برای مجموعه تلویزیونی ایرانی با این نام، آچمز (مجموعه تلویزیونی) را ببینید.
**آچمز** یا **پین** (به انگلیسی: Pin) وضعیتی در بازی شطرنج است که در آن یکی از مهره‌ها که «مهرهٔ آچمز» نامیده می‌شود مجبور است برای دفاع از یک مهره یا خانهٔ ارزشمند در جای خود میخکوب شود. آچمز کردن تاکتیکی مؤثر برای ایجاد محدودیت در توانایی جابجایی سوارهای حریف است.

آچمز عبارتی است ترکی به معنی «باز نمی‌شود» یا به‌طور ساده‌تر «مسدود» یا «میخکوب».

انواع
-----

انواع آچمز
در نمودار بالا، اسب سیاه در خانه e۶ آچمز مطلق است؛ زیرا در صورت حرکت اسب سیاه، مهره شاه سیاه، مورد کیش قرار می‌گیرد و بنابر این، حرکت اسب سیاه، قانونی نیست. در همین نمودار اسب سفید نیز آچمز نسبی است؛ زیرا در صورت حرکت اسب سفید از خانه b۴، سیاه می‌تواند  رخ خودی را با  وزیر حریف در خانه b۱، تعویض کند. البته حرکت اسب سفید، منع قانونی ندارد، اما وزیر ارزش نسبی بیشتری دارد و تعویض آن با رخ، مقرون به صرفه نیست.

دو نوع آچمزی بر حسب توانایی حرکت شطرنج باز آچمز شده وجود دارد:

* **آچمزی مطلق**

اگر هدف آچمزی شاه باشد، آچمزی، آچمزی مطلق نامیده می‌شود. در آچمزی مطلق مهرهٔ آچمز هرگز نمی‌تواند تکان بخورد، چون خط کیش باز می‌شود و شاه نمی‌تواند خورده شود.

* **آچمزی نسبی**

اگر هدف آچمزی چیزی غیر از شاه مثلاً وزیر یا رخ یا حتی خانه‌ای خالی باشد که اهمیت استراتژیکی دارد (مانند خانهٔ ماتی که با تصرف آن می‌توان حریف را مات کرد) آچمزی نسبی اتفاق افتاده‌است. در این وضعیت از نظر قانونی می‌توان مهرهٔ آچمز حرکت داد اما معمولاً حرکت آن به ضرر جدی مانند از دست دادن مهره یا مات شدن می‌انجامد.

به‌طور خلاصه، حرکت دادن آچمز شاه ممکن نیست، حرکت دادن آچمز وزیر و سایر مهره‌ها نیز معمولاً به زیان شطرنج‌باز است. در وضعیت‌های خاص و نادری در بازی عملی ممکن است بتوان مهرهٔ آچمز را حرکت داد (البته به جز آچمز شاه) آن هم در صورتی که مهرهٔ آچمز با حرکت خود به مهره‌ای باارزش‌تر یا هم‌ارزش مهرهٔ آچمز خودی حمله کند یا اینکه تهدید خطرناکی مانند حالت مات ایجاد کند که به آن تاکتیک ضد آچمزی می‌گویند.

مثال
----

* در شکل بالا، خط قرمز آچمزی مطلق و خط زرد آچمزی نسبی را نشان می‌دهد. در شکل بالا، خط قرمز آچمزی مطلق و خط زرد آچمزی نسبی را نشان می‌دهد.

در این شکل، فیل سفید، اسب سیاه را در قطر سفید آچمز کرده‌است، چون مهرهٔ هدف شاه است، اسب سیاه نمی‌تواند از جایش تکان بخورد، آچمزی اسب سیاه در این شکل آچمزی مطلق است.
در ستون بی، رخ سیاه اسب سفید را آچمز کرده‌است. چون مهرهٔ هدف شاه نیست، اسب سفید می‌تواند حرکت کند که البته حرکت بدی است و برای سفید گران تمام می‌شود، چراکه با برخاستن اسب، رخ سیاه، وزیر سفید را می‌زند. آچمزی اسب سفید در این شکل آچمزی نسبی است.

### توضیح شرایط در بازی شطرنج

در این وضعیت سه مهره شرکت دارند که هر سه آن‌ها در یک خط (ردیف یا ستون یا قطر) قرار می‌گیرند:

* مهرهٔ نخست مهرهٔ آچمز کننده است که مهرهٔ حریف را زیر ضرب گرفته و آن را آچمز کرده‌است. تنها مهره‌هایی که می‌توانند آچمز کنند مهره‌هایی با حرکت قطری و طولی-عرضی نامحدود هستند یعنی وزیر، رخ و فیل ولی مهره‌های شاه، اسب و سرباز چنین قابلیتی ندارند.
* دوم مهرهٔ آچمز شده که مجبور است در جای خود بماند. تمام مهره‌ها ممکن است در موقعیت آچمز قرار گیرند به جز شاه که باید از موقعیت کیش خارج شود.
* مهره سوم یعنی مهرهٔ هدف آچمزی معمولاً شاه یا وزیر است اما در برخی وضعیت‌های خاص ممکن است مهره‌های دیگر یا حتی خانه‌ای که تصرف آن اهمیت خاصی دارد هم باعث آچمز یک مهره شوند.

نام
---

در زبان انگلیسی از کلمه *Pin (پین)* برای این مفهوم استفاده می‌شود که به معنی سوزن است به مفهوم استعاری از میخ (سوزن) کوب. واژه آچمز ترکی، و محرف واژه ترکیِ آچیلماز به معنی باز نشونده است. به‌طور ساده‌تر آچمز یعنی «مسدود» یا «میخکوب».

جستارهای وابسته
---------------

* شطرنج
* قلعه (شطرنج)
* چنگال (شطرنج)
* آن‌پاسان
* ترفیع پیاده

منابع
-----

1. ↑  واژه‌نامه دهخدا آچمز بایگانی‌شده در ۲۸ اوت ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine,.
2. ↑  «معنی آچمز». واژه‌یاب. ۲۸ اوت ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ اوت ۲۰۱۶.

* مایزلیس، ایلیا لویچ (۱۳۷۸)، «ترکیب»، *تئوری بنیادی شطرنج*، ترجمهٔ رضا رضایی، تهران: ساغر و فرزین، ص. ۹۰ تا ۹۲، شابک ۵-۱۹-۰۰۰۶۹۶-۴
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Chess Pin». در *دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی*، بازبینی‌شده در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۴.

| * ن
* ب
* و
شطرنج |
| --- |
| اصطلاحات | آچْمَز، آخر بازی، آن‌پاسان، کیش، کیش‌مات، گشایش، وسط بازی |  |
| شطرنج‌بازان برجستهٔجهان | الکساندر آلخین، ویسواناتان آنانْد، بوریس اسپاسکی، واسیلی اسمیسلوف، ویلهلم اشتاینیتس، میخائیل بُتْوینیک، تیگران پتروسیان، میخائیل تال، بابی فیشر، خوزه رائول کاپابلانکا، آناتولی کارپف، ماگنوس کارلسن، گری کاسپارف، ولادیمیر کرامنیک، امانوئل لاسکر، پل مورفی |
| زنان شطرنج‌باز | فهرست زنان شطرنج‌باز |
| سازمان‌ها | فیده |
| تاریخ شطرنج | تاریخچهٔ شطرنج، تقلب در شطرنج |
| ابزارها | مهره‌ها: شاه، وزیر، رخ، فیل، اسب، پیادهساعت شطرنج، صفحهٔ شطرنج |
| واریانت‌ها | واریانت آتکین سون، واریانت |
| ادبیات و شطرنج | شطرنج و ادبیات |
| استادان شطرنج | استادان شطرنج |
| روان‌شناسی و شطرنج | روان‌شناسی و شطرنج |
| مسابقات معتبر شطرنج | قهرمانی شطرنج جهان، قهرمانی شطرنج زنان جهان، جام جهانی شطرنج، المپیاد شطرنج، مسابقات کاندیداتوری شطرنج، قهرمانی شطرنج گرندپری، قهرمانی شطرنج سوئیس، قهرمانی شطرنج تور بزرگ جهانی، قهرمانی شطرنج جوانان جهان، شطرنج قهرمانی آسیا، مسابقات قهرمانی شطرنج ایران |
| نحوه برگزاری | 

|  |  |
| --- | --- |
| حضوری (رسمی) | فیده |
| اینترنتی (غیررسمی) | چس‌دات‌کام •  چس۲۴ •  لی‌چس |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد شطرنج است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |