آربی.۱۶۸ اسپی متعلق به جنگندهُ اف-۴کی فانتوم
**رولز-رویس اسپی** (به انگلیسی: Rolls-Royce Spey) (نامگذاری شرکتی: **آربی.۱۶۳** و **آربی.۱۶۸** و **آربی.۱۸۳**) موتور توربوفن با ضریب کنارگذاری پایین است که به وسیلهٔ شرکت رولز-رویس طراحی و ساخته شد و برای ۴۰ سال به‌طور گسترده‌ای به کار گرفته می‌شد. این موتور در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ در اصل برای جت‌های مسافربری طراحی شد، ولی طرح آن برای انواع موتورهای هواپیماهای نظامی و سپس برای ساخت موتور توربوشفت کشتیها با نام مارین اسپی به کار گرفته شد. یک نسخه تحت لیسانس آن به وسیله شرکت زیان ایرو-انجین ساخته می‌شود که دبلیواس-۹ کین لینگ نام دارد. ورژن‌های مدل پایه که در هوانوردی کاربرد داشته‌اند تاکنون بیش از ۵۰ میلیون ساعت پرواز داشته‌اند.

طراحی و ساخت
------------

قسمت پس‌سوز یک آربی.۱۶۸
در سال ۱۹۵۴ رولز-رویس نخستین موتور کنارگذار تجاری با نام رولز-رویس کانوی را معرفی کرد. این موتور برای هواگردهای کوچک‌تر مانند سود کاراول، بی‌ای‌سی یک-یازده و هاوکر سیدلی تریدنت که در مرحلهٔ طراحی بودند زیادی بزرگ بود. از این رو رولز آغاز به کار بر روی یک موتور کوچکتر، ولی از جنبه‌های دیگر کاملاً مشابه نمود و نام آن را آربی.۱۶۳ گذاشت. این موتور دارای یک سیستم توربینی دوقرقره‌ای و فن کوچک با ضریب کنارگذاری تقریبی ۰/۶۴:۱ بود. نخستین ورژن‌های این موتور در سال ۱۹۶۴ به خدمت گرفته شد که در هواپیماهای یک-یازده و تریدنت به کار برده شد. ورژن‌های نیرومندتر دیگر این موتور در همین دهه به خدمت گرفته شدند، ولی سیر تکاملی آن در اواخر دههٔ ۱۹۶۰ به خاطر معرفی موتورهای با ضریب کنارگذاری بالاتر که سوخت کمتری مصرف می‌کردند به پایان رسید. شرکت‌های هواپیمایی که از این موتور استفاده می‌کردند تا اواخر دههٔ ۱۹۸۰ به بهره‌برداری از آن ادامه دادند و در این دهه اعمال محدودیت‌های صوتی در فرودگاه‌های اروپا آن‌ها را وادار نمود که این موتور را ار رده خارج کنند.

سازگارسازی برای بوکانیر
-----------------------

در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ اتحاد شوروی آغاز به ساخت سری‌های جدیدی از ناوهای بزرگ نمود که نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا را در معرض خطر قرار می‌داد. پس از بررسی این مسئله نیروی دریایی بریتانیا تصمیم گرفت به جای این که در پاسخ ناوهای جدید بسازد، هواپیماهای تهاجمی جدیدی با کارآیی لازم و دارای توانایی حمله موفقیت‌آمیز به ناوگان شوروی تولید کند. طرحی که برنده شد بلکبرن بوکانییر بود. در این طرح تکیه بر کارآیی بالا در ارتفاع پایین برای پنهان ماندن از دید رادار دشمن بود. پرواز در ارتفاع پایین و در هوای متراکم تر نیاز به سوخت بیشتری دارد. مخلوط هوا و سوخت در موتور جت باید با یک نسبت مناسب باشد تا به درستی بسوزد و هوای بیشتر نیاز به سوخت بیشتر دارد و این مسئله در هواپیمایی مانند بوکانیر مشکل جدی ایجاد می‌کرد و باعث می‌شد که برد این هواپیما بسیار کوتاه باشد، مگر این که موتورهای آن برای پرواز در ارتفاع پایین بهینه‌سازی می‌شدند. ورژن‌های اولیه بوکانیر دارای موتور دهاویلند جایرن جونیور بود که کم توانی آن‌ها خطرآفرین بود. رولز-رویس این مسئله را با ارائه ورژن نطامی اسپی با نام آربی.۱۶۸ حل کرد و بوکانیر با موتور اسپی معرفی شد و تا میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰ مشغول خدمت بود. اسپی آن قدر در این زمینه موفق بود که در ایالات متحدهٔ آمریکا زیر لایسنس شرکت رولز-رویس با نام تی اف۴۱ و اف۱۱۳ ساخته شد و در تعدادی از هواپیماهای بریتانیایی و آمریکایی به کار گرفته شد.

ایمنی رولز-رویس اسپی
--------------------

اسپی در مدت زمان خدمت خود رکورد ایمن قابل توجهی از خود بر جای گذاشت، ولی به تدریج به خاطر نیاز صنعت هواپیماسازی به موتورهایی با نیروی رانش بیشتر اسپی از رده خارج شد و همین امر سبب شد که رولز موتور جدیدتری با یک فن بسیار بزرگتر تولید کند که رولز-رویس تی نام گرفت.

منابع
-----

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Rolls-Royce Spey». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.

| * ن
* ب
* و
موتورهای هواگرد رولز-رویس لیمیتد |
| --- |
| موتورهای پیستونی | 

|  |  |
| --- | --- |
| بر اساس نام: | 
* رولز-رویس بازارد
* رولز-رویس کوندور
* رولز-رویس کرکی
* رولز-رویس ایگل
* رولز-رویس ایگل ۱۶
* رولز-رویس ایگل (۱۹۴۴)
* رولز-رویس اکس
* رولز-رویس فالکون
* رولز-رویس گشاوک
* رولز-رویس گریفون
* رولز-رویس هاوک
* رولز-رویس کسترل
* رولز-رویس مرلین
* رولز-رویس پناین
* رولز-رویس پرگرین
* رولز-رویس آر
* رولز-رویس والتور

 |
| بر اساس شرکت تولیدکننده: | 
* رولز-رویس مرلین
* رولز-رویس بازارد
* رولز-رویس کوندور
* رولز-رویس کسترل
* رولز-رویس آر

 |

 |
| توربوجت | 
* رولز-رویس اون
* رولز-رویس درونت
* رولز-رویس نن
* رولز-رویس الیمپوس
* رولز-رویس/سنکما الیمپوس ۵۹۳
* رولز-رویس آربی۱۰۶
* رولز-رویس آربی۱۰۸
* رولز-رویس آربی۱۴۵
* رولز-رویس آربی۱۶۲
* RB176
* رولز-رویس سوار
* رولز-رویس آربی.۴۴ تی
* رولز-رویس آربی۱۰۶
* آرمسترانگ سیدلی ویپر
* رولز-رویس ولاند

 |
| توربوفن | 
* Adour
* رولز-رویس کانوی
* رولز-رویس/سنکما ام۴۵اچ
* رولز-رویس مدوی
* رولز-رویس پگاسوس
* رولز-رویس/ام‌ای‌ان توربو آربی۱۵۳
* الیسن تی اف۴۱
* رولز-رویس آربی۱۶۲
* رولز-رویس آربی۲۱۱
* رولز-رویس/ام‌ای‌ان توربو آربی۱۹۳
* RB199
* RB202
* رولز-رویس آربی۲۱۱
* RB220
* رولز-رویس آربی۲۱۱
* رولز-رویس اسپی
* رولز-رویس آربی.۲۰۳ ترنت

 |
| توربوپراپ/توربوشفت | 
* رولز-رویس کلید
* رولز-رویس دارت
* رولز-رویس جم
* رولز-رویس گنوم
* بریستول سیدلی نیمباس
* رولز-رویس آربی.۵۰ ترنت
* Tweed
* رولز-رویس تین

 |
| تولیدات رولز-رویس بارنولدسویک (RB) | 
* رولز-رویس ولاند
* رولز-رویس درونت
* رولز-رویس کلید
* رولز-رویس نن
* رولز-رویس آربی.۴۴ تی
* رولز-رویس آربی.۵۰ ترنت
* رولز-رویس دارت
* رولز-رویس کانوی
* رولز-رویس سوار
* رولز-رویس سوار
* رولز-رویس آربی۱۰۶
* رولز-رویس آربی۱۰۸
* رولز-رویس تین
* رولز-رویس مدوی
* رولز-رویس مدوی
* رولز-رویس مدوی
* رولز-رویس آربی۱۴۵
* رولز-رویس اون
* رولز-رویس/ام‌ای‌ان توربو آربی۱۵۳
* رولز-رویس آربی۱۶۲
* رولز-رویس اسپی
* رولز-رویس اسپی
* الیسن تی اف۴۱
* RB172
* رولز-رویس مدوی
* رولز-رویس آربی۱۶۲
* RB176
* رولز-رویس مدوی
* رولز-رویس آربی۲۱۱
* رولز-رویس آربی۱۶۲
* رولز-رویس/ام‌ای‌ان توربو آربی۱۹۳
* RB199
* RB202
* رولز-رویس آربی.۲۰۳ ترنت
* رولز-رویس آربی۲۱۱
* RB220
* رولز-رویس آربی۲۱۱
* رولز-رویس/سنکما ام۴۵اچ
* رولز-رویس پگاسوس

 |