**آندری آرسن‌یویچ تارکوفسکی** (به روسی: Андрей Арсеньевич Тарковский) (زادهٔ ۴ آوریل ۱۹۳۲ – درگذشتهٔ ۲۹ دسامبر ۱۹۸۶) کارگردان، عکاس، نویسنده، تدوین‌گر و نظریه‌پرداز، اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود. وی پنج فیلم اول خود را در شوروی ساخت. دو فیلم آخر او به ترتیب در ایتالیا و سوئد فیلمبرداری شدند. از ویژگی‌های فیلم‌های او می‌توان به معنوی بودن، با زمینه‌ای متافیزیکی به همراه برداشت‌های بلند، نامتعارف بودن در ساختار دراماتیک و کاربرد هنرمندانه از تکنیک فیلمبرداری اشاره کرد. پس از مرگ آندری، سه سال بعد، پدر او آرسنی تارکوفسکی هم چشم از جهان فروبست.

زندگی و حرفه
------------

پدرش شاعر برجسته آرسنی تارکوفسکی و مادرش *ماریا ایوانووا ویشنیاکووا* بود. پیش از نام‌نویسی در مدرسه فیلم در دو رشته موسیقی و عربی تحصیل می‌کرد. او زیر نظر *میخائیل رم* در مؤسسه سینمایی گراسیموف (VGIK)، تحصیل کرد. در هنگام تحصیل دو فیلم کوتاه ساخت: ۱ - *امروز مرخصی در کار نیست (۱۹۵۹)* و ۲ - *غلتک و ویولن (۱۹۶۰)* که فیلم پایان‌نامه‌اش بود و در جشنواره نیویورک برنده جایزه‌ای شد.

تارکوفسکی در سال۱۹۶۰ دانش‌آموخته شد و به استخدام مُس‌فیلم درآمد. دید تلخ شاعرانه ذهنیت بی نظیرش در نخستین فیلم بلندش، کودکی ایوان (۱۹۶۲) متجلی است. ایوان، با بازی کولیا بورلیائوف، پسربچه یتیمی است که در در جنگ جهانی دوم در عملیات چریکی شرکت می‌کند.
کودکی ایوان در جشنواره‌های بین‌المللی پانزده جایزه برد، از جمله شیر طلای جشنواره ونیز و جایزهٔ بزرگ جشنواره سان فرانسیسکو.

فیلم بعدی او آندری روبلوف، دربارهٔ راهبی در سده‌های میانه بود که به بزرگ‌ترین شمایل‌نگار تمام دوران‌ها بدل شد. فیلم که در سال ۱۹۶۶ تکمیل شد و درجشنوارهٔ کن به نمایش درآمد، تا سال ۱۹۷۱ درروسیه اکران نشد، و تا آن موقع شهرت زیرزمینی فراوانی به دست آورده بود.

فیلمنامه تارکوفسکی برای سولاریس (۱۹۷۱) براساس رمانی علمی خیالی از نویسندهٔ لهستانی «استانیسلاو لم» نوشته شده بود \_ رمانی که به جای فناوری بر روان‌شناسی متمرکز است. خود تارکوفسکی توضیح داده که: «نکتهٔ ماجرا ارزش هر کدام از رفتارها و اهمیت هر کدام از اعمال ماست، حتی پیش پا افتاده‌ترین‌شان. هیچ عملی را نمی‌شود عوض کرد… غیرقابل برگشت بودن تجربه انسانی چیزی است که به زندگی و اعمال ما معنا و تشخص می‌بخشد».

می‌شود ادعا کرد که مضمون آینه (۱۹۷۵) نیز همین است. این فیلم جنجالی به عنوان یک اتوبیوگرافی، خود تارکوفسکی را در سنین مختلف تا زمان حال نشان می‌دهد، ولی بیشتر بر نوجوانی‌اش در پره دلکینو یعنی دوران وحشت استالینی متمرکز است.

تارکوفسکی با ساخت استاکر (۱۹۷۹) باز به دنیای داستان‌های علمی خیالی با شالوده‌ای از جامعه‌شناسی و روان‌شناسی روی آورد، که اقتباس آزادی از رمانی از آرکادی و بورس استروگاتسکی متعلق به سال ۱۹۷۳ بود.

نخستین فیلمی که تارکوفسکی به کلی خارج از اتحاد شوروی ساخت نوستالژیا(۱۹۸۳) بود. فیلمی که آن را در حوالی حمام‌های آب گرم وینونی در تپه‌های توسکانی فیلمبرداری کردند، دربارهٔ تبعید مردی روس است که به ایتالیا می‌رود تا دربارهٔ زندگی یک آهنگساز روسی در سده هفدهم تحقیق کند.

تارکوفسکی آخرین فیلمش ایثار را در سال ۱۹۸۶ در جزیره گوتلند به مدیریت سون نیک ویست فیلمبرداری کرد. ایثار به جشنواره کن رفت و جایزه ویژه هیئت ناقدان جشنواره را از آن خود کرد. بسیاری از منتقدان *تارکوفسکی* را پس از سرگئی آیزنشتاین مطرح‌ترین سینماگر سینمای شوروی می‌شمرند و او را فیلمسازی نخبه‌گرا می‌دانند. *تارکوفسکی* در طول سال‌های کارگردانی خود ۱۲ فیلم کوتاه و بلند ساخت. او ۲۹ دسامبر ۱۹۸۶ درگذشت و در پاریس به خاک سپرده شد.

مجسمه تارکوفسکی در ورودی مؤسسه سینمای گراسیموف

آثار
----

مقالهٔ اصلی: فیلم‌شناسی آندری تارکوفسکی
تارکوفسکی بیشتر به عنوان یک کارگردان شناخته شده‌است. او در مدت کار خود هفت فیلم سینمایی بلند و همچنین سه فیلم کوتاه در زمان حضورش در VGIK ساخته‌است. هفت فیلم بلند او عبارت اند از:

* *کودکی ایوان* (۱۹۶۲)
* *آندری روبلف* (۱۹۶۶)
* *سولاریس* (۱۹۷۲)
* *آینه* (۱۹۷۵)
* *استاکر* (۱۹۷۹)
* *نوستالژیا* (۱۹۸۳)
* *ایثار* (۱۹۸۶)

کتاب‌شناسی
----------

* *مجسمه‌سازی در زمان* (در ایران با عنوان *زمان مهرشده* ترجمه شده‌است) (۱۹۸۷)
* *زمان در طول زمان*: خاطرات ۱۹۸۶–۱۹۷۰ (۱۹۹۱) - این کتاب با عنوان *دفتر خاطرات آندری تارکوفسکی: ۱۹۸۶–۱۹۷۰* توسط عظیم جابری به فارسی ترجمه و توسط انتشارات افراز منتشر شده‌است.

فیلم‌هایی دربارهٔ تارکوفسکی
---------------------------

* *مرثیهٔ مسکو* (۱۹۸۷)
* *یک روز در زندگی آندری آرسنویچ* (۲۰۰۰)
* *آندری تارکوفسکی: یک نیایش سینمایی* (۲۰۱۹)

منابع
-----

1. ↑  روزنامه کارگزاران؛ شماره ۲۵۷؛ چهارشنبه ۱۵ فروردین ۱۳۸۶؛ صفحه آخر

پیوند به بیرون
--------------

* آندری تارکوفسکی در IMDb

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ***آندری تارکوفسکی*** موجود است. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***آندری تارکوفسکی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

| * ن
* ب
* و
جایزه بهترین کارگردان جشنواره کن |
| --- |
| 
* رنه کلمان (۱۹۴۶)
* رنه کلمان (۱۹۴۹)
* لوئیس بونوئل (۱۹۵۱)
* کریستین-ژاک (۱۹۵۲)
* ژول داسن / سرگئی واسیلیف (۱۹۵۵)
* سرگی یوتکویچ (۱۹۵۶)
* روبر برسون (۱۹۵۷)
* اینگمار برگمان (۱۹۵۸)
* فرانسوا تروفو (۱۹۵۹)
* یولیا سولنتسه وا (۱۹۶۱)
* لیویو سیولی (۱۹۶۵)
* سرگی یوتکویچ (۱۹۶۶)
* فرنس کوشا (۱۹۶۷)
* گلوبر روشا / وویچخ یاسنی (۱۹۶۹)
* جان بورمن (۱۹۷۰)
* میکلوش یانچو (۱۹۷۲)
* میشل بورو / کوستا گاوراس (۱۹۷۵)
* اتوره اسکولا (۱۹۷۶)
* ناگیسا اوشیما (۱۹۷۸)
* ترنس مالیک (۱۹۷۹)
* ورنر هرتسوک (۱۹۸۲)
* روبر برسون / آندری تارکوفسکی (۱۹۸۳)
* برتران تاورنیه (۱۹۸۴)
* آندره تشینه (۱۹۸۵)
* مارتین اسکورسیزی (۱۹۸۶)
* ویم وندرس (۱۹۸۷)
* فرناندو سولاناس (۱۹۸۸)
* امیر کوستوریتسا (۱۹۸۹)
* پاول لونگین (۱۹۹۰)
* جوئل کوئن (۱۹۹۱)
* رابرت آلتمن (۱۹۹۲)
* مایک لی (۱۹۹۳)
* نانی مورتی (۱۹۹۴)
* متیو کاسوویتس (۱۹۹۵)
* جوئل کوئن (۱۹۹۶)
* وونگ کار وای (۱۹۹۷)
* جان بورمن (۱۹۹۸)
* پدرو آلمودوار (۱۹۹۹)
* ادوارد یانگ (۲۰۰۰)
* جوئل کوئن / دیوید لینچ (۲۰۰۱)
* ایم کوان-تا / پل توماس اندرسن (۲۰۰۲)
* گاس ون سنت (۲۰۰۳)
* تونی گاتلیف (۲۰۰۴)
* میشائل هانکه (۲۰۰۵)
* الخاندرو گونسالس اینیاریتو (۲۰۰۶)
* جولیان اشنابل (۲۰۰۷)
* نوری بیلگه جیلان (۲۰۰۸)
* بریانته مندوزا (۲۰۰۹)
* ماتیو آمالریک (۲۰۱۰)
* نیکلاس ویندینگ رفن (۲۰۱۱)
* کارلوس ریگاداس (۲۰۱۲)
* آمات اسکالانته (۲۰۱۳)
* بنت میلر (۲۰۱۴)
* هو شیائو-شین (۲۰۱۵)
* اولیویه آسایاس / کریستین مونجیو (۲۰۱۶)
* سوفیا کوپولا (۲۰۱۷)
* پاوو پاولیکوفسکی (۲۰۱۸)
* برادران داردن (۲۰۱۹)

 |

| * ن
* ب
* و
آندری تارکوفسکی |
| --- |
| 
* فیلم‌شناسی
* جایزه‌ها

 |
| فیلم‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| فیلم‌های دانشجویی | 
* *قاتلان* (۱۹۵۶)
* *امروز مرخصی در کار نیست* (۱۹۵۹)
* *غلتک و ویولون* (۱۹۶۱)

 |
| فیلم‌های بلند | 
* *کودکی ایوان* (۱۹۶۲)
* *آندری روبلوف* (۱۹۶۶)
* *سولاریس* (۱۹۷۲)
* *آینه* (۱۹۷۵)
* *استاکر* (۱۹۷۹)
* *نوستالژی* (۱۹۸۳)
* *ایثار* (۱۹۸۶)

 |
| مستندها | 
* *سفر در زمان* (۱۹۸۳)

 |

 |
| کتاب‌ها | 
* *پیکره‌سازی در زمان*
* *زمان در زمان: یادداشت‌های روزانه ۱۹۷۰–۱۹۸۶*

 |
| آثار دربارهٔ او | 
* *سوگنامه مسکو*
* *یک روز از زندگی آندری آرسنویچ*
* کتاب‌شناسی

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* شیلی
* اسپانیا
* فرانسه (داده‌ها)
* کاتالونیا
* آلمان
* ایتالیا
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا
* لتونی
* ژاپن
* جمهوری چک
* استرالیا
* یونان
	+ 2
* کره
* کرواسی
* هلند
* لهستان
* روسیه
* سوئد

 |
| نهادهای پژوهش هنری | 
* هنرمندان آرکی‌دی (هلند)
* نام هنرمندان (گتی)

 |
| واژه‌نامه‌های زندگی‌نامه‌ای | 
* آلمان

 |
| پایگاه‌های دادهٔ علمی | 
* ساینی (ژاپن)

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* هنرمند موزیک‌برینز
* شبکه‌های اجتماعی و محتوای بایگانی شونده
* سوداک (فرانسه)
	+ 1
* تروو (استرالیا)
	+ 1

 |