Place in 23x15px|border |alt=|link= ایران
**ایل بچاقچی** (که به قول غالب مشهور است نام آن در اصل پیچاقچی بوده اما دراثر مجاورت دائم با زبان فارسی ابتدا در محاوره و سپس در نوشتار به بچاقچی تبدیل گردیده و شرح آن خواهد آمد).
یکی از ایلات بزرگ سیرجان است که در تاریخ و تحولات آن نقش قابل توجهی داشته است.[۱] همچنین از بزرگترین ایلات در جنوب ایران و به ویژه 
استان کرمان می‌باشد.نویسنده کتاب مردم شناسی ایلات عشایر ایران در اثر مذکور مشهورترین ایلات را شامل ایلات و عشایر:کرد، بختیاری، ترکمن، قشقایی، بچاقچی، شاهسون و عشایر عرب است.[۱/۱] در معنای کلمه بچاقچی که مشهور است تلفظ فارسی پیچاقچی می‌باشد می‌توان دو وجهه متصور شد اولا معنای لغوی کلمه که خواهد آمد در ثانی معنای عرفی که در ابتدای مطلب آمده‌است.در خصوص معنای لغوی آن ابن بطوطه بچاق(پیچاق) را چاقو و «بچاقچی» را منسوب به چاقو دانسته‌ است که اکثر مراجع لغوی مطالبی به همین مضمون آورده‌اند و این مشهورترین وجوه آن است ، اما گاها توجه به شهرت مطلب انسان را از بررسی و تحقیق بیشتر منصرف کرده و چه بسا معنای واقعی در مطالب خلاف شهرت نهان مانده باشد ، در یکی از بررسی های بعمل آمده پیرامون جوامع ترک کشور ریشه جالبی برای بچاقچی قائل شده که اشاره به آن خالی از لطف نمیباشد .نگارنده مقاله اینگونه بیان میکند که : از قرائن و شواهد تاریخی، طائفه‌ شناسی، لهجه‌ شناسی، قالی شناسی، فولکلورشناسی و دین‌شناسی، آنگونه فهم میشود که فورم صحیح نام این ایل که منشعب از افشار است ، «بوجاق‌ چی» و احتمالا به یکی از معانی «تورکمان-افشار ساکن ناحیه‌ی بوجاق» ، «ایل تورک سردسیر نشین» ، «وابسته به زاویه‌ی تصوفی»، «بافنده‌ی نقش بوجاق در قالی‌ها» ، «بکار برنده‌ی نیم گره تورکی» و ... است.نگارنده اینگونه ادامه میدهد که(پدیده‌ی زنجیره‌ای انشعاب از ایل مادر و ظهور تیره‌های جدید مستقل واقعیتی معلوم در تاریخ طوائف تورک می‌باشد ، که ظهور ایل بوجاق چی از ایل مادر خود یعنی افشار هم ازین قائده مستثنی نمیباشد).[۲]
مطالب مبسوطی پیرامون منطقه بوجاق و موقعیت جغرافیایی آن در فصل منطقه بوجاق در یکی از فصول ذیل برای علاقمندان موجود می‌باشد که مراجعه به آن خالی از لطف نیست .
البته اشاره به نکته ای حتی اگر مکرر هم باشد ضروری است که وقتی نام ایل افشار به عنوان ایل مادر بچاقچی ذکر میگردد منظور افشار های منطقه سیرجان و کرمان نیست زیرا آنها به نوبه خود شعبه ای منشعب از ایل مادر محسوب شده و چه بسا در این بین با ایلاتی همچون لک نیز درآمیخته باشند ، بلکه منظور از ایل مادر ایل افشار یا اوشار است که تمام افشار های ایران از جمله خراسان و فارس و کهگیلویه و ... از آن منشعب شده اند .
بخش قابل توجهی از ایل افشار را در تاریخ با نام افشار ارومی میشناسند ، افشار نام یک گروه قومی ـ عشایری از اقوام ترک‌زبان ایران است و در متون قدیم به اشکال گونه‌گون از جمله اوشار، اوشر، اوشریه، اوشاریه و افشاریه بدان اشاره گردیده است. افشار از مقتدرترین ایلات ترک‌زبان ایران بوده و از پایه‌های اصلی سپاهیان شاه اسماعیل صفوی بوده است. این ایل در جنگ‌های صفویان و افشاریان با عثمانیان و ازبک‌ها نقش پررنگی داشته و از طوایف تشکیل‌دهندۀ قزلباش‌ها بوده‌اند[۲/۱] به احتمال قوی انشعاب ایل بچاقچی نیز ازین بخش ایل افشار صورت پذیرفته باشد و به احتمال قوی بعد از این انشعاب ایل بچاقچی در طول طی مسیر به سمت استان کرمان آنها در نقاط مختلفی از ایران به صورت موقت و‌کوتاه زمان نهایتا در حدود جند سال ساکن بوده اند ، که از جمله آنها احتمالا بهاباد ، ری ، زنجان و هرمزگان میباشد.
همچنین برای بچاق چی معنای دیگری هم ذکر شده که بچاق بمعنای عسل و بچاقچی بمعنای پرورش دهنده و تولید کننده عسل میباشد که این معنا آنقدر دور و شواهد و قرائنش آنقدر ناموجود بوده که پرداختن به آن هیچگونه لزوم و اهمیتی ندارد و اشاره مختصر به آن از کفایت لازم برخوردار میباشد. 
پیرامون قدمت و حضور نام ایل بچاقچی در تاریخ اشاره به سفرنامه جهانگرد متقدم و عرب مشهور ابن بطوطه که در ابتدا اشاره ای به وی شد سندی مهم و قابل توجه برای محققین میباشد ، او در سفرنامه خود مینویسد که با اخی احمد بچاقچی در سیواس و اخی بچاقچی در ازاق (آزُف) دیدار و ملاقات داشته است.[۳] که این بیانگر حضور فعال بچاقچی در آن دوره تاریخی دارد .
بچاقچی‌ها در گذشته از مناطق آذربایجان به جنوب کوچ داده شدند زبان آنها ترکی بود که بعدها به ترکی آمیخته به فارسی تبدیل شده ولی امروزه اکثراً ساکن شده و به ترکی آمیخته به فارسی و فارسی صحبت می‌کنند.متأسفانه حفظ زبان اصیل ایلات و طوائف امروزه دچار مخاطرات جدی شده‌است،از جمله آن زبان ترکی که زبان اصلی طوائف اصیل بچاقچی بود به علت شهرنشینی و مجاورت با زبان فارسی رنگ باخته و نزدیک به زوال است،مردم خوب به یاد دارند که تا اواخر دهه هفتاد خانواده‌های زیادی از ایل بچاقچی مخصوصا افراد مسن به زبان ترکی تکلم می‌کردند و دهه پنجاه و شصت زبان رسمی خیلی از طوائف اصیل بچاقچی ترکی بود،اما همانطور که گذشت امروز در میان طوایف ایل بچاقچی به سختی می‌توان افرادی را یافت که به ترکی تکلم کنند.ریش سفیدان و قدیمی های ایل بچاقچی بی آنکه بدانند اصل و ریشه ای که ازاین ایل نقل میکنند با تاریخ ایل افشار یکی ‌می باشد با اشاره به تاریخ ایل بچاقچی انگار به تاریخ ایل افشار ارجاع میدهند، منابع تاريخ محلي در مهاجرت ايل بچاقچي از آذربايجان به كرمان اتفاقِ نظر دارند.دردوره قاجاريه، تاريخنگارِ وقايع كرمان، احمدعليخان وزيري، بچاقچي را جزء 52 تيـره افشار در ولايت كرمان دانسته و جمعيت آنها را در آنزمان 200 خانوار ثبت كرده است .
موطن اصليِ اين ايل را منطقه آذربايجان نوشته و آورده است كه در دوره نادرشاه افشار، به منطقه سيرجان كوچ داده شده اند(۳/۱) یکی از دلایل صحت این مدعا وجود طایفه ارشلو درایل بچاقچی به عنوان یکی از طوایف اصلی ایل میباشد ، در سیرجان ارش لوها یکی از طوایف محوری بچاقچی هستند و حال آنکه در سایر نقاط آنان را افشار دانسته اند،ناگفته نماند ارشلوها نسبت به بچاقچی بودن خویش بسیار متعصب همی‌باشندند، همین مطلب به خودی خود سندی بر وحدت ریشه ایل بچاقچی با ایل افشار دارد و همچنین لازم به ذکر است اوبرلینگ مردم‌شناس فرانسوی ایل بچاقچی را از افشار دانسته و معتقد است نادرشاه آنها را به کرمان کوچانیده است.[۴] و نیز احمدعلی خان وزیری بچاقچی را جزو پنجاه و دو تیره افشار ذکر کرده است.[۵] علاوه بر آن از دیگر محققان آلسترهال میباشد که ایل بچاقچی را از طوایف افشار دانسته است ، ایرج افشار سیستانی نویسنده مقدمه ای بر ایل ها چا درنشینان و طوائف عشایری کوچ ایل بچاقچی را در زمان افشار ذکر کرده است.[۶] تاریخ نویس معروف سیرجانی مرحوم علی اکبر بختیاری در کتاب تاریخ سیرجان آورده : موضوعي كه لازم است گفته شود اين است كه ايل بچاقچي از ايل افشار مىباشند كه ابتدا در حدود سال (۱۰۳۶ ه.ق) به مهاباد کوچ داده شده و بعد از آن به افشار ارومي معروف شدند.[۷] جالبتر اینکه در بعض مقالات مردم شناسی که پیرامون عشایر استان کرمان اینگونه بیان شده که ایلات افشار در دو تیره بچاقچی و افشار در فلان منطقه استان کرمان ساکن میباشند.[۸] دو نقل قول مشهور در مورد زمان تبعید ایل بچاقچی به جنوب وجود دارد یکی تبعید و کوچ اجباری ایل بچاقچی را به نادرشاه افشار و دیگری به شاه طهماسب سوم منسوب دانسته که با مرور سطحی تاریخ روشن است فاصله زمانی نادرشاه و شاه طهماسب سوم اصلا قابل توجه نیست،دوران صفویه با شاه طهماسب سوم پایان و دوران افشاریه بعد عزل همان شاه آغاز شد پس در اصل هر دو نقل قول درمورد زمان کوچ افشار و بچاقچی در اصل دارای وحدت زمان است که کسی توجه خاصی بدان نشده است و با وجود تمایز ظاهری هیچ تفاوت زمانی با هم ندارند و قطعا میتوان گفت کوچ همه این گروهها به کرمان در حدود (۱۱۵۰) ه.ق قمری صورت پذیرفته است و بدون هیچ اختلاف چشمگیری میتوان این تاریخ را به عنوان مبداء کوچ آنها در نظر گرفت و البته با تطبیق این تاریخ یعنی ۱۱۵۰ ه.ق با تاریخ رحل اقامت اجباری به بهاباد یعنی ۱۰۳۶ ه.ق به صحت تاریخ کوچ اجباری به کرمان نیز صحه گذارده میشود ، چون کوچ به کرمان تقریبا آخرین کوچ جدی بچاقچی بوده و باید چند سالی بعد از کوچ بهاباد صورت پذیرفته باشد ، همچنین تبعید گروهی از افشارها به کرمان نیز در زمان حکومت همین شاه صفوی نقل شده است و یعنی میتوان گفت این گروه افشار نیز مانند بچاقچی ها در حدود سال ۱۱۵۰ هجری قمری به این مناطق آمده اند و این موضوع نظریه اصالت افشار داشتن بچاقچی ها را قوت میبخشد ، در تحقیقاتی که در رابطه با مردم شناسی عشایر استان کرمان صورت گرفته و نیز مقالاتی که پیرامون گلیم سیرجان و بافت به رشته تحریر درآمده است با استناد به مؤاخذ خود اینگونه بیان میکنند :(ايلات افشار كه در دو تيره پيچاق‌چي و افشار و در منطقه وسيعي در...استان کرمان ساکن هستند).[۹] نشان میدهد که اسناد تاریخی زیادی وجود دارد که نشان میدهد هر دو ایل که با نامهای بچاقچی و افشار در مناطقی از استان کرمان ساکن هستند دو طوائفی از ایل افشار بزرگ میباشند که به احتمال قوی یکجا و باهم به جنوب تبعید شده اند ، به همین دلیل نقل قول های قدیمی ایل بچاقچی که تاریخ ایل را که بازگو میکنند کانه تاریخ ایل افشار کرمان که از طوایف ایل بزرگ افشار است را ذکر میکنند که البته با توجه به مستندات متعدد درست به نظر میرسد ، البته لازم به ذکر است وقتی نقل میشود ایل بچاقچی از طوایف افشار است نه بدین معنی که از طوایف ایل افشار استان کرمان میباشد بلکه منظور جزو طولیف ایل افشار مرکزی و مادر که طوایف و ایلات بسیاری از آن منشعب شده اند از جمله ایل افشار استان کرمان ، که با این سخن میتوان گفت ریشه و منشأ ایل بچاقچی و ایل افشار کرمان یکی است و هر دو از یک ایل مادر منشعب شده اند ، حال به درستی میتوان دریافت که هرگاه در بررسی تاریخ ایل بچاقچی دچار گره شدیم میتوان از تاریخ ایل افشار یاری طلبید،طبق نقل قول ریش سفیدها، بچاقچی ها جزو نیروهای نظامی صفوی که قزلباش خوانده میشدند به شمار میرفتند،که البته با دقت در مطالبی که پیرامون تاریخ افشار و بچاقچی گذشت اکنون روشن تر و مستدل تر میتوان بدین معنا دست یافت.ایل‌ افشار و طوائف وابسته آن یکی‌ از ایلات‌ تشکیل‌دهنده سپاهیانی‌ است‌ که‌ اقتدار شاه‌ اسماعیل‌ اول‌ صفوی‌ ( ۹۰۷-۹۳۰ق‌) را در ایران‌ استوار کردند و یکی‌ از ۳۲ قبیله اشرافی‌ دارای‌ امتیازات‌ ویژه‌ و نیز از ایلات‌ عمده‌ و معتبر قزلباش‌ در دوره صفوی‌ بوده‌ است.[۱۰] در پایان کار قزلباش‌ها که مورد غضب شاهانه قرار گرفتند لشکری از میان حامیان صفوی شکل گرفت بنام شاهسون که گروهی از قزلباش‌ها نیز در میان آنها حضور داشتند،از جمله بعضی از طوایف و وابستگان افشار از جمله جنگجوهای بچاقچی که از متعصبین به صفویه به شمار میرفتند،در شاکله این ارتش شاهسونی قرار گرفتند که البته بعدها و در اواخر دوره صفویه به دلیل اختلافات متعدد از اتحاد با این جامعه شاهسونی خارج شدند.بچاقچی‌ها به نقل تاریخ مشهور در همان اواخر دوران صفویه به جنوب کشور تبعید گشتند که تا به امروز در همان مناطق ساکن هستند ، آنها به لحاظ دینی و اعتقادی و مذهبی دارای عقیده تشیع دوازده امامی بوده و هستند ، از جمله قدیمی ترین منابع در دسترس که اشاره به نام بچاقچی دارد جهانگرد عرب ابن بطوطه است که از دیدار با افرادی که جایگاه ویژه ای در منطقه سکونت خود داشتند و از طایفه و ایل بچاقچی بودند خبر میدهد، این دیدار در مناطق تحت امر عثمانی اتفاق افتاده است.[۱۱] که نشان میدهد بچاقچی ها همانند سایر ایلات ترک که به همراهی با صفویه و دشمنی و نزاع با عثمانی به علت آزار و اذیت و سرکوب عثمانی که به جرم شیعه گری و علوی گری بودن پیوستند دارای اصالت تشیع میباشند ، در آن عصر علت مبنای اساسی اتحادشان همین بود ، مردم این ایل به صورت سنتی نسبت به اعتقادات خود بسیار پایبند و متعصب بوده‌اند و این امر تا به امروز نیز ادامه دارد ، آنچنانکه بزرگترین و نامی‌ترین هیئات مذهبی در مناطق زندگیشان از جمله سیرجان متعلق به مردم این ایل بوده و می‌باشد.
تعدد تیره و طایفه ایل بچاقچی دارای دو روایت می‌باشد که از هشت تیره و طایفه تا هجده تیره بیان شده‌است.[۱۲] همچنین صدها خاندان و خانواده و قوم که همگی تحت ریاست خان ایل بوده‌اند،طوائف اصیل و اصلی آن را هفت طائفه ترک زبان و مابقی طوائف را ابواب جمعی ایل دانسته‌اند که در گذشت سالیان و به مرور زمان به ایل پیوسته‌اند.
بچاقچی‌ها در گذشته به پرورش اسب و دام مشغول و سواره‌نظام ارتش در کرمان را تشکیل می‌دادند.[۱۳]

بچاقچی منشعب از ایل افشار
-------------------------

امروزه اما اکثرا شهرنشین شده و گروه کمی به دامپروری و باغداری مشغول هستند، همچنین زن‌های ایلات معمولا به بافت قالی ، گلیم مشغولند ، 
مهم ترین ایلات در تولید یک نوع گلیم خاص ایلات ترک شیوه «گلیم پیچ باف» است که در ولایت کرمان، توسط ایلات افشار و بچاقچی منتشر شده است که این ایلات که در سده های گذشته از ولایت آذربایجان به ولایت کرمان مهاجرت کرده اند. بر اساس منابع و اسناد تاریخ فرش در مناطق آذربایجان، قفقاز و آناتولی مراکز قدیمی این شیوه بافندگی گلیم به کار برده می شود. نظر نویسنده مقاله بر این است که وجود شیوه پیچ بافی گلیم در ایلات افشار و بچاقچی با سکونت آنها در گذشته تاریخ در آن سامان ارتباط مستقیم دارد. شیوه پیچ بافی گلیم در طی پانصد سال گذشته توسط ایلات افشار، بچاقچی در ولایات کرمان به کار رفته و به واسطه فرهنگ داخلی این ایلات با هنر بومی کرمان این روش بافندگی در این استان ترویج گشته است.[۱۴] رخداد مهمی که برای فرهنگ شهرستان سیرجان از شهرهای مهم کرمان رخ داده این است که مدتی قبل به علت کیفیت و کمیت بافت گلیم ها و صنایع محلی بافتی اش به عنوان مرکز و شهر گلیم ایران نام گرفته‌است ، که اتفاق بزرگی محسوب میشود ، آنگونه که اشاره شد ایل بچاقچی در دامپروری ، یعنی پرورش اسب و دام نیز متبحر بوده و یکی از بهترین نژادهای دام متعلق به این ایل است ، نوعی‌ بز شیری‌ رنگ‌ با دست‌ و پای‌ بلند به‌ وزن‌ ـ متوسط‌ ۳۰ کیلوگرم در این‌ ایل‌ پرورش‌ داده‌ می‌شود که‌ به‌ بز رایینی معروف‌ است‌، کرک‌ لطیف‌ و مرغوبی‌ دارد که‌ صادراتی است.در قدیم‌ ازاین‌ کرک‌ شال‌مشهوری بنام شال کاکی‌ بافته‌ می‌شد. چنین‌ بزهایی‌ در سرحدات سیرجان تا بافت پرورش‌ داده‌ می‌شود.[۱۶] در مورد کوچ ایل بچاقچی به جنوب آنچه مشهورتر و نزدیک به واقع تر مینماید در زمان تغییرات جمعیتی نادر شاه میباشد ، علاوه براینکه این مطلب دربین روایات متعدد تاریخی موضوع مذکور بین ریش سفیدان این ایل بیش از یک قرن عمر دارد اولبرینگ نیز در ادامه بیان خود بعد دانستن ریشه افشار برای ایل بچاقچی اضافه میکند که ایل بچاقچی در زمان نادر شاه افشار به جنوب کوچانده شده اند.[۱۷]
افشارهاي‌ كرمان‌: تاريخ‌ دقيق‌ مهاجرت‌ طايفه‌هاي‌ افشار به‌ كرمان‌ و مبدأ يا مبادي‌ مهاجرت‌ آنها روشن‌ نيست‌. قديم‌ترين‌ خبر از كوچ‌ افشارها به‌ كرمان‌ از زمان‌ به‌ قدرت‌ رسيدن‌ شاه‌ اسماعيل‌ اول‌ به‌ بعد بوده‌ است‌. نخستين‌ گروه‌ افشار ظاهراً طايفة قاسملو بود كه‌ در حدود سال‌ 916ق‌ به‌ سركردگى‌ بيرام‌بيك‌ به‌ كرمان‌ مهاجرت‌ كردند[۱۸] شاه‌ طهماسب‌ در 933ق‌، شاه‌ قلى‌سلطان‌ افشار، پسر مصطفى‌قلى‌سلطان‌ را كه‌ با طايفةخود در كرمان‌ مى‌زيستند،به‌حكمرانى‌ آنجا گماشت‌ [۱۹]. شاه‌قلى‌ سلطان‌ در 943ق‌ با گروهى‌ از دلاور مردان‌ طايفه‌هاي‌ افشار كرمان‌ به‌ اردوي‌ شاه‌ پيوست‌ و در چهارمين‌ لشكركشى‌ او به‌ خراسان‌ براي‌ سركوب‌ عبيدخان‌ ازبك‌ شركت‌ كرد [۲۰].
افشارهاي‌ كرمان‌ تا زمان‌ كريمخان‌زند قدرت‌ داشتند و تنى‌ چند از سركردگان‌ طوايف‌ اين‌ ايل‌ پس‌ از شاه‌ قلى‌سلطان‌ در كرمان‌ حكومت‌ كردند. آخرين‌ حكمران‌ از اين‌ ايل‌، شاهرخ‌ خان‌ افشار بود كه‌ در 1172ق‌ به‌ دست‌ خدا مرادخان‌، سردار سپاه‌ كريمخان‌ زند كشته‌ شد [۲۱].
احمدعلى‌ وزيري‌ در جغرافياي‌ كرمان‌ ايل‌ افشار را عمده‌ترين‌ ايلات‌ كرمان‌ و شمار آنها را حدود هزار خانوار، و شامل‌ 300 ،9تن‌ دانسته‌ است‌. وي‌ على‌ قرلو، اشرفلو، قاسملو، پير مرادلو، ره‌ درازلو، حيدرمحمد شاهلو، آمويى‌ (يا عمويى‌)، ميرجانى‌، جانقلى‌ اشاغى‌، فارسى‌مدان‌، صفى‌قلى‌ اولادي‌ و ساربان‌ را از طايفه‌هاي‌ اين‌ ايل‌ برمى‌شمارد و نام‌ چند تن‌ از سرپرستان‌ طايفه‌ها را كه‌ با لقب‌ «سلطان‌» شهرت‌ داشتند، ياد مى‌كند [۲۲].
وزيري‌ در شرح‌ اشتغال‌ و ييلاق‌ و قشلاق‌ مردم‌ طايفه‌هاي‌ افشار مى‌نويسد: اين‌ گروه‌ بيشتر با گوسفندداري‌ زندگى‌ مى‌گذراندند. قشلاقشان‌ بلوك‌ اُرزويه‌، و ييلاقشان‌ بلوك‌ اَقطاع‌ بود. عشاير وقتى‌ كه‌ در اقطاع‌ به‌سر مى‌بردند، به‌ زراعت‌ نيز مى‌پرداختند. در آن‌ زمان‌ در ايل‌ افشار 300 سوار و 700 تفنگچى‌ خوب‌ و پر دل‌ بودند كه‌ در جنگ‌ با چماق‌ و شش‌ پَرْ شركت‌ مى‌كردند و بيش‌ از تفنگچيان‌ ايلات‌ ديگر مهارت‌ نشان‌ مى‌دادند[۲۳].
همو در جاي‌ ديگر، شمارة تيره‌هاي‌ افشار را 52 مى‌آورد، در صورتى‌ كه‌ در فهرستى‌ كه‌ از نام‌ تيره‌ها مى‌دهد، از حدود 80 تيره‌ ياد مى‌كند [۲۴]. در اين‌ فهرست‌ نام‌ برخى‌ از طايفه‌ها و تيره‌هاي‌ ايلات‌ و عشاير ديگر كرمان‌ كه‌ ظاهراً به‌ ايل‌ افشار پيوسته‌ بودند، از ابواب‌ جمعى‌ ايل‌ افشار و در زمرة طايفه‌ها و تيره‌هاي‌ افشار به‌ شمار آمده‌اند. شماري‌ از اين‌ تيره‌ و طايفه‌ها نيز به‌ خطا جزو ايل‌ افشار قلمداد شده‌اند [۲۵].
افشارهاي‌ كرمان‌ از 3 گروه‌ عمدة جهانشاهى‌، عمويى‌ و ميرحبيبى‌ تشكيل‌ يافته‌ بودند. افشار جهانشاهى‌ احتمالاً به‌ طايفة جهانشاه‌لو از افشارهاي‌ دويرانى‌ خمسة زنجان‌ و افشار اوشاغى‌ِ فسا وابسته‌ بودند. بنابر ادعاي‌ بزرگان‌ طايفه‌ جهانشاه‌لوها قبلاً در شمال‌ غربى‌ ايران‌ مى‌زيستند و پيش‌از آمدن‌ به‌سيرجان‌ كرمان‌ و استقرار در آنجا، زمانى‌ دراز در همسايگى‌ فسا و جهرم‌ فارس‌ سكنى‌ داشتند [۲۶]. اوبرلينگ‌ در 1336ش‌/1957م‌حدود 200 ،1خانوار گزارش‌مى‌دهند. اين‌ گروه‌ تا زمان‌ تحقيق‌ اوبرلينگ‌ كوچ‌ مى‌كردند.[۲۷]
اوبرلينگ‌ بچاقچيهاي‌ كرمان‌ را هم‌ وابسته‌ به‌ ايل‌ افشار آورده‌ است‌ و به‌ نقل‌ از سالخوردگان‌ اين‌ طايفه‌ مى‌نويسد: بچاقچيها از افشارهاي‌ زنجان‌ و ري‌ بوده‌اند كه‌ نادرشاه‌ آنها را به‌ كرمان‌ كوچاند. اين‌ گروه‌ تا 1336ش‌/1957م‌ كوچ‌ مى‌كردند. شمار آنها حدود 500 خانوار بوده‌ است‌.[۲۸]

* مهمترین وجه اصالت افشار بودن ایل بچاقچی :

\_کتاب بررسی مردم شناسی طایفه ارشلو ازایل بچاقچی 
(طایفه ارشلو‌ از طوایف ایل بچاقچی است و.).[۲۹]

\_کتاب ایلات و عشایر سیرجان ، تاریخ سیرجان علی اکبر بختیاری ،
(ایل قره سعدلو ، صارسعدلو ، ارشلو و ... از طوایف ترک ایل بچاقچی میباشند.).[۳۰]
علاوه بر تواریخ و نقل شفاهی ریش سفیدان ایلات و بررسی اوضاع اجتماعی ایلات بچاقچی و افشار به دست محققان داخلی و خارجی که اسناد کافی در اثبات این مطلب میباشند ، وجود یک طائفه ارشلو با دو ریشه در ایلات افشار و بچاقچی شاهدی خدشه ناپذیر علاوه بر سایر مستندات اصالت افشار داشتن ایل بچاقچی است.

بچاقچی در پهنه گسترده تاریخ
---------------------------

معمولا نام هر ایل و طایفه میتواند سندی روشن از سابقه و تاریخ آن ایل و طائف باشد که روایتگر منشأ و فرهنگ و پیشینه آنهاست. ایلات به عنوان جوامع متقدم و پایه گذار بخش قابل توجهی از ساختار اجتماعی متأخر ما دارای تاریخی آمیخته از روایات ثبت و ضبط و شده و نقل های شفاهی هستند که مانند میراثی گرانبها از پدر به پسر منتقل گشته و درین چرخه بی وقفه گاها نیز دستخوش تغییرات سهوی و عمدی گردیده است. اما آنچه نباید ازان غفلت نمود این است که درین چرخه طولانی که قرن ها ادامه یافته است زایش جوامع جدید و کوچکی است که ناگزیر از دل جوامع بزرگ مادر که از نظر افزایش جمعیت به نقطه اشباع خود رسیده اند صورت می‌پذیرد، ایلات و طوایف نیز به عنوان متقدم ازین امر مستثنی نبودند و هر از چند گاهی به علت رشد جمعیت و گسترش ساختار منشأ زایش ایلات و طوائف جدیدی شده اند که بعد از تولد خود منشأ وقایع و عامل حوادثی مستقل از جامعه مادر خویش گشته اند که به تناسب نقش آفرینی خویش نام و نشانی از خود در تاریخ به ودیعه نهاده اند .

الف)
اولین کتاب و سند تاریخی که در آن اشاره بنام بچاقچی شده سفرنامه مشهور جهانگرد عرب مصری تبار که به نام ابن بطوطه شناخته و سفرنامه اش بنام سفرنامه ابن بطوطه مشهور میباشد ، وی که جهانگردی عرب مصری تبار بود درمجلداول سفرنامه دوجلدی خود ازاخی‌ احمد بچقچی‌ درسیواس‌(ج‌ 1، ص‌ 328)واخی‌ بچقچی‌ در ازاق‌(آزُف‌) (همان‌، ج‌ 1، ص‌ 365)نام‌ می‌برد.[۴۵]

ب)
از دیگر اسناد و کتب تاریخی که در آن از ایل بچاقچی و مناطق محل سکونت آن ها یاد شده کتابی کوچک پیرامون اوضاع احوال ولایت کرمان میباشد که مؤلف آن ناشناخته است و به نظر میرسد خطاب به صدراعظم زمان جناب امیرکبیر تنظیم گردیده و اوضاع و احوال مناطق ولایت کرمان را به ایشان گزارش میدهد.تقریر مذکور کتابچه موجزی است که اوضاع دارالامان کرمان نام دارد و ظاهرا نام مؤلف و نگارنده آن از قلم افتاده یا در اثر اضمحلال جوهر پاک گردیده است ، آنچه مسلم است مطالب کتابچه بسیار دقیق و صحیح بوده و به عهد سلطان صاحب قران ناصرالدین شاه قاجار بر میگردد[۴۶].

کوهستان چهارگنبد
----------------

مطلع موضوع با اختصاص به سندی تاریخی که نگارنده آن قصد شرح اوضاع کرمان به اختصار را از نگارش داشته آغاز میگردد .

```
در این اثر و سند تاریخی محفوظ که (کتابچه اوضاع دارالامان کرمان) نام دارد و با مشاهده مقدمه آن واضح است خطاب به امیرکبیر مرقوم گردیده و نتیجتا به عهد ناصری در سلسله قاجار بر میگردد و مع الوصف نگارنده آن نامعلوم است مختصری را اینگونه پیرامون کوهستان چهارگنبد به رشته تحریر در آورده است :  
```

قریه چهار گنبد محل سکنای ایلات بوچاقچی و ارشلو و غیره در تابستان آنجا میباشند یکصدو شصت و هشت حوزه ده پارچه و یک درب حمام و مزار کثیرالانوار امام زاده...سلطان حسین در آنجا واقع است.[۴۳]

بچاقچی و قشون نظامی
-------------------

از جمله شغل مردم ایل بچاقچی پرورش اسب بود بطوریکه تا دورة رضاخان واحدهای سواره نظام کرمان از افراد آن ایل تشکيل می شدند[۳۱]
همانگونه که ابتدای مطالب مربوط به ایل بچاقچی ذکر گردید بچاقچی سابقا جزو ایل افشار بوده اند [۳۲]
طوایف اصانلو، ایل افشار، ایل شاهسون، ایل آغاجاری، ایل قراگوزلو، ایل قاجار، اینانلو، بهارلو، بچاقچی، حاجی خانلو، ایل قشقایی، ایل پازوكی، قرایلو، قشقایی، كور عباسلو و... تشكیل دهندگان اصلی شاکله ایلات ترک كشور به شمار می روند[۳۳]
آنگونه که با رجوع به اسناد تاریخی میتوان دریافت اینکه ایل بزرگ افشار دارای شعب متددی بوده که به نقلی پنجاه و دو شعبه ذکر گردیده است، بچاقچی را یکی ازین ۵۲ شعبه دانسته اند[۳۵] ایل بچاقچی را جزو شعب افشار ارومی هم دانسته اند، معمولا به علت وجود اجتماع بزرگ و تعدد فرهنگهای موجود در ایلات عمده و بزرگ آنها را به شعب و طوایف و گاها ایلات متعددی تقسیم میکردند که این تقسیم ساختار جهت مدیریت و کنترل و سامان دهی بهتر ایلات به انجام می‌رسیده‌است، وجوه تسمیه شعب ایل براساس نسبت به افراد خاص، مکان خاص، عملکرد ایل، روحیه مردم ایل و...انتخاب میشده است یکی از بهترین نمونه ها ه به نام آن در مطالب ذکر شده بدان اشاره شد ایلات افشار ارومی هستند، افشار ارومی عنوانی است که به تیره‌های مختلف ایل افشار و دیگر ایلات قزلباش که از عصر صفوی در ارومیه ساکن شدند گفته می‌شود. [۳۶] به عنوان مثال در مورد وجه تسمیه ایلات هفت لنگ و چهارلنگ بختیاری محققان آورده اند که در زبان بختیاری پیش از اسلام واژه "لَنک" وجود داشته است به معنای "رودخانه" و "لَنگ" صورت تغییر یافته ی "لَنک" است و اشاره به تعداد رودخانه های موجود در دو قلمرو چهارلنگ و هفت لنگ دارد.از دیگر نقل قولها پیرامون وجه تسمیه هفت لنگ و چهارلنگ بر میگردده به سال 1018 هجری قمری که امیرخان کرد در نزدیکی ارومیه توسط لشکریان شاه عباس میرزا صفوی به قتل رسید و با کشته شدن وی جنوب حکومت ایلات لر که به دو دسته تقسیم شده بود تسلیم دولت صفویه شدند و مالیات خود را همانطوری که شاه طهماسب میرزا برایشان وزن کرده بود دسته اول یک چهارم و دسته دوم یک هفتم از درآمد خود را به دولت پرداخت میکردند، که این تقسیم بندی باعث شد که بعد از گذشت زمان این دو دسته به چهارلنگ و هفت لنگ نام گذاری شوند[۳۷] با نگاهی گذرا میتوان دریافت مردم ایل بچاقچی انسانهایی مبارز و سلحشور با روحیه جنگاوری بالایی بودند که بهترین شاهد مدعا قیامهایی است که بعد از مدت اقامت در جنوب ایران در مقابل ظلم و جور حکام از خود نشان داده اند که در فصل بعد به این قیامها با شرح مبسوط تری پرداخته خواهد شد .آنچه از وجه تسمیه ایل بچاقچی مشهود است علت نامگذاری این ایل نیز منشأ از همین روحیه و دلاوری دارد و آنگونه که در ابتدای مطالب اشاره گردید و در مطالب پیش رو هم خواهد آمد حضور در رویدادهایی مانند تشکیل و تثبیت دولت صفویه و نقش آفرینی مؤثر در تشکیل قزلباشها در قالب یکی از طوایف ایل افشار بیانگر همین روحیه میباشد، ایل افشار که متشکل از دهها ایل و طایفه بزرگ بود یکی از ارکان و پایه های تشکیل قزلباش ها به شمار میرفت[۳۸]
ایل افشار به دو بخش عمده قرخلو و قاسملو تقسیم می‌گردد و ارشلو که طایفه ای ترک می‌باشند را از ایل افشار و شاخه قرخلو می‌باشد.آنگونه که قبلا هم اشاره شد در استان کرمان و سیرجان طایفه ارشلو از طوائف اصلی و اصیل ایل ترک بچاقچی میباشند ، بعضی این وجه اشتراک را عجیب دانسته اند که یک طائفه با اصالت از دو ایل موجب توقف نظر میگردد ، این موضوع زمانی تحیر آفرین است که ایل بچاقچی و ایل افشار را مستقل و جدای از هم متصور شویم حال آنکه بر طبق مستندات تاریخی که‌ ابتدای فصل به نمونه های متعددی ازآن اشاره شد و در فصل منابع نیز منبع هر کدام جداگانه ذکر گردیده مسئله را کاملا حل مینماید ، این موضوع که بعضی نسبت استقلال ایل بچاقچی از ایل افشار پافشاری دارند با توجه به وجود مستندات تاریخی احتمالا نوعی تعصب ناسیونالیستی است ، به هر حال باید بادقت در نظر گرفت که نادرشاه افشار جهت کنترل اوضاع کشور با اهتمامی خاص در نظر داشته با گسترش نقاط سکونت افشارها در ایران نابسامانی های موجود را سرو سامان بخشد ، قبل تر نیز با حضور طوائف افشار در تشکیل مجموعه قزلباش ها این گسترش حضور افشارها در قالب قزلباش شروع شده بود که نادر شاه افشار هم بدان جهت بخشیده و هم دامنه آنرا از شمال تا جنوب و از شرق به غرب وسعت بخشید ، آنچه پیرامون ایل بچاقچی رخداده ، این است که طائفه ای از ایل افشار که از روحیه سلحشوری و جنگاوری برخوردار بوده و به شمول بخشی از افشارها از سعدلو و ارشلو و عباسلو و...که در تشکیل صفویه و بعد آن روحیه جنگاوری و سلحشوری را به اثبات رسانیده بودند اینبار در راستای برقراری توازن قدرت توسط نادرشاه به سمت جنوب کشور گسیل میشوند ، این طائفه که از دل افشار زاده شده کم کم با نشان دادن رشادت و جنگاوری با نام بچاقچی به عنوان یک ایل وجود خود را تثبیت کردند ، اما تولد ایل بچاقچی به قرنها پیش برمیگردد حداقل به زمانی که نام بچاقچی در آثار قدمای تاریخ موجود است مثل سفرنامه ابن بطوطه جهانگرد مصری که از ملاقات خود با بزرگان بچاقچی دیدار کرده است[۳۹] آنچه معلوم است مردان ایل بچاقچی در طول تاریخ حضور مستمر و مؤثر در قشون نظامی کشور داشته اند آنگونه که رزم آرا نیز اشاره کرده بخشهای سواره نظام کرمان تا دوره رضاخانی از سواران ایل بچاقچی بهره میبرده است[۴۰] به عنوان مثال میتوان به افرادی اشاره کرد که از زمان قاجار تا دوره رضاخانی با همراهی گروهی از سواران بچاقچی در قشون حضور داشتند به حسین خان اسفندیارپور شجاع السلطنه از طائفه قره سعدلو اشاره کرد که شاخص‌ترین فرمانده ایل بچاقچی محسوب شده و در کنار نام صولت الدوله قشقایی و دلاوران تنگستان نامی درخشان را از خود به ثبت رسانیده است ، یکی دیگر از نام ها حیدرقلی خان بچاقچی از طایفه صارسعدلو میباشد که در دوره قاجار بعد از نقش آفرینی در قشون به همراه سواران ایل بچاقچی مدتی به عنوان حاکم قجری سیرجان نیز منصوب گردید ، تجدید بنا و مرمت امامزاده علی سیرجان نیز از یادگارهای حیدرقلی خان بچاقچی است ، از دیگر چهره ها علی عسگرخان بچاقچی از طائفه صار سعدلو است که با حضور در سواران بچاقچی در زمان محمدشاه قاجار در محاصره هرات نقش آفرینی کرد ، همچنین حسن خان فرزند امیرعلی خان از طائفه قره سعدلو در همان زمان از جمله کسانی بود که درقشون قاجار حضور مؤثر داشت، ترجمان خان بچاقچی از طایفه قره سعدلو آخرین کسی بود که با حضور خود به همراه گروهی از سواران بچاقچی در دوره قاجار شرکت مردان ایل بچاقچی در دوره قاجارها را به ثبت رسانید.حسین خان بچاقچی شجاع السلطنه از طائفه قره سعدلو آنگونه که گذشت اثرگذارترین فرمانده نظامی دوران متأخر ایل بچاقچی میباشد وی با درجه نائب سلطانی وارد ارتش شده و مدت سيزده سال خدمت کرد [۴۱]

بچاقچی ؛ مبارزه و قیام
----------------------

پس از انتقال ریاست ایل بچاقچی از طایفه سارسعدلو به قره سعدلو به دلیل تغییراتی که در ماهیت وقایع صورت گرفت ، تاریخ برگ جدیدی بنام ایل بچاقچی رقم زد ، تغییرات و نظم جدید و آغاز جنگهای بین الملل اول و دوم که حتی با وجود تدبیر مناسب و اعلام بی طرفی ایران متأسفانه برای مردم ایران جز رنج و مشقت و قحطی و اشغال دستاورد دیگری نداشت که بخشی از آن به تفصیل در توسط مورخین به ثبت رسیده است ، در پی این تغییرات رؤسای ایل که تا آنزمان در زمره حکام منطقه ای بشمار میرفتند نیز به دلیل عدم رضایت از وضع موجود آغازگر مبارزات و قیام هایی بودند که به بخش درگیری با اشغالگران و دفاع از وطن و مبارزات و درگیری با دولت تقسیم میشود .عمده ترین حرکات که در تاریخ با نام قیام از آن یاد شده است ، اول حرکت اسفندیارخان با نام قیام اسفندیارخان و ایل بچاقچی و دوم حرکت حسین خان که از آن با نام قیام حسین خان و ایل بچاقچی یاد شده است ، البته مبارزات مقطعی متعددی نیز وجود دارد که اشاره و ذکر مختصری از آن کفایت هدف را مینماید.
از جمله این مبارزات میتوان به واقعه زمان ریاست اسفندیار خان بچاقچی از طایفه قره سعدلو اشاره کرد که مورخین ازآن با نام قیام اسفندیارخان یاد کرده اند، قحطی و کمبود نان و بی تدبیری حاکم وقت سیرجان که به لحاظ موقعیت و وضعیت از مهمترین شهرها بلکه اهم آنها در ولایت کرمان میباشد ، عامل اصلی این قیام ذکر گردیده است، 
قیام اسفندیار خان،رئیس ایل بچاقچی به همراه سواران بچاقچی در 1315ق/ 1897م صورت پذیرفت.وی با هوشمندی هنگام ورود خود را منصوب جدید به عنوان حاکم سیرجان معرفی کرد و با توقیف و جلب حاکم منطقه، سیرجان و نواحی تحت تسلط آن را تصرف کرد.اولین اقدام وی دستور به کار همه نانوائی ها و تأمین آرد مورد نظر آنها بود. دکتر باستانی پاریزی نقل میکند در دوره چند روزه این حضور سطحی از رضایت مردم به چشم خورد که تا آنزمان دیده نشده بود[۴۲] همچنین او در فرونشاندن شورش بالاسریهای کرمان در 1323ق/ 1904م، به ظفرالسلطنه، حاکم کرمان کمک کرد (باستانی، تعلیقات، 2/ 883-886؛ سایکس، «ده‌هزار مایل...»، 435) [۴۳] حسین خان شجاع سلطان، فرزند اسفندیار خان در 1333ق/ 1914م، در زمان جنگ جهانی اول، با انگلیسیها به نبرد پرداخت و با یاری سواران ایل با پلیس جنوب ایران درگیر شد[۴۴](سفیری، 108؛ نیز ﻧﻜ : بهینا، 10-11). سال بعد، وی در قلعۀ بلورد به عده‌ای از فراریان آلمانی که اسیر ژنرال سایکس بودند، پناه داد (سفیری، 125؛ نیدرمایر، 265؛ سایکس، «تاریخ...»، II/ 464-465) [۴۵] در 1336ق/ 1917م بچاقچیها به سرپرستی مرادخان شکوه السلطان، ایلخان بچاقچی به کرمان حمله کردند و وارد شهر شدند (ایران...، 159-160)[۴۶] از وقایع مهم تاریخی دیگر شرکت حسین‌خان و افراد بچاقچی بر ضد ارتش ایران و جنگ با آنهاست (باستانی، مقدمه، 1/ 55؛ پیغمبر...، [۴۷]

منشاء ایل بچاقچی
----------------

با رجوع به کتب تاریخی استان کرمان به وضوح درمیابیم که اسم و شهرت بچاقچی از زمان قاجار در کتب و اسناد تاریخی کرمان یافت میشود ، به همین علت بعضی مطلع حضور عشایر ترک بچاقچی در کوهستانهای سیرجان استان کرمان را مربوط به زمان آغا محمدخان قاجار و لشکرکشی های او دانسته اند و اما گروهی دیگر برطبق شواهدی نقل کرده اند که ایل بچاقچی سابقا جزو طوائف ایل افشار در آذربایجان بوده و با نام افشار ارومی شهرت داشته اند و مطلع حضورشان در این مناطق را منسوب به نادرشاه افشار و لشکرکشی های او دانسته اند .
مطلع بچاقچی در منطقه مربوط به هر کدام از وقایع باشد طبق اسناد موجود در این مطلب اتفاق نظر وجود دارد که ایل بچاقچی از ایلات ترک آذربایجان بوده و دودمان افشار داشته و مردم آن در جنگاوری و سواری بسیار زبده بوده اند چه در زمان قزلباش ها و صفویه و چه در زمان نادر شاه افشار و دیگر اینکه نام بچاقچی حداقل ازقرن هفتم و هشتم هجری در تواریخی مانند سفرنامه ابن بطوطه عربی و اسناد معتبر تاریخی مشابه به عنوان شیوخی که با آنها دیدار و ملاقت داشته به ثبت رسیده است .
متأسفانه تعدد تکرار شفاهی بعض نسب گوها بعض ایلات ترک را به اشتباه به مغول و تاتار وابسطه دانسته اند،به بخشی از تاریخ قاجار که در دایرة المعارف بزرگ اسلامی آمده دقت نمایید:(درین شک نیست که صفویه از اولاد شیخ صفی الدین اردبیلی از مردم آذربایجان بوده اند و در دوره صفویه طوایف ترك آذربایجان مهم ترین و در حقیقت یگانه عامل نظامی بودند. بهمین جهت است که ما تنها درین دوره بنام سه طایفه بزرگ ترك که دست نشانده و پشتیبان سلطنت صفویه بوده اند بر می خوریم: قاجارها و افشارها و بیا تها. طوایف کوچک تر را که کمتر بودند صفویه بدو دسته تقسیم کردند يك دسته را در آذربايجان گذاشتند و «شاهسون» نامیدند و دسته دیگر را به فارس بردند و برخی طوایف ایرانی و عرب راهم با آنها توأم کردند و دسته بزرگی بنام قشقایی، فراهم کردند که مرکب ازین سه عنصر کرد یعنی ایرانی و عرب و ترك زبانست .
بنا بر این چون پادشاهان صفوی از آذربایجان برخاسته اند و قزلباشها آذربایجانی بوده اند و قاجارها مانند افشارها و بیاتها هم از آذربایجان آمده اند پس شک نیست که قاجارها از ترکان غربی بوده اند و نه مغول تبار) 
یکی از علل این اشتباهات معمولا از آنجا آغاز میگردد که قبائل جنگاور بعد از تسلط و یا قبل آن جهت اعتبار بیشتر قصد ایجاد نسب و سببی شاهانه و بزرگانه برای خود داشتند و اینگونه با اتصاف به مغول ترس و رعبی در دل رقیبان و دشمنان خود ایجاد میکردند. همانگونه که در دائرة المعارف بزرگ اسلامی آمده نسب و دودمان ایلات بزرگی چون افشار ، صفویه ، قاجار ، بیات و ... نشأت گرفته از ترکان اصیل آذربایجان و قفقاز است و اصولا آذربایجان خود جایگاه اصالت ترکان است و منشأ و دودمان آنها از آنجاست. 

نقشه مسیر حرکت ایل

بوجاق
-----

بوجاق ناحیه‌ای تاریخی در ولایت اودسای اوکرایین است. بین دو رود دانوب و دنیستر و در بخش جنوبی بسارابیا (همسایه با مولدووا در شمال و غرب، با رومانیا در جنوب، و دریای سیاه و بقیه‌ی اوکراین در شرق). امروز اکثریت اهالی آن را اوکرایینی‌ها (٤٠٪)، بولغارها (٢١٪)، روس‌ها (٢٠٪) و مولدوون‌ها (رومن‌ها) (١٣٪) و تعداد کمی تورک‌های قاقاووز (٤٪) تشکیل می‌دهند. در قرون وسطی و دوره‌ی حاکمیت عثمانلی عمدتا مسکن تاتارهای نوقای بود. ترکیب اهالی در قرن نوزده با اشغال منطقه و تبعید تاتارها توسط روسیه و فرار آن‌ها به قفقاز، دوبروجا و تورکیه دگرگون شد. در منطقه هم‌چنین جمعیت قابل ملاحظه‌ای یهودی ساکن بود که توسط نازی‌ها نسل‌کشی شدند. در دوره‌ی عثمانلی بوجاق و یا ناحیه‌ی دشت که مسکن تاتارهای نوقای بود، منطقه‌ی حائل بین سه «سانجاق» (واحد اداری عثمانلی بین «ایل» و «ایل‌چه») که جمعا ایالت اؤزی و یا سیلیسترا را تشکیل می‌دادند قرار داشت. مابین قرون ١١ و ١٨ میلادی این منطقه مسکن تورک‌های قیپچاق بود. در تاریخ ١٩٨٩ بر ناحیه‌ی تاریخی بوجاق، دولت خودمختار قاقاووز به پایتختی کومرات وابسته به مولداوی تاسیس شده است. در دشت بوجاق، شهری با نام بوجاق هم وجود دارد.
همچنین ناحیه ای در شمال غرب دریای سیاه بنام باسارابیا وجود دارد که این نامگذاری ناشی از اقامت ترک های نوقای در این منطقه میباشد .

طوائف ایل بچاقچی
----------------

| طوائف ایل بچاقچی |
| --- |
| دارای ۱۱ که ۶ تیره ترک و مابقی و فارس (ابواب جمعی)

```
*طوائف ترک ایل بچاقچی
```
1. قره سعدلو
2. سارسعدلو
3. انکلو
4. خرسلو
5. عباسلو
6. ارشلو

```
*طوائف فارس ایل بچاقچی
```
1. پورمعصومی
2. حلوایی پور
3. پورمهدی آبادی
4. سوخته چالی
5. ناوکی و...
 |
|

طوایف ایل بچاقچی به طوائف ترک و فارس تقسیم میشوند، طوائف ترک طوائفی هستند که دارای پسوند لو میباشند که البته در محاوره لی هم گفته میشود و طوائف فارس معمولا ابواب جمعی ایل بچاقچی بوده که در طول زمان به ایل بچاقچی پیوسته اند. آنچه پیرامون آن اتفاق نظر وجود دارد این است که ایل بزرگ فعلی بچاقچی در ابتدا متشکل چند طایفه پرجمعیت بوده است که به علت گسترش ظرفیت ماندن به عنوان زیر مجموعه ایل دیگر را از دست داده بوده و حداقل از زمان صفویه به عنوان ایل مستقل شناخته میشده است ، به عنوان مثال طوائف سارسعدلو و قره سعدلو منشعب از طایفه سعدلو که امروز دیگر نامی از آن باقی نیست که میتوان آنرا ریشه ای ترین طایفه ایل بچاقچی به حساب آورد و یا طایفه انکلو که به لحاظ گستردگی جمعیت پرجمعیت ترین طایفه ایل بچاقچی است که شاکله آن از پیوندهای مختلف بین طوایف ایل و یا طوایف ایل با طوایف ابواب جمعی و یا طوایف ایل با طوایف سایر ایلات مثل قرائی ، لری و ...شکل گرفته است.
مثالهایی که ذکر شد به نوعی از عوامل اجتماعی گسترش ایل و افزایش جمعیت آن بود ،از دیگر عواملی که نمیتوان از کنار آن به سادگی گذشت و همین عامل نیز در زمان خود موجب ایجاد طوائف متعدد جدید از دل طوائف محدودتر قدیم و رشد ساختار ایل بچاقچی گردید سیاست فکری اولین رییس قره سعدلوی ایل بچاقچی یعنی اسفندیار خان قره سعدلوست ، نقل شده در مجلسی که شیوخ ایلات منطقه جمع بودند بزرگ و رییس ایل افشار رو به اسفندیار خان کرده و گفته که اگر مردان ایل من جنگاوری بچاقچی ها را داشتند من پایتخت رو میگرفتم ، اسفندیار خان هم در جواب میگوید که اگر ایل ما جمعیت ای! شما را داشت من هم پایتخت را میگرفتم ، همین مکالمه پایه سیاست فکری بزرگان ایل جهت گسترش هر چه بیشتر ایل بچاقچی گردید.به همین دلیل طوایف جدید از دل هر طایفه شکل گرفته و آغوش ایل بیش از پیش برای حضور بیشتر طوائف ابواب جمعی باز گردید .[۴۴]

* **طوائف ترک ایل** (ریشه واصالت بچاقچی ترک میباشد)

1. قره سعدلو (اسفندیارپور و ...) که رؤسا و خوانین ایل معمولا ازبین این طائفه میباشند .
2. سارسعدلو (نادری و حیدری نسب و...) که رؤسای ایل تاقبل از اسفندیارخان قره سعدلو ازبین این طائفه بودند.
3. خرسلو (خان آقائی و اسدی پور و...)
4. عباسلو (عباسلو و...)
5. انکلو (زینلی،پوررضاقلی،پورحسینعلی،. ،پورشاه نظری و...)
6. ارشلو (شهسواری و...)

* **طوائف فارس ایل** (دراصل ابواب جمعی این ایل هستند)

1. ناوکی (ناوکی و مختاری و ...)
2. پور معصومی(پورمعصومی و...)
3. سوخته چالی( و...)
4. پورمهدی آبادی(پورمهدی آبادی و...)
5. حلوایی پور

رسوم و مثلهای قدیمی ایل بچاقچی
------------------------------

۱.الهی که خوبیار بدبیار نشی

کوهستان چهارگنبد دارای قله های کوتاه وبلند سر به فلک کشیده زیاد دارد که قرن ها مسکن طوائف ترک زبانی است که در ادوار مختلف به دلایل متعدد از مناطق آذربایجان به این کوهستان کوچ کرده و در آن ساکن شده اند ، یکی از مناطق کوهستانی چهارگنبد آبتلخوست با مرکزیت ده بداغ یا همان آقبداغ (کوه سفید) و بالاترین قله آنکوه دارای یک اشکفت و سنگ چین بنام پیر مراد است که محل نذر و نیاز عشایر بوده و امروز نیز آثار آن بجاست ، در زیر تک درخت نشان کرده این قله قبری قدیمی است که بارها به طمع اشیاء قیمتی مورد دستبرد واقع شده است ، ماجرای این قبر و مدفون آن را از هر کدام اهالی منطقه بگیرید میدانند ، که درین نقطه خوبیار بیگ یکی از هفت پسر کلبعلی خان به خاک سپرده شده است ، یکی از چهار پسر کلبعلی خان که از میان هفت پسر به سن جوانی و بزرگی رسیدند ، در جریان خواستگاری کلبعلی خان از دختر یکی از اربابان اصلی بلورد بنام الله کرم که این دختر به رشادت و زیبایی شهره بود ، برای یکی از دوپسر مجردش یعنی خوبیار بیگ و شاهمرادبیگ و شرطی که جهت این وصلت گذاشته میشود یعنی موافقت با پسری که جانشین سرکردگی طایفه بعد پدر باشد ، اختلاف میان دو برادر بالا میگیرد ، زمانی که جلاب (گله بزرگ گوسفندان پرورش یافته در سال) کلبعلی خان و طایفه را به کرمان منتقل میکردند در دهانه ای که جهت استراحت عقب تر از تفنگچیان اتراق کرده بودند ، برادر عصبانی که توان غلبه بر خشم را نداشت با برادر صبورتر و آرام تر درگیر شده و ناغافل با قنداق تفنگ بر سر برادر زده و بعد از نقش بر زمین کردنش با گلوله برادر را به قتل میرساند و برای پنهان کردن این ماجرا بدن بی جان برادر را با عجله به میان کوه برده و در رودخانه می اندازد. قریب به دو ماه که میگذرد‌و همه خیال میکردند شاهمرادبیگ دچار حرامی شده و مفقود است ، خوبیار بیگ در مقابل چشم گروهی مورد هجمه گرگ قرار گرفته و آلوده به بیماری هاری میگردد ، در بستر بیماری و مرگ‌ به قتل برادر اعتراف میکند ، به طوائف منطقه کشته شدن شاهمرادبیگ برای یافتن بدنش سپرده میشود ، عاقبت طایفه قربا که در حوال گدار بردسیر چادرنشین بودند وی را یافته و به ایل بچاقچی خبر میدهند ، ظاهرا بزرگان طائفه در معیت رییس ایل بچاقچی به منطقه رفته و بعد از اقامه نماز در همان محل او را دفن میکنند. خوبیار بیگ هم در قله بالای ده بداغ در جوار اشکفت پیر مراد به خاک سپرده میشوند. بعد از آن هرگاه اختلافی میان دوبرادر در میان طوایف در میگیرد که ممکن است یکی به خطا رفته و حق برادر دیگر را زیر پا بگذارد ، 
با این جمله به او گوشزد میکنند که : (خدا نکنه خوبیار بدبیار بشی)[42]

۲.آل ، زائوترسان یا دیو نوزادکش

یکی از سنت های دیرینه در میان طوائف ایل بچاقچی و بعضی ایلات و عشایر دیگر مراسم آل ترسان و محافظت از زن زائو و در حال وضع حمل و نوزاد نورسیده بود ، آنها به علت تعدد مرگ و میر زائو و نوزاد بی هیچ دلیل موجهی که به چشمشان بیاید به یک بلای نامرئی به نام آل معتقد بودند ، که البته ایجاد سنت آل ترسان دلایل منطقی هم داشته که کمتر جایی به آن اشاره شده است و درین مطلب به اختصار به آن اشاره خواهد شد.
برای دفع این موجود افسانه‌ای به اتاق زائو در کنار زائو سوزن و سنجاق، شمشیر و خنجر و چاقو و قیچی قرار می‌دادند و زنها و بچه ها بیرون سیاه چادر هیاهو راه انداخته و بر ظروف فلزی کوبیده و مردان نیز سوار بر اسب تیر هوایی در میکردند و اینگونه از رسیدن آل به زائو جلوگیری می‌کردند. البته برخلاف بعضی نظرها که تمام این اعمال را خرافه میدانستند باید گفت بعضی حکمت های این عمل جالب و شنیدنی است ، چون زائو یا همان زن آبستن در حال زایمان در سیاه چادر زایمان میکرد و همه سیاه چادر ها به هم نزدیک بودند ، به خاطر راحتی صدای زن در حال زایمان جهت فریاد زدن و همچنین وجود غیرت در مردان ایل و طوایف که شنیده شدن صدای همسر ، دختر و خواهر خود در حال زایمان را توسط سایر مردان بد میدانستند و همین غیرت موجب می‌شد که مستقیما نتوانند از مردان و زنان بخواهند برای جلوگیری از شنیده شدن زائو سرو صدا کنند چنین سنتی پایه گذاری شد که از نظر روانی زن در حال زایمان و خانواده را ایمن میکرد. از جمله کارهای دیگری که انجام‌ میشد :
کشیدن هفت خط با ذغال به اطراف بستر مادر و نوزاد که به آن حصار کشیدن میگفتند از دیگر اعمالی بوده که برای مبارزه با آل انجام میشد. گروهی نیز صورت خود را با ذغال سیاه کرده و با نهایت غیرت و عصبانیت در انتظار آل در جلوی خیمه زایو راه میرفتند و به آنها آل ترسون یا آل ترسان میگفتند .

۳.تیربند و رد کردن نوزاد از دهانه اسب

درطوایف ایل بچاقچی نشانه بزرگی مرد معارت در سوارکاری و تیراندازی بود ، وقتی در طائفه ای پسر متولد میشد از همان لحظه بدو تولد اهل طایفه در خیال خود سوارکار و تیرانداز متبحری را تصور میکردند که در تنگناها با دلاوری از طائفه خود حمایت میکند ، سنت آنها این بود که نوزاد اولین لحظه های عمر خود را با اسب و تیر تجربه کند ، پدبزرگ نوزاد یا بزرگ طائفه قنداق نوزاد را گرفته و از میان دهانه یک اسب جوان و راهور عبور داده و چند تن از مردان تیر هوایی میزدند ، مادر یا مادربزرگ نوزاد نیز اقدام به تهیه طلسمی میکردند که به آن دعای تیربند میگفتند .

۴.دختربس

زمانی که زندگی ایلی و عشایری مرسوم بود و امنیت و‌‌ حفاظت کوهستانها به عهده خود آنها بود ، وقتی طائفه ای تعداد مردان بیشتری در میان بزرگان و جوانان بود ، قوی تر و با ثبات تر بودند و قدرت ثروت اصلی طوائف بود ، مال و منال زیاد را غارتیان در یک شب میتوانستند برده و طائفه را به خاک سیاه بنشانند ، پس طایفه ای ثروتمندتر بود که از قدرت بیشتری برای تأمین امنیت برخوردار بود ، به همین علت طوایف به داشتن تعداد پسر خود را محتاج تر میدیدند. زمانی که در یک خانواده نوزاد پسر متولد نشده یا در مقایسه با تعداد دختران از تعدد کمتری برخوردار بودند نام آخرین نوزاد دختر را برگرفته از سنت دختر بس از میان نامهایی چون غزبس ، خانم بس ، بس خاتون و ... انتخاب میکردند .

۵.اجاق 

در میان طوایف ایل بچاقچی اجاق از جایگاه محترمی برخوردار بود ، به حدی که یکی از قسم های قطعی در میان بچاقچی ها قسم به اجاق پدری است ، وقتی کسی میخواهد خیال همه را راحت کند که حتی به قیمت جانش هم که شده حرف درست را میزند اینگونه قسم یاد میکرد ، در نسل های گذشته مقدسات مذهبی آنقدر از جایگاه ویژه ای برخوردار بودند که قسم به آنها ممنوع بود ، مثلا میگفتند نتیجه قسم راست به قرآن دوزخ است چه رسد به دروغ. (قسم هایی که امروز در جامعه به صورت راست و دروغ متدوال شده در نسل های گذشته حتی اگر به قیمت از دست دادن مال هم بود حاضر نمیشدند حتی قسم راست یاد کنند ، البته منظور سخن مطالب جامعه شناسای نیست بلکه منظور علت رایج بودن قسم به محترمات به جای قسم به مقدسات است) .
از علت هایی که میتوان به احترام اجاق نزد عشایر و ایلات نام برد ، یکی اینکه زحمت پدر و دسترنج مادر بر سر همین اجاق تبدیل به قوت خانواده میگردید ، دوم اینکه اجاق در شبهای تاریک ایلات و عشایر روشنایی بخش خانواده بود ، سوم اینکه در سرمای جانفرسا اجاق بود که گرما بخش اهل خانواده بوده و گرما برای ایل و عشایر به منزله حیات بود و به جهت دوری از سرما و یافتن گرما بود که کوچ میکردند ، چهارم اجاق به منزله مجمع خانواده بود و تمام و گپ و گفت ها و دور هم نشینی های خانواده دور اجاق صورت میگرفت ، حتی اگر هوا سرد نبود چند قطعه ذغال همیشه در اجاق روشن بوده و بر سر آن کتری چای آماده نوشیدن بود ، پنجم در ذهن و حافظه همه اهل خانواده آنچه نهادینه شده بود این بود که هر کدام و قتی خسته و گرسنه از مشقت زندگی سخت عشایری بر میگشت با نگاهی روزی خود را بر سر اجاق میافت واین نقش مهم اجاق در ناخودآگاه همه نقش بسته بود. 
اجاق دارای مراتبی بود ، اجاق پدری ، اجاق پدربزرگ ، اجاق ریش سفید ، اجاق طایفه و از همه محترم تر اجاق خیمه سادات بود ، به طوری که بعضی ها مقداری از خاکستر اجاق چادر فردی که نسب سیادت داشت به رسم تبرک برداشته و به اجاق خودشان منتقل میکردند ، همچنین دختران که به چادر شوهر میرفتند هنگام ترک خیمه پدری اجاق پدری را بوسیده و قدری خاکستر به عنوان برکت از اجاق پدری به همراهشان میبردند .
از جمله اگر کسی فرزند دار نمیشد میگفتند اجاقشان کور است و برای برکت از اجاق محترمی قدری خاکستر به اجاق خیمه خود میبردند.
عشایر ایل بچاقچی معتقد بودند وقتی که از ییلاق و قشلاق بر میگشته اند بعضی از اجاق ها که بسیار محترم بودند هنوز از گرمای چند ماه گذشته سرد نشده اند و این را دال بر حقانیت و احترام آن اجاق میدانستند.

۶.قوپور

در میان طوایف ترک ایل بچاقچی رسم براین بوده که برای شروع درگیری و جنگ گروهی که کارشان نواختن ساز و دهل بوده نوعی موسیقی روحیه بخش را بوسیله ساز و دهل نواخته و فردی نیز اشعار حماسی را میخوانده و گروهی از مردان و جوانان که قصد حضور در آن جنگ را داشتند قطارفشنگ بسته و تفنگ بردوش از سیاه چادرهاشان بیرون آمده و با کلاه های نمدی که در این زمان کمی کج بر سر گذاشته بودند از زیر آینه قرآن عبور میکردند ، سپس جلوی چشم حاضرین سوار بر اسب شده و هر کدام سوار بر اسب یک یا چند حرکت رقص مانند مناسب جنگ به نمایش گذاشته و به سمت مسیر حرکت می‌تاختند(در تلفظ این کلمه اختلاف اندکی میان ناقلان موجود است). ‌

۷.کلاه کج

در میان مردان رسم بر این بود که کلاهی نمدی بر سر میگذاشتند و این از نمادهای مردانگی بوده است ، در زمان شادی و خوشحالی و همچنین آغاز نبرد رسم بر این بود که این کلته نمدی را کمی به یک طرف کج میکردند و این نشانه رضایت و شادابی وسرزندگی بود.

طائفه قره سعدلو
---------------

| خاندان اسفندیارپور طائفه قره سعدلو |
| --- |
| الف-)نام خانوادگی پیشین 

```
اسفندیارپور
```
 |
| ب-)نام خانوادگی فعلی 
شجاع پور ، پروین ، آذرنیوه ، آزادنیوه ، آزاد ، شکوهی ، شکوه بچاقچی ، دارشی ، آسن و... |

طائفه قره سعدلو از طوائف ترک ایل بچاقچی و محوری ترین طائفه این ایل میباشد ، رؤسای ایل از زمان اسفندیار خان تا به امروز ازین طائفه بوده و دارای افراد شاخص و بنام فراوانی میباشند.حسین خان اسفندیارپور بچاقچی ملقب به شجاع السلطنه ازین طائفه بوده است.بعلت تعدد مشاهیر این طائفه در فصل جداگانه به معرفی بخشی از آنها پرداخته خواهد شد.
خاندان اسفندیارپور مهمترین و محوری ترین خاندان طائفه قره سعدلو میباشد ،که متشکل از نوادگان حسن 
خان فرزند امیرعلی خان قره سعدلو (که به سرکردگی گروهی از تفنگچی های طائفه به شغل تأمین امنیت کاروانها و قافله های تجاری مشغول بود) هستند ، حسن خان قره سعدلو در جریان جنگ هرات در زمان محمد شاه قاجار به همراه تفنگچی های طائفه خود از مؤثرترین نیروهای قشون ایران بود ، در زمان قاجار قشون ایران متشکل از عشائر بود ، امروزه نوادگان حسن خان قره سعدلو علاوه بر نام خانوادگی اسفندیارپوررا با نامهای دیگری نیز شناخته میشوند (چون بعضی خانواده های طایفه به مرور زمان نام خانوادگی اسفندیارپور را تغییر دادند ، مانند :

* شجاع پور (اسفندیارپور)
* پروین (اسفندیارپور)
* آزادنیوه (اسفندیارپور)
* آذرنیوه (اسفندیارپور)
* آزاد (اسفندیارپور)
* دارشی (اسفندیارپور)
* شکوهی (اسفندیارپور)
* شکوه بچاقچی (اسفندیارپور)
* آسن (اسفندیارپور) و...

```
مردمان این طائفه امروزه بیشتر شهرنشین هستند اما گروهی هنوز در جایجای چهارگنبد از میاندوآب باغ سنگی گرفته تا بلورد و ده بداغ - آب تلخوئیه وپیرزین مزار حسن خان فرزند امیرعلی خان و گلناباد و بام دهان و زنجیل آویز و سنجد و قند و حسین آباد و چنار و پیرمراد و بیگسی و مزنگ و پلنگی و چشمه بغل تا رضوان و امامزاده صالح و کرپوئیه و بیدوئیه و کشکوئیه و ... به طور پراکنده سکونت و مالکیت دارند.
```

آرشیو تصاویر قدیمی قره سعدلو
----------------------------

در این بخش سعی میشود تصاویر قدیمی طائفه قره سعدلو به اشتراک گذاشته شود ، امید است توفیق یار باشد تا به زودی آرشیو تصاویر مربوط به طوائف دیگر نیز راه اندازی شود.

(تصویر قدیمی مربوط به طایفه قره سعدلو،تاریخ قبل از ۱۳۰۰ ه.ش ، پسر بزرگ خدامرادبیگ قره سعدلو)بر روی تصویر به علت قدمت زیاد و عدم نگهداری صحیح و وجود صدمات فراوان به میزان حداقل بازسازی صورت گرفته است .

  

حسین خان بچاقچی ملقب به شجاع السلطان

  

تصویر شجاع السلطان حسین خان اسفندیارپور بچاقچی
اسفندیار خان از سوی ژنرال پرسی سایکس رابین هود ایران لقب گرفت .

تصرف ژاندارمری بافت
حسین خان
جلسه تألیف قلوب بعد از تصرف ژاندارمری بافت توسط اسفندیار خان دوم پسر حسین خان ، مابین ژاندارمها و حسین خان و چند تن از ایل بچاقچی

خدامرادبیگ

  

خدامرادبیگ فرزند کلبعلی خان قره سعدلو بچاقچی نوه ترجمان خان قره سعدلو بچاقچی

طائفه سارسعدلو
--------------

این طایفه مانند قره سعدلو از محوری ترین طوائف ایل میباشد و دارای افراد شاخصی میباشد.

* حیدرقلی خان سار سعدلو حاکم سیرجان که برج و باروی حکومتی وی در بلورد کنونی قرار داشته است و مرمت کننده امامزاده مشهور سیرجان امامزاده علی ع است .
* علی عسگر خان سار سعدلو که ازچهره های مؤثر قشون ایران در زمان جنگ هرات و نقش آفرینان شکست دادن افغانها بود .
* علی اکبرخان سار سعدلو که بسیار تمول ‌‌وتمکن مالی و ملکی به دست آورده بود ، گروهی به قلعه وی در بلورد حمله کرده و او را کشته و اموالش را غنیمت گرفتند ، که یکی از خادمانش دو پسرش را فراری داده و به سعادت آباد برده و نزد دائی شان سپرد .

طائفه ناوکی
-----------

از طوائف ایل بچاقچی است که در قدیم و زمان ریاست حیدرقلی خان سارسعدلوبچاقچی حاکم سیرجان بر ایل بچاقچی طایفه ناوکی در فارس سکونت داشته اما رابطه بسیار خوب و گرم بین این طائفه و طوایف ایل بچاقچی برقرار بوده است درگیری و نزاعی بین این طایفه و طایفه دیگر درمیگیرد و افرادی در این بین کشته میشوند ، خان بهارلو بر این طائفه خشم گرفته و قصد جان ناوکی ها را میکند ، آنها از مهلکه گریخته و به ایل بچاقچی که دوستی و قرابتی بینشان بوده پناه می آورند ، ریش سفیدان ایل بزرگ ناوکی را نزد حیدر قلی خان برده در حالی که در یک دست قرآن و در دست دیگر خنجر گرفته بود به حیدرقلی خان میگوید یا بکش یا امان بده (ظاهرا این عمل رسم مرسوم میان عشایر جنوب بوده است) 
رییس ایل بچاقچی حیدرقلی خان سارسعدلو که وضعیت را میبیند و متوجه میشود بین گروهی از طوائف ایل اشتیاقی وافر برای پذیرا شدن از طائفه ناوکی وجود دارد به خان بهارلو دستخط که و همراه آن یک اسب اصیل جوان بی نظیر و یک قبضه اسلحه نقره کوب و طلا کوب درباری به رسم تحفه بوده میفرستد ، خان بهارلو وساطت حیدرقلی خان را سریعا میپذیرد اما از وی میخواهد که ناوکی هیچگاه به آن منطقه برنگردد .
امروزه طایفه ناوکی چنان با طوایف ایل بچاقچی درهم تنیده شده و در اثر ازدواج و وصلت چنان قرابتی ایجاد شده که چه خونی و چه نسبی انگارنه انگار این طایفه سالها پیش به ایل بچاقچی پیوسته بلکه همچون ریشه دارترین بچاقچی ها دارای اصالت بچاقچی گردیده است .

طائفه ارشلو
-----------

ارشلو در لغت از دو واژه ارش و لو ترکیب گردیده است ، البته ارش در اصل اروش میباشد و در ترکی بگ به معنای ضربت و وقتی با پسوند لو جمع میشود به معنای ضربت زن درست می آید ، میتوان عامیانه به عنوان گروه ضربت معنا کرد ، در مورد طائفه ارشلو سه نظر میتوان متصور شد ، اول اینکه سابقا از افشارها بوده و بعدها در کوهستان چهارگنبد به ایل بچاقچی پیوسته دوم اینکه از قبل کوچ بچاقچی ها یعنی در آذربایجان از افشار جدا شده و به ایل بچاقچی پیوسته و سوم با توجه به معنای عامیانه آن یعنی گروه ضربت در اصل و اصالت از ایل بچاقچی بوده و چون متشکل از جنگجوهای بچاقچی بوده با توجه به ترک بودن ایل بچاقچی ، بچاقچی ها خود نام ارشلو را بر آن طائفه از خود گذارده باشند .البته در هر سه فرض طائفه ارشلو از طوائف قدیمی و اصیل ایل بچاقچی میباشد.

طائفه انکلو
-----------

از سلحشورترین و بزرگترین طوائف ایل بچاقچی میباشد ، در ادوار مختلف بیشترین تفنگچی های ایل بچاقچی به لحاظ کمیت ازین طائفه بوده اند ، شامل خاندان های بسیاری میباشد از جمله پوررضاقلی ، پورشاه نظری ، پور حسینعلی و...
طائفه انکلو مانند سایر طوایف که پسوند لو دارند ترک زبان محسوب میگردند .

طائفه عباسلو
------------

از طوائف ترک ایل بچاقچی است و دارای مردمانی آرام و نجیب است ، مردم این طائفه با نام عباسلو شناخته شده و دارای استعدادهای خوبی میباشند ، این طایفه پزشکان زیادی را به جامعه تقدیم کرده است .

طائفه خرسلو
-----------

از طوائف ترک ایل بچاقچی هستند ، معمولا شجاع ، درشت اندام و تنومند هستند. سکونتشان مانند سایر طوائف ایل بچاقچی در کوهستان های چهارگنبد است ، نامهای خان آقائی و اسدی پور نام خانوادگی غالب این طائفه میباشد .
وجه تسمیه این طایفه ترک ایل بچاقچی نیز به نوعی بیانگر انتساب مردم این طائفه با یکی از شخصیت های ایل بچاقچی است ، البته نام این طائفه در اصل خسرولو یوده است ، به معنای نوادگان خسرو یعنی خسرو به عنوان نام بزرگ طائفه و لو به معنای پسوند نسبت میباشد ، که بدین صورت طائفه مذکور منسوب به خسرو میباشند ، در میان ایلات ترک منطقه همانگونه که بررسی میدانی اثبات میکند ، نوعی تلفظ خاص برای بعضی اسماء وجود دارد به عنوان مثال : اصغر که بدین بیان اغصر گفته میشود و همان نام خسرو که همین حالا نیز در بین بعضی ایلات خرسو گفته میشود.

مبارزات حسین خان بچاقچی
-----------------------

در ۱۹۱۶ در جریان جنگ جهانی اول بچاقچی‌ها به رهبری حسین‌خان بچاقچی ملقب به شجاع السلطان با انگلیسی‌ها به جنگ پرداختند و با نیروهای پلیس جنوب درگیر شدند. وی در سال بعد به آلمانی‌هایی که از دست ژنرال سایکس گریخته بودند پناه داد. همچنان در سال ۱۳۲۲ ه‍.ش ارتش ایران به مدت چهار ماه با سواران وی درگیر بود.
بوچاقچىها نقش بسيار قابل ملاحظه و مهمى در درگیری ضد انگليسى در جنوب ايران بازى نموده اند. آنها به سرکردگی رئیس ایل یعنی حسین خان بچاقچی در سال ۱۳۳۳ شمسی با انگلیسی ها و پلیس جنوب به درگیری پرداخته و صدمات و تلفات جدی به آنها وارد کردند ، آنگونه که باستانی در کتاب تاریخی پیغمبر دزدان آورده در کرمان در جلسه ای که نماینده حکومت حسین خان را احضار کرده بود به وی توهینی میکند ، حسین خان در ناباوری نماینده حکومت عصبانی شده و بر سرش فریاد میزند زمانی که ما از سربازان هندی و انگلیسی دریایی از کشته درست کرده بودیم تو در قنداقه ات بودی. 
در سال ١٩١٦ میلادی حسين خان بچاقچی ۲۵ نفر از زندانيان آلمانى و اتريشى و عثمانی را از زندان انگليسى ها آزاد کرده و به يارى تفنگچی های بچاقچی سيرجان را به مدت كوتاهى اشغال نمود ، سپس آزاد شده ها را همراه خود به کوهستان میان ایل برده و بعد از مدتی از راه کویر به تهران برده و به سفارت خانه های کشورهای خودشان میسپارد از سوی سفارت های مربوطه مورد تشویق قرار گرفته و سفارت آلمان مقداری پول و یک کلت به نشان تشکر به حسين خان هدیه میکنند. 
حسین خان در زمان حضور در ارتش و وبعد از دریافت درجه نایب سلطانی شجاع السلطان به همراه تفنگچی های بچاقچی دست آوردهای مهمی از جمله تأمین مرز افغانستان وکوتاه کردن دست یاغیان افغان که با هدف غارت مردم وارد خاک ایران میشدند ودستگیری یاغیان معروف جنوب همچون دستگیری سیدخان رودباری و نیروهایش و تأمین آنها در استان کرمان و کشتن یاغی بزرگ فارس شاه میرزاخان و سرکوب پانصد تفنگچی یاغی او که عشایر را قتل و غارت میکردند در استان فارس و...دست یافت .

* اسفندیارخان بچاقچی پدر حسین خان اسفندیارپور از طایفه قره سعدلو بچاقچی در زمان قحطی سال ۱۳۱۶ قمری با تفنگچی های بچاقچی وارد سیرجان شده و بعد تصرف آنجا و خلع و زندانی کردن حاکم شهر انبارهای غله را به روی مردم گشوده و نانوایی ها را سرو سامان داد ، سیرجان مدت هشت روز در تصرف اسفندیارخان و بچاقچی ها بود و پس از آن شهر را ترک کرده و به کوهستان چهارگنبد برگشتند ، در مورد اسفندیارخان جالب است بدانیم ژنرال پرسي سايكسوی را رابين هود ايران لقب داد.

در پي تصرف 1316 قمري در سيرجان و حكومت هشت روزه اي كه در آنجا به راه انداخت توانسته بود نظرها را به خود معطوف كند نه تنها مورد توجه خوانين وكيلي که از پایه های قدرت در ولایات کرمان بودند قرار گرفت بلكه سر پرسي سايكس موسس كنسولگري انگليس در كرمان ( 1894م/1312ق) چنان لازم دانست كه ازميان كوه و كتل گذشته ، درميان كوهستان چهارگنبد و در بین سیاه چادرهای ایل بچاقچی در منطقه تكيه و زمان ییلاق ایل به ديدار رابين هود ايران برود و از او اين چنين ياد كند(نوشته های ژنرال سایکس):
نظر به اشتياق فوق العاده جهت ملاقات سر كرده ايل بچاقچي ، عنان توجه را به سمت منطقه تكيه منعطف ساختيم ...(اين ناحيه محل ييلاقي طائفه اسفنديارخان سر كرده ايل بچاقچي است) كه در ظرف قليل مدتي بعد از توقف نگارنده (سایکس جهت ملاقات با اسفندیارخان خود را به تکیه چهارگنبد رسانده و منتظر دیدار با وی بود) مشاراليه كه به منزله رابين هود ايران است از بنده دعوت به عمل آورد.
عزل حاکم ولایات کرمان در سال ۱۳۱۹ قمری در پی فشارهای اسفندیارخان و عدل السلطنه (سردار نصرت) بر حکومت مرکزی : درهمين سال (1319ق) اسفنديار خان بچاقچي به طرفداري از عدل السلطنه (سردار نصرت) - ركن اصلي خاندان وكيلي - به كرمان آمد و از آن جا كه در آن سال نقطه مشترك اهداف عبدالمظفرخان بهادر الملك - كه عمده ترين ملاك مشيز (بردسير) و از وزنه هاي اقتصادي كرمان بود - عدل السلطنه و اسفنديارخان عزل علاء الملك از حكومت كرمان بود ، از اين رهگذر سه بازوي قدرت به يكديگر نزديك شدند و در نتيجه علاءالملك در شوال 1320 ق از حكومت كرمان عزل شد.
در موضع گیری بین متشرعه و شیخیه ، اسفندیارخان و بچاقچی ها با اینکه زمانی مجتهد کرمانی عالم بزرگ شهر و رهبر متشرعین را دستگیر کرده بودند ، در جبهه حامیان متشرعه و در جبهه مخالف و مقابل با شیخی ها قرار گرفتند .بعد از اسفندیار خان پسرش حسین خان به ریاست ایل بچاقچی رسید ، حسين خان بچاقچي پسر اسفنديار خان تحت تاثير عقايد ،ضد استعماری خود موضع كاملا ضد انگليسي در پيش گرفته و قيام بچاقچی را عليه پليس جنوب ايران (S، P،R)در سپتامبر 1916رقم زد .

ریاست ایل بچاقچی
----------------

* ریاست ایل بچاقچی از طائفه سارسعدلو به طائفه قره سعدلو منتقل میگردد

ریاست ایل بچاقچی در زمان اسفندیارخان بعد از سالهای سال از طائفه سارسعدلو به قره سعدلو منتقل گردید.از معروفترین رؤسای سارسعدلوی ایل میتوان به حیدرقلی خان حاکم سیرجان ، علی عسگرخان از مؤثرین در جنگ هرات زمان محمد شاه قاجار و علی اکبرخان نام برد.
بعد از اسفندیارخان پسرش حسین خان اسفندیارپور ملقب به شجاع السلطان و بعد از وی علی اکبر خان اسفندیارپور که بعدها به نام شجاع پور تغییر نام داد ریاست ایل را بعهده داشتند. بعد از علی اکبرخان به علت شرایط جدید و تخته قاپو و یکجانشینی و بعد از آن شهرنشینی عملا ریاست ایل به صورت قدرتمند وجود نداشت که البته به علت اتمام ایام عشایرنشینی جدی موضوع طبیعی بود ‌.اما باز هم فرزند علی اکبرخان یعنی انوشیروان خان شجاع پور به عنوان بزرگ و رئیس ایل شناخته میشد که با فوت وی ظاهرا مسئله ریاست ایل بچاقچی بعد از یک تاریخ طولانی چندین قرنه و پر تلاطم هم به پایان راه خود رسید. ‌‌

حسین خان بچاقچی
---------------

همانطور که گذشت اسفندیار خان قره سعدلوی بچاقچی پدر حسین خان اسفندیارپور(ملقب به شجاع السلطان) رییس ایل بچاقچی بود ، اسفندیارخان و طائفه اش مدتها از سوی حکومت مرکزی تحت تعقیب بودند ، دریکی ازین درگیری ها و تعقیب و گریز ها اسفندیارخان با طائفه اش به ولایت فارس و میان ایل بهارلو میرود و بر اساس دوستی که با حسین خان بهارلو داشته مهمان آنها میشود ، این سکونت موقت و مهمانی طولانی در حدود دو سال به طول می انجامد و در همین میان در سال ۱۲۷۰ ش.ق خداوند فرزند ذکوری به وی عطا میفرماید ، نام فرزند را حسین میگذارند .
بعد ازینکه اسفندیار خان در تکیه حاج رشید و در مجلس روضه محرم ناغافل کشته شد و با کشته شدن سعدالله خان که برای انتقام خون پدر در درگیری حمله به قلعه خسروی کشته میشود ، ریاست ایل بچاقچی به حسین خان بچاقچی میرسد .
در سال ۱۲۹۵ حسین خان به همراه تفنگچیان بچاقچی با نیروهای انگلیسی و حکومت وقت و s.p.r پلیس جنوب درگیر شده و قوای انگلیس را در سیرجان کشته و مابقی را هزیمت مینماید ، در بخش مبارزات ایل بچاقچی اشارات بیشتری به این اقدامات شجاعانه گردیده است. در سال ۱۳۲۹ حسین خان اسفندیارپور در حالی که دچار عارضه و بیماری تنفسی گردیده بود فوت مینماید ، اما با اینحال مردم ماجرای فوت وی را دسیسه حکومت مرکزی دانسته و برای یکدیگر اینگونه نقل مینمایند که وی توسط تزریق آمپول به قتل رسانده شده که این شایعه هیچگاه مورد تائید خانواده ونزدیکان وی قرار نگرفت .
آنگونه که علی اکبر بختیاری نگارنده کتاب تاریخ سیرجان نقل میکند قیام و مبارزه حسین خان و ایل بچاقچی هیچ کم از قیام ومبارزه رییس علی دلواری و صولت الدوله قشقائی ندارد و اگر کسی به ثبت و نقل آنها نیز نپرداخته بود امروز اثر و نامی از آنها باقی نبود. معتضد استاد تاریخ ایران نقل میکند که این قیام و مبارىزه به همراه قیام مسجد گوهرشاد دو تا از سه قیام مهم ایران در تاریخ میباشند .

مشاهیر قره سعدلو
----------------

* حسین خان اسفندیارپور متولد (۱۲۷۰هجری.ش) شجاع السلطان فرزند اسفندیارخان بزرگ مؤثرترین چهره این طایفه و ایل بچاقچی که از سران عشار بنام در تاریخ ایران میباشد و دارای فتوحات و افتخارات بسیاری میباشد که اشاره به زندگی وی به دلیل نیاز به شرح مبسوط در یک سر فصل جداگانه بدان پرداخته شده است .
* اسفندیارخان بزرگ (متولد۱۲۴۰هجری.ش) اولین رئیس ایل بچاقچی از طائفه قره سعدلو میباشد ، البته زمزمه ریاست قره سعدلو بر ایل بچاقچی در زمان حسن خان قره سعدلو و مهدیارخان قره سعداو پدر و پدربزرگ اسفندیارخان نیز به گوش میرسید که به جهت حفظ یکپارچگی ایل و عدم ایجاد اختلاف از سوی نامبردگان استقبال نمیشد. اما بعداز فوت حیدرقلی خان به جهت شرایط ویژه وراثتی که در نسل او وجودداشت جانشینی اسفندیارخان اختلافی ایجاد نمیکرد و حال آنکه همه طوایف و تیره های ایل با اشتیاق حداکثری خواهان ریاست اسفندیارخان قره سعدلو بوده و حاضر نبودنداز این نظر قدمی به عقب بگذارند.بالاخره ریاست ایل به طایفه قره سعدلو میرسد و ایل بچاقچی روزهای شکوفایی و شکوه ویژه ای را خواهد دید ، در مجلسی که گروهی از بزرگان ایل جمع بوده اند و هر کس به جهت نیل به آتیه ای با شکوه برای ایل نظری میداد ، ترجمان خان که مردب با تجربه و پخته بود خطاب به حاضرین میگوید ایل فقط اسفندیارخان میخواهد.سالها بعد ازانتخاب اسفندیارخان وی با تفنگچی های طایفه قره سعدلو و ایل بچاقچی در زمان قحطی سال ۱۳۱۶ قمری وارد سیرجان شده و بعد تصرف آنجا و حبس حاکم شهر و خلع سلاح سربازان به سراغ انبارهای غله میرود و آنها را به روی مردم گشوده و نانوایی ها را سرو سامان داد ، سیرجان مدت نه روز در تصرف اسفندیارخان و بچاقچی ها بود و تمام امورات به صورتی منظم و قانونمند و مردم محور اداره میشود.از اهمیت تاریخی اسفندیارخان میتوان به جمله ژنرال پرسی سایکس که در مورد ملاقات با وی بیان میکند اشاره کرد ، ژنرال سایکس اینگونه بیان کرد:(نظر به اشتياق فوق العاده ملاقات سر كرده ايل بچاقچي ، عنان توجه را به "تكيه "كه محل سكونت جماعتي از سادات است منعطف ساختيم...اين ناحيه محل ييلاقي اسفنديارخان سر كرده ايل بچاقچي است كه در ظرف قليل مدتي بعد از توقف نگارنده ، مشاراليه كه به منزله رابين هود ايران است ازبنده دعوت به عمل آورد)، سایکس از کوه و کتل و راههای ناهموار کوهستان چهارگنبد گذشت و جهت ملاقت با اسفندیارخان خود را به محل اسکان وی رسانید .

* آقامرادخان بچاقچی ملقب به شکوه السلطان که درجریان مشروطه باتفنگچی های بچاقچی وارد کرمان شد،آقامراد خان درکشکوئیه بلورد دارای قلعه مشهوری بودوملجأ بسیاری ازعشائر ایل بچاقچی بود ، مراسم روضه خوانی محرم وسفر وی که باپای برهنه عزاداری میکرد درحافظه ایل ثبت وضبط است،وی در زمان خودفردی خیروکمک رسان ودستگیرشناخته میشدو عمری نسبتا طولانی کرد،اقامرادخان دارای فرزندان زیادی نشد.
* ترجمان خان بچاقچی (خسروخان بچاقچی) متولد(۱۱۹۰هجری.ش) مدفون در قبرستان قدیمی سلطان پیرغیب بلورد واقع در ۴۰ کیلومتری جاده سیرجان به بافت است ، در آن ایام یکی از بزرگترین مشکلات عشایر ناامنی و وجود دزدان و راهزنان و غارتگران بود که سرمایه و دسترنج زندگی مشقت بار آنان را در آنی به تاراج می بردند ، راهزنان گاه از داخل و گاه از آنطرف مرزهای شرقی ایران و از افغانستان وارد شده و به غارت و راهزنی می پرداختند ، یکبار که راهزنان افغان به مناطق سرحدی بافت یعنی گوغر وارد شده و ناامنی ایجاد میکردند ، ترجمان خان همراه با چهل تفنگچی طایفه یاغیان افغان را که عشایر را قتل و عام و اموالشان را به سرقت برده بودند تا حوالی کهنوج تعقیب و آنها را قلع و قمع کردند ، شب به دعوت طوائف بلوچ منطقه که آنها نیز از تعرض یاغیان افغان به تنگ آمده بودند مهمان شده و بعد از پذیرایی به پاس سرکوب گروه یاغی توسط بزرگ بلوچ ها به رسم بلوچی خسرو شاه بچاقچی لقب گرفت ، لازم به ذکر است که ترجمان خان دو نام داشته که نام اولش ترجمان و نام دوم او خسرو بوده است ، اشعاری بر قبر وی نوشته که بخشی از آن چنین میباشد : (سواری جان به کف با نام خسرو / بتازد با قطار تیر و برنو / براند یاغیان با فوج و دسته / به تخت پادشاهی هم نشسته)ترجمان خان یا خسروخان به لحاظ مالی انسانی متمکن بود. قدما و ریش سفیدان طایفه ذیل تاریخ شفاهی ایل نقل کرده اند ترجمان خان ایامی در قشون قاجار با گروهی از تفنگچی های طایفه خود جزو سواره نظام شده بود(در سال ۱۲۳۳هجری.ش در زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار زمانی که قشون به جنوب و کرمان آمده بودند گروهی از عشایر به خدمت لشکر در می آمدند که ترجمان خان نیز جزو آنها بوده است ، در آن ایام و سلسله های شاهنشاهی قبل سواره نظام قشون متشکل از عشایر بود که ایل بچاقچی نیز از آن مستثنی نبود و به اندازه نیروی سواره نظامی که داشت منصب و رتبه میگرفت از ده نفر تا پنجاه نفر ، از صدنفر تا دویست نفر و ... )حضور وی و همراهانش تا چندسال در قشون نقل گردیده و در سالهای بعد از معاهده فرانسه یعنی ۱۳۳۵هجری.ش ادامه داشته است در اواخر حضور ترجمان خان در قشون شبی در اردوگاه قشون بلوایی به پا میشود عکس العمل چند نفر از نیروها از جمله ترجمان خان موجب میشود بلوا به سرعت پایان میگیرد ، ترجمان در آن واقعه مستعد و شجاع بیشتر به چشم آمده و در دیدگان فرماندهان قشون عزیز شود ، اما ترجمان خان با اینکه جایگاه ویژه ای به دست آورده بود به علتی مبهم که با تحقیق و تفحص از ریش سفیدان و تاریخ دانان ایل هم علتش خیلی واضح نگردید، همه اندوخته و موقعیت خود در قشون را رهاکرد و با همراهانش به ایل بازگشت و به زندگی در میان طایفه و عشیره پرداخت ، آنگونه که بعدها با وجود پیشنهادهای درخور هیچگاه خدمت در قشون و نیروی نظامی را قبول نکرد ، خدمت در قشون در آن عهد دائمی و تمام سالی نبود بلکه در اوایل سال نیروهای سواره عشایری به اردو پیوسته و ماقبل از شروع سرما و زمستان به میان ایل خود برمیگشتند و آن عشایر سواره نظام هرساله اینگونه عمل میکرند تا زمانی که جزو قشون بودند ، داستان های زیادی از رشادت ها و توانایی های وی در جنگ و جنگاوری نقل شده با این حال چادرنشینی و عشایری و گله و اسب و رمه را به حضور در لشکر و قشون ترجیح داد. بعد ازینکه بزرگان طوائف بلوچ‌ کهنوج او را خسروشاه لقب دادند همیشه با شوخی میگفت :به همه شاه لقب میدهد تا نزد رعیت ارج و قرب داشته باشند ، به من رعیت لقب داده اند حتما تا جلوی شاه ارج و قرب داشته باشم و میخندید ،(چون اصلا رعیت آنزمان نزد شاه چیزی محسوب نمیشد که بخواهد ارج و قرب داشته باشد یا بدهد) اما بعد از شوخی اشاره میکرد و به اصطلاح محلی میگفت : من مرده و شما زنده (یک اصطلاح محلی به معنای تأکید حتمی) بالاخره یه روزی به جای اینکه شاه به رعیت ارج و قرب بدهد مردم هستند که باید به شاه ارج و قرب بدهند و بگیرند اما ظاهرا کسی توان هضم مطلب را نداشته است و اگر کسی غیر از ترجمان خان چنین حرفی میزد ، رعایایی که شاه را دوست داشتند راحتش نمیگذاشتند .

نسل ترجمان خان از فرزاندنش بواسطه دوتن از نوه هایش با نام های بختیاربیگ (متولد۱۲۵۲هجری.ش) و خدامرادبیگ(متولد۱۲۴۸هجری.ش) که همچو باقی خانواده های قره سعدلو با نام خانوادگی اسفندیارپور ساکن استان کرمان و سیرجان هستند ،فقط در ذریه خدامرادبیگ اسفندیارپور علاوه بر اینکه اکثر خانواده ها نام خانوادگی اسفندیارپور را دارند بعضیها بعدا نام خانوادگی خودرا از اسفندیارپور به نامهایی چون: آسن ، آزادبنده ، آزادنیوه و آزاد تغییر دادند.
منشأ سکونت نوادگان ترجمان خان نیز مانند سایر بچاقچی ها کوهستان چهارگنبد بلورد واقع در ۴۰ کیلومتری شهرستان سیرجان استان کرمان میباشد ، قریه هایی که آنها سابقا و در زمان چادرنشینی در طیول خود داشتند را آب تلخوئیه می‌نامند ویکی از آنها را که ترجمان خان به عنوان مرکز زندگی خود انتخاب کرده بود روستایی بود دارای چشمه ساری پرآب و بزرگ واقع در میان کوههای چهارگنبد که این قریه از همه طرف توسط رشته کوههای سفید رنگی محصور گشته و به منزله یک دژ شده بود ، تفنگچی ها برای کنترل اوضاع بر این کوهها که مشرف به تمام راهها و روستاهای اطراف بودند مستقر میشدند ، نام این روستا آقبداغ بود که بعدها مانند سایر کلمات ترکی به جهت ساده سازی توسط فارس زبانان با تلفظ فارسی آمیخته شده و به ده بداغ تقلیل یافت ، علت این وجه تسمیه کوه و کمرهای سفیدی بود که روستا را احاطه کرده بود ، و آق به معنای سفید و بداغ یعنی به رنگ سفید که مجموعا میشود کوه به رنگ سفید و به خاطر این رنگ متمایز این کوهها از فواصل دور قابل رؤیت میباشند. 
ده بداغ و ده موسی از روستاهای تابعه بخش بلورد شهرستان سیرجان می باشد.[۱۵]

* اسفندیارخان دوم (پسر حسین خان) که در جریان توهین فرمانده نیروهای حکومتی بافت بنام سلحشور پشت سر رئیس ایل بچاقچی با تنی چند از تفنگچی های ایل به پاسگاه حمله و بعد از تصرف سلاح و مهمات را به غنیمت گرفتند و به میان ایل آوردند ، که البته بعد از این اتفاق و بیم بزرگ شدن موضوع و تحمیل درگیری و خونریزی به ایلات منطقه با قبول ریش سفیدی و پادرمیانی از سوی طرفین موضوع ختم به خیر شده و جلسه ای به عنوان دلجویی طرفین از یکدیگر ترتیب داده شد که عکس مربوط به آن جلسه در آرشیو تصاویر طایفه قره سعدلو موجود میباشد ، اسفندیار خان که جوانی قوی و نترس بود در جوانی از دنیا رفت.
* سعدالله خان اسفندیارپور (پسر اسفندیارخان بزرگ) که در جریان قتل اسفندیارخان توسط حاج رشید ملقب به رشیدالسلطان حاکم شهر در مجلس روضه امام حسین ع برای انتقام به قلعه خسروی که متعلق به طائفه حاکم بود حمله کرده و در خلال درگیری کشته شد ، در آن درگیری قاتل سعدالله خان و تنی چند از تفنگچی های قلعه بعد از تصرف برج و بارو و ورود بچاقچی ها به قلعه کشته شدند ، اما چون افراد مورد نظر خویش را نیافتند به همراه بدن بی جان سعدالله خان ویک کشته دیگر (بنام آقابیگ) به میان ایل بازگشتند ، زنان و مردان ایل به پیشواز کشته خود آمده و مادران ایل در مرگ سعدالله خان مرثیه سرایی کردند که مرثیه قدیمی (سعدالله خان ای سعدالله خان) مربوط به همین واقعه میباشد.
* کلبعلی خان اسفندیارپور (پسر ترجمان خان متولد۱۲۱۸هجری.ش) که با پسران خود بختیاربیگ اسفندیارپورخدامرادبیگ اسفندیارپور شاهمرادبیگ اسفندیارپورخوبیاربیگ اسفندیارپور و سایر مردان ایل در زمان تجاوز و دست درازیها به وطن در درگیری با نیروهای متجاوز و نیروهای حکومتی وقت و پلیس جنوب که در خدمت منافع متجاوزین بودند نقش ویژه ای داشت ، تبحر آنها در سواری به گونه ای بود که گفته میشود وقتی سوار بر اسب میشدند با اسب یکی میشدند و در درگیری ها طرف مقابل دیگر توان دیدنشان را نداشت و در تیر اندازی وقتی که بحث برتری بود کلبعلی خان پنج سکه در آورده و پرت میکرد و خودش و پسران با تیر اول هر پنج سکه را میزدند ، در رسای پسرانش از زبان زنان ایل نغمه سرائی ها شده است.
* درویش خان اسفندیارپور (متولد۱۳۰۳هجری.ش) وی که دچار عارضه کرولالی بود ، از جوانی دارای ذوق و خلاقیت هنری سرشار بود ، بی استاد و بی مدرسه در میان هنرهای موجود برای خود صاحب سبک و شهرت گردید ، با الهام از ذوق خود منطقه ای را در میاندوآب برای خود در نظر گرفت و طی سالیان با قرار دادن درختان خشک و شاخه های بریده تنومند در زمین و آویزان کردن سنگ های بزرگ و کوچک سوراخ به سبکی خاص بر شاخه های آن درختان مجموعه باغ سنگی معروف خود را خلق کرد ، خلق این اثر هنری معروف دهها سال طول کشید ، سنگهای عجیب و سوراخ و سنگین را از دور و نزدیک یافته و به تنهایی با بغل کردن به باغ سنگی خود منتقل و بر شاخه های خشک نصب میکرد ، آرامگاه وی در ضلع شمالی باغ سنگی میباشد ، باغ سنگی علاوه بر ثبت میراث فرهنگی ایران به ثبت جهانی نیز رسیده است ، مستندساز معروف کیمیایی در حوالی سال ۱۳۵۰ مستندی با این نام از زندگی وی ساخته است ، جالبتر اینکه به افرادی که این کار درویش خان را به سخره میگرفتند با زبان اشاره میفهماند که شما نمیدانید در آینده همه جهان متوجه باغ من خواهند شد و اینجا مورد توجه مردم قرار خواهد گرفت ، در مورد انگیزه درویش خان داستانهای مختلفی نقل شده که همه در حد حدس و گمان باقی مانده اند.
* حسن خان پسر امیرعلی خان قره سعدلو قطعا مهمترین چهره این طایفه ایل است که در جنگ هرات در زمان محمدشاه قاجار نقش ویژه ای را ایفا کرد ، درست زمانی که قشون ایران ناچار به عقب نشینی بودند حسن خان با پایمردی به همراه تفنگچی های طائفه جلوداران و چندی از فرماندهان افغان را کشته وموجب تغییر ماجرا شدند، قشون عقب کشیده برگشت و افغانها عقب نشینی کردند ، همچنین در زمانی که گروهی تفنگچی ناغافل و شبانه به قلعه رییس ایل بچاقچی که آن زمان از طایفه سارسعدلو و پسر  حیدرقلی خان سار سعدلو  بود حمله کرده و وی را کشته و اموالش را متصرف شدند ، چند فوج تفنگچی از ایل را در زمستان و در کوههای برفی چهارگنبد گرد آورده و به سرعت قلعه را محاصره و بعد از تصرف برج و باروها قلعه را آزاد کرده و یاغیان را کشته و تار و مار کرد. بعد ازین واقعه بین بزرگان و ریش سفیدان طائفه توافق نظر بر تغییر ریاست ایل به او بر قرار شد ، اما وقتی مطلب را شنید با رعایت خوی جوانمردی بی خبر تفنگچی های خود را برداشته و به جنوب استان رفت و با اعتبار نام پدر که در محافظت از کاروان ها و قافله ها به یادگار مانده بود این راه را پیش گرفت ، نگران بود مردم ایل با ماندنش تصور کنند او طالب ریاست است ، در ایامی که به محافظت از کاروان های تجاری و قافله ها مشغول بود توانست در امر برپایی امنیت برای تجارت و خرید و فروش قدم های تأثیرگذاری بردارد و بر اعتبار پدر بیفزاید .

حسن خان اولاد متعددی داشت از جمله دارای هفت پسر بود که طائفه اسفندیارپور قره سعدلو از نسل این پسران هستند. 
امروزه نوادگان وی یا همان طایفه اسفندیارپور در نقاط مختلف چهارگنبد از میاندوآب باغ سنگی گرفته تا بلورد مرکزیت ایل بچاقچی و ده بداغ و ده موسی آب تلخوئیه و پیرزین(مزار حسن خان و یکی از پسرانش) و بام دهان (سنجد و قند) و گلناباد و امامزاده سید صالح و حسین آباد و چنار و پیرمراد و دره گرا و چشمه عباس و تمام نواحی کوهستان چهارگنبد پراکنده اند.

* بوچاقچیها نقش بسيار قابل ملاحظه و مهمى در شورش ضد انگليسى در جنوب ايران بازى نموده اند. بويژه در مرحله سيرجان شورش در آگوست-اكتبر ١٩١٦ ٬ هنگامى كه رهبر بوچاقچىها حسين خان٫ عده اى از زندانيان آلمانى و اتريشى را از زندان انگليسى ها فرارى داده و به يارى برخى از اسرا٬ عيد آباد مركز سيرجان را به مدت كوتاهى اشغال نمود. حسين خان فرزند و جانشين اسفنديارخان است كه در آن سالها از سوى ژنرال پرسي سايكس رابين هود ايران لقب گرفته بود.

ابن بطوطه جهانگرد مشهور عرب مراکشی در سفرنامه خود از ملاقات و دیدار اخی احمد بچقچی در سیواس و اخی بچقچی در ازاق (آزُف) نام می‌برد ، همچنین «بچق» را چاقو و «بچاقچی» را منسوب به چاقو دانسته است.
وی در جای دیگری از سفرنامه خود به شخصی در زنجان به نام عبدالغفار بچاقچی نام میبرد .
علاوه بر مطالب مذکور باید اشاره کرد که نام بچاقچی در شهرهای مختلف و محلات و اماکن متعدد در ایران به چشم میخورد ، مثل بچاقچی بازار ارومیه ، مسجد بچاقچی اردبیل ، بچاقچی بازار زنجان و باغ بچاقچی در مراغه نام برد ، همچنین روستاهایی با این نام نیز در استانهای ترک نشین به چشم میخورد ، مانند منطقه هلاسو در بیست کیلومتری مراغه ، تبریز که روستا و آبادی بنام روستای بچاقچی به چشم میخورد. 
تذکر اینکه کلمه بچاقچی یک کلمه ترکی است و در اصل پیچاقچی میباشد که به مرور زبان و به علت همجواری با طوائف فارس و آمیختگی زبان و لهجه به شکل بچاقچی تغییر شکل داده است .

منابع
-----

1. تاریخ کرمان، احمدعلی وزیری ؛ تاریخ تمدن و نام آوران فرهنگ سیرجان ؛ (۱/۱)مردم شناسی ایلات و عشایر ایران اثر یعقوب شربتیان ؛
2. فرم صحیح نام ایل بوجاق‌چی(مهران بهارلی) ؛(۲/۱)افشارهای شاهیین دژ و تکاب ؛
3. سفرنامه ابن بطوطه،ابن بطوطه جهانگرد مصری ؛(۳/۱)نقش تاريخي ايلات افشار و بچاقچي در شكل گيري«گليمِ پيچباف»در ولايت كرمان ؛
4. تاریخ سیرجان، علی اکبر بختیاری ؛
5. تاریخ کرمان، احمد علی وزیری؛
6. مقدمه ای بر ایل ها چادرنشینان و طوائف عشایری، نوشته ایرج افشار سیستانی ؛
7. تاریخ سیرجان، علی اکبر بختیاری ؛
8. مقاله عشایر سیرجان کوچندگانی در دل طبیعت ؛
9. آماروبررسی ومصاحبه های عشایربچاقچی سیرجان ؛
10. نشریات محلی(نگارستان ، صبح سیرجان ، سخن تازه)
11. سفرنامه ابن بطوطه ؛
12. تاریخ، فرهنگ و زبان ترکان کرمان ؛
13. علی رزم آرا، جغرافیای نظامی کرمان، ج ۱،ص ؛۱۴۷و۱۴۸،چاپ تهران ۱۳۲۳ش.ق ؛
14. فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، دوره:۷شماره:۲۵،نقش تاریخی ایلات افشاروبچاقچی درشکل گیری ؛ «گلیم پیچ باف» در ولایت کرمان ؛
15. آمار روستاهای ایران ثبت در ویکی روستا ؛
16. دانشنامه جهان اسلامی، ایل بچاقچی ؛
17. دایرة المعارف بزرگ ایرانی،(نقل ازﻧﻜ:ایرانیکابچاقچی) ؛
18. باستانى‌، ۱۵۰۳/۱۵۰۵ ؛
19. وزيري‌، تاريخ‌ کرمان، 2/600 ؛
20. همانجا؛ روملو، 357
21. سايكس‌، .67-68 ؛
22. جغرافیای کرمان، احمدعلی وزیری ، ص ۱۴۵ ؛
23. همان ؛
24. همان ؛
25. افشارها در تاریخ و سیاست کرمان، باستانی پاریزی, تاریخ کرمان(باحاشیه و تصحیح استاد باستانی پاریزی) ؛
26. ايرانيكا، I/585 ؛
27. افشارهادر تاريخ و سياست كرمان ، باستانی پاریزی
28. همان ؛
29. کتاب بررسی مردم شناسی طایفه ارشلو ازایل بچاقچی
30. کتاب تاریخ سیرجان، علی اکبر بختیاری
31. علی رزم آرا، ص 147ـ 148 ؛
32. تاریخ کرمان، احمدعلی وزیری ؛
33. بررسی پیامدهای فرهنگی، مدیریتی درزندگی عشایرایران، عزت الله کیانی، آرش کمال منش، سیداحسان ظهوری ؛
34. تاریخ کرمان، احمد علی وزیری ؛
35. نقش تاريخي ايلات افشار و بچاقچي در شكل گيري«گليمِ پيچباف»در ولايت كرمان ؛
36. قزلباش متأخر : افشارها در ارومیه از قرن ۱۷ تا ۱۹ ؛ #مقدمه کتاب حکومتگران بختیاری، امیری 1385 ؛
37. جنگ هفت لنگ و چهار لنگ ؛
38. قزلباش متأخر : افشارها در ارومیه از قرن ۱۷ تا ۱۹ ؛
39. سفرنامه ابن بطوطه ؛
40. علی رزم آرا، جغرافیای نظامی کرمان ؛
41. پیغمبر دزدان، باستانی پاریزی ؛
42. ویژه نامه نوروزی، ایلات عشائر چهارگنبد
43. کتابچه اوضاع دارالامان کرمان، عهد ناصری ص۴۹
44. مقاله علل گسترش ایلات سیرجان ،
45. سفرنامه‌ابن بطوطه جلد یک۱، ص۳۲۸، ص۳۶۵
46. اوضاع دارالامان کرمان ص ۴۹ ،

* ½ جغرافیای کرمان
* ¼ کتاب گلیم
* ⅛ ابوالحسن‌ مستوفی‌، گلشن‌ مراد، ج۱، ص۱۵۶-۱۵۷، به‌ کوشش‌ غلامرضا طباطبایی‌ مجد، تهران‌، ۱۳۶۹ش‌
* ² تاریخ عشایر سیرجان
* ³ جغرافیای کرمان ، وزیری ...

```
*[۴]تاریخ سیرجان ، علی اکبر بختیاری،(ﻧﻜ : ایرانیکا، I/ 585).
```

رده
---

* خسروی، خسرو. «جبال بارزی». *[[دانشنامه جهان اسلام]]*. دریافت‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۱۳. تداخل پیوند خارجی و ویکی‌پیوند (کمک)

| * ن
* ب
* و
عشایر ایران |
| --- |
| برگرفته از اطلاعات سازمان امور عشایر ایران |
| غرب و جنوب غرب | 

|  |  |
| --- | --- |
| کردستان | عشایر گوران •  گلباغی •  اورامانات •  طوایف مریوان •  طوایف سنندج •  طواف بانه •  ایلات و عشایر سقز •  طوایف بیجار گروس |
| کرمانشاه | کرد جاف •  کلهر •  قلخانی •  سنجابی •  گوران و کرند •  ثلاث باباجانی •  زنگنه •  زوله |
| ایلام | ایل کرد •  ملکشاهی •  ارکوازی •  شوهان •  خزل •  روسگه |
| لرستان | پاپی •  دریکوند •  سگوند •  ذلکی •  ممیوند •  بیرانوند •  حسنوند •  میرزاوند •  جودکی •  |
| خوزستان | پاپی •  دریکوند •  میر •  بهاروند •  جودکی •  چگنی •  سگوند •  ذلکی •  ممیوند •  بیرانوند •  حسنوند •  میرزاوند •  محمود صالح •  کیان ارثی •  موگویی •  بابادی •  دورکی •  بهداروند •  دینارانی •  آل‌حمید •  آل کثیر •  آلبوچلده •  آلبوفرحان •  باوی •  بنی تمیم •  بنی کنانة •  بنی صالح •  بنی لام •  بنی‌هلال •  بنی‌ساله •  بنی‌طرف •  بنی‌کعب •  حلاف •  حزبه •  خاندان خزیمه علم •  خمیسی •  زبید •  زبیدات •  زرگان •  سلامات •  عبیات •  مشعشعیان •  میاح •  نواصر •  بنی قشیر •  خاندان طاهری •  خاندان سلمی •  خاندان خزاعی |
| چهارمحال و بختیاری | ایل بختیاری |
| کهگیلویه و بویراحمد | بویراحمدی •  بهمئی •  طیبی •  دشمن زیاری •  چرام •  بابوئی (باوی) •  ممسنی |
| فارس | قشقایی •  ایلات خمسه شامل عرب، باصری، بهارلو، اینانلو و نفر •  کوهمره •  ممسنی |

 |
| شرق و جنوب شرق | 

|  |  |
| --- | --- |
| کرمان، سیستان و بلوچستان، بوشهر و هرمزگان | افشار •  جبال‌بارزی •  بچاقچی •  بلوچ •  آئینه­ای •  سلیمانی •  قرایی •  آسیابر •  خواجویی •  برخوری •  پشتکوهی •  جازی •  جاویدان •  رائینی •  مابکی •  شکاری •  شنبو •  غربا •  کامرانی •  کمچی •  کماچی سنجری •  کوهشاهی •  نرمی •  ممنی •  مهینی •  لک بختیاری |

 |
| شمال غربی | 

|  |  |
| --- | --- |
| آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و گیلان | افشار •  بریاجی •  بیگ‌زاده •  پنیانشین •  پیران •  جلالی •  چهاردولی •  دهبکری •  زرزا •  سادات •  شکاک •  قره‌پاپاق •  زعفرانلو •  فیض‌الله‌بیگی •  گورک •  مامش •  مکری •  ملکاری •  منگور •  میلان •  هرکی •  ایل شقاقی •  قره چورلو
ایل شاهسون •  طوایف ارسباران (قره داغ) و طوایف خلخال •  ایل میلان و ایل جلالی •  شکاک •  زرزا •  پیران •  پنیانشین •  سادات •  قره پاپاق •  مامش |

 |
| شمال شرقی | 

|  |  |
| --- | --- |
| خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، سمنان، مازندران و گلستان | سنگسری‌ها و الیکایی •  احسانی و اعرابی •  ایل افشار •  زعفرانلو و شادلو و قاچورلو •  ایلات تیموری •  هزاره •  بلوچ •  سیستانی •  ترکمن‌ها |

 |
| مرکزی | 

|  |  |
| --- | --- |
| زنجان | شاهسون بغدادی |
| همدان | طوایف ترکاشوند •  یارم طاقلو •  جیمر (جمهور) •  شاهسون |
| تهران، البرز، قم و مرکزی | کتی •  کله کوهی •  کلهر •  الیکایی •  سنگسری •  هداوند •  شاهسون بغدادی •  مغان |

 |