مسیر جاده ساوه به چهاردانگه را مسدود کردند. پس از دو روز تقابل مردم و نیروی انتظامی، سرانجام لشکر ثارالله سپاه و پلیس ضد شورش به سرکوب این اعتراض پرداختند.

### قزوین

مقالهٔ اصلی: شورش ۱۳۷۲ قزوین
در مرداد سال ۱۳۷۳ طرح استان شدن قزوین در مجلس ایران رای نیاورد و باعث اعتراض مردم شد. این اعتراض با بستن جاده‌های استان توسط معترضان آغاز شد، و با دخالت نیروی انتظامی به خشونت کشیده شد. در جریان اعتراضات مردم به چندین سینما و بانک خسارت وارد شد و اوضاع از کنترل مقامات انتظامی خارج شد. سپاه پاسداران با لشکر سید الشهدا و با سرکوب مسلحانه و دستگیری معترضان این حرکت اعتراضی را پایان داد.

بازتاب‌ها
---------

در جریان رأی اعتماد به کابینه محمود احمدی‌نژاد که وی مصطفی پورمحمدی را به عنوان وزیر کشور معرفی کرده بود، عماد افروغ و الیاس نادران نمایندگان اصول‌گرای تهران در مجلس در مخالفت با صلاحیت وی سخنرانی کرده و به تظاهرات‌های گسترده در کشور اشاره کرد که به گفته وی به دلیل عدم فهم مسئولان با کشتن عده زیادی سرکوب گردید:

> یادم نرفته که در سال ۱۳۷۲ جنبش‌های شهری را در شیراز، مشهد، اراک و مبارکه چگونه قلع و قمع کردند و به خاک و خون کشیدند، چون فهمی نداشتند، اگر ما همین جریان ۱۸ تیر را متوجه می‌شدیم، دستور حمله صادر نمی‌کردیم. به ما حق بدهید؛ فردی که از این وزارتخانه با این گذشته و فقدان سازوکارهای نظارتی می‌آید، این گونه برای ما تداعی شود که تنمان در عرصه عمومی بلرزد، مگر نلرزیده‌است؟ مگر احساس ناامنی در گذشته نداشته‌ایم.
> 
> 
> 

اما در جریان رقابت‌های انتخاباتی دوره دهم ریاست جمهوری و مناظره محمود احمدی‌نژاد با میرحسین موسوی در ۱۴ خرداد، وی پس از آنکه همه رقیبانش را مورد حمایت هاشمی رفسنجانی نامید به تظاهرات‌ها و سرکوب آن به عنوان نمونه‌ای از اقدامات دولت هاشمی رفسنجانی اشاره کرد. انتقاد از تورم بالا همواره از سوی رقبای محمود احمدی‌نژاد در جریان انتخابات مطرح گردید.

جستارهای وابسته
---------------

* شورش ۹ خرداد ۱۳۷۱ مشهد
* شورش ۱۳۷۲ قزوین

پانویس
------

1. 1 2 3  فرنوش امیرشاهی (۱۱ خرداد ۱۴۰۱). «چهار دهه شورش و ضدشورش». رادیو فردا. دریافت‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۲۲.
2. 1 2 3 4  «مروری بر اعتراضات مردمی پس از انقلاب اسلامی ایران؛ از مبارزه با حجاب اجباری تا مطالبات معیشتی». صدای آمریکا. ۲۷ آبان ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۲۲.
3. ↑  «بهای مخالفت با جنجالی‌ترین چهره دولت احمدی‌نژاد». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۴ اوت ۲۰۰۵.
4. ↑  «متن کامل مناظره موسوی و احمدی‌نژاد». فرارو. ۱۴ خرداد ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ ژوئن ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۰۹.

منابع
-----

* علی حق‌شناس، نقش فقر در تهدیدهای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران، انتشارات پارس میهن.