صدای ساز تُشمال و زنان و مردانی که دایره وار و با تکان دادن دستمال‌های رنگارنگ و با حرکاتی موزون می‌رقصند، مشخصهٔ مراسم عروسی و شادی در بین لرهای بختیاری است. زنان با لباسهای رنگارنگ محلی و مردان با شلوار دَبیت و چوقا می‌رقصند و هراز گاهی صدای کِل زدنِ زنها و گالِهٔ مردان به گوش می‌رسد.

انواع رقصها
-----------

رقصهای بختیاری به دو گروه تقسیم می‌شوند.

### گروه اول

رقصی که فقط توسط مردان انجام می‌شود چو بازی است که به آن تَرکه بازی و جنگنومه هم می‌گویند.

#### چوبازی

در این رقص تنها دونفر مرد شرکت کرده و بقیه در اطراف آن‌ها ایستاده و به نوبت وارد رقص می‌شوند. یکی از دونفر چوب بزرگی که به آن دِرَک می‌گویند و دیگری یک عدد ترکهٔ نازک را در دست دارند. کسی که ترکه را در دست دارد سعی می‌کند به هر شکل که شده به پای طرف مقابل ضربه بزند و دیگری هم با کمک دِرَک تلاش می‌کند جلو ضربه را بگیرد و پس از هر ضربه چوبها را عوض می‌کنند. معمولاً پس از یکی دو بار تعویض چوبها، افراد دیگری وارد رقص شده و جای نفرات قبلی را می‌گیرند.

### گروه دوم

رقصهایی که توسط مردان و زنان و معمولاً به صورت مختلط انجام می‌شوند مانند دوپا، سه پا، چهار دستمالی، هِی دِتِه، جیران جیران، رقص مجسمه، چوپی، سرناز

### رقص سه پا

در رقص سه‌پا منوال بدین‌گونه است که رقصندگان با پای راست رقص (به لُری: بازِنه یا باختِه یا دس گِرتِه) را آغاز می‌کنند و سه گام به جلو برمی‌دارند. در رقص‌های لری به‌مانند اکثر رقص‌های گروهی ایرانی، آغاز حرکت با پای راست است. رقصندگان پس از برداشتن سه گام، ابتدا پای راست و بعد پای چپ را خم می‌کنند. دست‌های رقصندگان در این رقص پنجه به پنجه در هم گره می‌خورند و شانه‌های آنان به یکدیگر تکیه دارند (معنای تحت‌اللفظی رقص به لری (دَس گِرتِه)، همین پیوند دستها در هنگام رقص است)

#### چهار دستمالی

مانند رقص سه پا است با این تفاوت که رقصندگان بعد از برداشتن سه قدم، دیگر دو گام به عقب برنگشته بلکه تنها دوگام به صورت درجا برمی‌دارند و بقیهٔ مراحل مشابه رقص سه پا است.

#### رقص هِی دِتِه

در این رقص حرکت دستها و پاها سریع بوده و بدن باید انعطاف خوبی داشته باشد.

#### جیران جیران

از رقصهای گروهی است و مرد وزن در کنار هم می‌رقصند.

#### رقص مجسمه

در این رقص زن و مرد درکنارهم و باصدای ساز می‌رقصند. تشمال هر از گاهی نواختن را قطع می‌کند و در این زمان، رقصنده باید در هرحالتی که هست ثابت و بی حرکت بایستد. در این حال عده‌ای با دادن انعام و شیرینی از تُشمال می‌خواهند تا مجدداً ساز بزند. به این ترتیب نوای موسیقی باردیگر و بی خبرشروع شده و رقص به همین شکل ادامه پیدا می‌کند. مهارت رقصنده در این است که بتواند به موقع توقف کرده، حالت خود را حفظ و به موقع حرکت نماید.

#### رقص دوپا

این رقص معمولاً پس از سه‌پا با تندترشدن آهنگ نوازندگان و رقصندگان انجام می‌گیرد و حرکات پاها و دست‌ها در این رقص همانند رقص سنگین‌سَما (رقص آغازین) است. معمولاً کهنسالان در حرکات آغازین سنگین‌سَما بیشتر مشارکت می‌کنند و حرکات سه‌پا و دوپا که نیاز به انرژی و پویایی بیشتر است بیشتر درمیان جوانان طرفدار دارد، این رقص بیشتر در میان چهارلنگ‌های لرستان و شمال خوزستان و هفت لنگ‌های لرستان و شهر دزفول متداول است.

جستارهای وابسته
---------------

* رقص آذربایجانی
* رقص هالای
* رقص قشقایی
* رقص کردی
* رقص سیستانی
* رقص مازندرانی
* رقص لری

پانویس
------

1. ↑  چوب بازی- چو به معنی چوب
2. ↑  هِی دِتِه با تشدید حرف ت
3. ↑  به همین دلیل به رقص مجسمه معروف است

منابع
-----

* رقص‌ها
* صدای ایل: نگاهی به موسیقی مقامی بختیاری
* موسیقی در نزد بختیاری‌ها

| * ن
* ب
* و
مردم بختیاری |
| --- |
| 
* چهارلنگ
* هفت‌لنگ

 |
| فرهنگ | 
* گویش بختیاری
* ضرب‌المثل‌های بختیاری
* عزاداری بختیاری‌ها
* باورهای بختیاری‌ها
* تُشمال
* سرنا
* کرنا
* ایل‌راه
* گاگریو
* بَردِشیر
* سوارکاری
* ساز چپ
* چوبازی
* پارسوماش
* زاگرس
* عقد و ازدواج در بختیاری
* نان تیری
* رقص بختیاری

 |
| زیستگاه | 
* شهرستان اردل
* شهرستان بروجن
* شهرستان خانمیرزا
* شهرستان فارسان
* شهرستان کوهرنگ
* شهرستان فلارد
* شهرستان کیار
* شهرستان لردگان
* شهرستان اندیکا
* شهرستان ایذه
* شهرستان باغ‌ملک
* شهرستان دزفول
* شهرستان رامهرمز
* شهرستان شوشتر
* شهرستان گتوند
* شهرستان لالی
* شهرستان مسجدسلیمان
* شهرستان هفتکل
* شهرستان ازنا
* شهرستان الیگودرز
* شهرستان دورود
* شهرستان چادگان
* شهرستان فریدن
* شهرستان فریدون‌شهر
* شهرستان گلپایگان
* شهرستان خمین

 |
| تن‌پوش | 
* گیوه
* شلوار قری
* شلوار دَبیت
* چوغا
* کلاه خسروی
* مینا و لچک

 |
| مردم‌شناسی | لُرِ بزرگ •  لُرِ کوچک •  ایل‌بیگ •  ایل‌خان •  ایل •  عشایر •  بالاطایفه •  طایفه •  تیره •  خاندان •  تش •  اولاد •  خانوار (مال) |
| چهره‌های فرهنگی | 
* داراب افسربختیاری
* بی‌بی مریم بختیاری
* قیصر امین‌پور
* بهرام مشیری
* سید علی صالحی
* مسعود بختیاری
* امید سلطانی
* سیاوش شمس
* یاس
* ملک‌محمد مسعودی
* پروین عالی‌پور
* هالو زال
* حمدلله مستوفی

 |
| 
* 

 |