Motor vehicle

**پراید** (به انگلیسی: Pride) خودرویی است که توسط شرکت کیا موتورز در کره جنوبی تولید شد. تولید این خودرو در ایران از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت سایپا در دو مدل سدان و هاچ‌بک تحت عنوان «صبا» و «نسیم» آغاز شد.

خاستگاه نخستین خودرو پراید، مدل فورد فستیوای ساخت کشور آمریکا است.
مدل‌های اولیه پراید از خودروهای مزدا ۱۲۱ و فورد فستیوا گرفته شد و سپس توسط شرکت کیا موتورز با تغییراتی در کره جنوبی ساخته شد ولی به دلیل نبود ایمنی لازم نتوانست مجوز صادرات به آمریکا و اروپا را بگیرد.

پراید در ایران به دلیل پایین بودن هزینه ساخت و قطعات جانبی، سال‌ها پرفروش‌ترین خودروی ایران بود اما با مقایسه فناوری خودروهای جدید با قیمت کمتر در کشورهای خارجی برای مثال مدل‌های هیوندای اکسنت، شورلت آویو، فورد فیستا، تویوتا یاریس، هوندا فیت، کیا فورت و نیسان سنترا باعث انتقادات فراوانی به این خودرو در سال‌های گذشته شده‌است. پس از سال‌ها جدال بر سر این خودرو، تولید پراید در تیرماه ۱۳۹۹ متوقف شد.

پراید در ایران برای بیش از ۲۰ سال آن هم در مدل‌های مختلف تولید شده‌است. مدل‌های مختلف پراید در ایران شامل دو مدل سدان ۱۳۱ و ۱۳۲، یک مدل هاچ‌بک ۱۱۱، یک مدل لیفت‌بک با نام ۱۴۱، و یک مدل وانت با نام ۱۵۱ می‌شوند. علاوه بر این مدل ۱۳۱ پیش از تغییر طراحی داخلی و بروزرسانی‌های جزئی در نمای بیرونی، با نام سایپا صبا شناخته می‌شد و مدل هاچ‌بک آن که سپس با مدل ۱۱۱ جایگزین شد نیز سایپا نسیم نام داشت.

بنابر اعلام شرکت سایپا تولید مدل‌های ۱۳۲، ۱۱۱ و ۱۳۱ به‌ترتیب در دی ۱۳۹۸، اردیبهشت ۱۳۹۹ و تیر ۱۳۹۹ متوقف شد و خودروهای تیبا، ساینا و کوییک جایگزین مدل‌های پراید شد.

سازمان پزشکی قانونی ایران خودروهای خانواده پراید را رکورددار آمار تلفات حوادث رانندگی دانسته‌است.

تاریخچه
-------

مزدا ۱۲۱ مدل ۱۹۸۹
فورد فستیوا
مدل ۲۰۱۴ با نام نیو پراید (پراید جدید)، محصول کیا، ساخت کره جنوبی، در نمایشگاه خودرو سئول.
پراید در اصل در شرکت مزدا ژاپن با سفارش فورد طراحی شد. هاچ‌بک سه در طراحی و ساخته شده توسط مزدا در فوریه ۱۹۸۶ در ژاپن با نام «فورد فستیوا» و با موتورهای ۱٫۱ و ۱٫۳ لیتری عرضه شد. فستیوا یک خودروی دیفرانسیل جلو بود و مکانیک‌های آن شامل تعلیق مستقل جلو با استرات، فنرهای مارپیچ و آنتی رول بار و همچنین سیستم تعلیق میله پیچشی در عقب بود. فستیوا در سال ۱۹۸۹ فیس‌لیفت شد و در جریان فیس‌لیفت طراحی جلوپنجره و چراغ عقب آن تغییر کرد.

مزدا در سال ۱۹۸۷ شروع به تولید فستیوا با نام «مزدا ۱۲۱» برای بازارهای استرالیا و اروپا کرد؛ اما این مدل هرگز در ژاپن به فروش نرسید. مدل استرالیایی ۱۲۱ به موتور ۱٫۳ لیتری *B3* مجهز شده بود که با یک جعبه‌دنده پنج سرعته دستی جفت می‌شد. بازارهای اروپایی نیز موتور ۱٫۱ لیتری *B1* با قدرت ۵۵ اسب بخار متری (۴۰ کیلووات) را با جعبه‌دنده چهار سرعته دستی دریافت کردند. تولید ۱۲۱ در سال ۱۹۹۰ متوقف شد و شعبه استرالیایی مزدا به‌طور رسمی در فوریه ۱۹۹۱ پایان تولید این خودرو را اعلام کرد.

در اواسط سال ۱۹۸۶، یکی دیگر از شرکای فورد، کیا موتورز در کره جنوبی، تولید فستیوا را تحت لیسانس فورد و با نام «کیا پراید» آغاز کرد. فستیوا با نشان کیا پراید از مارس ۱۹۸۷ تا ژانویه ۲۰۰۰ توسط کیا موتورز در کره جنوبی تولید شد. همچنین از اواخر سال ۱۹۸۷ برای مدل سال ۱۹۸۸، کیا صادرات این خودرو به ایالات متحده را تحت نام «فورد فستیوا» آغاز کرد. فروش در کانادا در ژانویه ۱۹۸۹ آغاز شد و این خودرو از طریق فورد و همچنین نمایندگی‌های مرکوری فروخته می‌شد.

پراید در قالب سدان چهار در (در تیپ‌های ال‌ایکس، جی‌تی‌ایکس و بتا) و همچنین هاچ‌بک سه و پنج در (سی‌دی-۵) و استیشن واگن پنج در فروخته شد. پراید اصلی فقط به عنوان یک هاچ‌بک سه در در دسترس بود، در حالی که مدل پنج در در ژوئن ۱۹۸۸ و استیشن پنج در در فوریه ۱۹۹۲ اضافه شد. در نوامبر ۱۹۹۳، پراید یک فیس لیفت جزئی دریافت کرد و تولید نیز به کارخانه گوانگژو، زیرمجموعه کیا آسیا موتورز منتقل شد، زیرا کیا روی آولا جدید (فورد اسپایر) تمرکز کرد. قبل از آن که تولید مزدا ۱۲۱ در اواخر سال ۱۹۹۰ متوقف شود، خودروهای دارای نشان کیا فقط به برخی از بازارهای درجه سوم صادر می‌شدند. پراید در سال ۱۹۹۹ با کیا ریو جایگزین شد و در سال ۲۰۰۱ خط تولید آن به سایپا فروخته شد.

شرکت سایپا با ایجاد زنجیره‌ای از قطعه‌سازان فنی در گروه سایپا و با حمایت از قطعه‌سازان بخش خصوصی سعی در بومی‌سازی تولید خودروی پراید نمود و آن را با نام‌های نسیم (پراید هاچ‌بک)، صبا (پراید سدان)، سفری (پراید استیشن)، سایپا ۱۳۲، سایپا ۱۳۱، سایپا ۱۱۱، سایپا ۱۴۱ و وانت پراید (سایپا ۱۵۱) در ایران عرضه کرد.

در زمستان سال ۱۳۸۹ شرکت سایپا محصولات خود را بر پایه پلتفرم پراید متوقف نمود و تولید بر اساس پلتفرم X100 را آغاز کرد و محصولات خود را با نام‌های جدید:سایپا ۱۱۱، سایپا ۱۳۱، سایپا ۱۳۲ و سایپا ۱۴۱ و سایپا ۱۵۱ تولید می‌کرد.

شرکت کیا موتورز نسل‌های دوم و سوم کیا ریو را در بعضی از بازارها با نام پراید عرضه کرد. قوی‌ترین موتور نسل سوم ریو ۱٫۶ لیتر حجم، ۱۳۸ اسب بخار قدرت و ۱۶۷ نیوتن متر گشتاور دارد.

مدل‌ها
------

### صبا و نسیم

سایپا نسیم
سایپا صبا
دو نسخه ابتدایی پراید که در ابتدای ورود به ایران تا سال ۱۳۸۲ با برند کیا تولید شدند و از سال ۱۳۸۴ مُهر سایپا بر پیشانی شان حک شد. تولید این دو مدل در سال ۱۳۸۹ به اتمام رسید و پیکره و پلتفرم دیگر مدل‌ها به گونه‌ای همین صبا و نسیم‌اند. در حد فاصل سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۲ سایپا تعدادی پراید صبا تولید کرد که مجهز به گیربکس ۳ سرعتهٔ اتوماتیک بودند.

### سفری

سایپا سفری
در سال ۱۳۷۹ سایپا تصمیم گرفت نسخهٔ استیشنی از پراید را تولید کند. پراید استیشن که سفری نام‌گرفته بود، نخستین تغییر ایجادشده بر روی پراید محسوب می‌شد. پراید سفری در بخش جلو کاملاً مشابه پراید معمولی بود و تنها در بخش عقب از چراغ‌های جدیدی بهره می‌برد؛ اما علیرغم تبلیغات رسانه‌ای گسترده برای این خودرو و همین‌طور برخورداری از صندوق بار جادار، به دلیل کم طرفدار بودن خودروهای استیشن در ایران، پراید سفری با استقبال سردی مواجه شده و تولید آن چند سال بعد و پس ساخت شمار اندکی متوقف شد.

### سایپا ۱۱۱

سایپا ۱۱۱
سایپا ۱۱۱ (مروارید) در اصل مدل هاچ‌بک سایپا ۱۳۲ است که در ۲۳ دی ۱۳۸۸ از آن رونمایی و از سال ۱۳۸۹ روانهٔ بازار شد. سایپا با راه‌اندازی تشکیلات جدید تولید خودرو در کاشان مدل هاچ‌بک پراید را با تغییرات اندکی در چراغ‌های جلو و عقب و تغییر فرم شیشه عقب به روانهٔ بازار کرد. در ابتدای تولید برای این خودرو نام مروارید انتخاب شد که سپس به سایپا ۱۱۱ تغییر نام داد. تولید این مدل در اوایل سال ۹۹ متوقف شد. این خودرو در تونس توسط والیس‌کار و با نام **والیس ۶۱۹** تولید و عرضه می‌شود.

### سایپا ۱۳۱

سایپا ۱۳۱
در واقع همان پراید صبا است که طی پروژه X100 در سال ۱۳۸۹ پس از تغییر طراحی داشبورد و گرافیک جدید داخل چراغ‌های جلو و عقب و سپر جلو به این عدد سه رقمی تغییر نام داد. از امکانات برتر ۱۳۱ نسبت به پراید صبا می‌توان به ۲ کیسه هوا، ترمز ضد قفل، فرمان هیدرولیک، تنظیم ارتفاع چراغ جلو و کریستالی شدن چراغ‌ها اشاره کرد. ارزان‌سازی‌هایی که بر روی این خودرو انجام شد (حذف سیستم صوتی، حذف لچکی روی ستون‌های عقب) کمی عجیب به نظر می‌رسید و موج اعتراض مشتریان و رسانه‌ها را در پی داشت. تولید این خودرو در مرداد ۱۳۹۹ متوقف شد.

### سایپا ۱۳۲

سایپا ۱۳۲
سایپا ۱۳۲ فیس‌لیفتی از پراید صبا است که در سال ۱۳۸۶ عرضه شد. این خودرو در حقیقت نسخه سدان پراید ۱۱۱ است. ۱۳۲ از لحاظ فنی مانند دیگر نسخه‌های پراید از همان موتور و گیربکس بهره می‌برد. سپر و زه‌های همرنگ بدنه، چراغ‌های هالوژنی جلو با قابلیت تنظیم ارتفاع، کیسهٔ هوا برای سرنشینان جلو، سیستم صوتی سی دی خور با قابلیت پشتیبانی از USB، فرمان هیدرولیک، قفل مرکزی، ایموبلایزر (سیستم ضد سرقت) و ترمز ABS از امکانات رفاهی و ایمنی این خودرو (در نمونه کامل) می‌باشند. تولید این خودرو در اواخر سال ۹۸ متوقف شد.

### سایپا ۱۴۱

سایپا ۱۴۱
پراید ۱۴۱ در واقع مدل لیفت‌بک سایپا ۱۳۱ یا در واقع همان سایپا صبا است که در طراحی آن فرم لیفت‌بک نسل دوم فورد فستیوا مدنظر طراحان بوده‌است. این تغییر در طراحی در دورانی انجام گرفت که بازار خودروی ایران از نظر تنوع مدل‌های عرضه شده بسیار فقیر بود و ساپیا نیز تبلیغات بسیاری در زمینه ۱۴۱ به راه انداخت. با وجود طرح متفاوت نسبت به مدل‌های سدان، به‌دلیل استقبال پایین بازار این خودرو همواره نسبت به سایر پرایدها با قیمت پایین‌تر عرضه می‌شد تا بتواند نظر مشتریان را به سوی خود جلب کند. تولید این مدل در سال ۱۳۹۳ متوقف شده‌است.

سایپا ۱۴۱ در کشور ونزوئلا تحت نام *تروپیال* (پرنده ملی ونزوئلا) فروخته می‌شد. قرار بود این خودرو ۹۲ درصد بازار ونزوئلا را در دست بگیرد، اما این موضوع محقق نشد و در سال تنها حدود ۲۰۰۰ دستگاه از این خودرو در ونزوئلا تولید می‌شد.

### سایپا ۱۵۱

سایپا ۱۵۱
سایپا ۱۵۱ (سایپا کارا) مدل وانت پراید است که ۹۰۰ کیلوگرم وزن و توانایی حمل ۵۰۰ کیلوگرم بار دارد. سایپا در ۲۰ اسفند ۱۳۹۱ از این خودرو رونمایی کرد. در این مدل به دلیل کاربری متفاوت نسبت به دیگر مدل‌ها تغییراتی در فنربندی عقب و دیسک‌های ترمز صورت گرفته‌است. در بهمن ۱۳۹۸، تولید یک مدل جدید از این خودرو با نام سایپا ۱۵۱ پلاس آغاز شد که تفاوت‌های آن نسبت به سایپا ۱۵۱ معمولی در نمایشگر، کف‌پوش چرمی، آینه‌بغل‌های برقی و راهنما دار خلاصه می‌شود. این خودرو در تونس توسط والیس‌کار و با نام **والیس ۲۱۶** تولید و عرضه می‌شود.

ویژگی‌های فنی
-------------

مزدا خالق موتورهای پراید یا همان مزدا ۱۲۱ است. این شرکت یکی از قوی‌ترین شرکت‌های دنیا در زمینه طراحی موتور است. موتورهای سری B مزدا هم در چندین مدل و از حجم ۱٫۱ لیتری تا ۱٫۸ لیتری و از بازه قدرتی ۵۰ تا ۲۱۰ اسب بخاری را شامل می‌شود؛ البته مزدا ۱۲۱ مشابه پراید تنها از دو نمونه ۱٫۱ لیتری با نام B1 و ۱٫۳ لیتری با نام B3 استفاده کرده‌است. پرایدهای تولیدی در ایران از موتور B3 استفاده می‌کنند؛ ولی بیشتر موتورهای نسل B که در مدل‌های دیگر مزدا استفاده شده قابلیت نصب روی پراید ایرانی را هم دارد. قطر سیلندر این موتور ۷۱ میلی‌متر و کورس پیستون آن ۸۳٫۶ میلی‌متر است. این پیشرانه از نوع چهارسیلندر خطی با ۸ سوپاپ است و سیستم سوپاپ آن از نوع SOHC یا میل‌سوپاپ بالا است. موتور B3 در ابتدا کاربراتوری بود اما با اجباری شدن قوانین آلایندگی یورو ۲ در ایران، از سال ۱۳۸۳ سایپا سیستم سوخت‌رسانی موتور پراید را از کاربراتور به انژکتور تغییر داد. شرکت‌های مختلفی مانند زیمنس و ساژم در انژکتوری شدن پراید نقش داشتنند.

در سال ۱۳۹۰ سایپا نسخه‌ای ارتقایافته از موتور B3 مزدا را با نام hp+ برای پراید عرضه کرد. در این موتور با انجام تغییرات مختصر فنی، همچون بازنگری در طراحی منیفولد ورودی، سیستم سوخت‌رسانی و سرسیلندر، قدرت خروجی موتور در حدود ۴ اسب بخار افزایش داده شده‌است و از ۶۳ اسب بخار به ۶۷ اسب بخار در ۵٬۵۰۰ دور در دقیقه رسیده‌است. در سال ۱۳۹۳ و با اجباری شدن استاندارد آلایندگی یورو ۴، سایپا دوباره دستی به روی موتور پراید کشید و ارتقاهای دیگری مثل افزایش نسبت تراکم در این موتور صورت گرفت و خروجی آن به ۷۱ اسب بخار قدرت در ۵٬۵۰۰ دور در دقیقه و گشتاور ۱۰۸ نیوتن متر در ۲٬۸۰۰ دور در دقیقه رسید. این موتور با کد M13 GS شناخته می‌شود.

تیپ‌ها
------

خانواده X100 پراید در چند تیپ تولید شده است که فول ترین تیپ این خودرو نسخه SE است.

| **تیپ‌های پراید** |
| --- |
| تیپ | اس‌تی ST | اس‌ال SL | اس‌ایکس SX | ال‌ایکس LX | ال‌ئی LE | ئی‌ایکس EX | تی‌ال TL | اس‌ئی SE |
| فرمان هیدرولیک | ✗ | ✗ | ✓ | ✓ | ✗ | ✓ | ✗ | ✓ |
| ترمز ABS | ✗ | ✓ | ✓ | ✗ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| ایربگ راننده | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| ایربگ سرنشین | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ | ✓ |
|

ایمنی
-----

نسخه ۲۰۰۸ *رتبه‌بندی ایمنی خودروهای کارکرده* دانشگاه موناش (UCSR)، نشان داد که نسل اول فورد فستیوا سطح ایمنی «بدتر از حد متوسط» (دو ستاره از پنج ستاره) را در صورت تصادف، در مقایسه با دیگر «خودروهای سبک» دارد.

رئیس سازمان پزشکی قانونی پراید را رکورددار وسایل نقلیه در کشته شدن ایرانیان در سال ۹۲ عنوان کرد و افزود: «در سال گذشته متأسفانه ۲ هزار و ۴۵۴ نفر به دلیل وقوع تصادف خودروی پراید جان خود را از دست دادند که این مسئله باعث شد تا ۱۳٫۶ درصد از تصادفات منجر به مرگ به این خودرو اختصاص یابد.»

توقف تولید
----------

وزارت صنعت در سال ۱۳۹۶ اعلام کرد که تولید پراید در سال ۱۳۹۷ متوقف می‌شود و در راستای آغاز فرایند توقف تولید پراید، تولید سایپا ۱۱۱ در شهریور سال ۱۳۹۶ متوقف شد. البته این توقف تولید تنها یک ماه دوام آورد و شرکت سایپا با انتقال خطوط تولید از کاشان به تهران تولید این خودرو را از سر گرفت.

در آبان ماه ۱۳۹۸، رئیس سایپا اعلام کرد که روند توقف تولید پراید از بهمن ۹۷ آغاز شده‌است و در تیرماه ۹۹ این خودرو به‌طور کامل از رده خارج می‌شود. براین اساس تولید سایپا ۱۳۲ در دی‌ماه ۹۸، سایپا ۱۱۱ در اردیبهشت ۹۹ و سایپا ۱۳۱ در مرداد ۹۹ به پایان رسید. اما مدل وانت همچنان تولید می‌شود. خودروهای تیبا، کوییک و ساینا جایگزین پراید خواهند شد. همچنین تجهیزات و خطوط تولید پراید به کشورهای مقصد صادراتی انتقال خواهد یافت.

منابع
-----

1. ↑  "Pars Khodro in history" (PDF). پارس خودرو. Archived from the original (PDF) on 2012-03-12. Retrieved 2010-09-13.
2. ↑  «سایپا کاشان یک سروگردن بالاتر از سایپا تهران». *خبرگزاری تسنیم*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۴-۱۱.
3. ↑  ««سایپا» یی‌ها کدام شرکت را به دو برابر نرخ خریدند؟». *تابناک*. ۲۴ خرداد ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۴-۱۱.
4. ↑  "Iraq". Saipa Automotive Manufacturing Group. Archived from the original on 2012-05-23.
5. ↑  «بهره‌برداری از کارخانه تولید پراید در سوریه». *همشهری آنلاین*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۴-۱۱.
6. 1 2  «گیربکس اتوماتیک سه دنده پراید +عکس». *مجله خودرو کارستان*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۷-۰۳.
7. ↑  Saipa Atlas: Iran’s new pride is old Kia Pride techzle.com
8. 1 2  "Mazda 121 DB11 (Mk1) 121 1987–1989". *GoAuto*. John Mellor. Archived from the original on 6 October 2009. Retrieved 2010-08-07.
9. ↑  Halligan, Rod (May 2, 2009). "Mazda 121 – Carsguide Car of the Week". *Carsguide*. News Limited. Retrieved 2011-02-18.
10. ↑  *自動車ガイドブック* [*Japanese Motor Vehicles Guide Book 1987~'88*] (به ژاپنی), vol. 34, Japan: Japan Automobile Manufacturers Association, 28 October 1987, p. 178, 0053-870034-3400
11. 1 2 3  Norman, Rich (2005). "History of Festiva". Fordfestiva.com. Retrieved 2010-08-07.
12. ↑  Radley, Kevin (July 1986). "Far-Eastern Ford". *Popular Science*. New York City: Bonnier Corporation: 14.
13. ↑  Lamm, Michael (February 1987). "Detroit's Joint Adventures". *Popular Mechanics*. p. 126.
14. ↑  "1991 Ford Festiva 5-dr hatch". *GoAuto*. John Mellor. Archived from the original on 2012-04-16. Retrieved 2010-08-08.
15. ↑  "1990–1993 Ford Festiva: Full Review". HowStuffWorks. Archived from the original on 2009-06-01.
16. 1 2  "Mazda 121 (DB11 (Mk1) 121) 1989–1991". *GoAuto*. John Mellor. Archived from the original on 2009-10-06. Retrieved 2010-08-07.
17. ↑  Mastrostefano, Raffaele, ed. (1990). *Quattroruote: Tutte le Auto del Mondo 1990* (به ایتالیایی). Milan: Editoriale Domus. pp. 454–456.
18. ↑  "Mazda 121 (DA)". *Red Book*. Automotive Data Services. Retrieved 2011-02-20.
19. ↑  Stark, Harry A. ed. (1989). *Ward's Automotive Yearbook 1989*. Vol. 51. Detroit, MI: Ward's Communications, Inc. p. 194. ISBN 0-910589-00-9.`{{cite book}}`: نگهداری یادکرد:خطاهای شابک چشم‌پوشی‌شده (link)
20. ↑  "KIA Pride (1991–2000): What's Good". Honestjohn.co.uk. Archived from the original on 2012-07-25.
21. ↑  «تمامی محصولات خانواده پراید با پلت فرم X100 عرضه می‌شوند». *پایگاه اطلاع‌رسانی سایپا نیوز*. ۲۴ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
22. ↑  «Detailed specs review of 2010 Kia Pride 5door 1.5 VGT LX automatic model for Asia Korea DM». *www.automobile-catalog.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
23. ↑  «Detailed specs review of 2016 Kia Rio 1.4 CVVT EcoDynamics 5-d offered up to December 2016 for Europe». *www.automobile-catalog.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
24. ↑  «2021 Hyundai Accent | Features and Specs | Hyundai». *www.hyundaiusa.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
25. ↑  وابسته، خبر خودرو | سازمان اخبار خودرو و صنایع (۴ اردیبهشت ۱۳۸۹). «تولید پراید هاچ بک نسیم متوقف شد». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
26. ↑  «خودروهایی که در بازار ایران شکست خوردند». *ایران جیب*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۷-۰۳.
27. ↑  «سایپا 111 (مروارید) رونمایی شد - ایسنا». *www.isna.ir*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۶.
28. ↑  «سایپا 111 مروارید | مجله پدال». دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۶.
29. ↑  «ویدیوی تولید آخرین پراید هاچ بک+آلبوم تصاویر». *اسب بخار*. ۲۰۲۰-۰۵-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
30. ↑  «Wallys 719 is very old Peugeot 206 Sedan». *Techzle* (به انگلیسی). ۲۰۲۲-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۰۸.
31. ↑  «پراید 131 SE 1390-1399، مشخصات و قیمت». *خودرو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
32. ↑  «آپشن خنده‌دار و عجیب سایپا برای پراید که پولی شد!». *چرخان*. ۲۰۱۸-۰۵-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
33. ↑  «زِه پراید کِی آپشن شد؟». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
34. ↑  «مراسم خداحافظی با پراید ۱۳۱ برگزار شد + تصاویر». *اسب بخار*. ۲۰۲۰-۰۸-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
35. ↑  «پراید 132 SX 1386-1399، مشخصات و قیمت». *خودرو*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
36. ↑  «مراحل تولید آخرین پراید ۱۳۲ + ویدیو». *اسب بخار*. ۲۰۲۰-۰۲-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
37. ↑  «گنجشک‌های رنگ‌شده: نسل جدید خودروهای تولید داخل و بدل آنها در ایران» مجله ماشین آبان ۱۴۰۰، صفحهٔ ۷۱
38. ↑  «تیزر تبلیغاتی خاطره‌انگیز ۱۴۱». *آخرین خبر*.
39. ↑  «احتمال افزایش قیمت خودروهای خارجی». *vazeh.com*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
40. ↑  «تولید پراید 141 از سال 93 متوقف شده‌است». *خبرگزاری تسنیم | Tasnim*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
41. ↑  وابسته، خبر خودرو | سازمان اخبار خودرو و صنایع. «آغاز توزیع نخستین خودروهای سمند و سایپا 141 با حضور هوگو چاوز». *fa*. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۰-۲۵.
42. ↑  Álvarez, Sergio (2013-03-07). "Venirauto, el legado automovilístico de Chávez es de origen iraní" [Chávez's automotive legacy Venirauto is of Iranian origin]. *Diariomotor* (به اسپانیایی). Archived from the original on 2020-08-04.
43. ↑  Best, Michael (December 2006). "No Trains, Some Planes and Many, Many Automobiles". ویکی‌لیکس. افشای اسناد دیپلماتیک آمریکا:06CARACAS3617. `{{cite journal}}`: Cite journal requires `|journal=` (help)
44. ↑  «جوابیه سایپا به ژنو 2013 | مجله پدال». دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۶.
45. ↑  «معرفی و مشخصات کامل وانت پراید 151 آپشنال». *دیجیاتو*. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۲۰.
46. ↑  خاکی، پوریا (۲۰۲۲-۰۲-۱۸). «تماشا کنید: چهره جدید پراید وانت با نام والیس ۲۱۶ در بازار خودرو تونس + ویدئو». *گجت نیوز*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۳-۰۸.
47. 1 2  «پراید از کجا آمد؟ / واقعیت‌هایی که باید در مورد پراید بدانید». *www.khabaronline.ir*. ۲۰۱۴-۱۱-۰۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۷.
48. 1 2  «آشنایی با موتور پراید و روش‌های ارزان تقویت موتور پراید». *پتروتکس*. ۲۰۲۳-۰۴-۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۷.
49. ↑  «پراید با موتور HP , کاهش کیفیت، افزایش امنیت». *ایران جیب*. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۷.
50. ↑  "Used Car Safety Ratings 2008" (PDF). Monash University. Archived from the original (PDF) on 2016-03-04. Retrieved 2011-05-22.
51. ↑  «پراید رکورد دار مرگ و میر ایرانیان- اخبار اجتماعی - اخبار تسنیم - Tasnim». *خبرگزاری تسنیم - Tasnim*. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۷ فوریه ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۰-۲۵.
52. ↑  «توقف تولید پراید در سال ۹۷». تسنیم. ۱۰ تیر ۱۳۹۶. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۷ شهریور ۱۳۹۶.
53. ↑  «باشگاه خبرنگاران جوان». بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۸ نوامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۹.
54. ↑  «توقف تولید پراید 111 تنها یک ماه دوام آورد!!». *پردیس خودرو*. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۰-۲۵.
55. 1 2  «توقف تولید پراید 'آغاز شده‌است'» (به انگلیسی). ۲۰۱۹-۱۰-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۰-۲۵.
56. ↑  «خودروهای جایگزین پراید اعلام شد». *ایسنا*. ۲۰۱۹-۱۰-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۰-۲۵.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پراید موجود است. |

| * ن
* ب
* و
سایپا |
| --- |
| شرکت مرکزی | 
* سایپا
* سایپا دیزل

 |
| شرکت‌های تابعه | 
* پارس خودرو
* زامیاد

 |
| خودروهای کنونی | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* ساینا
* کوییک
* شاهین

 |
| وانت | 
* ۱۵۱
* زامیاد زد۲۴
* زامیاد پادرا پلاس

 |

 |
| خودروهای آینده | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* اطلس
* پاژ
* سهند
* کادیلا

 |
| شاسی‌بلند | 
* آریا

 |
| وانت | 
* سپهر

 |

 |
| خودروهای سابق | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* پراید
* تیبا

 |
| وانت | 
* زامیاد شوکا
* زامیاد پادرا

 |
| ون | 
* کاروان

 |

 |
| خودروهای مشترکدر سرمایه‌گذاری(حال و سابق) | 

|  |  |
| --- | --- |
| سواری | 
* بیوک ایران
* شورلت ایران
* شورلت نوا
* کادیلاک ایران
* آریا شاهین
* سیتروئن ژیان
* سیتروئن زانتیا
* سیتروئن سی۵
* سیتروئن سی۳
* رنو ۵
* رنو ۲۱
* رنو تندر۹۰
* رنو مگان
* رنو ساندرو
* کیا ریو
* کیا سراتو
* نیسان ماکسیما
* نیسان تینا
* برلیانس اچ۲۲۰
* برلیانس اچ۲۳۰
* برلیانس اچ۳۲۰
* برلیانس اچ۳۳۰
* چانگان ایدو
* زوتی زد۳۰۰

 |
| شاسی‌بلند | 
* جیپ شهباز
* جیپ آهو
* جیپ صحرا
* رنو کولئوس
* نیسان پاترول
* نیسان رونیز
* نیسان قشقایی
* نیسان مورانو
* برلیانس وی۵
* چانگان سی‌اس۳۵

 |
| وانت | 
* جیپ سیمرغ
* شورلت ال کامینو
* نیسان پیکاپ
* دانگ‌فنگ ریچ

 |
| ون | 
* جینبی هایس

 |

 |