| دانش اطلاعات |
| --- |
| جنبه‌های عمومی |
| * دسترسی به اطلاعات •  معماری اطلاعات
* مدیریت اطلاعات
* بازیابی اطلاعات
* اطلاع‌یابی •  جامعه اطلاعاتی
* سازماندهی دانش •  هستی‌شناسی (علم اطلاعات)
* فلسفه اطلاعات
* علم و فن‌آوری و جامعه
 |
| 
رشته‌های مرتبط و زیرشاخه‌ها |
| * کتاب‌سنجی •  رده‌بندی
* سانسور •  طبقه‌بندی
* انبارش داده رایانه‌ای •  مطالعات فرهنگی
* مدل‌سازی داده‌ها •  انفورماتیک
* فناوری اطلاعات
* آزادی فکری
* مالکیت فکری •  حافظه (جانداران)
* علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی
* نگهداری •  حریم خصوصی
 |
| * نشان درگاه درگاه دانش اطلاعات
* روز ملی فناوری اطلاعات
 |
| * ن
* ب
* و
 |

**حریم** **شخصی** یا **حریم خصوصی** (به انگلیسی: Privacy) یعنی فضای مادی یا معنوی مخصوص به هر شخص که می‌خواهد از دخالت غیر معقول و بدون اجازه دیگران در امان باشد.. 
با شروع دهه ،1920 دادگاههای آمریکا به موضوع حریم خصوصی توجه نشان دادند.  این امر با پرونده اولمستد علیه ایاالت متحده Olmstead v. United States در دیوان عالی آمریکا آغاز شد، پرونده ای که دیوان معتقد بود شنود مستلزم اخذ حکم بازرسی نیست زیرا متضمن تجاوز فیزیکی به حریم خصوصی نیست (. حدوداً 40 سال بعد یعنی در سال 1960 همان دیوان در پرونده گریزولد علیه کنتیکت Griswold v. Connecticut حکم داد که »روابط زناشویی بین زوجین، حقی اساسی مربوط به حریم خصوصی است که قدمت بیشتری از منشور حقوق دارد.

حریم شخصی گاه مربوط به ناشناس بودن، یعنی تمایل به گمنام یا دور ماندن از عرصه عمومی است. انواع مختلفی از حریم نظیر حریم شخصی مالی، حریم شخصی سلامتی، حریم شخصی برخط و حریم شخصی اطلاعاتی تعریف شده‌است. درجهٔ شخصی یا خصوصی بودن اطلاعات به این بستگی دارد که عموم مردم چگونه این اطلاعات را دریافت و با آن برخورد خواهند کرد؛ که خود موضوعی است که به نوبهٔ خود به شرایط زمانی و مکانی وابسته است. مفهوم حریم شخصی بر مفهوم امنیت نیز تأثیر می‌گذارد؛ برای مثال، از موضوع سوءاستفاده گرفته تا امنیت اطلاعات. حریم شخصی همچنین می‌تواند به معنای حق بر بدن باشد.

حق مصونیت از تعرض حکومت، شرکتها، یا افراد به حریم شخصی در بسیاری از کشورها تحت عنوان قوانین حفظ حریم شخصی وجود دارد و در برخی موارد در قانون اساسی آن‌ها آمده‌است. البته تقریباً همه کشورها قوانینی دارند که به نوعی دایره حریم شخصی را محدود می‌کند؛ مثل قانون مربوط به مالیات، که معمولاً به اطلاعات مربوط به سود یا درآمد شخصی نیاز دارد. گاه ممکن است حریم شخصی فردی در تضاد با قوانین آزادی بیان باشد. گاه برخی قانون‌ها موجب افشای عمومیِ اطلاعاتی می‌شوند که در کشورها و فرهنگ‌های دیگر، خصوصی تلقی می‌شوند.
حریم شخصی از منظر فرهنگی امری کاملاً نسبی است؛ یعنی به فرهنگ جامعه بستگی دارد که آن هم تحت تأثیر اقتصاد و فناوری است.
گاه افراد اطلاعات شخصی خود را داوطلبانه افشا می‌کنند؛ مثلاً برای به‌دست‌آوردن منفعت، به‌منظور تبلیغات، هنگام شرکت در مسابقه‌ها و قرعه‌کشی‌ها، و غیره. افشای اطلاعات شخصی گاه منجر به سوءاستفاده از آن توسط دیگران و دزدی هویت می‌شود.

عناصر حریم خصوصی
----------------

### خصوصی‌بودن

این عنصر در ذات حریم خصوصی نهفته‌است؛ چون در غیر این صورت عمومی خواهد شد.

### آزادی از محدودیت‌های حقوقی

دیگر عنصر حریم خصوصی این است که در آن، انسان از قوانین و محدودیت‌های فقهی و حقوقی آزاد است و می‌تواند بر اساس نوع سلیقه و پسند خویش عمل کند. البته این به معنای وجود نداشتن تکلیف فقهی در حریم خصوصی نیست؛ زیرا انسان در همه‌جا تکلیف دارد.

### استقلال انحصاری در تصمیم‌گیری

حریم خصوصی چون محیطی است مربوط به شخص، طبیعی است که عواقب کارهایی که در آنجا صورت می‌گیرد، گریبان صاحب آن را خواهد گرفت. بر این اساس، هرگونه تصمیم‌گیری در حریم خصوصی منحصراً در اختیار فرد است.

### عدم دخالت در حریم شخصی

چون حریم خصوصی مربوط به شخص است و او خود مستقلاً حق تصمیم‌گیری در مورد آن را دارد، بدیهی است که هیچ فرد حقوقی یا حقیقی دیگری حق نظارت بر آن یا دخالت در آن را نخواهد داشت.

### پنهانی بودن آن و نداشتن جواز ورود به آن یا اطلاع از آن، بدون اجازه

محیط حریم خصوصی محرمانه تلقی می‌شود و هرنوع سرک‌کشیدن به آن یا اطلاع‌یابی از آن، منوط به کسب مجوز از صاحب آن خواهد بود.

لایه‌های مختلف حریم خصوصی
-------------------------

لایه اول حریم خصوصی شامل امور جسمانی و نفسانی فرد است که شامل خاطرات او نیز می‌شود. در این لایه هر امر دیگر که مقابل آن باشد، «عمومی» تلقی می‌شود. لایه دوم حریم خصوصی روابط خانوادگی فرد را دربرمی‌گیرد که از شخصی‌بودن فرد گذر می‌کند و بخشی از روابط اجتماعی او را نیز شامل می‌شود. در مقابل این لایه، روابط اجتماعی وسیع‌تر و نیز فعالیت‌های دولت قرار دارد که «عمومی» تلقی می‌شود. در لایه سوم، همه روابط اجتماعی فرد بخشی از حریم خصوصی او تلقی می‌شود. این لایه می‌تواند شامل روابط دوستی، شغلی، سکونتی، اقتصادی، تفریحی و هر فعالیت دیگری باشد که توسط فرد در اجتماع صورت می‌گیرد. مقابل این معنا در لایه سوم تنها فعالیت‌های دولت قرار دارد که «عمومی» خوانده می‌شود.

انواع حریم شخصی
---------------

حریم شخصی در حوزه‌های مختلف معانی خاصی به خود می‌گیرد. هر فرد، شرکت، فرهنگ، یا کشور تعریف خاصی از حریم شخصی دارد.

### حریم شخصی جسمانی

حریم شخصی جسمانی را می‌توان جلوگیری از وارد شدن فردی مزاحم به خلوت فردی دیگر تعریف نمود.

### حریم شخصی اطلاعاتی

حریم شخصی اطلاعاتی یا داده‌ای (یا حفاظت داده‌ها)، رابطه‌ای است بین جمع‌آوری و توزیع داده‌ها، فناوری، انتظار عمومی از حریم شخصی و مسائل قانونی و سیاسی در ارتباط با آن‌ها است.
نگرانی‌ها در مورد حریم شخصی هنگامی بروز می‌کند که جمع‌آوری و نگهداری دیجیتال یا غیردیجیتال داده‌ها و اطلاعاتی باعث شود فردی به‌صورت خاص شناسایی شود. ریشه و اساس مشکلات در زمینه حریم شخصی مربوط به افشاگری نامناسب و بدون کنترل داده‌های شخصی است.
مشکلات حریم شخصی اطلاعاتی در حقیقت مربوط به منابع مختلف و متنوع موجود متشکل از داده‌ها و اطلاعات می‌باشد. از جمله این منابع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* بایگانی پزشکی (بایگانی مختص اطلاعات سلامت فردی)
* بایگانی جرایم
* بایگانی جغرافیایی و محل زندگی
* نژاد و قومیت‌ها
* خدمات مبتنی بر موقعیت مکانی
* و موارد دیگر

چالش اصلی در حفظ حریم شخصی آنجایی مطرح می‌شود که در حین توزیع و به اشتراک‌گذاری داده‌های مختلف بتوان از حفاظت اطلاعاتی که شخص خاصی را بازمی‌شناساند، اطمینان حاصل کرد.

### حریم خصوصی در محل کار

بسیاری از حقوقدانان بر این باورند که کارکنان در محیط کار حریم خصوصی چندانی ندارند. مبنای این عقیده این است که قانون این موضوع را پذیرفته که کارفرما چگونه و چه زمانی اختیار نظارت بر مستخدم و فعالیتهای شغلی را داشته باشد. این موارد عبارتاند از سامانه ردیابی وسایل نقلیه شرکت، کنترل و نظارت تلفن و کامپیوتر شرکت و نیز نظارت صوتی و تصویری به طور سراسری در کسب وکارها. به دیگر سخن، وقتی که مستخدمی حقوق دریافت می کند و از وسایل و منابع و امکانات شرکت استفاده میکند، قانون نظارت کارفرما بر کارکنان خود را مورد حمایت قرار می دهد.

بسترهای نقض حریم خصوصی در فضای اینترنت
--------------------------------------

### ناشناخته‌ماندن

در فضای مجازی امکان ناشناخته‌ماندن وجود دارد. این ناشناخته‌ماندن به صورت توأمان می‌تواند هم فرصت و هم تهدید باشد. از سویی فردی که ناشناخته بماند در حقیقت فردی جدید یا هویتی متفاوت برای خود اختیار می‌کند، تا حریم خصوصی او مصون بماند. از سوی دیگر همین فرد می‌تواند تهدیدی برای دیگر کاربران اینترنتی باشد.

### آنلاین‌بودن

میل شدید و روزافزون کاربران برای آنلاین بودن و انجام کارهای شخصی خود در محیط مجازی این فضا را به‌عنوان محملی مناسب برای نقض حریم خصوصی بدل می‌کند.

### انحصار

بستر دیگر نقض حریم خصوصی، انحصار خدمات‌رسانی در اینترنت است. شرکت‌های انحصارگر خدمات اینترنت با وضع قواعد پیچیده حریم خصوصی را نقض می‌کنند.

### نقض حریم خصوصی سایبر از سوی دولت‌ها

دولت‌ها می‌توانند یک ناقض بزرگ حریم خصوصی در فضای مجازی شناخته شوند.

### شرکت‌ها و کسب درآمد از حریم افراد

شرکت‌های مختلفی در جهان هستند که یکی از منابع درآمدشان همین نقض حریم خصوصی یا استفاده از اطلاعات شخصی است.

### هکرها

هکرها با انگیزه‌های مختلف از انگیزه‌های شرافتمندانه گرفته تا کسب پول، به نقض حریم خصوصی افراد اقدام می‌کنند.

جستارهای وابسته
---------------

* تأثیر فناوری اطلاعات بر حریم خصوصی
* لایحه حمایت از حریم خصوصی
* فرمان هشت‌ماده‌ای سید روح‌الله خمینی برای حفظ و رعایت حریم خصوصی
* امنیت اطلاعات
* حقوق خصوصی
* اعتراض
* حقوق شهروندی
* آبرو
* کنشگری
* بازشناخت الگو

منابع
-----

1. ↑  «*حریم*» [*مهندسی مخابرات*] هم‌ارزِ «*privacy*»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. جواد میرشکاری، ویراستار. *دفتر پنجم*. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۷۶-۴ (ذیل سرواژهٔ *حریم*)
2. ↑  YJC، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان | (۱۳۹۸/۰۹/۰۶–۰۶:۰۴). «حکم ورود به حریم شخصی دیگران چیست؟». *fa*. دریافت‌شده در 2022-01-06. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
3. ↑  *حقوق حریم خصوصی با نگاهی به حقوق آمریکا، کانی جی کاسترن، ترجمه دکتر سید احسان حسینی، سال 1402، انتشارات خرسندی ص 18 و 19*.
4. ↑  «Privacy». دانشنامه فلسفه دانشگاه استنفورد. First published Tue May 14, 2002; substantive revision Mon Sep 18, 2006. دریافت‌شده در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۱. تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
5. ↑  «فیسبوک متهم به نقض حریم شخصی کاربران شد». *پایگاه خبری افغانستان*. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۱۱-۰۹.
6. ↑  ماهیت و اهمیت حریم خصوصی، مصطفی اسکندری
7. ↑  حریم خصوصی و جامعه اطلاعاتی، حمید شهریاری
8. 1 2  C. Adams (۲۰۰۶). «Classification of Privacy Techniques». University of
Ottawa Law & Technology Journal, vol. 3, no. 1, p. 35. کاراکتر line feed character در `|ناشر=` در موقعیت 14 (کمک); پارامتر `|پیوند=` ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر `|تاریخ بازیابی=` نیاز به وارد کردن `|پیوند=` دارد (کمک)
9. ↑  Managing Privacy: Information Technology and Corporate America
 By H. Jeff
10. ↑  *حقوق حریم خصوصی با نگاهی به حقوق آمریکا، کانی جی کاسترن، ترجمه دکتر سید احسان حسینی، سال 1402، انتشارات خرسندی ص 116*.
11. ↑  گستره و قلمرو حریم خصوصی در فضای مجازی، یونس فتحی و خیرالله شاهمرادی

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Privacy». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۱.
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «A Classification of Privacy Techniques». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*.
* «- سایت خبری تحلیلی تابناک - اخبار ایران و جهان». *TABNAK*. ۲۰۱۵-۱۱-۰۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۱۱-۰۹.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده)

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | معنای ***privacy*** را در ویکی‌واژه، واژه‌نامهٔ آزاد، ببینید. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ حریم شخصی موجود است. |

* "The Right to Private Property"، دانشنامه برخط فلسفه، (دانشگاه تنسی).
* Online Guide to Privacy Resources، مرکز اطلاعات حریم خصوصی الکترونیک


| * ن
* ب
* و
حقوق بنیادی بشر |
| --- |
| نکته: مواردی که به‌عنوان حقوق بشر ( غیر از حق‌های بنیادین حقوق بشری  ) مورد مناقشه هستند و تمامی مواردی که در اینجا فهرست شده‌اند، ممکن است در همه‌جا حقوق بشر نباشند. |
| حقوق مدنی و سیاسی | 
* برابری در برابر قانون
* اصل برائت
* رهایی از بازداشت و حبس خودسرانه
* آزادی اجتماع
* آزادی انجمن
* رهایی از مجازات ظالمانه
* آزادی از تبعیض
* رهایی از تبعید
* آزادی اطلاعات
* آزادی حرکت
* آزادی ادیان
* برده‌داری
* آزادی بیان
* آزادی اندیشه
* شکنجه
* یاری حقوقی
* آزادی
* حقوق دگرباشان در کشورهای گوناگون
* تابعیت
* تشخص
* حق پناهندگی
* حق مردن
* حق دادگاه عادلانه
* حق زندگی
* حق دادخواست
* حریم شخصی
* حق اعتراض
* دفاع مشروع
* امنیت فرد
* حق رأی جهانی

 |
| حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی | 
* حقوق دیجیتال
* حقوق برابر برای کار برابر
* مزد منصفانه
* حقوق کارگری
* حق داشتن زندگی استاندارد
* حق پوشش
* حق توسعه
* حق آموزش
* حق غذا
* حق بر سلامتی
* حق مسکن
* حق دسترسی به اینترنت
* حق مالکیت
* مشارکت مردمی
* حق پاسخ
* حق بازگشت
* حق علم و فرهنگ
* حق امنیت اجتماعی
* حق آب
* حق کار
* سندیکا

 |
| حقوق باروری و سلامت جنسی | 
* سقط جنین
* تنظیم خانواده
* بریدن آلت زنانه
* حقوق بشر افراد بیناجنسی
* حقوق دگرباشان در کشورهای گوناگون
* سلامت باروری
* حق داشتن جنسیت
* حق نخواستن درمان

 |
| تخلفات | 
* تنبیه بدنی
* تنبیه دسته‌جمعی

 |
| جنگ و کشمکش | 
* غیرنظامی
* پیکارگر
* نسل‌کشی
* اسیر
* تجاوز جنسی در جنگ

 |

| * ن
* ب
* و
فرهنگ رسانه |
| --- |
| رسانه | 
* رسانه گروهی
* رسانه‌های جریان اصلی
* 24-hour news cycle
* رسانه شرکتی
* News broadcasting
* رسانه خبری
* فیلم
* اینترنت
* رادیو
* تلویزیون

 |
| ایدئولوژی | 
* جریان اصلی
* سرمایه‌داری پیشرفته
* رؤیای آمریکایی
* Bipartisanship
* مصرف‌گرایی
* Pensée unique
* موسیقی پاپ

 |
| فریب | 

|  |  |
| --- | --- |
| شکل‌ها | 
* تبلیغات
* پروپاگاندا
* روابط عمومی
* اسپین دکتر
* روزنامه‌نگاری تبلوید

 |
| فنون | 
* کیش شخصیت
* Dumbing down
* چارچوب‌بندی
* Media circus
* رویداد رسانه‌ای
* Narcotizing dysfunction
* Recuperation
* Sensationalism

 |
| سایر | 
* Crowd manipulation
* مدیریت اخبار
* دستکاری رسانه‌ای

 |

 |
| فیلسوفان | 
* تئودور آدورنو
* ادوارد جیمز برنایز
* نوآم چامسکی
* گی دوبور
* والتر لیپمن
* مارشال مک‌لوهان

 |
| پادفرهنگ | 
* بایکوت
* نافرمانی مدنی
* Culture jamming
* تظاهرات
* دیوارنگاری
* Occupation
* طنز سیاسی
* اعتراض
* خرده‌فرهنگ پانک
* اعتصاب

 |
| مطالعات آکادمیک | 
* تئوری اثرگذاری
* مطالعات رسانه‌ای
* Semiotic democracy
* *The Lonely Crowd*

 |
| موضوعات | 
* ناشناسی
* Concentration of media ownership
* آزادی بیان
* سوگیری رسانه‌ای
* حریم شخصی

 |
| مفاهیم همسان | 
* سرمایه‌داری پیشرفته
* صنعت فرهنگ
* توده جامعه
* Post-Fordism
* Society of the Spectacle

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| کتابخانه‌های ملی | 
* آلمان
* اسرائیل
* جمهوری چک

 |
| سایر | 
* فرهنگ تاریخی سوئیس
* بایگانی ملی (ایالات متحده)

 |