**عید بما** یا **عید بمه** در فارسی میانه **نیشایم** از اعیاد دین مانی است که در سالروز کشته شدن مانی هرساله از سوی مانویان جهان برگزار می‌شد. منابع اسلامی آن را عید گاه و منابع ترکی عید جایدان ثبت کرده‌اند.

پیشینه
------

برپایه منابع دوره ساسانی پس از مرگ شاپور یکم ساسانی که حامی و پشتیبان مانی بود بهرام یکم ساسانی فرزند شاپور با تحریک روحانیان زرتشتی و از جمله کرتیر، کشته و در دروازه شهر جندی شاپور یا به روایتی اهواز پوست کنده شده او با پوشال پر و سپس و آویخته شد. به همین مناسبت و با توجه به باورهای مانوی مبنی بر عروج روح بسوی سرزمین روشنایی این روز را روز صعود مانی به درگاه خدا قلمداد کرده و جشن می‌گرفتند.

مراسم و آیین
------------

مراسم این روز بنظر می‌رسد در آخرین روز ماه روزه آنان بوده و مطابق ماه مارس رومی‌ها قرار می‌گرفته‌است. در این روز در تمام مدت بیست و چهار ساعت بیدار بودند و مراسم احیا را به جای می‌آوردند. نیز آمده که طبقه نیوشایان که پایین‌ترین طبقه دین مانی بوده و تنها بخشی از تمامی عبادات طاقت فرسای را به جای می‌آورده‌اند به پای تخت عیسی که مانی بر آن تکیه می‌زده می‌رفتند و به گناهان خود معترف شده و آمرزش می‌خواستند. در مناطق دیگر هم با در دست گرفتن تصاویری از مانی یاد او را گرامی داشته و ضمن اعتراف و طلب آمرزش یک صندلی نیز در هر محفلی برای مانی خالی می‌گذاشتند.

Mani

ریشه برگزاری
------------

جشن گرفتن سالروز مرگ پیامبر در آیین مانی تفاوت اصلی آن را با سایر باورها نشان می‌دهد. در دین مانی زندگی اسارت نور به صورت روح در ظلمت به صورت جسم است و با مرگ انسان نیک روح از تن جدا گردیده و به سان نور به سوی سرچشمه خود که پدر روشنایی یا نور قدیم و جاودان است رهسپار می‌شود. در متون مانوی راجع به کشته شدن مانی این‌گونه آمده: *«او (مقصود مانی است) با شادی بزرگ و با خدایان روشنی‌ها و با نوای چنگ و سرود شادی پرواز کرد. .. و جاودان بماند به نزد یزدان. .. چهار روز گذشته از شهریورماه، شهریور روز، روز دوشنبه، ساعت یازده، در استان خوزستان و به شهر بیل آباد (گندی شاپور)، که او پرواز کرد. .. به سوی سرای فروغ»*. و بر این اساس صعود روح مانی به سوی خدابخشی از برنامه‌های دینی آنان انجام شده و این نزد پیروان این دین مقدس تلقی شد.

جستارهای وابسته
---------------

* مانی
* فارقلیط
* کرتیر
* مزدیسنا
* زندیق
* دین مانوی
* ساسانیان

منابع
-----

1. ↑  وزین افضل، مهدی. تاریخ ایران باستان. نشر پوران پژوهش. تهران.1389. ص.217
2. ↑  آیین مانی
3. ↑  باقری، مهری. "مدخل ایران ". دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. زیرنظر کاظم موسوی بجنوردی. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1367-، جلد 10، ص 587
4. ↑  وامقی، ایرج، نوشته‌های مانی و مانویان، 1378، ص 290

| * ن
* ب
* و
آیین مانوی |
| --- |
| نسک‌های نوشتهٔ مانی | انجیل زنده ·  ارژنگ ·  گنج زندگان ·  اسفار (رسالات) ·  رازان (سفرالاسرار) ·  کتاب کوان (غولان) ·  دیبان (مکاتب) ·  مزامیر و نیایش‌ها ·  شاپورگان |
| دیگر نوشته‌های مانوی | کفالایا ·  نامه‌های مانی ·  مواعظ ·  دیوان اباتور ·  اعتراف‌نامه (خواستوانیفت) ·  مجموعه دست‌نوشته‌های مانوی ·  نسخه‌های خطی مانوی کلن ·  زبور مانوی ·  زبدهٔ آموزه‌های مانوی ·  آردهنگ وفراس ·  نیایش و اعتراف ·  انگد روشنان ·  طومار نیایش چینی |
| اساطیر و باورها | زروان ·  هرمزدبغ ·  اهریمن ·  امهرسپندان ·  مهرایزد ·  نریسه ایزد ·  گهمرد و مردیانه ·  فارقلیط ·  واپسین ایزد ·  اشقلون ·  نریوسنگ ·  دوست روشنان ·  عیسای درخشان ·  عیسای رنجبر ·  درخت زندگی ·  بهشت روشنی ·  بهشت نو ·  اژدهای چهارسر ·  ستون روشنی ·  آتش بزرگ |
| دبیره | خط رونی ·  استرانجیلی ·  خط سغدی ·  خط مانوی ·  خط ترکی اویغوری |
| رده‌های دینی | آموزگاران (مانوی) · ایسپسگان · برگزیدگان · نیوشایان |
| اصول و مفاهیم | هنر مانوی ·  فرجام‌شناسی مانوی ·  مانستان ·  عید بما ·  ایزدان مانوی ·  آفرینش ·  جهانبینی مانوی ·  باززایی |
| کسان | مانی ·  مار امّو ·  بوگوخان ·  سنت آگوستین ·  بهمن ·  اوسه‌بیوس ·  و.ب.هنینگ ·  ابوالقاسم اسماعیل‌پور ·  ابن ندیم ·  شاپور یکم ·  روزبه دادویه ·  افشین ·  مزدک ·  توماس(مانوی) ·  سوروس آنتیوخ |
| پایوران | آفرین‌سر ·  خروه‌خوان ·  روانگان‌اسپسگ |
| زبان‌های دینی | پارتی ·  قبطی ·  پارسی میانه ·  سغدی ·  اویغوری ·  چینی ·  سریانی ·  یونانی |