**اندرزنامه‌های پهلوی** به اندرزها، کلمات قصار و لطیفه‌ها و قصه‌های اخلاقی‌ای گفته می‌شود، که جنبهٔ حکمت عملی و تجربی داشته اند، و در اصل به زبان پارسی میانه نوشته شده‌اند. اصل پهلوی بسیاری از این اندرزها از میان رفته ولی اصل بعضی از آن‌ها را می‌توان باز شناخت. پس از ظهور اسلام این کتاب‌ها مورد توجهٔ دانشمندان ایرانی مسلمان قرار گرفت و در کتاب‌های ادب و اخلاق و تاریخ به زبان عربی ترجمه شد و بعضی از آن‌ها به فارسی نیز راه یافته‌اند. برای نمونه ترجمهٔ *اندرزهای بزرگمهر* عیناً در کتاب جاویدان خرد اثر ابن مسکویه آمده و تقریباً جمله به جمله قابل تطبیق با متن اصلی است. همین سخنان را فردوسی نیز به نظم به کشیده‌است. اصل پهلوی بعضی از سخنان آذرباد مهرسپندان نیز که در کتاب ابن مسکویه نقل شده، قابل شناخت است.

اندرزنامه‌های پهلوی منسوب به پادشاهان و خردمندان ایرانی، علاوه بر پندها و حکمت‌های عام، حاوی نکات ظریفی درباره آداب حکمرانی و حقوق و روابط متقابل شاه و مردم است. ایـن اندرزنامه‌ها غالباً در سده‌های سوم و چهارم هجری، بعد از قرن‌ها روایت شفاهی و سینه به سینه، به کتابت درآمـد و به زبان عربی و فارسی هم ترجمه شد.

اندرزنامه‌های کهن به زبان پهلوی و متأثر از آیین زرتشتی است. در جهان آرمانی این اندرزنامه‌ها، مدارا، مردم‌داری و اهتمام بـه اصلاح امور مردم حکم‌فرما است. پادشاه و مردم هر یک به رعایت حقوق متقابل پایبند و وفادار اند. پارسایی، لازمه حکمرانی تلقّی می‌شود و خودپسندی و شـدت عمل در رفتار با زیردستان مورد نکوهیده می‌شود.

اندرزنامه‌ها از لحاظ حجم یکسان نیستند، ولی اگر نسک ششم دینکرد را در جرگه اندرزنامه‌ها، که بیش‌تر از صد صفحه است، نیاوریم، بیش‌تر شان از چند صفحه تجاوز نمی‌کنند. اندرزنامه‌ها یا اندرزنامگان جوهر دانش و تجربه محسوب می‌شدند و در فرهنگ ایرانی پیش از اسلام جایگاه مهمی داشتند.

ابن ندیم در فصلی با عنوان اسامی کتاب‌های تألیف شده در مواعظ و آداب و حکم ایرانیان و رومیان و هندیان و تازیان تعدادی از کتاب‌های اخلاقی و تعلیمی پهلوی را که به عربی ترجمه شده بود، نام می‌برد. در این فهرست ۱۴ کتاب رابطهٔ مستقیم با منابع ایرانی داشته‌اند.

پانویس
------

1. ↑  تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، ص ۲۰۳

منابع
-----

* تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶

ISBN 964-5983-14-2

* همنشین بهار: اندرزنامه‌های کهن ایرانی

| * ن
* ب
* و
نوشته‌های پارسی میانه |
| --- |
| دینی | 

|  |  |
| --- | --- |
| ترجمه و تفسیر اوستا | زند •  پازند •  یسن‌ها •  ویسپرد •  وندیداد •  هیربدستان و نیرنگستان •  یشت‌ها •  گاهان |
| دانشنامه‌های دینی | دین‌کرد •  بندهشن •  جاماسپی •  گزیده‌های زادسْپَرَم •  نامه‌های منوچهر •  دادِستان دینیگ •  روایت‌های پهلوی |
| فلسفی و کلامی | دین‌کرد سوم و چهارم •  شکند گمانیک وزار •  پس دانشن کامگ •  گُجَستَک اَبالیش •  زبور پهلوی |
| الهام و پیش‌گویی | جاماسپی •  ارداویراف‌نامه •  ویرازگان •  زند وهمن یسن •  منظومه بهرام ورجاوند |
| قوانین دینی | شایست نشایست •  روایت امید اشوهشتان •  مادگان هزار دادستان •  روایات آذرفرنبغ فرخزادان •  روایات فرنبغ سروش •  پرسشنیها |
| اندرزنامه‌های پهلوی | مینوی خرد •  یادگار بزرگ‌مهر •  اندرزنامه آذرپاد مهراسپندان •  اندرز اوشنَر دانا •  اندرز دانایان به مزدیسنان •  اندرز خسرو قبادان •  اندرز پوریوتکیشان •  اندرز دستوران به بهدینان •  اندرز بهزاد فرخ‌پیروز •  پنج خیم روحانیان •  داروی خرسندی •  خویشکاری ریدگان •  اندرز کنم به شما کودکان دین‌کرد ششم •  |
| آثار مانوی | انجیل زنده •  شاپورگان •  گنجینه زندگان •  رازان •  غول‌ها •  نامه‌ها •  زبور مانی |

 |
| غیر دینی | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| نثر | 

|  |  |
| --- | --- |
| کتابی | کارنامه اردشیر بابکان •  یادگار زریران •  خسرو و ریدگ •  گزارش شطرنج •   شهرستان‌های ایرانشهر •  شگفتی و برجستگی سیستان •  ماتیکان یوشت فریان •  ماه فروردین روز خرداد •  سورسخن •  فرهنگ پهلوی •  فرهنگ اویم ایوک •  آیین نامه‌نویسی •  (کاروَند)  •  (خدای‌نامه) |
| متفرقه | سنگ‌نوشته‌های دولتی در دوران ساسانی •  سفال‌نوشته‌ها •  پوست‌نوشته‌ها •  فلزنوشته‌ها •  مهرها •  سکه‌نوشته‌ها |

 |
| شعر | درخت آسوری •  خیم و خرد فرخ‌مرد •  اندرز بهزاد فرخ‌پیروز  •  جاماسپی فرگرد ۱۶ •  |

 |