Place
**استانبول** (به ترکی استانبولی: İstanbul) (نام پیشین: **قسطنطنیه** عربی‌شدهٔ کلمه یونانی **کُنستانتینوپولیس**، به‌معنای شهر کنستانتین) بزرگ‌ترین شهر و پرجمعیت‌ترین شهر کشور ترکیه و مرکز فرهنگی و اقتصادی این کشور است. جمعیت این شهر در آمار سال ۲۰۲۴ حدود ۱۸٬۸۶۷٬۷۲۴ نفر گزارش شده‌است. استانبول سومین کلان‌شهر بزرگ خاورمیانه پس از قاهره و تهران محسوب می‌شود. همچنین این شهر بزرگ‌ترین کلان‌شهر اروپاست. این شهر در کنار تنگه بسفر، دریای مرمره و دریای سیاه قرار دارد. تنگه بسفر دو قارهٔ آسیا و اروپا را از یکدیگر جدا می‌کند و استانبول تنها شهر بزرگ جهان است که در دو قارهٔ جهان گسترده شده‌است. بندر طبیعی شاخ طلایی یا خلیج در این شهر واقع است. بر مبنای آخرین داده‌های دقیق جغرافیایی کلانشهر استانبول ۷۲ کیلومتر درازا دارد.

این کلان‌شهر به عنوان پایتخت فرهنگ اروپا در سال ۲۰۱۰ انتخاب شد. همچنین از لحاظ تعداد گردشگران خارجی سومین شهر توریستی جهان در ۲۰۱۰ به‌شمار می‌رفت.

بسیاری از کشورها از جمله ایران در این شهر دارای کنسولگری هستند.

استانبول یادگار دوران امپراتوری روم، بیزانس و پس از آن امپراتوری عثمانی است و آثار برجسته ای از آن دوران به جا مانده مانند مسجد ایاصوفیه (کلیسای بزرگ ارتدکس شرقی که در دوران ژوستینین امپراتور روم ساخته شد و سپس در زمان عثمانی تبدیل به مسجد شد و پس از روی کار آمدن جمهوری ترکیه به موزه تبدیل شد و مجدداً در سال ۲۰۲۰ به مسجد تغییر کاربری داد) و مسجد سلطان احمد که شاهکار معماری اسلامی و عثمانی است.

نام
---

دستخط مربوط به دوره عثمانی که در آن نام شهر به صورت استانبول آمده‌است.
پس از آنکه کنستانتین بزرگ این شهر را به عنوان پایتخت جدید شرقی امپراتوری روم برگزید، این شهر نزد مردم به کنستانتینوپل به معنای «شهر کنستانتین» معروف گشت. اگرچه کنستانتین سعی کرد نام Nea Roma به معنای «رم جدید» را بر آن نهد، اما این نام نزد مردم مقبول نشد و فراگیر نگشت. مسلمانان که از قدیم با رومیان مراوده داشتند، این شهر را قسطنطنیه یا قسطنطینیه نامیدند. نام دیگر شهر استانبول بود که از عبارت یونانی εἰς τὴν Πόλιν (با تلفظ ایستیم بولین) به معنای «به سوی شهر» گرفته شده بود. در سال ۱۷۷۰ میلادی سلطان مصطفی سوم با ضرب سکه‌هایی که روی آن نام اسلامبول (اسلام‌شهر) نقش بسته بود، تلاش کرد این نام را فراگیر کند. در دورهٔ جمهوریت و از روز ۲۸ مارس سال ۱۹۳۰ ادارهٔ پست ترکیه از تمامی کشورهای جهان خواست تا در مکاتبات خود از نام استانبول استفاده کنند.

### اسامی تاریخی استانبول

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * بیزانتیوم
* آگوستا آنتونینا
 | * رم جدید
* کنستانتینوپل
 | * استیمبول
* اسلامبول
 |

### القاب استانبول در دوره عثمانی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * دارالسعادت
 | * دارعالیه
 | * در قرمز (آل قاپی)
 | * پایتخت
 |

### اسامی قدیمی استانبول در زبان‌های مختلف

|  |  |
| --- | --- |
| * زبان‌های اسکاندیناوی: میکلاگارد (*شهر بزرگ)*
* زبان‌های اسلاوی: تزارگراد (*شهر پادشاه)*
 | * عربی: رومیة الکُبری (*شهر بزرگ رومیان)*
* عبری: کوشتاندینا (*قسطنطنیه*)
 |

تاریخچه
-------

مقالهٔ اصلی: تاریخ استانبول
### دوران باستان

اولین نشانه‌های سکونت انسان در استانبول متعلق به عصر مفرغ است نشانه‌هایی از سکونت انسان عهد مفرغ در *فکرتپه* واقع در بخش آسیایی استانبول پیدا شده‌است. همچنین نشانه‌هایی از سکونت فنیقی‌ها در کادیکوی موجود است.

### دوره بیزانس

مستعمره نشین‌های یونانی *مگارا* در سال ۶۶۷ قبل از میلاد این شهر را بنا نهادند و به افتخار پادشاه خود *بیزانس* نام آن را بیزانتیوم نهادند. در زمان جنگ‌های میان امپراتوری هخامنشی ایرانیان به رهبری داریوش بزرگ در خلال جنگ‌هایشان با یونانیان شهر بیزانس را به تصرف خود درآوردند که تا پایان زمان سلطنت اردشیر درازدست همچنان در اختیار ایرانیان باقی‌ماند و ایرانیان تا سال ۱۹۶ که امپراتوری روم بر این شهر تسلط یافت، بر بیزانس حکومت می‌کردند.

### امپراتوری روم شرقی

مقالهٔ اصلی: قسطنطنیه
تصویر یک هنرمند از قسطنطنیه
در سال ۱۹۶ میلادی رومیان بر بیزانس مسلط شده و شهر رو به خرابی نهاد به خصوص آنکه رومیان پایتخت جدید خود را به نیکومدیا (کوجالی کنونی) منتقل نموده بودند. در این سال‌ها گروه‌های بزرگی از رومیان به بیزانس (استانبول فعلی) مهاجرت کردند. موقعیت سوق‌الجیشی بیزانس امپراتور کنستانتین بزرگ را واداشت تا در سال ۳۳۰ **رم جدید** را در محل *بیزانتیوم* به عنوان پایتخت امپراتوری روم شرقی بنا نهد که پس از مرگ وی این شهر *قسطنطنیه* یا *کنستانتینوپولیس* نامیده شد و نام روم جدید به فراموشی سپرده شد.

### امپراتوری عثمانی

فتح استانبول به دست سلطان محمد فاتح
در ۲۹ ماه مه سال ۱۴۵۳ سلطان محمد دوم فاتح بعد از ۵۳ روز محاصره در حالی وارد قسطنطنیه شد که
توپ او یک حفره بسیار عظیم و بزرگی را در دیوارهای قسطنطنیه ایجاد کرد. محل این حفره امروزه به توپکاپی (دروازه توپ) معروف است. سلطان محمد فاتح پس از فتح استانبول آن را به عنوان سومین پایتخت امپراتوری عثمانی اعلام نمود.
پس از فتح استانبول سلطان محمد فاتح *کاخ توپکاپی* و *بازار استانبول* را بنا می‌نهد و مدارس، حمامها و بناهای زیادی در شهر ایجاد می‌کند. نقش معمار سینان در خلق آثار معماری این دوره برجسته بوده‌است.

### جمهوری ترکیه

زمانی که جمهوری ترکیه در سال ۱۹۲۳ تشکیل شد پایتخت آن از استانبول به آنکارا تغییر پیدا کرد. اما استانبول محوریت خود به عنوان مرکز تجاری، صنعتی ترکیه را حفظ نمود و هم‌اکنون نیز بزرگ‌ترین شهر ترکیه می‌باشد.

خیابان استقلال، استانبول

جغرافیا
-------

تصویر ماهواره‌ای از استانبول و بسفر
استانبول در ساحل دریای مرمره قرار دارد و تنگه بسفر که این دریا را به دریای سیاه متصل می‌کند، از وسط این شهر می‌گذرد. بخش غربی شهر در قاره اروپا (شبه جزیره تراکیه) و بخش شرقی آن در آسیا (شبه جزیره آناتولی) واقع است. وسعت شهر استانبول ۱۵۳۹ کیلومترمربع است.

### زمین‌شناسی

استانبول نزدیک گسل آناتولی شمالی واقع شده‌است این گسل از شبه جزیره آناتولی تا دریای مرمره ادامه دارد. دو صفحه از طبقات زمین‌شناسی، آفریقا و اروپا-آسیا به یکدیگر فشار می‌آورند این خط مرزی مسئول چند لرزش و لغزش مهلک در تاریخ معاصر بوده‌است. در سال ۱۵۰۹ زمین لرزه‌ای مهیب موجب ایجاد سونامی شد و دیوارهای ساحلی شهر را تخریب و بیش از ۱۰۰ مسجد را ویران نمود و موجب کشته شدن ۱۰۰۰۰ نفر شد. در سال ۱۷۶۶ مسجد ایوب کاملاً تخریب گشت. در سال ۱۸۹۴ لرزش بسیاری از قسمت‌های بازار بزرگ استانبول را نابود کرد. یک لرزش در ماه اوت سال ۱۹۹۹ در کوجاالی در ۱۰۰ کیلومتری شرق استانبول موجب مرگ، ۱۸۰۰۰ نفر شد.

### آب و هوا

تابستان‌های گرم و مرطوب و زمستان‌های سرد، بارانی و برفی ویژگی آب و هوای استانبول است. میزان بارش سالیانه استانبول به‌طور میانگین ۸۷۰ میلی‌متر است. میزان رطوبت نیز اغلب زیاد است.

به‌طور متوسط بیشترین درجه حرارت در طول ماه‌های مختلف زمستان بین ۷ درجه تا ۹ درجه سلسیوس است. بارش برف در استانبول برای یک یا دو هفته در طول فصل زمستان عادی است؛ اما یکی از این بارش‌ها می‌تواند سنگین باشد. غالباً این بارش در بین ماه‌های دسامبر و مارس رخ می‌دهد.

در ماه‌های تابستان از ژوئن تا انتهای سپتامبر به‌طور میانگین درجه حرارت روزها از ۲۸ سلسیوس شروع می‌شود. گرمترین ماه، ژوئیه با متوسط درجه حرارت ۲۳٫۲ درجه سلسیوس و سردترین ماه، ژانویه با متوسط درجه حرارت ۵٫۴ درجه سلسیوس است. بالاترین درجه حرارت ثبت شده در استانبول ۴۰٫۵ درجه سلسیوس در اوت سال ۲۰۰۰ و پائین‌ترین درجه حرارت -۱۶٫۱ درجه سلسیوس در فوریه سال ۱۹۲۷ بوده‌است.

این شهر تا حدودی بادخیز است و به‌طور متوسط (میانگین) سرعت بادی حدود ۱۷ کیلومتر در ساعت دارد. تابستان خشک‌ترین فصل است، هر چند تابستان‌ها هم بارش باران وجود دارد.


| ماه | ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | می | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| میانگین بیشترین دما °C | ۹ | ۹ | ۱۱ | ۱۶ | ۲۱ | ۲۶ | ۳۰ | ۳۱ | ۲۵ | ۲۱ | ۱۵ | ۱۱ |
| میانگین کمترین دما °C | ۳ | ۲ | ۳ | ۷ | ۱۲ | ۱۶ | ۱۸ | ۲۰ | ۱۵ | ۱۲ | ۹ | ۵ |
|

### بافت شهر

محله‌های شهر استانبول.

| * ن
* ب
* و
شهرستان‌های استان استانبول |
| --- |
| اروپایی | آرناووت‌کوی •  آوجی‌لار •  باغجی‌لار •  باغچه‌لی‌اولر •  باقرکوی •  باشاک‌شهر • بایرام پاشا • بشیکتاش • بیلیک دوزو • بی‌اوغلو • بویوک‌چکمجه • چاتالجا • اسنلر • اسن یورت • غازی عثمان پاشا • فاتح • ایوب • گون‌گورن • کاغذخانه • کوچک‌چکمجه • ساری‌یر • سیلیوری • سلطان‌غازی • شیشلی • زیتین‌بورنو | استانبول |
| آسیایی | آتاشهر • جزایر پرنس • بیکوز • کارتال • چکمه‌کوی • قاضی‌کوی • مال‌تپه • پندیک • سنجاق‌تپه • سلطان‌بیلی • شیله • توزلا • عمرانیه • اسکدار |

نواحی استانبول به ۳ قسمت اصلی تقسیم می‌شود:

* شبه جزیره تاریخی استانبول قدیمی بخش‌ها و نواحی امین اونو و فاتح را در بر می‌گیرد. این مناطق در سواحل شمالی شاخ طلایی (خلیج) واقع شده‌اند که مرکز قدیمی شهر را از قسمت‌های شمالی و جوان‌تر سمت اروپایی جدا و متمرکز می‌کند. شبه جزیره تاریخی با دیواره‌های قسطنطنیه در غرب به انتها می‌رسد. شبه جزیره توسط دریای مرمره در جنوب و بسفر در شرق احاطه شده‌است.
* شمال شاخ طلایی، مناطق تاریخی بِی اُوغلو (Beyoğlu) و بِشیکتاش (Beşiktaş) هستند که محل اسکان آخرین سلطان بوده و زنجیره‌ای از روستاهای سابق مانند اُورتاکوی (Ortaköy) و بِبِک (Bebek) در میان سواحل بسفر ادامه می‌یابد. در بخش‌های اروپایی و آسیایی بسفر، استانبولی‌های ثروتمند عمارت‌های بزرگ چوبی زیبایی را ساخته‌اند که این عمارت و ساختمان‌ها *یالی (Yalı)* نامیده می‌شوند که به عنوان اقامتگاه تابستانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
* مناطق اوسکودار (Üsküdar) و کادیکوی (Kadıköy) که در سمت آسیایی قرار گرفته‌اند، در واقع شهرهای مستقلی هستند و امروزه مناطق تجاری و مسکونی مدرنی در آن‌ها ایجاد شده و حدود یک سوم از جمعیت استانبول در خود جای داده‌است.

افزایش رشد اداره و ساختمان‌های مسکونی به‌طور غالب در مناطق شمالی سمت اروپایی متمرکز گشته‌است و به‌خصوص در زمینه تجارت و مراکز خرید ماسلاک (Maslak)، لِوَنت (Levent) و اِتیلَر (Etiler) که بین پل بُسفُر (Boğaziçi Köprüsü) و پل سلطان محمد فاتح (Fatih Sultan Mehmet Köprüsü) قرار گرفته‌اند، شهرت خاصی دارند.

روش زندگی
---------

تنگه بسفر
استانبول شهری ایده‌آل برای فعالیت‌های فرهنگی، تجارت و بازرگانی با اقصی نقاط دنیاست. در مقابل، رشد جمعیت، ترافیک، تجدید و نوسازی تاریخی ساختمان‌ها و عمارات از جنبه‌های دیگر این شهر بشمار می‌روند. زندگی روزانه در استانبول رنگارنگ و همراه با جنب و جوش است و با داشتن یادگارهایی از امپراتوری روم شرقی و عمارت‌های ترکی دوران عثمانی. جذابیت آن دو چندان شده‌است. استانبول عملاً اغلب اوقات مرکز و پایتخت ترکیه برای تجارت، توریسم، سرگرمی، فرهنگی، آموزشی، خرید و هنری به‌شمار می‌آید.

بیش از نیمی از جمعیت این شهر در قسمت اروپایی آن زندگی و کار می‌کنند و تعداد ساکنان خارجی این شهر نیز بیشتر در این بخش زندگی و کار می‌کنند. در مقابل نیز گروه بزرگی از مردم بومی ترکیه در مناطق مسکونی، قسمت آناتولی استانبول زندگی می‌کنند و از طریق پل‌ها و گذرگاه‌های آبی یا تونل اوراسیا برای رفتن به محل کار خود در سمت دیگر شهر استفاده می‌کنند.

استانبول در دوره‌های مختلف در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و فعالیت‌های تجارتی و بازرگانی سرآمد بوده و در دنیا شناخته شده بوده‌است. در این شهر در سرتاسر روزهای سال فعالیت‌هایی مثل اُپرا، رقص، کنسرت، مسابقات ورزشی، باله و تئاتر ادامه دارد و مردم از سرتاسر دنیا برای شرکت در این برنامه‌ها به این شهر می‌آیند.

در طول فستیوال‌های فصلی ارکسترهای مشهور دنیا، آوازهای دسته جمعی و گروهی، کنسرت‌ها و اثرات جاز در بیشتر مواقع می‌توانند در یک خانه کامل هم اجرا شوند. نمایش‌ها در گروهی از مکان‌ها مانند بخش‌های تاریخی مانند حاجی ایرن، برج روملی حصاری، یدیکول، حیاط محله توپ خانه و پارک گلانه به خوبی مرکز فرهنگی آتاترک، سالن کنسرت جمال رشید ری و سالن‌های مدرن و جدید تئاتر و دیگر فضاهای آزاد برگزار می‌شود. برای مواردی مثل زندگی شبانه، تعدادی از باشگاه‌های ورزشی، دیسکوها، بارها (مشروب فروشی‌ها)، چادرهای صحرایی، نمایشگاه‌ها و رستوران‌ها با موزیک همراه هستند. تعداد کلوپ‌ها رستوران‌ها و دیکسوها افزایش یافته و به محل‌های فضای باز در تابستان منتقل می‌شوند.

خانه‌های سنتی که یالی *(Yalı)*نامیده می‌شوند را می‌توان در طول تورهای قایق‌سواری بوسفروس مشاهده کرد. زیر ساخت‌های شهرنشینی دایماً در حال تغییر و تحول است. ساختمان‌های سنتی عثمانی از چوب ساخته شده بودند. در دهه‌های پیشین تعداد زیادی از ساختارهای بلند در نزدیک شهر ساخته شده بودند که این عمل رشد سریع جمعیت را منجر شد. با محاصره شدن شهرها مردم به استانبول به عنوان شهری با سرعت رشد سریع جذب شدند. موفقیت و پیروزی‌های زیر ساختاری تا اواسط سال ۱۹۹۰ شامل تجزیه و تحلیل مشکل فضولات بهبود شرایط ترافیک و بهبود کیفیت هوا با توجه افزایش استفاده از گاز طبیعی می‌باشد. علی‌رغم، به وجود آمدن آلودگی هوا و آب توسط تعداد زیادی از کارخانه‌ها، وسایل نقلیه موتوری و خانواده‌های خصوصی، آلودگی هوا توسط ترافیک به نگرانی جمعیت استانبول اضافه می‌کند. بیماری‌های چون برونشیت و آسم به‌طور معمول در میان ساکنان مناطق بزرگ‌تر و وسیعتر شهر کمتر مشاهده می‌شود زیرا که تراکم جمعیت در نزدیکی این مناطق کمتر است.

استراحت و تفریح
---------------

چشم‌اندازی از خلیج موسوم به شاخ طلایی
رژه افتخار استانبول سال ۲۰۱۴ میلادی
بیشتر مکان‌های عمومی برای شنا کردن در شهر در باکرکوی (Bakırköy)، کوچوک چِکمِجه (Küçükçekmece) ساریَر (sarıyer) و تنگه بوآز (Boğaz) یا جزایر استانبول می‌باشند. در بیرون شهر نیز جزایر پرنس (Prens Adaları) دریای مرمر، سیلیوری (Silivri) توزلا (Tuzla) و شیله (Şile) در دریای سیاه وجود دارند که دارای مناظر زیبا و طبیعتی بکر هستند. جزایر پرَنس (Prens Adaları) گروهی از جزایر دریای مرمر، در جنوب کارتال (Kartal) و پَندیک (Pendik) هستند. کاج و سبک نئوکلاسیک کاج سنگی (چوبی) و هنر عصر جدید روش عمارت‌های بزرگ تابستانی عصر عثمانی از قرن‌های نوزدهم و بیستم، کالسکه‌های اسبی (وسایل نقلیه موتوری مجاز به ورود نیستند) برای رفتن به این جزیره‌ها می‌توان از قایق‌ها و اتوبوس‌های دریایی پر سرعت که از ایستگاه‌های متعدد واقع در قسمتهای مختلف شهر پراکنده هستند مانند امینونو و کارتال استفاده کرد. ۹ جزیره، در ۴ منطقه قرار گرفته‌اند که بزرگ‌ترین آنها بویوک آدا است.

شیله نیز یک منطقه ساحلی و مشهور ترکیه در دریای سیاه است که در ۵۰ کیلومتری استانبول قرار دارد. همچنین کیلیوس با ساحلی شنی و آرام است که از در قسمت شمالی اروپایی بوسفروس در دریای سیاه و در منطقه سارییر قرار گرفته‌است. این منطقه محل خوبی برای شنا کردن است و در سال‌های گذشته در میان ساکنان استانبول به عنوان مکانی برای گردش عمومی شناخته شده‌است. کیلیوس یک پارک ساحلی همراه با رستوران‌ها نیز می‌باشد.
مجله «نیوزویک» اخیراً استانبول را شهر متصل‌کننده اروپا نامیده‌است.
بعد از چند دهه از سعی در رسیدن شرقی، افتخارات استانبول در کشف مجدد از یک شناخت مدرن و جدید بود، قسمت اروپایی آن از سردترین شهرها در دنیا بوده‌است. زیبایی‌های زیادی وجود دارد، هنوزه شهر هوای ابری همراه با بازارها، کلیساهای روم شرقی و عمارات عثمانی را دارا می‌باشد. استانبول دارای مراکز خرید متعددی می‌باشد. یکی از این بازارهای بسیار قدیمی، بازار بزرگ استانبول می‌باشد که در سال ۱۴۶۱ ساخته شده‌است و در میان بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین بازارهای جهانی جای دارد. بازار محمد پاشا نیز بازار روباز بزرگی بین بازار بزرگ و بازار مصری است که از سال ۱۶۶۰ بازار بزرگ ادویه استانبول می‌باشد.

علاوه بر این مراکز خرید سنتی، مراکز خرید بزرگ و مدرنی نیز در استانبول ساخته شده‌اند، به عنوان مثال مرکز خرید جواهر که در سال ۲۰۰۵ و در منطقه شیشلی افتتاح شده‌است یا مرکز خرید ایستینیه پارک **İstinye Park tr:İstinye Park** که در سال ۲۰۰۷ افتتاح شده اشاره کرد که در آن بزرگ‌ترین برندهای لاکچری دنیا شعبه دارند. در خیابان‌ها و کوچه پس کوچه‌های استانبول نیز انواع رستوران‌ها و کافه‌ها برای هر سلیقه ای وجود دارد. اما اکثر رستورانهایی که در آن‌ها غذاهای بین‌المللی سرو می‌کنند در مناطق بی اغلو، بشیکتاش، شیشلی و کادیکوی قرار دارند.

یکی از معروف‌ترین خیابان‌های استانبول، خیابان استقلال ISTIKLAL می‌باشد که در قسمت جنوبی میدان تکسیم قرار گرفته‌است و در آن انواع فروشگاه‌ها با برندهای بین‌المللی و ترک، رستوران‌ها و کلاب‌های متنوعی وجود دارد و یکی از تفریحات گردشگران در استانبول، قدم زدن در این خیابان و صرف غذا و نوشیدنی در رستوران‌ها و کافه‌های آن می‌باشد.

جمعیت‌شناسی
-----------

کلیسای سنت آنتونی پادوا
استانبول در طول تاریخ یک شهر جهانی بوده‌است، اما از اواخر دوره عثمانی بیشتر یکنواخت شده‌است. قومیت مختلفی در این شهر زندگی می‌کنند بر اساس داده‌های یک نظرسنجی، ۷۸ درصد از شرکت کنندگان در سن رای دادن در استانبول هویت قومی خود را ترک اعلام کردند. هر چندبرخی منابع جمعیت کردها در استانبول را بالا ۵میلیون تخمین می‌زنند اما با بر اساس یک نظر سنجی جمعیت کردها حدود ۲ میلیون نفرتخمین زده می شودو یکی از بزرگ‌ترین اقلیت‌های قومی استانبول را تشکیل می‌دهند و بعد از ترک‌ها بزرگ‌ترین گروه در میان شهروندان استانبول هستند. بر اساس یک نظر سنجی توسط مؤسسه KONDA در سال ۲۰۱۹، کردها حدود ۱۰ درصد از کل جمعیت استانبول را تشکیل می‌دادند.



| گروه‌های قومی در میان شهروندان ترکیه در استانبول (۲۰۱۹ KONDA survey) |
| --- |
|  |  |  |
| ترک |   | ۷۸٪ |
| کرد |   | ۱۷٪ |
| عرب |   | ۱٪ |
| سایر |   | ۳٪ |

ریشه شهرنشینی استانبول توسط بسیاری از جوامع شکل گرفته‌است. اغلب جمعیت استانبول را ترکان استانبولی و بیشتر مذهب جمعیت اسلام است. اقلیت‌های مذهبی عبارت‌اند از کلیسای مسیحیان شرقی ارتدکس، کلیسای وابسته به پاپ ارمنیان مسیحی (ارامنه) و یهودیان سفاردی در دهکده‌های کوچک استانبول، ارمنیان، یهودیان و یونیان ساکن هستند.

در برخی از قسمت‌ها مانند کوزگونجوک یک کلیسای ارمنیان بعد از یک کنیسه یهودیان وجود دارد و در بخش‌های دیگر جاده یک کلیسای ارتدکس یونان در نزدیکی یک مسجد به چشم می‌خورد. جایگاه رئیس قسطنطنیه، رهبر روحانی و معنوی کلیسای ارتدکس قسطنطنیه در استانبول است. همچنین براساس آن جا، اسقف اعظم جامعه ترکیه (کلیسای شرقی ارتدکس)، یک اسقف اعظم کلیسای ارمنیان وابسته به پاپ و ترکیه بزرگ در آن جا یعنی استانبول می‌باشد.

شهر به صورت سنتی، جایگاه رئیس جهانی است، برای بیشتر کلیساهای ارتدکس و اسقف اعظم ارامنه مانند اسقف اعظم جامعه ارتدکس ترکیه همین‌طور است. اقلیت‌های یونانی و ارمنی بعد از تغییرات جنگ جهانی اول که به تبعیض و تفرقه و سرکوب دایمی منجر گردید هنوز در استانبول زندگی می‌کنند. در سال ۱۹۴۲ یک مالیات ویژه تعیین شده بود. در سال ۱۹۶۴ تمام یونانی‌ها (در حدود ۰۰۰/۱۰۰ نفر) بدون شهروند شدن ترکیه از ترکیه برگردانده شدند. امروزه بیشتر یونانی‌های ترکی و ارامنه در استانبول یا در نزدیکی استانبول زندگی می‌کنند.

رشد جمعیت
---------

جمعیت شهرهای بزرگی در طول ۲۵ سال بین سال‌های ۱۹۸۰ و ۲۰۰۵ بیشتر از ۳ برابر شده‌است. ۶۵ درصد از تمام استانبولی‌ها در بخش اروپایی و نزدیک به ۳۵ درصد در بخش آسیایی زندگی می‌کنند.

در سال ۱۹۱۴ افزایش جمعیت با تکان و لرزش بیش از ۵۰ درصدی با توجه به مطالعات برآورده شده‌است. تعداد زیادی از سال ۱۹۲۷ تا سال ۲۰۰۰ مورد سرشماری و آمار قرار گرفته‌اند. تعداد زیادی از سال ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ براساس محاسبات پیش‌بینی شده‌اند. جمعیت استانبول بین سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۸۵ به ۲ برابر رسید.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|       &nbsp؛ سال         | جمعیت |
| --- | --- |
| ۳۳۰ | ۴۰٬۰۰۰ |
| ۴۰۰ | ۴۰۰٬۰۰۰ |
| ۵۳۰ | ۵۵۰٬۰۰۰ |
| ۵۴۵ | ۳۵۰٬۰۰۰ |
| ۷۱۵ | ۳۰۰٬۰۰۰ |
| ۹۵۰ | ۴۰۰٬۰۰۰ |
| ۱۲۰۰ | ۱۵۰٬۰۰۰ |
| ۱۴۵۳ | ۳۶٬۰۰۰ |
| ۱۴۷۷ | ۷۵٬۰۰۰ |
| ۱۵۶۶ | ۶۰۰٬۰۰۰ |
| ۱۸۱۷ | ۵۰۰٬۰۰۰ |
| ۱۸۶۰ | ۷۱۵٬۰۰۰ |
| ۱۸۸۵ | ۸۷۳٬۵۷۰ |
| ۱۸۹۰ | ۸۷۴٬۰۰۰ |
| ۱۸۹۷ | ۱٬۰۵۹٬۰۰۰ |
| ۱۹۰۱ | ۹۴۲٬۹۰۰ |
| ۱۹۱۴ | ۹۰۹٬۹۷۸ |
|

 | 

| سال | جمعیت |
| --- | --- |
| ۱۹۲۷ اکتبر | ۶۸۰٬۸۵۷ |
| ۱۹۳۵ اکتبر | ۷۴۱٬۱۴۸ |
| ۱۹۴۰ اکتبر | ۷۹۳٬۹۴۹ |
| ۱۹۴۵ اکتبر | ۸۶۰٬۵۵۸ |
| ۱۹۵۰ اکتبر | ۹۸۳٬۰۴۱ |
| ۱۹۵۵ اکتبر | ۱٬۲۶۸٬۷۷۱ |
| ۱۹۶۰ اکتبر | ۱٬۴۶۶٬۵۳۵ |
| ۱۹۶۵ اکتبر | ۱٬۷۴۲٬۹۷۸ |
| ۱۹۷۰ اکتبر | ۲٬۱۳۲٬۴۰۷ |
| ۱۹۷۵ اکتبر | ۲٬۵۴۷٬۳۶۴ |
| ۱۹۸۰ اکتبر | ۲٬۷۷۲٬۷۰۸ |
| ۱۹۸۵ اکتبر | ۵٬۴۷۵٬۹۸۲ |
| ۱۹۹۰ اکتبر | ۶٬۶۲۰٬۲۴۱ |
| ۱۹۹۷ نوامبر | ۸٬۲۶۰٬۴۳۸ |
| ۲۰۰۰ اکتبر | ۸٬۸۰۳٬۴۶۸ |
| ۲۰۰۵ ژانویه | ۹٬۷۹۷٬۵۳۶ |
| ۲۰۰۶ ژانویه | ۱۰٬۰۳۴٬۸۳۰ |
| ۲۰۱۰ ژانویه | ۱۳٬۲۵۶٬۰۰۰ |

 |

مذهب
----

اکثریت قریب به اتفاق مردم در سراسر ترکیه و در استانبول، مسلمان، و به‌طور خاص اهل سنت هستند. بسیاری از سنی‌ها به دنبال مکتب حنفی از تفکر اسلامی هستند، اگر چه حدود ۱۵ درصد از اهل سنت ترکیه به ویژه کردهای شرق فرات از فقه شافعی پیروی می‌کنند. بزرگ‌ترین مذهب غیر سنی مسلمان ترکیه علویان با بیش از ۷٬۵ میلیون نفر جمعیت در ترکیه هستند که یک سوم از همه علویان ترکیه در استانبول زندگی می‌کنند.

### مساجد استانبول

مسجد سلطان احمد
شهر تاریخی استانبول مساجد باشکوهی را در دل خود جا داده‌است که ساختار آن‌ها باورها و معماری دوره‌های مختلف تاریخی را که بر این شهر حکومت می‌کردند، به نمایش می‌گذارند.

تقریباً تمام مساجد سلطنتی استانبول که به فرمان سلطان‌ها در دورهٔ حکومت عثمانی ساخته شده‌اند معماری مشترکی دارند و شامل گنبد، محراب، مناره و حیاط هستند و همچنین مجموعهٔ مسجد که آن را کلیه می‌نامند. کلیه‌ها شامل مرکزی برای مداوای بیماران بودند که آن را «دارالشفا» می‌نامیدند و همچنین حمام عمومی، کاروان‌سرا، مطبخ، مدرسه و دارالقرآن. این مراکز به اقتضای نیازهای مذهبی و فرهنگی شکل گرفته بودند.

مسجد سلیمانیه، مسجد آبی و مسجد جدید از جمله مساجد زیبای این شهر توریست پسند هستند که هر ساله با استقبال گستردهٔ گردشگران روبه‌رو می‌شوند.

#### مسجد ایاصوفیه

ایا\_صوفیه
ایاصوفیه در سال ۳۶۰ به عنوان کلیسای بزرگ ساخته شد و در طی سال‌ها دستخوش تغییراتی شد تا در تاریخ ۱۴۵۳ به دستور سلطان عثمانی به مسجد تبدیل و تا تاریخ ۱۹۳۱ مسجد باقی ماند. در سال ۱۹۳۱ به دلیل معماری غنی و تاریخی و تاریخ نهفته در بنا، ایاصوفیه به دستور آتاترک به موزه تبدیل شد.

#### مسجد سلیمانیه

همان‌طور که از نام آن برمی‌آید مسجد سلیمانیه به دستور سلطان سلیمان معروف به سلیمان محتشم و به دست معمار سلطنتی نامدار «معمار سینان» بنا شد. این مسجد بین سال‌های ۱۵۵۰ تا ۱۵۵۷ میلادی بنا شد و هنوز هم قسمت‌های زیادی از مجموعهٔ آن سالم مانده‌اند و بخش‌هایی مثل حمام ترکی سلیمانیه قابل استفاده هستند.

از قسمت‌های خاص این مسجد که برای گردشگران جذابیت بالایی دارد قبرستان مسجد است که مقبرهٔ سلطان سلیمان و همسرش خرم سلطان در آن قرار دارد. این مسجد روی تپهٔ سوم از هفت تپهٔ استانبول بنا شده و دید زیبایی از شهر را به گردشگران می‌دهد.

#### مسجد اورتاکوی

مسجد اورتاکوی
مسجدی زیباست که در قرن ۱۸ ام توسط آقا محمود، داماد وزیر بزرگ ابراهیم پاشا، تنها کمی آنطرف تر از پل بسفر بنا شد.

#### مسجد آبی

مسجد سلطان احمد که آن را به نام مسجد آبی می‌شناسند یکی از زیباترین مسجدهای استانبول است که در فصل‌های پر گردشگر، گردشگران برای بازدید از آن در صف‌های طولانی منتظر می‌مانند. مسجد آبی ترکیبی از عناصر معماری دورهٔ بیزانس و عثمانی را به نمایش می‌گذارد و نورپردازی خیره‌کنندهٔ آن در شب این مسجد را یکی از سوژه‌های پر طرفدار برای عکاسی می‌کند. مسجد سلطان احمد پس از گذشت سال‌ها یک مسجد فعال است و برای عبادت مورد استفاد قرار می‌گیرد. از شاخصه‌های این مسجد گنبد بزرگ به ارتفاع ۴۵ متر آن است که به انضمام ۴ منارهٔ آن نمای زیبایی می‌سازد. کاشی‌کاری‌های هنرمندانه، خوشنویسی‌های داخل گنبد و نقاشی‌های مسجد آبی بسیار معروف هستند.

#### مسجد جدید

مسجد جدید علی‌رغم نامی که دارد مسجدی ۴۰۰ ساله است که به دستور صفیه والده سلطان، مادر سلطان محمد سوم ساخت آن آغاز شد اما اتمام و تکمیل بنای مسجد تا ۶ والده سلطان دیگر به درازا کشید.

این مسجد میزبان ۶۶ گنبد بزرگ و کوچک است و در قسمت شاخ طلایی استانبول قرار دارد.

#### مسجد رستم پاشا

این مسجد در بین سال‌های ۱۵۶۱ الی ۱۵۶۳ به وسیله ثروت وقفی خود رستم پاشا ساخته شد. این مسجد نمونه‌ای مهم و شناخته شده از سرامیک کاری ایزنیک در استانبول می‌باشد و در واقع سرامیک کاری ایزنیک امضای معماری و تزئین عثمانی و بازگوی سیاست، تاریخ و داستان‌های دوره سلاطین عثمانی است.

#### مسجد چاملیجا

این مسجد که ساخت آن از سال ۲۰۱۳ و بدستور اردوغان در ارتفاعات محله چاملیجا در منطقه اوسکودار بخش آسیایی استانبول شروع شد و در سال ۲۰۱۹ به اتمام رسید. چاملیجا بزرگ‌ترین مسجد ترکیه بشمار می‌رود که با داشتن ۵ مناره و ۵۷ هزار و ۵۰۰ متر مربع مساحت، گنجایش ۶۳ هزار نفر را در خود دارد.

مجموعه مسجد همچنین شامل یک موزه، یک گالری هنری، یک کتابخانه، یک سالن کنفرانس برای ۱۰۰۰ نفر، ۸ کارگاه هنری و یک پارکینگ برای ۳۵۰۰ اتومبیل است

اقتصاد
------

خیابان بویوکدره
استانبول همیشه مرکز زندگی اقتصادی کشور بوده‌است که این به خاطر موقعیت اتصالی بین‌المللی راه‌های مرزی زمینی و دریایی می‌باشد. آن تقریباً ۲۰ درصد از کار صنعتی ترکیه و ۳۸ درصد از فضای کاری صنعتی ترکیه را شامل می‌شود. به‌علاوه ۵۵ درصد از تولیدات شهر ترکیه از تجارت و دادوستد و ۴۵ درصد از دادوستد کشور از عمده فروشی و ۲/۲۱ درصد تولیدات ترکیه از فراورده‌های انبوه ملی به‌دست می‌آید. ۴۰ درصد از مالیات‌های جمع‌آوری شده در ترکیه و ۵/۲۷ درصد از محصولات ملی ترکیه‌است. تا سال ۱۹۸۰، تولید ناخالص ملی (GDP) استانبول به‌طور میانگین در یک سال ۵ درصد رشد داشته‌است.

دراواخر دهه سال ۱۹۹۰ اقتصاد ترکیه و استانبول به‌طور خاص دچار دو شوک مهم و اساسی شد. اول، بحران اقتصادی آسیایی بین ژوئیه ۱۹۹۷ و شروع سال ۱۹۹۸، بحران روسیه بین اوت ۱۹۹۸ و اواسط ۱۹۹۹ اثرات منفی در تمام قسمت‌های اقتصادی داشت به خصوص در میان صادرات، بر این اساس، یک شکل‌گیری جدید و مجدد اقتصادی استانبول در شروع و اواسط ۱۹۹۹ مشاهده شد.

زمین لرزه‌ای که مرکز آن در کجاالی (Kocaeli) بود در ۱۷ اوت ۱۹۹۹، با دومین شوک بزرگ اقتصادی برای شهر از شرق بعد از بحران موجود در روسیه ترکیب شد.

بخشی از کاهش نیروی انسانی و سرمایه به علت بلای طبیعی، یک کاهش در GDP حدوداً ۲ درصدی بوده‌است. با وجود این رکود اقتصادی، اقتصاد استانبول در سال‌های اخیر بهبودی یافته‌است. امروزه استانبول مرکز صنعتی ترکیه‌است. بسیاری از نقشه‌ها و طرح‌های تولیدی اصلی در شهر متمرکز شده‌است. استانبول و ایالات اطراف آن کتان، میوه، روغن زیتون، ابریشم و تنباکو تولید می‌کنند. فراورده‌های غذایی، تولید منسوجات، محصولات روغنی، مواد لاستیکی و فلزی، چرم، مواد شیمیایی، الکترونیکی، شیشه‌ای، ماشینی، کاغذ و محصولات کاغذی و نوشیدنی‌های الکلی از تولیدات صنعتی مهم شهر می‌باشند.

چشم‌انداز اصلی دیگر از اقتصاد استانبول (Tourism) گردشگری و جهانگردی است. هزاران هتل و صنعت‌های دیگر مرتبط با جهانگردی در استانبول وجود دارد که به گردشگران و بازدیدکنندگان به‌طور حرفه‌ای خدمت می‌کنند.

کفاف صابون‌های میوه‌ای ویتامینه ترکیه شهرتی جهانی دارند.

ترابری
------

مقالهٔ اصلی: ترابری عمومی در استانبول
قطار برقی استانبول
### راه‌آهن

شهر استانبول شاهراه ارتباطی بین نواحی مختلف دنیا است و جاده‌های بین‌المللی فراوانی از آن عبور می‌کند.

ایستگاه سیرکِجی (Sirkeci)، آخرین توقف گاه یا ایستگاه برای تمام راه‌آهن‌ها در سمت اروپایی است. فقط یک مسافت طولانی روزانه پیموده می‌شود (به بخارست). دورتر از بوسفروس در ایستگاه حیدرپاشا راه‌ها چندین برابر در طی روز به آنکارا سفر می‌کنند و کمتر از مقصدهای دیگری در آناتولیا عبور می‌کنند. در حال حاضر ۲ ایستگاه وجود دارد که توسط گذرگاه بوسفروس متصل می‌شود. پروژه مارمارای سرانجام به سیستم ریلی با یک ایستگاه تبادل‌کننده متصل خواهد شد که همچنین با سیستم مترو هم در ارتباط خواهد بود.

نقشه حمل و نقل ریلی استانبول
E5, E۹۰ و آزادراه حمل و نقل و ترانزیت اروپایی (TEM) سه جاده اصلی هستند که از مرز اروپایی به ترکیه و از قسمت مرز درون‌شهری به شرق می‌رسد. آزادراه ویژه نزدیک استانبول به خوبی گسترش یافته‌است و به‌طور دائم در حال گسترش و توسعه یافتن است. آزادراه به آنکارا و ادرینه می‌رسد. همچنین ۲ شاه‌راه دور شهر وجود دارد. قدیمی تر آن E۵ نامیده می‌شود که اغلب اوقات برای ترافیک درون شهر مورد استفاده قرار می‌گیرد، در صورتی‌که اخیراً بیشتر TEM بزرگراهی است که اغلب توسط ترافیک درون‌شهری یا بین قاره‌ای استفاده می‌شود.

پل بسفر و پل سلطان محمد فاتح نسبتاً (به‌طور نسبی)، برای این ۲ بزرگراه، گذرگاه تنگه بوسفروس را فراهم می‌کنند.

### ترابری هوایی

استانبول ۲ فرودگاه بین‌المللی دارد: بزرگ‌ترین فرودگاه، فرودگاه بین‌المللی استانبول در غربی‌ترین منطقه استانبول و در نزدیکی منطقه ینی کوی و در مجاورت دریای سیاه در زمینی به وسعت ۷۶٫۵ کیلومتر واقع شده‌است و از سال ۲۰۱۸ شروع بکار کرده‌است. فرودگاه بخش آسیایی استانبول نیز، فرودگاه بین‌المللی صبیحه گوکچن در ۲۰ کیلومتری شرقی از طرف آسیایی و ۴۵ کیلومتری شرقی اروپایی مرکز شهر قرار گرفته‌است.

### مترو

متروی استانبول
متروی استانبول در سال ۱۹۸۹ تأسیس شده و هم‌اکنون دارای ۹ خط و ۷۳ ایستگاه می‌باشد که تا فرودگاه نیز امتداد پیدا کرده‌اند. همچنین متروی قدیمی و کوچک استانبول با نام تونل در سال ۱۸۷۵ با دو ایستگاه ساخته شده بوده.

### تراموا

تراموا استانبول یکی از سیستم‌های ترابری داخلی شهری در استانبول است که دارای دو خط و ۵۳ ایستگاه می‌باشد که بیشتر در مناطق فاتیح و امینونو فعالیت می‌کنند.

### کشتیرانی

قسمتی از استانبول در کشور از اهمیت بیشتری برخوردار است. بخش قدیمی در Golden Horn (شاخ طلایی) یا همان خلیج (Haliç) به‌طور عمده برای کشتیرانی خصوصی بکار گرفته می‌شود. سرویس‌های معینی به خوبی سفرهای دریایی در چند قسمت وجود دارد مانند: پیرئوس، یونان؛ دوبرونیک، کرواسی؛ ونیز، ناپل، ایتالیا؛ مارسی، فرانسه؛ حیفا، اسرائیل در دریای مدیترانه و همچنین اودسار، اوکراین در دریای سیاه.

فوتبال
------

ورزشگاه المپیک آتاترک
استانبول چند تیم فوتبال خانگی دارد، در میان این تیم‌ها، ۳ تقسیم‌بندی اصلی وجود دارد:
فنرباغچه، گالاتاسرای و بشیکتاش.

فنرباغچه از سال ۱۹۷۰ تا سال ۱۹۵۹، ۱۶ بار مسابقه ملی داشته‌است. بازی‌های خانگی باشگاه‌های ورزشی در ورزشگاه شوکرو سراج اغلو در کادیکوی انجام می‌شود. ظرفیت و گنجایش این ورزشگاه ۵۲٫۵۰۰ تماشاگر می‌باشد. کریستوف دام اولین مربی و سرپرست از طرف اتحادیه ترکیه بوده‌است که از ابتدای تابستان سال ۲۰۰۳ تا انتهای فصل
۲۰۰۶–۲۰۰۵ سرپرستی تیم را عهده‌دار بوده‌است. فنرباغچه توسط زیکو تا ماه ژوئیه سال ۲۰۰۶ سرپرستی شده‌است. بیشتر بازیکنان فنرباغچه مشهور و شناخته شده هستند، مانند استفان آپیاه، ماتیاس کژمان، و بازیکن میانی برزیلی الکساندرو دی سوزا.

* گالاتاسرای از سال ۱۹۰۵ تا سال ۱۹۵۹، ۱۶ بار مسابقه ملی داشته‌است و برنده جام یوفا و سوپر جام یوفا در سال ۲۰۰۰ بوده‌است. آن‌ها در ورزشگاه عالی ترک تلکام آرنا تلکام بازی می‌کنند که ۵۲٫۶۵۲ نیمکت و صندلی گنجایش دارد.
* بشیکتاش قدیمی‌ترین انجمن و اتحادیه ورزش‌های ترکیه است (۱۹۰۳) که ۱۲ مسابقه ملی داشته‌است. بشیکتاش به‌طور مجموع شامل فدراسیون ترکیه‌است که برای ۲ فصل در سال‌های ۱۹۵۷ و ۱۹۵۸ بازی کرده‌است. بشیکتاش در هر دو سال برنده شد. بازی‌های خانگی در ورزشگاه اینونو برگزار می‌گردد. این ورزشگاه ۳۲٫۰۰۰ نفر ظرفیت دارد.

ایستانبول سپور چهارمین باشگاه ورزشی بزرگ استانبول می‌باشد (۱۹۲۶). در حال حاضر در دومین بخش بازی می‌کند. با اینکه در نام او استانبول وجود دارد، این تیم طرفداران زیادی در استانبول ندارد درست برخلاف فنرباغچه، گالاتاسرای و بشیکتاش. بازی‌های خانگی این تیم در ورزشگاه گونگورن برگزار می‌شود. این ورزشگاه ۱۰٫۵۰۰ نفر ظرفیت دارد.

شهرهای خواهرخوانده
------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * ایران-تبریز
* ایران-اصفهان
* قزاقستان-آلماتی
* اردن-امان
* آذربایجان-باکو
* اسپانیا-بارسلونا
* آلمان-برلین
* مجارستان-بوداپست
* آرژانتین-بوینس آیرس
* کره جنوبی-بوسان
* مصر-قاهره
* ونزوئلا-کاراکاس
* بنگلادش-چیتاگونگ
* آلمان-کلن
* رومانی-کنستانتا
 | * امارات متحده عربی-دبی
* آلبانی-دورس
* ایتالیا-فلورانس
* سوئد-استکهلم
* فرانسه-استراسبورگ
* گرجستان-تفلیس
* ایتالیا-ونیز
* لهستان-ورشو
* -جمهوری خلق چین-جی آن
* کوبا-هاوانا
* ایالات متحده-هوستون
* اندونزی-جاکارتا
* مالزی-جوهر بهرو
* افغانستان-کابل
* روسیه-کازان
 | * سودان-خارطوم
* پاکستان-لاهور
* ترکمنستان-مرو
* اوکراین-اودسا
* قرقیزستان-اوش
* بلغارستان-پلاودیف
* جمهوری چک-پراگ
* مراکش-رباط
* برزیل-ریو دوژانیرو
* بوسنی و هرزگوین-سارایوو
* ازبکستان-سمرقند
* چین-شانگهای
* ژاپن-شیمونوساکی
* مقدونیه-اسکوپیه
* روسیه-سن پترزبورگ
 |

مسجدهای تاریخی استانبول
-----------------------

* ایاصوفیه که پیش از جمهوریت مسجد ایاصوفیه بوده‌است.
* مسجد سلطان احمد یا مسجد آبی.
* مسجد فاتح
* مسجد سلیمانیه
* مسجد بایزید

استانبولی‌های سرشناس
--------------------

* اورهان پاموک
* بولنت اجویت
* تانسو چیلر
* رجب طیب اردوغان
* عزیز نسین
* ابراهیم متفرقه

تعدادی از جاذبه‌های گردشگری استانبول
------------------------------------

* موزه ایاصوفیا
* کاخ دلمه‌باغچه
* مسجد سلطان احمد
* برج دختر
* مینیاترک
* تنگه بسفر
* روملی حصار
* یدی کوله (هفت برج)
* برج گالاتا
* کاخ توپکاپی
* کاخ بیلر بی
* کاخ چراغان
* کاخ دلمه‌باغچه
* تپه‌های چاملیجا (بام استانبول)
* برج چاملیجا
* جزیره بیوک آدا (یا پرنسس)
* موزه هنرهای اسلامی ترکیه
* موزه باستان‌شناسی استانبول
* موزه فرش ترکیه
* بازار بزرگ استانبول (کاپالی چارشی)
* میسیر چارشیسی (بازار ادویه)
* موزه موزاییک واقع در بازار پشت ایاصوفیه
* پارک آبی آکوا دلفین استانبول

امنیت در شهر استانبول
---------------------

بخش عمده درآمد کشور ترکیه از صنعت گردشگری و توریست است و همین موضوع باعث شده شرایط مناسبی برای توریست‌ها از جهت امنیت و امکانات فراهم گردد.

برقراری امنیت در شهرهای توریستی یکی از بزرگ‌ترین چالشهای هر کشوری است که ترکیه نیز توانسته در این مورد موفقیت نسبی داشته باشد. البته حوادث تروریستی چند سال اخیر کمی گردشگران را نگران کرده اما تأثیر بلندمدت در میزان گردشگران این شهر نداشته‌است.

نگارخانه
--------

* چشم‌انداز شاخ زرینچشم‌انداز شاخ زرین
* مسجد سلطان احمدمسجد سلطان احمد
* مسجد ایاصوفیهمسجد ایاصوفیه
* مسجد دولمه‌باغچهمسجد دولمه‌باغچه
* تنگه بسفر از روی پل بسفرتنگه بسفر از روی پل بسفر
* نمایی از بیوک آدا (یکی از جزایر استانبول)نمایی از بیوک آدا (یکی از جزایر استانبول)
* کاخ دلمه‌باغچهکاخ دلمه‌باغچه
* کاخ توپ‌قاپیکاخ توپ‌قاپی
* دروازه همایون کاخ توپ‌قاپیدروازه همایون کاخ توپ‌قاپی
* دانشگاه بغازیچی (بسفر)دانشگاه بغازیچی (بسفر)
* نمایی از مرغ دریایی؛ که در پس‌زمینه آن جزیره بورگازآدا دیده می‌شود.نمایی از مرغ دریایی؛ که در پس‌زمینه آن جزیره بورگازآدا دیده می‌شود.
* نمایی از برج دختر در یک جزیره دور از ساحل آسیایی در ورودی جنوبی تنگه بسفر در استانبولنمایی از برج دختر در یک جزیره دور از ساحل آسیایی در ورودی جنوبی تنگه بسفر در استانبول

یادداشت‌ها
----------

1. ↑  Where governor's office is located.

منابع
-----

1. ↑  "The Results of Address Based Population Registration System, 2018". Turkish Statistical Institute. 1 February 2019. Retrieved 1 February 2019.
2. ↑  "Gross Domestic Product by Provinces 2017". *Turkstat.gov.tr*.
3. ↑  "Gross Domestic Product (GDP)". *Turkstat.gov.tr*.
4. ↑  According to the Turkstat.gov.tr:  
-> US$ / TL = 3.648 (2017)  
-> Turkey = 3,106.537 billion TL (GDP Nominal)  
-> İstanbul = 970.189 billion TL (GDP Nominal)  
-> İstanbul = 65,410 TL (GDP Nominal per capita)
5. ↑  "Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab". *hdi.globaldatalab.org*.
6. ↑  «List of cities proper by population». 11 Ağustos 2008. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در 19 Ağustos 2008. تاریخ وارد شده در `|تاریخ انتشار=،|تاریخ بایگانی=` را بررسی کنید (کمک)
7. ↑  PricewaterhouseCoopers: U.K. Economic Outlook and Global City GDP Ranking 2005-2020 Full Report بایگانی‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine (PDF)
8. ↑  Geographic International System Data Center
9. ↑  Wells, John C. (2008). *Longman Pronunciation Dictionary* (سومین ed.). Longman. ISBN 978-1-4058-8118-0.
10. ↑  الگو:Cite RDPCE
11. ↑  Judith Herrin (28 September 2009). *Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire*. Princeton University Press. p. 5. ISBN 978-0-691-14369-9. OCLC 1091569907.
12. ↑  "Istanbul". *Encyclopædia Britannica*. 3 October 2023.
13. ↑  Mango, Cyril (1991). "Constantinople". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. pp. 508–512. ISBN 0-19-504652-8.
14. ↑  Necdet Sakaoğlu (1993/94a): "İstanbul'un adları" ["The names of Istanbul"]. In: *Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi*, ed. Türkiye Kültür Bakanlığı, Istanbul.
15. ↑  Rainsford, Sarah (10 January 2009). "Istanbul's ancient past unearthed". *www.bbc.com*. BBC. Retrieved 29 May 2021.
16. ↑  Algan, O.; Yalçın, M.N.K.; Özdoğan, M.; Yılmaz, Y.C.; Sarı, E.; Kırcı-Elmas, E.; Yılmaz, İ.; Bulkan, Ö.; Ongan, D.; Gazioğlu, C.; Nazik, A.; Polat, M.A.; Meriç, E. (2011). "Holocene coastal change in the ancient harbor of Yenikapı–İstanbul and its impact on cultural history". *Quaternary Research*. **76** (1): 30. Bibcode:2011QuRes..76...30A. doi:10.1016/j.yqres.2011.04.002. S2CID 129280217.
17. ↑  Rainsford, Sarah (10 January 2009). "Istanbul's ancient past unearthed". *www.bbc.com*. BBC. Retrieved 29 May 2021.
18. ↑  "Bu keşif tarihi değiştirir". *hurriyet.com.tr*. 3 October 2008.
19. ↑  "Marmaray kazılarında tarih gün ışığına çıktı". *fotogaleri.hurriyet.com.tr*.
20. 1 2  Mustafa Mohamed Karadaghi (1995). *Handbook of Kurdish Human Rights Watch, Inc: A Non-profit Humanitarian Organization*. UN.
21. 1 2  Tirman, John (1997). *Spoils of War: The Human Cost of America's Arms Trade*. Free Press. ISBN 978-0-684-82726-1.
22. ↑  نبرد بی‌پایان؛ مبارزه ترکیه با کردها (پیوند پایدار)
23. ↑
24. ↑  ERM Group (Germany and UK) and ELC-Group (Istanbul) (January 2011). "Volume I: Non Technical Summary (NTS)" (PDF). *Eurasia Tunnel Environmental and Social Impact Assessment*. The European Investment Bank. Retrieved 4 July 2012.
25. ↑  Letsch, Constanze (8 June 2012). "Plan for New Bosphorus Bridge Sparks Row Over Future of Istanbul". *The Guardian*. Retrieved 4 July 2012.
26. ↑  "Haydarpasa Train Station". Emporis. Archived from the original on 23 October 2012. Retrieved 3 April 2012.
27. ↑  Head, Jonathan (16 February 2010). "Iraq – Turkey railway link re-opens". BBC. Retrieved 3 April 2012.
28. ↑  "Transports to Middle-Eastern Countries". Turkish National Railways. Archived from the original on 15 April 2012. Retrieved 3 April 2012.
29. ↑  "Last flight leaves Ataturk as Istanbul switches airports". *Reuters*. 6 April 2019.
30. ↑  "Turkish Airlines relocates to new Istanbul Airport". ATWOnline. 5 April 2019.
31. ↑  "Turkish Airlines is switching to a new Istanbul airport – all in 45 hours". *Guardian*. 6 April 2019. Retrieved 13 April 2019. The opening date has been pushed back three times, but authorities insist that the main terminal building and two runways will be fully operational by Sunday, in what critics say it is a rushed and dangerous attempt to stay on schedule.
32. ↑  Ay, Hasan. "Havalimanı değil zafer anıtı". *sabah.com.tr*. Sabah. Retrieved 8 June 2014.
33. ↑  "2008/09: Pitmen strike gold in Istanbul". The Union of European Football Associations. 20 May 2009. Archived from the original on 17 September 2013. Retrieved 10 April 2012.
34. ↑  Aktaş, İsmail (14 March 2012). "Aşçıoğlu Sues Partners in Joint Project Over Ali Sami Yen Land". *Hürriyet Daily News*. Retrieved 3 July 2012.

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***استانبول*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
استانبول ***دارد.*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ استانبول موجود است. |

| * ن
* ب
* و
 شهرهای اصلی ترکیهمنبع |
| --- |
|  | رتبه | نام شهر | استان | جمعیت | رتبه | نام شهر | استان | جمعیت |
| استانبولاستانبول
آنکاراآنکارا | ۱ | **استانبول** | استانبول | ۱۴٬۸۰۴٬۰۰۰ | ۱۱ | **مرسین** | مرسین | ۱٬۰۰۵٬۴۵۵ |
| ۲ | **آنکارا** | آنکارا | ۴٬۸۷۱٬۸۸۴ | ۱۲ | **شانلی‌اورفه** | شانلی‌اورفه | ۹۲۱٬۹۷۸ |
| ۳ | **ازمیر** | ازمیر | ۲٬۹۳۸٬۵۴۶ | ۱۳ | **اسکی‌شهر** | اسکی‌شهر | ۷۵۲٬۶۳۰ |
| ۴ | **بورسا** | بورسا | ۲٬۰۷۴٬۷۹۹ | ۱۴ | **دنیزلی** | دنیزلی | ۶۳۸٬۹۸۹ |
| ۵ | **آدانا** | آدانا | ۱٬۷۵۳٬۳۳۷ | ۱۵ | **قهرمان‌مرعش** | قهرمان‌مرعش | ۶۳۲٬۴۸۷ |
| ۶ | **غازی عینتاب** | غازی‌ عینتاب | ۱٬۶۶۳٬۲۷۳ | ۱۶ | **صامسون** | صامسون | ۶۵۲٬۴۱۰ |
| ۷ | **آنتالیا** | آنتالیا | ۱٬۳۱۱٬۴۷۱ | ۱۷ | **ملطیه** | ملطیه | ۶۱۸٬۸۳۱ |
| ۸ | **قونیه** | قونیه | ۱٬۱۳۰٬۲۲۲ | ۱۸ | **ازمیت** | قوجاایلی | ۵۷۰٬۰۷۷ |
| ۹ | **قیصریه** | قیصریه | ۱٬۱۲۳٬۶۱۱ | ۱۹ | **آداپازاری** | سقاریه | ۴۹۲٬۰۲۷ |
| ۱۰ | **دیاربکر** | دیاربکر | ۱٬۰۴۷٬۲۸۶ | ۲۰ | **ارزروم** | ارزروم | ۴۲۲٬۳۸۹ |

| * ن
* ب
* و
پایتخت فرهنگی اروپا |
| --- |
| 
۱۹۸۵
آتن
۱۹۸۶
فلورانس
۱۹۸۷
آمستردام
۱۹۸۸
برلین غربی برلین
۱۹۸۹
پاریس
۱۹۹۰
گلاسگو
۱۹۹۱
دوبلین
۱۹۹۲
مادرید
۱۹۹۳
آنتورپ
۱۹۹۴
لیسبون
۱۹۹۵
لوکزامبورگ
۱۹۹۶
کپنهاگ
۱۹۹۷
سالونیک
۱۹۹۸
استکهلم
۱۹۹۹
وایمار
۲۰۰۰
ریکیاویک
برگن
هلسینکی
بروکسل
پراگ
کراکوف
سانتیاگو د کمپوستلا
اوینیون
بولونیا
۲۰۰۱
رتردام
پورتو
۲۰۰۲
بروخه
سالامانکا
۲۰۰۳
گراتس
پلوودیو
۲۰۰۴
جنوا
لیل
۲۰۰۵
کورک
۲۰۰۶
پاتراس
۲۰۰۷
لوکزامبورگ و Greater Region
سیبیو
۲۰۰۸
لیورپول
استاوانگر
۲۰۰۹
لینتس
ویلنیوس
۲۰۱۰
Ruhr
استانبول
پچ
۲۰۱۱
تورکو
تالین
۲۰۱۲
ماریبور
گویمارائس
۲۰۱۳
کوشیتسه
مارسی
۲۰۱۴
اومئو
ریگا
۲۰۱۵
مون
پلزن
۲۰۱۶
سن سباستین
وروتسواف
۲۰۱۷
آرهوس
پافوس
۲۰۱۸
والتا
لیوواردن
۲۰۱۹
پلوودیو
ماترا
۲۰۲۰
رییکا
گالوی
 |

| * ن
* ب
* و
پنجاه کلان‌شهر پرجمعیت جهان |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 
1. ژاپن توکیو–یوکوهاما (کیهین)
2. اندونزی جاکارتا (جابودتابک)
3. هند دهلی
4. فیلیپین مانیل (کلانشهر مانیل)
5. کره جنوبی سئول–اینچئون (سودوگ‌وون)
6. چین شانگهای
7. هند بمبئی
8. ایالات متحده آمریکا نیویورک
9. چین پکن
10. برزیل سائو پائولو

 | 
11. مکزیک مکزیکو سیتی
12. چین گوانگ‌ژو–فوشان (گوانگ‌فو)
13. چین شنژن
14. بنگلادش داکا
15. ژاپن اوساکا–کوبه–کیوتو (کیهان‌شین)
16. نیجریه لاگوس
17. مصر قاهره بزرگ
18. روسیه مسکو
19. تایلند بانکوک
20. ایالات متحده آمریکا لس آنجلس

 | 
21. آرژانتین بوئنوس آیرس
22. پاکستان کراچی
23. هند کلکته
24. ترکیه استانبول
25. ایران تهران
26. چین تیانجین
27. جمهوری دموکراتیک کنگو کینشاسا
28. برزیل ریو دو ژانیرو
29. چین چنگدو
30. پرو لیما

 | 
31. پاکستان لاهور
32. فرانسه پاریس
33. هند بنگلور
34. ویتنام هوشی‌مین
35. بریتانیا لندن
36. هند چنای
37. ژاپن ناگویا (چوکیو)
38. کلمبیا بوگوتا
39. هند حیدرآباد
40. ایالات متحده آمریکا شیکاگو

 | 
41. آفریقای جنوبی ژوهانسبورگ–ایست رند
42. چین چونگ‌کینگ
43. تایوان تایپه-کیلانگ (کلان‌شهر تایپه)
44. چین دونگوان
45. ویتنام هانوی
46. چین شن‌یانگ
47. چین ووهان
48. هند احمدآباد
49. نیجریه اونیتشا
50. مالزی کوالالامپور (دره کلانگ)

 |

 |

| * ن
* ب
* و
زیست‌گاه‌های باستانی در ترکیه |
| --- |
| اژه | 
* آخایون لیمن
* آدرامیتیون
* آلاباندا
* آیرای
* آیزانوی
* آیگای
* آلمورا
* آلیندا
* آلیانوی
* آمنیستا
* آموران
* آموزون
* آموس
* آموناندا
* آنینتون
* آننائیا
* Antioch on the Maeander
* Apamea in Phrygia
* آفرودیسیاس
* Apollonia in Mysia
* Atarneus
* Bargylia
* Beycesultan
* Blaundus
* Caloe
* Caryanda
* Celaenae
* Ceramus
* Colophon
* Claros
* Cyme
* دیدیما
* دوکیمیون
* افسوس
* Erythrae
* Eucarpia
* Euromus
* Gambrion
* گرینیون
* هالیکارناس
* هیراپولیس
* Iasos
* Karmylissos
* Kaunos
* کلازومن
* کنیدوس
* لابرائوندا
* Laodicea on the Lycus
* Latmus
* Lebedus
* Leucae
* Limantepe
* مانیسا
* Magnesia on the Maeander
* Metropolis
* ملط
* Myndus
* Myriandrus
* Myrina
* Myus
* Notion
* نیسا
* Oenoanda
* Pepuza
* پرگامون
* Perperene
* فوکایا
* Pinara
* Pitane
* پریه‌نه
* سارد
* سمورنا
* Stratonicea in Lydia
* Stratonicea in Caria
* Temnos
* Teos
* Tymion

 |
| دریای سیاه | 
* Alaca Höyük
* Comana in the Pontus
* Euchaita
* خاتوشا
* Heraclea Pontica
* Hüseyindede Tepe
* Ibora
* لادیک
* Nerik
* Nicopolis
* Pompeiopolis
* Salatiwara
* Samuha
* Sapinuwa
* Tripolis
* Yazılıkaya
* Zaliche

 |
| آناتولی مرکزی | 
* Alishar Hüyük
* Binbirkilise
* چاتال‌هویوک
* Cotenna
* Derbe
* دورولائوم
* Eudocia
* Eudocia
* گردیوم
* Heraclea Cybistra
* Irenopolis
* Kaman-Kalehöyük
* Kerkenes
* Kültepe (Kanesh)

 |
| آناتولی شرقی | 
* Altıntepe
* آنی
* Cafer Höyük
* Melid
* Sugunia
* توشپا

 |
| مرمره | 
* Achilleion
* Aegospotami
* Ainos
* Alexandria Troas
* آپامیا مورلیا
* Apollonia on the Rhyndax
* Apros
* اسوس
* بیزانتیوم
* داسکیلیون
* Cardia
* Cebrene
* خلقیدون
* Charax
* کیوس (شهر باستانی)
* سیزیک
* Drusipara
* Faustinopolis
* Germanicopolis
* Lamponeia
* لامپساکوس
* استانبول
* Lysimachia
* Marpessos
* Neandreia
* نیکومدیا
* Orestias
* مرمره ارغلیسی
* Sestos
* Sigeion
* Skepsis
* تروآ (حصارلیک)

 |
| مدیترانه | 
* Acalissus
* Acarassus
* Alalakh
* Amelas
* Anazarbus
* Andriaca
* Antigonia
* الیمپوس
* انطاکیه
* Antioch of Pisidia
* Antiochia Lamotis
* Antioch on the Cragus
* Antioch on the Pyramis
* Antiphellus
* Aperlae
* Aphrodisias of Cilicia
* Araxa
* Ariassos
* Arneae
* Arsinoe
* Arycanda
* آسپندوس
* Bab al-Hawa Border Crossing
* Balbura
* Bubon
* Calynda
* Carallia
* Carmylessus
* بی‌شهر
* Cestrus
* Choma
* Cibyra Mikra
* Comama
* کومانا (کاپادوکیه)
* Comba
* آلانیا
* Corycus (Kızkalesi)|
* Corydala
* Cremna
* Cyaneae
* Cyrrhus
* Dalisandus in Isauria
* Dalisandus in Pamphylia
* Dias
* Domuztepe
* Elaiussa Sebaste
* Epiphania
* Erymna
* Etenna
* Eudocia
* Eudocias
* Gagae
* Gözlükule
* Hacilar
* Idebessos
* Irenopolis
* Isba
* Issus
* Kandyba
* Karakabaklı
* Karatepe
* Kibyra
* Lebessus
* Limyra
* Lyrbe
* Magydus
* Mallus
* Mamure Castle
* Mastaura
* Meloë
* Mezgitkale
* موپسوئست
* میرا (ترکیه)
* Nisa
* Olba
* Öküzlü
* Orokenda
* Patara
* پرگا
* Phaselis
* Phellus
* Podalia
* Rhodiapolis
* آرسوز
* Sagalassos
* Seleucia in Pamphylia
* Seleucia Pieria
* Seleucia Sidera
* Selge
* سیده
* Sidyma
* Sillyon
* Simena
* Sinda
* Soli
* Sozopolis
* Syedra
* Tapureli
* Tell Tayinat
* ترمسوس
* Tlos
* Trebenna
* زانتوس
* Yanıkhan
* Yumuktepe

 |
| آناتولی جنوب شرق | 
* Antioch in the Taurus
* Antioch in Mesopotamia
* Apamea on the Euphrates
* کارکمیش
* Urshu
* Khashshum
* چایونو
* قلعه دارا
* رها
* تپه گوبکلی
* حران
* Kussara
* Nevalı Çori
* ساکچاگوزه
* تپه زنجیرلی
* شمش‌شاد
* Sareisa
* Seleucia at the Zeugma
* Sultantepe
* Tille
* Tushhan
* زیوگما

 |

| * ن
* ب
* و
پایتخت ورزشی اروپا |
| --- |
| 
* ۲۰۰۱ مادرید
* ۲۰۰۲ استکهلم
* ۲۰۰۳ گلاسگو
* ۲۰۰۴ آلیکانته
* ۲۰۰۵ روتردام
* ۲۰۰۶ کپنهاگ
* ۲۰۰۷ اشتوتگارت
* ۲۰۰۸ ورشو
* ۲۰۰۹ میلان
* ۲۰۱۰ دوبلین
* ۲۰۱۱ والنسیا
* ۲۰۱۲ استانبول
* ۲۰۱۳ آنتورپ
* ۲۰۱۴ کاردیف
* ۲۰۱۵ تورین
* ۲۰۱۶ پراگ
* ۲۰۱۷ مارسی
* ۲۰۱۸ صوفیه
* ۲۰۱۹ بوداپست
* ۲۰۲۰ مالاگا

 |