**آقازاده** یا انگل اجتماعی اصطلاحی است برای اشاره به خویشاوندسالاری در ایران که افرادی در کشور ایران به وسیلهٔ رانت و سوءاستفاده از نفوذ و قدرت پدر یا مادر یا اقوام نزدیک‌شان شروع به فعالیت‌های اقتصادی یا سیاسی می‌نمایند و با زحمت کم، قدرت و ثروت بسیار زیادی کسب می‌کنند و این موفقیت را مدیونِ این نسبتِ خانوادگی و نزدیکی به *حلقهٔ قدرت* هستند.

ژنِ خوب
-------

**ژنِ خوب** اصطلاحی است معادل با آقازاده و اشاره به سوء استفاده مقامات سیاسی و حکومتیِ جمهوری اسلامی ایران از «قدرت» برای بهره‌وری شخصی و خصوصاً به‌دست آوردن پُست و مقام برای فرزندان و نزدیکانشان دارد.

### تاریخچهٔ ژنِ خوب

اعتراض به رانت خانوادگی در ایران سابقه طولانی دارد و فرزندان مسئولان که از امتیازات خاص برخوردارند، غالباً با عنوان *آقازاده* خطاب می‌شوند. اما عبارت «ژن خوب» با کاربرد همگانی‌شده آن را اولین بار *حمیدرضا عارف* -پسر بزرگ محمدرضا عارف- در برنامهٔ اینترنتی «خیلی محرمانه» به کار برد. جاییکه پس از توضیح در مورد موفقیت‌های اقتصادی خود در حوزه علم، اقتصاد، ورزش و فرهنگ اشاره کرد:

> «*بالاخره این خون می‌آید و می‌رسد، همینطوری کسی نمی‌تواند ادعا کند اصل و نسب دارد. افتخار می‌کنم این توانایی‌ها از دوتا ژن خوب آمده*».
> 
> 

یکسال بعد از انتشار این برنامه اینترنتی، در سال ۱۳۹۶، بخشی از مصاحبه او در فضای مجازی و محافل خبری و رسانه‌ای ایران به شدت فراگیر و محل بحث‌های دامنه‌دار در سوء استفاده اهالی قدرت در ایران شد.

### واکنش‌های اجتماعی

صحبت از پدیدهٔ *آقازاده* و *ژنِ خوب* و اعتراض ذاتیِ نهفته در آن به فساد در قدرت، به یک پدیده اجتماعی در ایران تبدیل شد. پدیده «ژن خوب» مصداق واضحی از تعارض منافع در بین مسئولان ایرانی است که بین منافع کشور و منافع خانوادگی، دومی را انتخاب کرده‌اند. از سوی دیگر اعتراضی به دید برتری نژادی‌ای دارد که نزدیکانِ مسئولان نسبت به خود دارند، درحالی‌که جامعه، پیشرفت‌های سریع مادی آنها را حاصل ارتباطاتِ ویژه و در پیِ فساد می‌داند.

تعریف
-----

ژن خوب، در کشورهای مختلف عموماً با واژه «سیاست خانوادگی» یا «Family Politics» به حضور افراد یک خانواده در مناصب انتخابی و انتصابی یک کشور گفته می‌شود. نمونه‌های بسیار متعددی از خانواده‌های سیاسی و سیاست خانوادگی در همه کشورهای جهان وجود دارد. شاید انتظار این باشد که این نوع از سیاست و حضور یک خانواده در منصب قدرت بیشتر در کشورهای توسعه نیافته یا غیردموکراتیک اتفاق بیفتد اما شواهد مختلف نشان می‌دهد که رابطه مشخصی میان این دو برقرار نیست. به‌طوری که برعکس پیش‌بینی‌های اولیه بیشترین میزان سیاست خانوادگی در آمریکا و انگلیس مشاهده شده‌است.

در ایالات متحده آمریکا بیش از ۴۰۰ خانواده وجود دارند که در ایالات مختلف یا در سطح ملی بیش از ۳ نفر از این خانواده منصب سیاسی دارند. در انگلیس نیز در یک برآورد اولیه و ناقص بیش از ۹۰ خانواده قدرتمند که افراد وابسته به خانواده مناصب سیاسی سطح بالا دارند جمع‌آوری شده‌است.

### پیشینه نظری

اعتقاد به برتری بر اساس **ویژگی‌های انتسابی** در جامعه را نخستین بار هربرت اسپنسر ذیل نظریه بقای اصلح عنوان کرد. اسپنسر معتقد بود تکامل گونه‌های زیست‌شناختی و گونه‌های اجتماعی اساساً مربوط به بقای اصلح است. بر این اساس، فرایندهای تکاملی گونه‌های نامناسب (ناصالح) را تصفیه می‌کنند و پیامد نهایی این تصفیه شکل‌گیری جامعه کامل‌تر خواهد بود. کلید این فرایند «سازگاری» است؛ و در این تفکر افراد باید با تغییرات جامعه (و محیط)، تغییر کنند. این ایده بنیادی، که طبق آن نباید در فرایند سازگاری مداخله‌ای صورت گیرد، نشان می‌دهد که «افراد فاقد صلاحیت» (افراد ناصالح) (فقیران، ضعیفان، جاهلان، یا بیماران) «غربال» می‌شوند. اسپنسر فرایند طبیعی تنازع بقا را نوعی فرایند تصفیه زیست‌شناختی می‌دانست. وی در کتاب ***ایستایی اجتماعی*** خود می‌گوید:

> ظاهراً مشکل است که بیوه‌ها و یتیمان را در جدال با مرگ و زندگی رها کنیم با این وجود، چنان‌چه این موضوع را نه به صورت جداگانه، بلکه به صورتی مرتبط با منافع کل بشریت در نظر بگیریم، می‌بینیم که این فجایع هولناک سرشار از منفعت است؛ از جمله این‌که، فرزندان افراد بیمار سریع‌تر می‌میرند و افراد نابهنجار و ضعیف به مثابه قربانی‌های بیماری‌های همه‌گیر جدا می‌شوند.
> 
>

جستارهای وابسته
---------------

* خویشاوندسالاری در ایران
* بقای اصلح
* فساد در ایران
* اختلاس‌های مالی در ایران
* فهرست فسادهای مالی در جمهوری اسلامی
* بورسیه‌های غیرقانونی وزارت علوم ایران

منابع
-----

1. ↑
2. 1 2 3  «رشته پیوندهای خانوادگی میان سیاست پیشگان ایرانی پس از انقلاب 1357» (PDF). *The Iran Data Portal - Syracuse University*. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۸ سپتامبر ۲۰۲۳.
3. ↑  "با حمیدرضا عارف از MTN تا ۸۸، چاوشی، کیهان، سکوت پدر و." *آپارات*. Retrieved 2 September 2017.
4. ↑  "سخنی با پسر محمدرضا عارف که با همین نام شناخته می‌شود!". *خبرگزاری تسنیم - Tasnim*. Retrieved 2 September 2017.
5. ↑  "واکنش فرزند محمد رضا عارف به بازتاب منفی اظهاراتش". *پایگاه خبری جماران - امام خمینی - انقلاب اسلامی*. Retrieved 2 September 2017.
6. ↑  "ژن خوب و اصل و نسب | ماجرای پسر عارف چه بود؟". *Aftabir.com*. Retrieved 2 September 2017.
7. ↑  "پس‌لرزه‌های ماجرای «ژن خوب»". *روزنامه شرق*. Archived from the original on 3 September 2017. Retrieved 2 September 2017.
8. ↑  "آقازاده‌های «خون خوب» و «ژن برتر» :: قانون". *www.ghanoondaily.ir*. Retrieved 2 September 2017.
9. ↑  "«پس‌لرزه‌های ماجرای ژن خوب»". *رادیو فردا*. Retrieved 2 September 2017.
10. ↑  (www.dw.com), Deutsche Welle. ""ژن خوب" این بار هم چند شهردار تعیین کرد | دنیای وب | DW | 28.08.2017". *DW.COM*. Retrieved 2 September 2017.
11. ↑  سید محمد صادق الحسینی. «ژن خوب یا ژن معیوب، تجربه جهانی چه می‌گوید؟». *اقتصاد آنلاین*. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.
12. ↑  Photo، TIME. «Meet America's Most Successful Political Families». *Time* (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۲-۲۳.
13. ↑  LLC, Revolvy. ""List of political families in the United Kingdom" on Revolvy.com". *www.revolvy.com* (به انگلیسی). Archived from the original on 23 February 2019. Retrieved 2019-02-23.
14. ↑  Martindale، Don (۱۹۸۸). *The Nature and Types of Sociological Theory*. Prospect Heights, IL: Waveland Press.
15. ↑  Spencer، Herbert (۱۹۰۸). *Social Statics and the Man Versus the State*. New York: Appleton. صص. ۱۵۰.

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***آقازاده (اصطلاح)*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

| * ن
* ب
* و
فساد اقتصادی در ایران |
| --- |
| پهلوی | 
* فساد مالی در دوران پهلوی

 |
| جمهوری اسلامی | 

|  |  |
| --- | --- |
| موضوعات | 
* فساد مالی در دوران جمهوری اسلامی
* اتهام‌های اقتصادی
* محاکمه غلامحسین کرباسچی
* قرارداد کرسنت
* رشوه‌دهی استات‌اوی
* حقوق‌های نجومی
* املاک نجومی
* بورسیه‌های غیرقانونی
* توقیف طلا و ارز ایران در ترکیه
* هلدینگ یاس
* فساد در شهرداری تهران
* فساد مالی چای دبش

 |
| اختلاس‌ها | 
* اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی
* اختلاس ۱۲۳ میلیارد تومانی
* فساد هشت هزار میلیاردی
* اختلاس در بیمه ایران

 |
| افراد مرتبط | 
* مهرگان امیرخسروی
* شهرام جزایری
* علی‌اکبر حیدری‌فر
* محمودرضا خاوری
* بابک زنجانی
* علیرضا زیباحالت‌منفرد
* غلامحسین کرباسچی
* مهدی شمس
* حمید فلاح هروی
* مرتضی رفیق‌دوست
* محمدرضا رحیمی
* سعید مرتضوی
* ناصر واعظ طبسی
* حسین هدایتی
* *اعدام‌شدگان اقتصادی:* (فاضل خداداد
* مه‌آفرید امیرخسروی
* وحید مظلومین
* حمیدرضا باقری درمنی)

 |

 |
| جستارهای وابسته | 
* دیوان محاسبات کشور
* فساد در ایران
* پول‌شویی در ایران
* بانک آریا
* آقازاده
* خویشاوندسالاری در جمهوری اسلامی ایران
* فهرست اختلاس‌های مالی در ایران
* کش ندهید

 |
| 
* رده  الگو  درگاه

 |