**بلوک شرق** اصطلاحی بود که در دوران جنگ سرد، به کشورهای متّحد شوروی و پیمان ورشو، که خود را کمونیست می‌نامیدند، گفته می‌شد. این اصطلاح از آن جهت بود که همهٔ کشورهای این بلوک، از لحاظ جغرافیایی در اروپای شرقی واقع بودند.
بعدها که در کوبا انقلابی درگرفت و رهبران جدید آن خود را «کمونیست» خواندند و تا حدودی به شوروی وابسته بودند، این کشور نیز، علی‌رغم این‌که در غرب واقع بود، به‌طور غیررسمی عضو بلوک شرق شمرده می‌شد. گرچه هرگز به عضویت پیمان ورشو درنیامد و به همین علت، به‌طور رسمی هرگز عضو بلوک شرق نبود.
**بلوک شرق** همچنین به‌عنوان نامی برای **پیمان ورشو** (اتّحاد نظامی به رهبری شوروی) یا **کومکن** (یک سازمان اقتصادی بین‌المللی از کشورهای کمونیست) بکار می‌رود. متحدین شوروی خارج از اروپای شرقی، همچون چین ، مغولستان و اغلب کوبا، ویتنام، و کره شمالی بعضی اوقات جزو اصطلاح بلوک شرق نیز محسوب می‌شوند. اصطلاحات بلوک شرق و اتّحاد شوروی بعضی اوقات با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند. امّا اتّحاد شوروی بر کشورهای بلوک شرق نفوذ داشته، کشورهایی در بلوک شرق مانند بلغارستان، مجارستان و لهستان کلاً کشورهایی جداگانه بود.

 نقشه بلوک شرق

یوگسلاوی، آلبانی
----------------

جمهوری سوسیالیستی فدرال یوگسلاوی هرگز بخشی از بلوک شرق یا پیمان ورشو نبوده‌است. امّا یک کشور کمونیست بوده، که رهبر آن مارشال تیتو، در طی تلاش‌های خود به‌عنوان رهبر یک مقاومت پارتیزانی طی جنگ جهانی دوم، در آن به قدرت رسید. چون وی از سوی ارتش سرخ شوروی منصوب نشده بود، هیچگونه وفاداری و تعهدی نسبت به روسیه نداشت. دولت یوگسلاوی در طول جنگ سرد، به‌عنوان کشوری بی‌طرف شناخته می‌شد، و یکی از بنیان‌گذاران جنبش عدم تعهد بود.

همین‌طور، دولت استالینیست آلبانی نیز در پی جنگ جهانی دوم، به‌طور مستقل از ارتش سرخ به قدرت رسید. آلبانی در دههٔ ۱۹۶۰ در نتیجهٔ جدایی چین و شوروی از یکدیگر، رابطهٔ خود را با شوروی برهم زد، و در عوض، نسبت به جمهوری خلق چین و موضع ضداصلاح‌طلبانهٔ آن اظهار وفاداری کرد.

توسّل به زور
------------

برخی اوقات کشورهای بلوک شرق از طریق نیروی نظامی تحت نفوذ سیطرهٔ شوروی قرار می‌گرفتند. مجارستان در سال ۱۹۵۶ پس از آن که حکومت طرفدار شوروی خود را برانداخت، توسّط ارتش شوروی مورد حمله قرار گرفت و آن را با رژیمی جایگزین ساخت که در پی یک مسیر کمونیستی دموکراتیک‌تر مستقل از مسکو بود؛ زمانی که رهبران کمونیست لهستانی کوشیدند تا ولادیسلاو گوملکا را به‌عنوان اوّلین دبیر آن انتخاب کنند، از سوی اتّحاد شوروی برای آن‌ها اتمام حجّت صادر شد، که در خواست می‌کرد تا انتخاب گمولکا را لغو نمایند. چکسلواکی در سال ۱۹۶۸ پس از یک دوره آزادی‌خواهی تحت عنوان بهار پراگ، مورد حمله قرار گرفت. آخرین حمله در سیاست رسمی شوروی به عنوان اصل (سیاسی) برژنف تدوین شد.

افول
----

طی اواخر دههٔ ۱۹۸۰، به‌تدریج اتّحاد شوروی ضعیف شد و به مداخله در امور داخلی کشورهای بلوک شرق خاتمه داد. منسوخ‌کردن اصل برژنف از سوی میخائیل گورباچف به نفع به اصطلاح «اصل سیناترا» اثرات شدیدی بر اروپای مرکزی و شرقی در طی این دوره گذاشت. در نهایت بلوک شرق با فروپاشی رژیم‌های طرفدار شوروی در سال ۱۹۸۹ در اروپای شرقی به پایان رسید («نگاه کنید به» انقلاب‌های ۱۹۸۹).

حتّی پیش از این دوره، کلیهٔ کشورها در پیمان ورشو همواره به‌عنوان یک بلوک (واحد) عمل نمی‌کردند. مثلاً، حملهٔ ۱۹۶۸ به چکسلواکی از سوی رومانی محکوم شد و از شرکت در آن خودداری نمود.

اروپای مرکزی و شرقی
-------------------

پس از ۹۰/۱۹۸۹، به‌جای «بلوک شرق» اصطلاح **اروپای مرکزی و شرقی** (**CEE**) وارد کاربرد گسترده شد، از همکاری دولتی، سازمان‌های توسعه تا امور تجاری.

کشورهای عضو
-----------

این بلوک شامل این کشورها بود: بلغارستان، رومانی، مجارستان، آلمان شرقی، لهستان، آلبانی (فقط تا اواخر
دههٔ ۶۰)، چکسلواکی و خود اتحاد شوروی.

همهٔ این کشورها عضو پیمان ورشو بودند.

جستارهای وابسته
---------------

* جنگ سرد
* جهان دوم
* دیوار برلین
* پرده آهنین
* ناتو
* کشورهای پساشوروی
* فهرست درگیری‌های پساشوروی
* بلوک غرب

پیوند به بیرون
--------------

* درباره بلوک شرق
* تصاویری از روسیه در سال ۱۹۶۷
* تصاویر مضحک از بلوک شرق

| * ن
* ب
* و
انقلاب‌های ۱۹۸۹ |
| --- |
| زمینه‌های داخلی | 
* Era of Stagnation
* کمونیسم
* ضدکمونیسم
* کمونیسم
* بلوک شرق
* اقتصاد بلوک شرق
* سیاست بلوک شرق
* Eastern Bloc information dissemination
* Eastern Bloc emigration and defection
* کاگ‌ب
* Nomenklatura
* Shortage economy
* توتالیتاریانیسم
* Eastern European Anti-Communist Insurgencies

 |
| زمینه‌های بین‌المللی | 
* Active measures
* جنگ سرد
* List of socialist states
* Predictions of Soviet collapse
* دکترین ریگان
* امپریالیسم شوروی
* تروریسم و اتحاد جماهیر شوروی
* Vatican Opposition
* حمله پیمان ورشو به چکسلواکی

 |
| اصلاحات | 
* سوسیالیسم با مشخصات چینی
* پرسترویکا
* گلاسنوست
* دموکراتیزاسیون (اتحاد شوروی)
* دکترین سیناترا
* Doi Moi

 |
| رهبران دولت | 
* کاروی گروس
* اریش هونکر
* اسلوبودان میلوشویچ
* اگون کرنتس
* تودور ژیوکوف
* دنگ ژیائوپینگ
* دنیس ساسو نگسو
* رامیز آلیا
* ماتیو کرکو
* محمد زیادباره
* منگیستو هایله ماریام
* میخائیل گورباچف
* میلوش یاکش
* نی وین
* نیکلای چائوشسکو
* هنگ سامرین
* وویچخ یاروزلسکی
* یانوش کادار

 |
| شیوه‌های مقاومت | 
* ایستادگی مدنی
* تظاهرات
* Human chains
* Magnitizdat
* Polish underground press
* اعتراض
* سامیزدات
* اعتصاب

 |
| رهبران مخالفان | 
* لخ والسا
* واتسلاو هاول
* الکساندر دوبچک
* آیون ایلیچسکو
* لیو گنگ
* Wu'erkaixi
* Chai Ling
* Wang Dan
* Feng Congde
* مرد تانکی
* یوآخیم گاوک
* سالی بریشا
* Sanjaasürengiin Zorig
* Vladimir Bukovsky
* بوریس یلتسین
* Viacheslav Chornovil
* ویتوتاس لانزبرگیس
* Zianon Pazniak
* ژلیو ژلف
* آنگ سان سو چی
* ملس زناوی
* ایسایاس آفورکی

 |
| جنبش‌های مخالفان | 
* Beijing Students' Autonomous Federation
* Charter 77
* New Forum
* Civic Forum
* Democratic Party of Albania
* Democratic Russia
* Initiative for Peace and Human Rights
* Sąjūdis
* انقلاب آرام
* People's Movement of Ukraine
* سولیدارنوشچ
* Popular Front of Latvia
* Popular Front of Estonia
* Public Against Violence
* Belarusian Popular Front
* اتحادیه ملی برای دموکراسی
* National Salvation Front
* Unification Church political activities
* Union of Democratic Forces

 |
| Events by location | 

|  |  |
| --- | --- |
| اروپای مرکزی و شرقی | 
* آلبانی
* بلغارستان
* چکسلواکی
* آلمان شرقی
* مجارستان
* لهستان
* رومانی
* اتحاد شوروی
* یوگسلاوی

 |
| اتحاد شوروی | 
* ارمنستان
* آذربایجان
* بلاروس
* چچن
* استونی
* گرجستان
* لتونی
* لیتوانی
* قزاقستان
* قرقیزستان
* Moldova
* روسیه
* تاجیکستان
* ترکمنستان
* اوکراین
* ازبکستان

 |
| در جای دیگر | 
* افغاستان
* آنگولا
* بنین
* Burma
* کامبوج
* چین
* کنگو برازاویل
* اتیوپی
* مغولستان
* موزامبیک
* سومالی
* یمن جنوبی

 |

 |
| رویدادهای فردی | 
* 1988 Polish strikes
* April 9 tragedy
* ژانویه سیاه
* Baltic Way
* کشتار میدان تیانانمن
* Removal of Hungary's border fence
* Polish Round Table Agreement
* Hungarian Round Table Talks
* Pan-European Picnic
* Monday Demonstrations
* Alexanderplatz demonstration
* Malta Summit
* اتحاد آلمان
* January Events in Lithuania
* January Events in Latvia
* March 1991 protests in Belgrade
* کودتای اوت
* فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی

 |
| رویدادهای بعدی | 
* انقلاب رنگی
* کمونیسم‌زدایی
* پاکسازی آیینی
* دموکراتیزاسیون
* آزادسازی اقتصادی
* Post-Soviet conflicts
* Neo-Sovietism
* Neo-Stalinism
* پساکمونیسم
* جنگ‌های یوگسلاو

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* جمهوری چک

 |