**ویروس درمانی** (به انگلیسی Virotherapy) نوعی از درمان است که در آن از تبدیل ویروس‌ها به عناصر درمانی مناسب برای درمان بیماری‌ها استفاده می‌کنند. سه شاخه از ویروس درمانی وجود دارد: ویروس درمانی onclytic، حاملین ویروسی برای ژن درمانی و ایمن درمانی ویروسی. در یک مفهومی متفاوت ویروس درمانی به‌طور گسترده‌ای به استفاده از ویروس‌ها به منظور کشتن عوامل بیماری‌زا برای درمان بیماری‌ها گفته می‌شود.

ویروس درمانیِ onclytic
----------------------

ویروس درمانیِ onclytic یک ایده جدیدی نیست در اوایل نیمه دهه ۱۹۵۰ پزشکان متوجه شدند که بیماران سرطانی که از یک عفونت ویروسی نامرتبط رنج می‌برند یا افرادی که به تازگی واکسینه شده‌اند علایم بهبود را نشان دادند. این مشاهدات به مقدار زیادی به تولید اینترفرون و فاکتور نکروزه‌کننده تومور در پاسخ به عفونت ویروسی (به‌طور خاص ویروس‌های onclytic) طراحی شده که به شکل انتخابی سلول‌های سرطانی را هدف‌گیری و لیز می‌کنند.

در دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ به منظور ارزیابی استفاده از ویروس‌ها در درمان تومورها مطالعاتی بر روی مدل‌های حیوانی انجام شد. در سال‌های ۱۹۴۰–۱۹۵۰ تعدادی از آزمایش‌های بالینی ابتدایی انسانی با ویروس‌های onclytic آغاز شدند. با این وجود، مطالعات در این زمینه به دلیل ناکافی بودن فناوری‌های موجود چندین سال به تأخیر افتاد. در حال حاضر تحقیقات به منظور پیشبرد سریع یافتن راه‌های برای استفاده از ویروس درمانی آغاز شده‌است.
علاوه بر تأثیرات ضدسرطانی مستقیم، ویروس‌های onclytic قادر به القای پاسخ ایمنی ضدتومور می‌باشند.

### ژن درمانی ویروسی

ژن درمانی ویروسی اغلب از ویروس‌های غیرهمانندساز (فاقد همانندسازی) برای انتقال عناصر درمانی به سلول‌های دارای اختلالات ژنتیکی استفاده می‌کنند. در حالیکه تلاش‌های اولیه به لحاظ فنی موفقیت‌آمیز بودند اما به دلیل مسائل ایمنی همچون تحویل غیرقابل کنترل ژن به ژنوم میزبان که دارای پتانسیل تخریب ژن‌های مهارکننده تومور و القای سرطان می‌باشد با تغییرات قابل توجهی مواجه شدند. همچنین پاسخ‌های ایمنی به درمان‌های ویروسی موانعی در مقابل درمان‌های موفق ایجاد می‌کنند. ر جلوگیری از بیماری‌های که در شرایطی شکل دیگری از ژن درمانی ویروسی تحویل ژنی است که در شرایط یک بیماری طبیعی بیان نمی‌شوند و بدین ترتیب ممکن است در جلوگیری از این نوع بیماری‌های مفید باشد. برای مثال در رشد عروق خونی جدید در سرطان که به عنوان رگ زایی شناخته شده و باعث می‌شود که تومور به مقدار زیادی رشد کند یک ویروس معرفی‌کننده فاکتورهای ضدرگ زایی به تومور ممکن است بتواند رشد را کاهش داده یا متوقف کند.

### ایمن درمانی ویروسی

ایمن درمانی ویروسی از ویروس‌ها برای معرفی آنتی‌ژن‌های خاص به سیستم ایمنی بیمار استفاده می‌کند. برخلاف واکسن‌های مرسوم که در آن از ویروس یا باکتری ضعیف شده یا کشته شده برای ایجاد یک پاسخ ایمنی استفاده می‌شود، ایمن درمانی ویروسی از ویروس‌های مهندسی شده ژنتیکی برای ارائه آنتی‌ژن‌های خاص به سیستم ایمنی استفاده می‌کند. آنتی‌ژن‌ها ممکن است از یک گونه خاص ویروس/باکتری یا حتی آنتی‌ژن‌های بیماری‌های انسانی برای مثال آنتی‌ژن‌های سرطانی باشند.

### پروژه‌های و محصولات خاص

#### ویروس‌های onclytic

ویروس onclytic, RIGVIR در مؤسسه میکروبیولوژی در لتونی در سال ۲۰۰۴ ثبت شد (ثبت ملی). از سال ۲۰۰۴ RIGVIR تصویب شده و از ۲۰۰۸ در داروخانه‌های لتونی موجود است. ویروس درمانی با RIGVIR به شکل موفقیت‌آمیزی در بیمارانی از بیش از ۲۵ کشور در سراسر جهان استفاده شده‌است.

مطالعات گذشته نگر اخیر منتشر شده در تحقیقات ملانوما نشان داد که مرگ و میر بیماران ملانوما IB-IIC درمان شده با ویروس onclytic 39/4-57/6 مرتبه کمتر از افرادی است که بر طبق دستورالعمل‌های درمان ملانوما ویروس درمانی را دریافت نکردند. همچنین در سال ۲۰۱۵ RIGVIR در دستورالعمل‌های بین‌المللی برای درمان سرطان پوست و ملانوما گنجانده شد. از سال ۲۰۱۵ RIGVIR در گرجستان تأیید شد و در سال ۲۰۱۶ در آمریکا مورد تأیید قرار گرفت.
در سال ۲۰۰۴ محققان دانشگاه تگزاس به صورت ژنتیکی یک نوع ویروس سرماخوردگی متداول آدنوویروس دلتا-24- RGD را به منظور حمله به اشکال متعدد ویروسی برنامه‌ریزی کردند. بعدها محققان دیگر سعی نمودند که این ویروس را روی موش‌ها تست کنند به‌طوری‌که از ده موش موجود نه موش تخریب تومور و بقای حیات را نشان دادند. در سال ۲۰۰۴ یک ویروس طبقه‌بندی شده دارویی برای آزمایش‌های بالینی روی انسان تأیید شد.

در سال ۲۰۰۶ محققان دانشگاه عبری (Hebrew) به منظور هدف‌گیری خاص سلول‌های سرطانی موفق به جداسازی یک نوع از ویروس‌های بیماری نیوکاسل (NDV-HUJ) که به‌طور عادی پرندگان را تحت تأثیر قرار می‌دهد شدند.

ویروس آبله یک ویروس تاییدشده برای ریشه کن کردن آبله به عنوان یک ویروس onclytic توسعه یافته مانند GL-ONC1 و JX-594. نتایج امیدوارکننده تحقیقات توسعه بالینی آن را در بیماران انسانی تضمین می‌کند.

#### ژن درمانی ویروسی

ProSavin یک نوعی از درمان‌ها در سطح لنتی وکتور می‌باشد که به وسیلهٔ مرکز زیست پزشکی آکسفورد توسعه یافته‌است. این وکتور ژن‌های سه آنزیم مهم در تولید دوپامین که کمبود آن‌ها سبب ایجاد بیماری پارکینسون می‌شود را به مغز تحویل می‌دهد.

TNF-erade (یک ویروس درمانی ژن TNF غیرهمانندساز) در مرحله فاز ۳ برای درمان سرطان لوزالمعده شکست خورد.

#### ایمن درمانی ویروسی

Trovax یک نوع ایمن درمانی است که از یک ویروس آیله ایجادکننده آنتی‌ژن توموری 5T4 به منظور القای پاسخ ایمنی علیه انواع مختلفی از سرطان‌ها استفاده می‌کند. درمان به وسیلهٔ مرکز زیست پزشکی آکسفورد توسعه یافت و در بهبود بقای کلی آزمایش‌های در فاز ۳ی کارسینومای سلول کلیوی شکست خورد. مطالعات جدید فاز ۲ در دانشگاه کاردیف (UK) با سرطان روده بزرگ و در مرکز سرطان Velindre (کاردیف، UK)با مزوتلیوما بدخیم پلور آغاز شد.

#### ویروس درمانی تک یاختگان

مقالات اخیر استفاده از ویروس‌ها برای درمان بیماری‌های ایجاد شده به وسیلهٔ تک یاختگان مطرح کرده‌اند.

تاریخچه
-------

Chester M. Southam یک محقق از مرکز سرطان اسلون کترینگ است که مطالعه ویروس‌ها را به عنوان عناصر بالقوه برای درمان سرطان پایه‌گذاری کرد.

منابع
-----

1. ↑  1. Kelly, E; Russell, SJ (April 2007). "History of oncolytic viruses: genesis to genetic engineering". Molecular Therapy. 15 (4): 651–9. doi:10.1038/sj.mt.6300108. PMID 17299401.
2. ↑  2. Jump up^ Moore, AE (May 1949). "The destructive effect of the virus of Russian Far East encephalitis on the transplantable mouse sarcoma 180". Cancer. 2 (3): 525–34. doi:10.1002/1097-0142(194905)2:3<525::AID-CNCR2820020317>3.0.CO;2-O. PMID 18131412.
3. ↑  3. Jump up^ "Clinical virotherapy: four historically significant clinical trials"
4. ↑  4. Jump up^ Huebner, RJ; Rowe, WP; Schatten, WE; Smith, RR; Thomas, LB (Nov–Dec 1956). "Studies on the use of viruses in the treatment of carcinoma of the cervix". Cancer. 9 (6): 1211–8. doi:10.1002/1097-0142(195611/12)9:6<1211::AID-CNCR2820090624>3.0.CO;2-7. PMID 13383455.
5. ↑  5. Jump up^ Latvian State Agency of Medicines Registry. "Medicinal product register of the Republic of Latvia". Retrieved 21 January 2015.
6. ↑  6. Jump up^ Doniņa, Simona; Strēle, Ieva; Proboka, Guna; Auziņš, Jurģis; Alberts, Pēteris; Jonsson, Björn; Venskus, Dite; Muceniece, Aina (2015). "Adapted ECHO-7 virus Rigvir immunotherapy (oncolytic virotherapy) prolongs survival in melanoma patients after surgical excision of the tumour in a retrospective study". Melanoma Research. 25 (5): 421–426. doi:10.1097/CMR.0000000000000180
7. ↑  7. Jump up^ "Cancer Virotherapy Journal". Retrieved 23 November 2015.
8. ↑  8. Jump up^ Witlox AM, Van Beusechem VW, Molenaar B, Bras H, Schaap GR, Alemany R, Curiel DT, Pinedo HM, Wuisman PI, Gerritsen WR (2004). "Conditionally replicative adenovirus with tropism expanded towards integrins inhibits osteosarcoma tumor growth in vitro and in vivo". Clin Cancer Res. 10 (Pt 1): 61–67. doi:10.1158/1078-0432.ccr-0609-03. PMID 14734452.
9. ↑  9. Jump up^ Clinical Trial for Delta-24-RGD for Recurrent Malignant Gliomas
10. ↑  10. Jump up^ "Viruses: The new cancer hunters". IsraCast (News article). March 1, 2006. Retrieved July 22, 2016.
11. ↑  11. Jump up^ "Welcome to Genelux - intro". Genelux.com. Retrieved 2012-02-03.
12. ↑  12. Jump up^ Zhang, Q; Yu, YA; Wang, E; Chen, N; Danner, RL; Munson, PJ; Marincola, FM; Szalay, AA (2007). "Eradication of solid human breast tumors in nude mice with an intravenously injected light-emitting oncolytic vaccinia virus". Cancer Research. 67 (20): 10038–46. doi:10.1158/0008-5472.CAN-07-0146. PMID 17942938.
13. ↑  13. Jump up^ Kelly, KJ; Woo, Y; Brader, P; Yu, Z; Riedl, C; Lin, SF; Chen, N; Yu, YA; Rusch, VW; Szalay, Aladar A. ; Fong, Yuman (2008). "Novel oncolytic agent GLV-1h68 is effective against malignant pleural mesothelioma". Human gene therapy. 19 (8): 774–
14. ↑  14. Jump up^ "Safety Study of GL-ONC1, an Oncolytic Virus, in Patients With Advanced Solid Tumors". ClinicalTrials.gov. Retrieved 2012-02-03.
15. ↑  15. "Why GenVec's TNFerade adenovector did not work in the Phase III pancreatic cancer trial?". 14 April 2010.
16. ↑  16. Jump up^ Amato, RJ; Hawkins, RE; Kaufman, HL; Thompson, JA; Tomczak, P; Szczylik, C; McDonald, M; Eastty, S; Shingler, WH; de Belin, J; Goonewardena, M; Naylor, S; Harrop, R (Nov 15, 2010). "Vaccination of metastatic renal cancer patients with MVA-5T4: a randomized, double-blind, placebo-controlled phase III study". Clinical Cancer Research. 16 (22): 5539–47. doi:10.1158/1078-0432.CCR-10-2082. PMID 20881001.
17. ↑  17. Jump up^ Keen, E. C. (2013). "Beyond phage therapy: Virotherapy of protozoal diseases". Future Microbiology. 8 (7): 821–823. doi:10.2217/FMB.13.48. PMID 23841627.
18. ↑  18. Jump up^ Hyman, P. ; Atterbury, R. ; Barrow, P. (2013). "Fleas and smaller fleas: Virotherapy for parasite infections". Trends in Microbiology. 21 (5): 215–220. doi:10.1016/j.tim.2013.02.006. PMID 23540830.
19. ↑  19. Jump up^ Sepkowitz, Kent (24 August 2009). "West Nile Made Its U.S. Debut in the 1950s, in a Doctor's Syringe". The New York Times.