> 
> «**آیندگان بدانند که در سرزمین بلاخیز ایران هم، بودند مردمی که [در برابر دیکتاتوری حکومت جمهوری اسلامی] دلیرانه از جان خود گذشتند و مردانه به استقبال مرگ رفتند**». (علی‌اکبر سعیدی سیرجانی پیش از کشته شدن)
> 
> 
> 

**علی‌اکبر سعیدی سیرجانی** (۲۰ آذر ۱۳۱۰ – ۶ آذر ۱۳۷۳) ادیب، پژوهشگر، نویسنده و فعالِ سیاسی ایرانی و از منتقدان نظام جمهوری اسلامی و نظریۀ ولایت فقیه پس از انقلاب اسلامی بود.

زندگی
-----

علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، ادیب، پژوهشگر و نویسندهٔ ایرانی در تاریخ ۲۰ آذرماه سال ۱۳۱۰ در سیرجان ،محله پشت بازار قدیم، زاده شد.او تنها فرزند خانواده بود.و مادرش از خاندان سادات جلیل القدر سیرجان و پدرش از نوادگان میرزا سعید کلانتر،اولین پایه‌گذار شهر سیرجان درمحل فعلی اش است.ایشان پس از گذراندن دورهٔ دبستان در زادگاهش در سال ۱۳۲۷ برای ادامه تحصیل وارد دانشسرای مقدماتی کرمان شد. در سال ۱۳۳۰ برای تحصیل در رشتهٔ فلسفه به دانشگاه تهران رفت و همزمان با پایان‌یافتن تحصیل خود پدر را از دست داد. پس از چند سال آموزش در مناطق سیرجان و بم به تهران رفت و نخستین همکاری‌های خود را با معین برای لغت نامه دهخدا آغاز کرد. وی از سال ۴۴ تا ۵۷ با بنیاد فرهنگ ایران همکاری و تدوین واژگان بخش حرف میم از لغت‌نامه را بر عهده داشت. وی با فرستادن مقالات فرهنگی در مجلاتی چون نگین و بامشاد به نقد حکومت وقت و جمهوری اسلامی می‌پرداخت. مجموعه مقالات او در کتاب‌هایی با عنوان‌ها *شیخ صنعان*، در *آستین مرقع* و *ای کوتاه آستینان* به چاپ رسید که دیرترها ممنوع شدند. کتاب‌های او در حکومت جمهوری اسلامی به جز چندی در شمار کتاب‌های ضاله (گمراه‌کننده) درآمده‌اند و چاپ-ممنوع به‌شمار می‌روند.

سعیدی سیرجانی پس از انقلاب اسلام با انتقادهای خود از حکومت، مورد غضب حاکمان ایران شد و بیش از پیش، با نامه‌هایی که به علی خامنه‌ای می‌نوشت، مورد غضب قرار گرفت، تا جایی که حکم ارتداد وی را در پی داشت؛ و سرانجام آنچنان‌که خود انتظار داشت توسط حکومت به‌طور مرموزی از بین رفت. در نامه نخست خود خطاب به علی خامنه‌ای نوشت:

> «محضر مبارک حضرت آیت‌اله خامنه‌ای رهبرمعظم جمهوری اسلامی با عرض سلام و تقدیم احترام، سه ماه پیش عریضه ای به حضورتان فرستادم در شرح اختناق تحمل‌ناپذیر نا معقولی که مأموران وزارت ارشاد در کار نشر کتاب اعمال می‌فرمایند. چون تا امروز مأموران دفتر آن جناب نه وصول عریضه‌ام را اعلام فرموده‌اند و نه اثری از توجه به مسئله مشهود افتاده‌است و از طرفی یقین دارم اخلاق اسلامی و طبع هنرپرور جناب‌عالی والاتر از آن است که دادخواهی ستمدیده‌ای بی‌جواب مانده با این احتمال که شاید در رساندن نامه‌ام غفلت یا تغافلی رفته باشد مجدداً زحمت‌افزا می‌شوم…»
> 
> 

پس از این نامه خامنه‌ای پاسخی شگفت آمیز و پرخاشگرانه به وی می‌دهد. سیرجانی دوباره نامه‌ای به خامنه‌ای می‌نویسند:

> «پیام عتاب‌آمیز جناب عالی را آقای صابری برایم خواند، و متأسف شدم، نه به علت این که مورد قهر آن مقام معظم قرار گرفته‌ام و به زودی امت همیشه در صحنه حزب‌الله حسابم را خواهند رسید که مرگ در راه دفاع از حق شهادت است و ما مرگ شهادت از خدا خواسته‌ایم. تاسف و تاثرم از پندارهای باطل خویش بود و امیدهای برباد رفته‌ام دربارهٔ سعه صدر جناب عالی و سرنوشتی که ملت ایران در دوران رهبری شما خواهند داشت. بگذریم از لحن توهین آمیز پیام که حتی قاصد را شرمنده کرده بود و از هر مسلمان با تقوایی بعید می‌نمود تا چه رسد به رهبر مسلمانان جهان. حیرتم از این است که جناب‌عالی به استناد کدامین سند و قرینه و امارت مرا مرتد قلمداد کردید و نامعتقد به اسلام. اگر مستند به نوشته‌های من است ای کاش موردش را مشخص می‌فرمودید، و اگر مبتنی بر واردات غیبی است و اشراف بر ضمایر که انا لله و انا الیه راجعون.»
> 
> 

خامنه‌ای در نامه خود سعیدی سیرجانی را مرتد و بی‌تقوا خطاب کرده بود که با پاسخ سیرجانی مواجه شد «جناب عالی به استناد کدامین سند، قرینه و امارت مرا برگشته قلمداد کردید و ناباور به اسلام… آدمیزاده‌ام، آزاده‌ام و دلیلش همین نامه که در حکم فرمان آتش است و نوشیدن جام شوکران. بگذارید آیندگان بدانند که در سرزمین بلاخیز ایران هم بودند مردمی که دلیرانه از جان خود گذشتند و مردانه به پیشباز مرگ رفتند».

بازداشت
-------

همچنین ببینید: نقض حقوق نویسندگان و شاعران در جمهوری اسلامی ایران
سعیدی سیرجانی چه در زمانی که در بیرون از ایران بود و چه پس از آن‌که به کشور بازگشت فعالیتش را با نوشتن نامه‌هایی سرگشاده به بالاترین مقامات جمهوری اسلامی و از جمله آیت‌الله علی خامنه‌ای شدت بخشید. وی در آن نامه‌ها افزون بر شرح سختی‌ها و فشارهایی که لایه روشنفکر ایران در درازای سال‌های پس از انقلاب اسلام بردوش کشیده بود، از رهبران جمهوری اسلامی می‌خواست تا رویه و دیدگاه خود را نسبت به منتقدین‌شان عوض کنند. آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ به نامه‌های سعیدی سیرجانی مطلبی را خطاب به وی نوشت و توسط کیومرث صابری فومنی (گل آقا) برای وی فرستاد. لحن شگفت‌انگیز پاسخ علی خامنه‌ای به گونه‌ای بود که به تعبیر سعیدی سیرجانی «قاصد را نیز شرمنده کرده‌بود». سعیدی سیرجانی در جواب این نامه نیز نامهٔ دیگری به علی خامنه‌ای می‌نویسد.

وی در ۲۳ اسفند ۱۳۷۲، بیرون از خانه‌اش توسط مأموران وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی بازداشت شد و پس از نه ماه، بدون هیچ ملاقات یا خبری از محل زندانی بودنش، در ۴ آذرماه ۱۳۷۳ و در زندان کشته شد. با دستگیری سعیدی سیرجانی مقامات اطلاعاتی و امنیتی جمهوری اسلامی درآغاز با صدور اطلاعیه‌ای وی را متهم به «نگهداری و بکاربردن مواد مخدر و نیز همجنس‌بازی و لواط» کردند؛ و پس از آن اتهامات دیگر نیز چون جاسوسی و اقدام علیه امنیت ملی را به اتهامات وی افزودند

در سال ۱۳۷۳ خورشیدی، گروه کانون نویسندگان ایران در نامه‌ای با بیش از ۶۰ امضا به بازداشت علی‌اکبر سعیدی سیرجانی توسط وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی، اعتراض و متن معروف «ما نویسنده‌ایم» را با ۱۳۴ امضا منتشر کرد.

مرگ
---

اکبر گنجی دربارهٔ مرگ سیرجانی می‌گوید: "سعید امامی (اسلامی) در بین گروهی از افراد قابل اعتمادش توضیح داده بود که در زمان مدت بازداشت آقای سیرجانی ابتدا و -با برنامه‌ریزی قبلی- به وی یکی از خوراکی‌های مورد علاقه‌اش یعنی "ارده" داده شد و به دلیل آن که این ماده غذایی باعث قبض شدن معده و یبوست می‌گردد، سعیدی سیرجانی از مراقبین و بازجویانش طلب داروی مسهل می‌کند. سعید امامی (اسلامی) توضیح داده بود که به جای شیاف مُلیّن به سعیدی سیرجانی "شیافی ساخته شده از پتاسیم" داده شد، تا به عنوان پیشنهاد پزشک از آن استفاده کند. پتاسیم به سادگی می‌تواند دل (قلب) انسان را از کار بیندازد. پس از مرگ سعیدی سیرجانی علت مرگ وی را حمله دلی (قلبی) عنوان نمودند." به گفتهٔ امیرفرشاد ابراهیمی (برای شناخت این فرد به نوشته‌های ایرج مصداقی بازبرد کنید)، سیرجانی توسط سعید امامی شکنجه شده و به قتل رسیده‌است. سعیدی سیرجانی در بهشت زهرا (قطعه: ۷۱ ردیف:۱۳۳ شماره:۸۶) به خاک سپرده شده‌است.
هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود می‌نویسد: «آقای محمد یزدی رئیس قوه قضاییه، گزارش پزشکی قانونی در مورد مرگ آقای سعیدی سیرجانی در زندان را گفت که مرگ طبیعی بوده»

پس از آزادی نسبی که در دوران اصلاحات پیش‌آمد، غلامحسین میرزاصالح و عزت‌الله سحابی و نیز سایر کسانی که در برنامه هویت فیلم‌های اعترافات آن‌ها پخش شده‌بود، فرصتی یافتند تا فاش کنند که چگونه در درازنای بازداشت‌شان و زیر چه فشارهای جسمی و روحی مجبور به اقرار و سخن گفتن علیه خود شده‌بودند. بسیاری از کسانی که در بازداشت‌گاه‌های وزارت اطلاعات آغاز به سخن علیه خود و اعتقادات خود می‌شدند، امیدوار بودند که به این ترتیب از دست بازجویانی که اختیار جان و مرگ متهمان‌شان را در دست داشتند رهایی یابند. نزدینن (تقریباً) همه کسانی که فیلم، صدا و نوشته‌های خود-زنی-شان در برنامه هویت پخش شد، آزاد شدند؛ اما گروه سعید امامی در زندان با استفاده از کپسول پتاسیم باعث سکته دلی (قلبی) و مرگ علی اکبر سعیدی سیرجانی شدند.

او پیش از دستگیری و شکنجه شدنش در آخرین نامهٔ تند و صریحش خطاب به رهبر جمهوری اسلامی، سید علی خامنه‌ای، در پایانِ نامه می‌نویسد:

آدمیزاده‌ام، آزاده‌ام، و دلیلش همین نامه، که در حکم فرمان آتش است و نوشیدن جام شوکران. بگذارید آیندگان بدانند که در سرزمین بلاخیز ایران، هم بودند مردمی که دلیرانه از جان خود گذشتند و مردانه به پیشباز مرگ رفتند.
با ادای احترام-سعیدی سیرجانی

فیلم اعترافات و برنامه هویت
---------------------------

صدا و سیمای جمهوری اسلامی سال ۱۳۷۵ رشته برنامه‌هایی با عنوان «هویت» در یورش به اندیشکاران (روشنفکران) و نویسندگان از شبکه یک سیما پخش کرد. در این برنامه‌ها از اعترافات تلویزیونی که از سعیدی سیرجانی، عزت‌الله سحابی، غلامحسین میرزاصالح پخش و تحلیل‌های مورد نظر مقامات دولتی لابلای آن گنجانده می‌شد، گفته شد که این برنامه فرآورده همدار (مشترک) صدا-سیمای جمهوری اسلامی و سعید امامی و حسین شریعتمداری (نماینده ولی فقیه و مدیر روزنامه کیهان) بوده‌است. پس از رویداد قتل‌های زنجیره‌ای و افشای کارهای وزارت اطلاعات این برنامه دوباره مورد توجه قرار گرفت. عزت‌الله سحابی فیلم‌های گرفته شده را پس از ماه‌ها حبس و شکنجه خود و سایر زندانیان می‌داند. سعیدی سیرجانی در بخشی از این فیلم‌ها رندانه به شکنجه خود اشاره می‌کند: 

> «آنچه که باعث شد من امشب از خودم خواهش کنم که بیایند این برنامه را ضبط کنند صحبتی است که از دو روز پیش شروع شده ولی شاید ده دقیقه قبل یک تلنگر سفتی به روح من خورد. می‌خواستم این صحبت را بکنم که این چیزهایی که در طول این مدت من نوشتم، همه رگه‌هایی از لجبازی شدید دارد و شدیداً پشیمانم از این کار.»
> 
> 

احسان یارشاطر بیان داشت که سعیدی سیرجانی همچون احمد تفضلی به دلیل همکاری با بنیاد دانشنامه ایرانیکا (به سرویراستاری احسان یارشاطر) توسط مسئولان جمهوری اسلامی ترور شد.

آثار
----

### کتاب‌ها

* سوز و ساز (۱۳۳۰)
* آخرین شراره‌ها (۱۳۳۲)
* افسانه‌ها (۱۳۴۲)
* خاکستر (۱۳۴۲)
* زیر خاکستر (۱۳۴۵)
* آشوب یادها (۱۳۵۶)
* شیخ صنعان (۱۳۵۸)
* در آستین مرقع (۱۳۶۳)
* ای کوته‌آستینان (۱۳۶۷)
* سیمای دو زن (۱۳۶۷)
* ضحاکِ ماردوش (۱۳۶۴)
* ته بساط (۱۳۶۹)
* بیچاره اسفندیار (۱۳۶۹)
* قافله‌سالارِ سخن خانلری (۱۳۷۰)
* شهسوار عرصهٔ آزادگی (۱۳۷۳) (که به چاپ نرسیده و گویا در بایگانی وزارت اطلاعات است)
* افکار عطار (چاپ؟)
* شوخی شعرا (چاپ؟)

### ترجمه‌ها

* دو قربانی دیگر (۱۳۳۳)
* آن روزها (۱۳۳۵)
* بیخ غم (چاپ؟)

### تصحیحات و گردآوری

* شیرین‌سخنانِ گمنام (۱۳۲۸)
* بدایع الوقایع (نوشتهٔ واصفی هروی) (۱۳۴۹)
* تاریخ بیداری ایرانیان (نوشتهٔ ناظم الاسلام کرمانی) (۱۳۴۹)
* واژه نامک (تنظیم و نشر یادداشت‌های عبدالحسین نوشین) (۱۳۵۲)
* یادداشت‌ها (نوشتهٔ صدرالدین عینی) (۱۳۶۳)
* تفسیر سورآبادی (چاپ ۱۳۸۱)

### دیگر آثار

علاوه بر کتاب‌های فوق، سعیدی سیرجانی برخی از منابع غنی تاریخی و ادبی ایران را نیز شناسایی کرده و به همگان معرفی نموده‌است. از جمله می‌توان به ویرایش و انتشار کتاب ذخیرهٔ خوارزمشاهی اثر اسماعیل گرگانی مربوط به سده ۶ قمری اشاره کرد. بزرگ‌ترین خدمتی که علی‌اکبر سعیدی سیرجانی به تاریخ ایران کرد گردآوری و انتشار کتاب تاریخ بیداری ایرانیان به قلم ناظم‌الاسلام کرمانی بود. این کتاب در واقع بیان تاریخ مشروطه از زبان کسی بود که به دلیل حضور شخصی و مؤثرش در انقلاب مشروطه اظهاراتش می‌توانست به عنوان اسناد آن تاریخ مورد استفاده مورخان و پژوهشگران قرار گیرد.

«وقایع اتفاقیه» نام یکی دیگر از کتاب‌های اوست که در واقع مجموعه‌ای از یادداشت‌هایی است که یکی از عاملین و مخبرین اطلاعاتی انگلستان در سال‌های آخر پیش از مشروطه از رویدادها و اوضاع و احوال مملکت و حکومت فارس (استان فارس کنونی) و به‌ویژه تحولات سیاسی و مذهبی در شیراز نوشته و برای سفارت انگلستان در تهران ارسال می‌کرده‌است.

سعیدی سیرجانی مقالات فراوانی را نیز در روزنامه‌ها و مجلات ایران در سال‌های پیش و پس از انقلاب نوشته‌است، که تاکنون گردآوری و منتشر نشده‌اند. یکی از ویژگی‌های بی‌نظیر سعیدی سیرجانی احاطه هم‌زمانش بر چند موضوع جداگانه و از جمله ادبیات فارسی، عرفان و نیز تاریخ ایران بود و در هر سه زمینه به‌عنوان فردی خبره و کارشناس مطلب می‌نوشت.

### شیوهٔ نگارش

لحن و نوع بیان سعیدی سیرجانی متأثر از روحیهٔ مردمان زادگاهش گرم و صمیمانه بود. نوشته‌های او گاه در میان طنز و جدیت و خشم و شادی و اندوه سیال‌اند. این حافظشناس و استاد ادبیات، از معدود نویسندگانی است که نثر دوپهلو و روانش، هم به مذاق اهل ادب خوش می‌نشیند و هم خوانندگان عادی به دور از پیچیدگی‌های استعارات و صنایع ادبی از آن لذت می‌بردند.
از ویژگی‌های نثر وی آوردن امثال و کنایات و سخنان بزرگان در لابلای جملات و به‌صورت متعادل است. آنچه خوانندگان ــ بالاخص خوانندگان عادی ــ را علاقه‌مند به نوشته‌هایش می‌کند، پرهیز از ریا و تزویر و التزام به اخلاق و آزادگی و انسانیت در جای‌جای نوشته‌هایش دیده می‌شود.
[]

جستارهای وابسته
---------------

* نقض حقوق نویسندگان و شاعران در جمهوری اسلامی ایران
* شیخ ریا
* نقد رهبری در ایران
* دانشگاه تهران
* لغتنامه دهخدا

پیوند به بیرون
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ***علی‌اکبر سعیدی سیرجانی*** در ویکی‌گفتاورد موجود است. |

* تارنمای سعیدی سیرجانی شامل برخی از آثار وی
* "گفتند ما در ایران سانسور نداریم! (گفتگوی رادیو صدای آمریکا با سعیدی سیرجانی)
* فیلم کوتاهی دربارهٔ سیرجانی (ساختهٔ رضا علامه‌زاده) (بارشده توسط علامه‌زاده در یوتیوب)

منابع
-----

* سایت سعیدی سیرجانی
* *تاریک‌خانهٔ اشباح*، گنجی، اکبر، انتشارات طرح نو، تهران. شابک: ۹۶۴-۵۶۲۵-۸۵-۸
* «مرحوم سعیدی سیرجانی، پدرِ اخلاقی جنبش سبز (1)». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۶.

پانویس
------

1. ↑  «علی اکبر سعیدی سیرجانی». iranrights.
2. ↑  «زندگی‌نامه سیرجانی». وبگاه سعیدی سیرجانی. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ مه ۲۰۰۷.
3. ↑  «سعیدی سیرجانی؛ کشتهٔ راه قلم». توانا. دریافت‌شده در ۲۹ فروردین ۱۳۹۹.
4. ↑  علوی، حمید (۲۲ آذر ۱۳۹۵). «سعیدی سیرجانی؛ نویسنده‌ای که از آذر برآمد و در آذر فرورفت». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۹ فروردین ۱۳۹۹.
5. ↑  نقره کار مسعود، بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران، جلد سوم، نشر باران شابک ‎۹۱−۸۸۲۹۷−۶۱−۶ صفحات 42 تا48 و همچنین 184 تا 188 همچنین627
6. ↑  انجمن قلم ایرانی و جهانی؛ همنام و بی‌شباهت، بی‌بی‌سی فارسی
7. ↑  «جنبش راه سبز - ابهام زدایی از مرگ پزشکی که زیاد می‌دانست». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۱۲.
8. ↑  «دربارهٔ سعیدی سیرجانی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مه ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۱۲.
9. ↑  کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی سال ۱۳۷۳، خاطرات چهارشنبه ۷ دی، صص ۶۲۱–۶۲۲
10. ↑  نقره کار مسعود، بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران، جلد سوم، نشر باران شابک ‎۹۱−۸۸۲۹۷−۶۱−۶ صفحه650 مصاحبه عمادالدین باقی راجع به مرگ سعیدی سیرجانی
11. ↑  نقره‌کار، مسعود، *بخشی از تاریخ جنبش روشنفکری ایران*، جلد سوم، نشر باران شابک ‎۹۱−۸۸۲۹۷−۶۱−۶ ص۶۵۰
12. ↑  هویت، مؤسسه فرهنگی-انتشاراتی حیان، ص ۸۱.
13. ↑  مصاحبه احسان یارشاطر با صدای آمریکا، برنامه پرتره، ثانیه 1018،
14. ↑  "تحقیقی پیرامون حکیم سعید اسماعیل جرجانی" (به انگلیسی). Retrieved 25 خرداد 1389. `{{cite web}}`: Check date values in: `|تاریخ بازدید=` (help)
15. ↑  «زندگی‌نامهٔ علی اکبر سعیدی سیرجانی». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ ژوئیه ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۲.
16. ↑  میلانی، عباس. تجدد و تجدد ستیزی در ایران. چاپ هفتم. تهران: نشر اختران، 1387 خورشیدی شابک ‎۹۷۸−۹۶۴−۷۵۱۴−۰۸−۸ صص ۲۶۴–۲۶۵

پیوند به بیرون
--------------

* مصاحبه با سعیدی سیرجانی در سفرش به آمریکا آوریل ۱۹۹۲ برنامهٔ «امشب» در تلویزیون کیبلی کی‌اس‌سی‌آی

| * ن
* ب
* و
قتل‌های زنجیره‌ای ایران |
| --- |
| کشتگان رسمی | 
* پروانه اسکندری و داریوش فروهر (۱ آذر ۱۳۷۷)
* محمد مختاری (۱۲ آذر ۱۳۷۷)
* محمدجعفر پوینده (۱۸ آذر ۱۳۷۷)

 |
| متهمان رسمی | 
* محمدحسین اثنی‌عشر
* سعید امامی
* خسرو براتی
* محمود جعفرزاده
* حمید رسولی
* علی روشنی
* علی صفایی‌پور
* اصغر سیاح
* مهرداد عالیخانی
* محمد عزیزی
* مصطفی کاظمی
* علی محسنی
* ابوالفضل مسلمی
* علی ناظری
* سام نیک طاها
* مصطفی هاشمی

 |
| کشته‌های نسبت‌داده‌شده(فعالان سیاسی یا فرهنگی) | 
* سید محمود طالقانی (۱۹ شهریور ۱۳۵۸)
* علی‌مراد داودی (۲۰ آبان ۱۳۵۸)
* مظفر بقائی (۲۷ آبان ۱۳۶۶)
* کاظم سامی (۴ آذر ۱۳۶۷)
* علی‌اکبر سعیدی سیرجانی (۴ آذر ۱۳۷۳)
* سید احمد خمینی (۲۵ اسفند ۱۳۷۳)
* شمس‌الدین امیرعلائی (۱۳۷۳)
* احمد میرعلائی (۲ آبان ۱۳۷۴)
* غفار حسینی (۲۰ آبان ۱۳۷۵)
* احمد تفضلی (۲۴ دی ۱۳۷۵)
* ابراهیم زال‌زاده (فروردین ۱۳۷۶)
* پیروز دوانی (۳ شهریور ۱۳۷۷)
* حمید حاجی‌زاده و کارون حاجی‌زاده (۳۱ شهریور ۱۳۷۷)
* مجید شریف (۲۸ آبان ۱۳۷۷)

 |
| کشته‌های نسبت‌داده‌شده(فعالان دینی) | 
* ناصر سبحانی (۲۸ اسفند ۱۳۶۸)
* حسین سودمند (۱۲ آذر ۱۳۶۹)
* علی مظفریان (۱۱ مرداد ۱۳۷۱)
* احمد مفتی‌زاده (۲۰ بهمن ۱۳۷۱)
* هایک هوسپیان‌مهر (۳۰ دی ۱۳۷۲)
* طاطاوس میکائیلیان (۷ تیر ۱۳۷۳)
* مهدی دیباج (۱۳ تیر ۱۳۷۳)
* محمد ضیائی (۲۲ تیرماه ۱۳۷۳)
* عبدالعزیز اللهیاری (۱۶ مهر ۱۳۷۳)
* حسین برازنده (۱۴ دی ۱۳۷۳)
* فاروق فرساد (۲۸ بهمن ۱۳۷۴)
* احمد سیاد (بهمن ۱۳۷۴)
* عبدالعزیز کاظمی بجد (۱۶ آبان ۱۳۷۵)
* ملامحمد ربیعی (۱۲ آذر ۱۳۷۵)
* موسی کرمپور (۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۰)
* محمدابراهیم دامنی (۲۵ تیر ۱۳۸۰)
* سید ابوالفضل برقعی  (۱۳۷۰)
* سید خلیل عالی‌نژاد (۲۷ آبان ۱۳۸۰)

 |
| کشته‌های نسبت‌داده‌شده(دیگران) | 
* سعید عقیقی (۵ اسفند ۱۳۵۸)
* بمب‌گذاری در حرم امام رضا (۳۰ خرداد ۱۳۷۳)
* حسین سرشار (۲۰ فروردین ۱۳۷۴)
* فخرالسادات برقعی (۱۶ اسفند ۱۳۷۴)
* فرزین مقصودلو و شبنم حسینی (۱ آبان ۱۳۷۵)
* سیامک سنجری (۱۳ آبان ۱۳۷۵)
* فاطمه قائم‌مقامی (۱۰ دی ۱۳۷۶)
* معصومه مصدق (۴ اردیبهشت ۱۳۷۷)
* جمشید پرتوی (۱۰ دی ۱۳۷۷)

 |
| ترورهای بیرون از ایران | 
* شهریار شفیق (۱۶ آذر ۱۳۵۸)
* علی‌اکبر طباطبایی (۳۱ تیر ۱۳۵۹)
* غلامعلی اویسی و غلامحسین اویسی (یا حسین) (۱۸ بهمن ۱۳۶۲)
* بیژن فاضلی (۲۸ مرداد ۱۳۶۵)
* علی‌اکبر محمدی (۲۶ دی ۱۳۶۵)
* حمیدرضا چیتگر (۲۹ اردیبهشت ۱۳۶۶)
* عبدالرحمان قاسملو و عبدالله قادری‌آذر (۲۲ تیر ۱۳۶۸)
* غلام کشاورز (۴ شهریور ۱۳۶۸)
* صدیق کمانگر (۱۳ شهریور ۱۳۶۸)
* کاظم رجوی (۴ اردیبهشت ۱۳۶۹)
* سیروس الهی (۱ آبان ۱۳۶۹)
* عبدالرحمان برومند (۲۹ فروردین ۱۳۷۰)
* شاپور بختیار و سروش کتیبه (۱۵ مرداد ۱۳۷۰)
* فریدون فرخزاد (۱۶ مرداد ۱۳۷۱)
* ترور میکونوس (صادق شرفکندی، همایون اردلان، فتاح عبدلی و نوری دهکردی) (۲۶ شهریور ۱۳۷۱)
* عبدالمالک ملازاده (۱۴ اسفند ۱۳۷۴)
* رضا مظلومان (۷ خرداد ۱۳۷۵)

 |
| متهمان ترورهای بیرون از ایران | 
* انیس نقاش
* داود صلاح‌الدین
* عباس راحیل
* عبدالرحمان بنی‌هاشمی
* علی فلاحیان
* علی وکیلی‌راد
* فریدون بویراحمدی
* کاظم دارابی
* محمد آزادی
* محمد جعفری صحرارودی
* محمد یوسف امین

 |
| دیگر متهمان نسبت‌داده‌شده | 
* روح‌الله حسینیان
* قربانعلی دری نجف‌آبادی
* غلامحسین محسنی اژه‌ای

 |
| شخصیت‌های مرتبط | 
* فرج سرکوهی
* ناصر زرافشان
* شیرین عبادی
* هوشنگ گلشیری
* فریبرز رئیس‌دانا
* رضا ملک
* مرتضی اصفهانی

 |
| نوشتارهای وابسته | 
* ترور میکونوس
* ماجرای اتوبوس ارمنستان
* برنامه هویت
* بمب‌گذاری آمیا
* *تاریک‌خانه اشباح*
* *مجلس شبیه در ذکر مصایب استاد نوید ماکان و همسرش مهندس رخشید فرزین*
* *دست‌نوشته‌ها نمی‌سوزند*
* *جنایت مقدس*

 |
| 
* رده

 |

| داده‌های کتابخانه‌ای ویرایش در ویکی‌داده |
| --- |
| عمومی | 
* ISNI
	+ 1
* ویاف
	+ 1
* ورلدکت

 |
| کتابخانه‌های ملی | 
* نروژ
* آلمان
* اسرائیل
* ایالات متحده آمریکا

 |
| سایر | 
* کاربرد چندوجهی اصطلاحات موضوعی
* سوداک (فرانسه)
	+ 1

 |