برای دیگر کاربردها، ماتریس (ابهام‌زدایی) را ببینید.
نمایش یک ماتریس با m سطر و n ستون
**ماتریس** (به فرانسوی: Matrice) و (به انگلیسی: Matrix) به آرایشی مستطیلی شکل از اعداد یا عبارات ریاضی که به صورت سطر و ستون شکل یافته گفته می‌شود. به طوری که می‌توان گفت که هر ستون یا هر سطر یک ماتریس، یک بردار را تشکیل می‌دهد. هر یک از عناصر ماتریس دِرایه خوانده می‌شود.

{\begin{bmatrix}1&9&-13\\20&5&-6\end{bmatrix}}
ماتریسی با ۲ سطر و ۳ ستون به این شکل است.

ماتریس‌های هم اندازه (با تعداد سطر و ستون برابر) را می‌توان با هم جمع یا از هم تفریق کرد. ضرب دو ماتریس تنها در صورتی ممکن است که تعداد ستون‌های ماتریس نخست با تعداد سطرهای ماتریس دوم برابر باشد.

در جبر خطی، می‌توان اثبات کرد که هر نگاشت خطیِ، از فضای {{\mathbb {R}}^{n}} به فضای {{\mathbb {R}}^{m}}، یک‌ریخت با یک ماتریس m\times n (m سطر و n ستون) می‌باشد. ماتریس‌ها کاربردهای فراوانی در جبر خطی دارند.

یکی از کاربردهای ماتریس‌ها در حل دستگاه معادلات خطی‌ست. اگر ماتریس مربعی باشد، برخی مشخصات آن را می‌توان از دترمینان آن دریافت. برای نمونه یک ماتریس مربعی معکوس‌پذیر است اگر و تنها اگر دترمینان آن ناصفر باشد.
مقدار ویژه و بردار ویژه اطلاعاتی دربارهٔ هندسهٔ نگاشت‌های خطی می‌دهند.

ماتریس‌ها در بیشتر زمینه‌های دانش کاربرد دارند. در تمامی شاخه‌های فیزیک، شامل مکانیک کلاسیک، نورشناسی، الکترومغناطیس، مکانیک کوانتوم و الکترودینامیک کوانتومی ماتریس برای مطالعهٔ پدیده‌های فیزیکی شاخه مورد نظر به کار می‌رود.

دِرایه
------

به هر یک از عناصر که درون ماتریس می‌آیند دَرآیه یا دَرایه می‌گویند. در صورتی که مقدار یک درایه مشخص نباشد، برای مشخص کردن هر درایه عدد ردیف و ستون آن را به صورت پایین‌نویس حرف کوچک نام ماتریس نوشته می شود. برای نمونه اگر نام ماتریسی A باشد، درایه‌ای که در ردیف نخست و ستون دوم قرار دارد نوشته می‌شود a۱۲ و خوانده می‌شود «درایهٔ یک دو». درایه‌های یک ماتریس در حالت کلی می‌توانند حقیقی یا مختلط و یا هر چیز دیگری مانند چند جمله ای، یا تابعی خاص و یا خود یک ماتریس دیگر و... باشد.

ابعاد
-----

ابعاد یک ماتریس با تعداد سطر و ستون آن تعیین می‌شود. ابعاد ماتریسی با *m* سطر و *n* ستون به صورت *m × n* نوشته و *m* در *n* خوانده می‌شود. برای نمونه ابعاد ماتریس A سه در دو (۲×۳) است.

{\mathbf {A}}={\begin{bmatrix}-1.3&0.6\\20.4&5.5\\9.7&-6.2\end{bmatrix}}
ماتریسی که تنها یک سطر دارد بردار سطری و ماتریسی که تنها یک ستون دارد بردار ستونی نامیده می‌شود. ماتریسی که تعداد سطر و ستون برابر دارد ماتریس مربعی نامیده می‌شود. ماتریسی با تعداد سطر یا ستون (یا هر دو) بی‌نهایت ماتریس بی‌نهایت خوانده می‌شود. ماتریس تهی ماتریسی‌ست که سطر و ستونی ندارد.

| نام | ابعاد | مثال | توضیح |
| --- | --- | --- | --- |
|
| بردار سطری | *۱ × n* | {\begin{bmatrix}3&7&2\end{bmatrix}} | ماتریسی با یک سطر که گاهی برای نشان دادن بردار موازی با محور طول‌ها استفاده می‌شود |
| بردار ستونی | *n* × ۱ | {\begin{bmatrix}4\\1\\8\end{bmatrix}} | ماتریسی با یک ستون که گاهی برای نشان دادن بردار موازی با محور عرض‌ها استفاده می‌شود |
|
| ماتریس مربعی | *n* × *n* | {\begin{bmatrix}9&13&5\\1&11&7\\2&6&3\end{bmatrix}} | ماتریسی با تعداد سطر و ستون برابر که گاهی برای نشان دادن نگاشت خطی از یک فضای بردار به خودش استفاده می‌شود مانند انعکاس و چرخش. |

نگارش
-----

ماتریس‌ها معمولاً به صورت کروشه

{\displaystyle \mathbf {A} ={\begin{bmatrix}a\_{11}&a\_{12}&\cdots &a\_{1n}\\a\_{21}&a\_{22}&\cdots &a\_{2n}\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\a\_{m1}&a\_{m2}&\cdots &a\_{mn}\end{bmatrix}}}
یا کمانک

{\displaystyle \mathbf {A} =\left({\begin{array}{rrrr}a\_{11}&a\_{12}&\cdots &a\_{1n}\\a\_{21}&a\_{22}&\cdots &a\_{2n}\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\a\_{m1}&a\_{m2}&\cdots &a\_{mn}\end{array}}\right)}
نشان داده می‌شوند. ماتریس‌ها معمولاً با حروف بزرگ (مثل **A**) نشان داده می‌شوند. در این حالت حرف کوچک مورد نظر با دو پایین‌نویس (مثل *a*۱۱, یا*a*۱٬۱) نشان دهندهٔ درایه‌ای از **A** است. یک درایه از ماتریس همچنین به صورت *A*[*۱٬۱*]، *A**۱٬۱* یا (۱٬۱) هم نشان داده می‌شود. مثلاً درایهٔ (۱٬۳) از ماتریس **A** (یا به‌طور معادل [*a*۱۳، *a*۱٬۳، *A*[*۱٬۳* یا*A**۱٬۳*) برابر ۵ است:

{\mathbf {A}}={\begin{bmatrix}4&-7&\color {red}{5}&0\\-2&0&11&8\\19&1&-3&12\end{bmatrix}}

عملیات اصلی
-----------

### کِهاد ماتریس

اگر [A= [aij ماتریسی n×n باشد ماتریسی که از حذف سطر iام و ستون jام ماتریس A بدست می‌آید یک زیرماتریس A است. دترمینان این زیرماتریس کهاد نامیده و با Mij نشان داده می‌شود.

معادله خطی
----------

مقالهٔ اصلی: معادله خطی

نگاشت خطی
---------

مقالهٔ اصلی: نگاشت خطی

ماتریس مربعی
------------

مقالهٔ اصلی: ماتریس مربعی
ماتریسی را گویند که تعداد سطر ها و ستون های آن برابرند مرتبه این ماتریس n.n است.
این ماتریس دارای قطر اصلی و قطر فرعی است

ماتریس وارون
------------

مقالهٔ اصلی: ماتریس وارونیک ماتریس مربعی می‌تواند یک ماتریس وارون داشته باشد. ماتریس وارونِ یک ماتریس مربعی، ماتریسی است که حاصل ضرب ماتریسی آن با ماتریس مربعی ماتریس همانی می‌شود. به عنوان مثال اگر **A**یک ماتریس n\times nباشد ماتریس وارون آن با {\displaystyle A^{-1}} نمایش داده می‌شود و حاصل ضرب ماتریسی آن با A چه از سمت چپ چه از سمت راست ماتریس همانی می‌شود:

{\displaystyle A^{-1}\times A=A\times A^{-1}=I}

در اینجا I ماتریس همانی است، ماتریس همانی همه جا صفر است بغیر از قطر اصلی که همگی یک است، یعنی تمام خانه‌های {\displaystyle i,i}. البته همه ماتریس‌های مربعی وارون‌پذیر نیستند، یعنی ماتریس وارون ندارند.

جستارهای وابسته
---------------

* جبر خطی
* عملگر
* ماتریس هرمیتی
* ماتریس هادامارد
* ضرب ماتریس‌ها

پیوند به بیرون
--------------

* ابزار محاسبات ماتریسی

منابع
-----

1. 1 2  Clapham, C.; Nicholson, J.; Chatfield, C.; Cheal, R.; Gavin, J .B.; Pulham, J .R.; Thomas, D .P. (2009). *Oxford Concise Dictionary of Mathematics* (به انگلیسی). New York: Oxford University Press.
2. 1 2  Wilansky, Albert. "The Row-Sums of the Inverse Matrix". *The American Mathematical Monthly*. **58** (9): 614. doi:10.2307/2306354. ISSN 0002-9890.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Matrix (mathematics)». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۸ مارس ۲۰۱۴.

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ماتریس موجود است. |

* Alan Tucker, 1988 *: A Unified Introduction to Linear Algebra: Models, Methods and Theory ,* Macmillan Pub Co. ISBN 0-02-421580-5
* ویدیوهای آموزش ماتریس به زبان فارسی در


| * ن
* ب
* و
جبر خطی |
| --- |
| مفاهیم عمومی | 
* اسکالر (ریاضی)
* بردار
* فضای برداری
* ضرب نرده‌ای
* تصویر (بردار)
* اسپن و مولد
* نگاشت خطی
* Linear projection
* استقلال خطی
* ترکیب خطی
* پایه (جبر خطی)
* Column space
* Row space
* تعامد (جبر خطی)
* هسته(فضای پوچ)
* ویژه‌مقدار و ویژه‌بردار
* Outer product
* فضای ضرب داخلی
* ضرب داخلی
* ترانهاده
* الگوریتم گرام اشمیت
* دستگاه معادلات خطی

 | Three dimensional Euclidean space |
| جبر برداری | 
* ضرب خارجی
* Triple product
* Seven-dimensional cross product

 |
| جبر چندخطی | 
* Geometric algebra
* Exterior algebra
* Bivector
* Multivector

 |
| ماتریس | 
* Block
* Decomposition
* ماتریس وارون
* کهاد
* ضرب ماتریس
* رتبه (جبر خطی)
* تبدیل
* قاعده کرامر
* حذف گاوسی

 |
| ساختارهای جبر مجرد | 
* Dual
* Direct sum
* Function space
* خارج‌قسمت
* زیرفضا
* ضرب تنسوری

 |
| جبر خطی عددی | 
* ممیز شناور
* متلب
* Numerical stability
* Basic Linear Algebra Subprograms (BLAS)
* ماتریس خلوت
* Comparison of linear algebra libraries
* Comparison of numerical analysis software

 |
| 
* رده:جبر خطی
* Outline
* Portal
* Wikibook
* Wikiversity

 |

| * ن
* ب
* و
جبر |
| --- |
| شاخه‌ها | 
* جبر مجرد
* نظریه رسته‌ها
* جبر مقدماتی
* کا-نظریه
* جبر جابجایی
* جبر ناجابجایی
* نظریه ترتیب
* جبر جهانی

 |
| ساختارهای جبری | 
* گروه (نظریه)
* حلقه (نظریه)
* مدول (نطریه)
* میدان
* حلقه چندجمله‌ای (چندجمله‌ای)
* جبر ترکیبی

 |
| جبر خطی | 
* ماتریس (نظری)
* فضای برداری (بردار)
* مدول
* فضای ضرب داخلی (ضرب نقطه‌ای)
* فضای هیلبرت

 |
| جبر چندخطی | 
* جبر تنسوری
* جبر خارجی
* جبر متقارن
* جبر هندسی (چندبرداری)

 |
| لیست موضوعات | 
* جبر مجرد
* ساختارهای جبری
* نظریه گروه‌ها
* جبر خطی

 |
| واژه نامه‌ها | 
* جبر خطی
* نظریه میدان‌ها
* نظریه حلقه‌ها
* نظریه ترتیب

 |
| مباحث مرتبط | 
* ریاضیات
* تاریخچه جبر

 |
| 
* رده
* درگاه ریاضیات

 |