**میرزا ابو القاسم**(۱۲۴۲-۱۳۰۹ه‍.ق) متخلص به **فرهنگ** فرزند میرزا کوچک است که متخلص به وصال شیرازی می‌باشد. او در خوشنویسی و زیبایی خطوط مختلف به پدرش اقتداء کرده بود، وی همچنین شاعری توانا بود که به فارسی و عربی شعر دارد.

ولادت و مرگ او در شیراز بوده‌است. فرهنگ شیرازی شاگرد پدر و برادر بزرگترش میرزا احمد وقار معروف به وقار شیرازی بوده‌است که وی از او فن شعر و ادب را فراگرفته‌است، همچنین ریاضیات و علم جفر و رمل و زبان فرانسه هم درس گرفته بود، او با صاحبان فن و شعرا معاصرش پیوندهای مستحکمی داشته‌است.

افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحب‌نام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا ابو القاسم فرهنگ در خوشنویسی خط ثلث و تعلیق صاحب‌نام شده است.

آثار
----

آثار تالیفی او عبارتند از:

۱. ترجمه البارع فی احکام النجوم (فارسی در علم نجوم) که ترجمه کتاب علی ابن ابی الرجال شیبانی است، و هشت جزء دارد دو جزء را با حمایت معتمد الدوله حاکم فارس تمام کرد و باقی آنرا میرزا محمد امین موسوی خراسانی تکمیل کرد.
۲. دیوانی (فارسی ـ عربی در شعر) که حدود ده هزار بیت دارد بعضی از قصاید او در مجمع الفصحاء و دانشمندان فارس نقل شده‌است.
۳. ذخر السفاهه علی طب البلاهه (سکنجبینیه، فارسی / متفرقات) این کتاب نقدی است با ریشخند نسبت به کسانی که در کتابت سخت و غامض قلم می‌زنند یا بی مناسبت از موضوعی به موضوع دیگر منتقل می‌شوند، ضمناً مسایلی در فقه و حدیث و موسیقی و هندسه و عروض و جفر را هم متعرض شده‌است.
۴. رساله‌ای در خانواده وصال (فارسی / تراجم) این کتاب را به درخواست میرزا حسن فسایی مولف فارسنامه ناصری تالیف کرده‌است.
۵. شرح حدایق السحر (فارسی / تراجم) این کتاب شرحی است برای کتاب رشید الدین وطواط که در سال ۱۲۹۷ هجری آن را تالیف کرده‌است.
۶. فرهنگ فرهنگ (فارسی ـ عربی ـ ترکی / لغت) این کتاب معجمی است لغوی یک مقدمه و دوقسمت دارد قسمت اول دارای ۳۱ باب در مطلق مفردات است، و قسمت دوم ۲۹ باب دارد و مفردات خاص را در بر گرفته‌است، او در سال ۱۲۷۶ هجری از این کتاب فارغ شده‌است.

نمونه شعرها
-----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  از سر کوی تو گیرم که روم جای دگر  |  |  کو دلی را که سپارم به دلارای دگر  |
|  عاقبت از سر کوی تو برون باید رفت  |  |  گیرم امروز دگر ماندم و فردای دگر  |
|  مگر آزاد کنی، ورنه چو من بنده پیر  |  |  گر فروشی، نستاند ز تو مولای دگر  |
|  عاشقان را طرب از باده ی انگور نیست  |  |  هست مستان ترا تشنه ز صحبای دگر  |
|  بهر مجنون تو این کوه و بیابان تنگ است  |  |  بهر ما کوه دگر باید و صحرای دگر  |
|  ما گداییِ درِ دوست به شاهی ندهیم  |  |  زآن که این جای دگر دارد و، آن جای دگر  |
|  گر به بتخانه ی چین نقش رُخت بنگارند  |  |  هر که بیند، نکند میل تماشای دگر  |
|  راه پنهانی میخانه نداند همه کس  |  |  جز من و زاهد و شیخ و دو سه رسوای دگر  |
|  دل"فرهنگ" ز غم های جهان خون شده است  |  |  غم عشق آمد و افزود به غم‌های دگر  |

فرهنگ شیرازی

پانویس
------

1. 1 2  پایگاه شهر زیبای فرهنگ و هنر ایران شیراز
2. ↑  فضایلی ص۳۵۹

منابع
-----

* پایگاه شهر زیبای فرهنگ و هنر ایران شیراز
* فضایلی، حبیب‌الله. *اطلس خط*. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.

| * ن
* ب
* و
خوش‌نویسی در جهان اسلام |
| --- |
| خط‌ها | 

|  |  |
| --- | --- |
| خطوط اصلی | 
* کوفی
* بنّایی
* خطوط ششگانه (نسخ •  ثلث •  محقق •  ریحان •  توقیع •  رقاع)
* تعلیق
* نستعلیق
* شکسته‌نستعلیق
* دیوانی
* رقعه
* مغربی

 |
| خطوط تفننی تزیینی | 
* غبار
* طغرا
* سینی
* سیاق
* تاجی
* ناخنی
* معلی
* مرصع
* خط توأمان
* سفیر

 |

 |  |
| خوش‌نویسان | 
* ابن مقله
* ابن بواب
* یاقوت مستعصمی
* میرعماد حسنی
* میرزا احمد نیریزی
* درویش عبدالمجید طالقانیمیرعلی تبریزی
* میرعلی هروی
* سلطان‌علی مشهدی
* بایسنقر میرزا
* علیرضا عباسیمیرزا غلامرضا اصفهانی
* میرزا محمدرضا کلهر
* عمادالکتاب**فهرست خوش‌نویسان ایرانی**

 |
| جستارهای وابسته | 
* خوش‌نویسی ایرانی
* خط فارسی
* اصول دوازده‌گانه خوش‌نویسی اسلامی
* نقاشیخط
* سیاه‌مشق
* چلیپا
* مرقع
* کتابت قرآن
* ابزارهای خوش‌نویسی
* انجمن خوش‌نویسان ایران

 |
| مقاله‌های خوش‌نویسی اسلامی |