کتیبه مشروطه
**پیرغار**، منطقه ای تاریخی و گردشگری مجاور روستای ده چشمه در شهرستان فارسان و استان چهارمحال و بختیاری است.

کتیبه‌های مشروطیت پیر‌غار متعلق به دوران مشروطیت بوده و توسط دوتن از رهبران جنبش مشروطه‌خواهی بختیاری به نام‌های سردار اسعد و سردار ظفر نوشته شده‌اند.

متن کتیبه
---------

متن کامل کتیبه های مشروطیت پیر غار این چنین است:
چنین گوید حاجی خسروخان سردار ظفر درسنه 1334 آزادی خواهان ایرانی از مقام سلطنت تقاضای مشروطه نمودند.مظفرالدین شاه قاجار حکم مشروطیت رادست خط وبعد از اندک زمانی به رحمت ایزدی پیوست.محمدعلی شاه برسریر سلطنت برآمد درآن وقت بنده درخدمت برادر والاتبارم حاج علیقلی خان سردار به فرنگستان رفته وچهار ماه آنجا بودیم.به واسطه بی مرحمتی محمد علی شاه ، اغتشاش دربختیاری فراهم آمد که بنده از مراجعت وکمک به صمصام السلطنه که ایلخانی بود مجبور شده از پاریس به مسکو واز مسکو سیزده روزه به بختیاری رسیدم.به حمد اله انجام صلح و پس از یکسال محمد علی شاه پارلمان رابمباران نمود واز بختیاری امداد خواست .این بنده به اتفاق امیر مفخم وسردار جنگ وسردار اشجع با چهار صد سوار به تهران رفتیم.
هیجان از تمام ایران رفع مگر اذر بایجان خصوصا تبریز باکما ل قدرت مقاومت کردنددومرتبه سواربختیاری احضار وباسواران تهران رفتیم .ولی قصد ماطرفداری ملت بود.این موقع دراصفهان وگیلان هم انقلاب وشورش حادث شد.صمصام السلطنه دراصفهان ولنجان، سپهداردررشت ، سردار اسعدهنوز در فرنگستان وبا مشروطیون درلندن وپاریس اجماع داشتند.این اوقات ازراه جنوب هندوستان حرکت کرده به محمره آمده واز محمره به بختیاری وارد شدند.
من بنده هم اصفهان وبختیاری آمده سوار زیادی به کمک ملیون تهیه دیده وسردار اسعد با یک هزار سوار به تهران حرکت کرد. سپهدار هم ازرشت عازم تهران شده وپس از جنگ بسیار داخل شهر شدند. محمدعلی شاه درشمیران بود.همین قدر که تهران اشغال گردید به سفارت روس پناهنده شد .ولیعهد راکه اعلی حضرت سلطان احمدشاه سلطان حالی ایران خلدالله ملکه است سردار اسعد وسپهدار وملیون برتخت سلطنت نشانده عضدالملک قاجار را به سمت نیابت سلطنت منتخب نمودند.پس از یکسال عضدالملک مرحوم وناصرالملک همدانی رابه جای آن مرحوم گماشتند. درسنه 1329 محمد علیشاه که ازطرف دولتین ومواجب زیاددرروسیه اقامت داشت ازطرف استرآباد وسالارالدوله برادرش از کردستان وکرمانشاه با ایلات زیاد برای پایتخت دهجوم کردند .آن عصر باملت غیرازامین وایل بختیاری کسی همراه نبود وبه تصویب پارلمان ونایب السلطنه خوانین از بختیاری باسه هزار سوار برای جلوگیری محمد علیشاه وسالارالدوله حرکت کردند.امیر مفخم و مرتضی قلی خان حکمران لرستان عقب نشانیده پس ازجنگ خونین وتلفات زیاد عراق(اراک)آمدند .این بنده مامور نظم عراق وکرمانشاهان وکردستان بودم به قشون آنها ملحق شدم وهمگی تاقم عقب کردیم. بعد ازآن که سوار بختیاری ومجاهدین محمد علی شاه راشکست دادند فرار نمود وسردار شد به دست سوار بختیاری دستگیر وتیرباران شد. به امور جنگ سالارالدوله شدند که ازدوطرف جلوگیری نماییم از این طرف بنده حقیر وسردار جنگ بایکهزار وسیصد سوار بختیاری و از طهران سردار محتشم وسردار بهادر و موسیو یفرم خان ارمنی با یک هزار وسیصد سوار بختیاری ومجاهد بودند درساوه ملاقات وباهمدیگر دست دادند.به خواست خدا سالارالدوله راشکست فاتحی دادیم که باتلفات بسیاری به لرستان فرار نمود مههم تاهمدان اورا تعقیب کردیم. بعد از جنگ دیگر چنان شکست خوردا که به کلی تاب مقاومت نکرده کرمانشاهان رفت دراین بین از طرف دولت امپراطوری روس اولتیماتومی شدکه برای ایران خطر عظیم داشت ناچار نایب السلطنه قبول نمود .درآن وقت صمصام السلطنه رئیس الوزرا بود محمد علیشاه مجددا روسیه رفته تا اردوی بختیاری متفرق گردید.بنده مامور اصفهان شدم بعد از یکسال حکومت اصفهان فرنگستان رفته وهشت ماه آنجا ماندم تاناصرالملک نایب السلطنه به ایران آمد یکسال بیکار وابتدا به حکومت یزد وبعد به حکومت کرمان منتخب شدم.یکسال ونیم کرمان بودم جنگ اروپاشروع شدودولت عثمانی نیز داخل جنگ شد. دامنه جنگ نیز به ایران کشیده شد.وتاکنون هم که اواخر سنه 1334 است پس از مدتی آتش جنگ دراغلب اروپ ونقاط ایران مشتعل وقشون روس وعثمانی درهمدان تانزدیک قزوین مشغول جنگ می باشند.خوانین هم صمصام السلطنه ، سردار اسعد وسردار جنگ وسردار بهادر درطهران واین بنده باسایر خوانین درچهارمحال منتظر حوادث روزگار می باشم.
کتیبه نسب خوانین بختیاری
واقع درپیرغار ده چشمه که به دستور حاجی علیقلی خان سرداراسعد نوشته شده:

شنیدم که جمشید فرخ سرشت به سرچشمه برروی سنگی نوشت

دراین چشمه چون مابسی دم زدند برفتند تاچشم بر هم زدند

چنین گوید که حاج علیقلی خان سردار اسعد ابن حسینقلی خان ایلخانی این جعفرقلی خان ابن حبیب اله خان ابن ابداخان ابن علی صالح خان ابن عبدالخلیل ابن خسروآقا ابن غالب آقا ابن حیدر که اجداد من همه وقت به ریاست طایفه هفت لنگ بختیاری برقرار بودند تازمان پدرم حسینقلی خان ایلخانی که طوایف چهار لنگ وجوانکی گرمسیر وسردسیر وفلارد ضمیمه حکومت اوشدند.درسنه 1299 مرحوم برادر ارشدم اسفندیار خان سردار اسعد دراصفهان شش سال محبوس ماند وحکومت بختیاری ومضافات بااعمام گرامم بوده.بعد از شش سال برادرم مرخصی وبه منصب سردار اسعد منصوب شد. چند سال با اعمام و بنی اعمام دشمنی وجنگها وخونریزی کردیم وعاقبت صلح کرده متحد شدیم. تاکنون که سنه 1332 وسال دهم جلوس اعلی حضرت مظفرالدین قاجار خلدالله ملکه می باشد با وجود وفات چهار نفر از بزرگان به کمال اتحاد مشغول ریاست هستیم.از ثمر اتحاد براملاک موروثی افزودیم. الان سه ربع چهار محال وتمام رامهرمز ،زیدون وحومه بهبهان ، املاک زیادی از عربستان ، چندین قریه از بربرد ،چندین قریه از لنجان وسمیرم ملک زرخرید این خانواده است.از چهارمحال ناحیه میزدج وچندین قریه دیگر ملکی من وگرامی برادرم حاجی خسرو خان سالار ارفع است که اولاد واحقار ما اتحاد رااز دست ندهند.درپایین این کتیبه نوشته شده :درتاریخ هفتم محرم 1336 مطابق اول میزان مرحوم سردار اسعد طهران به رحمت ایزدی پیوست لغو شدن القاب درسال 1304 شمسی به امر مجلس شورای ملی.باتوجه به شواهد موجود به نظر می رسد حک نمودن کتیبه درمحل پیرغار ابتکار سران بختیاری در قرن گذشته نبوده بلکه دراین محل کتیبه ای قدیمی تر وجودداشته که سردار اسعد وسردار ظفر با محو نمودن آن ، کتیبه های فعلی راجایگزین نموده اند.تجمع آب باران وبرف درقسمت بالای کتیبه باعث شده که آب از آنجا بدلیل وجود شیارها وحفره ها به پشت کتیبه ها نفوذ کرده ودرساعات یخبندان درمیان مجراها یخ زده وباعث فشار آوردن به جسم سنگ شده ودرمواردی باعث فرسایش سطوح کتیبه ها شده است.

جاذبه گردشگری
-------------

از دیگر جاذبه‌های دیدنی منطقه پیرغار، آبشار زیبای پیرغار است که یکی از زیباترین آبشارهای فصلی ایران و استان چهارمحال بختیاری است و به علت وجود چشمه‌ها و رودخانه‌های این استان نسبت به استان‌های دیگر مدت زمان بیشتری جاری می‌باشد و این آبشار در محیط طبیعی شگفت‌انگیزی واقع شده‌است که آبشار نامش را از غاری آهکی و ناشناخته می‌گیرد که دارای اهمیت تاریخی می‌باشد و آبی که از آبشار پیرغارسرازیر می‌شود کشتزارهای روستای ده چشمه را نیز سیراب می‌نماید.
از مسیرهای ایجاد شده در کوه می‌توان با یک کوه پیمایی متوسط خود را به بالاترین نقطه آبشار و در ادامه مسیر با دنبال کردن آب به سرچشمه آن رسید.
روستای ده چشمه روستایی سرسبز و جنگلی که به دلیل طبیعت زیبا و بکر و وجود کتیبه‌های ارزشمند تاریخی، در فهرست آثار تاریخی ایران قرار گرفته‌است.

منابع
-----

1. ↑  «خبرگزاری فارس - کتیبه‌های پیرغار، سند افتخار ایل بختیاری در دوران مشروطه». *خبرگزاری فارس*. ۲۰۲۲-۰۴-۰۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۱۰-۲۹.
2. ↑
3. ↑  «پیر غار، خبرگزاری مهر».

| * ن
* ب
* و
استان چهارمحال و بختیاری |
| --- |
| مرکز | 
* شهرکرد

 | تپه اسکندری هفشجان اولین و بزرگ‌ترین اثر ملی و تاریخی استان چهارمحال و بختیاریتپه اسکندری هفشجان اولین و بزرگ‌ترین اثر ملی و تاریخی استان چهارمحال و بختیاریپل زمانخانپل زمانخاندشت لاله‌های واژگوندشت لاله‌های واژگون |
| شهرستان‌ها | 
* اردل
* بروجن
* بن
* خانمیرزا
* سامان
* شهرکرد
* فارسان
* فرخ‌شهر
* فلارد
* کوهرنگ
* کیار
* لردگان

 |
| شهرها | 
* آلونی
* اردل
* باباحیدر
* بازفت
* بروجن
* بلداجی
* بن
* یان چشمه
* پردنجان
* جونقان
* چلگرد
* چلیچه
* دستنا
* دشتک
* سامان
* سرخون
* سفیددشت
* سودجان
* سورشجان
* شلمزار
* شهرکرد
* طاقانک
* فارسان
* فرادنبه
* فیل آباد
* فرخ‌شهر
* کاج
* کیان
* گندمان
* گهرو
* گوجان
* لردگان
* مال‌خلیفه
* منج
* ناغان
* نافچ
* نقنه
* هفشجان
* هوره
* وردنجان

 |
| نقاط دیدنی | 
* تپه اسکندری و تپه‌های اطراف هفشجان
* کتیبه گر نوشته هفشجان
* گورگای تپه (تپه شهر کهنه)
* گردشگاه چشمه زنه هفشجان
* آبشار آتشگاه
* آبشار کوهرنگ
* چشمه وقت و ساعت (هفشجان)
* اتاق آئینه شهرکرد
* امامزادگان حلیمه و حکیمه خاتون
* امامزاده حمزه علی
* امامزاده سیدمحمد بارده
* پل زمان‌خان
* مسجد اتابکان
* پیست اسکی بارده
* پیست اسکی باباحیدر
* پیست اسکی چلگرد
* تالاب گندمان
* چشمه سردآب
* سد زاینده‌رود
* قلعه سردار اسعد بختیاری
* قلعه سورک
* قلعه بارده
* قلعه صمصام‌السلطنه
* مسجد جامع شهرکرد
* قلعه چالشتر
* تالاب چغاخور
* دریاچه شلمزار
* پیرغار
* گرداب بن
* قلعه دزک
* دشت لاله‌های واژگون کوهرنگ
* سد کارون ۴

 |

|  |  |
| --- | --- |
| آیکون خرد | این یک مقالهٔ خرد است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید. |