**ابو منصور سَبُک‌تَگین** ملقب به **ناصرالدین والدوله** یکی از فرمانروایان غزنوی بود که در نیمهٔ دوم قرن چهارم هجری می‌زیست. او یکی از خادمان و مشاوران آلپ‌تگین بود که به مناصب بالا ارتقاء یافته و داماد او شده بود. جانشینان آلپ‌تگین پس از مرگ او (۳۵۲ ه‍.ق) کاری از پیش نبردند و سبکتکین در سال ۳۶۶ هجری آنان را کنار زده و جایشان را گرفت. از این هنگام بر سرزمین‌های زیر فرمانروایی غزنویان افزوده شد. هر چند که سبک‌تگین پیروزی‌های بسیاری به‌خصوص در سرزمین سند به دست آورد ولی همچنان اطاعت ظاهری خود را نسبت به فرمانروایان سامانی زمان خود ابراز می‌داشت و فرمانروایی مستقل به‌شمار نمی‌آمد. او در سال ۳۸۷ هجری مرد و پسرش اسماعیل را که از دختر آلپ‌تکین بود به جانشینی خود برگزید ولی پسر دیگرش محمود که در خراسان مقام سپه‌سالاری داشت بر برادر چیره شد و به فرمانروایی رسید.

پیش از حکومت
------------

سبکتگین نامی ترکی است به معنی «شاهزاده محبوب».
خاندان سبک‌تگین از اهالی برسخان بودند. در یکی از نبردهای قبایل ترک، سبک‌تگین توسط بختیان اسیر شد و به برده‌فروشی از چاچ فروخته شد. پس از آموزش نظامی در برده‌خانه‌ای در نخشب، در نیشابور به آلپ‌تگین فروخته شد و آلپ‌تگین او را به نگهبانان خود افزود. پس از مرگ آلپ‌تگین در ۳۵۲ قمری، سبک‌تگین غلام ابو اسحاق ابراهیم پسر آلپ‌تگین شد.

پس از مرگ ابواسحاق در ۳۵۵ قمری، بلگاتگین که از فرماندهان ترک و غلامان سابق آلپ‌تگین بود، به فرماندهی برگزیده شد و پس از مرگ او در ۳۶۴ قمری، بوری‌تگین یکی دیگر از غلامان آلپ‌تگین قدرت را به دست گرفت. مردم به دلیل بی‌لیاقتی بوری‌تگین از لویک (که پیش از آلپ‌تگین حاکم غزنه بود) دعوت کردند که دوباره به حکومت برگردد، ولی سبک‌تگین او را دفع کرد و در ۲۷ شعبان ۳۶۶ قمری جانشین بوری‌تگین شد.

حکومت
-----

سبک‌تگین خود را والی سامانیان می‌دانست و در سکه‌های ضرب شدهٔ او نام امیران سامانی پیش از نام وی آمده است. همچنین هنگامی که امیر نوح بن منصور از وی برای دفع شورش فائق و ابوعلی سیمجور کمک خواست، به یاری امیر سامانی شتافت و در ۳۸۴ قمری بر آن‌ها چیره شد. نوح نیز به سبک‌تگین لقب *ناصرالدین والدوله* را داد.

سبک‌تگین اقطاع‌داری را اصلاح کرد و درآمد حاصله را به سپاهیان داد. همچنین به نظر می‌رسد که ایجاد تشکیلاتی دیوانی غزنوی توسط وی انجام شده‌باشد.

مرگ
---

سبک‌تگین در ۳۸۷ قمری درگذشت و پسرانش جانشین او شدند. محمود در فرماندهی سپاه نیشابور ماند. نصر به حکومت بست رسید و اسماعیل حاکم غزنه شد.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | **سبکتگین**(*امارت*. ۹۷۷- ۹۹۷ میلادی)**امیر غزنه**  |  | بغراچق(۹۹۷- ?)والی هرات |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | '*محمود **(۹۹۸-۱۰۳۰)**سلطان غزنه* |  | ابوالمظفر نصر(۹۹۷- ?)والی بست |  | اسماعیل**( ۹۹۷-۹۹۸)****امیر غزنه** |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | **محمد**(۱۰۳۰)**سلطان غزنه** |  | **مسعود**(۱۰۳۰-۱۰۴۱)**سلطان غزنه** |  | **عبدالرشید**(۱۰۴۹-۱۰۵۲)**سلطان غزنه** |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | **مودود**( ۱۰۴۱-۱۰۴۸)**سلطان غزنه** |  | **علی**(۱۰۴۸-۱۰۴۹)**سلطان غزنه** |  | **فرخزاد**(۱۰۵۳-۱۰۵۹)**سلطان غزنه** |  | **ابراهیم**(۱۰۵۹-۱۰۹۹)**سلطان غزنه** |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  | **مسعود دوم**(۱۰۴۸)**سلطان غزنه** |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **مسعود سوم**(۱۰۹۹-۱۱۱۵)**سلطان غزنه** |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | **شیرزاد**(۱۱۱۵-۱۱۱۶)**سلطان غزنه** |  | **ارسلان‌شاه**(۱۱۱۶-۱۱۱۷)**سلطان غزنه** |  | **بهرام‌شاه**( ۱۱۱۷-۱۱۵۷)**سلطان غزنه** |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **خسروشاه**(۱۱۵۷-۱۱۶۰)**سلطان غزنه** |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **خسروملک**(۱۱۶۰-۱۱۸۶)**سلطان غزنه** |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|

پانویس
------

1. ↑  "SEBÜKTEGIN" *Encyclopædia Iranica*. Retrieved 17 August 2014
2. ↑  باسورث، *تاریخ غزنویان*، ۳۸–۳۹.
3. ↑  باسورث، *تاریخ غزنویان*، ۳۷ و ۴۴۹.
4. ↑  باسورث، *تاریخ غزنویان*، ۴۰.
5. ↑  باسورث، *تاریخ غزنویان*، ۴۳.
6. ↑  باسورث، *تاریخ غزنویان*، ۴۱.
7. ↑  باسورث، *تاریخ غزنویان*، ۴۴.

منابع
-----

* صفا، ذبیح‌الله. *تاریخ ادبیات ایران*. ج. یکم. انتشارات فردوسی.
* باسورث، کلیفورد ادموند (۱۳۷۸). *تاریخ غزنویان*. ترجمهٔ حسن انوشه. انتشارات امیرکبیر.
* 

| * ن
* ب
* و
شاهان غزنوی |
| --- |
| 
ناصرالدین سبکتکین •
اسماعیل پسر سبکتکین •
سلطان محمود غزنوی •
محمد پسر محمود •
سلطان مسعود یکم غزنوی •
محمد پسر محمود (بار دوم) •
مودود پسر مسعود •
مسعود دوم غزنوی •
علی پسر مسعود •
عبدالرشید پسر محمود •
طغرل غاصب •
فرخزاد پسر مسعود •
ابراهیم پسر مسعود •
مسعود سوم پسر ابراهیم •
عضدالدوله شیرزاد •
ارسلان‌شاه پسر مسعود •
بهرامشاه پسر مسعود •
خسروشاه پسر بهرامشاه •
خسرو ملک پسر خسروشاه
  |