**ادیب شرف الدین عبدالله بن فضل‌الله بن عبدالله وصاف شیرازی** یا **شهاب‌الدین/ شرف‌الدین عبداﷲ بن عزالدین فضل‌الله شیرازی** ملقب به **وصاف الحضره** و متخلص به **شرف** و مشهور به **وصاف**(زاده ۶۶۳ شیراز - درگذشته ۷۲۸) از ادیبان و مورخان و شاعران سده هفتم و هشتم هجری قمری است.

وصاف به سال ۶۶۳ق، در شیراز زاده شده و در همان شهر به کسب دانش پرداخته و سرانجام به خدمت دیوانی درآمده است

زندگی
-----

شهاب‌الدین یا شرف‌الدین عبدالله بن فضل‌الله شیرازی، معروف به وصّاف الحضره و شرف شیرازی، ادیب و شاعر سدهٔ هفتم هجری قمری است. اطلاعات موجود در باب وصّاف بسیار اندک است و تنها همین قدر معلوم است که به سال ۶۶۳ق در شیراز زاده شده و در همان شهر به کسب دانش پرداخته و سرانجام به خدمت دیوانی درآمده بوده‌است. پدر او، فضل‌الله، ملقب به عزّالدین، از عُمّال دولتی ایلخانان در فارس بود.
وصاف شیرازی مانند پدرش در شمار عاملان دیوانی دولت ایلخانی فارس درآمد و مورد لطف خواجه صدرالدین احمد خالدی زنجانی، نایب امیر طغاجار حاکم فارس گردید. مدتی نیز مورد لطف رشیدالدین فضل‌الله همدانی و غازان خان و سلطان الجایتو قرار گرفت.

وصّاف که علاوه بر تاریخ‌نگاری در سرودن شعر فارسی و عربی نیز دستی داشته، بسیاری از ابیات و قطعات و قصاید خود را، به مناسبت، در متن کتاب خویش ذکر کرده‌است. تمامی منابعی که در باب شعر وصّاف اطلاعی به دست داده‌اند بر این نکته تصریح کرده‌اند که وی صاحب دیوان مستقلی نبوده و اشعارش را در ضمن تاریخ وصّاف آورده‌است. این موضوع خود باعث کم‌توجهی و نادیده گرفتن اشعار او در پژوهش‌های ادبی شده و در نتیجه ضرورت فراهم آوردن آن‌ها را در یک مجموعهٔ مستقل موجب گشته‌است.

قبر وی ما بین تکیه چهل‌تنان و حافظیه است. که این قبر توسط میراث فرهنگی و گردشگری فارس در کنار قبور تاریخی مشاهیر بزرگ فارس (از جمله خاندان امام جمعه و دیگر بزرگان فارس) به باغ موزه مشاهیر تبدیل شده است. لازم است بارگاهی شایسته برای این مورخ شهیر در باغ موزه مشاهیر شیراز احداث و خیابانهایی به نام وصاف شیرازی نیز در شهرها نام گذاری شود.

کتاب‌شناسی
----------

وصاف از سال ۶۹۹ بقصد تحریر ذیلی بر تاریخ جهانگشای جوینی شروع به نوشتن کتاب معروفش «تجزیه الامصار و تزجیه الاعصار» (پراکنده شدن شهرها و گذشت روزگاران) کرد که در پنج جلد تألیف شده و به تاریخ وصاف معروف است. وی علاوه بر مقام بلند خود در نثر متکلف مصنوع، در شعر عربی و فارسی نیز دست داشته که بسیاری از ابیات و قطعات و قصاید خود را در کتاب خویش ذکر کرده‌است.

تاریخ وصاف رویدادهای سال‌های ۶۵۶ق (فتح بغداد) تا ۷۲۸ق (اواسط سلطنت ابوسعید بهادرخان) را در بر می‌گیرد. بخشی نیز بین جلد چهارم و پنجم گنجانده شده که خلاصه‌ای است از تاریخ جهان‌گشای جوینی. این کتاب نه تنها در زمان حیات مؤلف آن از اقبال خوبی برخوردار شد، بلکه پس از آن نیز همواره مورد توجه مورخان بوده است؛ چنان‌که اغلب نویسندگان تواریخ بعدی، از جمله صاحب روضة الصفا و حبیب السّیر، در ذکر حوادث سال‌های مزبور عین عبارات وصّاف را نقل کرده‌اند.

منابع
-----

1. ↑  *دائرةالمعارف فارسی (به سرپرستی غلامحسین مصاحب)*
2. ↑  «وصاف» (PDF). شهرداری شیراز. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۹ نوامبر ۲۰۱۲.

* فرهنگستان زبان فارسی: مجموعه اشعار وصّاف الحضره[*پیوند مرده*]. معرفی: مرتضی قاسمی. ۱۳۹۴/۱/۱۶

Ezzat al-Sadat Motahari and Alireza Golshani,
"Vasaf al-Hazrah’s Tomb," Iran Nameh, 27:2-3
(2012), ۱۰۲–۱۰۵.

| * ن
* ب
* و
تاریخ‌نگاران دورهٔ اسلامی |
| --- |
| 

| تاریخ‌نگاران دوران آغازین |
| --- |
| دورهٔ اول: ۸۰-۱۳۰ هجری | عروة بن زبیر - وهب بن منبه - ابان بن عثمان - سلیم بن قیس هلالی |
| دورهٔ دوم: ۱۳۰-۱۸۰ هجری | زهری - ابن اسحاق - ابومخنف - سیف بن عمر - زبیر بن بکّار |
| دورهٔ سوم: ۱۸۰-۲۵۰ هجری | هشام کلبی - واقدی - ابن هشام - ابن سعد - مدائنی - خلیفه بن خیاط - جاحظ- نصر بن مزاحم |
| دورهٔ چهارم: ۲۵۰-۲۹۰ هجری | ابن عبدالحکم - ابن قتیبه دینوری - الفاکهی - ابوحنیفه دینوری - بلاذری - ابن ابی دنیا - طبری |
| دورهٔ پنجم: ۲۹۰-۳۴۰ هجری | یعقوبی - ابن فضلان - ابن اعثم - الهمدانی - ابن درید |

 |
| 

| تاریخ‌نگاران دوران کلاسیک |
| --- |
|  |
| آسیای میانه، افغانستان، ایران و عراق | 

|  |
| --- |
|  |
| **قرن ۴** | 
* حمزه اصفهانی
* ابوالفرج اصفهانی
* بلعمی
* ابن فقیه همدانی
* مسعودی
* ابن ندیم

 |
| **قرن ۵** | 
* مافرّوخى اصفهانی
* گردیزی
* ابوریحان بیرونی
* الصولی
* سنان بن ثابت
* صاغانی
* ابن مسکویه
* هلال الصابی
* خطیب بغدادی
* ابوالفضل بیهقی

 |
| **قرن ۶** | 
* ابن اسفندیار
* ابن بلخی
* شهرستانی
* ابن جوزی
* عزالدین بن اثیر
* راوندی
* عمادالدین اصفهانی
* ابوحامد کرمانی

 |
| **قرن ۷** | 
* بنداری اصفهانی
* زیدری نسوی
* محمد عوفی
* یاقوت حموی
* سبط بن جوزی
* النووی
* حمدالله مستوفی
* ابن بی‌بی
* عطاملک جوینی
* ابن الطقطقی
* ابن ابی الحدید

 |
| **قرن ۸** | 
* ابن فوطی
* وصاف شیرازی
* فضل‌الله همدانی

 |
| **قرن ۹** | 
* معین الدین اسفزاری
* غازانی
* ابن عربشاه
* علی یزدی
* میرخواند

 |

 |
| مصر و شام | 

|  |
| --- |
|  |
| **قرن ۴** | 
* ابو عمرو کندی
* مقدسی

 |
| **قرن ۶** | 
* ابن القلانسی
* ابن عساکر
* اسامه بن منقذ

 |
| **قرن ۷** | 
* عبداللطیف البغدادی
* بهاء الدین بن شداد
* سبط بن جوزی
* ابن العدیم
* ابو شامه مقدسی
* ابن خلکان

 |
| **قرن ۸** | 
* ابوالفدا
* النویری
* حافظ مزی
* ذهبی
* ابن کثیر
* ابن دقماق
* ابن الفرات

 |
| **قرن ۹** | 
* مقریزی
* بدرالدین زرکشی
* ابن حجر عسقلانی
* العینی
* ابن تغری
* سخاوی
* سیوطی
* مجیر الدین العلیمی

 |

 |
| اندلس و مغرب | 

|  |
| --- |
|  |
| **قرن ۵** | 
* ابن حیون
* ابن قوطیه
* ابن الفرضی
* ابن حزم
* ابن عبدالبر
* ابن حیان القرطبی
* العذری
* ابو عبید البکری

 |
| **قرن ۶** | 
* قاضی عیاض
* البیذق
* ابن رشد
* عبد الواحد المراکشی

 |
| **قرن ۷** | 
* ابوعبدالله القرطبی
* عبدالعزیز المکناسی
* ابن عذاری

 |
| **قرن ۸** | 
* ابن بطوطه
* ابن ابی زرع
* ابن الخطیب

 |
| **قرن ۹** | 
* ابن الاحمر
* ابن خلدون

 |

 |
| هند و پاکستان | 

|  |
| --- |
|  |
| **قرن ۷** | 
* منهاج سراج

 |
| **قرن ۸** | 
* امیرخسرو دهلوی
* ضیاء الدین برنی

 |

 |

 |
| 

| تاریخ‌نگاران دوران مدرن |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| تاریخ‌نگاری عربی | تاریخ‌نگاری فارسی | تاریخ‌نگاری ترکی |
|  |
| 
* احمد بن محمد مقری

 | 
* ابوالفضل علامی

 | 
* کاتب چلبی

 |

 |

 |