**بندر ترکمن** (**بندر شاه**) شهری بندری که مرکز شهرستان ترکمن در غرب استان گلستان در شمال ایران است. بر مبنای آخرین داده های جغرافیایی بیشترین درازای این شهر ۶.۷ کیلومتر بوده است.
 این بندر برای اتصال دریایی به ریلی در سال ۱۳۰۶ ساخته شد که دو شهر تازه‌تأسیس **بندر شاه** را به **بندر شاهپور** به‌وسیلهٔ اولین خط راه‌آهن سراسری ایران به هم متصل می‌کرد.

تاریخچه
-------

این شهر در زمان رضاشاه پهلوی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی بنیان‌گذاری شد و تا پیش از انقلاب اسلامی **بندر شاه** نامیده می‌شد.
بندر ترکمن یکی از نخستین شهرهای ایران است که راه‌آهن به آن کشیده شد؛ پس از گذشت ۱۴۰۰ کیلومتر راه‌آهن سراسری در ایران، دریای خزر (به‌وسیله بندر شاه) به خلیج فارس (به‌وسیله بندر شاهپور) پیوند یافت.

بندر ترکمن در قدیم دارای سه اسکله بود که اکنون بازمانده‌هایی از آن‌ها به‌جا مانده‌است.
بیشتر مردم این شهر ترکمن و سنی مذهب هستند (نزدیک به ۷۵٪)، اما اقوام غیربومی و مهاجر دیگر همچون فارسی‌زبانان سیستانی، ترک‌های آذربایجانی، قزاقها، طبری‌ها (کتولی، استرآبادی و مازندرانی) و غیره در کنار هم زندگی می‌کنند. به‌گفتهٔ محمد آذری مدیر بنیاد نیمروز ، سیستانی‌ها از شرق گلستان به سمت غرب جمعیتشان کاهش می‌یابد و در بندرترکمن سیستانی‌ها در کنار ترکمنها بودوباش دارند و بر اساس مطالعات مرکز مردم‌شناسی بنیاد نیمروز طوایف عنایت و میروفراهی در روستاهای تازه تاسیس زابل محل سفلی و علیا وایوان آباد در کنار دیگر طوایف سیستانی روستاهای مستقل مخصوص سیستانی‌ها را به وجود آوردند.

اقتصاد بندر ترکمن
-----------------

ژتون‌های شرکت تعاونی راه‌آهن بندرشاه. ویژه قحطی در جنگ جهانی دوم. دوره پهلوی
اقتصاد شهر بر پایهٔ راه‌آهن و بندر طراحی شده بوده که با بالا آمدن عمق دریا و کاهش آبخور کشتی‌ها، امروزه عملاً خاصیت بندر تجاری ندارد و تنها مواد سوختی و نفت خام در مقیاس بسیار ناچیز به مقصد نیروگاههای منطقه تخلیه می‌گردد. اقتصاد شهر اکنون بر پایه تولید فرش و گلیم، صید و تولید خاویار، کشاورزی و صنایع دستی و گردشگری رونق دارد.

البته بازارچه گمرکی ساحلی اسکله ترکمن نیز نخستین مکان برای تفریح گردشگران این منطقه به‌شمار می‌آید.

آشوراده (عاشرآدا یا مال عاشر)
-----------------------------

آشوراده دهی در مرکز شبه جزیره میانکاله در شهرستان بندرترکمن، استان گلستان است. آشوراده تنها جزیرهٔ ایرانی دریای خزر است. این جزیره که در سده‌های گذشته در پی عملکرد و فعالیت گروه‌های انسانی با حفر کانال از توده اصلی خشکی خود (شبه جزیره میانکاله) جدا افتاده‌است. آشوراده در سال ۱۳۵۴ جز نخستین مناطق زیست کره جهان معرفی و ثبت شد. در همین حال در کنوانسیون جهانی رامسر در زمره تالاب‌های مهم دنیا قرار گرفت و سومین اهمیت این منطقه عضویت آن در پناهگاه حیات وحش است که در همه ایام سال میزبان انواع پرندگان است. ۴۰٪ خاویار ایران در نزدیکی این جزیره به دست می‌آید.آشورادا در اصل به معنی جزیره آشور یا عاشور است که در زبان ترکمن به جزیره اسم آدا میگویند.

مجتمع ستاره اسکله ترکمن
-----------------------

مجتمع ستاره اسکله ترکمن نخستین مجتمع تجاری رفاهی اسکله بندر ترکمن می‌باشد؛ که شامل 250 واحد تجاری، رستوران و هتل پنج ستاره می‌باشد. معماری این مجتمع و محل بنای آن برای گردشگران جاذبهٔ بسیاری را به وجود آورده‌است.

دیدنی‌های بندر ترکمن
--------------------

جزیرهٔ آشوراده بزرگ‌ترین جزیرهٔ ایرانی خزر در این شهر قرار دارد.

دیوار دفاعی گرگان مربوط به دوره ساسانیان که از شهرستان کلاله آغاز می‌شود با طی حدود دویست کیلومتر در این شهرستان به دریا منتهی می‌شود. این دیوار بزرگ‌ترین دیوار جهان پس از دیوار چین است  و در کل ترکمن صحرا امتداد دارد.

دوشنبه بازار بندر ترکمن از دیدنی‌های این شهر ترکمن نشین است که در آن صنایع دستی ترکمن به قیمتی مناسب عرضه می‌شود.

فرش ترکمنی، پشتی ترکمنی، روسری‌های زنانه و صنایع دستی ترکمن‌ها و بشمه و بورگ و قطاب مهم‌ترین سوغاتی این شهر هستند. ضمن آنکه در اعیاد قربان و فطر نیز این منطقه دیدنی است. این دو عید بزرگ‌ترین عید ترکمن‌ها به‌شمار می‌روند. پارک گلستان بزرگ‌ترین پارک این شهر است که در بلوار بهشتی واقع شده‌است. 

نگاره ای از اسکله بندر ترکمننگاره‌ای از اسکله بندر ترکمن
خیابان‌های استقلال، اسپریس، آزادی، شهرداری و بلوار پاسداران (فرمانداری) از زیباترین و پر رفت‌وآمدترین مناطق این شهر هستند.

در این شهر بازار بزرگ اسکله مقصد اصلی گردشگران میباشد که کالاهای بسیار متنوعی در آن عرضه میشود. و در اسکله علاوه بر بازار بزرگ و پارک و وسایل تفریحی گوناگون ، گردشگران می توانند از طریق قایق خود را به جزیره آشوراده برسانند.

آموزش عالی
----------

در بندر ترکمن یک دانشگاه پیام نور با رشته‌های انسانی و ریاضی وجود دارد و سال ۱۳۹۰ در بندرترکمن دانشگاه آزاد شروع به پذیرش دانشجو به صورت بدون کنکور نمود. که هنوز هم که هنوزه مدارک برخی دانشجویانی که در این دانشگاه آزاد تحصیل کرده بودند به آنها تحویل داده نشده‌است

ورزش
----

در شهر بندرترکمن هشت سالن ورزشی چند منظوره و دو زمین چمن مصنوعی و یک استخر شنا وجود دارد. همچنین استادیوم قاندومی یکی از بزرگ‌ترین استادیوم‌های استان گلستان در بلوار بهشتی روبروی پارک گلستان واقع است. دو زمین فوتبال و والیبال ساحلی نیز در شهر وجود دارد.
از دیگر دیدنی‌های بندرترکمن مجموعه ورزشی اسب‌دوانی است که هر ساله مسابقات اسب دوانی مختلفی در آن برگزار می‌شود و یک هییت شطرنج به مدیریت ابراهیم پیکر وجود دارد.

جمعیت
-----

نقشهٔ زبانی استان گلستان
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵۳٬۹۷۰ نفر (۱۴٬۵۱۲ خانوار) بوده‌است.

| جمعیت تاریخی |
| --- |
| سال | جمعیت | ±% |
| ۱۳۴۵ | ۱۳٬۰۸۱ | —     |
| ۱۳۵۵ | ۱۷٬۳۳۹ | ۳۲٫۶٪+ |
| ۱۳۶۵ | ۲۸٬۳۵۸ | ۶۳٫۶٪+ |
| ۱۳۷۰ | ۳۴٬۶۳۵ | ۲۲٫۱٪+ |
| ۱۳۷۵ | ۳۸٬۷۸۲ | ۱۲٪+ |
| ۱۳۸۵ | ۴۵٬۰۴۵ | ۱۶٫۱٪+ |
| ۱۳۹۰ | ۴۸٬۷۳۶ | ۸٫۲٪+ |
| ۱۳۹۵ | ۵۳٬۹۷۰ | ۱۰٫۷٪+ |

پانویس
------

1. ↑  «تصویبنامه در خصوص تغییر نام بندر شاه به بندر ترکمن». دستور. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۱.
2. ↑  «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران.
3. ↑  
Geographic International System Data Center
4. ↑  «بندر شاه». *موسسهٔ لغت‌نامهٔ دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی*. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۲-۱۹.
5. ↑  «مرکز پژوهشها - تغییر نام شهر و بخش بندرشاه به بندر ترکمن». *rc.majlis.ir*. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۴-۰۵.
6. 1 2  افشار سیستانی، ایرج، نام دریای پارس و دریای مازندران و بندرها و جزیره‌های ایرانی، تهران: کشتیرانی والفجر ۸، ۱۳۷۶ خ. ص۳۰۶.
7. ↑  «Iran Newspaper». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ اکتبر ۲۰۰۷. دریافت‌شده در ۱۵ آوریل ۲۰۰۸.
8. ↑  Pinorest؛ شیرازی، محمدرضا قاسم. «یک سفر سه روزه هیجان انگیز به بندر ترکمن». *مجله پینورست*. دریافت‌شده در ۲۰۲۲-۰۹-۱۰.
9. ↑  «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.

منابع
-----

* سالنامه پارس چاپ ۱۳۰۵ خورشیدی

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای 
بندر ترکمن ***دارد.*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ بندر ترکمن موجود است. |

* وبگاه شهرداری بندر ترکمن

| * ن
* ب
* و
استان گلستان |
| --- |
| مرکز | 
* گرگان

 | موقعیت استان گلستان در ایران.موقعیت استان گلستان در ایران.گنبد کاووس.گنبد کاووس. |
| شهرستان‌ها | 
* آزادشهر
* آق‌قلا
* بندر گز
* ترکمن
* رامیان
* علی‌آباد
* کردکوی
* کلاله
* گالیکش
* گرگان
* گنبد کاووس
* گمیشان
* مراوه‌تپه
* مینودشت

 |
| شهرها | 
* آزادشهر
* آق‌قلا
* انبار آلوم
* اینچه‌برون
* بندر ترکمن
* بندر گز
* خان‌ببین
* دلند
* رامیان
* سرخنکلاته
* سیمین‌شهر
* صادق‌آباد
* علی‌آباد
* فاضل‌آباد
* فراغی
* کردکوی
* کلاله
* گالیکش
* گرگان
* گمیشان
* گنبد کاووس
* مراوه‌تپه
* مینودشت
* نگین‌شهر
* نوده خاندوز
* نوکنده

 |
| جاذبه‌های گردشگری | 
* آبشار شیرآباد
* آبشار قارری کوه
* آبشار کبودوال
* آبشار لوه
* آرامگاه قابوس بن وشمگیر
* آرامگاه مختومقلی فراغی
* آشوراده
* النگ‌دره
* پارک ملی گلستان
* تالاب آلاگل
* دیوار بزرگ گرگان
* شبه‌جزیره میانکاله
* کاخ‌موزه گرگان
* میل رادکان
* ناهارخوران

 |


| * ن
* ب
* و
دریای خزر |
| --- |
| *مناطق پیرامون* | 

|  |  |
| --- | --- |
| کشورها |  ایران •   روسیه •   ترکمنستان •   قزاقستان •   جمهوری آذربایجان |
| استان‌هایکرانه‌ای | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایران | گیلان •  مازندران •  گلستان |
| قزاقستان | آتیراو •  مین‌قشلاق |
| آذربایجان | باکو •  آب‌شوران-خیزی •  شروان-سالیان •  لنکران-آستارا •  قبه-خاچماز |
| روسیه | جمهوری داغستان  •  جمهوری قالمیقستان  •  استان آستراخان |
| ترکمنستان | بَلخان |

 |
| بنادر | 

|  |  |
| --- | --- |
| ایران | آستارا •  بندر انزلی (بندر کاسپین) •  بندر امیرآباد •  نوشهر •  بندر ترکمن •  بندر گز |
| قزاقستان | آتیراو •  آق‌تاو |
| آذربایجان | باکو •  سومقاییت •  خاچماز •  آستارا •  لنکران •  سالیان •  نفت‌چاله |
| روسیه | دربند •  آستراخان  •  مخاچ‌قلعه •  لاگان •  کاسپییسک |
| ترکمنستان | ترکمن‌باشی  •  خزر |

 |
| خلیج‌ها | قره‌بغاز •  گرگان •  باکو •  قزل آغاج •  ترکمن‌باشی •  تالاب انزلی |
| جزایر | 

|  |
| --- |
| 
* آدسیز
* آرتومی
* آشوراده
* مجمع‌الجزایر باکو
* باتکاچنی
* بلینف
* جزایر بولشیه پشنیه
* بولشوی زیودوستینسکی
* بلشوی ستنوی
* بویوک زیره
* خره زیره
* چچن
* چیگیل
* چال‌آب
* چیستوی بانکی
* دورنوا
* گیل
* مالی ژمچوژنی
* مورسکایا چاپورا
* مورسکوی بیریوچک
* مورسکوی ایوان-کارائول
* نارگین
* نوردووی
* اغورجه
* اوسوشنوی
* پیراللهی
* قره‌سو
* قوم
* سدومی
* اسپیرکین اسردوک
* سنگی مغان
* مجمع‌الجزایر تولِن
* تیولنی
* ورخنی اسردوک
* ولف
* زنبیل
* ژانبای
* زیودف

 |

 |
| میانکاله | شاطرلنگه •  آشوراده (آبسکون) |
| رودها | ولگا •  کر •  اترک •  اورال •  سفیدرود •  آستارا •  سامور |

 | تصویر ماهواره‌ای ناسا |
| *تاریخچه* | آماردیان •  اردوکشی روس‌ها •  تبرستان (آبسکون) •  کاسپی‌ها •  دولت خزر •  بندر اهلم |
| *مسائل مربوطه* | اختلافات بر سر نامیدن •  اجلاس سران کشورها •  رژیم حقوقی •  مسیر کریدور شمال–جنوب  •  گردشگری دریایی  •  مسیر تجاری ولگا •  خاویار •  مؤسسه مطالعات دریای خزر •  ژئوپلیتیک خطوط انرژی خزر  •  طرح انتقال آب از مازندران به سمنان |
| رده |

| * ن
* ب
* و
شهرهای بندری ایران |
| --- |
| دریای خزر | 
* آستارا
* بندر انزلی
* کیاشهر
* بندر امیرآباد
* نوشهر
* بهشهر
* فریدونکنار
* بندر ترکمن
* بندر گز
* بندر کاسپین
* پیربازار رشت

 |
| خلیج فارس | 
* اروندکنار
* آبادان
* خرمشهر
* بندرامام خمینی
* بندر ماهشهر
* بندر دیر
* بندر بوشهر
* بندر دیلم
* بندر ریگ
* بندر سیراف
* بندر کنگان
* بندر گناوه
* بندرعباس
* بندر خمیر
* بندر دولاب
* بندر لنگه
* چوئبده

 |
| دریای مکران | 
* چابهار
* کنارک
* جاسک
* سیریک

 |