**ماکسنتیوس** با نام کامل **مارکوس اورلیوس والریوس ماکسنتیوس** (به لاتین: Marcus Aurelius Valerius Maxentius) (زادهٔ در حدود ۲۷۸ - درگذشتهٔ ۲۷ یا ۲۸ اکتبر ۳۱۲) امپراتور روم از ۳۰۶ تا ۳۱۲ بود.

زندگی
-----

### سال‌های آغازین

ماکسنتیوس در حدود ۲۷۸ زاده شد. پدرش ماکسیمیان (بعدتر امپراتور روم) و مادرش اُتروپیا (اهل سوریه) بود. ماکسنتیوس پس از آنکه گالریوس در مارس ۲۹۳ به عنوان سزار انتخاب شد با دختر او والریا ماکسیمیلا ازدواج کرد و او دو پسر برایش به دنیا آورد که یکی از آن‌ها رومولوس بود. ماکسنتیوس بسیار متکبر بود و به ندرت با پدرش ماکسیمیان و پدرزنش گالریوس به توافق می‌رسید.

### شورش و رسیدن به قدرت

پس از آنکه ماکسیمیان همراه با دیوکلتیان در ۳۰۵ از قدرت کناره‌گیری کرد، حکومت چهارنفره (متشکل از دو آگوستوس و دو سزار) به گالریوس و کنستانتیوس کلروس به عنوان امپراتور و ماکسیمینوس دایا و فلاویوس والریوس سوروس به عنوان سزار رسید. این موضوع باعث ناخشنودی ماکسنتیوس شد چون او به‌عنوان پسر ماکسیمیان انتظار داشت سهمی از این توزیع قدرت داشته باشد. با مرگ کنستانتیوس کلوروس در اوت ۳۰۶، سوروس از سزار به آگوستوس ارتقاء مقام یافت و گالریوس، کنستانتین (پسر کنتستانتیوس) را به عنوان سزار در حکومت چهارنفره انتخاب کرد. این مجموعه رویدادها سبب شد تا ماکسنتیوس همان سال در رم شورش کرده و در ۲۸ اکتبر ۳۰۶ خود را امپراتور بنامد. با این وجود او به دلیل ملاحظات سیاسی در این زمان از برگزیدن لقب آگوستوس اجتناب کرد و خود را پرینسپس نامید. او اینک ایتالیا، آفریقا، ساردینیا و کورسیکا را تحت حکومت خود داشت.

گالریوس پس از آگاهی از این کودتا، سوروس را برای سرکوب ماکسنتیوس به رم فرستاد. ماکسنتیوس که از پیشروی سوروس اطلاع یافته بود به منظور مشروعیت بخشیدن به حکومت خود و جلب حمایت سپاهیان سوروس به دنبال پدرش ماکسیمیان فرستاد و او را برای امپراتوری مشترک با خود و بازگرداندن عنوان آگوستوس به او دعوت کرد. این پیشنهاد مورد پذیرش ماکسیمیان واقع شد. در این زمان سپاه سوروس به رم رسیده و شهر را محاصره کردند. اما بیشتر آن سربازان پیشتر زیر فرمان ماکسیمیان بودند و در نتیجه به سوروس پشت کرده و ماکسیمیان و پسرش پیوستند. سوروس با اندک سربازان وفادار به خود مجبور به فرار به راونا شد اما ماکسیمیان شهر را محاصره کرد و با وعدهٔ در امان بودن جان سوروس او را دستگیر و به عنوان گروگان در رم زندانی نمود تا جلوی حملهٔ گالریوس را بگیرد.

در این زمان ماکسنتیوس که دیگر نیازمند جلب نظر دیگر امپراتوران نبود خود را آگوستوس نامید. کنستانتین تنها امپراتوری بود که او را به رسمیت شناخت و گالریوس و دیگران همچنان رفتاری خصمانه داشتند. گالریوس در ۳۰۷ به ایتالیا حمله کرد اما با پیوستن سربازانش به ماکسیمیان مجبور به عقب‌نشینی شد. به دنبال این حمله، ماکسینتیوس فرمان قتل سوروس را صادر کرد و او کمی بعد کشته شد.

### شورش ماکسیمیان

در یک تغییر جهت ناگهانی در آوریل ۳۰۸، ماکسیمیان علیه پسر خود دست به شورش زد. او سعی کرد تا ماکسنتیوس را از قدرت برکنار سازد اما در این کار موفق نبود. سربازان به ماکسنتیوس وفادار ماندند و ماکسیمیان مجبور به ترک ایتالیا و فرار به دربار کنستانتین در گل شد.

در نوامبر ۳۰۸، جلسه‌ای با حضور تمام آگوستوس‌ها (از جمله دیوکلتیان که کناره‌گیری کرده بود) و سزارها برای پایان بخشیدن به بی‌ثباتی سیاسی در روم در کارنونتوم برگزار شد. در این جلسه ماکسیمیان مجبور به کناره‌گیری دوباره از قدرت گردید و ماکسنتیوس به عنوان دشمن مردم شناخته شد.

### شورش در آفریقا

پس از اعلام نتیجهٔ این جلسه، لوسیوس دومیتیوس الکساندر، فرماندهٔ پرتورینها در آفریقا، از ماکسنتیوس جدا شده و خود را به جای او امپراتور نامید. از دست دادن آفریقا که بزرگترین تأمین‌کنندهٔ غلات رم به‌شمار می‌رفت ضربهٔ مهلکی برای ماکسنتیوس بود. در نتیجهٔ این اتفاق پایتخت دچار قحطی شد و مردم گرسنه با پرتورین‌هایی که مشکلی از نظر جیرهٔ غذایی نداشتند درگیر شدند.

در اواخر ۳۰۹ ماکسینتوس یکی دیگر از فرماندهان پرتورین‌ها به نام گایوس روفیوس ولوسیانوس را از طریق مدیترانه به آفریقا فرستاد تا بحران آفریقا را حل نماید. ولوسیانوس در مأموریتش موفق بود و فرماندهٔ شورشی الکساندر کشته شد.

### جنگ با کنستانتین و مرگ

با مرگ سوروس و ماکسیمیان (در ۳۱۰)، کنستانتین با عنوان آگوستوس، امپراتور روم باختری شد. او که اینک ماکسنتیوس را مانعی در برابر فرمانروایی کامل خود بر نواحی غربی می‌دانست با او وارد جنگ شد.

کنستانتین در ۳۱۲ همراه با ۴۰ هزار سپاهی مقتدر به سوی رم لشکر کشید. ماکسینتوس در مقابل، فرماندهی سپاهی چهار برابری را برعهده داشت اما سربازان او در مقایسه با سپاهیان کنستانتین از نظم لازم برخوردار نبودند و توانایی‌های فرماندهی خود او نیز کمتر از کنستانتین بود. کنستانتین بدون اینکه اجازهٔ غارت هیچ شهری را به سپاهیانش بدهد وارد ایتالیا شد و در نتیجه حمایت مردم محلی را که به دنبال بروز قحطی از حکومت ماکسنتیوس خسته شده بودند به دست آورد.

نخستین سپاهی که به مقابله با کنستانتین فرستاده شد در آگوستا تورینوروم (تورین امروزی در ایتالیا) شکست خورد. رم دارای دیوارهای دفاعی بود و ماکسنتیوس تصمیم داشت با سپاهیانش در داخل شهر باقی بماند. اما چون محبوبیت خود را در بین مردم از دست داده بود از خیانت آن‌ها وحشت داشت. پس نیروهای او ناگهان از شهر خارج و به سوی شمال آن رهسپار شدند تا با ارتش کنستانتین در میدان نبرد رویارو شوند.

دو سپاه سرانجام در نزدیکی پل میلوین با یکدیگر درگیر شدند. از آنجا که پل اصلی را که بر روی رود تیبر قرار داشت، برای جلوگیری از پیشروی قوای کنستانتین به سوی رم غیرقابل‌عبور کرده بودند، پلی موقت را با به‌هم بستن قایق‌ها ایجاد کردند تا ماکسنتیوس و سپاهیانش بتوانند از آن عبور کنند. با حملهٔ سپاه کنستانتین، سربازان ماکسنتیوس همراه با او دست به عقب‌نشینی زدند. اما این پل که توانایی تحمل وزن شمار بسیاری اسب و سرباز را نداشت در هم شکست و ماکسینتوس و هزاران نفر از سپاهیانش در ۲۷ یا ۲۸ اکتبر ۳۱۲ به درون رودخانه افتاده و غرق شدند. با پیروزی کنستانتین، سنای روم حمایت پیشین خود از کنستانتین را انکار و او را محکوم نمود. پس جسد ماکسنتیوس را از رودخانه گرفته و پس از جدا کردن سر از بدنش آن را در خیابان‌های رم چرخاندند. همچنین از ماکسنتیوس در طاق نصرت کنستانتین که به‌افتخار این پیروزی بنا شد با عنوان *tyrannus* به‌معنای جبار نام برده شده‌است.

منابع
-----

1. 1 2 3 4  Michael DiMaio, Jr. (1997). "Maxentius (306-312 A.D.)" (به انگلیسی). De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families. Retrieved 18 October 2010. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|ماه=` ignored (help)
2. 1 2 3 4 5 6 7  "Emperor Maxentius" (به انگلیسی). www.roman-empire.net - The Illustrated History of the Roman Empire. Archived from the original on 29 November 2010. Retrieved 18 October 2010.
3. ↑  Michael DiMaio, Jr. "Maximianus Herculius (286-305 A.D)" (به انگلیسی). De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families. Retrieved 18 October 2010.
4. ↑  Michael DiMaio, Jr. (۱۹۹۶). "Severus II (306-307 A.D.)" (به انگلیسی). De Imperatoribus Romanis: An Online Encyclopedia of Roman Rulers and Their Families. Retrieved 18 October 2010.
5. 1 2 3  Eric R. Varner. *Mutilation and transformation: damnatio memoriae and Roman imperial portraiture*. BRILL, 2004, ISBN 90-04-13577-4. Google Books, (بازبینی به تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱).

| * ن
* ب
* و
امپراتوران روم غربی و روم شرقی |
| --- |
| نخستین۲۷ پیش‌ازمیلاد تا ۲۳۵ | 
* 

آگوستوس •  تیبریوس •  کالیگولا •  کلادیوس •  نرون •  گالبا •  اتو •  ویتلیوس •  وسپاسیان •  تیتوس فلاویوس •  دومیتیان •  نروا •  تراژان •  هادریانوس •  آنتونیوس پیوس •  مارکوس آرلیوس *با لوسیوس وروس* •  کومودوس •  پرتیناکس •  دیدیوس ژولیانوس •  سپتیموس سوروس •  کاراکالا •  گتا •  ماکرینوس *با دیادومنیان* •  هلیوگابال •  الکساندر سوروس
 |
| بحران سده ۳۲۳۵ تا ۲۸۴ | 
* 

ماکسیمینوس ترکس •  گردیان یکم *و* گردیان دوم •  پوپینوس *و* بالبینوس •  گردیان سوم •  فیلیپ عرب •  دسیوس *با هرنیوس اتروسکوس* •  هوستیلیان •  تربونیانوس گالوس *با ولوسیانوس* •  آئمیلیانوس •  والرین •  گالینوس *با سالونینوس* •  کلادیوس گوتیکوس •  کوئینتیلوس •  اورلیان •  تاسیتوس •  فلوریانوس •  پروبوس •  کاروس •  کارینوس •  نومریان
 |
| چیرگی۲۸۴ تا ۳۹۵ | 
* 

دیوکلتیان •  ماکسیمیان •  کنستانتیوس کلوروس •  گالریوس •  سوروس •  ماکسنتیوس •  ماکسیمینوس دایا •  لیسینیوس *با والریوس والنس و مارتینیانوس* •  کنستانتین بزرگ •  کنستانتین دوم •  کنستانس یکم •  کنستانتیوس دوم *با وترانیو* •  ژولیان •  ژوویان •  والنتینیان یکم •  والنس •  گراتیان •  والنتینیان دوم •  ماگنوس ماکسیموس *با فلاویوس ویکتور* •  تئودوسیوس یکم
 |
| امپراتوری روم غربی۳۹۵ تا ۴۸۰ | 
* 

هونوریوس •  کنستانتیوس سوم •  ژوآنس •  والنتینیان سوم •  پترونیوس ماکسیموس •  آویتوس •  ماژوریان •  لیبیوس سوروس •  آنتمیوس •  الیبریوس •  گلیسریوس •  ژولیوس نپوس •  رومولوس آگوستولوس
 |
| امپراتوری بیزانس۳۹۵ تا ۱۰۲۴ | 
* 

آرکادیوس •  تئودوسیوس دوم •  مارسیانوس •  لئون یکم •  لئون دوم •  زنون •  باسیلیسکوس •  آناستاسیوس یکم •  ژوستین یکم •  ژوستینیان یکم •  ژوستین دوم •  تیبریوس دوم کنستانتین •  موریس •  فوکاس •  هراکلیوس •  کنستانتین سوم •  هراکلوناس •  کنستانس دوم •  کنستانتین چهارم •  ژوستینیان دوم •  لئونتیوس •  تیبریوس سوم •  فیلیپیکوس •  آناستاسیوس دوم •  تئودوسیوس سوم •  لئوی سوم •  کنستانتین پنجم •  آرتاباسدوس •  لئوی چهارم •  کنستانتین ششم •  ایرنه •  نیکه‌فوروس یکم •  استوراکیوس •  میخائیل یکم •  لئوی پنجم •  میخائیل دوم •  تئوفیلوس •  میخائیل سوم •  باسیلیوس یکم •  لئوی ششم •  الکساندر •  کنستانتین هفتم •  رومانوس یکم •  رومانوس دوم •  نیکه‌فوروس دوم •  ژان یکم •  باسیلیوس دوم •  کنستانتین هشتم •  زوئه مقدونی •  رومانوس سوم •  میخائیل چهارم •  میخائیل پنجم •  کنستانتین نهم •  تئودورای مقدونی •  میخائیل ششم •  ایزاک یکم •  کنستانتین دهم •  رومانوس چهارم •  میخائیل هفتم •  نیکه‌فوروس سوم •  آلکسیوس یکم •  ژان دوم •  مانوئل یکم •  آلکسیوس دوم •  آندرونیکوس یکم •  ایزاک دوم •  آلکسیوس سوم •  آلکسیوس چهارم •  نیکولائوس کانابوس •  آلکسیوس پنجم
 |
| امپراتوری نیقیه۱۰۲۴ تا ۱۲۶۱ | 
* 

کنستانتین لاسکاریس •  تئودور یکم •  ژان سوم •  تئودور دوم •  ژان چهارم
 |
| امپراتوری بیزانس۱۲۶۱ تا ۱۴۵۳ | 
* 

میخائیل هشتم •  آندرونیکوس دوم •  میخائیل نهم •  آندرونیکوس سوم •  ژان پنجم •  ژان ششم •  ماتیوس کانتاکوزنوس •  آندرونیکوس چهارم •  ژان هفتم •  آندرونیکوس پنجم •  مانوئل دوم •  ژان هشتم •  کنستانتین یازدهم
 |
| 
* رده
* درگاه

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* استرالیا
* هلند
* لهستان
* سوئد
* واتیکان

 |
| نگارخانه‌های هنری و موزه‌ها | 
* تی پاپا (نیوزیلند)

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* ریرو (سوئیس)
	+ 1
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |