انفجار بمب هیدروژنی رومئو در ۱۵ آوریل ۱۹۵۴ در نزدیکی جزیره بیکینی در خلال عملیات قلعه
**بمب هیدروژنی** یا **سلاح** **گرماهسته‌ای** نوعی بمب هسته‌ای است که انرژی آن ابتدا از طریق فرایند شکافت هسته‌ای تأمین می‌شود و گرما و فشار حاصله از این انفجار باعث شروع فرایند همجوشی هسته‌ای می‌شود. به همین دلیل بمب‌های گرماهسته‌ای انرژی بسیار بیشتری از بمب‌های هسته‌ای تک‌مرحله‌ای آزاد می‌کنند. این بمب‌ها از آن رو به «بمب هیدروژنی» معروف شده‌اند که فرایند همجوشی هسته‌ای با استفاده از هیدروژن انجام می‌شود.

نخستین آزمایش این نوع بمب در سال ۱۹۵۲ توسط ایالات متحده آمریکا انجام شد. یک سال بعد اتحاد جماهیر شوروی نیز این بمب را ساخت و در سال‌های بعد بریتانیا، فرانسه و چین نیز به تولید و آزمایش آن اقدام کردند. امروزه تقریباً تمام بمب‌های هسته‌ای این پنج کشور که در حالت عملیاتی و فعال قرار دارد از این نوع است.

سازوکار
-------

در این نوع بمب، با ایجاد یک انفجار اورانیومی یا پلوتونیومی، دمایی معادل چندین میلیون درجه سلسیوس ایجاد می‌شود. ایزوتوپ‌های هیدروژنی که در بمب به کار رفته‌اند، تحت این شرایط با یکدیگر جوش می‌خورند و به هلیم تبدیل می‌شوند و در این همجوشی، انرژی بسیار زیادی را آزاد می‌سازند. بنابراین در این نوع بمب، ترکیبی از شکاف هسته‌ای و همجوشی هسته‌ای به کار رفته‌است. بمب اتمی نسبتاً کوچکی که شهر ژاپنی هیروشیما را نابود کرد، قدرت انفجاری معادل ۲۰۰۰۰ تن تی‌ان‌تی، که یک مادهٔ انفجاری عادی امروزی است، داشت. در مقابل، بزرگترین بمب هیدروژنی‌ای که تاکنون برای آزمایش، منفجر شده، معادل ۵۰ مگاتن تی‌ان‌تی قدرت انفجاری داشته‌است. نام این بمب بمب تزار بود که اتحاد جماهیر شوروی آن را در سال ۱۹۶۱ آزمایش کرد. این قدرت انفجاری ۲۵۰۰ برابر قدرت انفجاری بمب هیروشیماست.

نحوه انفجار
-----------

برای انجام عمل پیوند باید هسته دو اتم به شدت به یکدیگر برخورد نموده، تا با هم پیوند خورده و در هم ذوب شوند. اما دافعه الکترواستاتیکی بین دو هسته، مانع بزرگی در این راه محسوب می‌شود و در فواصل بینهایت نزدیک این دافعه فوق‌العاده زیاد است. بنابراین بایستی به هسته‌ها آنقدر سرعت داد که از این مانع عبور نمایند. می‌دانیم که سرعت ذرات در هر گازی بستگی به درجه حرارت آن گاز دارد. پس کافی است درجه حرارت را آنقدر بالا ببریم تا سرعت لازم برای عبور از این مانع به‌دست آید. درجه حرارت لازم برای این کار چندین میلیون درجه سلسیوس است و چنین حرارتی در کره زمین وجود ندارد. اما اگر یک بمب اتمی در وسط توده‌ای از هسته‌های سبک منفجر شود، حرارت فوق العاده‌ای که از انفجار بمب حاصل می‌شود، حرارت هسته‌های سبک را به قدری بالا می‌برد که پیوند آن‌ها را امکان‌پذیر سازد. این موضوع اساس ساختمان بمب حرارتی و هسته‌ای (ترمونوکلئور) است.  
همانطوری که در کبریت عادی برای آتش گرفتن ابتدا گوگرد موجود در آن بر اثر مالش محترق می‌شود و آنگاه باروت را روشن می‌سازد، در بمبهای (حرارتی و هسته‌ای) نیز ابتدا یک بمب اتمی معمولی منفجر می‌شود و در نتیجه انفجار توده‌ای از اجسام سبک را به حرارت فوق‌العاده‌ای می‌رساند، به‌طوری که هسته‌های آن‌ها به هم می‌پیوندند و آنگاه انفجار مهیب‌تری انجام می‌گیرد.  
بعد از انفجار یک بمب اتمی معمولی، عمل سرد شدن به سرعت انجام می‌گیرد. بنابراین، باید فعل و انفعالاتی را در نظر گرفت که در آن‌ها عمل پیوند به سرعت انجام گیرد. اگر یک بمب اتمی را در مخلوطی از دوتریوم و تریتیوم محصور کرده و مجموعه را در یک محفظه با مقاومت مکانیکی زیاد قرار دهیم، پس از انفجار بمب هسته‌ای، محیط مساعدی برای یک فعل و انفعال ترمونوکلئور (فعل و انفعال هسته‌ای گرمازا) به‌وجود می‌آید و در اثر آن عمل پیوند هسته‌ها انجام شده و هلیوم به‌وجود می‌آید.  
در نتیجه این فعل و انفعال، حدود هفده میلیون الکترون ولت، انرژی آزاد می‌شود. این میزان انرژِی نسبت به واحد وزن ماده قابل انفجار، در حدود چهار برابر انرژی است که از شکسته شدن اورانیوم حاصل می‌شود. به عبارت دیگر در موقع پیوند هسته‌های دوتریم و تریتیوم، انرژی بیشتر بر واحد جرم نسبت به شکافته شدن هسته‌های اورانیوم رها می‌شود.

جستارهای وابسته
---------------

* جنگ‌افزار کشتارجمعی
* پیمان منع گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای
* انفجار هسته‌ای

منابع
-----

* اوبلاکر، اریک (۱۳۸۶). *انرژی اتمی*. ترجمهٔ بهروز بیضایی. به کوشش رضا هاشمی‌نژاد. تهران: نشر کتاب‌های بنفشه.



|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بمب هیدروژنی موجود است. |

| * ن
* ب
* و
رشته‌های مهندسی |
| --- |
| 
* تاریخچه
* دید کلی
* فهرست رشته های مهندسی

 |
| تخصص‌هاومیان‌رشته‌ای | 

|  |  |
| --- | --- |
| مهندسی عمران | 
* مهندسی ساختمان
* مهندسی ساخت
* مهندسی محیط زیست
* مهندسی زمین‌لرزه
* مهندسی ژئوتکنیک
* مهندسی هیدرولیک
* مهندسی معدن
* مهندسی سازه
* مهندسی ترابری

 |
| مهندسی مکانیک | 
* مهندسی صوت‌شناسی
* مهندسی هوافضا
* مهندسی خودرو
* مهندسی دریا
* مهندسی راه‌آهن
* Thermal

 |
| مهندسی برق | 
* مهندسی کامپیوتر
	+ فهرست رشته
* مهندسی کنترل
* الکترومکانیک
* مهندسی الکترونیک
* ریزموجها
* مهندسی قدرت
* مهندسی فرکانس رادیویی
* مهندسی مخابرات

 |
| مهندسی شیمی | 
* مهندسی زیست‌شیمیایی
* مهندسی زیستی
* مهندسی مولکولی
* مهندسی نفت
* مهندسی فرایند
* مهندسی واکنش‌های شیمیایی
* ترمودینامیک شیمیایی
* پدیده‌های انتقال

 |
| میان‌رشته | 
* مهندسی صدا
* مهندسی پزشکی
* مهندسی سرامیک
* ریاضیات مهندسی
* مکانیک کاربردی
* فیزیک مهندسی
* فیزیک مهندسی
* مهندسی ماشین‌های صنایع غذایی
* مهندسی آتش
* مهندسی صنایع
* اطلاعات
* علم مواد
* مهندسی مکاترونیک
* متالورژی
* مهندسی نظامی
* فناوری نانو
* مهندسی هسته‌ای
* مهندسی اپتیک و لیزر
* فوتونیک
* حریم خصوصی
* رباتیک
* مهندسی بهداشت محیط
* مهندسی امنیت
* مهندسی نرم‌افزار
* مهندسی سامانه‌ها

 |

 |
| آموزش\_مهندسی | 
* کارشناسی مهندسی
* ارشد مهندسی
* دکترای مهندسی
* درجه مهندسی
* مطالعات مهندسی

 |
| فهرست اصطلاحات | 
* مهندسی
	+ A–L
	+ M-Z
* مهندسی هوافضا
* مهندسی عمران
* مهندسی برق و الکترونیک
* مهندسی مکانیک
* مهندسی سازه

 |
| 
* رده:مهندسی
* کامانز
* ویکی‌پروژه
* درگاه:مهندسی

 |

| * ن
* ب
* و
قدرت همجوشی، فرایندها و ابزار |
| --- |
| موضوعات هسته | 
* همجوشی هسته‌ای
	+ جدول زمانی
	+ List of experiments
* انرژی هسته‌ای
* رآکتور هسته‌ای
* هسته اتم
* ضریب افزایش انرژی همجوشی
* معیار لاوسون
* مگنتوهیدرودینامیک
* نوترون
* پلاسما

 |
| فرایندها،روش‌ها | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Confinementانواع | 

|  |  |
| --- | --- |
| گرانش | 
* فرایند آلفا
* فرایند آلفا سه‌گانه
* چرخه سی‌ان‌او
* Fusor
* درخش هلیوم
* نواختر
	+ remnants
* زنجیره‌ای پروتون پروتون
* سوختن کربن
* سوختن لیتیم
* سوختن نئون
* سوختن اکسیژن
* سوختن سیلیسیم
* فرایند تند گیراندازی نوترون
* S-process

 |
| محصورسازی مغناطیسی | 
* دستگاه پلاسمای کانونی
* Field-reversed configuration
* Levitated dipole
* آینه مغناطیسی
	+ Bumpy torus
* تنگیدگی میدان معکوس
* اسفرومک
* استلراتور
* توکامک
	+ Spherical
* زی-پینچ

 |
| لختی | 
* Bubble (acoustic)
* Laser-driven
* Magnetized Liner Inertial Fusion

 |
| الکترواستاتیک | 
* فیوزر
* Polywell

 |

 |
| اشکال دیگر | 
* Magnetized target
* Migma
* Muon-catalyzed
* Pyroelectric

 |

 |
| Devices,experiments | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| هم‌جوشی محصورسازی مغناطیسی | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| توکامک | 

|  |  |
| --- | --- |
| جهانی | 
* رآکتور گرماهسته‌ای آزمایشی بین‌المللی
* DEMO
* PROTO

 |
| قاره آمریکا | 
* کانادا STOR-M
* کاستاریکا MEDUSA-CR
* ایالات متحده آمریکا Alcator C-Mod
* DIII-D
* UCLA ET
* LTX
* NSTX
* Pegasus
* PBX-M
* TEXT
* TFTR
* برزیل ETE
* مکزیک Novillo

 |
| آسیا،استرالیا | 
* استرالیا LT-1
* TORTUS
* چین CT-6
* CFETR
* EAST
* HL-1(M)
* HL-2A
* HT-6(B, M)
* HT-7(U)
* J-TEXT
* KT-5
* SUNIST
* هند ADITYA
* SST-1
* ایران IR-T1
* ژاپن JT-60
* QUEST [ja]
* قزاقستان KTM
* پاکستان GLAST
* کره جنوبی K-DEMO
* KSTAR

 |
| اروپا | 
* اتحادیه اروپا JET
* جمهوری چک COMPASS
* GOLEM
* اسپانیا TJ-I
* فرانسه TFR
* WEST
* آلمان ASDEX Upgrade
* IGNITOR
* ایتالیا FTU
* IGNITOR
* هلند RTP
* پرتغال ISTTOK
* روسیه T-3
* T-4
* T-10
* T-15
* سوئیس TCV
* بریتانیا MAST
	+ MAST-U
* START

 |

 |
| استلراتور | 

|  |  |
| --- | --- |
| آمریکا | 
* ایالات متحده آمریکا ATF
* CTH
* CNT
* HSX
* HIDRA
* NCSX
* QPS
* کاستاریکا SCR-1

 |
| آسیا،استرالیا | 
* استرالیا H-1NF
* چین Lingyun
* ژاپن CHS
* Heliotron J
* LHD
* TU-Heliac

 |
| اروپا | 
* اسپانیا UST-1
* UST-2
* TJ-II
* TJ-IU
* آلمان TJ-K
* WEGA [de]
* Wendelstein 7-AS [de]
* Wendelstein 7-X
* اوکراین Uragan-1
* Uragan-2 (Uragan-2M)
* Uragan-3 (Uragan-3M [uk])
* روسیه L-2M

 |

 |
| RFP | 
* ایتالیا RFX
* ژاپن TPE-RX
* سوئد EXTRAP T2R
* ایالات متحده آمریکا MST

 |
| دیگر | 
* کانادا MTF
* ایالات متحده آمریکا LDX
* MCX
* MFTF
* PFRC
* SSPX
* بریتانیا زتا

 |

 |
| محصورسازی لختی | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| لیزر | 

|  |  |
| --- | --- |
| قاره آمریکا | 
* ایالات متحده آمریکا Argus
* Cyclops
* Janus
* LIFE
* Long path
* NIF
* Nike
* Nova
* OMEGA
* Shiva

 |
| آسیا | 
* چین SG-I
* SG-II
* SG-III
* SG-IV
* ژاپن GEKKO XII

 |
| اروپا | 
* اتحادیه اروپا HiPER
* جمهوری چک Asterix IV (PALS)
* فرانسه LMJ
* LULI2000
* روسیه ISKRA
* بریتانیا Vulcan

 |

 |
| بدون لیزر | 
* چین PTS
* Qiangguang-1
* ایالات متحده آمریکا PACER
* Z machine

 |

 |
| کاربردها | 
* بمب هیدروژنی
	+ سلاح همجوشی ژاو

 |
| International Fusion Materials Irradiation Facility |

 |