**حمله به خلیج خوک‌ها** (به انگلیسی: Bay of Pigs Invasion) که در کوبا از آن به نام La Batalla de Girón یاد می‌شود، یک عملیات نظامی ناموفق بود که توسط آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا برای ساقط کردن حکومت کمونیستی فیدل کاسترو در کوبا طراحی شده بود.

تاریخچه
-------

به دلیل نگرانی از گسترش کمونیسم به مرزهای جغرافیایی آمریکا و به تعبیری حیاط‌خلوت آمریکا ایده سرنگونی دولت کاسترو در ابتدا توسط سازمان سیا در سال ۱۹۶۰ مطرح شد. سازمانی که در ۱۹۴۷ و در فضای جنگ سرد و باهدف مقابله با گسترش کمونیسم تأسیس شد. سیا موظف بود از طریق جاسوسی، جمع‌آوری اطلاعات و انجام عملیات‌هایی همچون کودتا اهداف برون‌مرزی آمریکا را محقق کند. در ۱۷ مارس ۱۹۶۰ طرح کودتا علیه کاسترو از سوی سیا در اختیار شورای امنیت ملی آمریکا قرار گرفت تابه‌تایید آیزنهاور، رئیس‌جمهور برسد. هدف اول این طرح عبارت بود از «سرنگونی کاسترو و جایگزینی فردی نزدیک به آمریکا بدون اینکه نقش ایالات متحده در این مداخله برجسته و آشکار باشد.» روز ۱۸ اوت ۱۹۶۰ آیزنهاور موافقت خود را با اختصاص ۱۳ میلیون دلار برای اجرای یک عملیات آبی-خاکی به استعداد حداقل ۱۵۰۰ نفر اعلام کرد. ولی به دلیل پایان یافتن دوره ریاست جمهوری او عملاً اجرای طرح با اصلاحات جزئی به جان اف کندی واگذار شد. البته مسئولان اصلی طرح یعنی آلن دالس، رئیس سازمان سیا و ریچارد بیسل، معاون او همچنان در سمت خود حضور داشتند. این دو مسئولیت کودتای گواتمالا در سال ۱۹۵۴ را نیز بر عهده داشتند. تجربه موفقیت‌آمیز در اجرای پروژه گواتمالا موجب اطمینان خاطر دالس و بیسل از نتیجه کودتا علیه کاسترو شده بود. با کمک سازمان سیا در ماه مارس سال ۱۹۶۱ کوبایی‌های تبعیدی ساکن در میامی آمریکا «شورای انقلابی کوبا» به رهبری خوزه کاردونا، نخست‌وزیر سابق کوبا را تشکیل دادند. قرار بود پس از حمله و شکست کوبا کاردونا جایگزین کاسترو شود. بلافاصله اجیر کردن نیرو و سازمان‌دهی آن‌ها در قالب تیپ ۲۵۰۶ آغاز شد. آموزش چریکی پیاده‌نظام در پایگاه‌های سیا انجام می‌شد. نیروی‌های چترباز نیز برای یادگیری عملیات هوایی-زمینی به فرودگاهی در گواتمالا منتقل شدند. پس از چندی این دو گروه در پورتوریکو با انجام رزمایش‌های مشترک آبی-خاکی آمادگی و هماهنگی خود را افزایش دادند. علاوه بر رزم فردی، سیا آموزش نحوه استفاده از سلاح‌های سنگین، تانک، خلبانی و نیز عملیات نفوذ از طریق دریا به خشکی را در دستور کار قرار داد. گواتمالا و نیکاراگوئه نیز امکانات و کمک‌های محدودی را در اختیار کودتاچیان قرار دادند ولی حاضر نشدند در عملیات نهایی به‌طور مستقیم شرکت کنند. اتحاد جماهیر شوروی نیز برای کمک به شکل‌گیری ارتش جدید کوبا تعداد محدودی از فرماندهان نظامی خود را برای ایفای نقش مستشاری به این کشور اعزام کرد.

در ۱۷ آوریل ۱۹۶۱ به دستور جان اف. کندی رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا و با ارزیابی اشتباه سازمان سیا، نیروی ۱۷۰۰ نفری از ضد انقلابیون کوبایی با کمک عوامل سیا در خلیج خوک‌ها در جنوب کوبا پیاده شدند تا با رژیم تازه به قدرت رسیده فیدل کاسترو رهبر کوبا مبارزه و آن را سرنگون نمایند.

### عملیات لو می‌رود

دستگاه امنیتی کوبا از طریق شبکه سری خود، اطلاعات درز کرده در رسانه‌های آمریکایی از آموزش نیروها در میامی از دسیسه‌چینی برای کودتا آگاه شده بود. چند روز قبل از آغاز حمله نیز برخی اقدامات خرابکارانه با هدف ایجاد ناامنی و شورش داخلی مثل آتش زدن چند فروشگاه و حمله به مراکز خرید و کشتن چندین در سطح شهر انجام شد که اخبار به دست آمده از کودتا و قریب‌الوقوع بودن آن را تأیید می‌کرد. سرویس جاسوسی شوروی نیز توانست از طریق شنود و جاسوسی روز دقیق و نحوه حمله را کشف و به کاسترو اطلاع داد.

### آغاز عملیات

در ۱۵ آوریل ۱۹۶۱، ساعت ۶ صبح به وقت کوبا، ۸ جنگنده بی-۲۶ از مقصد نیکاراگوئه در قالب سه گروه به طور همزمان به سه فرودگاه کوبا حمله کردند. دو فرودگاه در نزدیکی هاوانا، پایتخت کوبا و یک فرودگاه در نزدیکی سانتیاگو مورد حمله قرار گرفت. هدف از این عملیات هوایی -که توسط خلبانان تبعیدی کوبایی انجام می‌شد- از کار انداختن نیروی هوایی کوبا و زمینه‌سازی برای حمله نیروهای زمینی و چترباز بود. پیش از آغاز عملیات محل بمباران جنگنده‌ها با پرچم‌هایی مشخص‌شده بود. از ۸ جنگنده بی-۲۶ تنها یک مورد با آتش ضدهوایی ساقط شد و بقیه توانستند تعدادی از زیرساخت‌ها و تجهیزات مشخص‌شده را از بین ببرند. همان روز وزیر خارجه کوبا در سازمان ملل دولت آمریکا را به کودتا علیه دولت کوبا متهم کرد. ولی سفیر آمریکا در سازمان ملل تحت هر شرایطی دخالت در کوبا توسط نیروهای آمریکا را منکر شد و گفت دولت وی تمام تلاش خود را خواهد کرد تا تعرضی از جانب شهروندان آمریکایی به کوبا نشود. کندی نیز در تأیید صحبت‌های سفیر آمریکا در سازمان ملل گفت: «این یک درگیری بین میهن پرستان کوبایی و دیکتاتور حاکم بر این کشور -کاسترو- است. نیروهای مسلح ما به هیچ وجه دخالتی در این حمله نداشته‌اند. اما در این موضوع ما با وطن پرستان کوبایی همدردی می‌کنیم. همین!» به محض انجام دور اول حملات هوایی، پلیس کوبا هزاران نفر از افراد ضدانقلابی و مشکوک به همکاری با مهاجمان را دستگیر و در تئاترها و قلعه‌های کوبا زندانی کرد تا زمینه یک کودتای داخلی را از بین ببرد. روز بعد نیروی هوایی کوبا آماده حمله مجدد جنگنده‌های آمریکایی شد. آن‌ها حداقل ۱۲ جنگنده از نوع T-33، B-26 و Sea Furies را مسلح کرده و آماده نبرد هوا به هوا، هدف‌گیری کشتی‌های حامل نیروی انسانی و تجهیزات و اهداف زمینی شدند. طراحان سیا در ارزیابی‌های خود توان هدف‌گیری کشتی‌ها و تانک‌ها توسط جنگنده‌های هوایی کوبا را محدود می‌دانستند؛ زیرا تصور می‌کردند بخش اعظم توان هوایی کوبا در حملات هوایی از بین رفته‌است. اغراق‌های صورت گرفته در موفقیت‌آمیز بودن عملیات روز اول هرچند توسط عکس‌های هوایی U-2 نقض شد ولی کندی اجازه افزایش ظرفیت حملات هوایی آمریکا را نداد. به دلیل آنکه او می‌ترسید نقش مستقیم آمریکا در این عملیات افشاشده و شوروی در قبال آن دست به اقدام مشابهی در آلمان غربی بزند.

به‌هرحال اواخر روز ۱۶ آوریل سیا دستور انتقال نیروهای تیپ ۲۵۰۶ -که در ۴۰ مایلی کوبا مستقرشده بودند- به محل تعیین‌شده را صادر کرد. با این دستور قرار شد ۴ کشتی باری وظیفه حمل‌ونقل ۱۴۰۰ نیروی نظامی متشکل از ۷ گردان و مقادیر زیادی تسلیحات را بر عهده بگیرند. ناوشکن‌های نیروی دریایی آمریکا نیز موظف بودند به‌طور نامحسوس کشتی‌ها را اسکورت کند. علاوه بر این، گروه ویژه ۸۱٫۸ از یگان نیروی دریایی آمریکا مجهز به ناو هواپیمابر USS Essex، هلی‌کوپتر شکاری USS Boxer، ناوشکن‌های USS Hank, USS John W. Weeks, USS Purdy و USS Wren و همچنین زیردریایی‌های USS Cobbler and USS Threadfin در جزایر کیمان مجتمع شده بودند.

شب حمله با طراحی سیا، حملات فریبنده به استان Pinar del Río انجام می‌شود تا کودتاچیان بتوانند به دور از توجه کاسترو و انقلابیون کوبا از منطقه خلیج خوک‌ها عملیات اصلی را آغاز کنند. (علت نام‌گذاری این منطقه به خلیج خوک‌ها به دلیل حضور خوک‌های وحشی -گراز- در آنجا بود) دو تن از فرماندهان سیا در ساعت صفر عملیات دستور تخلیه نیروهای انسانی و تجهیزات از کشتی‌ها را صادر کرده و تلاش کردند از طریق دریا به سواحل کوبا نفوذ و کودتا را اجرایی کنند. در جریان آغاز حمله تعدادی از قایق‌ها در اثر برخورد با صخره‌های مرجانی –که توسط طراحان عملیات پیش‌بینی‌نشده بود. - دچار آسیب جدی شده و باعث به تعویق افتادن عملیات شدند. دراین‌بین نیروهای کوبایی مستقر در این منطقه که تعدادشان بسیار اندک بود از برنامه تهاجم مطلع شده و پیش از رسیدن کودتاچیان از طریق رادیو به فرماندهان خود گزارش دادند. با سپیده‌دم خورشید نیروی هوایی کوبا عملیات خود را آغاز و به کشتی‌ها و قایق‌های حامل نیروهای متجاوز حمله کرد. حملات هوایی آسیب جدی به کشتی‌ها وارد کرده و بخش اعظم تسلیحات آن را از بین برد. ولی کشتی‌ها درنهایت به ساحل رسیدند. حملات هوایی با ۴ جنگنده B-26 آغاز شد. بخشی از حملات معطوف به از بین بردن توان نیروی دریایی و زمینی کوبا بود و بخشی دیگر باهدف تسهیل عملیات چتربازها انجام می‌شد. در ساعت ۰۷:۳۰ پنج C-46 و یک C-54 177 چترباز از تیپ ۲۵۰۶ را بر فراز خلیج خوک‌ها تخلیه کرد. محل فرود آمدن نیروهای چترباز جاده‌های استراتژیکی بود که می‌توانست سد راه ارتش کوبا باشد. ساعت ۰۹:۰۰ ارتش کوبا به همراه شبه‌نظامیان به منطقه هلی بورن شده رسیدند. آن‌ها از پشتیبانی زمینی نیروهای زره‌های، تانک‌های T-34 و حملات هوایی T-33 برخوردار بودند. در حملات هوایی نیروی کوبایی موفق شدند ۵ جنگنده هوایی دیگر از سری B-26 را ساقط کرده و عملاً پشتیبانی هوایی نیروهای مهاجم را از بین ببرند. چند جنگنده باقی‌مانده هم بنا به گزارش‌های مختلف شب‌هنگام در اثر شرایط جوی نامساعد سقوط کرد. در عرصه زمینی نیز شبه‌نظامیان کوبایی باوجود صدماتی که از جنگنده‌های متجاوزین دیده بودند پیشروی کرده و به محل پیاده شدن نیروهای متجاوز رسیدند. روز بعد یعنی در ۱۸ آوریل کودتاچیان مجبور به عقب‌نشینی از جاده‌های حساس شده و بعضی از آن‌ها متواری شدند. مهاجمین که درنبرد زمینی در حال شکست بودند با حملات خمپاره‌ای و هوایی غیرنظامیان داخل شهرها را هدف قرار دادند که منجر به تلفات سنگینی شد. بامداد ۱۹ آوریل هواپیماهای C-46 نیروهای زمینی تیپ ۲۵۰۶ را با انواع تجهیزات مسلح کرد. صبح همان روز نیروهای آمریکایی مستقر در جزایر کیمان با به پرواز درآوردن چند جت جنگنده تلاش کردند روحیه نیروهای مهاجم را بالابرده و موجب رعب و وحشت در جبهه نیروهای کوبایی شوند. البته از اقدام نظامی پرهیز می‌کردند. نیروهای زمینی تیپ ۲۵۰۶ بدون پشتیبانی هوایی عملیات نظامی مجدد خود را آغاز کردند. ناوشکن‌های آمریکایی هم به دلیل ترس از هدف‌گیری توسط تانک‌های کوبایی عقب‌نشینی کرده و عملاً نیروهای زمینی هرگونه پشتیبانی خود را از دست دادند. همین عامل موجب شد در ۲۰ آوریل یعنی سه روز پس از آغاز حمله متجاوزان محاصره شوند. در این نبرد سه‌روزه ۱۶۱ نفر از نیروهای کوبایی و ۱۰۷ نفر از نیروهای مهاجم کشته شدند. کاسترو هم‌چنین، موفق شد ۱۱۸۹ نفر از نیروهای مهاجم را به اسارت بگیرد. بسیاری از آن‌ها درملأعام بازجویی شده و به زندان‌های کوبا منتقل شدند. فیدل بعدها ۱۱۶۹ اسیر را در ازای دریافت ۲۵ میلیون دلار، غذا و دارو تحویل حکومت ایالات‌متحده آمریکا داد.

### علل شکست این عملیات

این نقشه متکی به مجموعه‌ای از تجزیه‌وتحلیل‌های نادرست و متعصبانه بود. در این تجزیه‌وتحلیل‌ها تأکید شده بود مردم کوبا از سرکوبگری‌های حکومتی و کمبودهای اقتصادی به تنگ آمده‌اند؛ بنابراین، از یک نیروی مهاجم آزادی‌بخش استقبال خواهند کرد. خبرچینان سیا گزارش داده بودند نیروهای مسلح کوبا دچار تفرقه هستند و آن‌ها در پیوستن به قیام عمومی علیه حکومت کوبا هیچ تردیدی نخواهند کرد، اما این اطلاعات نادرست بود. ارزیابی نادرست از موقعیت جغرافیایی، ضعف فرماندهان تیپ ۲۵۰۶ و کم‌کاری در انجام عملیات، ارزیابی نادرست از توان پیاده‌نظام کوبا و نیز نیروی هوایی آن و ضعف سازمان سیا در تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از دیگر عوامل شکست این عملیات بودند.

### واکنش‌های سیاسی به شکست

پس از عملیات خلیج خوکها، جان اف کندی سازمان سیا را نهادی بی‌لیاقت دانست که باید به هزار تکه شده و در باد آن را پخش کرد. رئیس‌جمهوری ایالات‌متحده آمریکا که نمی‌خواست از چشم مأموران پنتاگون و سیا ضعیف به نظر بیاید مجبور شد عملیات براندازی رژیم فیدل کاسترو را تأیید کند. شکست در این عملیات موقعیت رهبری کاسترو را مستحکم کرد. علاوه بر این او را به شوروی نزدیک کرد. هرچند کاسترو هرگونه ارتباط انقلاب کوبا با نهضت‌های کمونیستی را نفی می‌کرد ولی حاضر بود در قبال مبارزه با آمریکا با شوروی متحد بشود. فیدل کاسترو پس از پیروزی با خوشحالی فراوان از رادیو اعلام کرد: «مهاجمان نابود شدند. انقلاب در کمتر از ۷۲ ساعت ارتشی را که حکومت امپریالیست ایالات متحده طی چندین ماه سازمان‌دهی کرده بود نابود کرد.» چه‌گوارا هم چند ماه بعد از شکست آمریکایی‌ها درنبرد خلیج خوک‌ها در جریان کنفرانسی بین‌المللی به فرستاده کندی گفت: «از شما متشکریم. ما به لطف شما موفق شدیم در یک مقطع زمانی بسیار دشوار، انقلاب مان را مستحکم کنیم.»  
چالمرز جانسن در کتاب برچیدن امپراتوری می‌نویسد:  

فضاحتی که سی.آی. اِی در خلیج خوکها در کوبا به وجود آورده بود باعث شد که پنتاگون سرخورده شود و یک آژانس اطلاعات دفاعی ایجاد کند تا با این روش بتواند آماتور بودن برخی از کارکنان سازمان سی.آی. اِی را زیر نظر داشته باشد. از این رو به سوی بکارگیری ابزارهای جاسوسی ماهواره‌ای روی آورد.

منابع
-----

* فرانک ال. شوئل، «آمریکا چگونه آمریکا شد ؟»، ابراهیم صدقیانی، (انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۸۳)، چاپ سوم

1. ↑  Quirk، Robert E (۱۹۹۳). *Fidel Castro*. New York and London: W.W. Norton & Company.
2. ↑  «Ships in the Night: The CIA, the White House and the Bay of Pigs». *Journal of Latin American Studies*. Feb. 1995. doi:vol. 27, no. 1, pp. 1-42 مقدار `|doi=` را بررسی کنید (کمک). تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
3. ↑  Bethell، Leslie (۱۹۹۳). *Cuba*. Cambridge University Press. صص. ۱۲۵.
4. ↑  «Ships in the Night: The CIA, the White House and the Bay of Pigs». *Journal of Latin American Studies,*. Feb. 1995. doi:vol. 27, no. 1, pp. 1-42 مقدار `|doi=` را بررسی کنید (کمک). تاریخ وارد شده در `|تاریخ=` را بررسی کنید (کمک)
5. ↑  Bourne، Peter G (۱۹۸۶). *Fidel: A Biography of Fidel Castro*. New York City: Dodd, Mead & Company. صص. ۸۵–۸۹.
6. ↑  «upi».
7. ↑  «Kornbluh, Peter: Bay of Pigs Declassified: The Secret CIA Report on the Invasion of Cuba». The New Press. ۱۹۹۸.
8. ↑  «The national security archive».
9. ↑  Ferrer، Edward B (۱۹۸۲). *Operation Puma: The Air Battle of the Bay of Pigs*. International Aviation Consultants.
10. ↑  «خلیج خوک‌ها از کجا وارد کتاب تاریخ شد؟».. پیوند خارجی در `|وبگاه=` وجود دارد (کمک)
11. ↑  «ماجرای کنایه رهبر انقلاب به آمریکایی‌ها / خط‌ونشان رهبری برای مونروئه و جانشینان+فیلم». *defapress.ir*.
12. ↑  برچیدن امپراتوری - اثر چالمرز جانسن - صفحه 70

| جنگ سرد |
| --- |
| **ایالات متحده** · **اتحاد جماهیر شوروی** · ناتو ·  آنزوس · سیتو · پیمان ورشو ·  جنبش عدم تعهد ·  جنگ سرد دوم |
| دهه ۱۹۴۰ | کنفرانس یالتا • کنفرانس پوتسدام • کارهای گوزنکو ·  بحران ایران • جنگ داخلی چین • جنگ داخلی یونان • بازگویی سیاست در آلمان • دکترین ترومن • اخراج و فرار ۱۹۴۸ فلسطینیان • طرح مارشال • تحویل‌گیری کمونیست در چکسلوواکی • انشعاب تیتو-استالین • محاصره برلین |
| دهه ۱۹۵۰ | جنگ کره • جنگ اول هندوچین • کودتای ۲۸ مرداد • کودتای گواتمالا • خیزش ۱۹۵۳ آلمان شرقی • بحران اول تنگه تایوان • اعتراضات ۱۹۵۶ پوزنان • انقلاب ۱۹۵۶ مجارستان • بحران سوئز • بحران اسپوتنیک • بحران دوم تنگه تایوان • انقلاب کوبا • کنفرانس باندونگ |
| دهه ۱۹۶۰ | بحران کنگو • شکاف چین و شوروی  • بحران یو-۲ ۱۹۶۰ • عملیات خلیج خوک‌ها • بحران موشکی کوبا • دیوار برلین • جنگ ویتنام • کودتای برزیلی‌ها ۱۹۶۴ • حمله ایالات متحده به جمهوری دومینیکن • جنگ مرزی جنوب آفریقا • برکناری سوکارنو • بیانیه بانکوک • جنگ داخلی لائوس • کودتای نظامی ۱۹۶۷-۱۹۷۴ یونان • بهار پراگ • تنش‌زدایی • کشمکش مرزی چین-شوروی |
| دهه ۱۹۷۰ | پیمان منع گسترش جنگ‌افزارهای هسته‌ای • جنگ داخلی کامبوج • عملیات کندور • دیپلماسی پینگ پونگ • موافقت‌نامه چهار قدرت در مورد برلین • ۱۹۷۲-دیدار نیکسون از چین • کودتای ۱۹۷۳ شیلی • جنگ یوم کیپور • گفتگوی محدودسازی جنگ‌افزار راهبردی • جنگ داخلی آنگولا • جنگ داخلی موزامبیک • جنگ اوگادن • جنگ چین-ویتنام • انقلاب ۱۳۵۷ ایران |
| دهه ۱۹۸۰ | جنگ شوروی در افغانستان • جنبش همبستگی لهستان • بحران آمریکای مرکزی • ایبل آرچر ۸۳ • ابتکار دفاعی راهبردی • تهاجم گرنادا • حمله ایالات متحده آمریکا به پاناما • سقوط دیوار برلین • انقلاب مخملی در چکسلواکی |
| دهه ۱۹۹۰ | فروپاشی یوگسلاوی • فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی |
| جستارهای وابسته | لایحه بریکر • گلاسنوست • دیوار آهنی • مک‌کارتیسم • عملیات کوندور • عملیات گلادیو • پرستریکا • جاسوسی شوروی در آمریکا • جنگ سرد دوم |
| نهادها | سیا • کمکان • جامعه اروپا • کاگ‌ب • استاسی |
| مسابقه‌ها | مسابقه تسلیحاتی • مسابقه تسلیحات هسته‌ای • رقابت فضایی |
| ایدئولوژی‌ها | سرمایه‌داری • کمونیسم • استالینیسم • مائویسم |
| سیاست‌های خارجی | دکترین برژنف • دکترین اولبریخت • دکترین کارتر • سد نفوذ • نظریه دومینو • دکترین آیزنهاور • دکترین جانسون • دکترین کندی • دکترین نیکسون • سیاست اوست • هم‌زیستی • دکترین ریگان • عقب‌گرد • دکترین ترومن • طرح مارشال |
| **سلسله حوادث جنگ سرد** |

| * ن
* ب
* و
فیدل کاسترو |
| --- |
| گاهشمار | 
* Early life
* انقلاب کوبا
	+ مشارکت
	+ جنبش ۲۶ ژوئیه
	+ "History Will Absolve Me"
* Primacy
	+ Premiership
		- اصلاحات ارضی
		- عملیات خلیج خوک‌ها
		- بحران موشکی کوبا
		- Machurucuto Incident
		- حضور در آنگولا
	+ Presidency
	+ Transfer of duties
* Death and state funeral

 |
| خانواده | 
* Ángel Castro y Argiz (پدر)
* Ramón Castro Ruz (برادر)
* رائول کاسترو (برادر)
* Juanita Castro (خواهر)
* میرتا دیاز-بالارت (همسر)
* Natalia Revuelta Clews (معشوق)
* ویلما اسپین (زن برادر)
* آلینا فرناندز (دختر)
* فیدل کاسترو دیاز-بالارت (پسر)
* ماریلا کاسترو (برادرزاده)
* الخاندرو کاسترو اسپین (برادرزاده)

 |
| فرهنگی | 

|  |  |
| --- | --- |
| فیلم‌ها | 
* *فیدل: داستان بی‌نظیر* (۲۰۰۱)
* *فیدل* (۲۰۰۲)
* *فرمانده* (۲۰۰۳)
* *به‌دنبال فیدل* (۲۰۰۴)
* *۶۳۸ راه برای کشتن کاسترو* (۲۰۰۶)

 |
| سایر | 
* *جنگ چریکی* (۱۹۸۷)
* *فیدل کاسترو واقعی* (۲۰۰۳)
* *راهنمای فیدل کاسترو* (۲۰۰۶)
* *کشتن کاسترو* (۲۰۰۶)
* *جنگ‌های کوبا* (۲۰۰۸)

 |

 |
| سایر | 
* Assassination attempts
	+ Robert Maheu
* جوایز و افتخارات
* بیرن
* Eponymous things
* سیاست
* دیدگاه‌های مذهبی
* *زندگی من*
* گرنما

 |

| * ن
* ب
* و
چه گوارا |
| --- |
| رویدادها | 
* کودتای ۱۹۵۴ گواتمالا
* انقلاب کوبا
* گرنما
* جنبش ۲۶ ژوئیه
* نبرد سانتا کلارا
* عملیات خلیج خوک‌ها
* بحران موشکی کوبا
* بحران کنگو
* ارتش آزادی‌بخش ملی

 |  |
| اشخاص | 
* آلبرتو گرانادو
* هیلدا گادآ آکوستا
* آلیدا مارچ
* آلیدا گوارا
* رائول کاسترو
* فیدل کاسترو
* کامیلو سینفوئگوس
* تامارا بونکه
* سیمون کوبا سارابیا
* هری "پومبو" ویلگاس
* رژی دبره
* فلیکس رودریگز
* اورلاندو بورگو
* ماریو تران

 |
| کتاب‌ها | 
* *خاطرات موتورسیکلت*
* *جنگ چریکی*
* *خاطره‌های جنگ انقلابی کوبا*
* کتاب‌شناسی آثار چه گوارا

 |
| فیلم | 
* *خاطرات موتورسیلکت*
* *چه (قسمت ۱ و قسمت ۲)*
* *چه!*
* *دست های چه گوارا*
* *چه: فراز و فرود*
* *درخشش چه*

 |
| نماد | 
* چریک اسطوره‌ای
* میراث او
* در فرهنگ
* در مد
* گواریسم
* چریک
* آرامگاه
* کوردا
* جیم فیتزپاتریک

 |
| کمیک | 
* *زندگی چه*

 |
| 
* **گفتاورد**
* **انبار**
* **زندگی‌نامه**
* **کتاب**

 |

| * ن
* ب
* و
موضوعات  کوبا |
| --- |
| 

| تاربخ |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Pre-Revolution | 
* Timeline
* Colonial governors
* Slavery
* Ten Years' War
* Little War
* Cuban War of Independence
* یواس‌اس مین (ای‌سی‌آر-۱)
* جنگ آمریکا و اسپانیا
* اصلاحیه پلات
* World War I
* جمهوری کوبا (۱۹۵۹-۱۹۰۲)
* 1932 hurricane
* World War II
* انقلاب کوبا

 |
| Post-Revolution | 
* Escambray Rebellion
* عملیات خلیج خوک‌ها
* بحران موشکی کوبا
* Cuban intervention in Angola
* Mariel boatlift
* Special Period
* Fidel's transfer of power
* United States–Cuban thaw

 |
| Cities | 
* History of Havana
	+ Timeline
* Other cities
	+ Timelines: Camagüey, Cienfuegos, Guantánamo, Holguín, Matanzas, Santiago de Cuba

 |

 |

 |
| 

| جغرافیا |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| فهرست شهرهای کوبا | 
* بایامو
* کاماگوی
* سیه‌گو ده آویلا
* سیینفوئگوس
* گوانتانامو
* هاوانا
* اولگین
* لاس توناس (شهر)
* ماتانزاس
* پینار دل ریو
* سانکتی اسپیریتوس
* سانتا کلارا (کوبا)
* سانتیاگو د کوبا

 |
| استان‌های کوبا | 
* استان آرتمیسا
* استان کاماگوئی
* استان سیه‌گو ده آویلا
* استان سیینفوئگوس
* هاوانا
* استان گرانما
* استان گوانتانامو
* استان اولگین
* ایسلا د لا خوبنتود
* استان لاس توناس
* استان ماتانزاس
* استان مایابکه
* استان پینار دل ریو
* استان سانکتی اسپیریتوس
* استان سانتیاگو د کوبا
* استان ویا کلارا

 |
| سایر | 
* Almendares River
* Earthquakes
* List of islands
* Sierra Maestra
* Tropical cyclones
* فهرست میراث جهانی یونسکو در کوبا

 |

 |

 |
| 

| 
* حکومت
* امنیت
* اقتصاد

 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Governance | 

|  |
| --- |
| 
* Armed Forces
* سیاست فیدل کاسترو
* Constitution
* Elections
* Foreign relations
* Law
* Politics
* Presidency

 |
| Cuba–United Statesrelations | 
* عملیات خلیج خوک‌ها
* Brothers to the Rescue
* Commission for Assistance to a Free Cuba
* Coordination of United Revolutionary Organizations
* Cuban American
* Cuban-American lobby
* Cuban dissident movement
* Cuban Five
* بحران موشکی کوبا
* الیان گونزالس
* Fair Play for Cuba Committee
* پایگاه نیروی دریایی خلیج گوانتانامو
* Helms–Burton Act
* Cuba–United States hijackings
* Luis Posada Carriles
* Mariel boatlift
* Orlando Bosch
* عملیات نورت‌وودز
* Operation Peter Pan
* اصلاحیه پلات
* جنگ آمریکا و اسپانیا
* United States ambassador
* تحریم آمریکا علیه کوبا
* United States Interests Section

 |
| Political parties | 

|  |  |
| --- | --- |
| Current | 
* حزب کمونیست کوبا
* Christian Democratic
* Democratic Social-Revolutionary
* Democratic Socialist Current
* Democratic Solidarity
* Liberal
* Liberal Movement
* Social Democratic Co-ordination

 |
| Former | 
* Auténtico
* Cuban National
* Democratic Union
* Independent Republican
* Ortodoxo
* Popular Socialist
* Republican (Havana)

 |

 |

 |
| Security | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | 
* Cuban Revolutionary Armed Forces (MINFAR)
* Air Force
* Army
* Navy
* Territorial Troops Militia

 |
| Law enforcement | 
* National Revolutionary Police Force

 |
| Intelligence | 
* Dirección General de Inteligencia
* Military Counterintelligence Directorate

 |

 |
| Economy | 
* Agriculture
	+ Agrarian reform
	+ Cooperatives
* Central bank
* پزوی کوبا
* پزوی تبدیل‌پذیر کوبا
* International rankings
* Telecommunications
* Tourism
* Transport
	+ هواپیمایی کوبا

 |

 |

 |
| 

| 
* جامعه
* فرهنگ

 |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Society | 
* Censorship
* Committees for the Defense of the Revolution
* Education
* خدمات بهداشتی و پزشکی در کوبا
* Human rights
	+ LGBT
	+ LGBT history
	+ Women
* Language
* Rationing
* Scouting and Guiding
* Sociolismo

 |
| Culture | 
* Art
* Architecture
* سینمای کوبا
* آشپزی کوبایی
* Internet
* Literature
* Media
	+ Newspapers
	+ TV
* Music
* Musical theater
* Festivals
* Public holidays
* Radio
* Religion
* سانتریا
* Sport
	+ baseball
	+ boxing
	+ football
* Universities

 |

 |

 |
| 

| 
* جمعیت‌شناسی
* مردم

 |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| جمعیت‌شناسی | 
* Cubans
* Afro-Cubans
* Americans
* Cape Verdean
* Chinese
* Ciboney
* Filipino
* French
* Haitian
* Isleños
* Italian
* Japanese
* Jews
* Koreans
* Lebanese
* Mexicans
* Spanish
* White

 |
| People | 

|  |  |
| --- | --- |
| By name | 
* دزی آرناز
* فولخنثیو باتیستا ثالدیوار
* Leo Brouwer
* فیدل کاسترو
* رائول کاسترو
* سیلیا کروز
* ابراهیم فرر
* Osmani García
* Máximo Gómez
* الیان گونزالس
* نیکولاس گیین
* خوزه مارتی
* Pablo Milanés
* امارا پورتوئوندو
* سیلویو رودریگز
* Compay Segundo
* Félix Varela

 |
| By occupation | 
* Architects
* Artists
* Athletes
	+ baseball players
* Painters
	+ abstract
* Writers
	+ women

 |

 |

 |

 |
| 
* رده

 |