|  |
| --- |
| از سلسله مقالات دربارهٔ |
| مولوی |
| سرگذشت • شب عروس |
| آثار |
| *مثنوی معنوی* • *دیوان شمس* • *فیه ما فیه* • *مجالس سبعه* • *مکتوبات* • *هزلیات* |
| 
دیـگر |
| * بدایع • مضامین • مذهب • سیاست • مآثر (تاریخچهٔ پذیرهٔ آثار • فهرست آثار دربارهٔ مولوی • فهرست یادمان‌ها)

---

* بهاءالدین ولد • سلطان ولد

---

* طریقت مولویه
 |
| * سخن‌ها  مولوی
 |
| * ن
* ب
* و
 |

***فهرست حکایات مثنوی معنوی** (*انگلیسی: List of stories in the Masnavi)، این فهرست براساس نسخه شماره ۵۱ کتابخانه موزه مولانا در قونیه تنظیم شده‌است.

دفتر اول
--------

1. نی‌نامه
2. اصل معشوق است
3. داستان انسان در کشور تن
4. پادشاه و کنیزک
5. مرد بقال و طوطی
6. پادشاه نصرانی‌گداز
7. مرد احول
8. لیلی و خلیفه
9. صیاد سایه
10. پادشاه مومن‌سوز
11. نخجیران و شیر
12. فرار از عزرائیل
13. کشتیرانی مگس
14. هدد و سلیمان
15. سفیر روم و خلیفه دوم
16. بازرگان و طوطی
17. پیر جنگی
18. نالیدن ستون حنانه
19. گواهی دادن سنگ‌ریزه بر حقیقت پیامبر
20. مرد اعرابی و خلیفه
21. ناقه صالح
22. نحوی و کشتیبان
23. کبودی زدن مرد قزوینی
24. گرگ و روباه در خدمت شیر
25. آنکه در یاری بکوفت
26. آمدن مهمان نزد یوسف
27. مرتد شدن کاتب وحی
28. عیادت رفتن شخص ناشنوا
29. صورتگری رومیان و چینیان
30. لقمان و غلامان
31. آتش افتادن در شهر به ایام عمر بن خطاب
32. تف انداختن دشمن به روی علی بن ابیطالب
33. ابن ملجم
34. حقیر شمردن ابلیس

دفتر دوم
--------

هلال پنداشتن آن شخص خیال را در عهد عمر

دزدیدن مارگیر ماری را از مارگیری دیگر

التماس کردن همراه عیسی زنده کردن استخوانها را از او

خاریدن روستایی در تاریکی شیر را به گمان آن که گاو اوست

فروختن صوفیان بهیمهٔ مسافر را جهت سماع

تعریف کردن منادیان قاضی مفلسی را گرد شهر

ملامت کردن مردم شخصی را که مادرش را کشت به تهمت

امتحان پادشاه به آن دو غلام که نو خریده بود

حسد کردن حشم بر غلام خاص

عکس تعظیم پیغام سلیمان در دل بلقیس از صورت حقیر هدهد

انکار فلسفی بر قرائت إن أصبح ماؤکم غورا

انکار کردن موسی بر مناجات شبان

پرسیدن موسی از حق تعالی سر غلبهٔ ظالمان

رنجانیدن امیری خفته‌ای را که مار در دهانش رفته بود

اعتماد کردن بر تملق و وفای خرس

رفتن مصطفی به عیادت صحابی و بیان فایده عیادت

بیدار کردن ابلیس معاویه را که خیز وقت نماز است

فوت شدن دزد به آواز دادن آن شخص صاحب خانه را که نزدیک آمده بود که دزد را دریابد و بگیرد

قصهٔ منافقان و مسجد ضرار ساختن ایشان

حکایت هندو که با یار خود جنگ می‌کرد بر کاری و خبر نداشت که او هم بدان مبتلاست

قصد کردن غزان به کشتن یک مردی تا آن دگر بترسد

شکایت گفتن پیر مردی به طبیب از رنجوریها و جواب گفتن طبیب او را

قصهٔ جوحی و آن کودک که پیش جنازهٔ پدر خویش نوحه می‌کرد

ترسیدن کودک از آن شخص صاحب جثه و گفتن آن شخص که ای کودک مترس که من نامردم

قصهٔ تیراندازی و ترسیدن او از سواری که در بیشه می‌رفت

قصهٔ اعرابی و ریگ در جوال کردن و ملامت کردن آن فیلسوف او را

کرامات ابراهیم ادهم بر لب دریا

دعوی‌کردن آن شخص که خدای تعالی مرا نمی‌گیرد به گناه و جواب گفتن شعیب مر او را

بقیهٔ قصهٔ طعنه زدن آن مرد بیگانه در شیخ

گفتن عایشه مصطفی را که تو بی‌مصلا به هر جا نماز می‌کنی چون است

کشیدن موش مهار شتر را و متعجب شدن موش در خود

کرامات آن درویش که در کشتی متهمش کردند

تشنیع صوفیان بر آن صوفی که پیش شیخ بسیار می‌گوید

سجده کردن یحیی در شکم مادر مسیح را 

جستن آن درخت که هر که میوهٔ آن درخت خورد نمیرد

منازعت چهار کس جهت انگور که هر یکی به نام دیگر فهم کرده بود آن را

برخاستن مخالفت و عداوت از میان انصار به برکات رسول علیه و آله

قصهٔ بط بچگان که مرغ خانگی پروردشان

حیران شدن حاجیان در کرامات آن زاهد که در بادیه تنهاش یافتند

دفتر سوم
--------

قصهٔ خورندگان پیل بچه از حرص و ترک نصیحت ناصح

امر حق تعالی به موسی که مرا به دهانی خوان که بدان دهان گناه نکرده‌ای

بیان آن که الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است

فریفتن روستایی شهری را و به دعوت خواندن به لابه و الحاح بسیار

افتادن شغال در خم رنگ و رنگین شدن و دعوی طاوسی کردن میان شغالان

قصهٔ هاروت و ماروت و دلیری ایشان بر امتحان حق تعالی

قصهٔ خواب دیدن فرعون آمدن موسی را و تدارک اندیشیدن

حکایت آن شخص که در عهد داود شب و روز دعا می‌کرد که مرا روزی حلال ده بی‌رنج

مثال رنجور شدن آدمی به وهم تعظیم خلق و رغبت مشتریان به وی و حکایت معلم

حکایت آن درویش که در کوه خلوت کرده بود و بیان حلاوت انقطاع و خلوت و داخل شدن در این منقبت که أنا جلیس من ذکرنی و أنیس من استأنس بی گر با همه‌ای چو بی‌منی بی‌همه‌ای / ور بی‌همه‌ای چو با منی با همه‌ای

سبب جرأت ساحران فرعون بر قطع دست و پا

شکایت استر پیش شتر که من بسیار در رو می‌افتم و تو نمی‌افتی الا به نادر

اجتماع اجزای خر عزیر بعد از پوسیدن باذن الله و در هم مرکب شدن پیش چشم عزیر

جزع ناکردن شیخی بر مرگ فرزندان خویش

قصهٔ خواندن شیخ ضریر مصحف را در رو و بینا شدن وقت قرائت

سؤال کردن بهلول آن درویش را

قصهٔ دقوقی و کراماتش

باز شرح کردن حکایت آن طالب روزی حلال بی‌کسب و رنج در عهد داود و مستجاب شدن دعای او

گریختن عیسی فراز کوه از احمقان

قصهٔ اهل سبا

حکایت مندیل در تنور پر آتش انداختن انس و ناسوختن

قصهٔ فریاد رسیدن رسول کاروان عرب را که از تشنگی و بی‌آبی درمانده بودند و دل بر مرگ نهاده شتران و خلق زبان بیرون انداخته

آمدن آن زن کافر با طفل شیر خواره به نزدیک مصطفی و ناطق شدن عیسی‌وار به معجزات رسول علیه و آله

ربودن عقاب موزهٔ مصطفی علیه الصلاة و السلام و بردن بر هوا و نگون کردن و از موزه مار سیاه فرو افتادن

استدعای آن مرد از موسی زبان بهایم با طیور

حکایت آن زنی که فرزندش نمی‌زیست بنالید جواب آمد که آن عوض ریاضت تست و به جای جهاد مجاهدان است ترا

درآمدن حمزه در جنگ بی‌زره

وفات یافتن بلال با شادی

قصهٔ وکیل صدر جهان

دفتر چهارم
----------

حکایت آن عاشق که از عسس گریخت

گفتن آن جهود علی را که اگر اعتماد داری بر حافظی حق از سر این کوشک خود را در انداز و جواب گفتن امیر المؤمنین او را

حکایت مسجد اقصی و خروب

نوشتن آن غلام قصهٔ شکایت به پادشاه

بقیهٔ قصهٔ نوشتن آن غلام رقعه به طلب اجری

آشفتن آن غلام از نارسیدن جواب رقعه از قبل پادشاه

رقعهٔ دیگر نوشتن آن غلام پیش شاه چون جواب آن رقعهٔ اول نیافت

قصهٔ آن که کسی با کسی مشورت می‌کرد گفتش مشورت با دیگری کن که من عدوی توأم

امیر کردن رسول علیه الصلاة و السلام جوان هذیلی را بر سریه ای که در آن پیران و جنگ آزمودگان بودند

حکایت آبگیر و صیادان

حکایت مجاوبات موسی با فرعون

مشورت کردن فرعون با ایسیه در ایمان آوردن به موسی 

قصهٔ باز پادشاه و کمپیر زن

قصهٔ آن زن که طفل او بر سر ناودان خزید و خطر افتادن بود و از علی چاره جست

مشورت کردن فرعون با وزیرش‌هامان در ایمان آوردن به موسی 

منازعت امیران عرب با مصطفی علیه الصلاة و السلام که ملک را مقاسمت کن با ما تا نزاعی نباشد و جواب فرمودن مصطفی (ص) که من مأمورم در این امارت و بحث ایشان از طرفین

جواب دهری که منکر الوهیت است و عالم را قدیم می‌گوید

وحی کردن حق به موسی که ای موسی من که خالقم تعالی ترا دوست می‌دارم

خشم کردن پادشاه بر ندیم و شفاعت کردن شفیع آن مغضوب علیه را و از پادشاه درخواستن و پادشاه شفاعت او قبول کردن و رنجیدن ندیم از شفیع که چرا شفاعت کردی

گفتن خلیل مر جبرئیل را علیهما السلام چون پرسیدش که ا لک حاجه خلیل جوابش داد که اما الیک فلا

مطالبه کردن موسی حضرت را که خلقت خلقاً و اهلکتهم و جواب آمدن

حکایت آن پادشاه زاده که پادشاهی حقیقی به وی روی نمود، یوم یفر المرء من أخیه و أمه و أبیه نقد وقت او شد

حکایت آن زاهد که در سال قحط شاد و خندان بود با مفلسی و بسیاری عیال و خلق می‌مردند از گرسنگی گفتندش چه هنگام شادی است که هنگام صد تعزیت است گفت مرا باری نیست

قصهٔ فرزندان عزیر که از پدر احوال پدر می‌پرسیدند و عزیر می‌گفت آری دیدمش می‌آید بعضی شناختندش بی‌هوش شدند بعضی نشناختند می‌گفتند خود مژده داد این بی‌هوش‌شدن چیست

قصهٔ شکایت استر با شتر که من بسیار در رو می‌افتم در راه رفتن تو کم در روی می‌آیی این چراست، و جواب گفتن شتر او را

حکایت لابه کردن قبطی سبطی را

حکایت آن زن پلید کار که شوهر را گفت که آن خیالات از سر امرودبن می‌نماید ترا که چنینها نماید چشم آدمی را سر آن امرودبن، از سر امرودبن فرود آی تا آن خیالها برود، و اگر کسی گوید که آنچه آن مرد می‌دید خیال نبود جواب این مثال است نه مثل، در مثال همین قدر

باقی قصهٔ موسی 

رفتن ذو القرنین به کوه قاف و درخواست کردن که ای کوه قاف از عظمت صفت حق ما را بگو و گفتن کوه قاف که صفت عظمت او در گفت نیاید که پیش آن ادراکها فنا شود و لابه کردن ذو القرنین که از صنایعش که در خاطر داری و بر تو گفتن آن آسانتر بود بگوی

موری بر کاغذی می‌رفت نبشتن قلم دید قلم را ستودن گرفت، موری دیگر که چشم تیزتر بود گفت ستایش انگشتان را کن که این هنر از ایشان می‌بینم، موری دیگر که از هر دو چشم روشن‌تر بود گفت من بازو را ستایم که انگشتان فرع بازواند

نمودن جبرئیل خود را به مصطفی علیه و آله به صورت خویش و از هفت صد پر او چون یک پر ظاهر شد افق را بگرفت و آفتاب محجوب شد با همه شعاعش

دفتر پنجم
---------

تفسیر فخذ أربعة من الطیر فصرهن إلیک

در سبب ورود این حدیث مصطفی علیه که الکافر یاکل فی سبعه امعاء و المؤمن یاکل فی معاء واحد

سبب آن که فرجی را نام فرجی نهادند از اول

صفت طاووس و طبع او و سبب کشتن ابراهیم او را

حکایت آن اعرابی که سگ او از گرسنگی می‌مرد و انبان او پر نان بود و بر سگ نوحه می‌کرد و شعر می‌گفت و می‌گریست و بر سر و رو می‌زد و دریغش می‌آمد لقمه ای از انبان به سگ دادن

حکایت آن حکیم که دید طاوسی را که پر زیبای خود را می‌کند

در بیان آن که ما سوی اللَّه هر چیزی آکل و مأکول است همچون آن مرغی که قصد صید ملخ می‌کرد و به صید ملخ مشغول می‌بود و غافل بود از باز گرسنه که از پس قفای او قصد صید او داشت، اکنون ای آدمی صیاد آکل از صیاد آکل خود ایمن مباش، اگر چه نمی‌بینیش به نظر چشم به نظر دلیل عبرتش می‌بین تا چشم سر باز شدن‏

حکایت محبوس شدن آن آهو بچه در آخور خران

حکایت آن شخص که دعوی پیغامبری می‌کرد

داستان آن عاشق که با معشوق خود برمی‌شمرد خدمتها و وفاهای خود را و شبهای دراز تتجافی جنوبهم عن المضاجع

یکی پرسید از عالمی عارفی که اگر در نماز کسی بگرید به آواز و آه کند و نوحه کند نمازش باطل شود؟

مریدی درآمد به خدمت شیخ و از این شیخ پیر سن نمی‌خواهم بلکه پیر عقل و معرفت و اگر چه عیسی است در گهواره و یحیی است در مکتب کودکان

داستان آن کنیزک که با خر خاتون شهوت می‌راند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر می‌کرد تا از اندازه نگذرد

صاحب دلی دید سگی حامله در شکم آن سگ بچگان بانگ می‌کردند در تعجب ماند که حکمت بانگ سگ پاسبانی است

قصهٔ اهل ضروان و حسد ایشان بر درویشان که پدر ما از سلیمی اغلب دخل باغ را به مسکینان می‌داد چون انگور بودی عشر دادی و چون مویز و دوشاب شدی عشر دادی

در ابتدای خلقت جسم آدم که جبرئیل را اشارت کرد که برو از این زمین مشتی خاک برگیر و به روایتی از هر نواحی مشت مشت برگیر

حکایت ایاز

دفتر ششم
--------

سؤال سائل از مرغی که بر سر ربض شهری نشسته باشد سر او فاضلتر است و عزیزتر و شریف‌تر و مکرم تر یا دم او و جواب دادن واعظ سائل را به قدر فهم او

حکایت غلام هندو که به خداوند زادهٔ خود پنهان هوا آورده بود، چون دختر را با مهتر زاده‌ای عقد کردند غلام خبر یافت رنجور شد و می‌گداخت و هیچ طبیب علت او را در نمی‌یافت و او را زهرهٔ گفتن نه

قصه‌ای هم در تقریر این آیت

تتمه حکایت ایاز

قصه صیادی که خویش را در گیاه پیچیده بود

حکایت آن عاشق که شب بیامد بر امید وعدهٔ معشوق بدان وثاقی که اشاره کرده بود و بعضی از شب منتظر ماند و خوابش بربود، معشوق آمد بهر انجاز وعده او را خفته یافت جیبش پر جوز کرد و او را خفته گذاشت و بازگشت

حکایت در اینکه عاشق راستین با مدعی عاشقی تفاوت دارد

حکایت امیر ترک مخمور و مطرب

تشبیه مغفلی که عمر ضایع کند و وقت مرگ در آن تنگاتنگ توبه و استغفار کردن گیرد به تعزیت داشتن شیعهٔ اهل حلب هر سالی در ایام عاشورا به دروازهٔ انطاکیه و رسیدن غریب شاعر از سفر و پرسیدن که این غریو چه تعزیه است

داستان آن شخص که بر در سرایی نیم شب سحوری می‌زد همسایه او را گفت که آخر نیم شب است سحر نیست و دیگر آن که در این سرای کسی نیست بهر کی می‌زنی، و جواب گفتن مطرب او را

حکایت احد احد گفتن بلال

حکایت هلال

حکایت آن عجوزه

حکایت آن رنجور که طبیب در او امید صحت ندید

قصهٔ سلطان محمود و غلام هندو

حکایت صوفی و قاضی

حکایت در تقریر آن که صبر در رنج کار سهلتر از صبر در فراق یار بود

حکایت فقیر روزی طلب بی‌واسطه کسب

قصه آن سه مسافر مسلمان و ترسا و جهود

منادی کردن سید ملک ترمد که هر که در سه یا چهار روز به سمرقند روند به فلان مهم خلعت و اسب و غلام و کنیزک و چندین زر دهم، و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه که من باری نتوانم رفتن

حکایت تعلق موش با چغز و بستن پای هر دو به رشتهٔ دراز و برکشیدن زاغ موش را و معلق شدن چغز و نالیدن او و پشیمانی او از تعلق با غیر جنس و با جنس خود ناساختن

قصهٔ عبد الغوث و ربودن پریان او را و سال‌ها میان پریان ساکن شدن او و بعد از سال‌ها آمدن او به شهر و فرزندان خویش و باز ناشکیفتن او از آن پریان به حکم جنسیت معنی و هم دلی او با ایشان

حکایت آن مرد که وظیفه داشت از محتسب تبریز

قصه آن پادشاه و وصیت کردن او سه پسر خود را

وصیت کردن آن شخص که بعد از من او برد مال مرا از سه فرزند من که کاهل تر است

برای مطالعهٔ بیشتر
------------------

* فهرست دفاتر مثنوی pdf -

منابع
-----

1. ↑  «مقایسه و بررسی عناصر داستانی شیر و نخچیران در مثنوی معنوی و کلیله و دمنه». *مجله عرفانیات در ادب فارسی (ادب و عرفان)*. **۰** (۴). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۴.‏
2. ↑  «فرافکنی در داستان شیر ونخجیران مثنوی مولوی». *پرتال جامع علوم انسانی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۴.‏
3. ↑  «تحلیل ساختاری داستان با نگاهی به داستان پیرچنگی در مثنوی مولانا». *پرتال جامع علوم انسانی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۴.‏
4. ↑  «روانکاوی شخصیت‌ها و نمادهای عرفانی مولانا در داستان رومیان و چینیان مثنوی معنوی». *فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی*. **۹** (۳۱): ۱۶۴–۱۷۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۴.‏
5. ↑  «تحلیل داستان دقوقی از مثنوی». *پرتال جامع علوم انسانی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۰۴.‏
6. ↑  مولانا جلال الدین محمد بلخی (مولوی)، مثنوی معنوی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی - تهران، چاپ: اول، ۱۳۷۳.

| * ن
* ب
* و
آثارِ مولوی |
| --- |
| 
* فهرست‌ها

 |
| 
* *مثنوی معنوی*
* *دیوان شمس*
* *فیه ما فیه*
* *مجالس سبعه*
* *مکتوبات*
* *هزلیات*

 |
| 
* رده
* ویکی‌گفتاورد

 |

| * ن
* ب
* و
*مثنوی معنویِ* مولوی |
| --- |
| فهرست غزل‌ها • فهرست دست‌نویس‌ها • فهرست ترجمه‌ها • فهرست شرح‌ها و پژوهش‌ها • فهرست چاپ‌ها • فهرست آثار هنری مرتبط |
| بخش‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| دیباچه | نی‌نامه |
| دفتر یکم | 
* پادشاه و کنیزک
* رومیان و چینیان
* نی‌نامه

 |

 |
| نسخه‌هایسرشناس |  |
|  رده  درگاه  کتاب  |